ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ 0 1310 197951 187099 2026-09-16T18:16:14Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197951 wikitext text/x-wiki [[File:Byron 1813 by Phillips.jpg|thumb|Byron 1813 by Phillips]]'''ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ''' ᱥᱮ '''ᱞᱚᱨᱰ ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ''' ᱥᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ [https://en.wikipedia.org/wiki/Lord_Byron Lord_Byron] (᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱗᱘᱘ – ᱑᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱒᱔) ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱞ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ [[ᱰᱚᱱ ᱡᱚᱣᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱦᱮᱨᱚᱞᱰᱥ ᱯᱤᱞᱜᱨᱤᱢᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱥᱤ ᱚᱣᱟᱠᱥ ᱤᱱ ᱵᱤᱣᱴᱤ]]᱾ ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱡᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱛᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱤᱭᱟᱹᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱓᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱞᱚᱝᱜᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱧᱪᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱚᱜᱼᱟ ᱵᱟᱭᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱯᱚᱞᱟᱨ ᱟᱭ ᱰᱤᱥᱚᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱤᱠ ᱰᱤᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱠᱟᱱᱛᱟᱭᱟ᱾ == ᱚᱞ ᱠᱚ == * [[ᱟᱣᱟᱨᱥ ᱚᱵᱽ ᱟᱭᱰᱚᱞᱱᱮᱥ]] * [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱟᱨᱰ ᱮᱱᱰ ᱮᱥᱠᱚᱪ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱟᱨᱥ]] * [[ᱪᱟᱭᱤᱞᱰ ᱦᱮᱨᱚᱞᱰᱥ ᱯᱤᱞᱜᱨᱤᱢᱮᱜ]] * [[ᱫᱟ ᱡᱤᱭᱟᱣᱟᱨ]] * [[ᱫᱟ ᱵᱟᱨᱰ ᱚᱵᱽ ᱟᱵᱮᱰᱚᱥ]] * [[ᱫᱟ ᱠᱚᱨᱥᱟᱭᱟᱨ]] * [[ᱞᱟᱨᱟ, ᱮ ᱴᱮᱞ]] * [[ᱫᱟ ᱥᱤᱡ ᱚᱵᱽ ᱠᱚᱨᱤᱱᱛᱷ]] * [[ᱯᱟᱨᱤᱥᱤᱱᱟ]] * [[ᱫᱟ ᱯᱨᱤᱡᱚᱱᱟᱨ ᱚᱵᱽ ᱪᱤᱭᱚᱱ]] * [[ᱫᱟ ᱰᱨᱤᱢ]] * [[ᱯᱨᱚᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱚᱥ]] * [[ᱰᱟᱨᱠᱱᱮᱥ]] * [[ᱢᱮᱱᱯᱷᱨᱮᱰ]] * [[ᱫᱟ ᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱚᱵᱽ ᱴᱟᱥᱚ]] * [[ᱵᱮᱯᱯᱳ]] * [[ᱰᱚᱱ ᱡᱚᱣᱟᱱ]] * [[ᱢᱟᱡᱮᱯᱟ]] * [[ᱫᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱤ ᱚᱵᱽ ᱫᱟᱱᱛᱮ]] * [[ᱢᱮᱨᱤᱱᱚ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱮᱨᱚ]] * [[ᱥᱟᱨᱰᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱚᱥ]] * [[ᱫᱟ ᱴᱩ ᱯᱷᱚᱥᱠᱟᱨᱤ]] * [[ᱠᱮᱱ]] * [[ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱚᱵᱽ ᱡᱟᱡᱢᱮᱱᱴ]] * [[ᱦᱮᱵᱷᱮᱱ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱛᱷ]] * [[ᱣᱟᱨᱱᱟᱨ]] * [[ᱫᱟ ᱮᱡᱽ ᱚᱵᱽ ᱵᱨᱚᱱᱡᱽ]] * [[ᱫᱟ ᱟᱭᱤᱞᱟᱱᱰ]] * [[ᱫᱟ ᱰᱮᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱰ]] == ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ == * [[ᱥᱤ ᱚᱣᱟᱠᱥ ᱤᱱ ᱵᱤᱣᱴᱤ]] * [[ᱢᱟᱭ ᱥᱳᱞ ᱤᱥ ᱰᱟᱨᱠ]] * [[ᱢᱮᱰ ᱚᱵᱽ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ, ᱮᱨᱟ ᱩᱭ ᱯᱟᱨᱴ]] ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=81299 Poems by Lord Byron at PoetryFoundation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505083050/http://www.poetryfoundation.org/archive/poet.html?id=81299 |date=2010-05-05 }} * [http://www.iatp.am/byron/years.htm Byron's 1816–1824 letters to Murray and Moore about Armenian studies and translations] * [https://web.archive.org/web/20120321002200/http://byron.strangecompany.org/ Creative Commons animated adaption of ''When We Two Parted''] * [http://www.thebyronsociety.com/ The Byron Society] * [http://www.nypl.org/sites/default/files/ms_guide_byron_g1.pdf A Guide to the Lord Byron Manuscript Material in the Pforzheimer Collection at The New York Public Library] * Messolonghi Byron Society [http://www.messolonghibyronsociety.gr/] * [http://www.internationalbyronsociety.org/ The International Byron Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140922213935/http://www.internationalbyronsociety.org/ |date=2014-09-22 }} * [http://www.hucknall-parish-church.org.uk/byron.htm Hucknall Parish Church, Byron's final resting place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100501160949/http://www.hucknall-parish-church.org.uk/byron.htm |date=2010-05-01 }} * [http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=501 Statue of Byron at Trinity College, Cambridge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521182856/http://www.trin.cam.ac.uk/index.php?pageid=501 |date=2009-05-21 }} * [http://www.rc.umd.edu/reference/chronologies/byronchronology/index.html The Byron Chronology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100407202819/http://www.rc.umd.edu/reference/chronologies/byronchronology/index.html |date=2010-04-07 }} * [http://www.englishhistory.net/byron/ The Life and Work of Lord Byron] * [https://web.archive.org/web/20041207001858/http://www.literaturecollection.com/a/lord-byron/ Lord George Gordon Byron—Biography & Works] * [https://web.archive.org/web/20040202102341/http://www.nottingham.ac.uk/english/research/byron/ Centre for Byron Studies, University of Nottingham] * [http://www.online-literature.com/byron/ Byron page on The Literature Network] * [http://www.hrc.utexas.edu/research/fa/byron.html Byron Collection] at the ''Harry Ransom Center'' at the University of Texas at Austin. * [https://web.archive.org/web/20090119063420/http://engphil.astate.edu/gallery/byron.html Byron Materials at Arkansas State] * [https://web.archive.org/web/20080315034838/http://www.east-durham.co.uk/seaham/byronswalk/ Pictures of Byron's Walk, Seaham, County Durham] * [http://www.byronbutlerfamily.jimdo.com Official website of the Byron & Butler family] * [https://news.google.com/newspapers?nid=1755&dat=19740421&id=qkg0AAAAIBAJ&sjid=EGcEAAAAIBAJ&pg=3783,2495505 "Greece Honors British Poet As Independence War Hero"], ''Sarasota Herald-Tribune'', 21 April 1974 *[http://www.bl.uk/people/lord-byron Lord Byron] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170628191144/http://www.bl.uk/people/lord-byron |date=2017-06-28 }} at the British Library * Archival material at [https://library.leeds.ac.uk/special-collections-explore/8621 Leeds University Library]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]] rhotzkrfom6uysy7xv3antkzcc54cf0 ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. 0 8225 197956 66952 2026-09-17T05:23:35Z ᱥ. ᱠ. ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱵᱟᱫᱳᱞᱤ 11621 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 197956 wikitext text/x-wiki ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. -: ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱫᱚ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱵᱚᱝᱜᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ | ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱨᱮ ᱚᱱᱟᱫᱚ ᱯᱟᱨᱵᱚᱱ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ | ᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱮᱭᱟ | ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟ.ᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱦᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱯᱟᱜᱼᱮᱭᱟ | ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱜᱮᱞ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱚᱞ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱢᱟᱵᱟ.ᱥᱤᱭᱟ. (15 November 7292 BC) ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱫᱚᱥᱭᱩ ᱨᱚᱛᱱᱟᱠᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱟ.ᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱥᱤ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱴᱟᱺᱰᱤᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱨᱩᱥᱤ ᱚᱜᱚᱥᱴᱭᱚ (sage Agastya) ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱜᱚᱡᱮ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱨᱟᱢ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱥᱤ ᱚᱜᱚᱴᱭᱚ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱦᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱟ.ᱞᱜᱩᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱢᱟᱵᱟ.ᱥᱤᱭᱟ. ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱨᱩᱥᱤ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱫᱚ 500 BCE ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ | ᱨᱩᱥᱤ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱱᱮᱞ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱮᱱᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ patteeshwram Ashtabhuja Durga Temple stala ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱱᱟᱨᱮ ᱚᱞᱮᱱᱟ ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱫ -ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱦᱟᱜ ᱛᱷᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ | ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟᱨᱮ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱮᱱᱟ | patteeshwaram Ashtabhuja Durga Temple stala ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱓᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱕᱐ ᱠᱷᱨᱩᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱚᱞ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞᱮᱱᱟ ᱪᱤ -: ᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱭ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱦᱟᱜ ᱛᱷᱩᱢ ᱛᱮ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱵᱚᱱᱮ ᱜᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ | ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱩᱥᱤ ᱵᱟᱞᱢᱤᱠᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱞ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱞᱮᱱ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱦᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟᱫᱚᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱠᱟᱜᱼᱟ | ᱚᱱᱟ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱞᱮᱱ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ-᱑-Brahma puran ᱒-padma puran ᱓-vishnu puran ᱔-shiva puran ᱕-Bhagwata puran ᱖-Narayan puran ᱗-Markandeya puran ᱘-Agni puran ᱙-Bhavishya puran ᱑᱐-Brahma Vaivarta puran ᱑᱑-Linga puran ᱑᱒-Varaha puran ᱑᱓-skanda puran ᱑᱔-vamana puran ᱑᱕-karma puran ᱑᱖- Matsya puran ᱑᱗-Garuda puran ᱟᱨ ᱑᱘-Brahmananda puran | ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ | ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱦᱩ.ᱩᱜᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱞᱟ.ᱰᱷᱟ.ᱭ ᱨᱮᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ | ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱞᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱬᱟᱜᱟᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱟᱨᱠᱚ ᱟ.ᱛᱠᱤᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ | ᱟ.ᱛᱠᱤ ᱤᱫᱤ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱛᱟ.ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱟ.ᱣ ᱵᱟ.ᱱ ᱜᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱛᱮᱠᱤᱱ ᱦᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟ.ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱛᱮ ᱟ.ᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱫᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱟ.ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱮᱱᱠᱤᱱ ᱫᱟ.ᱲ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ | ᱤᱱᱟ.ᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱱᱟ | ᱫᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱰᱟᱨᱮᱠᱤᱱ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱫᱩᱫᱩᱜ | ᱟ.ᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟ.ᱲᱤ ᱟ.ᱜᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ | ᱟ.ᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱡᱚᱛᱚᱠᱚ ᱳᱰᱳᱠ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟᱭᱳᱱᱟ ᱪᱤ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱯᱟᱸᱡᱟᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ | ᱵᱷᱩᱣᱟ.ᱝ ᱨᱮ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣ ᱩᱠᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱮᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱴᱷᱮᱱ ᱟᱞᱚᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱪᱚᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ | ᱳᱰᱳᱠᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱴᱷᱮᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱚᱠᱚ ᱠᱷᱟ.ᱲᱤ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱚᱠᱟᱥᱮᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮ | ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱩᱣᱟ.ᱝ ᱜᱩᱨᱩ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ, ᱠᱟ.ᱢᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ,ᱫᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱨᱩ, ᱥᱚᱠᱷᱟ ᱜᱩᱨᱩ, ᱥᱤᱫ ᱜᱩᱨᱩ,ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | [[ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱵᱚᱝᱜᱟ]] ᱢᱩᱞᱩᱜ ᱦᱤᱞᱚᱜᱪᱮᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱤᱱᱫᱩᱨ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟ.ᱡᱷᱤ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱜᱚᱰ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱦᱚᱴᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱳᱰᱳᱠ ᱞᱮᱱᱟ | ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱛᱩ ᱟ.ᱛᱩ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ | ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱼᱟ | ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱜᱮᱭᱟ | ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱟ.ᱛᱩ ᱟ.ᱛᱩ ᱜᱚᱴᱟᱜᱮ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ | ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱮᱭᱟ | ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱥᱟᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱚ ᱩᱠᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ | ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱛᱮᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱤᱱ ᱫᱤᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ,ᱩᱱ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱜᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱮᱵᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱢᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱥᱮᱱ ᱟᱞᱚᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱮᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱮᱠᱚᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ | ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱟᱭᱱᱚᱢ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱛᱤ ᱜᱮ ᱚᱥᱴᱚ ᱵᱷᱩᱡᱚ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱤᱥᱥᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱚ ᱵᱷᱩᱡᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱮᱵᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ | ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱵᱚᱝᱜᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱨᱚᱨᱥᱩᱨᱟᱢᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ kanyakumari Devi Temple | ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱮᱢ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱨᱰ ᱯᱚᱨᱥᱩᱨᱟᱢᱚ ᱜᱮ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱪᱚᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱑᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ | ᱱᱤᱛ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤ ᱛᱟᱭᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ | ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱛᱤ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱚᱨᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱠᱟᱜᱼᱟ | ᱢᱮᱱᱟᱠᱚ ᱢᱚᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭᱤᱡ ᱦᱩᱫᱩᱲ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱭ ᱪᱟᱢᱯᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ | ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱰᱟ ᱨᱩᱯ ᱦᱚᱸᱭ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ | ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱭ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱟᱠᱚᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟ.ᱦᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ-ᱛᱮ ᱦᱩᱫᱩᱲ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱪᱚᱞᱮᱱᱟ | ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱫᱩᱲ ᱫᱩᱨᱜᱟ.ᱫᱚ ᱟ.ᱥᱩᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ | ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤᱜᱚᱨᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ | ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱮᱠᱚᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱟ.ᱨ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱸᱟᱱ ᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟᱝ ᱜᱮ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ | ᱤᱱᱟ.ᱜ ᱛᱮᱫᱚ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱠᱚᱫᱚᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱠᱚᱜᱼᱟ | ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱩᱨᱜᱟ. ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱠᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱪᱮᱫ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱪᱟ.ᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱱᱟ. ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱞ ᱥᱟᱶᱟᱭᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟ ᱠᱮᱭᱟ | ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱟ ᱵᱤᱱᱫᱷᱟ. ᱯᱟᱨᱵᱚᱱ ᱯᱟᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝᱯᱟᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ | ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ |[ref:book-Nagam dahar re chai garh,champa garh ar sena hor by Gopal soren(page-48/49/50/51)]| 5rddoo4v24s5a82vuuamfhzkwc4fyqb ᱵᱤᱠᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ 0 12016 197952 180518 2026-09-16T18:26:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197952 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian actor}} {{Good article}} {{Use dmy dates|date=December 2019}} {{Use Indian English|date=October 2019}} {{Infobox person | name = Vicky Kaushal | image = Vicky Kaushal at HT Style Awards.jpg | imagesize = | caption = Kaushal at an event for ''[[Hindustan Times]]'' in 2019 | birth_date = {{Birth date and age|1988|05|16|df=yes}} | birth_place = [[Mumbai]], [[Maharashtra]], India | occupation = Actor | yearsactive = 2012–present | relatives = [[Sunny Kaushal]] (brother) | education = [[Rajiv Gandhi Institute of Technology, Mumbai|Rajiv Gandhi Institute of Technology]] }} '''Vicky Kaushal''' ({{IPA-hns|ʋɪkkiː kɔːʃəl|pron}}; born 16 May 1988) is an Indian actor who works in [[Bollywood|Hindi films]]. He is the recipient of a [[National Film Award]] and a [[Filmfare Award]], and has appeared in ''[[Forbes India]]''{{'s}} [[Forbes Celebrity 100|Celebrity 100]] list of 2019. Born to the action director Sham Kaushal, Kaushal pursued an engineering degree from the [[Rajiv Gandhi Institute of Technology, Mumbai|Rajiv Gandhi Institute of Technology]]. Aspiring to take up a career in film, he assisted [[Anurag Kashyap]] in the crime drama ''[[Gangs of Wasseypur]]'' (2012) and went on to play minor roles in two of Kashyap's productions. His first leading role was in the independent drama ''[[Masaan]]'' (2015), which earned him the [[IIFA Award for Star Debut of the Year – Male|IIFA]] and [[Screen Award for Best Male Debut|Screen Awards]] for Best Male Debut, following which he starred as an unhinged cop in Kashyap's psychological thriller ''[[Raman Raghav 2.0]]'' (2016). Kaushal rose to prominence in 2018 with supporting roles in ''[[Raazi]]'' and ''[[Sanju]]'', two of the highest-grossing [[List of Bollywood films of 2018|Hindi films of the year]]. For the latter, he won the [[Filmfare Award for Best Supporting Actor]]. His 2018 projects also included starring roles in the [[Netflix]] films ''[[Love per Square Foot]]'' and ''[[Lust Stories]]''. The following year, he played the lead role of a military officer in the commercially successful action film ''[[Uri: The Surgical Strike]]'', winning the [[National Film Award for Best Actor]]. ==Life and career== ===Early life and work (1988–2016)=== Kaushal was born on 16 May 1988 in a [[chawl]] in suburban [[Mumbai]] to Sham Kaushal, a stuntman and subsequent action director in Hindi films.<ref>{{cite news|last=Singh|first=Deepali|url=http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|work=[[Daily News and Analysis]]|title='Raazi has made my b'day special', says birthday boy Vicky Kaushal|date=16 May 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180711030040/http://www.dnaindia.com/bollywood/interview-raazi-has-made-my-b-day-special-says-birthday-boy-vicky-kaushal-2615448|archive-date=11 July 2018|url-status=live}}</ref><ref name="toiinterview17">{{cite news|last=Khuranaa|first=Amann|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|work=[[The Times of India]]|title='Raman Raghav 2.0' actor Vicky Kaushal: I was born in a 10x10 chawl|date=28 January 2017|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324115849/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Raman-Raghav-2-0-actor-Vicky-Kaushal-I-was-born-in-a-10x10-chawl/articleshow/52552082.cms|archive-date=24 March 2017|url-status=live}}</ref><ref name="telegraph">{{cite news|last=Roy|first=Priyanka|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/women-are-more-in-love-with-iqbal-than-with-vicky-vicky-kaushal-has-232298|work=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|title='Women are more in love with Iqbal than with Vicky!' — Vicky Kaushal has hit the big league with Raazi|date=23 May 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523001803/https://www.telegraphindia.com/entertainment/women-are-more-in-love-with-iqbal-than-with-vicky-vicky-kaushal-has-232298|archive-date=23 May 2018|url-status=live}}</ref> His younger brother, [[Sunny Kaushal|Sunny]], is also an actor.<ref>{{cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-advised-me-not-to-be-pretentious-in-bollywood-sunny-kaushal-2973194/|work=[[The Indian Express]]|title=Vicky advised me not to be pretentious in Bollywood: Sunny Kaushal|date=13 August 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012135109/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-advised-me-not-to-be-pretentious-in-bollywood-sunny-kaushal-2973194/|archive-date=12 October 2017|url-status=live}}</ref> His family is [[Punjabi people|Punjabi]].<ref name="gq16">{{cite news|last=Gupta|first=Nidhi|url=https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|work=[[GQ]]|title=Vicky Kaushal, the poster boy of Indian cinema's 'new wave'|date=2 March 2016|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.gqindia.com/content/vicky-kaushal-the-poster-boy-of-indian-cinemas-new-wave/|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> Kaushal has described himself as a "regular kid who was interested in studying, playing cricket and watching movies".<ref name="toiinterview17"/> His father was keen on his son having a stable career and Kaushal thus pursued an engineering degree in electronics and telecommunications from Mumbai's [[Rajiv Gandhi Institute of Technology, Mumbai|Rajiv Gandhi Institute of Technology]].<ref name="huffint">{{cite news|last=Chatterjee|first=Suprateek|url=https://www.huffingtonpost.in/2016/03/03/vicky-kaushal-interview_n_9373824.html|work=[[HuffPost]]|title=Interview: Vicky Kaushal On 'Zubaan' And His Journey As An Actor|date=3 March 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160414055137/http://www.huffingtonpost.in/2016/03/03/vicky-kaushal-interview_n_9373824.html|archive-date=14 April 2016|url-status=live}}</ref> During an industrial visit to an IT company, he realised that an office job would be unsuitable for him and he began aspiring to a career in film. He briefly took on an engineering job and began accompanying his father on film sets.<ref name="toiinterview17"/><ref name="huffint"/> He studied acting at [[Kishore Namit Kapoor]]'s academy and worked as an assistant director to [[Anurag Kashyap]] in the two-part crime drama ''[[Gangs of Wasseypur]]'' (2012).<ref name="huffint"/><ref>{{cite news|last=Chatterjee|first=Arundhati|url=https://www.hindustantimes.com/art-and-culture/vicky-kaushal-from-being-an-engineer-to-becoming-an-actor/story-Sjvi3CRFGrbkM4lLjccbMI.html|work=[[Hindustan Times]]|title=Vicky Kaushal: From being an engineer to becoming an actor|date=25 June 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171220204217/http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/vicky-kaushal-from-being-an-engineer-to-becoming-an-actor/story-Sjvi3CRFGrbkM4lLjccbMI.html|archive-date=20 December 2017|url-status=live}}</ref> Kaushal has described fond memories of working with Kashyap, whom he considers as his mentor.<ref name="action">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/i-badly-want-to-do-an-action-film/20160516.htm|title=I badly want to do an action film|last=N|first=Patcy|date=16 May 2016|website=[[Rediff.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160520120929/http://www.rediff.com/movies/report/i-badly-want-to-do-an-action-film/20160516.htm|archivedate=20 May 2016|url-status=live|accessdate=20 May 2016}}</ref> He also began working on stage with his first acting job in [[Manav Kaul]]'s production of ''Laal Pencil''.<ref name="huffint"/> In film, Kaushal played minor roles in Kashyap's productions ''[[Luv Shuv Tey Chicken Khurana]]'' (2012) and ''[[Bombay Velvet]]'' (2015), and the experimental short film ''Geek Out'' (2013).<ref name="huffint"/><ref>{{cite news|last=Nayar Singh|first=Anjuri|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-is-my-family-my-guardian-in-the-industry-says-vicky-kaushal/story-0B5HmwjajasT2W09k09FaI.html|work=Hindustan Times|title=Anurag is my family, my guardian in the industry, says Vicky Kaushal|date=10 August 2016|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311171612/https://www.hindustantimes.com/bollywood/anurag-is-my-family-my-guardian-in-the-industry-says-vicky-kaushal/story-0B5HmwjajasT2W09k09FaI.html|archive-date=11 March 2018|url-status=live}}</ref> [[File:Vicky Kaushal & Shweta Tripathi in 2015.jpg|thumb|left|upright=1|Kaushal and [[Shweta Tripathi]], his co-star in ''[[Masaan]]'' (2015)]] Kaushal played his first leading role in the independent drama ''[[Masaan]]'' (2015) directed by [[Neeraj Ghaywan]]. Kaushal and Ghaywan were both assistants on ''Gangs of Wasseypur'', and he was cast in the film after [[Rajkummar Rao]] backed out.<ref>{{cite news|last=Jha|first=Subhash K.|url=https://www.firstpost.com/entertainment/i-got-the-part-in-masaan-because-rajkummar-rao-didnt-have-dates-vicky-kaushal-2558246.html|work=[[Firstpost]]|title=I got the role in 'Masaan' because Rajkummar Rao didn't have dates: Vicky Kaushal|date=24 December 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.firstpost.com/entertainment/i-got-the-part-in-masaan-because-rajkummar-rao-didnt-have-dates-vicky-kaushal-2558246.html|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> To play a young man from a low socio-economic class yearning for a better life, Kaushal spent time in [[Benaras]], where the film is set, and observed the mannerisms of local men.<ref name="filmfare interview">{{cite news|last=Paul|first=Ushonita|url=https://www.filmfare.com/features/a-candid-chat-with-the-tall-dark-and-nononsense-vicky-kaushal-12922.html|work=[[Filmfare]]|title=A candid chat with the tall, dark and no-nonsense Vicky Kaushal|date=14 April 2016|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417174125/http://www.filmfare.com/features/a-candid-chat-with-the-tall-dark-and-nononsense-vicky-kaushal-12922.html|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}</ref> The film was screened in the [[Un Certain Regard]] segment at the [[2015 Cannes Film Festival]], where it won two awards, including the [[FIPRESCI Prize]].<ref>{{cite news|url=https://www.livemint.com/Consumer/nuWG2KmS0YA85yqO3qyk2J/Masaan-wins-two-top-awards-at-Cannes.html|work=[[Mint (newspaper)|Mint]]|title='Masaan' wins two top awards at Cannes|date=24 May 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.livemint.com/Consumer/nuWG2KmS0YA85yqO3qyk2J/Masaan-wins-two-top-awards-at-Cannes.html?utm_source=scroll&utm_medium=referral&utm_campaign=scroll|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> ''Masaan'' earned critical acclaim and ''[[The New York Times]]'' considered it to be a leading example of increased realism in Indian cinema.<ref>{{cite news|url=https://www.livemint.com/Consumer/36epInYO3bHT2okkFpUADJ/Critically-acclaimed-Masaan-sees-a-limited-release.html|work=Mint|title=Critically acclaimed 'Masaan' sees a limited release|date=24 July 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150727071043/http://www.livemint.com/Consumer/36epInYO3bHT2okkFpUADJ/Critically-acclaimed-Masaan-sees-a-limited-release.html|archive-date=27 July 2015|url-status=live}}</ref><ref> {{cite news|last=Sharma|first=Vaibhav|url=https://www.nytimes.com/2015/09/21/movies/masaan-and-other-indian-films-steer-away-from-bollywood-escapism.html|work=[[The New York Times]]|title='Masaan' and Other Indian Films Steer Away From Bollywood Escapism|date=20 September 2015|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720165911/https://www.nytimes.com/2015/09/21/movies/masaan-and-other-indian-films-steer-away-from-bollywood-escapism.html|archive-date=20 July 2018|url-status=live}} </ref> Nikhil Taneja of ''[[HuffPost]]'' termed Kaushal's performance "poignant and memorable" and Anuj Kumar of ''[[The Hindu]]'' wrote that "he effortlessly conveys both the inferiority complex and the attitude of breaking through the caste cauldron".<ref>{{cite news|last=Taneja|first=Nikhil|url=https://www.huffingtonpost.in/nikhil-taneja-/masaan-review-a-fine-film_b_7869922.html|work=HuffPost|title=Masaan Review: A Fine Film Packed With Fantastic Performances|date=25 July 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223224419/http://www.huffingtonpost.in/nikhil-taneja-/masaan-review-a-fine-film_b_7869922.html|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Kumar|first=Anuj|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/masaan-mapping-the-moral-morass/article7460790.ece|work=[[The Hindu]]|title=Masaan: Mapping the moral morass|date=24 July 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171221183209/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/masaan-mapping-the-moral-morass/article7460790.ece|archive-date=21 December 2017|url-status=live}}</ref> His performance won him the [[IIFA Award for Star Debut of the Year – Male|IIFA]] and [[Screen Award for Best Male Debut|Screen Awards]] for Best Male Debut, and a nomination for the [[Asian Film Award for Best Newcomer]], among other accolades.<ref name="screen"/><ref name="iifa"/><ref name="asian"/> The 2015 [[Busan International Film Festival]] marked the release of the drama ''[[Zubaan]]'', which Kaushal had filmed before ''Masaan''.<ref name="gq16"/> His role was that of a grieving man who starts [[stammering]] after the death of his father. He worked with a speech therapist to learn stammering patterns and spent time with some of the doctor's patients. After completing work on the film, Kaushal found it difficult to distance from the character and began to stammer in real life.<ref name="filmfare interview"/> His performance led [[Justin Chang]] of ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' to label him as a "charismatic, naturally engaging talent".<ref>{{cite news|last=Chang|first=Justin|url=https://variety.com/2015/film/festivals/zubaan-review-busan-film-festival-1201605869/|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|title=Busan Film Review: 'Zubaan'|date=1 October 2015|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927141544/http://variety.com/2015/film/festivals/zubaan-review-busan-film-festival-1201605869/|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> In Kashyap's psychological thriller ''[[Raman Raghav 2.0]]'' (2016), Kaushal played a drug-addicted police officer in pursuit of the serial killer [[Raman Raghav]] (portrayed by [[Nawazuddin Siddiqui]]).<ref name="gq16"/> The troubled and unbalanced character had little in common with Kaushal's own personality, and to convince Kashyap to cast him, he lived in isolation for five days and kept repeating lines from the script.<ref name="action"/> Writing for [[Rediff.com]], Aseem Chhabra found his performance "brave" and added, "If there is one big surprise in ''Raman Raghav 2.0'', it is Vicky Kaushal’s star-making performance."<ref>{{cite web|last=Chhabra|first=Aseem|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-raman-raghav-20-a-difficult-watch/20160624.htm|website=Rediff.com|title=Review: ''Raman Raghav 2.0'': A difficult watch|date=24 June 2016|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925121815/http://www.rediff.com/movies/report/review-raman-raghav-20-a-difficult-watch/20160624.htm|archive-date=25 September 2017|url-status=live}}</ref> Both ''Zubaan'' and ''Raman Raghav 2.0'' failed to find a wide audience at the box office.<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/actor.php?actorid=12453|website=[[Box Office India]]|title=Vicky Kaushal|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112238/https://boxofficeindia.com/actor.php?actorid=12453|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> ===Breakthrough (2018–present)=== [[File:Vicky Kaushal 2018.jpg|thumb|upright=0.8|Kaushal at a promotional event for ''[[Raazi]]'' in 2018]] Kaushal achieved his breakthrough in 2018.<ref>{{cite news|last=Upadhyay|first=Karishma|url=https://www.firstpost.com/entertainment/with-sanju-lust-stories-raazi-love-per-square-foot-2018-is-vicky-kaushals-breakout-year-4685791.html|title=With Sanju, Lust Stories, Raazi, Love Per Square Foot, 2018 is Vicky Kaushal's breakout year|date=7 July 2018|accessdate=14 July 2018|work=Firstpost|archive-url=https://web.archive.org/web/20180714112758/https://www.firstpost.com/entertainment/with-sanju-lust-stories-raazi-love-per-square-foot-2018-is-vicky-kaushals-breakout-year-4685791.html|archive-date=14 July 2018|url-status=live}}</ref> He was first seen as the male lead of the romantic comedy ''[[Love per Square Foot]]'', India's first [[Netflix]] original film.<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/companies/netflix-acquires-first-indian-original-movie-titled-love-per-square-foot-117112700390_1.html|work=[[Business Standard]]|title=Netflix acquires first Indian original movie titled Love Per Square Foot|date=27 November 2017|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180305015109/http://www.business-standard.com/article/companies/netflix-acquires-first-indian-original-movie-titled-love-per-square-foot-117112700390_1.html|archive-date=5 March 2018|url-status=live}}</ref> Shweta Ramakrishnan of ''[[Firstpost]]'' considered the chemistry between Kaushal and his co-star [[Angira Dhar]] to be the film's highlight.<ref>{{cite news|last=Ramakrishnan|first=Shwetha|url=https://www.firstpost.com/entertainment/love-per-square-foot-movie-review-this-netflix-film-feels-like-a-breezy-bombay-version-of-yrfs-band-baaja-baaraat-4351265.html|work=Firstpost|title=Love Per Square Foot review: This Netflix film feels like a breezy Bombay version of YRF's Band Baaja Baaraat|date=15 February 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710001700/https://www.firstpost.com/entertainment/love-per-square-foot-movie-review-this-netflix-film-feels-like-a-breezy-bombay-version-of-yrfs-band-baaja-baaraat-4351265.html|archive-date=10 July 2018|url-status=live}}</ref> He next featured in [[Meghna Gulzar]]'s spy thriller ''[[Raazi]]'' (2018), based on Harinder Sikka's novel ''[[Calling Sehmat]]''. Set during the [[Indo-Pakistani War of 1971]], the film tells the real-life story of a young Indian girl from Kashmir (played by [[Alia Bhatt]]) who marries a Pakistani army officer (Kaushal) to spy for Indian intelligence. He was drawn to the humanity he found in the story and worked towards conveying both vulnerability and authoritative strength in his character.<ref>{{cite news|last=Maheshwri|first=Neha|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-raazi-is-more-than-just-a-spy-thriller-its-a-human-story/articleshow/64063682.cms|work=Firstpost|title=Vicky Kaushal: 'Raazi' is more than just a spy thriller, it's a human story|date=8 May 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180508034241/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-raazi-is-more-than-just-a-spy-thriller-its-a-human-story/articleshow/64063682.cms|archive-date=8 May 2018|url-status=live}}</ref> The film emerged as one of the highest-grossing Hindi films featuring a female protagonist and Meena Iyer of ''[[Daily News and Analysis]]'' commended Kaushal for being "the correct foil" to Bhatt's character.<ref>{{cite web|url=https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|title=Top Fifteen Films Driven By Female Leads|website=Box Office India|date=23 May 2018|accessdate=23 May 2018|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180523104703/https://boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=3954|archivedate=23 May 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Iyer|first=Meena|url=http://www.dnaindia.com/movie-reviews/report-raazi-movie-review-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-will-blow-your-mind-2613927|work=Daily News and Analysis|title=Raazi movie review: Alia Bhatt-Vicky Kaushal starrer will blow your mind!|date=11 May 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612201756/http://www.dnaindia.com/movie-reviews/report-raazi-movie-review-alia-bhatt-vicky-kaushal-starrer-will-blow-your-mind-2613927|archive-date=12 June 2018|url-status=live}}</ref> His second Netflix production of the year was the [[anthology film]] ''[[Lust Stories]]''. It consists of four short films dealing with female sexuality; Kaushal was seen in [[Karan Johar]]'s segment as a newly married man who fails to recognise his wife's (played by [[Kiara Advani]]) sexual dissatisfaction.<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/lust-stories-movie-review-4-directors-explore-the-idea-of-lust-without-caution-4-out-of-5-stars-1867833?amp=1&akamai-rum=off|title=Lust Stories Movie Review: 4 Directors Explore The Idea of Lust, Without Caution|last=Sen|first=Raja|website=NDTV|date=16 June 2018|accessdate=19 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616004502/https://www.ndtv.com/entertainment/lust-stories-movie-review-4-directors-explore-the-idea-of-lust-without-caution-4-out-of-5-stars-1867833?amp=1&akamai-rum=off|archive-date=16 June 2018|url-status=live}}</ref> Kaushal's most commercially successful release of 2018 came with [[Rajkumar Hirani]]'s ''[[Sanju]]'', a biopic of the troubled actor [[Sanjay Dutt]], who was portrayed by [[Ranbir Kapoor]] in the film. Kaushal played his best friend Kamli, a fictionalised amalgamation of various real-life friends of Dutt.<ref name="kamli">{{cite news|last=Kameshwari|first=A.|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sanju-actor-vicky-kaushal-ranbir-kapoor-5240771/|work=The Indian Express|title=Vicky Kaushal: Kamli is an amalgamation of three or four of Sanjay Dutt's closest friends|date=2 July 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180701063305/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/sanju-actor-vicky-kaushal-ranbir-kapoor-5240771/|archive-date=1 July 2018|url-status=live}}</ref> In preparation, he spent time with Paresh Ghelani, who served as the primary inspiration for the role.<ref name="kamli"/> Rachit Gupta from ''[[The Times of India]]'' considered Kaushal's work to be "one of the finest performances in the film" and Samrudhi Ghosh of ''[[India Today]]'' wrote that he "holds his own against Ranbir’s superlative performance, and shines in the funny as well as emotional scenes".<ref> {{cite news|last=Gupta|first=Rachit|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/sanju/movie-review/64790325.cms|work=The Times of India|title=Sanju Movie Review {4/5}: Ranbir's top gun act|date=29 June 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718100128/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/sanju/movie-review/64790325.cms|archive-date=18 July 2018|url-status=live}} </ref><ref>{{cite news|last=Ghosh|first=Samrudhi|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/sanju-movie-review-ranbir-kapoor-breathes-life-into-the-sanjay-dutt-biopic-1272911-2018-06-29|work=[[India Today]]|title=Sanju movie review: Ranbir Kapoor breathes life into Dutt biopic|date=29 June 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629130809/https://www.indiatoday.in/amp/movies/reviews/story/sanju-movie-review-ranbir-kapoor-breathes-life-into-the-sanjay-dutt-biopic-1272911-2018-06-29|archive-date=29 June 2018|url-status=live}}</ref> Both ''Raazi'' and ''Sanju'' proved to be among the highest-grossing [[List of Bollywood films of 2018|Hindi films of 2018]], and with earnings of over {{INRConvert|5.79|b}}, the latter ranks among [[List of highest-grossing Indian films|Indian cinema's biggest grossers]].<ref>{{cite web|url=https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4058|title=Worldwide Top Ten 2018 - Race 3 Second|website=Box Office India|date=26 June 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112237/https://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=4058|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref><ref> {{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-sanju-now-6th-highest-bollywood-grosser-worldwide/|title=Box Office: Sanju is now the 6th highest Bollywood grosser worldwide|work=[[Bollywood Hungama]]|date=27 July 2018|accessdate=28 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728002914/http://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/box-office-sanju-now-6th-highest-bollywood-grosser-worldwide/|archive-date=28 July 2018|url-status=live}} </ref> In his final release of the year, Kaushal reunited with Kashyap for ''[[Manmarziyaan]]'', a [[love triangle]] set in [[Punjab]] and co-starring [[Abhishek Bachchan]] and [[Taapsee Pannu]].<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/abhishek-bachchan-posts-an-update-about-manmarziyan-1839308|title=Abhishek Bachchan Posts An Update About Manmarziyan|last=Basu|first=Nilanjana|website=NDTV|date=18 April 2018|accessdate=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421161333/https://www.ndtv.com/entertainment/abhishek-bachchan-posts-an-update-about-manmarziyan-1839308|archive-date=21 April 2018|url-status=live}}</ref> [[Anupama Chopra]] took note of how well he used silences to convey his character's pain and desire.<ref>{{cite web|url=https://www.filmcompanion.in/manmarziyaan-review-anurag-kashyap-abhishek-bachchan-vicky-kaushal-taapsee-pannu-anupama-chopra|title=Manmarziyaan Movie Review|last=Chopra|first=Anupama|website=Film Companion|date=13 September 2018|accessdate=16 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180916093216/https://www.filmcompanion.in/manmarziyaan-review-anurag-kashyap-abhishek-bachchan-vicky-kaushal-taapsee-pannu-anupama-chopra|archive-date=16 September 2018|url-status=live}}</ref> For ''Sanju'', Kaushal won the [[Filmfare Award for Best Supporting Actor]] (tied with [[Gajraj Rao]] for ''[[Badhaai Ho]]'').<ref name="ff19">{{cite news|title=Winners of the 64th Vimal Filmfare Awards 2019|url=https://www.filmfare.com/news/bollywood/all-winners-of-the-64th-vimal-filmfare-awards-2019_-33004-3.html|date=23 March 2019|accessdate=23 March 2019|work=Filmfare}}</ref> In 2019, Kaushal starred as a military officer in ''[[Uri: The Surgical Strike]]'', an action film based on the [[2016 Uri attack]], directed by [[Aditya Dhar]] and filmed in [[Serbia]]. To prepare, he gained muscle weight, practised a [[ketogenic diet]], and underwent five months of military training and [[mixed martial arts]] sessions.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-uri-was-the-most-physically-challenging-film-for-me/articleshow/65992703.cms|title=Vicky Kaushal: 'Uri' was physically the most challenging film for me|last=Dubey|first=Rachna|work=The Times of India|date=28 September 2018|accessdate=18 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929100907/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-uri-was-the-most-physically-challenging-film-for-me/articleshow/65992703.cms|archive-date=29 September 2018|url-status=live}} </ref><ref>{{cite news|url=https://www.mid-day.com/articles/vicky-kaushal-by-the-end-of-six-months-i-was-tired-of-eating/20217181|title=Uri star Vicky Kaushal: By the end of six months, I was tired of eating|last=Lulla|first=Sonia|work=[[Mid Day]]|date=9 January 2019|accessdate=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111182452/https://www.mid-day.com/articles/vicky-kaushal-by-the-end-of-six-months-i-was-tired-of-eating/20217181|archive-date=11 January 2019|url-status=live}}</ref> He injured his arm while filming an action sequence in it.<ref name="uri">{{cite web|last=Bhowal|first=Tiasa|url=https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-injures-arm-while-filming-uri-keeps-shooting-1884617|website=NDTV|title=Vicky Kaushal Injures Arm While Filming ''Uri'', Keeps Shooting|date=17 July 2018|accessdate=19 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114726/https://www.ndtv.com/entertainment/vicky-kaushal-injures-arm-while-filming-uri-keeps-shooting-1884617|archive-date=18 July 2018|url-status=live}}</ref> Uday Bhatia of ''[[Mint (newspaper)|Mint]]'' found Kaushal to be a "fetching stoic lead" but bemoaned the lack of depth in his character.<ref> {{cite news|url=https://www.livemint.com/Consumer/xELzFHtWpt88BE7NkEMiTO/Uri-The-Surgical-Strike-review-A-wartime-filmmaking.html|title='Uri: The Surgical Strike' is wartime filmmaking|last=Bhatia|first=Uday|work=Mint|date=11 January 2019|accessdate=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111091456/https://www.livemint.com/Consumer/xELzFHtWpt88BE7NkEMiTO/Uri-The-Surgical-Strike-review-A-wartime-filmmaking.html|archive-date=11 January 2019|url-status=live}} </ref> [[Rajeev Masand]] took note of the film's jingoism and criticised the over-the-top characterisations, but opined that Kaushal "brings both the bulked-up physicality and the sort of steely determination that the part requires".<ref> {{cite web|url=https://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/strike-big/|title=Strike big!|last=Masand|first=Rajeev|website=RajeevMasand.com|date=11 January 2019|accessdate=12 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112195003/https://www.rajeevmasand.com/reviews/our-films/strike-big/|archive-date=12 January 2019|url-status=live}}</ref> ''Uri'' earned {{INRConvert|2.4|b}} in India, and over {{INRConvert|3.5|b}} worldwide, making it the [[List of highest domestic net collection of Hindi films#Domestic net figures|tenth highest-grossing Indian film domestically]].<ref>{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|title=Bollywood Top Grossers Worldwide|work=Bollywood Hungama|accessdate=2 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190204174446/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-collections/worldwide/2019/|archive-date=4 February 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author=Tuteja, Joginder|url=https://www.businesstoday.in/trending/box-office/uri-box-office-collection-vicky-kaushals-movie-nearing-rs-250-crore-in-india-first-blockbuster-of-2019/story/325410.html|title=Uri Box Office Collection: Vicky Kaushal's movie nearing Rs 250 crore in India; first blockbuster of 2019|work=[[Business Today (India)|Business Today]]|date=7 March 2019|accessdate=20 March 2019}}</ref> Kaushal was awarded with the [[National Film Award for Best Actor]] (shared with [[Ayushmann Khurrana]] for ''[[Andhadhun]]'') and was nominated for the [[Filmfare Award for Best Actor]].<ref name="nfa">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/national-film-awards-2019-the-full-list-of-winners/article28931491.ece|title=National Film Awards 2019: 'Andhadhun', 'Uri:The Surgical Strike' bag awards|work=The Hindu|access-date=9 August 2019|date=9 August 2019}}</ref> A year later, Kaushal starred in the horror film ''[[Bhoot – Part One: The Haunted Ship]]'' (2020), produced by Karan Johar.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/karan-johar-announces-horror-franchise-with-bhoot-part-one-the-haunted-ship-first-look-featuring-vicky-kaushal-6783471.html|title=Karan Johar announces horror franchise with Bhoot – Part One: The Haunted Ship first look, featuring Vicky Kaushal|work=Firstpost|date=10 June 2019|access-date=10 June 2019}}</ref> He suffered an accident during the filming of an action sequence when he fractured his cheekbone.<ref>{{cite news|last=Coutinho|first=Natasha|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/vicky-kaushal-fractures-his-cheekbone-on-the-sets-of-his-upcoming-horror-film/articleshow/68959891.cms|title=Vicky Kaushal fractures his cheekbone on the sets of his upcoming horror film|work=Mumbai Mirror|date=20 April 2019|access-date=20 April 2019}}</ref> Saibal Chatterjee of [[NDTV]] found Kaushal to be "earnest" in a film he considered to be a "horrific misfire".<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/bhoot-part-one-the-haunted-ship-movie-review-vicky-kaushal-stars-in-horrific-misfire-1-5-stars-out-o-2183464|title=Bhoot: Part One - The Haunted Ship Movie Review: Vicky Kaushal Stars In Horrific Misfire|website=NDTV|date=21 February 2020|access-date=21 February 2020}}</ref> ====Upcoming projects==== Kaushal will next portray the freedom fighter [[Udham Singh]], who assassinated [[Michael O'Dwyer]], in a [[Sardar Udham Singh|biopic]] directed by [[Shoojit Sircar]], after which he will star as the [[Mughal Empire|Mughal]] emperor [[Aurangzeb]] in ''Takht'', a historical drama directed by Johar, which features an ensemble cast, including [[Ranveer Singh]], [[Kareena Kapoor]], [[Alia Bhatt]], and [[Bhumi Pednekar]].<ref>{{cite news|last=Pathak|first=Vedanshi|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-after-playing-major-in-uri-vicky-kaushal-all-set-to-be-seen-as-freedom-fighter-udham-singh-in-shoojit-sircar-s-next-2726240|title=After playing major in 'Uri', Vicky Kaushal all set to be seen as freedom fighter Udham Singh in Shoojit Sircar's next|work=Daily News and Analysis|date=4 March 2019|access-date=4 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190305150829/https://www.dnaindia.com/bollywood/report-after-playing-major-in-uri-vicky-kaushal-all-set-to-be-seen-as-freedom-fighter-udham-singh-in-shoojit-sircar-s-next-2726240|archive-date=5 March 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url = https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/takht-karan-johar-alia-bhatt-ranveer-singh-janhvi-kapoor-5298675/ |title = Takht: Karan Johar ropes in Alia Bhatt, Ranveer Singh, Janhvi Kapoor, Kareena Kapoor and others for his next directorial |date = 9 August 2018 |work = The Indian Express |access-date = 9 August 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20180809163439/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/takht-karan-johar-alia-bhatt-ranveer-singh-janhvi-kapoor-5298675/ |archive-date = 9 August 2018 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-to-play-dara-shikoh-while-vicky-kaushal-will-be-seen-as-aurangzeb-in-takht/articleshow/67234455.cms|title=Ranveer Singh to play Dara Shikoh while Vicky Kaushal will be seen as Aurangzeb in 'Takht'|work=The Times of India|date=24 December 2018|access-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225091547/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/ranveer-singh-to-play-dara-shikoh-while-vicky-kaushal-will-be-seen-as-aurangzeb-in-takht/articleshow/67234455.cms|archive-date=25 December 2018|url-status=live}}</ref> He has also committed to reunite with Dhar and Gulzar in an action film about the mythological character [[Ashwatthama]] and a biopic of the army officer [[Sam Manekshaw]], respectively.<ref>{{cite news|author=Lohana, Avinash|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/now-vicky-kaushal-set-to-bring-ashwatthama-on-screen-with-the-makers-of-uri-the-surgical-strike/articleshow/68895198.cms|title=Now, Vicky Kaushal set to bring Ashwatthama on screen with the makers of Uri: The Surgical Strike|work=Mumbai Mirror|date=16 April 2019|access-date=18 April 2019}}</ref><ref>{{cite news|author=Lohana, Avinash|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/exclusive-vicky-kaushal-to-play-field-marshal-sam-manekshaw-in-meghna-gulzars-movie/articleshow/69964817.cms|title=Exclusive! Vicky Kaushal to play Field Marshal Sam Manekshaw in Meghna Gulzar's movie|work=Mumbai Mirror|date=27 June 2019|access-date=27 June 2019}}</ref> ==In the media== Kaushal topped ''[[The Times of India]]''{{'}}s listing of the country's most desirable men of 2018.<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/vicky-kaushal-is-the-times-most-desirable-man-of-2018/articleshow/69361561.cms|title=Meet India's most desirable dudes|date=17 May 2019|work=The Times of India|access-date=21 December 2019}}</ref> ''[[Forbes India]]'' featured him in their [[Forbes 30 Under 30|30 Under 30]] list of 2018.<ref>{{cite news|last=Purandare|first=Kunal|url=http://www.forbesindia.com/article/30-under-30-2018/vicky-kaushal-the-silent-performer/49337/1|title=Vicky Kaushal: The silent performer|date=6 February 2018|accessdate=20 July 2018|work=[[Forbes India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206113942/http://www.forbesindia.com/article/30-under-30-2018/vicky-kaushal-the-silent-performer/49337/1|archive-date=6 February 2018|url-status=live}}</ref> The following year, he appeared in the magazine's [[Forbes Celebrity 100|Celebrity 100]] list, ranking 72nd with an estimated annual income of {{INRConvert|104.2|m}}.<ref>{{cite news |url=http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |title=2019 Celebrity 100 |work=Forbes India |accessdate=20 December 2018 |archive-date=19 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219063445/http://www.forbesindia.com/lists/2019-celebrity-100/1819/all |url-status=dead }}</ref> Kaushal also endorses several brands and products, including [[Havells]], [[Reliance Trends]], and [[Oppo]], charging {{INRConvert|2|c}}{{mdash}}{{INRConvert|3|c}} annually per brand.<ref>{{cite news|last1=Bhushan|first1=Ratna|last2=Bailay|first2=Rasul|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/vicky-kaushal-ayushmann-khurrana-emerge-new-poster-boys-of-ad-world/articleshow/71860898.cms?from=mdr|title=Vicky Kaushal, Ayushmann Khurrana emerge new poster boys of ad world|date=2 November 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=13 January 2020}}</ref> Kaushal contributed {{INR|1 crore}} to the [[PM CARES Fund]] and Maharashtra Chief Minister's Relief Fund due to [[COVID-19 pandemic in India]].<ref>{{cite news |title=Vicky Kaushal flaunting his omelette-flipping skills is most of us right now. Watch |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/vicky-kaushal-flaunting-his-omelette-flipping-skills-is-most-of-us-right-now-watch-1663817-2020-04-06 |accessdate=6 April 2020 |work=India Today |date=6 April 2020 |language=en}}</ref> ==Filmography== ===Films=== {| class="wikitable" |+Key | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | Denotes films that have not yet been released |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="text-align:center;" ! scope="col"|Year ! scope="col"|Film ! scope="col"|Role ! class="unsortable" scope="col"|Notes |- |2012 !scope="row"|''[[Gangs of Wasseypur]]'' |{{mdash}} |Assistant director |- |2012 !scope="row"|''[[Luv Shuv Tey Chicken Khurana]]'' |Young Omi | |- |2013 !scope="row"|''Geek Out'' | Geek |Short film |- |2015 !scope="row"|''[[Bombay Velvet]]'' | Inspector Basil | |- |2015 !scope="row"|''[[Masaan]]'' | Deepak | |- |2015 !scope="row"|''[[Zubaan]]'' | Dilsher | |- |2016 !scope="row"|''[[Raman Raghav 2.0]]'' | Raghav Singh | |- |2018 !scope="row"|''[[Love per Square Foot]]'' | Sanjay Chaturvedhi | |- |2018 !scope="row"|''[[Raazi]]'' | Iqbal Syed | |- |2018 !scope="row"|''[[Lust Stories]]'' | Paras | Karan Johar's segment |- |2018 !scope="row"|''[[Sanju]]'' | Kamlesh "Kamli" Kanhaiyalal Kapasi | |- |2018 !scope="row"|''[[Manmarziyaan]]'' | Vicky Sandhu | Also playback singer for song "F For Fyaar"<ref>{{cite news|last=Singh|first=Anvita|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manmarziyaan-song-vicky-kaushal-taapsee-pannu-5300374/|work=The Indian Express|title=Manmarziyaan song F for Fyaar: The Amit Trivedi track has all the makings of an earworm|date=10 August 2018|accessdate=12 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180812124205/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/manmarziyaan-song-vicky-kaushal-taapsee-pannu-5300374/|archive-date=12 August 2018|url-status=live}}</ref> |- |2019 ! scope="row"|''[[Uri: The Surgical Strike]]'' | Major Vihaan Singh Shergill | |- |2020 ! scope="row"|''[[Bhoot – Part One: The Haunted Ship]]'' |Prithvi | |- |2021 ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''[[Sardar Udham Singh]]''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | [[Udham Singh]] |Post-production<ref>{{cite news|last=Mankad|first=Himesh|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shoojit-sircars-udham-singh-biopic-to-release-on-october-2-2020/articleshow/69816993.cms|work=Mumbai Mirror|title=Shoojit Sircar's Udham Singh biopic to release on October 2, 2020|date=17 June 2019|accessdate=17 June 2019|archive-date=17 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617023709/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/shoojit-sircars-udham-singh-biopic-to-release-on-october-2-2020/articleshow/69816993.cms|url-status=dead}}</ref> |} === Television === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align: margin;" |- ! scope="col" | Year ! scope="col" | Title ! scope="col" | Role |- |2018 | [[25th Screen Awards]] | Co-host<ref>{{cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-star-screen-awards-2018-deepika-padukone-ranveer-singh-katrina-kaif-alia-bhatt-arrive-in-style-2696863|title=Star Screen Awards 2018: Deepika Padukone - Ranveer Singh, Katrina Kaif, Alia Bhatt arrive in style|work=Daily News and Analysis|date=17 December 2018|accessdate=19 March 2019}}</ref> |- | 2019 | [[Zee Cine Awards 2019]] | Co-host<ref name="zee">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/zee-cine-awards-2019-from-performances-to-hosts-all-you-need-to-know-about-the-ceremony-on-19-march-6286411.html|title=Zee Cine Awards 2019: From performances to hosts, all you need to know about the ceremony on 19 March|work=Firstpost|date=19 March 2019|accessdate=19 March 2019}}</ref> |- | 2019 | [[64th Filmfare Awards]] | Co-host<ref>{{cite news |last1=Khurana |first1=Amman |title=Shah Rukh Khan teaches Vicky Kaushal how to become 'romance ka badshah,' Kajol in splits |url=https://www.timesnownews.com/entertainment/news/bollywood-news/article/shah-rukh-khan-teaches-vicky-kaushal-how-to-become-romance-ka-badshah-kajol-in-splits-watch-video/393070 |accessdate=5 May 2019 |work=[[Times Now]] |publisher=[[The Times Group|Bennett Coleman and Company Ltd]] |date=2 April 2019}}</ref> |} ===Music video=== {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" style="text-align: margin;" |- !Year !Song !Performer !{{Tooltip|Ref|Reference}} |- |2019 |"[[Pachtaoge]]" |[[Arijit Singh]] |<ref>{{cite news|accessdate=16 August 2019|date=16 August 2019|author=Lohana, Avinash|title=First Look: Vicky Kaushal and Nora Fatehi in the music video Pachtaoge|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/first-look-vicky-kaushal-and-nora-fatehi-in-the-music-video-pachtaoge/articleshow/70693970.cms|work=Mumbai Mirror|archive-date=16 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190816064137/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/first-look-vicky-kaushal-and-nora-fatehi-in-the-music-video-pachtaoge/articleshow/70693970.cms|url-status=dead}}</ref> |} == Awards and nominations == [[File:Vicky Kaushal National Award for Uri.jpg|thumb|Kaushal receiving the [[National Film Award for Best Actor]] for ''[[Uri: The Surgical Strike]]'' in 2019]] {| class="wikitable" !Year !Film !Award !Category !Result !Ref. |- | rowspan="5" |2016 | rowspan="5" |''[[Masaan]]'' |[[Zee Cine Awards|Zee Cine Award]] |[[Zee Cine Award for Best Male Debut|Best Male Debut]] |{{won}} |<ref>{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607 |title=Zee Cine Awards: Complete List of Winners |last=Prashar |first=Chandni |date=21 February 2016 |website=NDTV |archive-url=https://web.archive.org/web/20160302151730/http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607 |archive-date=2 March 2016 |url-status=live |access-date=23 June 2016}}</ref> |- |[[Screen Awards]] |[[Screen Award for Best Male Debut|Best Male Debut]] |{{won}} |<ref name="screen">{{Cite web |url=http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815 |title=Screen Awards 2016: Complete List of Winners |last=Ghosh |first=Raya |date=11 January 2016 |website=[[NDTV]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110051251/http://movies.ndtv.com/bollywood/screen-awards-2016-complete-list-of-winners-1263815 |archive-date=10 January 2016 |url-status=live |access-date=20 July 2018}}</ref> |- |[[International Indian Film Academy Awards]] |[[IIFA Award for Star Debut of the Year – Male|Star Debut of the Year – Male]] |{{won}} |<ref name="iifa">{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-winners-deepika-padukone-and-ranveer-singh-piku-bajirao-mastani-best-actor-male-best-actor-female-2876646/|title=IIFA 2016: Deepika Padukone and Ranveer Singh win top laurels|work=The Indian Express|date=26 June 2016|access-date=26 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160626055938/http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2016-winners-deepika-padukone-and-ranveer-singh-piku-bajirao-mastani-best-actor-male-best-actor-female-2876646/|archive-date=26 June 2016|url-status=live}}</ref> |- |[[Asian Film Awards]] |[[Asian Film Award for Best Newcomer|Best Newcomer]] |{{nom}} |<ref name="asian">{{cite news|url=https://www.firstpost.com/entertainment/bajirao-mastani-masaan-bombay-velvet-and-baahubali-nominated-at-10th-asian-film-awards-2613458.html|title='Bajirao Mastani', 'Masaan', 'Bombay Velvet', and 'Baahubali' nominated at 10th Asian Film Awards|work=Firstpost|date=5 February 2016|access-date=20 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180720112236/https://www.firstpost.com/entertainment/bajirao-mastani-masaan-bombay-velvet-and-baahubali-nominated-at-10th-asian-film-awards-2613458.html|archive-date=20 July 2018|url-status=live}}</ref> |- |[[Stardust Awards]] |Best Acting Debut (Male) |{{nom}} |<ref>{{cite news |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-stardust-awards-2015/ |title=Nominations for Stardust Awards 2015 |date=15 December 2015 |work=Bollywood Hungama |archive-url=https://web.archive.org/web/20161011231452/http://www.bollywoodhungama.com/news/features/nominations-for-stardust-awards-2015/ |archive-date=11 October 2016 |url-status=live |access-date=20 July 2018}}</ref> |- |rowspan=4|2018 |''[[Manmarziyaan]]'' | rowspan="3" | [[25th Screen Awards|Screen Awards]] | [[Screen Award for Best Actor|Best Actor]] | {{nom}} | rowspan="3" |<ref>{{Cite episode | title=A Star-studded Night | url=https://www.hotstar.com/tv/star-screen-awards/s-449/a-starstudded-night/1000226800 | access-date=5 May 2019 | series=Star Screen Awards | series-link=Screen Awards | first1=Aly | last1=Morani | authorlink1=Aly Morani | first2=Karim | last2=Morani | authorlink2=Karim Morani | first3=Mohomed | last3=Morani | first4=Mazhar | last4=Nadiadwala | first5=Neelam | last5=Soorma | network=[[Star Plus]] | date=31 December 2018 | archive-date=5 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190505205651/https://www.hotstar.com/tv/star-screen-awards/s-449/a-starstudded-night/1000226800 | url-status=dead }}</ref> |- |''[[Raazi]]'' | rowspan="2" | [[Screen Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] | {{nom}} |- |rowspan=5|''[[Sanju]]'' | {{nom}} |- |[[Indian Film Festival of Melbourne]] |Best Supporting Performance |{{won}} |<ref>{{cite news |last1=IANS |title=IFFM 2018 winners list: Sanju wins Best Film award; Rani Mukerji, Manoj Bajpayee named Best Actors- Entertainment News, Firstpost |url=https://www.firstpost.com/entertainment/iffm-2018-winners-list-sanju-wins-best-film-award-rani-mukerji-manoj-bajpayee-named-best-actors-4951921.html |accessdate=16 January 2020 |work=Firstpost |date=13 August 2018 |language=en}}</ref> |- | rowspan="4" |2019 |[[Zee Cine Awards]] |[[Zee Cine Award for Best Actor in a Supporting Role – Male|Best Actor in a Supporting Role – Male]] |{{won}} |<ref>{{cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/winners-zee-cine-awards-2019/ |title=Winners of Zee Cine Awards 2019 |date=19 March 2019 |work=Bollywood Hungama |accessdate=19 March 2019 }}</ref> |- |[[Filmfare Awards]] |[[Filmfare Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] |{{won}} |<ref name="ff19"/> |- |[[International Indian Film Academy Awards]] |[[IIFA Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] |{{won}} |<ref>{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/iifa-2019-complete-winners-list-ranveer-singh-alia-bhatt-andhadhun-sriram-raghavan-6008612/|title=IIFA 2019 winners: Ranveer Singh, Alia Bhatt, Sriram Raghavan win big|date=19 September 2019|website=The Indian Express|access-date=19 September 2019}}</ref> |- |''[[Uri: The Surgical Strike]]'' |[[National Film Awards]] |[[National Film Award for Best Actor|Best Actor]] |{{won}} |<ref name="nfa"/> |- |2020 |''[[Uri: The Surgical Strike]]'' |[[Filmfare Award]] |[[Filmfare Award for Best Actor|Best Actor]] |{{nom}} | |- |} ==References== {{Reflist}} ==External links== {{Commons category}} * {{IMDb name|5817249}} * {{Facebook | id= vicky.kaushal.127| name= Vicky Kaushal}} * [http://www.bollywoodhungama.com/celebrity/vicky-kaushal/ Vicky Kaushal] on [[Bollywood Hungama]] {{Navboxes |title = Awards for Vicky Kaushal |list= {{NationalFilmAwardBestActor}} {{FilmfareAwardBestSupportingActor}} {{ScreenAwardBestMaleDebut}} {{IIFAAwardBestSupportingActor}} {{IIFAAwardBestMaleDebut}} {{ZeeCineAwardBestSupportingActorMale}} }} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Kaushal, Vicky}} [[Category:21st-century Indian male actors]] [[Category:Indian male film actors]] [[Category:Male actors in Hindi cinema]] [[Category:Punjabi people]] [[Category:Living people]] [[Category:1988 births]] [[Category:Filmfare Awards winners]] [[Category:Best Actor National Film Award winners]] g9wahortrv49e63gfh9frbus2jxgbwk ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13786 197923 180580 2026-09-16T12:29:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197923 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = ᱨᱩᱥᱤᱱ |nativename = {{lang|rue|русинськый язык; руски язик}}<br>{{transl|rue|rusîns'kyj jazyk; ruski jazik}} |ethnicity = [[:en:Rusyns|ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] |speakers = ᱖᱒᱓,᱕᱐᱐ (᱓᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱖) |date = |minority = [[File:Flag of Czech Republic.svg|22x20px]] [[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]]<br>[[File:Flag of Hungary.svg|22x20px]] [[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm |title=Implementation of the Charter in Hungary |work=Database for the European Charter for Regional or Minority Languages|publisher=Public Foundation for European Comparative Minority Research|access-date=16 June 2014|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140227004902/http://languagecharter.eokik.hu/sites/StatesParties/Hungary.htm|archive-date=27 February 2014}}</ref><br>[[File:Flag of Poland.svg|22x20px]] [[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]]<ref>{{cite web|url=http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/13148/I_RAPORT__Europejska_karta_jezykow_regionalnych_lub_mniejszosciowych.pdf |title= I Raport dla Sekretarza Rady Europy z realizacji przez Rzeczpospolitą Polską postanowień ''Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych'' |access-date=28 April 2019|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701233021/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/13148/I_RAPORT__Europejska_karta_jezykow_regionalnych_lub_mniejszosciowych.pdf|archive-date=1 July 2014}}</ref><br>[[File:Flag of Serbia.svg|22x20px]] [[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web|url=http://www.skupstinavojvodine.gov.rs/?s=aktAPV001&j=EN|title=The Statue of the Autonomous Province of Vojvodina, Serbia|publisher=Skupstinavojvodine.gov.rs|access-date=2012-08-07}}</ref><br>[[File:Flag of Slovakia.svg|22x20px]] [[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] |ref = e18 |speakers2 = ᱥᱮᱱᱥᱟᱥ ᱦᱚᱲᱮᱞ: {{sigfig|70,374|2}}. ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱴᱟᱥᱴᱤᱠ ᱵᱤᱣᱨᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ:<br>[[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]] &ndash; ᱓᱓,᱔᱘᱒<ref>{{cite web |url=http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf |title=Population and Housing Census 2011: Table 11. Resident population by nationality &ndash; 2011, 2001, 1991 |author=Statistical Office of the Slovak Republic |publisher=Statistical Office of the Slovak Republic |access-date=22 March 2012 |archive-date=17 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417151247/http://portal.statistics.sk/files/tab.11.pdf |url-status=dead }}</ref><br>[[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ]] &ndash; ᱑᱕,᱖᱒᱖<ref>{{cite web |url=http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf |title=Final results of the census 2002 |author=Republic of Serbia, Republic Statistical Office |date=24 December 2002 |access-date=16 December 2010 |url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306111312/http://webrzs.stat.gov.rs/axd/Zip/eSn31.pdf |archive-date=6 March 2009 |df=dmy-all }}</ref><br>[[ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ]] &ndash; ᱑᱐,᱐᱐᱐<ref>{{cite web|url=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf|title=Home|publisher=Central Statistical Office of Poland|access-date=22 March 2012|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116214520/http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_lu_nps2011_wyniki_nsp2011_22032012.pdf|archive-date=16 January 2013|df=dmy-all}}</ref><br>[[ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ]] &ndash; ᱖,᱗᱒᱕<ref>{{cite web|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul2/select_5/?data1=1&box=5.5W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=00&botton=cens_db|title=About number and composition population of UKRAINE by data All-Ukrainian population census 2001 data|author=State Statistics Committee of Ukraine|access-date=16 December 2010|url-status = dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080302164007/http://www.ukrcensus.gov.ua/results/nationality_population/nationality_popul2/select_5/?data1=1&box=5.5W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=00&botton=cens_db|archive-date=2 March 2008|df=dmy-all}}</ref><br>[[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] &ndash; ᱒,᱓᱓᱗<ref>{{cite web |url=http://www.dzs.hr/default_e.htm |title=Republic of Croatia &ndash; Central Bureau of Statistics |publisher=Crostat |access-date=5 September 2010 |archive-date=23 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123094014/http://www.dzs.hr/default_e.htm |url-status=dead }}</ref><br>[[ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ]] &ndash; ᱑,᱑᱑᱓<ref>{{cite web |url=http://www.nepszamlalas2001.hu/eng/volumes/24/tables/load1_8.html |title=1.28 Population by mother tongue, nationality and sex, 1900–2001 |year=2001 |publisher=Hungarian Central Statistical Office |access-date=28 February 2012}}</ref><br>[[ᱪᱮᱠ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱚᱱᱛᱨᱚ]] &ndash; ᱗᱗᱗<ref>{{cite web |url=http://vdb.czso.cz/sldbvo/#!stranka=podle-tematu&tu=30629&th=&v=&vo=H4sIAAAAAAAAAFvzloG1uIhBMCuxLFGvtCQzR88jsTjDN7GAlf3WwcNiCReZGZjcGLhy8hNT3BKTS_KLPBk4SzKKUosz8nNSKgrsHRhAgKecA0gKADF3CQNnaLBrUIBjkKNvcSFDHQMDhhqGCqCiYA__cLCiEgZGvxIGdg9_Fz__EMeCEgY2b38XZ89gIIvLxTHEP8wx2NEFJM4ZHOIY5u_t7-MJ1OIP5IdEBkT5OwU5RgH5IUB9fo4ePq4uEPNYw1yDolzhPstJzEvX88wrSU1PLRJ6tGDJ98Z2CyYGRk8G1rLEnNLUiiIGAYQ6v9LcpNSitjVTZbmnPOhmArq34D8QlDDwAG10C_KFWcoe4ugU6uPtWMLA4eni6hcSEAZ0FYe_k3OQmaGJUwUA4lOtR1sBAAA.&vseuzemi=null&void= |title=Obyvatelstvo podle věku, mateřského jazyka a pohlaví |access-date=2 November 2012}}</ref> |familycolor = Indo-European |fam1=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] |fam2=[[ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱞᱛᱳᱼᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |fam3 = [[ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |fam4 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ]] |script=[[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ([[:en:Rusyn language#The Carpathian Rusyn alphabets|ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ]])<br>[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ([[ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ]])<ref>{{e21|rue|Rusyn}}</ref> |iso3 = rue |glotto=rusy1239 |glottorefname=Rusyn |lingua=53-AAA-ec < [[East Slavic languages|53-AAA-e]]<br>(varieties: 53-AAA-eca to 53-AAA-ecc) |notice=IPA |map=Idioma rusino.PNG }} '''ᱨᱩᱥᱤᱱ''' (ᱠᱟᱨᱯᱟᱨᱷᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱥᱤᱱ: русиньскый язык, [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Rusyn) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱞᱟᱵᱷᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱ [[ᱨᱩᱥᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=rue}} {{commons category|Rusyn language}} * [http://www.rusynacademy.sk/english/en-academy.html The World Academy of Rusyn Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126055008/http://www.rusynacademy.sk/english/en-academy.html |date=2021-01-26 }} * [https://web.archive.org/web/20080309101713/http://www.dzvoni.netfirms.com/index_files/english1.html Rusyn Greco Catholic Church in Novi Sad (Vojvodina-Serbia)] * [https://uk.wiktionary.org/wiki/Додаток:Русинсько-український_словник Rusyn-Ukrainian Dictionary] * [http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/?sem=1&topic=1 Course of Lemko-Rusyn Language (in Polish and Lemko)] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱠᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱞᱳᱵᱷᱟᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== qn6rnwakiwx6ptg8af19v5xmq6pqzh8 ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ 0 16590 197944 197898 2026-09-16T16:12:11Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 197944 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India Jharkhand # India | location_map_size = | location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶ | coordinates = {{coord|24.1068|87.3084|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | location = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ | construction_began = | opening = ᱑᱙᱕᱕ | demolished = | cost = | owner = | dam_type = | dam_height = {{convert|47.25|m|ft|abbr=on}} | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation= | dam_length = {{convert|661.58|m|ft|abbr=on}} | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | dam_elevation_crest = | dam_crosses = [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = | res_name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ | res_capacity_total = | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = {{convert|16650|acre|km2|disp=flip}} | res_elevation = | res_max_depth = | res_max_length = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | website = | extra = }} [[File:ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.|300px]] '''ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ (''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ'' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ), ᱫᱚ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱳᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005110300270901.htm&date=2005/11/03/&prd=th&|title=Canada Dam|last=|first=|publisher=The Hindu 3 November 2005|accessdate=2017-05-06|work=This day that age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217140847/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID=266&FT=yes|archivedate=17 February 2007}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱠᱤ ᱾<ref name=IWP>{{Cite web |title=Mayurakshi Reservoir Project |url=http://www.wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |access-date=2021-06-27 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617172357/https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |url-status=dead }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|24|14|0|N|87|5|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ'''<br />M: Municipality, CT: census town, R: Rural/ Urban centre, D: Dam,<br />Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|24|7|14|N|86|52|0|E}} | label-pos1=top|label1= Chitra | numbered1=R| mark-title1=[[Chitra, Deoghar]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|21|28|N|86|53|56|E}} | label-pos2=right|label2= Sonaraithari| numbered2=R| mark-title2=[[Sonaraithari, Deoghar]] (R) |mark-coord3={{coord|24|26|20|N|86|30|45|E}} | label-pos3=right|label3= Devipur| numbered3=R| mark-title3=[[Devipur, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord4={{coord|24|7|38|N|86|44|41|E}} | label-pos4=left|label4= Karon| numbered4=R| mark-title4=[[Karon, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord5={{coord|24|9|54|N|86|35|15|E}} | label-pos5=right|label5= Margomunda| numbered5=R| mark-title5=[[Margomunda, Deoghar]] (R) |mark-coord6={{coord|24|29|41|N|86|46|49|E}} | label-pos6=right|label6= Mohanpur| numbered6=R| mark-title6=[[Mohanpur, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord7={{coord|24|14|39|N|87|1|28|E}} | label-pos7=left|label7= Palojori| numbered7=R| mark-title7=[[Palojori, Deoghar]] (R) |mark-coord8={{coord|24|14|12|N|86|50|16|E}} | label-pos8=bottom|label8= Sarath| numbered8=R| mark-title8=[[Sarath, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord9={{coord|24|23|10|N|86|46|23|E}} | label-pos9=top|label9= Sarwan| numbered9=R| mark-title9=[[Sarwan, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord10={{coord|24|26|10|N|87|28|55|E}} | label-pos10=left|label10= Gopikandar| numbered10=R| mark-title10=[[Gopikandar, Dumka]] (R) |mark-coord11={{coord|24|36|2|N|87|4|56|E}} | label-pos11=right|label11= Hansdiha| numbered11=R| mark-title11=[[Hansdiha]] (R) |mark-coord12={{coord|24|22|40|N|87|15|52|E}} | label-pos12=left|label12= Jama| numbered12=R| mark-title12=[[Jama, Dumka (village)]] (R) |mark-coord13={{coord|24|24|10|N|87|2|47|E}} | label-pos13=top|label13= Jarmundi| numbered13=R| mark-title13=[[Jarmundi, Dumka]] (R) |mark-coord14={{coord|24|21|0|N|87|25|11|E}} | label-pos14=left|label14= Kathikund| numbered14=R| mark-title14=[[Kathikund, Dumka]] (R) |mark-coord15={{coord|24|10|20|N|87|39|10|E}} | label-pos15=left|label15= Maluti| numbered15=R| mark-title15=[[Maluti]] (R) |mark-coord16={{coord|24|8|40|N|87|10|42|E}} | label-pos16=bottom|label16= Masalia| numbered16=R| mark-title16=[[Masalia, Dumka (village)]] (R) |mark-coord17={{coord|24|10|0|N|87|10|42|E}} | label-pos17=left|label17= Ramgarh| numbered17=R| mark-title17=[[Ramgarh, Dumka (village)]] (R) |mark-coord18={{coord|24|2|17|N|87|25|20|E}} | label-pos18=top|label18= Ranishwar| numbered18=R| mark-title18=[[Ranishwar, Dumka]] (R) |mark-coord19={{coord|24|34|30|N|87|0|47|E}} | label-pos19=right|label19= Saraiyahat| numbered19=R| mark-title19=[[Saraiyahat, Dumka]] (R) |mark-coord20={{coord|24|14|39|N|87|28|15|E}} | label-pos20=left|label20= Shikaripara| numbered20=R| mark-title20=[[Shikaripara, Dumka]] (R) |mark-coord21={{coord|24|25|26|N|86|55|2|E}} | label-pos21=top|label21= Taljhari| numbered21=R| mark-title21=[[Taljhari, Dumka]] (R) |mark-coord22={{coord|24|3|40|N|87|15|20|E}} | label-pos22=left|label22= Tongra| numbered22=R| mark-title22=[[Tongra]] (R) |mark-coord23={{coord|23|53|10|N|87|13|33|E}} | label-pos23=left|label23= Bagdahari| numbered23=R| mark-title23=[[Bagdahari]] (R) |mark-coord24={{coord|23|58|58|N|87|6|9|E}} | label-pos24=left|label24= Basudih| numbered24=R| mark-title24=[[Basudih]] (R) |mark-coord25={{coord|24|0|0|N|86|55|39|E}} | label-pos25=left|label25= Bindapathar| numbered25=R| mark-title25=[[Bindapathar]] (R) |mark-coord26={{coord|24|6|55|N|86|59|51|E}} | label-pos26=bottom|label26= Fatehpur| numbered26=R| mark-title26=[[Fatehpur, Jamtara]] (R) |mark-coord27={{coord|23|58|34|N|87|9|31|E}} | label-pos27=top|label27= Kundahit| numbered27=R| mark-title27=[[Kundahit]] (R) |mark-coord28={{coord|23|55|25|N|87|2|7|E}} | label-pos28=left|label28= Nala| numbered28=R| mark-title28=[[Nala, Jamtara]] (R) |mark-coord29={{coord|24|2|52|N|86|36|53|E}} | label-pos29=bottom|label29= Narayanpur| numbered29=R| mark-title29=[[Narayanpur, Jamtara]] (R) |mark-coord30={{coord|24|28|48|N|86|42|20|E}} | label-pos30=bottom|label30=Deoghar| numbered30=M| mark-title30= [[Deoghar]] (M) |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|31|19|N|86|38|51|E}} | label-pos31=right|label31=Jasidih| numbered31=M| mark-title31= [[Jasidih]] (M) |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|15|36|N|86|39|0|E}} | label-pos32=bottom|label32=Madhupur| numbered32=M| mark-title32= [[Madhupur, Deoghar]] (M) |label-color32=#800000 |mark-coord33={{coord|24|16|32|N|87|15|50|E}} | label-pos33=right|label33=Dumka| numbered33=M| mark-title33= [[Dumka]] (M) |label-color33=#800000 |mark-coord34={{coord|24|24|30|N|87|5|0|E}} | label-pos34=right|label34=Basukinath| numbered34=M| mark-title34= [[Basukinath]] (M) |label-color34=#800000 |mark-coord35={{coord|23|57|47|N|86|48|5|E}} | label-pos35=bottom|label35=Jamtara| numbered35=M| mark-title35= [[Jamtara]] (M) |label-color35=#800000 |mark-coord36={{coord|23|52|12|N|86|52|12|E}} | label-pos36=top|label36=Mihijam| numbered36=M| mark-title36= [[Mihijam]] (M) |label-color36=#800000 |mark-coord37={{coord|24|5|38|N|86|42|15|E}}| label-pos37=left|label37=Karmatanr| numbered37=CT| mark-title37= [[Karmatanr, Jamtara]] (CT) |shape-color37= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|16|42|N|87|13|50|E}}| label-pos38=left|label38=Dudhani| numbered38=CT| mark-title38= [[Dudhani, Dumka]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|15|42|N|87|14|14|E}}| label-pos39=bottom|label39=Purana |labela39= Dumka| numbered39=CT| mark-title39= [[Purana Dumka]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|18|10|N|87|15|19|E}}| label-pos40=left|label40=Rasikpur| numbered40=CT| mark-title40= [[Rasikpur]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|6|24|N|87|18|30|E}}| label41= Massanjore|labela41= Dam| label-angle41=0| label-pos41=top| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =Massanjore Dam|shape-color41=black| label-size41=13|label-color41=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord42={{coord|23|55|30|N|86|35|0|E}} |label42=Barakar River| label-color42 = #77A1CB| label-angle42=30| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|24|5|0|N|86|47|0|E}} |label43=Ajay River| label-color43 = #77A1CB| label-angle43=70| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|24|28|0|N|87|5|0|E}} |label44=Mayurakshi River| label-color44 = #77A1CB| label-angle44=30| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |arc-coordA={{coord|24|35|0|N|86|35|0|E}}|arc-textA= BIHAR| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-30| arc-gapA=6.5| arc-radiusA=0.35 |arc-coordB={{coord|23|50|30|N|87|25|0|E}}|arc-textB= WEST BENGAL| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-75| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}} ===Location=== Massanjore dam at {{coord|23|06|03|N|87|19|31|E}} is about {{convert|38|km|mi}} upstream from [[Suri (Birbhum)|Siuri]] in [[West Bengal]]. <small>Note: The full screen map is interesting. All places marked on the map are linked in the full screen map and one can easily move on to another page of his/her choice. Enlarge the full screen map to see what else is there – one gets railway connections, many more road connections and so on.</small> ==ᱰᱮᱢ== ==ᱠᱮᱱᱮᱞ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} k5qzzclua96vollqxwopz5q770v81px 197946 197944 2026-09-16T16:44:34Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 img set to thumb 197946 wikitext text/x-wiki {{Infobox dam | name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ | name_official = | image = | image_size = | image_caption = | image_alt = | location_map = India Jharkhand # India | location_map_size = | location_map_caption = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱶ | coordinates = {{coord|24.1068|87.3084|type:landmark_region:IN|display=inline,title}} | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | location = [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | status = ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱜᱮᱭᱟ | construction_began = | opening = ᱑᱙᱕᱕ | demolished = | cost = | owner = | dam_type = | dam_height = {{convert|47.25|m|ft|abbr=on}} | dam_height_thalweg = | dam_height_foundation= | dam_length = {{convert|661.58|m|ft|abbr=on}} | dam_width_crest = | dam_width_base = | dam_volume = | dam_elevation_crest = | dam_crosses = [[ᱢᱳᱭᱩᱨᱟᱠᱠᱷᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] | spillway_count = | spillway_type = | spillway_capacity = | res_name = ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ | res_capacity_total = | res_capacity_active = | res_capacity_inactive= | res_catchment = | res_surface = {{convert|16650|acre|km2|disp=flip}} | res_elevation = | res_max_depth = | res_max_length = | res_max_width = | res_tidal_range = | plant_operator = | plant_commission = | plant_decommission = | plant_type = | plant_turbines = | plant_capacity = | plant_annual_gen = | website = | extra = }} [[File:ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.png|ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱩᱢᱠᱟ.|thumb]] '''ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ]] ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱟᱱᱡᱳᱨ ᱰᱮᱢ (''ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱰᱮᱢ'' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ), ᱫᱚ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱤ ᱯᱤᱭᱟᱨᱥᱳᱱ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005110300270901.htm&date=2005/11/03/&prd=th&|title=Canada Dam|last=|first=|publisher=The Hindu 3 November 2005|accessdate=2017-05-06|work=This day that age|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070217140847/http://www.empireclubfoundation.com/details.asp?SpeechID=266&FT=yes|archivedate=17 February 2007}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱤᱠᱤ ᱾<ref name=IWP>{{Cite web |title=Mayurakshi Reservoir Project |url=http://www.wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |access-date=2021-06-27 |archive-date=2021-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210617172357/https://wbiwd.gov.in/index.php/applications/mayurakshi |url-status=dead }}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=450| height=350| zoom=9 | coord={{coord|24|14|0|N|87|5|0|E}}| float=left|caption='''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱮᱣᱜᱷᱚᱨ, ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱛᱟᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱠᱚ'''<br />M: Municipality, CT: census town, R: Rural/ Urban centre, D: Dam,<br />Owing to space constraints in the small map, the actual locations in a larger map may vary slightly |mark-coord1={{coord|24|7|14|N|86|52|0|E}} | label-pos1=top|label1= Chitra | numbered1=R| mark-title1=[[Chitra, Deoghar]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|24|21|28|N|86|53|56|E}} | label-pos2=right|label2= Sonaraithari| numbered2=R| mark-title2=[[Sonaraithari, Deoghar]] (R) |mark-coord3={{coord|24|26|20|N|86|30|45|E}} | label-pos3=right|label3= Devipur| numbered3=R| mark-title3=[[Devipur, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord4={{coord|24|7|38|N|86|44|41|E}} | label-pos4=left|label4= Karon| numbered4=R| mark-title4=[[Karon, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord5={{coord|24|9|54|N|86|35|15|E}} | label-pos5=right|label5= Margomunda| numbered5=R| mark-title5=[[Margomunda, Deoghar]] (R) |mark-coord6={{coord|24|29|41|N|86|46|49|E}} | label-pos6=right|label6= Mohanpur| numbered6=R| mark-title6=[[Mohanpur, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord7={{coord|24|14|39|N|87|1|28|E}} | label-pos7=left|label7= Palojori| numbered7=R| mark-title7=[[Palojori, Deoghar]] (R) |mark-coord8={{coord|24|14|12|N|86|50|16|E}} | label-pos8=bottom|label8= Sarath| numbered8=R| mark-title8=[[Sarath, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord9={{coord|24|23|10|N|86|46|23|E}} | label-pos9=top|label9= Sarwan| numbered9=R| mark-title9=[[Sarwan, Deoghar (village)]] (R) |mark-coord10={{coord|24|26|10|N|87|28|55|E}} | label-pos10=left|label10= Gopikandar| numbered10=R| mark-title10=[[Gopikandar, Dumka]] (R) |mark-coord11={{coord|24|36|2|N|87|4|56|E}} | label-pos11=right|label11= Hansdiha| numbered11=R| mark-title11=[[Hansdiha]] (R) |mark-coord12={{coord|24|22|40|N|87|15|52|E}} | label-pos12=left|label12= Jama| numbered12=R| mark-title12=[[Jama, Dumka (village)]] (R) |mark-coord13={{coord|24|24|10|N|87|2|47|E}} | label-pos13=top|label13= Jarmundi| numbered13=R| mark-title13=[[Jarmundi, Dumka]] (R) |mark-coord14={{coord|24|21|0|N|87|25|11|E}} | label-pos14=left|label14= Kathikund| numbered14=R| mark-title14=[[Kathikund, Dumka]] (R) |mark-coord15={{coord|24|10|20|N|87|39|10|E}} | label-pos15=left|label15= Maluti| numbered15=R| mark-title15=[[Maluti]] (R) |mark-coord16={{coord|24|8|40|N|87|10|42|E}} | label-pos16=bottom|label16= Masalia| numbered16=R| mark-title16=[[Masalia, Dumka (village)]] (R) |mark-coord17={{coord|24|10|0|N|87|10|42|E}} | label-pos17=left|label17= Ramgarh| numbered17=R| mark-title17=[[Ramgarh, Dumka (village)]] (R) |mark-coord18={{coord|24|2|17|N|87|25|20|E}} | label-pos18=top|label18= Ranishwar| numbered18=R| mark-title18=[[Ranishwar, Dumka]] (R) |mark-coord19={{coord|24|34|30|N|87|0|47|E}} | label-pos19=right|label19= Saraiyahat| numbered19=R| mark-title19=[[Saraiyahat, Dumka]] (R) |mark-coord20={{coord|24|14|39|N|87|28|15|E}} | label-pos20=left|label20= Shikaripara| numbered20=R| mark-title20=[[Shikaripara, Dumka]] (R) |mark-coord21={{coord|24|25|26|N|86|55|2|E}} | label-pos21=top|label21= Taljhari| numbered21=R| mark-title21=[[Taljhari, Dumka]] (R) |mark-coord22={{coord|24|3|40|N|87|15|20|E}} | label-pos22=left|label22= Tongra| numbered22=R| mark-title22=[[Tongra]] (R) |mark-coord23={{coord|23|53|10|N|87|13|33|E}} | label-pos23=left|label23= Bagdahari| numbered23=R| mark-title23=[[Bagdahari]] (R) |mark-coord24={{coord|23|58|58|N|87|6|9|E}} | label-pos24=left|label24= Basudih| numbered24=R| mark-title24=[[Basudih]] (R) |mark-coord25={{coord|24|0|0|N|86|55|39|E}} | label-pos25=left|label25= Bindapathar| numbered25=R| mark-title25=[[Bindapathar]] (R) |mark-coord26={{coord|24|6|55|N|86|59|51|E}} | label-pos26=bottom|label26= Fatehpur| numbered26=R| mark-title26=[[Fatehpur, Jamtara]] (R) |mark-coord27={{coord|23|58|34|N|87|9|31|E}} | label-pos27=top|label27= Kundahit| numbered27=R| mark-title27=[[Kundahit]] (R) |mark-coord28={{coord|23|55|25|N|87|2|7|E}} | label-pos28=left|label28= Nala| numbered28=R| mark-title28=[[Nala, Jamtara]] (R) |mark-coord29={{coord|24|2|52|N|86|36|53|E}} | label-pos29=bottom|label29= Narayanpur| numbered29=R| mark-title29=[[Narayanpur, Jamtara]] (R) |mark-coord30={{coord|24|28|48|N|86|42|20|E}} | label-pos30=bottom|label30=Deoghar| numbered30=M| mark-title30= [[Deoghar]] (M) |label-color30=#800000 |mark-coord31={{coord|24|31|19|N|86|38|51|E}} | label-pos31=right|label31=Jasidih| numbered31=M| mark-title31= [[Jasidih]] (M) |label-color31=#800000 |mark-coord32={{coord|24|15|36|N|86|39|0|E}} | label-pos32=bottom|label32=Madhupur| numbered32=M| mark-title32= [[Madhupur, Deoghar]] (M) |label-color32=#800000 |mark-coord33={{coord|24|16|32|N|87|15|50|E}} | label-pos33=right|label33=Dumka| numbered33=M| mark-title33= [[Dumka]] (M) |label-color33=#800000 |mark-coord34={{coord|24|24|30|N|87|5|0|E}} | label-pos34=right|label34=Basukinath| numbered34=M| mark-title34= [[Basukinath]] (M) |label-color34=#800000 |mark-coord35={{coord|23|57|47|N|86|48|5|E}} | label-pos35=bottom|label35=Jamtara| numbered35=M| mark-title35= [[Jamtara]] (M) |label-color35=#800000 |mark-coord36={{coord|23|52|12|N|86|52|12|E}} | label-pos36=top|label36=Mihijam| numbered36=M| mark-title36= [[Mihijam]] (M) |label-color36=#800000 |mark-coord37={{coord|24|5|38|N|86|42|15|E}}| label-pos37=left|label37=Karmatanr| numbered37=CT| mark-title37= [[Karmatanr, Jamtara]] (CT) |shape-color37= #A40000 |mark-coord38={{coord|24|16|42|N|87|13|50|E}}| label-pos38=left|label38=Dudhani| numbered38=CT| mark-title38= [[Dudhani, Dumka]] (CT) |shape-color38= #A40000 |mark-coord39={{coord|24|15|42|N|87|14|14|E}}| label-pos39=bottom|label39=Purana |labela39= Dumka| numbered39=CT| mark-title39= [[Purana Dumka]] (CT) |shape-color39= #A40000 |mark-coord40={{coord|24|18|10|N|87|15|19|E}}| label-pos40=left|label40=Rasikpur| numbered40=CT| mark-title40= [[Rasikpur]] (CT) |shape-color40= #A40000 |mark-coord41={{coord|24|6|24|N|87|18|30|E}}| label41= Massanjore|labela41= Dam| label-angle41=0| label-pos41=top| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =Massanjore Dam|shape-color41=black| label-size41=13|label-color41=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord42={{coord|23|55|30|N|86|35|0|E}} |label42=Barakar River| label-color42 = #77A1CB| label-angle42=30| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|24|5|0|N|86|47|0|E}} |label43=Ajay River| label-color43 = #77A1CB| label-angle43=70| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|24|28|0|N|87|5|0|E}} |label44=Mayurakshi River| label-color44 = #77A1CB| label-angle44=30| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |arc-coordA={{coord|24|35|0|N|86|35|0|E}}|arc-textA= BIHAR| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-30| arc-gapA=6.5| arc-radiusA=0.35 |arc-coordB={{coord|23|50|30|N|87|25|0|E}}|arc-textB= WEST BENGAL| arc-text-colorB=hard grey| arc-angleB=-75| arc-gapB=3.5| arc-radiusB=0.4}} ===Location=== Massanjore dam at {{coord|23|06|03|N|87|19|31|E}} is about {{convert|38|km|mi}} upstream from [[Suri (Birbhum)|Siuri]] in [[West Bengal]]. <small>Note: The full screen map is interesting. All places marked on the map are linked in the full screen map and one can easily move on to another page of his/her choice. Enlarge the full screen map to see what else is there – one gets railway connections, many more road connections and so on.</small> ==ᱰᱮᱢ== ==ᱠᱮᱱᱮᱞ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} haqu64dezkelpeqie8qe0hsylh1l3h2 ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ 0 17112 197940 195236 2026-09-16T15:24:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197940 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian badminton player}} {{pp-protected|reason=Persistent [[WP:Disruptive editing|disruptive editing]]; requested at [[WP:RfPP]]|small=yes}} {{Use Indian English|date=March 2021}} {{Use dmy dates|date=March 2021}}{{Infobox badminton player|name=P. V. Sindhu|coach=[[Park Tae-sang]]<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/i-dont-have-any-differences-with-gopichand-says-pv-sindhu/articleshow/80917537.cms | title=I don't have any differences with Gopichand, says PV Sindhu | work=[[The Times of India]] | date=15 February 2021 | access-date=27 June 2021}}</ref>|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[badminton]] }} {{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Summer Olympics|Olympic Games]] }} {{MedalSilver | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]] | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[BWF World Championships|World Championships]] }} {{MedalGold | [[2019 BWF World Championships|2019 Basel]] | [[2019 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalSilver | [[2017 BWF World Championships|2017 Glasgow]] | [[2017 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalSilver | [[2018 BWF World Championships|2018 Nanjing]] | [[2018 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[2013 BWF World Championships|2013 Copenhagen]] | [[2013 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[2014 BWF World Championships|2014 Guangzhou]] | [[2014 BWF World Championships&nbsp;– Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Uber Cup]] }} {{MedalBronze | [[2014 Thomas & Uber Cup|2014 New Delhi]] | Women's team }} {{MedalBronze | [[2016 Thomas & Uber Cup|2016 Kunshan]] | Women's team }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }} {{MedalSilver | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games|2018 Jakarta–Palembang]]}} | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|Women's singles]]}} }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Asian Games|2014 Incheon]] | [[Badminton at the 2014 Asian Games – Women's team|Women's team]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]] | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }} {{MedalSilver | 2018 Gold Coast | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships|Asian Championships]] }} {{MedalBronze | [[2014 Badminton Asia Championships|2014 Gimcheon]] | Women's singles }} {{MedalCompetition | [[South Asian Games]] }} {{MedalGold | [[2016 South Asian Games|2016 Guwahati–Shillong]] | Women's team }} {{MedalSilver | 2016 Guwahati–Shillong | Women's singles }} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Youth Games]] }} {{MedalGold | [[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011 Douglas]] | Girls' singles }} {{MedalCompetition | [[Badminton Asia Junior Championships|Asian Junior Championships]] }} {{MedalGold | [[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012 Gimcheon]] | Girls' singles }} {{MedalBronze | [[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011 Lucknow]] | Girls' singles }} {{MedalBronze | 2011 Lucknow | Mixed team }}|show-medals=Yes|date_of_current_ranking=23 March 2021<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=Current Ranking -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|current_ranking=7|date_of_highest_ranking=7 April 2017<ref>{{Cite web|url=https://bwflive.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?id=13220|title=World No 2 on 7th April 2017 -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|highest_ranking=2|titles=15<!--should not include "Games" (Olympics, Asian, Southeast Asian)-->|career_record=349 wins, 149 losses|event=Women's singles|handedness=Right|image=PV Sindhu headshot.jpg|years_active=2011–present|weight=65 kg<ref name="SR"/>|height=1.79 m<ref name="SR">{{cite web |title=P. V. Sindhu Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418005033/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |url-status=dead |archive-date=18 April 2020 |website=Olympics at Sports-Reference.com |access-date=10 April 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[Hyderabad]], [[Andhra Pradesh]], India<br>{{small|(now in [[Telangana]]), India}}<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/pv-sindhu-profile-badminton-biography-stats-medals-cwg-5105924/|title=PV Sindhu Profile, Stats, Record: PV Sindhu goes after converting bronze medal to gold|date=29 March 2018}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1995|7|5}}<ref name="bwfbadminton.com">{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=PUSARLA V. Sindhu &#124; Profile|website=bwfbadminton.com}}</ref>|country=[[India]]|birth_name=Pusarla Venkata Sindhu|size=|caption=Sindhu in 2016|bwf_id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}'''ᱯᱩᱥᱟᱨᱞᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ|ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ|ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ]], [[2019 BWF World Championships|᱒᱐᱑᱙ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱟᱻᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱟᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ <ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref> Sindhu broke into the top 20 of the [[BWF World Ranking]] in September 2012, at the age of 17.<ref name="top20">{{cite news|title=Sindhu breaks into world top 20 ranking|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|access-date=21 September 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 September 2012|location=Chennai, India}}</ref> Beginning in 2013, she won a medal at every world championships, with the exception of [[2015 BWF World Championships|2015]]. She is just the second woman after [[Zhang Ning]] to win five or more medals at the world championships. She represented India at the [[2016 Summer Olympics|2016 Summer Olympics (Rio)]], becoming the first Indian badminton player to reach a final. She won the silver medal after losing out to Spain's [[Carolina Marin]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes First Indian Woman To Win Olympic Silver Medal|url=http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/pv-sindhu-scripts-history-becomes-first-indian-woman-to-win-olympic-silver-medal-260281.html|access-date=20 August 2016|work=indiatimes.com}}</ref> She made her second consecutive [[Olympic]] appearance at the [[2020 Summer Olympics|2020 Summer Olympics (Tokyo)]] and won a bronze medal, becoming the first Indian woman ever to win two Olympic medals.<ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-01|title=PV Sindhu wins bronze medal to create history for India at Tokyo Olympics|url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/pv-sindhu-wins-bronze-medal-to-create-history-for-india-at-tokyo-olympics-101627817697100.html|access-date=2021-08-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> Sindhu won her first [[BWF Superseries|superseries]] title at the [[2016 China Open Super Series Premier|2016 China Open]] and followed it up with four more finals in 2017, winning the titles in [[2017 Korea Open Super Series|South Korea]] and [[2017 India Super Series|India]]. In addition to that, she has won a silver medal each at the [[2018 Commonwealth Games]] and [[2018 Asian Games]], and two bronze medals at the [[Uber Cup]]. With earnings of US$8.5&nbsp;million and $5.5&nbsp;million respectively, Sindhu made the ''[[Forbes]]''{{'}} list of Highest-Paid Female Athletes in 2018 and 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/08/21/the-highest-paid-female-athletes-2018/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2018|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/08/06/the-highest-paid-female-athletes-2019-serena-and-osaka-dominate/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2019: Serena And Osaka Dominate|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref> She is the recipient of the sports honour [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], and India's fourth highest civilian award, the [[Padma Shri]]. She was also honoured with [[Padma Bhushan]], the third highest civilian award in India, in January 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2020/jan/26/padma-vibhushan-for-mary-kom-pv-sindhu-awarded-padma-bhushan-2094756.html|title=Padma Vibhushan for Mary Kom, PV Sindhu awarded Padma Bhushan|publisher=The New Indian Express|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mary-kom-will-be-conferred-with-padma-vibhushan-pv-sindhu-to-get-padma-bhushan/articleshow/73627922.cms|title=Mary Kom will be conferred with Padma Vibhushan, PV Sindhu to get Padma Bhushan|newspaper=[[The Economic Times]]|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS|url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf|website=padmaawards.gov.in|access-date=25 January 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last1=DelhiJune 3|first1=Akshay Ramesh New|last2=June 3|first2=2021UPDATED|last3=Ist|first3=2021 13:30|title=PV Sindhu ready for one-woman show at Tokyo Olympics, sees no added pressure|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/tokyo-olympics-pv-sindhu-preparation-saina-srikanth-1810357-2021-06-03|access-date=2021-07-16|website=India Today|language=en}}</ref> == Early life and training == Pusarla Venkata Sindhu<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=P. V. Sindhu -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com}}</ref> was born and brought up in [[Hyderabad]], India to [[P. V. Ramana]] and P. Vijaya.<ref>{{Cite web|date=19 August 2016|title=PV Sindhu will keep hopes of all Indians high, says her father PV Ramana|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-silver-medal-india-final-father-ramana-parents-result-highlights-2985915/|access-date=21 August 2016}}</ref> Ramana, an employee of the [[Indian Railways]], was born in [[Nirmal]], [[Telangana]] while Vijaya hails from [[Vijayawada]], [[Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|last=P|first=Ashish|date=20 August 2016|title=Who does PV Sindhu belong to? Telangana and Andhra Pradesh in bitter fight|url=https://www.indiatoday.in/rio-olympics-2016/india-olympics/story/rio-olympics-2016-pv-sindhu-pullela-gopichand-andhra-pradesh-telangana-336280-2016-08-20|url-status=live|access-date=2021-07-31|website=India Today|language=en}}</ref> Both her parents have been national level [[Volleyball]] players. Her father, Ramana, who was a member of the Indian volleyball team that won the bronze medal in 1986 [[1986 Asian Games|Seoul Asian Games]], received the [[Arjuna Award]] in 2000 for his contribution to the sports.<ref name="parents">{{cite news|date=30 December 2009|title=Boys and girls with golden dreams|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|url=http://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|access-date=20 October 2010|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135447/https://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|url-status=dead}}</ref> Sindhu lives in [[Hyderabad]], [[Telangana]]. She was educated at [[Auxilium High School]], [[Hyderabad]]<ref>{{cite news|last1=PTI|title=Sindhu: 'My dream is to become World No. 1'|url=https://sportstar.thehindu.com/badminton/sindhu-my-dream-is-to-become-world-no-1/article22881149.ece|access-date=22 January 2020|work=Sportstar|date=28 February 2018|language=en}}</ref> and at [[St. Ann's College for Women]], [[Hyderabad]].<ref>{{cite news|last1=Bureau|first1=Our|title=St Ann's College fetes Sindhu|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Education-and-Careers/2014-08-12/St-Anns-College-fetes-Sindhu/104814|work=www.thehansindia.com|date=13 August 2014|language=en}}</ref> Though her parents played professional volleyball, she chose [[badminton]] over it because she drew inspiration from the success of [[Pullela Gopichand]], the [[2001 All England Open Badminton Championships|2001 All England Open Badminton Champion]].<ref name="pro_1">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Aiming for the stars|url=http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108060446/http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 April 2008|location=Chennai, India}}</ref> She eventually started playing [[badminton]] from the age of eight.<ref name="parents" /> She first learned the basics of the sport with the guidance of Mehboob Ali at the badminton courts of Indian Railway Institute of Signal Engineering and Telecommunications in Secunderabad. Soon after, she joined Pullela Gopichand's [[Gopichand Badminton Academy]].<ref name="pro_1" /> While profiling her career, a correspondent with ''The Hindu'' wrote:<blockquote>"The fact that she reports on time at the coaching camps daily, traveling a distance of 56 km from her residence, is perhaps a reflection of her willingness to complete her desire to be a good badminton player with the required hard work and commitment."<ref name="pro_1" /></blockquote>Gopichand seconded this correspondent's opinion when he said that "the most striking feature in Sindhu's game is her attitude and the never-say-die spirit."<ref name="pro_2">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Shuttler Sindhu is the star to watch out for|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|access-date=20 October 2010|newspaper=The Hindu|date=3 October 2010|location=Chennai, India}}</ref> After joining Gopichand's badminton academy, Sindhu won several titles. In the under-10 years category, she won the 5th Servo All India ranking championship in the doubles category and the singles title at the Ambuja Cement All India ranking. In the under-13 years category, she won the singles title at the Sub-juniors in [[Pondicherry (city)|Pondicherry]], doubles titles at the Krishna Khaitan All India Tournament IOC All India Ranking, the Sub-Junior Nationals and the All India Ranking in [[Pune]]. She also won the under-14 team gold medal at the 51st National State Games in India.<ref name="parents" /> She later parted company with Gopichand and chose South Korean coach [[Park Tae-sang]].<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/tokyo-olympics/article/explained-why-pv-sindhu-parted-ways-with-pullela-gopichand-to-train-with-south-korean-coach/792272|title=EXPLAINED: Why PV Sindhu parted ways with Pullela Gopichand to train with South Korean coach|publisher=Times Now|work=Abhishek Kumar|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/park-tae-sang-pv-sindhu-coach-tokyo-olympics-2021|title=Park Tae-Sang: All you need to know about PV Sindhu's animated coach on the sidelines|publisher=SportsKeeda|work=Hari Kishore Malladi|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref> == Career == === 2009–2011 === Sindhu entered the international circuit at a young age of 14. She was a bronze medallist at the 2009 Sub-Junior Asian Badminton Championships held in [[Colombo]]. At the 2010 [[Iran Fajr International]] Badminton Challenge, she won the silver medal in the singles category.<ref>{{cite news|title=SAI badminton coach returns with glory|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=13 February 2010}}</ref> She reached the quarterfinals of the [[2010 BWF World Junior Championships]] that was held in Mexico where she lost to Chinese [[Suo Di]] in a 3-gamer.<ref>{{cite news|title=India won two bronze in Junior World Badminton c'ships|url=http://www.zeenews.com/news622914.html|access-date=20 October 2010|newspaper=[[Zee News]]|date=29 April 2010}}</ref> In 2011, She won Maldives International Challenge in June defeating compatriot [[P.C. Thulasi]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|title=15 Years Old PV Sindhu Triumphs at Maldives Open|website=www.sportskeeda.com|date=11 June 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711184035/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|url-status=dead}}</ref> She also won Indonesia International Challenge next month.<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|title=P.V. Sindhu wins Indonesian International Challenge|website=www.sportskeeda.com|date=24 July 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041709/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|url-status=dead}}</ref> She was the finalist at the [[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] where she lost to home player [[Yao Jie]] with scores 16–21, 17–21.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/2011/oct/17/sindhu-loses-in-dutch-open-final-301023.html|title=Sindhu loses in Dutch Open final|website=www.newindianexpress.com|date=17 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> Her successful run continued after she won Swiss International beating [[Carola Bott]] of Germany in the Final.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sensational-sindhu-wins-swiss-international-challenge-115051.html/amp|title=Sensational Sindhu wins Swiss International Challenge|website=www.firstpost.com|date=23 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She lost in second round of [[2011 BWF World Junior Championships]] to [[Yuki Fukushima]] in a very close match 21–15, 18–21, 21–23.<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/badminton/Sameer-battles-to-make-last-eight-in-world-junior-badminton/articleshow/10599759.cms|title=Sameer battles to make last eight in world junior badminton|editor=M Ratnakar|website=m.timesofindia.com|date=4 November 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She won India International badminton event later in the year, defeating [[Sayali Gokhale]].<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/sindhu-signs-off-deceptively-yours/889928/|title=Sindhu signs off, deceptively yours|editor=Kabir Mandrekar|website=archive.indianexpress.com|date=20 December 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2012 === A 16-year-old Sindhu went on to compete at the [[2012 All England Super Series Premier|All England Open Championships]] as a qualifier. She reached the main draw but lost to [[Tai Tzu-ying]] in 3 games. On 7 July 2012, she won Asian Junior Championships beating Japanese Player [[Nozomi Okuhara]] in final by 18–21, 21–17, 22–20.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sindhu-wins-asia-youth-under-19-badminton-chship-371072.html/amp|title=Sindhu wins Asia Youth Under-19 Badminton Ch'ship|website=www.firstpost.com|date=7 July 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[Li Ning]] [[China Open (badminton)|China Masters]] Super Series tournament she stunned [[London 2012 Olympics]] gold medallist [[Li Xuerui]], beating her 21–19, 9–21, 21–16 and entered the semi-finals.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/others/pv-sindhu-stuns-olympic-gold-medallist-xuerui-in-china-masters_748827.html|website=zeenews.india.com|title=PV Sindhu stuns Olympic gold medallist Xuerui in China Masters|date=14 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> however she lost to 4th seeded [[Jiang Yanjiao]] of China by 10–21, 21–14, 19–21 in next round.<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/badminton/Fighter-PV-Sindhu-bows-out-of-China-Masters/articleshow/16408418.cms?referral=PM|website=m.timesofindia.com|title=Fighter PV Sindhu bows out of China Masters|date=15 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu then went on to participate in the 77th [[Indian National Badminton Championships|Senior National Badminton Championships]] held at [[Srinagar]]. She was defeated in the finals by [[Sayali Gokhale]] for 15–21, 21–15, 15–21.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|title=Sayali stuns Sindhu|editor=Anamika Nandekar|website=www.hindustantimes.com|date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006005448/http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|access-date=31 May 2020|archive-date=6 October 2012}}</ref> It was later revealed that she injured her knee in the [[China Open (badminton)|China Open]] and she carried this injury through the [[Japan Open (badminton)|Japan Open]] and the nationals. She decided to skip the World Junior Championships so as not to aggravate the injury.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_pv-sindhu-sameer-verma-pull-out-of-world-junior-badminton-championships_1752060|title=PV Sindhu, Sameer Verma pull out of World Junior Badminton Championships|editor=G Krishnan|website=www.dnaindia.com|date=13 October 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She finished runner-up in the Syed Modi India Grand Prix Gold event held in [[Lucknow]] in December 2012 after going down to [[Lindaweni Fanetri]] in 3 games.<ref>{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|title=Syed Modi International: Gallant PV Sindhu loses in singles final|editor=Suhrid Barua|website=www.sportskeeda.com|date=23 December 2012|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041708/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|url-status=dead}}</ref> === 2013 === Sindhu stunned [[Wang Shixian]] in the 2nd round of [[2013 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] in tough games to reach the quarterfinal, but lost to [[Eriko Hirose]] of Japan in yet another 3 set clash.<ref>{{cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|title=Sindhu crashes out of Badminton Asia C'ships|website=business-standard.com|date=19 April 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041656/https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|url-status=dead}}</ref> She reached her career-best ranking of 15.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/kashyap-becomes-world-no6/article4653832.ece|title=Kashyap becomes world No.6|website=www.thehindu.com|date=25 April 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She won Malaysian title, beating Singaporean [[Gu Juan]], by 21–17, 17–21, 21–19. This was her first Grand Prix Gold title.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-wins-malaysia-grand-prix/article4683735.ece|title=Sindhu wins Malaysia Grand Prix|website=www.thehindu.com|date=4 May 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She participated in the [[2013 BWF World Championships - Women's singles|2013 World Championships]], where she was seeded 10th in the draw. She defeated Japanese [[Kaori Imabeppu]] in 1st round in 3 games 21–19, 19–21, 21–17 & reached the 2nd round. She downed the defending champion, second-seeded [[Wang Yihan]] of China with score 21–18, 23–21 in 54 minutes, to enter the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2013/08/08/wang-lao-ji-bwf-world-championships-2013-day-4-stunning-sindhu-denies-wang-yihan-repeat/|title=WANG LAO JI BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2013 – DAY 4: STUNNING SINDHU DENIES WANG YIHAN REPEAT|editor=Gayle Alleyne & Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=8 August 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She set-up a meeting with another higher-seeded Chinese player, [[Wang Shixian]] & beat her 21–18, 21–17 to become India's only second medalist in the singles event at the Badminton World Championships since [[Prakash Padukone]]'s Bronze medal back in [[1983 IBF World Championships - Men's Singles|1983]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|title=PV Sindhu beats Chinese former World No.1 Wang Shixian to reach BWF World Championships semis|editor=Mohit Camma|website=www.sportskeeda.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041714/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|url-status=dead}}</ref> She lost in the semi-final to ultimate champion Ratchanok Intanon.<ref>{{cite web|url=http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|title=Badminton: Ratchanok ready to create 'new history' in final with World No. 1 Li|website=sport-asia.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806160629/http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|url-status=dead}}</ref> Sindhu was awarded the [[Arjun Award]] by the government of India.<ref name="macau">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/shuttler-sindhu-receives-arjuna-award/article20665613.ece1/|title=Shuttler Sindhu receives Arjuna Award|website=www.thehindubusinessline.com|date=24 September 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> In the [[2013 Indian Badminton League]], she was the captain of the team [[Awadhe Warriors]]. Her team qualified for the semi-final, where they beat [[Mumbai Marathas]], but lost in the final to [[Hyderabad HotShots]]. She won [[2013 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open Grand Prix Gold]] title by defeating Canada's [[Michelle Li]] on 1 December 2013. The top-seeded 18-year-old won the match 21–15, 21–12 in 37 minutes.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/shuttler-p-v-sindhu-wins-macau-open-crown-219266-2013-12-01|title=Shuttler PV Sindhu wins Macau Open crown, her second Grand Prix of the year|website=www.indiatoday.in|date=1 December 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2014 === Sindhu reached the final of [[2014 India Open Grand Prix Gold]] but lost to her senior compatriot [[Saina Nehwal]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/01/27/india-gpg-2014-review-nehwal-wins-srikanth-sinks/|title=INDIA GPG 2014 – REVIEW: NEHWAL WINS; SRIKANTH SINKS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=27 January 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She claimed her first medal at the [[2014 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] after beating [[Busanan Ongbamrungphan]] in quarterfinal.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/04/27/asian-badminton-championships-2014-day-5-sasaki-lin-dan-in-final/|title=ASIAN BADMINTON CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 5: SASAKI, LIN DAN IN FINAL|website=bwfbadminton.com|date=27 April 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She reached the semi-final stage of [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Commonwealth Games]] in the women's singles competition, which she lost to eventual gold medallist [[Michelle Li]] of Canada. She later won against Malaysian [[Tee Jing Yi]] to claim the bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-commonwealth-games-2014-pv-sindhu-wins-bronze-in-badminton-women-s-singles-2007517|title=Commonwealth Games 2014: PV Sindhu wins bronze in badminton women's singles|website=www.dnaindia.com|date=3 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2014 BWF World Championships - Women's singles|2014 World Championships]] held in Denmark, Sindhu was seeded 11th. She powered past Russian [[Olga Arkhangelskaya]] in round 1 in 2 easy games. She had tough encounter against [[Bae Yeon-ju]] in the round of 16 where she edged a close win 19–21, 22–20, 25–23. She later created history by becoming the first Indian to win two back-to-back medals in the BWF World Badminton Championships after her bronze medal finish last year by beating [[Wang Shixian]] in quarterfinals in three sets 19–21, 21–19, 21–15; with the match lasting more than an hour.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/pusarla-venkata-sindhu-wang-shixian-wang-shixian-bwf-world-championships-carolina-marin-copenhagen-206316-2014-08-30|title=Sindhu stuns world No. 2 Wang of China to ensure second medal at World Championships|website=www.indiatoday.in|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> However, in semis, she lost to the eventual gold medalist, [[Carolina Marin]], in straight sets and had to settle for bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2014/08/30/li-ning-bwf-world-championships-2014-day-6-magnificent-marin-shines/|title=LI-NING BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 6: MAGNIFICENT MARIN SHINES|editor=Richard Eaton|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She defended her [[2014 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] title by beating [[Kim Hyo-min]] of South Korea in final in year-end.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/12/01/2014-macau-open-badminton-grand-prix-gold-review-xue-song-sindhu-victorious/|title=2014 MACAU OPEN BADMINTON GRAND PRIX GOLD – REVIEW: XUE SONG, SINDHU VICTORIOUS|website=bwfbadminton.com|date=1 December 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2015 === Sindhu was almost on verge of victory against [[Li Xuerui]] in [[2015 Badminton Asia Championships|Asian Championships]], but lost 21–11, 19–21, 8–21.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2015/04/24/ahsansetiawan-survive-cliffhanger-dong-feng-citroen-bac-2015-day-4/|title=AHSAN/SETIAWAN SURVIVE CLIFFHANGER – DONG FENG CITROEN BAC 2015 DAY 4|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=24 April 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2015 BWF World Championships - Women's singles|2015 World Championships]], she defeated [[Line Kjærsfeldt|Line Højmark Kjærsfeldt]] of Denmark in 1st round after being a game down. She then stunned 3rd seeded [[Li Xuerui]] in Round of 16 and once again reached the quarterfinals of world championships.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2015/08/13/li-xuerui-bites-dust-day-4-session-1/|title=LI XUERUI BITES THE DUST – DAY 4: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2015|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=13 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> But this time she suffered defeat, against her Korean Opponent [[Sung Ji-hyun]] in a desperately close match 21–17, 19–21, 16–21.<ref>{{cite news|url=https://m.economictimes.com/news/sports/south-koreas-sung-ji-hyun-ends-p-v-sindhus-run-at-world-championships/articleshow/48481825.cms|title=South Korea's Sung Ji Hyun ends P V Sindhu's run at World Championships|newspaper=The Economic Times|date=14 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In October, playing at the [[2015 Denmark Super Series Premier|Denmark Open]], Sindhu reached to her maiden final of a Super Series event. On her route to the final, she defeated three seeded players, namely [[Tai Tzu-ying]], [[Wang Yihan]] and [[Carolina Marin]]. In the final, she lost to the defending champion [[Li Xuerui]] in straight games by 19–21, 12–21.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Sindhu-ends-runner-up-at-Denmark-Open-Super-Series/articleshow/49442453.cms|title=Sindhu ends runner-up at Denmark Open Super Series|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 October 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In November, defending champion she won her third successive women's singles title at the [[2015 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] Grand Prix Gold after defeating Japan's [[Minatsu Mitani]] in the final by 21–9, 21–23, 21–14.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-completes-hat-trick-of-macau-open-titles/story-nsllSEcnUJLw33nwZKC71M.html|title=PV Sindhu completes hat-trick of Macau Open titles|website=www.hindustantimes|date=29 November 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> She suffered a stress fracture in 2015 that kept her from playing for nearly six months, yet managed to qualify for the 2016 Rio Olympics.<ref>{{Cite web|date=3 August 2020|title=We must get used to playing in empty stadiums, that will happen: Sindhu|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/we-must-get-used-to-playing-in-empty-stadiums-that-will-happen-sindhu/story-cwDVclpvyemLULkyOdwV3L.html|access-date=3 August 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Aug 2|first1=Pratyush Raj {{!}} TNN {{!}} Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=22:51|title=Reaching final also an achievement: PV Sindhu {{!}} Badminton News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/reaching-final-also-an-achievement-pv-sindhu/articleshow/77319222.cms|access-date=3 August 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref> === 2016 === In January, Sindhu won the [[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|Malaysia Masters]] Grand Prix Gold women's singles title after beating Scotland's [[Kirsty Gilmour]] in the final.<ref>{{cite web|url=https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|title=PV Sindhu starts 2016 with a bang, wins Malaysia Masters|editor=Debarshee Mitra|website=SportsCafe.in|date=24 January 2016|access-date=31 May 2020|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205074250/https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|url-status=dead}}</ref> She had also won this tournament in 2013. She lost a close match at the [[2016 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] to Tai Tzu-ying in 2nd round in which she failed to capitalise on the Match point and suffered defeat.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/04/29/intanons-winning-run-ends-day-3-dong-feng-citroen-badminton-asia-championships/|title=INTANON'S WINNING RUN ENDS – DAY 3: DONG FENG CITROEN BADMINTON ASIA CHAMPIONSHIPS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=29 April 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2016 Premier Badminton League]], she was the captain of [[Chennai Smashers]] team. In the group league, she won all of the five matches to help her team qualify for the semi-final and won the tournament against Mumbai Rockets. At the [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|women's singles event]], at [[Rio Olympics]] Sindhu was seeded 9th in the Draw in Group M. In the group stage, she defeated Hungary's [[Laura Sárosi]] (2–0) and Canada's [[Michelle Li]] (2–1).<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/live-badminton-score-pv-sindhu-women-singles-medal-day-9-2975058|title=PV Sindhu, Rio 2016 Olympics: PV Sindhu clinches win in second group clash|website=indianexpress.com|date=14 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Further she ousted [[Tai Tzu-ying]] (2–0) in the round of 16<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-live-badminton-women-singles-pre-quarter-final-match-india-medal-result-video-streaming-day-10-2977530/|title=PV Sindhu enters badminton quarter-final: As it happened|website=indianexpress.com|date=16 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> to meet the second seeded [[Wang Yihan]] in the quarterfinals, whom she defeated in straight sets.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports/indian-shuttler-pv-sindhu-enters-rio-2016-semis-defeats-world-no-2-wang-yihan/story-nV1oIgf25iOAIKsDc3xRqJ.html|title=PV Sindhu enters Rio 2016 semis, defeats World No. 2 Wang Yihan|editor=Sukhwant Basra|date=17 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> She later faced the Japanese star [[Nozomi Okuhara]] in the semi-finals, won in straight sets, and ensuring a podium finish.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-how-pv-sindhu-stunned-nozomi-okuhara-with-a-badminton-blitzkrieg-2964664.html|title=Rio Olympics 2016: How PV Sindhu stunned Nozomi Okuhara with a badminton blitzkrieg|editor=Shirish Nadkarni|website=www.firstpost.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> This set the stage for her final showdown with top seed from Spain, [[Carolina Marín]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/i-ll-give-my-heart-for-gold-pv-sindhu-after-her-rio-2016-semifinal-victory/story-DG0Y1oJDVuDKwkjVGaTD4N.html|title=I'll give my heart for gold: PV Sindhu after her Rio 2016 semifinal victory|website=www.hindustantimes.com|date=19 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Marin managed to beat her in three sets in the 83-minute match.<ref>{{cite web|url=http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|title=Carolina Marin stamps class as the World No.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820142258/http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|archive-date=20 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With that result, she clinched the silver medal. She charted history of achieving the feat as she is youngest and first female individual to bag an Olympic Silver medal representing India. This was the second instance of podium finish at the Olympics by any Indian badminton player.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-settles-for-silver-at-rio-olympics/article9008386.ece|title=Sindhu lends a silver lining to India's Olympic campaign|editor=Kamesh Srinivasan|website=www.thehindu.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> Sindhu clinched title at the [[2016 China Open Super Series Premier|Thaihot China Open]] beating [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] scoring 21–11, 17–21, 21–11 & became only Indian player after [[Saina Nehwal]] to do so.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/18092707/badminton-pv-sindhu-wins-china-open-superseries-final|title=Dominant Sindhu wins China Open|website=www.espn.in|date=20 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She was also a finalist at the [[2016 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]] after going down to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://taiwantoday.tw/news.php?unit=2,6,10,15,18&post=104488|title=Badminton star Tai Tzu-ying becomes world No. 1 with HK Open victory|website=taiwantoday.tw|date=28 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With her consistent performances, she qualified for [[2016 BWF Super Series Finals|Superseries Finals]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/11/29/sindhu-leads-last-minute-dubai-qualifiers/|title=SINDHU LEADS 'LAST-MINUTE' DUBAI QUALIFIERS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfbadminton.com|date=29 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/12/06/womens-singles-qualifiers-dubai-world-superseries-finals/|title=WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS|website=bwfbadminton.com|date=6 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated [[Akane Yamaguchi]] (2–1), lost to [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] (0–2) and won against [[Carolina Marín]] (2–0) in the Group stage. With 2 wins in the group, she reached semi-finals. She was stopped there in semis by [[Sung Ji-hyun]] with score 15–21, 21–18, 15–21.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/field/824457/badminton-pv-sindhu-bows-out-of-dubai-superseries-after-losing-to-sung-ji-hyun-in-semi-final|title=Badminton: PV Sindhu bows out of Dubai Superseries after losing to Sung ji-Hyun in semi-final|website=amp.scroll.in|date=17 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In just her first ever appearance in this tournament, she managed to reach semi-final stage. === 2017 === Sindhu won [[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|Syed Modi International]] by beating [[Gregoria Mariska Tunjung]] of Indonesia in Final.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/01/30/verma-pusarla-emerge-champions-syed-modi-international-championships-review/|title=Verma, Pusarla Emerge Champions – Syed Modi International Championships: Review|website=bwfbadminton.com|date=30 January 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2017 India Super Series|India Open Superseries]], she won the title by defeating [[Carolina Marin]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/04/02/axelsen-pusarla-on-a-roll-yonex-sunrise-india-open-2017-singles-finals/|title=AXELSEN, PUSARLA ON A ROLL – YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2017: SINGLES FINALS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=2 April 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In April 2017, she achieved a career-high world ranking of number 2. In the [[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017 World Championships]] held in Scotland, she was seeded 4th. In the round of 32, she defeated Korean [[Kim Hyo-min]] in straight games. She survived a difficult challenge from Hongkonger [[Cheung Ngan Yi]] in the next round, beating her in 3 tight games 19–21, 23–21, 21–17. She thereafter eased past [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] in quarterfinal & another Chinese [[Chen Yufei]] in semi-final both in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/world-badminton-championships-2017-pv-sindhu-thumps-chen-yufei-to-reach-maiden-final-3978191.html/amp|title=World Badminton Championships 2017: PV Sindhu thumps Chen Yufei to reach maiden final|website=www.firstpost.com|date=27 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She had to settle for silver after losing to [[Nozomi Okuhara]] in the finals with scores (19–21, 22–20, 20–22), In a match lasting 110 Minutes thus making it the 2nd longest Women's Singles match in History of Badminton. Her final against Okuhara is widely regarded as one of the best ever women's singles final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2017/08/28/okuhara-prevails-in-epic-singles-finals-total-bwf-world-championships-2017/|title=OKUHARA PREVAILS IN EPIC – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2017|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=28 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu defeated Okuhara in the final of the [[2017 Korea Open Super Series]] by 22–20, 11–21, 21–18, thereby becoming the first Indian to win [[Korea Open (badminton)|Korea Open]].<ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|title=Korea Open Superseries: PV Sindhu Outlasts Nozomi Okuhara To Clinch Title|editor=Dattaraj Thaly|website=NDTVSports.com|date=17 September 2017|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806224956/https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|url-status=dead}}</ref> In August, she took charges as Deputy Collector in [[Krishna District]] in the Chief Commissioner of Land Administration (CCLA) office under the Revenue Department of the Government of [[Andhra Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Sindhu takes charge as Deputy Collector|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sindhu-takes-charge-as-deputy-collector/article19459741.ece|website=www.thehindu.com|date=10 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She set up a repeat clash of last year's final in the [[2017 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]], which she again lost to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/hong-kong-open-superseries-live-updates-pv-sindhu-tai-tzu-ying-1094433-2017-11-26|title=Hong Kong Open SuperSeries Final: How PV Sindhu was dominated by Tai Tzu Ying|editor=Ritayan Basu|website=www.indiatoday.in|date=26 November 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the Group stage of [[2017 BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]], she won all of her matches against [[He Bingjiao]] (2–1), [[Sayaka Sato]] (2–0) & [[Akane Yamaguchi]] (2–0). She put her good show against [[Chen Yufei]] (2–0) & reached the final.<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/dubai-super-series-finals-pv-sindhu-beats-chen-yufei-to-play-akane-yamaguchi-in-final-1788661%3famp=1&akamai-rum=off|title=Dubai Super Series Finals: PV Sindhu Beats Chen Yufei, To Play Akane Yamaguchi In Final|editor=Joy Tirkey|website=sports.ndtv.com|date=16 December 2017|access-date=31 May 2020}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> She had another runner-up finish after being defeated by [[Japan]]'s [[Akane Yamaguchi]] 21–15, 12–21, 19–21 in 94 minutes.<ref>{{cite news|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/12/17/yamaguchi-wins-desert-classic-singles-finals-dubai-world-superseries-finals-2017|website=bwfbadminton.com|title=YAMAGUCHI WINS DESERT CLASSIC – SINGLES FINALS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS 2017|editor=Dev Sukumar|date=17 December 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2018 === Sindhu faltered in the final again, this time at her home event, the [[2018 India Open (badminton)|India Open]], where she had Match point in the 3rd game but couldn't convert it and Lost the match to [[Zhang Beiwen]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/02/04/zhangs-finest-moment-finals-yonex-sunrise-india-open-2018/|title=ZHANG'S FINEST HOUR – FINALS: YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=4 February 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2018 All England Open|All England Open Championships]], she made it to the top 4, before losing to world number 3 [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final with the score 21–19, 19–21, 18–21. This is her best performance at the [[2018 All England Open]].<ref>{{cite news|title=All England Open: PV Sindhu loses to Akane Yamaguchi in epic semi-final|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/all-england-open-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-in-epic-semi-final/articleshow/63349500.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 March 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She competed at the [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Commonwealth Games]] in [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]], winning a Gold in the mixed team event<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/09/golden-day-for-india-day-5-xxi-commonwealth-games/|title=GOLDEN DAY FOR INDIA – DAY 5: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=9 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> and silver medal in the singles event.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/16/lee-nehwal-triumphant-finals-xxi-commonwealth-games/|title=LEE, NEHWAL TRIUMPHANT – FINALS: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=16 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Her Jinx of losing in finals continued after she went down to [[Nozomi Okuhara]] in the final of [[2018 Thailand Open (badminton)|Thailand Open]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/07/15/okuhara-ends-season-jinx-singles-finals-toyota-thailand-open-2018/|title=OKUHARA ENDS SEASON JINX – SINGLES FINALS: TOYOTA THAILAND OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=15 July 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu was seeded 3rd in the [[2018 BWF World Championships]]. She won her opening encounters against [[Fitriani]] & [[Sung Ji-hyun]] both in straight games. She then faced defending champion [[Nozomi Okuhara]], whom she also defeated with 21–17, 21–19.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/03/singles-champions-out-day-5-total-bwf-world-championships-2018/|title=SINGLES CHAMPIONS OUT! – DAY 5: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=3 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> In the semi-finals, she defeated 2nd seeded [[Akane Yamaguchi]] also in 2 games 21–16, 24–22.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/24281611/as-happened-pv-sindhu-beats-akane-yamaguchi-enter-second-consecutive-world-championship-final%3fplatform=amp|title=As it happened: PV Sindhu beats Akane Yamaguchi to reach the World Championship final|website=www.espn.in|date=4 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She won her second consecutive silver medal after losing to [[Carolina Marín]] in finals 19–21, 10–21. This was her total fourth medal at the Worlds.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/06/king-kento-queen-carolina-singles-finals-total-bwf-world-championships-2018/|title=KING KENTO, QUEEN CAROLINA – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=6 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu was seeded 3rd in the [[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018 Asian Games]]. In the first round, she defeated Vietnamese [[Vu Thi Trang]] in 3 games 21–10, 12–21, 23–21 in a very difficult encounter. She then faced [[Gregoria Mariska Tunjung]] and beat her with 21–12, 21–15 scoreline. She had to again battle to get past Thai [[Nitchaon Jindapol]] in the quarterfinal. She then defeated [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final to enter the final round. By losing to world number one [[Tai Tzu-Ying]] in the final, she got the historic first silver medal for India in Women's singles badminton.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-games-2018-pv-sindhu-nets-the-silver-medal-in-badminton/article24799401.ece/|title=Asian Games 2018: P.V. Sindhu nets the silver|editor=Stan Rayan|newspaper=The Hindu|date=28 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Sindhu qualified for the [[2018 BWF World Tour Finals]] in the year-end. In the group stage, she defeated defending champion [[Akane Yamaguchi]] (2–0), Top seed [[Tai Tzu Ying]] (2–1) & In her third match, she defeated [[Zhang Beiwen]] comfortably in two games to progress to the semi-finals. In the semi-final she defeated [[Ratchanok Intanon]] (2–0) to reach the final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2018/12/15/nozomi-v-sindhu-for-gold-day-4-hsbc-bwf-world-tour-finals/|title=NOZOMI V SINDHU FOR GOLD! – DAY 4: HSBC BWF WORLD TOUR FINALS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=15 December 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated her arch-rival [[Nozomi Okuhara]] scoring 21–19, 21–17 & became only shuttler from India to claim the Title at the year-end finale.<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes 1st Indian To Win BWF World Tour Finals|editor=Santosh Rao|website=NDTVSports.com|date=18 December 2018|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041659/https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|url-status=dead}}</ref> === 2019–20 === [[ᱨᱮᱫ:P._V._Sindhu_inside_the_cockpit_of_twin-seater_–_HAL’s_Light_Combat_Aircraft_(LCA)_Tejas,_on_the_4th_Day_of_the_Aero_India_–_2019_air_show,_at_Air_Force_Station_Yelahanka,_Bengaluru_on_February_23,_2019.jpg|right|thumb|P. V. Sindhu inside the cockpit of [[HAL Tejas]] at [[Yelahanka Air Force Station|Yelahanka AFS]], Bengaluru.]] Sindhu was bought by the defending champions [[Hyderabad Hunters]] in the PBL auctions 2018 and was named as their skipper.<ref>{{cite news|title=PBL 2018 Auction: Kidambi Srikanth, Saina Nehwal, PV Sindhu Fetch Big Prices {{!}} Badminton News|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|editor=Samrat Chakraborty|website=NDTVSports.com|date=8 October 2018|access-date=7 December 2019|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041703/https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|url-status=dead}}</ref> They lost the semi-finals to Mumbai Rockets.<ref>{{cite news|title=PBL 2019: Mumbai Rockets beat Hyderabad Hunters, face Bengaluru Raptors in finals|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/badminton/130119/pbl-mumbai-rockets-bengaluru-raptors-hyderabad-hunters-sameer-verma.html|website=www.deccanchronicle.com|date=13 January 2019|access-date=7 December 2019}}</ref> She competed at the [[Indian National Badminton Championships]] where she reached the final losing to three-time champion [[Saina Nehwal]] 18–21, 15–21.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/saina-nehwal-beats-pv-sindhu-in-senior-nationals-final-for-second-title-in-a-row-5587223/|title=Saina Nehwal beats PV Sindhu in Senior Nationals final for second title in a row|website=indianexpress.com|date=16 February 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Just before the [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]] she had ended her deal with Yonex and signed a mega-deal with Li-Ning for 4 years worth nearly {{INRConvert|500|m}}. This led to her having a new racket and equipment to which she had to get used to within 2–3 weeks time to debut it at the prestigious [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]].<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|website=www.indiatoday.in/sports|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> She reached her first final of the season in the [[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]], where she lost to [[Akane Yamaguchi]] of Japan 15–21, 16–21.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/sports/sports-news-indonesia-open-2019-final-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-failes-to-capture-maiden-super-1000-title-news-334603|title=Indonesia Open 2019 Final: PV Sindhu Loses To Akane Yamaguchi, Fails To Capture Maiden Super 1000 Title|website=www.outlookindia.com|date=21 July 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2019 BWF World Championships - Women's singles|World Championships]], she was seeded fifth. She opened her campaign with a straight sets victories over [[Pai Yu-po]] & [[Zhang Beiwen]] in successive rounds. She impressed everyone with her victory over [[Tai Tzu-ying]]. She defeated Tai, coming from a game down 12–21, 23–21, 21–19 to make the semi-final.<ref>{{cite news|title=BWF World Championships: PV Sindhu assured of 3rd straight medal after stunning Tai Tzu Ying|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/bwf-world-championships-pv-sindhu-beats-world-no-2-tai-tzu-ying-reach-semi-finals-assured-fifth-medal-1590889-2019-08-23|website=www.indiatoday.in|date=23 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the semi-final, she defeated [[Chen Yufei]] in straight sets to enter her third consecutive World Championships final.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu reaches 3rd successive World Championships final after outclassing Chen Yu Fei in Basel|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/world-badminton-championship-pv-sindhu-reaches-final-defeat-chen-yufei-1591152-2019-08-24|editor=Akshay Ramesh|website=www.indiatoday.in|date=24 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the final against [[Nozomi Okuhara]], she won 21–7, 21–7. In the process, she became the first Indian to win gold at the championships.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu becomes first Indian to win BWF World Championships|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pv-sindhu-becomes-first-indian-to-win-bwf-world-championships-119082500570_1.html|website=Business Standard|date=25 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref> Despite her ranking as 15th on the World Tour, Sindhu got a wild card entry into the [[2019 BWF World Tour Finals]] because of her World Title victory in August this Year.<ref>{{Cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2019/12/03/meet-the-top-eight-womens-singles|title=MEET THE TOP EIGHT – WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=3 December 2019|access-date=6 March 2020}}</ref> She competed in World Tour Finals in Guangzhou as a defending champion but failed to reach the knockout phase after losing out to [[Chen Yufei]] (1–2) & [[Akane Yamaguchi]] (1–2) in successive rounds. She finished off as 3rd in the group after defeating [[He Bingjiao]] with score 21–19, 21–19 in her last match.<ref>{{cite web|url=http://newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=375936|title=BWF World Tour Finals: PV Sindhu beats He Bing Jiao for consolation win|website=newsonair.com|date=13 December 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Pusarla was named the [[BBC]] Indian Sportswoman of Year on 8 March 2020.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/51730452|title=PV Sindhu named BBC Indian Sportswoman of Year|website=www.bbc.com|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> In April, she was elected as one of the ambassadors of BWF Committee's campaign – "I am Badminton" to promote clean and fair play in the sport.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/badminton/bwf-names-pv-sindhu-as-an-ambassador-for-its-i-am-badminton-campaign-2588063.html|title=BWF Names PV Sindhu as an Ambassador For Its 'I Am Badminton' Campaign|website=www.news18.com|date=22 April 2020|access-date=31 May 2020}}</ref> === 2021 === Sindhu reaching her first final in over 18 months, at the [[2021 Swiss Open (badminton)|Swiss Open]], she suffered a demoralising defeat against [[Carolina Marín]], losing 12–21, 5–21.<ref name=":0" /><ref>{{cite news|last=PTI|date=7 March 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-loses-to-carolina-marin-in-swiss-open-final/articleshow/81379333.cms|title=PV Sindhu loses to Carolina Marin in Swiss Open final|work=The Times of India|access-date=7 March 2021}}</ref> She then was defeated by [[Pornpawee Chochuwong]] of Thailand in the semifinals of the [[2021 All England Open|All England Open]] in straight game losing out in 17–21, 9-21.<ref>{{cite web|last=Berkeley|first=Geoff|title=Chochuwong stuns Sindhu to reach All England Open Badminton Championships final|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1105682/all-england-open-badminton-day-four|website=www.insidethegames.biz|date=20 March 2021|access-date=24 March 2021}}</ref> In May, she was elected as one of the two ambassadors from badminton in the International Olympic Committee's campaign ‘Believe in Sport’ aimed at preventing competition manipulation in the sport.<ref>{{cite web|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/05/03/pusarla-v-sindhu-and-michelle-li-appointed-ambassadors-for-iocs-believe-in-sport-campaign/|title=PUSARLA V.SINDHU AND MICHELLE LI APPOINTED AMBASSADORS FOR IOC'S 'BELIEVE IN SPORT' CAMPAIGN|website=olympics.bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}</ref> Sindhu was seeded 6th in the upcoming Tokyo Olympic Games. She won both of her group matches against Israel's [[Ksenia Polikarpova]]<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/sport/pv-sindhu-makes-winning-start-at-tokyo-olympics-beats-israel-shuttler-ksenia-polikarpova/702565/%3famp|title=PV Sindhu makes winning start at Tokyo Olympics, beats Israel shuttler Ksenia Polikarpova|website=The Print|date=25 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and Hong Kong China's representative [[Cheung Ngan Yi]]<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-olympics-pv-sindhu-beats-cheung-ngan-yi-in-straight-games-enters-pre-quarterfinals-2496532%3famp=1&akamai-rum=off|title=Tokyo Olympics: PV Sindhu Beats Cheung Ngan Yi In Straight Games, Enters Pre-Quarterfinals|website=NDTV Sports|date=28 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> to progress towards the knockout stage. She defeated [[Mia Blichfeldt]] in round of sixteen and reached the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/olympics/tokyo-2020-pv-sindhu-vs-mia-blichfeldt-last-16-report-7427641/lite/|title=Tokyo 2020: PV Sindhu beats Mia Blichfeldt in straight games to enter quarters|website=Indianexpress|date=29 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She displayed a dominating display to outmanoeuvre [[Akane Yamaguchi]] 21–13, 22–20, placing herself in last four stage.<ref>{{cite web|first=Abhishek|last=Purohit|url=https://olympics.com/en/news/tokyo-2020-olympics-india-badminton-pv-sindhu-quarter-final-akane-yamaguchi|title=PV Sindhu overcomes a fighting Akane Yamaguchi to enter Tokyo Olympics semi-finals|website=Olympics|date=30 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> Her opponent for semifinal was second seed [[Tai Tzu-ying]]. Sindhu, who was yet to drop a game in the tournament fell against Taiwan's player in two straight games 18–21, 12–21.<ref>{{cite web|first=Dev|last=Sukumar|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/07/31/tai-puts-on-a-show/|title=TAI PUTS ON A SHOW|website=Badminton World Federation|date=31 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She later won against [[He Bingjiao]] of China in playoff to clinch bronze medal and thereby becoming only the fourth player in Women's singles badminton to claim two medals at the two consecutive Olympic games.<ref>{{cite web|first=James|last=Kuanal|url=https://www.insidesport.co/tokyo-olympics-badminton-super-sindhu-claims-another-olympic-medal-thrashes-chinas-he-bingjiao-21-13-21-15-to-win-bronze-in-tokyo/|title=Tokyo Olympics Badminton: Super Sindhu claims another Olympic medal, thrashes China’s He BingJiao 21-13, 21-15 to win bronze in Tokyo|website=Inside Sports|date=1 August 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> == Endorsements == An Economic Times report published in March 2017, noted that she is second only to Indian cricket captain [[Virat Kohli]] when it comes to earnings from each day of brand endorsements. Sindhu charges brands anywhere between {{INRConvert|10|m}} and {{INRConvert|12.5|m}} for a single day of endorsement-related activities.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/pv-sindhu-is-now-the-no-2-player-in-endorsements/articleshow/57484544.cms|title=PV Sindhu is now the no. 2 player in endorsements|last=Bhushan|first=Ratna|date=6 March 2017|work=The Economic Times|access-date=23 August 2019}}</ref> Sindhu has endorsement deals with [[JBL]], [[Bridgestone|Bridgestone Tyres]], sports drink [[Gatorade]], pain reliever ointment Moov, online fashion store [[Myntra]], e-commerce portal [[Flipkart]], phone maker [[Nokia]] and electronics major [[Panasonic]]. She also endorses [[Stayfree]], health drink Boost, honey producer APIS Himalaya, herbal health drink firm Ojasvita and the [[Bank of Baroda]]. She is also a brand ambassador for both the [[Central Reserve Police Force]] and Vizag Steel.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/45268565|title=PV Sindhu: How India's Olympic badminton star became a sponsors' dream on £126,000 a week|date=22 August 2018|access-date=23 August 2019|language=en-GB}}</ref> In February 2019, it was announced that Sindhu had signed a four-year sports sponsorship deal for {{INRConvert|500|m}} with Chinese sports brand [[Li-Ning|Li Ning]]. Her deal is one of the biggest in world badminton.{{Citation needed|date=December 2019}} She reportedly will get {{INRConvert|400|m}} as sponsorship while the rest of the money will be for equipment. This was Li-Ning's second stint with Sindhu, who was with them for two years in 2014-2015 for a sum of {{INRConvert|12.5|m}} a year. In 2016, she was back with Yonex for a {{INRConvert|35|m}} per year contract for a period of three years.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|agency=Press Trust of India|work=India Today|language=en|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> == Honours == * Honoured with [[Padma Bhushan]] Award, the third-highest civilian award in [[India]], in January 2020. * Honoured with [[Padma Shri]] Award, the fourth highest civilian award in [[India]], in March 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|title=Padma Shree for P.V.Sindhu in 2015-|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|access-date=4 August 2021|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807005547/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Sindhu nominated for Padma Bhusan|url=https://www.outlookindia.com/website/story/pv-sindhu-nominated-for-padma-bhushan-award-by-sports-ministry/302183|website=outlookindia.com|publisher=The Outlook India|access-date=27 January 2019}}</ref> * Received [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]] Award, the highest sporting honour of [[India]], on 29 August 2016<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna award for P.V.Sindhu in 2016-|website=www.pib.gov.in}}</ref><ref>{{cite news|title=President presents Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to four athletes|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/President-presents-Rajiv-Gandhi-Khel-Ratna-Award-to-four-athletes/article14596452.ece|newspaper=The Hindu|access-date=27 January 2019|date=29 August 2016|last1=Desk|first1=Internet}}</ref> * Bestowed with [[Arjuna Award]] for badminton on 24 September 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=560|title=Arjuna Award for P.V.Sindhu in 2013-|website=www.sportsauthorityofindia.nic.in|access-date=4 August 2021|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808121806/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp%3Flink_temp_id%3D560|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=PV Sindhu receives Arjuna award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/PV-Sindhu-receives-Arjuna-award/articleshow/23000165.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=TOI|access-date=27 January 2019}}</ref> == Achievements == === Olympic Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|2016]] | align="left" |[[Riocentro|Riocentro – Pavilion 4]], [[Rio de Janeiro]], Brazil | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |21–19, 12–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Silver_medal.svg|16x16px]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|2020]] | align="left" |[[Musashino Forest Sports Plaza]], [[Tokyo]], Japan | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]] | align="left" |21–13, 21–15 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Bronze_medal.svg|16x16px]] '''Bronze''' |} === BWF World Championships === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|2013]] | align="left" |[[Tianhe Sports Center]], [[Guangzhou]], China | align="left" |{{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]] | align="left" |10–21, 13–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|2014]] | align="left" |[[Ballerup Super Arena]], [[Copenhagen]], Denmark | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |17–21, 15–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017]] | align="left" |[[Commonwealth Arena and Sir Chris Hoy Velodrome|Emirates Arena]], [[Glasgow]], Scotland | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |19–21, 22–20, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Nanjing Youth Olympic Sports Park]], [[Nanjing]], China | align="left" |{{flagicon|ESP}} Carolina Marín | align="left" |19–21, 10–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |- style="background:#F3E6D7" | align="center" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|2019]] | align="left" |[[St. Jakobshalle]], [[Basel]], Switzerland | align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara | align="left" |21–7, 21–7 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === Asian Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFB069" | align="center" |[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Istora Gelora Bung Karno]], [[Jakarta]], Indonesia | align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | align="left" |13–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === Asian Championships === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#ECF2FF" | align="center" |[[2014 Badminton Asia Championships|2014]] | align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]] | align="left" |21–15, 20–22, 12–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |} === Commonwealth Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|2014]] | align="left" |[[Emirates Arena]], [[Glasgow, Scotland]] | align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Tee Jing Yi]] | align="left" |23–21, 21–9 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|2018]] | align="left" |[[Carrara Sports and Leisure Centre]], [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast, Australia]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | align="left" |18–21, 21–23 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === South Asian Games === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFAAAA" | align="center" |[[Badminton at the 2016 South Asian Games|2016]] | align="left" |Multipurpose Hall SAI–SAG Centre, [[Shillong]], [[India]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Gadde Ruthvika Shivani]] | align="left" |11–21, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver''' |} === Commonwealth Youth Games === ''Girls' singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#FFE4B5" | align="center" |[[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011]] | align="left" |[[National Sports Centre (Isle of Man)|National Sports Centre]], [[Douglas, Isle of Man]] | align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Soniia Cheah Su Ya]] | align="left" |22–20, 21–8 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === Asian Junior Championships === ''Girls' Singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Venue !Opponent !Score !Result |- style="background:#AABBCC" | align="center" |[[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011]] | align="left" |Babu Banarasi Das Indoor Stadium, [[Lucknow, India]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] | align="left" |21–13, 12–21, 10–21 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze''' |- style="background:#AABBCC" | align="center" |[[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012]] | align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |18–21, 21–17, 22–20 | style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold''' |} === BWF World Tour (1 title, 4 runners-up) === The BWF World Tour, which was announced on 19 March 2017 and implemented in 2018,<ref>{{cite web|last=Alleyne|first=Gayle|title=BWF Launches New Events Structure|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|date=19 March 2017|access-date=29 November 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|archive-date=1 December 2017}}</ref> is a series of elite badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). The BWF World Tours are divided into levels of World Tour Finals, Super&nbsp;1000, Super&nbsp;750, Super&nbsp;500, Super&nbsp;300 (part of the HSBC World Tour), and the BWF Tour Super&nbsp;100.<ref>{{cite web|last=Sukumar|first=Dev|title=Action-Packed Season Ahead!|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|website=bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=10 January 2018|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|archive-date=13 January 2018}}</ref> ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Level !Opponent !Score !Result |- | align="center" |[[2018 India Open (badminton)#Finals 2|2018]] | align="left" |[[India Open]] | align="left" |Super 500 | align="left" |{{flagicon|USA}} [[Beiwen Zhang]] | align="left" |18–21, 21–11, 20–22 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2018 Thailand Open (badminton)#Finals 2|2018]] | align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]] | align="left" |Super 500 | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |15–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2018 BWF World Tour Finals#Finals 2|2018]] | align="left" |[[BWF World Tour Finals]] | align="left" |World Tour Finals | align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara | align="left" |21–19, 21–17 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- | align="center" |[[2019 Indonesia Open (badminton)#Finals 2|2019]] | align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]] | align="left" |Super 1000 | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | align="left" |15–21, 16–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- | align="center" |[[2021 Swiss Open (badminton)#Finals 2|2021]] | align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]] | align="left" |Super 300 | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |12–21, 5–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} === BWF Superseries (3 titles, 4 runners-up) === The BWF Superseries, which was launched on 14 December 2006 and implemented in 2007,<ref>{{cite web|title=BWF Launches Super Series|url=http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|website=Badminton Australia|date=15 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006123828/http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|url-status=dead|archive-date=6 October 2007}}</ref> was a series of elite badminton tournaments, sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). BWF Superseries levels were [[BWF Superseries|Superseries and Superseries Premier]]. A season of Superseries consistde of twelve tournaments around the world that had been introduced since 2011.<ref>{{cite web|title=Yonex All England Elevated To BWF Premier Super Series Event|url=http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|website=www.ibadmintonstore.com|access-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002005757/http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|url-status=dead|archive-date=2 October 2013}}</ref> Successful players were invited to the Superseries Finals, which were held at the end of each year. ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#DAA520" | align="center" |[[2015 Denmark Super Series Premier#Finals 2|2015]] | align="left" |[[Denmark Open]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]] | align="left" |19–21, 12–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#DAA520" | align="center" |[[2016 China Open Super Series Premier#Finals 2|2016]] | align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]] | align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] | align="left" |21–11, 17–21, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2016 Hong Kong Super Series#Finals 2|2016]] | align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]] | align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | align="left" |15–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2017 India Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |[[India Open]] | align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | align="left" |21–19, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC;" | align="center" |[[2017 Korea Open Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | align="left" |22–20, 11–21, 21–18 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFFCC" | align="center" |[[2017 Hong Kong Super Series#Finals 2|2017]] | align="left" |Hong Kong Open | align="left" |{{flagicon|TPE}} Tai Tzu-ying | align="left" |18–21, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#B0C4DE" | align="center" |[[2017 BWF Super Series Finals#Finals 2|2017]] | align="left" |[[BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | align="left" |21–15, 12–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} : {{Color box|#B0C4DE|border=darkgray}} [[BWF Superseries Finals]] tournament : {{Color box|#DAA520|border=darkgray}} [[BWF Superseries|BWF Superseries Premier]] tournament : {{Color box|#FFFFCC|border=darkgray}} [[BWF Superseries]] tournament === BWF Grand Prix (6 titles, 3 runners-up) === The BWF Grand Prix had two levels, the [[BWF Grand Prix and Grand Prix Gold]]. It was a series of badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF) which was held from 2007 to 2017. ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#D4F1C5" | align="center" |[[2011 Dutch Open Grand Prix#Finals 2|2011]] | align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] | align="left" |{{flagicon|NED}} [[Yao Jie]] | align="left" |16–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2012 India Open Grand Prix Gold#Finals 2|2012]] | align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|India Grand Prix Gold]] | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]] | align="left" |15–21, 21–18, 18–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold#Finals 2|2013]] | align="left" |[[Malaysia Masters|Malaysia Grand Prix Gold]] | align="left" |{{flagicon|SIN}} [[Gu Juan]] | align="left" |21–17, 17–21, 21–19 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold#Finals 2|2013]] | align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]] | align="left" |{{flagicon|CAN}} [[Michelle Li]] | align="left" |21–15, 21–12 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|2014]] | align="left" |India Grand Prix Gold | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | align="left" |14–21, 17–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|2014]] | align="left" |Macau Open | align="left" |{{flagicon|KOR}} [[Kim Hyo-min]] | align="left" |21–12, 21–17 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|2015]] | align="left" |Macau Open | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]] | align="left" |21–9, 21–23, 21–14 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|2016]] | align="left" |Malaysia Masters | align="left" |{{flagicon|SCO}} [[Kirsty Gilmour]] | align="left" |21–15, 21–9 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#FFFF67" | align="center" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold#Finals 2|2017]] | align="left" |Syed Modi International | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Gregoria Mariska Tunjung]] | align="left" |21–13, 21–14 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |} : {{Color box|#D4F1C5|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix]] tournament : {{Color box|#FFFF67|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix Gold]] tournament === BWF International Challenge/Series (4 titles, 1 runner-up) === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2010 | align="left" |[[Iran Fajr International]] | align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Rie Eto (badminton)|Rie Eto]] | align="left" |14–21, 24–26 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Maldives International]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[P. C. Thulasi]] | align="left" |21–11, 21–16 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Indonesia International]] | align="left" |{{flagicon|INA}} [[Fransisca Ratnasari]] | align="left" |21–16, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Swiss International (badminton)|Swiss International]] | align="left" |{{flagicon|GER}} [[Carola Bott]] | align="left" |21–11, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |- style="background:#D8CEF6" | align="center" |2011 | align="left" |[[Tata Open India International]] | align="left" |{{flagicon|IND}} [[Sayali Gokhale]] | align="left" |21–10, 20–22, 21–11 | style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner''' |} : {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament : {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament === Invitational tournament === ''Women's singles'' {| class="sortable wikitable" style="font-size:90%;" !Year !Tournament !Opponent !Score !Result |- |- style="background:#F5F5F5" | align="center" |[[2015 Copenhagen Masters|2015]] | align="left" |[[Copenhagen Masters]] | align="left" |{{flagicon|DEN}} [[Line Kjærsfeldt]] | align="left" |12–21, 19–21 | style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up''' |} == Career overview == {{col-begin}} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Singles ! Played ! Wins ! Losses ! Balance |- | align=left | '''Total''' | 488 | 341 | 147 | '''+194''' |- | align=left | '''Current year''' (2021) | 12 | 7 | 5 | '''+2''' |} {{col-2}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Doubles ! Played ! Wins ! Losses ! Balance |- | align=left | '''Total''' | 24 | 14 | 10 | '''+4''' |- | align=left | '''Current year''' (2021) | 0 | 0 | 0 | '''0''' |} {{col-end}} : ''<nowiki>*</nowiki> Statistics were last updated on 7 March 2021.''<ref>{{cite web|title=PUSARLA V. Sindhu – Career overview|url=http://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2021}}</ref> === Singles performance timeline === {{Performance key (badminton)}} {| class="wikitable" style="text-align:center" ! width="260" |Tournament !2009 !2010 !2011 !2012 !2013 !2014 !2015 !2016 !2017 ![[2018 BWF World Tour|2018]] ![[2019 BWF World Tour|2019]] ![[2020 BWF World Tour|2020]] ![[2021 BWF World Tour|2021]] ! width="40" |{{Tooltip|SR|Strike Rate}} !Best |- | colspan="20" style="text-align:center;" |'''[[Badminton World Federation|BWF events]]''' |- | align="left" |'''[[BWF World Junior Championships]]''' | bgcolor="#afeeee" |[[2009 BWF World Junior Championships|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2010 BWF World Junior Championships|'''QF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2011 BWF World Junior Championships|3R]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="7" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} |'''0/3''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('10) |- | align="left" |'''[[BWF World Championships]]''' | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="#cd7f32" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|B]] | bgcolor="#cd7f32" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|B]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2015 BWF World Championships – Women's singles|QF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="silver" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']] | bgcolor="silver" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']] | bgcolor="gold" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|'''G''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/6''' | bgcolor="gold" |'''G''' ('19) |- | align="left" |'''[[Badminton at the Summer Olympics|Olympics]]''' | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}} | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="silver" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|'''S''']] | colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="#cd7f32" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics - Women's singles|'''B''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |'''0/2''' | bgcolor="silver" |'''S''' ('16) |- ! colspan="10" |'''[[BWF Super Series|BWF Superseries]] / [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix]]''' ! colspan="6" |'''[[BWF World Tour]]''' |- | align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]] | colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Swiss Open Grand Prix Gold|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Swiss Open Grand Prix Gold|2R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2014 Swiss Open Grand Prix Gold|SF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 Swiss Open Grand Prix Gold|QF]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="D8BFD8" |[[2021 Swiss Open (badminton)|'''F''']] |'''0/5''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('21) |- | align="left" |[[German Open (badminton)|German Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |1R<ref>{{cite web|title=YONEX German Open GPG 2012: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=596D798E-F45C-45AA-9A03-305480068147&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref> | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 German Open Grand Prix Gold|'''QF''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |'''0/2''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('16) |- | align="left" |[[All England Open Badminton Championships|All England Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 All England Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 All England Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 All England Super Series Premier|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="afeeee" |[[2016 All England Super Series Premier|1R]] | bgcolor="ffebcd" |[[2017 All England Super Series Premier|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2018 All England Open|'''SF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 All England Open|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 All England Open|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2021 All England Open|'''SF''']] |'''0/9''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18, '21) |- | align="left" |[[Malaysia Masters]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2012 Malaysia Open Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="00FF00" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Malaysia Masters Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="00FF00" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="" |[[2018 Malaysia Masters (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Malaysia Masters|QF]] | |'''2/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '16) |- | align="left" |[[Australian Open (badminton)|Australian Open]] | colspan="5" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Australian Super Series|'''QF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Australian Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Australian Super Series|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Australian Super Series|'''QF''']] |N.P | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Australian Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/5''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('14, '17) |- | align="left" |[[India Open]] |Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise India Open 2009: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=72F1F101-544B-4C1F-B8BE-11BB3296ADE8&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2010 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=INDIA GRAND PRIX GOLD 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=CD5E57C3-91F4-402A-9434-E2ABFB0CBC91&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Super Series|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2012 India Super Series|QF]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2013 India Super Series|SF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 India Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2016 India Super Series|QF]] | bgcolor="00FF00" |[[2017 India Super Series|'''W''']] | bgcolor="D8BFD8" |[[2018 India Open (badminton)|F]] | bgcolor="FFFF00" |[[2019 India Open (badminton)|SF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/8''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Malaysia Open (badminton)|Malaysia Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q1<ref>{{cite web|title=MAYBANK Malaysia Open Presented by PROTON: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=15C0786F-0C76-474B-845E-15D5FD591223&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Malaysia Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Malaysia Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2016 Malaysia Super Series Premier|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Malaysia Super Series Premier|1R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2018 Malaysia Open (badminton)|'''SF''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Malaysia Open (badminton)|R2]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |[[2021 Malaysia Open (badminton)|Q]] |'''0/7''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18) |- | align="left" |[[Singapore Open (badminton)|Singapore Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Singapore Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Singapore Super Series|QF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="afeeee" |[[2016 Singapore Super Series|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Singapore Super Series|QF]] |N.P | bgcolor="FFFF00;" |[[2019 Singapore Open (badminton)|'''SF''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} |[[2021 Singapore Open|Q]] |'''0/5''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('19) |- | align="left" |[[Indonesia Masters]] | colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2015 Indonesian Masters Grand Prix Gold|'''QF''']] |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']] | bgcolor="AFEEEE" |[[2020 Indonesia Masters|2R]] | |'''0/4''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('15, '18, '19) |- | align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Indonesia Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Indonesia Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Indonesia Super Series Premier|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Indonesia Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Open (badminton)|QF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2019 Indonesia Open (badminton)|'''F''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/6''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('19) |- | rowspan="2" align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]] | colspan="3" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | rowspan="2" bgcolor="#afeeee" |[[2012 Thailand Open Grand Prix Gold|2R]] | colspan="5" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |[[2018 Thailand Open (badminton)|'''F''']] | rowspan="2" bgcolor="" |[[2019 Thailand Open (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="#afeeee" |[[2020 Yonex Thailand Open|1R]] | rowspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | rowspan="2" |'''0/4''' | rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('18) |- | bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Toyota Thailand Open|QF]] |- | align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Victor Korea Open 2012: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=3677C337-B11D-4E8A-B0D9-F7181D73A7EF&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Korea Open Super Series Premier|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Korea Open Super Series|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="00FF00" |[[2017 Korea Open Super Series|'''W''']] |N.P | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Korea Open (badminton)|1R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Taipei Open (badminton)|Taipei Open]] | colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Chinese Taipei Open Grand Prix Gold|'''2R''']] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="#afeeee" |'''2R''' ('15) |- | align="left" |[[Vietnam Open (badminton)|Vietnam Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |'''QF<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Vietnam Grand Prix Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=4B7F4E4E-4EB6-4A33-8655-78FC3FC91D5E&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref>''' | colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('11) |- | align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Li Ning China Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=91BC911B-E50D-4FFA-9211-33938FCD4A19&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2012 China Open Super Series Premier|1R]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 China Open Super Series Premier|2R]] | bgcolor="Gold" |'''[[2016 China Open Super Series Premier|W]]''' | bgcolor="#ffebcd" |[[2017 China Open Super Series Premier|QF]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 China Open (badminton)|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 China Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/7''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('16) |- | align="left" |[[Japan Open (badminton)|Japan Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Japan Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Japan Super Series|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Japan Super Series|1R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Japan Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Japan Open (badminton)|2R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Japan Open (badminton)|'''QF''']] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/6''' | bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('19) |- | align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|Syed Modi International]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2009 India Open Grand Prix|QF]]<ref>{{cite web|title=JAYPEE CUP SYED MODI MEMORIAL INDIA GRAND PRIX 2009: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=F7BADB96-E905-4E8B-8B9D-A89A779D4790&draw=2|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016}}</ref> | bgcolor="FFFF00;" |[[2010 India Grand Prix|SF]]<ref>{{cite web|title=India Grand Prix 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=244B9415-DA84-43A2-8550-ED8B0A1267C6&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=Yonex – Sunrise Syed Modi Memorial India Open Grand Prix Gold: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=B958ADE2-68D5-422F-BBFB-7248E8752124&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016}}</ref> | bgcolor="D8BFD8" |[[2012 India Open Grand Prix Gold|F]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | bgcolor="D8BFD8" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|F]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Syed Modi International Grand Prix Gold|SF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Syed Modi International Grand Prix Gold|2R]] | bgcolor="00FF00" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="" |[[2018 Syed Modi International|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]] | bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''1/8''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17) |- | align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="D8BFD8" |'''F<ref>{{cite web|title=Yonex Dutch Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=60389B26-7D2A-4EFC-831F-5D94C1BB1911&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref>''' | colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/1''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('11) |- | align="left" |[[Denmark Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Denmark Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Denmark Super Series Premier|QF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2015 Denmark Super Series Premier|'''F''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 Denmark Super Series Premier|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2017 Denmark Super Series Premier|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Denmark Open|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Denmark Open|2R]] |{{Tooltip|A|Absent}} | |'''0/7''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('15) |- | align="left" |[[French Open (badminton)|French Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#afeeee" |[[2013 French Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 French Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 French Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2016 French Super Series|2R]] | bgcolor="FFFF00;" |[[2017 French Super Series|'''SF''']] | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 French Open (badminton)|QF]] | bgcolor="#ffebcd" |[[2019 French Open (badminton)|QF]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/7''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('17) |- | align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="00FF00" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="00FF00" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | bgcolor="00FF00" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']] | colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}} | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''3/3''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '14, '15) |- | align="left" |[[Fuzhou China Open]] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="FFFF00;" |[[2012 China Masters Super Series|'''SF''']] | colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="ffebcd" |[[2016 China Masters Grand Prix Gold|QF]] |{{Tooltip|A|Absent}} | bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Fuzhou China Open|QF]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Fuzhou China Open|1R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/3''' | bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('12) |- | align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]] | colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}} |Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Hong Kong Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=6ADDD331-4C98-4B84-A2ED-3F0B93881018&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref> | bgcolor="#afeeee" |[[2012 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2013 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2014 Hong Kong Super Series|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2015 Hong Kong Super Series|1R]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2016 Hong Kong Super Series|'''F''']] | bgcolor="D8BFD8" |[[2017 Hong Kong Super Series|'''F''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2018 Hong Kong Open (badminton)|2R]] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 Hong Kong Open (badminton)|2R]] | style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}} | |'''0/9''' | bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('16,'17) |- | align="left" |[[BWF Super Series Finals|Superseries]]/[[World Tour Finals]] | colspan="7" |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}} | bgcolor="FFFF00" |[[2016 BWF Super Series Finals|SF]] | bgcolor="D8BFD8" |[[2017 BWF Super Series Finals|F]] | bgcolor="00FF00" |[[2018 BWF World Tour Finals|'''W''']] | bgcolor="#afeeee" |[[2019 BWF World Tour Finals|RR]] | bgcolor="#afeeee" |[[2020 BWF World Tour Finals|RR]] | |'''1/5''' | bgcolor="00FF00" |'''W''' ('18) |- style="background:#fffaaa;" | align="left" |'''Year-end ranking''' |255 |151 |31 |19 |11 |11 |12 |6 |3 |3 |6 |7 | | |2 |} == Record against selected opponents == Record against Year-end Finals finalists, World Championships semi-finalists, and Olympic quarter-finalists. Accurate as of [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|1 August 2021]].{{col-begin}} {{col-break}} {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small" |- ! rowspan="2" | Players ! rowspan="2" | Matches ! colspan="2" | Results ! rowspan="2" | Difference |- ! Won ! Lost |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Chen Yufei]] | 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]] | 16 || 7 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]] | 7 || 4 || 3 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Lin (badminton)|Wang Lin]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]] | 10 || 4 || 6 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Yihan]] | 7 || 3 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]] | 19 || 5 || 14 || bgcolor="#ffddee" | –9 |- | align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Tine Baun]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|GER}} [[Juliane Schenk]] | 2 || 0 || 2 || bgcolor="#ffddee" | –2 |- | align="left" | {{flagicon|HKG}} [[Yip Pui Yin]] | 4 || 4 || 0 || bgcolor="#ccffcc" | +4 |- | align="left" | {{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]] | 4 || 1 || 3 || bgcolor="#ffddee" | –2 |} {{col-break}} {| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small" ! rowspan="2" | Players ! rowspan="2" | Matches ! colspan="2" | Results ! rowspan="2" | Difference |- ! Won ! Lost |- | align="left" | {{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]] | 10 || 8 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +6 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]] | 5 || 3 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]] | 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]] | 19 || 12 || 7 || bgcolor="#ccffcc" | +5 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[An Se-young]] | 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Bae Yeon-ju]] | 5 || 1 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –3 |- | align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Sung Ji-hyun]] | 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1 |- | align="left" | {{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]] | 14 || 5 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –4 |- | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Porntip Buranaprasertsuk]] | 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2 |- | align="left" | {{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]] | 11 || 4 || 7<!-- Do NOT change this to lower number as their clash of World junior championships in 2009 is not included in bwf site, which was won by Intanon --> || bgcolor="#ffddee" | –3 |} {{col-end}} == Personal life == Sindhu has been employed with [[Bharat Petroleum]] since July 2013, as an assistant sports manager with their Hyderabad office. Following her silver-medal win at the Rio Olympics, she was promoted to deputy sports manager. She was appointed as the first brand ambassador of [[Bridgestone|Bridgestone India]].<ref name="BPCL">{{cite news|title=BPCL announces Rs 75 lakh cash award, promotion for P V Sindhu|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/bpcl-announces-rs-75-lakh-cash-award-promotion-for-p-v-sindhu-116082000493_1.html|access-date=20 August 2016|work=Business Standard|date=20 August 2016}}</ref> She was appointed as the Deputy Collector (Group-I) by the Andhra Pradesh government in July 2017, which she took charge later in August.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=9 August 2017|title=PV Sindhu takes charge as Deputy Collector in Andhra Pradesh government|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-takes-charge-as-deputy-collector-in-andhra-pradesh-government/story-dku5XszT2ykMS1cebSJz3L.html|access-date=24 July 2021}}</ref> She was the flag bearer for the [[India at the 2018 Commonwealth Games|Indian contingent]] in the opening ceremony of the [[2018 Commonwealth Games]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu leads India's contingent at CWG 2018 Parade of Nations|url=https://zeenews.india.com/other-sports/pv-sindhu-leads-indias-contingent-at-cwg-2018-parade-of-nations-2096456.html|access-date=19 May 2019|work=Zee News|date=4 April 2018|language=en}}</ref> == Awards and recognition == === National === * [[Padma Bhushan]], Third Highest Civilian Award of India (2020). * [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], highest sporting honour of India (2016)<ref>{{cite web|title=Rajiv khel ratna|url=http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|publisher=news 18.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823170430/http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|archive-date=23 August 2016|access-date=2 February 2017|date=22 August 2016}}</ref> * [[Padma Shri]], the fourth highest civilian award of India (2015)<ref name="pdma">{{cite web|title=Padma Awards 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|access-date=25 January 2015|archive-date=28 January 2015|url-status=dead}}</ref> * [[Arjuna Award]] (2013)<ref>{{cite news|title=Arjuna Award for Virat Kohli, PV Sindhu; Ronjan Sodhi gets Khel Ratna|url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085331/http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|archive-date=18 May 2015|url-status=dead}}</ref> === Others === * [[FICCI]] Breakthrough Sportsperson of the Year 2014<ref>{{cite news|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=14 February 2014|archive-date=4 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref> * [[NDTV Indian of the Year]] 2014<ref>{{cite news|title=Amjad Ali Khan, Satish Gujral honored with NDTV Indian of the Year Award|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=29 April 2014|archive-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430022511/http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|1|m}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2015 [[Macau Open Badminton Championships]].<ref>{{cite news|title=BAI announces cash award of Rs. 10 lakh for Sindhu|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/bai-announces-cash-award-of-rs-10-lakh-for-sindhu/article7933094.ece|access-date=18 August 2016|work=The Hindu|date=30 November 2015}}</ref> * {{INRConvert|500|k}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2016 [[Malaysia Masters]]<ref>{{cite news|title=Badminton Association of India Awards PV Sindhu Rs 5 lakh for winning Malaysia Masters|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=24 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127063110/http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|archive-date=27 January 2016|url-status=dead}}</ref> * TV9 Nava Nakshatra Sanmanam - 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CXT9tl_tt7w|title=PV Sindhu on TV9 Nava Nakshatra Sanmanam|website=Youtube|access-date=30 December 2019}}</ref> * [[BBC Indian Sportswoman of the Year Award|BBC Indian Sportswoman of the Year]] 2020<ref name="PV Sindhu wins BBC award - TOI">{{cite news|title=PV Sindhu wins 'BBC Indian Sportswoman of the Year' award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-wins-bbc-indian-sportswoman-of-the-year-award/articleshow/74544221.cms|work=The Times of India|publisher=Times Internet|access-date=31 January 2021|date=9 March 2020}}</ref> ; Rewards for winning the silver medal at the 2016 Rio Summer Olympics * {{INRConvert|50|m}}, and a [[land grant]] from the [[Government of Telangana]].<ref>{{Cite news|url=http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|title=Telangana Govt Announces Rs 5 cr to PV Sindhu, Rs 1 cr to Gopichand|website=Sakshipost|access-date=4 August 2021|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205122838/http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|30|m}}, a Group A cadre job(Deputy Collector of Andhra Pradesh)<ref>{{cite news|title=P V Sindhu appointed dy collector in AP|url=https://www.deccanherald.com/content/625014/p-v-sindhu-appointed-dy.html|access-date=1 February 2021|work=Deccan Herald|date=27 July 2017|language=en}}</ref> and 1000 yd<sup>2</sup> land grant from the [[Government of Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/sports/rio-olympics-2016/andhra-pradesh-government-to-reward-sindhu-with-rs-3-cr-cash-prize-and-government-job_1920794.html|title=Andhra Pradesh government to reward Sindhu with Rs 3 cr cash prize and government job|date=20 August 2016|website=Zee News}}</ref><ref name="rivalry">{{cite news|title=How rivalry between Andhra and Telangana has enriched PV Sindhu by crores|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/how-rivalry-between-andhra-and-telangana-has-enriched-pv-sindhu-by-crores/story-TQhA4fA7Wj2XaUaeA1HPdJ.html|access-date=20 August 2016|work=Hindustan Times|date=20 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|20|m}} from the [[Government of Delhi]].<ref name="indianexpress.com">{{cite news|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|url=https://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|access-date=1 February 2021|work=The Indian Express|date=23 August 2016|language=en}}</ref> * {{INRConvert|7.5|m}} from her employer, [[Bharat Petroleum Corporation]], with promotion from assistant to deputy sports manager.<ref name="BPCL" /> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Haryana]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Madhya Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Rio Olympics: Madhya Pradesh government announces reward for PV Sindhu silver medal|url=https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|access-date=1 February 2021|work=ABP Live|date=19 August 2016|language=en|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826104732/https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|url-status=dead}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Ministry of Youth Affairs and Sports]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|5|m}} from [[Badminton Association of India]]<ref name="indianexpress1">{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|date=19 August 2016|work=Indian Express|access-date=20 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from NRI businessman, Mukkattu Sebastian<ref name="nricafe">{{cite web|url=http://www.siasat.com/news/rio-2016-dubai-based-indian-businessman-announces-cash-prize-sindhu-sakshi-1004515/|title=Rio 2016: Dubai based indian man announces cash prize|date=21 August 2016|access-date=21 August 2016}}</ref> * {{INRConvert|3|m}} from the [[Indian Olympic Association]].<ref name="rivalry" /> * {{INRConvert|500|k}} from [[All India Football Federation]].<ref name="indianexpress1" /> * [[BMW]] car from the Hyderabad District Badminton Association and as well as Indian cricketer Sachin Tendulkar<ref name="indianexpress.com" /> * {{INRConvert|101|k}} from [[Salman Khan]], for qualifying as an Olympic participant.<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Salman Khan to present Rs 1 lakh cheque to each Indian athelete|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rio-olympics-2016-salman-khan-to-present-rs-1-lakh-cheque-to-each-indian-athelete-2981351/|access-date=18 August 2016|work=The Indian Express|date=17 August 2016}}</ref> * Miniature badminton racquet memento with gold and diamond from [[Kirtilals]].<ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/sports/pv-sindhu-honoured-with-miniature-gold-diamond-racquet-2199333.html|title=PV Sindhu honoured with miniature gold, diamond racquet|publisher=Oneindia.in|access-date=3 September 2016|work=One India|date=2 September 2016}}</ref> ; For winning the bronze medal at the 2020 Tokyo Summer Olympics * {{INRConvert|3|m}} from the Government of India.<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Nitin|date=12 July 2021|title=Rs 6 crore or Rs 25 lakh for Olympics gold? Home state key to cash prize|url=https://indianexpress.com/article/olympics/rs-6-crore-or-rs-25-lakh-for-olympics-gold-home-state-key-to-cash-prize-7400117/|work=Indian Express|location=|access-date=1 August 2021}}</ref> * {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Telangana]].<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=7 July 2021|title=Telangana sports minister felicitates Tokyo-bound players, officials|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/telangana-sports-minister-felicitates-tokyo-bound-players-officials/articleshow/84206205.cms|work=The Times of India|location=|access-date=1 August 2021}}</ref> == See also == * [[Badminton in India]] * [[India national badminton team]] * [[Gopichand Badminton Academy]] == References == {{Reflist}} == External links == {{Commons category}} * {{BWF|0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}} * {{Sports-Reference}} * {{IMDb name}} * [https://web.archive.org/web/20101025135109/http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/PVsindhu.htm P.&nbsp;V. Sindhu] at [[Olympic Gold Quest]] * [https://web.archive.org/web/20100805072833/http://www.pgba.in/sindhu_pro.html P.&nbsp;V. Sindhu] at [[Gopichand Badminton Academy]] * [http://www.tournamentsoftware.com/sport/player.aspx?id=E0382EBA-4B51-4391-B38F-49D9FD058B5A&player=235 P.&nbsp;V. Sindhu] at tournamentsoftware.com {{Olympic medalists for India}} {{Footer World Champions Badminton Singles Women}} {{Footer BWF World Tour Finals Champions Badminton Singles Women}} {{Top ten badminton players}} {{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}} {{Padma Shri Award Recipients in Sports}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2020–2029}} {{Badminton in India}} {{Authority control}} ru3oykpxj6q11uzn35hkryxl8uz6awa ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶᱚᱛ 0 23278 197941 196980 2026-09-16T15:42:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197941 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶᱚᱛ | image = Pramod Sawant.jpg | caption = ᱥᱟᱶᱚᱛ, ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|1973|4|24|df=y}} | birth_place = [[ᱜᱳᱣᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | office = ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start = ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor = [[ᱢᱚᱱᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱚᱨ]] | governor = [[ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] <br> [[ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱯᱟᱞ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] <br> [[ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱥᱤᱝ ᱠᱳᱥᱭᱟᱨᱤ]] <br> [[ᱯᱤ. ᱮᱥ. ᱥᱨᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱚᱭ]] | deputy = [[ᱥᱩᱫᱤᱱ ᱫᱷᱚᱣᱞᱤᱠᱚᱨ]] <br> [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱨᱫᱮᱥᱟᱭ]] <br> [[ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ ᱟᱡᱽᱜᱟᱶᱠᱚᱨ]] <br> [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱠᱟᱸᱛ ᱠᱟᱣᱞᱮᱠᱚᱨ]]<br>''Vacant'' | office2 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ]] | termstart2 = ᱒᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ | term_end2 = ᱑᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor2 = [[ᱚᱱᱚᱱᱛ ᱥᱮᱴᱷ]] | successor2 = [[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱯᱟᱱᱴᱮᱠᱟᱨ]] | office1 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ |ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] | termstart1 = ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ | term_end1 = | predecessor1 = ''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ'' | successor1 = | constituency1 = [[ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ]] | office3 = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|Leader of House Vidhan Sabha, Goa]] | term_start3 = ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ | predecessor3 = [[ᱢᱚᱱᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱚᱨ]] | party = {{flagicon image|BJP flag.svg}}[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | otherparty = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ | spouse = ᱥᱩᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱟ ᱥᱟᱶᱚᱛ | children = ᱑ ᱴᱟᱹᱝ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ }} '''ᱰᱨ. ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱯᱟᱱᱰᱩᱨᱚᱝ ᱥᱟᱶᱚᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=Gupta |first1=Saurabh |editor1-last=Jacob |editor1-first=Jimmy |title=Pramod Sawant, Goa's New Chief Minister, Is An Ayurveda Practitioner|url=https://www.ndtv.com/india-news/pramod-sawant-goas-next-chief-minister-is-an-ayurveda-practitioner-2009473 |work=NDTV |date=19 March 2019}}</ref><ref>{{cite news |author=Murari Shetye |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/goa-speaker-pramod-sawant-succeeds-parrikar-as-cm/articleshow/68473049.cms |title=Goa speaker Pramod Sawant succeeds Parrikar as CM |newspaper=[[The Times of India]] |date=19 March 2019}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://goaassembly.gov.in/member-of-assembly.php |title=Member of Legislative Assembly &#124; Goa Legislative Assembly |access-date=2017-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170724183143/http://goaassembly.gov.in/member-of-assembly.php |archive-date=2017-07-24 |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱰᱩᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.navhindtimes.in/cm-to-lay-corner-stone-for-sankhali-bus-stand-today/|title=CM to lay corner stone for Sankhali bus stand today|work=[[The Navhind Times]]}}</ref><ref>[http://www.goavidhansabha.gov.in/uploads/members/148_profile_PSawant-12.pdf]{{dead link|date=March 2019}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ, ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱨᱮ [[ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱥᱟᱞ ᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱛ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref name="myneta.info">{{cite web |title=Pramod Pandurang Sawant(Bharatiya Janata Party(BJP)):Constituency- SANQUELIM(NORTH GOA) - Affidavit Information of Candidate |url=http://myneta.info/goa2017/candidate.php?candidate_id=35 |website=myneta.info}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱞᱮ, ᱜᱳᱣᱟ|ᱯᱟᱞᱮ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱜᱳᱸᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=79&ass_id=5 |title=Goa Vidhansabha Member Profile |website=goavidhansabha.gov.in |access-date=29 July 2021 |archive-date=28 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210728111909/https://www.goavidhansabha.gov.in/member_profile.php?mem_id=79&ass_id=5 |url-status=dead }} {{cite web|url=https://www.heraldgoa.in/details.php?n_id=50962|title=Development work of Shri Pratap Gauns|website=herald.in|access-date=2023-07-28|archive-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405223852/https://www.heraldgoa.in/details.php?n_id=50962|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱸᱠᱣᱮᱞᱤᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱚᱨ ᱜᱳᱸᱥ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔,᱒᱕᱕ (᱖᱖.᱐᱒%) ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|url =http://m.goanews.com/news_details.php?id=6904|title =Wives of 2 MLAs get prominent positions in BJP's new Executive|date =20 February 2016|website =goanews.com|access-date =5 September 2020}}{{Dead link|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱥ ᱥᱟᱜᱽᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐,᱐᱕᱘ (᱔᱓.᱐᱔%) ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ [[ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url =https://www.thehindu.com/news/national/other-states/pramod-sawant-elected-as-speaker-of-goa-assembly/article17574792.ece|title =Pramod Sawant elected as Speaker of Goa Assembly|date =22 March 2017|website =thehindu.com|author =Prakash Kamat|access-date =5 September 2020}}</ref> ==ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ== ᱢᱚᱱᱚᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱚᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name ="ITabout" >{{cite news |url =https://www.indiatoday.in/india/story/all-you-need-to-know-about-goa-cm-pramod-sawant-1481382-2019-03-19|title =From Ayurveda {{sic|prac|tioner|nolink=y}} to Goa CM: All you need to know about Pramod Sawant|publisher =India Today|date=March 19, 2019|access-date =September 5, 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://m.economictimes.com/hindi/news/5-unknown-facts-about-goa-new-cm-pramod-sawant/articleshow/68480248.cms|title= जानिए गोवा के नए CM प्रमोद सावंत के बारे में 5 बड़ी बातें|website= Economic Times|language=hi |access-date=2019-03-19}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.livehindustan.com/national/story-pramod-sawant-to-be-goa-chief-minister-2452877.html|title= प्रमोद सावंत बने गोवा के नए CM, दो उप-मुख्यमंत्रियों ने भी ली शपथ|website= Hindustan|language=hi |access-date=2019-03-19}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱟᱶᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name ="ITabout" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱚᱠᱥᱚᱬᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://www.goanews.com/news_disp.php?newsid=6904&catid=197|title=Wives of 2 MLAs get prominent positions in BJP's new Executive}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱳᱞᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱸᱛᱟᱫᱩᱨᱜᱟ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/pramod-sawant-1552908121-1|title=Pramod Sawant: 10 Interesting facts about CM of Goa|date=March 19, 2019|website=Jagranjosh.com|access-date=July 28, 2023|archive-date=February 27, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227055605/https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/pramod-sawant-1552908121-1|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/bjp-mahila-morcha-chief-no-woman-eligible-to-be-candidate/articleshow/56545769.cms|title=BJP Mahila Morcha chief: No woman eligible to be candidate - Times of India|website=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=14038|title=BJP Mahila eyes Porvorim seat in 2017 Assembly polls|website=The Goan}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱥᱟᱶᱚᱛ, ᱯᱨᱚᱢᱳᱫᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]] 97tf9ude6fx0p3z60yuhlbmr6xg2tkt ᱮᱞᱹ ᱮᱹ ᱡᱟᱢᱵᱤ 0 24503 197935 125438 2026-09-16T14:35:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197935 wikitext text/x-wiki   L. A. ᱡᱳᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭ ᱡᱳᱢᱵᱤ ᱯᱚᱨᱱᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱥ ᱞᱟᱵᱽᱨᱩᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱟᱨᱱᱳ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱖᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱠᱩᱴ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱰᱠᱳᱨ ᱜᱟᱭ ᱯᱚᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱯᱞᱚᱴ == ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱵᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱥᱳᱯᱷᱨᱮᱱᱤᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱠᱰᱚᱠ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱨᱢᱟᱞ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ) ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱚᱥ ᱮᱸᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱚᱢᱵᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱜᱩᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱳᱢᱵᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱰᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱜᱟᱨᱴ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱞ ᱮ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱴ ᱠᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱫᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱳᱴᱤᱥᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱢᱤᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱽᱜᱳᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱜᱮ ᱟᱡᱜᱮᱢ ᱠᱚᱥᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱯ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱦᱚᱨᱚᱜᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱲᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱭᱟᱜ ᱰᱩᱵᱮᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱲᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱥᱟᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰ ᱫᱚ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱥᱳᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨᱰᱵᱳᱨᱰ ᱵᱚᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱰᱚᱡ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱮᱦᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱭᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤ ᱰᱤ ᱮᱥ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱳᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱨᱜᱤᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱢ ᱜᱩᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱠᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱰᱨᱟᱜᱽᱰ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱠᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲᱜᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱡᱚᱨᱠ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ , ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱪ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱠᱷᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ == ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ == [[ᱨᱮᱫ:Eric_rhodes_in_Blab_LA_ZOMBIE_by_ARNO_ROCA_(4399955605).jpg|thumb|ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱨᱮ [[ᱮᱨᱤᱠ ᱨᱚᱰᱥ (ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ)|ᱮᱨᱤᱠ ᱨᱩᱫᱥ ᱾]]]] == ᱵᱮᱱᱟᱣ == [[ᱨᱮᱫ:SagaZombie.jpg|thumb|189x189px|ᱯᱷᱟᱝᱥᱳᱭᱟᱭ ᱥᱟᱜᱟᱛ]] ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ'' 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱞ ᱮ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱜᱨᱤᱡᱽ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ' ᱛᱩᱱᱰᱟᱨ ᱨᱳᱨᱰ ' ᱨᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳᱯᱷᱴᱼᱠᱳᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱮᱫ:Francois_sagat_in_BLAB_LA_ZOMBIE_by_ARNO_ROCA_(4399970229).jpg|thumb|187x187px|ᱯᱷᱟᱝᱥᱳᱭᱟᱭ ᱥᱟᱜᱟᱛ]] 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 30 ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱨᱟᱢᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ|ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱚᱠ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ' ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤᱼ ᱫᱟ ᱢᱤᱭᱤ ᱫᱟ ᱰᱤᱴ ᱰᱟᱭ'' ' ᱥᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱱᱤᱠ ᱯᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱚᱥ ᱞᱟᱵᱩᱨᱩᱥ ᱟᱜ ᱥᱤᱞᱠ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱼᱫᱩᱱᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱳᱠᱟᱨᱱᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 4ᱼ16 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ'' ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Vivarelli, Nick (June 23, 2010). </ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 7 ᱟᱨ 8 ᱟᱜᱚᱥᱴ آسٹریلیا ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ (ᱮᱢ ᱟᱭ ᱮᱯᱷ ᱮᱯᱷ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱥᱴᱨᱚᱞᱤᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱞᱤᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/entertainment/movies/gay-zombie-porn-gets-festival-flick-20100720-10jls.html|title=Gay zombie porn gets festival flick|last=Kalina|first=Paul|date=July 21, 2010|work=The Age|location=Melbourne}}</ref> ᱮᱥᱴᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ' ᱥᱤᱞᱰ ' ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱮᱢ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ' ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱩᱴ ' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/zombie-porn-director-delighted-by-ban-20100721-10k8z.html|title=Zombie porn director 'delighted' by ban|last=Griffin|first=Michelle|date=July 21, 2010|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱱᱥᱟᱨᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱟᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱞᱵᱟᱨᱱ ᱚᱱᱴᱨᱚᱝᱜᱟᱨᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱢ ᱟᱭ ᱮᱯᱷ ᱮᱯᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ , 29 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.smh.com.au/entertainment/movies/hundreds-cheer-zombie-porn-film-screening-20100829-13xs4.html|title=Hundreds cheer zombie porn film screening|last=Sexton|first=Reid|date=August 30, 2010|work=The Sydney Morning Herald}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱱᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ 11 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2010 ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱳᱞᱥᱴᱮᱱᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/entertainment/movies/zombieporn-festival-directors-home-raided-by-police-20101111-17omu.html|title=Zombie-porn: festival director's home raided by police|last=Quinn|first=Karl|date=November 11, 2010|work=The Age|location=Melbourne}}</ref> ᱳᱞᱥᱴᱮᱱᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ 29 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱚᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱩᱴᱤᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱪᱤᱞᱰᱨᱮᱱᱥ ہسپᱫᱟᱞᱤ ᱫᱚ 750 ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.theage.com.au/entertainment/movies/gay-zombie-porn-movie-saga-finally-settles-20110224-1b5zj.html|title=Gay zombie porn movie saga finally settles|last=Quinn|first=Karl|date=February 24, 2011|work=The Age|location=Melbourne}}</ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 1 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱰᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ'' ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱠᱮᱹ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/film/2010/sep/07/raindance-film-festival|title=Raindance film festival announces controversial lineup|last=Child|first=Ben|work=[[The Guardian]]|access-date=2010-04-10|location=London}}</ref><ref>{{Cite web |title=''L.A. Zombie'' Listing, Raindance Film Festival |url=http://www.raindance.org/site/index.php?id=512,6319,0,0,1,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727201312/http://www.raindance.org/site/index.php?id=512,6319,0,0,1,0 |archive-date=July 27, 2011 |access-date=2010-04-10 |publisher=[[Raindance Film Festival|Raindance]]}}</ref> ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , " ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Raindance Film Festival: L.A. Zombie |url=http://www.theyorker.co.uk/news/film/5449 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726204255/http://www.theyorker.co.uk/news/film/5449 |archive-date=July 26, 2011 |access-date=2010-10-07 |website=The Yorker}}</ref> ᱴᱤ ᱮᱞ ᱮ ᱨᱮᱞᱤᱡᱤᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱵᱷᱤ ᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 12 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 2010 ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱤᱵᱷᱤᱰᱤ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱾<ref>"[http://www.tlavideo.com/gay-l-a-zombie-hardcore/p-312678-3 L.A. Zombie Hardcore]", ''TLAVideo.com''.</ref> ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ , ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱚᱠᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ [[ᱣᱮᱞᱤᱝᱴᱚᱱ|ᱳᱭᱞᱤᱝᱴᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱩᱴ ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title="LA Zombie", ''OutTakes.org'' |url=http://www.outtakes.org.nz/film/268/la_zombie |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20120320140212/http://www.outtakes.org.nz/film/268/la_zombie |archive-date=March 20, 2012 |access-date=2011-05-06}}</ref> آسٹریلیا ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ , ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨ18 ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱨᱳᱢᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰᱥ<ref>"[http://www.spcs.org.nz/la-zombie-herald-on-sunday-reporter-seeks-responses/ LA Zombie – Herald on Sunday reporter seeks responses]", ''SPCS.org.''</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱭᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱡᱰᱼᱠᱳᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱥᱯᱤ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱷᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱡᱮᱛᱮ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱳᱠᱚᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞᱤᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱩᱴ ᱴᱮᱠᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ == ''ᱯᱷᱟᱝᱜᱳᱨᱤᱭᱟ'' ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ " ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱛᱩᱛᱚᱱᱛᱤ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ " ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Oughton |first=Karen |date=9 November 2010 |title=''L.A. Zombie'' Film Review |url=http://fangoria.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2578:la-zombie-film-review&catid=50:movies-tv&Itemid=181 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110302094440/http://www.fangoria.com/index.php?option=com_content&view=article&id=2578:la-zombie-film-review&catid=50:movies-tv&Itemid=181 |archive-date=March 2, 2011 |access-date=26 June 2013 |website=Fangoria |publisher=}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱚᱨᱳᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , " ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱥᱤᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱪ ᱠᱟᱹᱪ ᱦᱟᱨᱤᱼᱯᱳᱨᱮᱱᱼᱟᱨᱴ ᱦᱩᱣᱥ ᱯᱮᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱹᱣᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱥ ᱞᱚᱵᱨᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱭᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ' ''ᱫᱟ ᱨᱟᱥᱯᱮᱨᱮ ᱨᱤᱠᱷ'' ' (2004) ᱼ ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱹᱪ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ' ''ᱳᱴᱳ'' ' ᱥᱮ ' ᱟᱯ ᱩᱭᱤᱫᱽ ᱰᱮᱰ ᱯᱮᱞᱤᱯᱷ ' (2008) ᱼ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱼᱵᱩᱫᱤᱥᱼᱵᱩᱫᱟᱹᱣ ' ᱵᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱨᱩᱛᱚᱱᱚᱥ ' ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱾<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Michael |date=4 October 2011 |title=''L.A. Zombie'' |url=http://film-forward.com/dvdon-demand/l-a-zombie |access-date=26 June 2013 |website=Film Forward |publisher=}}</ref> ᱳᱣᱟᱨᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱥᱳ ᱠᱮᱢᱯᱤ ᱦᱚᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱵᱩᱨᱩᱥ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ " ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱢᱮᱥᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ " ᱟᱨ " ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱷᱟᱹᱣᱟᱱ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱭᱟᱜ ᱟ ᱾<ref>Weissberg, Jay (August 6, 2010). </ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱛᱮ , " ''ᱮᱞ'' ᱮᱹ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱡᱚᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ , ᱵᱨᱚᱥ ᱞᱚᱵᱨᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱩᱞᱟᱝ ᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱷᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱯᱷᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Scheib |first=Richard |date=October 12, 2010 |title=''L.A. Zombie'' |url=http://moria.co.nz/horror/l.a.-zombie-2010.htm |access-date=26 June 2013 |website=Moria - The Science Fiction, Horror and Fantasy Film Review |publisher= |archive-date=10 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130810003613/http://moria.co.nz/horror/l.a.-zombie-2010.htm |url-status=dead }}</ref> ''ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱡᱚᱠᱥᱚᱱ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ 10 ᱠᱷᱚᱱ 6 ᱥᱴᱟᱨ ᱥᱮ " ᱳᱠᱟᱭ " ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>"[http://nextprojection.com/2014/07/04/skin-flicks-films-bruce-labruce-l-zombie-review/ Skin Flicks: The Films of Bruce LaBruce: L.A. Zombie Review]", ''NextProjection.com''. </ref> ᱴᱨᱟᱱᱴᱚᱭᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱮᱞ ᱮ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ " ᱜᱟᱨᱤ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱠᱳᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱤᱨᱚᱵᱤᱛᱚ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱛᱤᱞ ᱢᱤᱫᱢᱟᱜᱚᱢ " ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱮᱞ ᱮ ᱡᱟᱢᱵᱤᱭ'' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱢᱟᱜᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱪᱼᱠᱟᱹᱪᱰᱤᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱵᱨᱚᱥ ᱞᱚᱵᱨᱩᱥᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱢ ᱥᱮᱵᱷᱤᱱᱤ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱡᱟᱹᱭᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Semley |first=John |date=15 September 2010 |title=''L.A. Zombie'' |url=http://torontoist.com/2010/09/la_zombie/ |access-date=26 June 2013 |website=Torontoist |publisher=}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ !ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱞᱳᱠᱟᱨᱱᱳ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱾ |ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱞᱮᱯᱟᱨᱰ (ᱵᱨᱚᱥᱤ ᱞᱟᱵᱩᱨᱩᱥᱤ)|| {{nominated}} |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ ᱚᱱᱛᱨᱚᱝᱜᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ (ᱵᱨᱚᱥᱤ ᱞᱟᱵᱩᱨᱩᱥᱤ)|| {{won}} |} * ''ᱮᱱᱰᱤ ᱳᱣᱟᱨᱦᱳᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱠᱮᱥᱴᱟᱭᱤᱱ'' == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] 40x2h0ae3dcoup2yn53px3cl62ffq75 ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 24791 197933 127346 2026-09-16T14:17:07Z ~2026-49694-25 11617 Lucknow to New Delhi Shatabdi Express 197933 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Tundla Junction.jpg | image_size = | image_caption = | address = ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ, [[ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|27.2077|N|78.2336|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|166.878|m|ft}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱜᱟᱭᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ | other = | structure = Standard on ground | platform = ᱗ | tracks = | entrances = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱖᱖ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = TDL | zone = | division = {{rwd|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India | map_dot_label = ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ | map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} {{ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|collapse=y}} '''ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]–[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱ ᱫᱮᱭᱟᱞ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ / [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ]], [[ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], ᱤᱴᱟᱣᱟ, [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱚᱯᱷᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱷᱚᱯᱷᱩᱸᱫᱽ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== * ᱑᱙᱗᱒: ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|᱔᱕᱑}} 12003 Lucknow to New Delhi Shatabdi express Tundla junction pahunchegi 12:50 per [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] bnl51qulo25aylbzliixftqshx1axej 197950 197933 2026-09-16T18:13:24Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-49694-25|~2026-49694-25]] ([[User talk:~2026-49694-25|talk]]) to last revision by [[User:MT731|MT731]] 127346 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = Tundla Junction.jpg | image_size = | image_caption = | address = ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ, [[ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{Coord|27.2077|N|78.2336|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}} | elevation = {{convert|166.878|m|ft}} | line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]] [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱜᱟᱭᱟ–ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ-ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ | other = | structure = Standard on ground | platform = ᱗ | tracks = | entrances = | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = ᱑᱘᱖᱖ | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = TDL | zone = | division = {{rwd|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | map_type = India | map_dot_label = ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ | map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ }} {{ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|collapse=y}} '''ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]–[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱ ᱫᱮᱭᱟᱞ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨ / [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱠᱮᱱᱴ]], [[ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱝ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], ᱤᱴᱟᱣᱟ, [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱚᱯᱷᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱷᱚᱯᱷᱩᱸᱫᱽ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== * ᱑᱙᱗᱒: ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|᱔᱕᱑}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] 1pvtvv207bg479mauwpuem02ij9byzk ᱵᱚᱢᱢᱚᱫᱮᱵᱚᱨᱟ ᱫᱷᱤᱨᱟᱡᱽ 0 24964 197947 197830 2026-09-16T17:43:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197947 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱵᱳᱢᱢᱟᱫᱮᱵᱚᱨᱟ | image = BDhiraj.png | caption = ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱵᱳᱢᱢᱟᱫᱮᱵᱚᱨᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱨᱮ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|2001|09|04}} | birth_place = [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | sport = [[ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ]] | event = [[ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱟᱜ|ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ]] | highest_ranking = ᱘ | medal_templates = {{MedalSport|ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱟᱜ|ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ]]}} [[File:Archery pictogram.svg|30px]] {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{MedalSilver|[[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]]|[[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ – ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ|ᱴᱤᱢ]]}} {{MedalCompetition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalGold|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱠᱟ]]|[[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ#ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ|ᱮᱠᱞᱟ]]}} {{MedalCompetition|[[ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ]]}} {{MedalGold|[[᱒᱐᱒᱖ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱴᱤᱞᱳ]]|ᱮᱠᱞᱟ}} {{MedalCompetition|[[ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ]]}} {{MedalGold|[[᱒᱐᱒᱔ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ]]|ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|[[᱒᱐᱒᱖ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱖ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ]]|ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|[[᱒᱐᱒᱖ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱖ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ]]|ᱮᱠᱞᱟ}} {{MedalSilver|[[᱒᱐᱒᱓ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱓ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ]]|ᱴᱤᱢ}} {{MedalSilver|[[᱒᱐᱒᱕ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ]]|ᱴᱤᱢ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱓ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱓ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ]]|ᱮᱠᱞᱟ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱓ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱓ ᱢᱮᱰᱮᱞᱤᱱ]]|ᱴᱤᱢ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱓ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱓ ᱯᱮᱨᱤᱥ]]|ᱴᱤᱢ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱔ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ]]|ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱔ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱔ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ]]|ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱔ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐২৪ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ]]|ᱮᱠᱞᱟ}} {{MedalBronze|[[᱒᱐᱒᱕ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ|᱒᱐᱒᱕ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ]]|ᱮᱠᱞᱟ}} {{MedalCompetition|ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱯ}} {{MedalGold|᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱽ|ᱮᱠᱞᱟ}} {{MedalGold|᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱽ|ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|᱒᱐᱒᱔ ᱵᱟᱜᱽᱫᱟᱫᱽ|ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ}} {{MedalSilver|᱒᱐᱑᱘ ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ|ᱴᱤᱢ}} {{MedalCompetition|[[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱛᱷ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱭᱩᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalGold|[[᱒᱐᱒᱑ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱭᱩᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱒᱑ ᱨᱳᱠᱞᱟᱣ]]|ᱴᱤᱢ}} {{MedalCompetition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]]}} {{MedalSilver|[[᱒᱐᱑᱗ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ|᱒᱐᱑᱗ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]]|ᱴᱤᱢ}} | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = | branch = {{Army|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | service_years = | rank = [[ᱥᱩᱵᱮᱫᱟᱨ]] | unit = | awards = }} }} '''ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱵᱳᱢᱢᱟᱫᱮᱵᱚᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱟᱨᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dhiraj Bommadevara &#124; World Archery |url=https://www.worldarchery.sport/profile/22125/dhiraj-bommadevara/biography |access-date=5 October 2023 |website=worldarchery.sport |language=en}}</ref> ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱰᱤᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Roy |first=Anjishnu |date=2 August 2024 |title=Paris 2024 Olympics archery: Dhiraj Bommadevara-Ankita Bhakat miss mixed team bronze medal by a whisker |url=https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-olympics-archery-india-mixed-team-finish-fourth |website=Olympics.com}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱳᱢᱢᱟᱫᱮᱵᱚᱨᱟ ᱥᱨᱚᱵᱚᱬ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱟᱨ. ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱟᱨ. ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Padmadeo |first=Vinayak |date=14 January 2023 |title=Armyman Dhiraj Bommadevara on target, breaks WR in archery trials |url=https://www.tribuneindia.com/news/sports/armyman-dhiraj-bommadevara-on-target-breaks-wr-in-archery-trials-470481 |access-date=5 October 2023 |website=tribuneindia.com}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱳᱞᱜᱟ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ, ᱪᱮᱨᱩᱠᱩᱨᱤ ᱥᱚᱛᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱟ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱭ.ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱵᱤᱞᱫᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":2">{{Cite news |date=29 April 2023 |title=Right backing behind archer Dhiraj's success |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/right-backing-behind-archer-dhirajs-success/articleshow/99859408.cms?from=mdr |access-date=5 October 2023 |issn=0971-8257 |archive-date=4 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230504002640/https://timesofindia.indiatimes.com/city/pune/right-backing-behind-archer-dhirajs-success/articleshow/99859408.cms?from=mdr |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱳᱞᱰ ᱠᱣᱮᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":2" /> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == '''<big>ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ</big>''' ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱛᱷ ᱥᱟᱞᱩᱝᱠᱷᱮ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱭᱩᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱱ ᱫᱚ ᱕-᱓ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓᱘᱖ ᱥᱠᱳᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱮᱰᱤ ᱮᱞᱤᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱑᱓᱗᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱔᱔᱐ WR ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=26 August 2023 |title=Full list of Indian athletes for Asian Games 2023 |url=https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |access-date=5 October 2023 |website=Firstpost |language=en |archive-date=27 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827113112/https://www.firstpost.com/sports/asian-games-2023-full-list-of-634-indian-athletes-who-will-take-part-in-hangzhou-event-13042652.html |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ (ᱚᱛᱚᱱᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱛᱩᱥᱟᱨ ᱥᱮᱞᱠᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=ANI |date=6 October 2023 |title=India men's archery recurve team finishes with silver medal |url=https://www.business-standard.com/sports/asian-games/asian-games-india-men-s-archery-recurve-team-finishes-with-silver-medal-123100600624_1.html |access-date=6 October 2023 |website=business-standard.com}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Malik |first1=Varun |date=6 October 2023 |title=Asian Games 2023: Atanu Das, Dhiraj Bommadevara, Tushar Shelke bag Silver medal in recurve archery final |url=https://www.indiatvnews.com/sports/other/asian-games-2023-atanu-das-dhiraj-bommadevara-tushar-shelke-bag-silver-medal-in-recurve-archery-final-india-asian-games-medals-2023-10-06-896492 |access-date=6 October 2023 |website=indiatvnews.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Asian Games 2023: India settle for silver in recurve men's team event in archery after losing to South Korea |url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/asian-games-2023-india-settle-for-silver-in-recurve-mens-team-event-in-archery-after-losing-to-south-korea-2445433-2023-10-06 |access-date=6 October 2023 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱒ ᱭᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮᱭ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Archery BOMMADEVARA Dhiraj - The 19th Asian Games |url=https://info.hangzhou2022.cn/en/results/archery/athlete-profile-n2003222-bommadevara-dhiraj.htm |access-date=5 October 2023 |website=info.hangzhou2022.cn}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |date=9 September 2023 |title=Failure a perfect target practice for archer Dhiraj |url=https://www.hindustantimes.com/sports/others/failure-a-perfect-target-practice-for-archer-dhiraj-101694269304916.html |access-date=5 October 2023 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ (ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱰᱤ ᱮᱞᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ) ᱾<ref name=":1" /> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱨᱢᱳᱥᱤᱞᱳ, ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱳ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |last=PTI |date=11 September 2023 |title=Dhiraj loses bronze play-off, India returns with a silver from Archery World Cup Final |url=https://sportstar.thehindu.com/archery/archery-world-cup-final-dhiraj-bommadevara-third-place-playoff-silver-medal-prathamesh-jawkar/article67294343.ece |access-date=5 October 2023 |website=Sportstar |language=en}}</ref> ᱕-ᱫᱷᱟᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱢ ᱣᱩ-ᱡᱤᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱝᱠᱤᱛᱟ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ===᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ=== ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ (᱖᱘᱑ ᱥᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱪᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱥᱠᱳᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱑/᱑᱖ ᱮᱞᱤᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱨᱤᱠ ᱯᱤᱴᱚᱨᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱕-᱖ (᱑᱐-᱑᱐+) ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱤᱱ ᱡᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ [[ᱛᱚᱨᱩᱱᱫᱤᱯ ᱨᱟᱭ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ-ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱚᱝᱠᱤᱛᱟ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱨᱮᱰᱤ ᱮᱞᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱥᱤ ᱠᱟᱣᱯᱷᱳᱞᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱱ ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒-᱖ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Ankita Bhakat and Dhiraj Bommadevara miss medal by a whisker but script history for Indian archery in Paris Olympics |url=https://www.hindustantimes.com/sports/ankita-bhakat-and-dhiraj-bommadevara-miss-medal-by-a-whisker-but-script-history-for-indian-archery-in-paris-olympics-101722605522066.html |website=hindustantimes.com |publisher=Hindustan Times |access-date=2 August 2024}}</ref><ref>{{cite web |title=BHAKAT Ankita |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/ankita-bhakat_1546200 |work=[[Paris 2024 Olympics]] |access-date=2 August 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730150249/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/ankita-bhakat_1546200 |archive-date=30 July 2024}}</ref><ref name="Paris 2024">{{cite web |title=BOMMADEVARA Dhiraj |url=https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/dhiraj-bommadevara_1546108 |work=[[Paris 2024 Olympics]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730143811/https://olympics.com/en/paris-2024/athlete/dhiraj-bommadevara_1546108 |archive-date=30 July 2024}}</ref> === ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ === ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱞᱳᱨᱤᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ (ᱚᱛᱚᱱᱩ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱚᱨᱩᱱᱫᱤᱯ ᱨᱟᱭ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱱᱫᱽᱨᱮᱥ ᱛᱮᱢᱤᱱᱳ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ) ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱖-᱒ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ) ᱾ === ᱒᱐᱒᱖ === ᱫᱷᱤᱨᱚᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱨᱟᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=18 May 2026|title=2nd Phase & Final Selection Trial for the 2026 Asian Games & 2026 World Cup Stage 3 & 4 held at SAI NCOE, Sonipat, Haryana from 15th to 18th May, 2026 trials|url=https://api.indianarchery.info/uploads/images/img1779093580871.pdf|access-date=19 May 2026|website=[[Archery Association of India]]|language=en|archive-date=5 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705121539/https://api.indianarchery.info/uploads/images/img1779093580871.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱟᱞᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱭᱟᱜ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=14 June 2026|title=Dhiraj, Kumkum shine as India shock Korea to win World Cup archery gold|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/archery-world-cup-antalya-india-beat-south-korea-dhiraj-kumkum-recurve-mixed-team-gold-2926461-2026-06-14|access-date=14 June 2026|website=[[India Today]]|language=en}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱠᱞᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱞᱤ ᱣᱩ ᱥᱚᱠ ᱗-᱓ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨᱪᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=14 June 2026|title=Dhiraj Bommadevara Completes Golden Double With Maiden Individual World Cup Gold|url=https://sports.ndtv.com/archery/dhiraj-bommadevara-completes-golden-double-with-maiden-individual-world-cup-gold-11635336|access-date=14 June 2026|website=[[NDTV Sports]]|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱮᱢ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱠᱚᱨᱵᱷ ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱴᱤᱢ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== <references /> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{sports links}} * {{2022 Asian Games profile|archery/athlete-profile-n2003222-bommadevara-dhiraj}} * {{Instagram}}<!-- per [[WP:ELMINOFFICIAL]], choose one official website only --> [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨᱪᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱟᱨᱪᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱨᱪᱚᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ]] 8a1d28nnf8a6a01g0qj4u8wiwzaib97 ᱭᱚᱜᱮᱥ ᱠᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ 0 25354 197934 160212 2026-09-16T14:18:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197934 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | headercolor = gold | name = ᱭᱚᱜᱮᱥ ᱠᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ | image =Yogesh Kathuniya in September 2024.jpg | image_size = <!--Only for images narrower than 220 pixels. !--> | caption = | birth_name = | fullname = | nickname = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | residence = | birth_date = {{birth date and age|1997|3|3|df=y}} | birth_place =[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = | death_place = | height = | weight = <!-- {{convert| |kg|lb}} (2012) !--> | website = <!-- {{URL|www.example.com}} !--> | countryытыьцдыж = | sport = Para-athletics | event = Discus throw | collegeteam = | club = | team = | turnedpro = | disability_class = F56 (classification) | coach = | retired = | coaching = | worlds = | regionals = | nationals = | olympics = | paralympics = | highestranking = | pb = | medaltemplates = {{MedalSport|Paralympic athletics}} {{MedalCountry|{{IND}}}} {{MedalCompetition|Paralympic Games}} {{MedalSilver| [[:en:2020 Summer Paralympics|2020 Tokyo]] | [[:en:Athletics at the 2020 Summer Paralympics – Men's discus throw#F56|Discus throw F56]]}} {{MedalCompetition|[[:en:World Para Athletics Championships|World Championships]]}} {{MedalSilver| [[:en:2023 World Para Athletics Championships|2023 Paris]] | [[:en:2023 World Para Athletics Championships – Men's discus throw|Discus throw F56]] }} {{MedalBronze| [[:en:2019 World Para Athletics Championships|2019 Dubai]] | [[:en:2019 World Para Athletics Championships – Men's discus throw|Discus throw F56]]}} }} '''ᱭᱚᱜᱮᱥ ᱠᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱠᱟᱹᱥ ᱛᱷᱚᱨᱚ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤᱥᱠᱥ ᱛᱷᱚᱨᱚ F56 ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name=ka2/><ref>{{cite web |url=https://www.paralympic.org/yogesh-kathuniya |title=Yogesh Kathuniya |website=Paralympic.org |publisher=[[International Paralympic Committee]] |access-date=30 August 2021}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱭᱟᱱᱪᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱭᱚᱜᱮᱥ ᱫᱚ ᱜᱤᱞᱤᱭᱟᱱ-ᱵᱟᱨᱮ ᱥᱤᱱᱰᱨᱳᱢ (Guillain-Barre syndrome) ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱰᱤᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱚᱱᱰᱤᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱡᱤᱳᱛᱨᱟᱯᱷᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱳᱨᱤ ᱢᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱪᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=ka1>[https://www.newindianexpress.com/sport/other/2021/aug/27/mother-became-physio-to-help-yogesh-get-back-on-his-feet-now-he-is-indias-hope-in-paralympics-2350320.html Mother became physio to help Yogesh get back on his feet, now he is India's hope in Paralympics], Indian Express, 27 August 2021.</ref> == ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ == ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱤᱨᱳᱨᱤ ᱢᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵ, ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱔᱕.᱑᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱠ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ F36 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤᱥᱠᱥ ᱛᱷᱚᱨᱚ F56 ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ka2>{{cite web |url=https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1590016-kathuniya-yogesh.htm |title=Athletics - KATHUNIYA Yogesh |website=Tokyo2020.org<!-- same as olympics.com/tokyo-2020 --> |publisher=[[Tokyo Organising Committee of the Olympic and Paralympic Games]] |access-date=30 August 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830060121/https://olympics.com/tokyo-2020/paralympic-games/en/results/athletics/athlete-profile-n1590016-kathuniya-yogesh.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |title=Tokyo Paralympics Live Updates: Yogesh Kathuniya secure silver medal |work=SportsTiger |access-date=30 August 2021 |archive-date=30 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830065521/https://www.sportstiger.com/tokyo-paralympics-2020-live-blog-latest-updates-from-sporting-fest-in-tokyo/ |url-status=dead }}</ref>᱒᱐᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]], ᱠᱟᱛᱷᱩᱬᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.srnsk.com/yogesh-kathuniya-biography/ |title=Yogesh Kathuniya Biography: Early Life, Career, Paralympics 2020, Awards, achievements, Records |work=Srnsk |access-date=13 November 2021 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113011711/https://www.srnsk.com/yogesh-kathuniya-biography/ |url-status=dead }}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == [[:en:India at the Paralympics|ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Instagram |yogeshkathuniya}} pm1zf2id8addv6ucpgx0p90zgvfvwce ᱫᱨᱩᱵᱷᱤ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ 0 26426 197930 170409 2026-09-16T13:59:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197930 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱫᱨᱩᱵᱷᱤ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ | post-nominals = | alt = ᱫᱨᱩᱵᱷᱤ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ | birth_date = {{birth year and age|1971}} | birth_place = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱧᱹ | death_date = | death_place = | alma_mater = ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ | known_for = ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ | spouse = ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ | children = ᱒ | website = {{URL|dhruvi.com}} }} '''ᱫᱨᱩᱵᱷᱤ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ''' (1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ) <ref>{{Cite web |last= |first= |date=2010 |title=Painting, Still Lively - Slide 4 of 13 |url=http://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/slideshow/2010/03/25/arts/20100328-painting-slideshow_4.html?_r=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210608034118/http://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/slideshow/2010/03/25/arts/20100328-painting-slideshow_4.html?_r=0 |archive-date=8 June 2021 |access-date=2019-10-17 |website=The New York Times}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟᱢᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last= |first= |date= |title=Dhruvi Acharya Biography |url=http://www.artnet.com/artists/dhruvi-acharya/biography |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150311023115/http://www.artnet.com:80/artists/dhruvi-acharya/biography |archive-date=11 March 2015 |access-date=2019-10-17 |website=www.artnet.com}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.mid-day.com/sunday-mid-day/article/ladies-first-23324175|title=Ladies first|last=Deodhar|first=Neerja|date=December 10, 2023|work=[[Mid-day]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Agrawal |first=Ravin |date=2009 |title=Transcript of "10 young Indian artists to watch" |url=https://www.ted.com/talks/ravin_agrawal_10_young_indian_artists_to_watch/transcript |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101191630/http://www.ted.com:80/talks/ravin_agrawal_10_young_indian_artists_to_watch/transcript? |archive-date=1 November 2014 |access-date=2019-10-17 |website=TedIndia |language=en}}</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱫᱨᱩᱵᱷᱤ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |date=2016-09-15 |title=People: Dhruvi Acharya |url=http://thefloatingmagazine.com/people-dhruvi-acharya/ |access-date=2019-10-17 |website=The Floating Magazine |language=en-GB |archive-date=2020-08-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812084312/https://thefloatingmagazine.com/people-dhruvi-acharya/ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱳᱣᱟᱞᱥᱤᱝᱦᱟᱢ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |title=The Universality of the Human Experience |url=https://www.magzter.com/articles/32/218501/58f3b7736c567 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191017071025/https://www.magzter.com/articles/32/218501/58f3b7736c567 |archive-date=17 October 2019 |access-date=2019-10-17 |website=magzter.com}}</ref> 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱯᱮᱞᱤᱴᱤᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱯᱞᱟᱭᱰ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱛᱟᱨᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0"/><ref>{{Cite web |title=Dhruvi Acharya |url=https://www.saffronart.com/artists/dhruvi-acharya |access-date=2019-10-17 |website=Saffronart}}</ref> ᱩᱱᱤ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱮᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱴᱤᱢᱳᱨ ᱢᱮᱨᱮᱞᱤᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ (ᱮᱢ ᱟᱭ ᱥᱤ ᱮ) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱯᱷᱵᱟᱨᱜᱟᱨ ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱱᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ (ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱮ) ᱼᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱟᱭ ᱥᱤ ᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱜᱨᱮᱥ ᱦᱟᱨᱴᱤᱜᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mishra |first=Manish D. |date=2013-10-20 |title=Take risks & trust your intuition: Dhruvi Acharya |url=https://www.dnaindia.com/lifestyle/report-take-risks-trust-your-intuition-dhruvi-acharya-1905993 |access-date=2019-10-17 |website=DNA India |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Losing her father and husband in one year, here's how this artist fought back |url=https://elle.in/article/dhruvi-acharya-on-how-her-sense-of-absurd-helped-her/ |access-date=2019-10-17 |website=Elle India |language=en-US}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤ == 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ "ᱥᱟᱠᱥᱮᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱴᱨᱮᱠ" ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ 35 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ 50 ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |last3=March 21 |first3=2005UPDATED |last4=Ist |first4=2012 15:04 |date=2005-01-31 |title=Young guns who represent the changing face of India |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20050131-young-leaders-who-represent-the-changing-face-of-india-788368-2005-01-31 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114930/https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20050131-young-leaders-who-represent-the-changing-face-of-india-788368-2005-01-31 |archive-date=18 July 2018 |access-date=2019-10-17 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱭᱳᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱭᱤᱱᱥ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥᱮ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱫᱟᱱ ᱟᱨᱴ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱪᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱟᱥᱴᱩ ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱦᱟᱞᱟᱭ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱜᱨᱤᱯᱷᱤᱛᱷ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱥᱮᱱᱴ ᱞᱩᱭᱤᱥ, ᱵᱨᱤᱥᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱳᱵᱽᱮᱥᱴᱵᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱥᱯᱚᱡᱤᱭᱳ ᱳᱵᱮᱨᱫᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India Arte Oggi Spazio Oberdan Milano |url=http://1995-2015.undo.net/it/mostra/60772 |access-date=2020-10-21 |website=1995-2015.undo.net |language=it |archive-date=2023-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121145728/http://1995-2015.undo.net/it/mostra/60772 |url-status=dead }}</ref> 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ Post-Boom: Artists and their Practices ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Asia Society">{{Cite web |title=Post-Boom: Artists and Their Practices |url=https://asiasociety.org/india/events/post-boom-artists-and-their-practices |access-date=30 October 2021 |website=Asia Society |language=en}}</ref> ᱚᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨᱴ ᱢᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ" ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱫᱚᱞ ᱥᱴᱤᱮᱞ ᱳᱣᱟᱨᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ 32 ᱯᱷᱩᱴ "JSW" ᱾<ref>{{Cite web |last=Deepak |first=Sukant |date=2020-01-14 |title=Dhruvi Acharya and art of dealing with loss |url=https://www.thehansindia.com/featured/womenia/dhruvi-acharya-and-art-of-dealing-with-loss-597008 |access-date=2021-03-20 |website=www.thehansindia.com |language=en}}</ref>, "ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱚᱴᱚᱱ ᱯᱷᱵᱟᱨᱤᱠ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱰᱩᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=December 7, 2015 |title=There's accounting for taste |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/mortimer-chatterjee/Theres-accounting-for-taste/articleshow/50071142.cms |access-date=2020-10-21 |website=Mumbai Mirror |language=en |archive-date=2024-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240207152338/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/columnists/mortimer-chatterjee/Theres-accounting-for-taste/articleshow/50071142.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-01-30 |title=Filling a Vacuum |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/art-and-culture/dhruvi-acharya-exhibition-permeated-absence-6241626/ |access-date=2021-03-20 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱳᱵᱤᱰᱼ19 ᱜᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱰᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱳᱞᱰ ᱯᱮᱨᱮᱥᱠᱳᱴ ᱨᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱭᱮᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.architecturaldigest.in/content/chemould-prescott-road-mumbai-open-sale/|title=Artist Dhruvi Acharya's watercolours, which are up for sale, are helping tide over this crisis|last=Basu|first=Ritupriya|date=April 28, 2020|work=[[Architectural DIgest]]}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱳᱭᱟᱭ ᱮᱯᱷ ᱮᱞ ᱳ ᱤᱭᱝ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱮᱪᱤᱵᱷᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=YFLO Women Achiever's Awards 2014 -Reimaging India April 3, 2014 |url=http://www.ficciflo.com/events/yflo-women-achievers-awards-2014-reimaging-india-april-3-2014/ |access-date=2020-10-21 |website=FICCI FLO |language=en-US}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.mutualart.com/Artist/Dhruvi-Acharya/33AF414E61E7DF69/Artworks Images of Acharya's art] ᱢᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ q6fyx6afhf0x64cd0lrvmdx0ahvqy5u ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ 0 30155 197953 166416 2026-09-16T18:28:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197953 wikitext text/x-wiki '''ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱔),<ref>Abhijit Varde: [http://www.google.com/search?q=%22Vijaya+Mehta%22+1934&btnG=Nach+B%C3%BCchern+suchen&tbm=bks&tbo=1&hl=de Daughters of Maharashtra: Portraits of Women who are Building Maharastra : Interviews and Photographs], 1997, p. 87</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱞᱮᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱟᱝᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱟᱨ, ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱤᱸᱫᱽ ᱫᱮᱥᱯᱟᱸᱰᱮ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱞᱟᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ (᱑᱙᱘᱔) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ, ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ᱯᱮᱥᱴᱚᱱᱡᱤ (᱑᱙᱘᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱟᱝᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=The return of Desdemona |work=Mumbai Mirror |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |date=25 January 2014 |access-date=22 June 2014 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304033101/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/The-return-of-Desdemona/articleshow/29368448.cms |url-status=dead }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱡᱚᱭᱣᱟᱸᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite book |last1=Gulati |first1=Leela (editor) |last2=Bagchi |first2=Jasodhara (Editor) |last3=Mehta |first3=Vijaya (Author) |title=A space of her own : personal narratives of twelve women |date=2005 |publisher=SAGE |location=London |isbn=9780761933151 |page=181 |url=https://books.google.com/books?id=HdzF06JsGyMC&q=ckp&pg=PA181}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱽᱨᱟᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱤᱵᱨᱟᱦᱤᱢ ᱟᱞᱠᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱰᱤ ᱢᱟᱨᱡᱽᱵᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱟᱝᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱟᱨ, ᱟᱨᱵᱤᱸᱫᱽ ᱫᱮᱥᱯᱟᱸᱰᱮ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱞᱟᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾<ref>{{cite web |title=Shantata! Awishkar Chalu Aahe |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/features/08/aug/28_feature_shantata.asp |date=August 2008 |publisher=Mumbai Theatre Guide}}</ref> ᱥᱤᱹ ᱴᱤᱹ ᱠᱷᱟᱱᱳᱞᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱠ ᱥᱩᱱᱭᱚ ᱵᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱮᱨᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱸᱰᱢᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱴᱳᱞᱰ ᱵᱨᱮᱪᱴ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤ ᱠᱚᱠᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱚᱠ ᱥᱟᱨᱠᱤᱞ (ᱟᱡᱟᱵᱽ ᱱᱭᱟᱭ ᱵᱟᱨᱛᱩᱞᱟᱪᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ ᱤᱭᱳᱱᱮᱥᱠᱳ ᱫᱚ ᱪᱮᱭᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱷᱨᱤᱴᱡᱽ ᱵᱮᱱᱱᱮᱣᱤᱴᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱱᱰᱳᱼᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱫᱨᱟᱨᱟᱠᱥᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ᱾ ᱯᱮᱥᱴᱚᱱᱡᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱯᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤᱱ ᱠᱷᱚᱴᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱠᱷᱚᱴᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱭᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠᱷ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{cite news |title=Life at play |author=Shanta Gokhale |author-link=Shanta Gokhale |url=http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite= |archive-url=https://archive.today/20130217225014/http://www.punemirror.in/printarticle.aspx?page=comments&action=translate&sectid=63&contentid=2012112620121126075151856ed14874e&subsite= |url-status=dead |archive-date=17 February 2013 |work=Pune Mirror |date=26 November 2012}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|0576587}} mrnd02cinr4o7wdah6zep7l8v412co7 ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ 0 30242 197921 169216 2026-09-16T12:12:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197921 wikitext text/x-wiki '''ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ''' ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱚᱛᱚᱨ ᱢᱟᱱᱤ ᱠᱟᱣᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=The last great moderns: Akbar Padamsee |publisher=Livemint |url=http://www.livemint.com/Leisure/rQ0LVSi6WqIhyeIACI8v1J/The-last-great-moderns--Akbar-Padamsee.html |date=13 January 2012 |access-date=11 January 2014}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱡᱩᱨᱤ ᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟᱝᱡᱽ ᱜᱩᱱᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮᱢ. ᱮᱯᱷ. ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱚᱠᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20110729281511300.htm&date=fl2815/&prd=fline& |title=Master of the visual |work=[[The Hindu]] |access-date=9 January 2014 |archive-date=9 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109142236/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=20110729281511300.htm&date=fl2815/&prd=fline& |url-status=dead }}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱩᱱᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱨᱳᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱠᱟᱛ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱜᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱪᱩᱯ ᱵᱟᱹᱦᱩᱣᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱚᱸᱰᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱳᱨᱮᱱᱴ ᱵᱨᱮᱡᱤᱭᱟᱴ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=Artists are like wild animals |work=Mumbai Mirror |url=http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Artists-are-like-wild-animals/articleshow/16205839.cms |date=12 January 2012 |access-date=28 July 2015 |archive-date=15 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160215234900/http://www.mumbaimirror.com/others/sunday-read/Artists-are-like-wild-animals/articleshow/16205839.cms |url-status=dead }}</ref> ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱟᱱᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱮᱞᱤᱠ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱨᱳᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱭᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== 0g0aci7gyk8n25r73qgln6eslua9r7t ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱟᱥ ᱩᱭᱠᱮ 0 30485 197931 168110 2026-09-16T14:01:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197931 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱟᱥ ᱩᱭᱠᱮ | image = Durga Das Uikey 2024 (cropped).jpg | caption = ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱭᱠᱮ | birth_date = {{Birth date and age|1963|10|29|df=yes}} | birth_place = [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱤᱨᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | office = ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | minister = [[ᱡᱩᱣᱟᱞ ᱩᱨᱟᱶ]] | term_start = ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ | term_end = | primeminister = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] | predecessor = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ]] | office1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ | term_start1 = ᱒᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ | term_end1 = | constituency1 = [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱮᱛᱩᱞ]] | predecessor1 = [[ᱡᱭᱚᱛᱤ ᱫᱷᱩᱨᱵᱷᱮ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] |spouse = ᱢᱚᱢᱛᱟ ᱩᱭᱠᱮ | profession = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | residence = ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱮᱪ.ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ. ᱓᱒᱔/᱑, [[ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ | source =https://loksabha.nic.in/members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5057 }} '''ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱟᱥ ᱩᱭᱠᱮ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱭᱛᱩᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱭᱛᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/elections/lok-sabha-elections-2019/madhya-pradesh/news/bjps-dd-to-file-double-nomination-for-stars-and-with-a-party-star/articleshow/68856751.cms | title=BJP's Durga Das Uike to file double nomination: For stars, and with a party star | publisher=[[The Times of India]] | work=Amarjeet Singh | date=23 April 2019 | access-date=17 March 2020}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/news/politics/betul-election-results-2019-live-updates-winner-loser-leading-trailing-2154387.html | title=Betul Election Results 2019 Live Updates: Durga Das (D.D.) Uikey of BJP wins| publisher=News 18 | date=23 May 2019 | access-date=24 May 2019}}</ref> ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/nation/2019/may/06/ls-polls-2019-congress-bjp-locked-in-grim-combat-in-mps-betul-hoshangabad-1973126.html | title=LS polls 2019: Congress-BJP locked in grim combat in MP's Betul, Hoshangabad | publisher=New Indian Express | date=6 May 2019 | access-date=17 March 2020}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱟᱥ ᱩᱭᱠᱮ ᱫᱚ ᱓᱗᱙᱗᱖᱑ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱢᱩ ᱴᱮᱠᱟᱢ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Betul Constituency Lok Sabha Election Results 2024 |url=https://www.brutimes.com/news/politics/betul-constituency-lok-sabha-election-results-2024 |website=Bru Times News |language=en |access-date=2025-02-17 |archive-date=2024-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207083615/https://www.brutimes.com/news/politics/betul-constituency-lok-sabha-election-results-2024 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Parliamentary Constituency 29 - BETUL |url=https://results.eci.gov.in/PcResultGenJune2024/candidateswise-S1229.htm |website=ECI}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://loksabha.nic.in/members/MemberBioprofile.aspx?mpsno=5057 Official biographical sketch in Parliament of India website] {{DEFAULTSORT:ᱩᱭᱠᱮ, ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱫᱟᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱛᱩᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] 7e1k1i09ggrgv53v634zju2tmtuq9eh ᱪᱟᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ 0 34236 197928 195876 2026-09-16T13:15:35Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197928 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱪᱟᱥ | native_name = | native_name_lang = | other_name = | nickname = | settlement_type = ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Old Bridge to Chira Chas behind Bokaro Hotel.JPG | photo2a = CHAS.jpg | photo2b = Chasbksc.jpg | photo3a = Entry Point from Chas.jpg }} | image_alt = | image_caption = ᱳᱞᱰ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱪᱟᱥ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ | pushpin_map = India Jharkhand#India | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23.63|N|86.17|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ | governing_body = ᱪᱟᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ | leader_party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]] | leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name = ᱵᱷᱳᱞᱩ ᱯᱟᱥᱣᱟᱱ | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = 20.49 | elevation_footnotes = | elevation_m = 210 | population_total = 141,640 | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (*ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱪᱟᱥ ᱵᱚᱱᱚᱛ #ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ) | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ | demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | demographics1_title2 = ᱨᱚᱲ | demographics1_info2 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱘᱒᱗᱐᱑᱓ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱕᱔᱒ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#JH.E2.80.94Jharkhand|JH]]-09 | blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank1_info_sec1 = [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | blank2_info_sec1 = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] | website = {{URL|bokaro.nic.in/chas/}} | footnotes = | official_name = }} '''ᱪᱟᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=Chas Municipal Corporation|url=https://bokaro.nic.in/chas-municipal-corporation/}}</ref> ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱪᱪᱷ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱥᱳᱨᱵᱷᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Chas retains its swachh glory|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/chas-retains-its-swachh-glory/cid/1372143|access-date=2020-11-06|website=www.telegraphindia.com}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱰᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bokaro|first=District Administration|date=2020|title=District Bokaro > History|url=https://bokaro.nic.in/history/}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== {{OSM Location map | width=610| height=330| zoom=10 | coord={{coord|23|41|0|N|86|4|0|E}}| float=left|caption='''ᱠᱚᱧᱮ ᱪᱷᱳᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''<br/>ᱮᱢ: ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ, ᱥᱤ.ᱴᱤ.: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱨ: ᱫᱮᱦᱟᱛ/ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱯᱷ: ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱮ: ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ<br/>ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱴᱤᱯᱤᱮᱥ - ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ |mark-coord1={{coord|23|41|2|N|86|22|26|E}} | label-pos1=bottom|label1= ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ | numbered1=CT| mark-title1=[[ᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] (ᱥᱤᱴᱤ)|label-color1=#800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1= #A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|38|39|N|86|26|46|E}} | label-pos2=bottom|label2= ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ| numbered2=CT| mark-title2=[[ᱵᱷᱳᱡᱩᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord3={{coord|23|48|55|N|85|53|3|E}} | label-pos3=top|label3= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)| numbered3=CT| mark-title3=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ)]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord4={{coord|23|48|0|N|85|55|22|E}} | label-pos4=top|label4= ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered4=CT| mark-title4=[[ᱠᱩᱨᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord5={{coord|23|47|10|N|85|57|0|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱨᱢᱚ| numbered5=CT| mark-title5=[[ᱵᱮᱨᱢᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord6={{coord|23|45|30|N|85|55|40|E}} | label-pos6=right|label6= ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ| numbered6=CT| mark-title6=[[ᱡᱟᱨᱤᱰᱤᱦ ᱵᱟᱡᱟᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord7={{coord|23|49|12|N|86|7|31|E}} | label-pos7=left|label7= ᱴᱮᱞᱳ| numbered7=CT| mark-title7=[[ᱴᱮᱞᱳ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord8={{coord|23|47|50|N|86|6|35|E}} | label-pos8=right|label8= ᱱᱟᱨᱨᱟ| numbered8=CT| mark-title8=[[ᱱᱟᱨᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord9={{coord|23|45|30|N|86|7|50|E}} | label-pos9=left|label9= ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ| numbered9=CT| mark-title9=[[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord10={{coord|23|46|16|N|86|3|20|E}} | label-pos10=right|label10= ᱴᱮᱨᱢᱤ| numbered10=CT| mark-title10=[[ᱴᱮᱨᱢᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord11={{coord|23|45|52|N|86|8|44|E}} | label-pos11=top|label11= ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ| numbered11=CT| mark-title11=[[ᱵᱩᱨᱥᱮᱨᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord12={{coord|23|46|10|N|86|9|40|E}} | label-pos12=right|label12= ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ| numbered12=CT| mark-title12=[[ᱥᱤᱡᱷᱩᱣᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord13={{coord|23|45|30|N|86|9|32|E}} | label-pos13=right|label13= ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ| numbered13=CT| mark-title13=[[ᱫᱩᱜᱽᱫᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord14={{coord|23|40|12|N|86|9|0|E}} | label-pos14=right|label14= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ| numbered14=CT| mark-title14=[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord15={{coord|23|37|12|N|86|9|8|E}} | label-pos15=right|label15= ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ| numbered15=CT| mark-title15=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord16={{coord|23|48|48|N|85|49|23|E}} | label-pos16=left|label16= ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ| numbered16=CT| mark-title16=[[ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord17={{coord|23|46|53|N|85|48|18|E}} | label-pos17=left|label17= ᱦᱚᱥᱤᱨ| numbered17=CT| mark-title17=[[ᱦᱚᱥᱤᱨ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord18={{coord|23|43|50|N|85|44|0|E}} | label-pos18=bottom|label18= ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ| numbered18=CT| mark-title18=[[ᱞᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱭᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord19={{coord|23|47|10|N|85|49|25|E}} | label-pos19=right|label19= ᱥᱟᱨᱟᱢ| numbered19=CT| mark-title19=[[ᱥᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord20={{coord|23|44|50|N|85|50|39|E}} | label-pos20=right|label20= ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ| numbered20=CT| mark-title20 =[[ᱛᱮᱱᱩᱰᱮᱢ-ᱥᱟᱶ-ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord21={{coord|23|39|55|N|86|0|58|E}} | label-pos21=left|label21= ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ| numbered21=CT| mark-title21=[[ᱵᱟᱸᱫᱷᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord22={{coord|23|40|48|N|86|1|12|E}} | label-pos22=left|label22= ᱡᱮᱱᱟ| numbered22=CT| mark-title22=[[ᱡᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord23={{coord|23|40|38|N|86|3|23|E}} | label-pos23=top|label23= ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ| numbered23=CT| mark-title23=[[ᱴᱟᱸᱲ ᱵᱟᱞᱤᱰᱤᱦ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord24={{coord|23|52|57|N|86|6|29|E}} | label-pos24=left|label24= ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ| numbered24=CT| mark-title24=[[ᱵᱷᱟᱸᱫᱽᱨᱟ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord25={{coord|23|44|0|N|85|50|50|E}} | label-pos25=right|label25= ᱛᱮᱱᱩ| numbered25=CT| mark-title25=[[ᱛᱮᱱᱩ]] (ᱥᱤᱴᱤ) |mark-coord26={{coord|23|38|44|N|86|10|25|E}} | label-pos26=right|label26=ᱪᱟᱥ| numbered26=M| mark-title26= '''ᱪᱟᱥ''' (ᱮᱢ) |shape-color26=black| label-size26=13|label-color26=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord27={{coord|23|46|22|N|86|0|24|E}} | label-pos27=left|label27=ᱯᱷᱩᱨᱥᱚ| numbered27=M| mark-title27= [[ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ]] (ᱮᱢ) |label-size27=12 |label-color28=#800000 |mark-coord28={{coord|23|47|55|N|85|58|18|E}} | label-pos28=right|label28= CCL B&K Area | numbered28=A| mark-title28= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱟᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size28=12|label-color7=#AA6666 |mark-coord29={{coord|23|47|10|N|85|58|38|E}} | label-pos29=right|label29= CCL ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered29=A| mark-title29= [[ᱫᱷᱳᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) | label-size29=12|label-color29=#AA6666 |mark-coord30={{coord|23|45|50|N|85|53|12|E}} | label-pos30=left|label30= CCL ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ| numbered30=A| mark-title30= [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] (ᱮ) |label-size30=12|label-color30=#AA6666 |mark-coord31={{coord|23|43|50|N|85|45|0|E}} | label-pos31=top|label31= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ TPS| numbered31=F| mark-title31= [[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] |shape-color31=#967117 |mark-coord32={{coord|23|48|0|N|85|52|48|E}} | label-pos32=left|label32= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱵᱤ TPS| numbered32=F| mark-title32= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤ]] |shape-color32=#967117 |mark-coord33={{coord|23|38|50|N|86|7|40|E}} | label-pos33=left|label33= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ| numbered33=F| mark-title33= [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] |shape-color33=#967117 |mark-coord34={{coord|23|34|41|N|86|21|35|E}} | label-pos34=left|label34= ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ| numbered34=R|mark-title34=[[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color34= #C40000 |mark-coord35={{coord|23|38|2|N|86|18|16|E}} | label-pos35=left|label35= ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ| numbered35=R|mark-title35=[[ᱥᱤᱭᱟᱞᱡᱚᱨᱤ]] (ᱟᱨ) |shape-color35= #C40000 |mark-coord36={{coord|23|30|56|N|86|12|9|E}} | label-pos36=left|label36= ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ| numbered36=R|mark-title36=[[ᱯᱤᱱᱰᱨᱟᱡᱚᱨᱟ]] (ᱟᱨ) |shape-color36= #C40000 |mark-coord37={{coord|23|42|9|N|85|40|6|E}} | label-pos37=right|label37= ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ| numbered37=R|mark-title37=[[ᱢᱟᱦᱩᱣᱟᱴᱟᱸᱲ]] (ᱟᱨ) |shape-color37= #C40000 |mark-coord38={{coord|23|36|44|N|85|56|6|E}} | label-pos38=right|label38= ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ| numbered38=R|mark-title38=[[ᱠᱟᱥᱢᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color38= #C40000 |mark-coord39={{coord|23|51|32|N|86|2|31|E}} | label-pos39=left|label39= ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ| numbered39=R|mark-title39=[[ᱱᱟᱣᱟᱰᱤᱦ]] (ᱟᱨ) |shape-color39= #C40000 |mark-coord40={{coord|23|37|17|N|85|51|4|E}} | label-pos40=top|label40= ᱯᱮᱴᱣᱟᱨ| numbered40=R|mark-title40=[[ᱯᱮᱴᱮᱨᱣᱟᱨ]] (ᱟᱨ) |shape-color40= #C40000 |mark-coord41={{coord|23|44|0|N|85|49|50|E}}| label41= ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ|labela41= ᱰᱮᱢ| label-color41 = #C42222 | label-angle41=0| label-pos41=left| label-size41=10| mark-size41=12| numbered41=D|mark-title41 =[[ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ]]| shape-color41=#C42222 |mark-coord42={{coord|23|42|40|N|86|7|0|E}} |label42= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|label-color42 = #77A1CB| label-angle42=9| label-pos42=top| label-size42=10| mark-size42=0| mark-title42 =none |mark-coord43={{coord|23|51|30|N|85|49|0|E}} |label43= ᱠᱳᱱᱟᱨ |labela43= ᱜᱟᱰᱟ|label-color43 = #77A1CB| label-angle43= 60| label-pos43=top| label-size43=10| mark-size43=0| mark-title43 =none |mark-coord44={{coord|23|47|50|N|85|43|0|E}} |label44= ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ |labela44= ᱜᱟᱰᱟ|label-color44 = #77A1CB| label-angle44= 10| label-pos44=top| label-size44=10| mark-size44=0| mark-title44 =none |arc-coordA={{coord|23|30|0|N|86|24|0|E}}|arc-textA= ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-75| arc-gapA=2.5| arc-radiusA=0.4}} ===ᱴᱷᱟᱶ=== ᱪᱟᱥ ᱫᱚ {{Coord|23.63|N|86.17|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/38/Chas.html |title=Chas |publisher=Falling Rain Genomics, Inc |access-date=2010-01-08 }}{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱘᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱓ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱵᱷᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/expressway-state-s-top-priority/cid/1379588|title=Expressway state's top priority|website=www.telegraphindia.com|language=en|access-date=2020-01-16}}</ref> ===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱹᱛ ᱧᱮᱞ=== ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱔᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱗᱗᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ, ᱞᱩᱜᱩ ᱵᱳᱨᱳ, ᱑,᱐᱗᱐ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓,᱕᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱢᱚ-ᱯᱷᱩᱥᱨᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱵᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ (ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓.᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱕᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱘᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱰᱮᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴ ᱢᱮᱥᱚᱱᱨᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱚᱱᱠᱨᱤᱴ ᱥᱯᱤᱞᱣᱮ, ᱛᱮᱱᱩᱜᱷᱟᱴ ᱰᱮᱢ, ᱫᱟᱢᱚᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱲ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱚ ᱑,᱒᱙᱑.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ (᱕᱐.᱘᱓ ᱤᱱᱪ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf | title = District Census Handbook Bokaro 2011 |work= Physical features, Mines and minerals, Indistires, p 7-8 |publisher = Directorate of Census Operations | access-date = 30 May 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url =http://www.india9.com/i9show/Tenughat-Dam-49898.htm | title = Tenughat Dam |publisher =india9 | access-date = 30 May 2021 }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> ==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱔,᱗᱒᱗ (᱕᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖,᱙᱑᱓ (᱔᱗%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘,᱓᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱓,᱑᱖᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱘᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/2010_PART_B_DCHB_BOKARO.pdf|title = District Census Handbook, Bokaro, Series 21, Part XII B| work= Rural PCA-C.D. blocks wise Village Primary Census Abstract, location no. 801778, page 218|publisher= Directorate of Census Operations Jharkhand | access-date = 9 March 2021}}</ref> ᱑᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱸᱫᱽᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱰᱜᱳᱨᱟ (ᱥᱤᱴᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱔᱑,᱖᱔᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱖,᱘᱘᱘ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}} ===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ=== {{Pie chart |thumb = righ |caption = ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref>[https://censusindia.gov.in/2011census/C-16T/DDW-C16-TOWN-STMT-MDDS-2000.XLSX 2011 census data] censusindia.gov.in</ref> |label1= [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value1= 28.88 |color1 =brown |label2= [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 15.86 |color2 =green |label3 = [[ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱷᱚᱨᱴᱷᱟ]] |value3 = 15.49 |color3 =yellow |label4 = [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ]] |value4 = 12.48 |color4 =orange |label5 = [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value5 = 10.56 |color5 =pink |label6 = [[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱜᱚᱦᱤ]] |value6 = 9.83 |color6 = blue |label7= ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value7= 19.38 |color7 = white }} ==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ== ''ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ,'' ᱪᱟᱥ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱥᱟᱫᱽ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱒᱐.᱔᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱮᱱᱰ ᱯᱟᱢᱯ, ᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱠᱩᱧ/ᱵᱚᱨ ᱠᱩᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱴᱮᱝᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱓,᱑᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱥᱯᱮᱱᱥᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱮᱭᱟ ᱱᱟᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱱᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱥᱚᱨᱵᱷᱚ ᱥᱤᱠᱥᱟ ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ/ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱞᱟᱭᱵᱨᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱨᱚᱫᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱤᱞ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/20/2010_PART_A_DCHB_BOKARO.pdf| title = District Census Handbook Bokaro, Census of India 2011, Series 20, Part XII A | work= Pages 384-397| publisher = Directorate of census Operations, Jharkhand |accessdate = 2 March 2021}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱥᱴᱤᱞ ᱠᱟᱥᱴᱤᱝᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱮᱰᱟᱱᱴᱟ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥᱮᱥ) ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱴ ᱣᱤᱱᱰᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|title=Government mulls rail wheel unit at Bokaro|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2020-01-16|archive-date=2024-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209014903/https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/government-mulls-rail-wheel-unit-at-bokaro.html|url-status=dead}}</ref> ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱩᱫᱷᱟ ᱰᱮᱭᱨᱤ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=March 2021}} ᱪᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ, ᱡᱮᱭᱱᱟᱢᱳᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱢᱚᱞ ᱴᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱚᱨᱢᱟᱨᱠᱴ ᱪᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱳᱣᱨᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ GAIL ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥᱯᱩᱨ-ᱦᱟᱞᱫᱤᱭᱟ-ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ-ᱫᱟᱢᱨᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ (JHBDPL), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱥ ᱯᱟᱭᱤᱯᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-01-11|title=Cabinet nod to funds for Northeast gas grid|url=https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|access-date=2020-01-16|website=The Sunday Guardian Live|language=en-US|archive-date=2022-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20221201005254/https://www.sundayguardianlive.com/news/cabinet-nod-funds-northeast-gas-grid|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱚᱞ ᱛᱨᱤᱵᱤᱱᱤ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱷᱩᱰ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mega food park on Bokaro table|url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/mega-food-park-on-bokaro-table/cid/1337183|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱥᱴᱮᱴ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱭᱟᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ,<ref>{{Cite web|url=http://www.aashiyanestate.com/|title=Ashiyana Estate|website=www.aashiyanestate.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://mrippl.com/|title=MRIPPL {{!}} Builders {{!}} Promoters {{!}} Real Estate Developers {{!}} Hotels|website=mrippl.com|access-date=2020-01-16}}</ref> ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ== ᱪᱟᱥ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱰᱤᱦᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱩᱢᱠᱟᱹ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱩᱴᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Maluti cousin in Bokaro|url=https://www.telegraphindia.com/india/maluti-cousin-in-bokaro/cid/1488422|access-date=2020-01-16|website=www.telegraphindia.com|language=en}}</ref> * ᱚᱴᱚᱞ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱟᱢᱨᱤᱛ) ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱭ ᱴᱮᱠ ᱯᱟᱨᱠ, ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱢᱳᱨ, ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱵᱚᱸᱫᱷᱜᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Sinha|first=Ashis|date=July 2, 2018|title=After cleanest city tag, Chas soon to get a Hi-Tech Park|url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/after-cleanest-city-tag-chas-soon-to-get-a-hi-tech-park.html}}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱨᱜᱟ ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱰᱮᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱪᱤᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱚᱜᱽᱫᱟᱢᱵᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱳᱰᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱚᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱮᱭᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱜᱷᱚᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩᱫᱣᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱜᱷᱟᱴᱵᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱣᱟᱨᱥᱤᱴᱤ (ᱯᱩᱸᱠᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ) ᱫᱚ ᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱛᱢᱟᱛᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱪᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱤᱮᱥ (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱳᱰ), ᱥᱨᱤ ᱟᱭᱭᱚᱯᱯᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ (ᱥᱮᱠ-᱕), ᱠᱨᱤᱥᱮᱱᱴ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱤᱯᱤᱮᱥ, ᱚᱫᱚᱨᱥ ᱵᱤᱫᱫᱷᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱢᱚᱨᱠ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱨᱟᱢ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ +᱒ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱫᱷᱟᱯ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ *ᱪᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{Cite web|url=http://www.chascollege.org/|title=Chas College {{!}}{{!}} Chas|website=www.chascollege.org|access-date=2020-01-16|archive-date=2020-02-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200211220217/http://www.chascollege.org/|url-status=dead}}</ref> *ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱢᱯᱟᱥ (GGESTC), ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ggsestc.ac.in/home|title=Guru Gobind Singh Educational Society's Technical Campus|website=www.ggsestc.ac.in|access-date=2020-01-16}}</ref> *ᱥᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ.ᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<ref>{{Cite web|url=https://www.cmce.ac.in/|title=CMCE Bokaro|website=www.cmce.ac.in|access-date=2020-01-16|archive-date=2019-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217202258/http://www.cmce.ac.in/|url-status=dead}}</ref> *ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱟᱦᱡᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ *ᱪᱟᱥ ᱢᱟᱦᱤᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ *ᱨᱚᱱᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱑᱒ ([[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]]) *ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ *ᱟᱥᱟ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ (ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱭᱤᱴᱤᱟᱭᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ) ==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ== ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: * ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱡᱮᱱᱟᱨᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱙᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞᱤᱴᱤ ᱯᱤ ᱮᱥ ᱭᱩ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱾ * ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱵᱟᱭ-ᱯᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ) * ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱵᱷᱟᱞᱳᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱑᱐᱐ ᱵᱮᱰ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱨᱤᱱᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱠᱚᱞᱟᱢ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ * ᱢᱩᱥᱠᱟᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱨᱟᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ) * ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱡᱳᱫᱷᱟᱰᱤᱦ ᱢᱳᱨ) * ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ (ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-᱑) ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] f8p4o3cac1ku4k8cfcxyi7jge0psgd1 ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ 0 35035 197922 189732 2026-09-16T12:21:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197922 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ|image=|caption=|birth_date={{Birth year and age|1942}}|birth_place=ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ|occupation=ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ|nationality=ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ|spouse=[[ᱵᱟᱥᱩ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] (ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱑᱙᱖᱔; ᱵᱟᱯᱟᱜᱽ ᱑᱙᱙᱐)|children=[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] (ᱠᱚᱲᱟ)<br>ᱪᱤᱢᱩ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ (ᱠᱩᱲᱤ)<br>ᱚᱱᱣᱮᱥᱟ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ (ᱠᱩᱲᱤ)|parents=[[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ]] (ᱵᱟᱵᱟ)}} '''ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮᱭᱟᱨ (culinary) ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name="Hindu1">{{cite news|last=Dasgupta|first=Piyali|title=Rinki Bhattacharya on her father Bimal Roy|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Rinki-Bhattacharya-on-her-father-Bimal-Roy/articleshow/30349557.cms|work=The Times of India|date=13 February 2014|access-date=7 September 2014}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱞᱟᱱᱥ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ''ᱫᱟ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'', ''ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'', ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'') ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱪᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱨᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Tehelka1">{{cite news|title=The unseen Bimal Roy|url=http://archive.tehelka.com/story_main44.asp?filename=hub230110the_unseen.asp|work=Tehelka|date=23 January 2010|access-date=7 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907142718/http://archive.tehelka.com/story_main44.asp?filename=hub230110the_unseen.asp|archive-date=7 September 2014|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BimalRoy1">{{cite web|title=Bimal Roy Memorial & Film Society|url=http://bimalroymemorial.org/about.html|access-date=7 September 2014}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ, ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱟᱥᱩ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱟ (᱑᱙᱓᱔–᱑᱙᱙᱗) ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ: ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱕), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ, ᱪᱤᱢᱢᱩ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱣᱮᱥᱟ ᱟᱨᱭᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱤᱢᱢᱩ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱮᱠᱡᱤᱠᱩᱴᱤᱵᱷ ᱥᱩᱢᱤᱛ ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱰᱨᱤᱥᱟ, ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱣᱚᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱨᱚᱱ ᱫᱮᱣᱚᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱤᱥᱣᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱟᱱᱩᱥᱤ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥᱟᱹ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱟᱜᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20040621195025/http://www.telegraphindia.com/1040530/asp/look/story_3298955.asp Can you beat that?] [[The Telegraph (Kolkata)|Telegraph]], 30 May 2004.</ref> ᱨᱤᱝᱠᱤᱭᱟᱜ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱨᱮᱯᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱱᱩᱱᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱠᱮᱥᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱴ ᱠᱟᱹᱪᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱝᱠᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=First in Mirror: Enter Roy's world|work=Mumbai Mirror|url=http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms|author=Reema Gehi|date=20 June 2014|accessdate=7 September 2014|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305073214/http://www.mumbaimirror.com/mumbai/others/First-in-Mirror-Enter-Roys-world/articleshow/36861885.cms|url-status=dead}}</ref> == ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ == * ''ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ: ᱮ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥ'' * ''ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱞᱚᱡᱽᱰ ᱰᱚᱨᱥ: ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱵᱷᱟᱭᱚᱞᱮᱱᱥ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' * ''ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱠᱚᱡᱤᱱ'' * ''ᱡᱚᱱᱢᱚᱥᱴᱚᱢᱤ'' * ''ᱤᱱᱰᱮᱞᱤᱵᱚᱞ ᱤᱢᱯᱨᱤᱱᱴᱥ'' * ''ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ'ᱥ ᱢᱚᱫᱷᱩᱢᱚᱛᱤ: ᱟᱱᱴᱚᱞᱰ ᱥᱴᱚᱨᱤᱡᱽ ᱯᱨᱚᱢ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱥ'' (᱒᱐᱑᱔)<ref name="Hindu2">{{cite news|last=Jhunjhunwala|first=Udita|title=The story behind Bimal Roy's Madhumati|url=http://www.livemint.com/Leisure/1lOQGf0E4g2iNf0S3Q6qHM/The-story-behind-Bimal-Roys-Madhumati.html|work=Mint|date=10 January 2014|access-date=7 September 2014}}{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * {{IMDb name|0080332}} s94rriwipn4pmvkh839h5dch7o9974x ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ 0 37897 197926 197175 2026-09-16T13:01:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197926 wikitext text/x-wiki {{Infobox prepared food | name = ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ | image =File:Unnakai_(ഉന്നക്കായ്‌).jpg | caption = | alternate_name = | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | region = ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ | creator = | course = ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ | served = | main_ingredient = ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱜᱚᱛᱚᱢ, ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰᱟᱜ, ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ, ᱪᱤᱱᱤ | variations = | calories = | other = }} '''ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ''' ('''ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭᱟ''', '''ᱠᱟᱭ ᱟᱫᱟ''', '''ᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟ''', ᱟᱨ '''ᱠᱟᱭ ᱯᱳᱨᱤᱪᱟᱛᱷᱩ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱠᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱᱟᱱ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Varghese |first=Theresa|title=Stark World Kerala|year=2006|url=http://www.google.co.in/search?num=100&hl=en&newwindow=1&tbo=p&tbs=bks%3A1&q=unnakaya&meta=&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=|accessdate=28 March 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodsargam.com/video_todayfeaturedvideo.php?blockbustermovieclip=6ofvMTlXQOQ----Celebrity's_Kitchen%3A_'Unnakai'_by_Samvrutha_Sunil_-_Part_2_featured_hollywood_blockbuster_video.html|title=Celebrity s Kitchen Unnakai by Samvrutha Sunil - Part 2|publisher=bollywoodsargam.com|accessdate=28 March 2010}}</ref> ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="whetstone">{{Cite web |last=Nizar |first=Jehan |title=Bananas for Mappilas |url=https://www.whetstonemagazine.com/journal/bananas-for-mappilas |access-date=25 July 2026 |website=Whetstone Magazine |archive-date=25 July 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260725094759/https://www.whetstonemagazine.com/journal/bananas-for-mappilas |url-status=dead }}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ''ᱦᱣᱮᱴᱥᱴᱳᱱ'' ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱦᱟᱱ ᱱᱤᱡᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱮᱰᱮᱞ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱟᱠᱟᱱ, ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="whetstone" /> == ᱛᱮᱭᱟᱨ == ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱯᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱫᱽᱨᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱤᱯᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱯᱴᱟ ᱯᱮᱴᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱵᱤᱞᱤ, ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱪᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱹᱠᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱵᱩᱫᱟana ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ᱾ == ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ == ᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱞᱤ, ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ == ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ == ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱴᱴᱟᱭᱤ ᱛᱷᱮᱨᱩᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱦᱟ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱟᱸᱪ ᱟᱞᱢᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮ ᱜᱮᱞ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱢᱟᱞᱟ'', ''ᱠᱳᱡᱷᱤᱱᱤᱨᱟᱪᱟᱛᱷᱩ'' ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ᱾<ref name="onmanorama2022">{{Cite web |last=Voici |first=Naseel |date=23 May 2022 |title=Taste of Malabar: Exploring the gastronomy map of Thalassery and Kozhikode |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2022/05/22/malabar-cuisine-kozhikode-thalassery-food-trails.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ''ᱟᱨᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ''ᱤᱨᱟᱪᱤ ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'' ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱮᱢᱟ᱾<ref name="tnm2021">{{Cite web |last=Jayarajan |first=Sreedevi |date=20 February 2021 |title=The Big Fat Malabar Muslim wedding is all about food and how |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/big-fat-malabar-muslim-wedding-all-about-food-and-how-143834 |access-date=25 July 2026 |website=The News Minute}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟᱦ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱮᱯᱷᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱤᱪᱷᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱫᱤᱨᱦᱟᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱨ ᱪᱮᱯᱷ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱥᱟᱱᱳᱡᱽ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱚᱱᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ'' ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱱᱟᱠᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱤᱯᱷᱛᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="onmanorama2023">{{Cite web |last=Kavil |first=Sadhiq |date=19 April 2023 |title=Malabar snacks conquer Middle East's iftar party streets |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2023/04/18/malabar-snacks-dubai-middle-east-popular.html |access-date=25 July 2026 |website=Onmanorama}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Unnakai}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱣ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱢᱤᱴᱷᱟᱹᱭ ᱠᱚ]] hdktmgmk9fuotphcq0fas7cbao3by9j ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ 0 37925 197954 197263 2026-09-16T19:27:26Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197954 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | name = ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ | image = Bhavin Turakhia.jpg | image_size = | caption = ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ | birth_date = {{Birth date and age|1979|12|21|df=yes}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | nationality = | alma_mater = ᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ<br />[[ᱰᱤ. ᱡᱤ. ᱨᱩᱯᱟᱨᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ]]<br />[[ᱥᱟᱭᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ]] | occupation = {{unbulleted list| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ ᱤ ᱳ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱧ,, [[ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ (ᱤᱢᱮᱞ)|ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ]], [[ᱯᱷᱞᱚᱠ (ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ)|ᱯᱷᱞᱚᱠ]], ᱨᱮᱰᱤᱠᱥ ᱟᱨ [[ᱨᱤᱝᱜᱳ (ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ)|ᱨᱤᱝᱜᱳ]] | ᱡᱮᱴᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱧ }} | known_for = ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤ, [[ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ (ᱤᱢᱮᱞ)|ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ]], ᱨᱮᱰᱤᱠᱥ, [[ᱨᱤᱝᱜᱳ (ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ)|ᱨᱤᱝᱜᱳ]], [[ᱯᱷᱞᱚᱠ (ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱥᱮᱵᱟ)|ᱯᱷᱞᱚᱠ]], [[ᱡᱮᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱡᱮᱴᱟ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱪᱮᱯᱷ]] | website = | footnotes = | relations = }} '''ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱭᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{cite news |title=Video I followed my father's advice and became a billionaire |url=https://www.bbc.com/news/av/business-50268357/i-followed-my-father-s-advice-and-became-a-billionaire |work=[[BBC]] |date=6 November 2019}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ, ᱯᱷᱞᱚᱠ, ᱨᱮᱰᱤᱠᱥ, ᱠᱚᱰᱥᱮᱯᱷ ᱟᱨ ᱡᱮᱴᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=2021-08-03 |title=Automattic Values Business-Email Startup Titan at $300 Million |url=https://finance.yahoo.com/news/automattic-values-business-email-startup-110000311.html |access-date=2022-06-14 |work=Yahoo Finance |language=en}}</ref><ref>{{cite news|title=Bhavin Turakhia to invest $25 mn in Flock, an enterprise team messenger|url=http://www.thehindubusinessline.com/markets/bhavin-turakhia-to-invest-25-mn-in-flock-an-enterprise-team-messenger/article9587411.ece|newspaper=[[The Hindu Business Line]]|date=15 March 2017}}</ref><ref name="AsianAge">{{cite news|last1=Banerjee|first1=Sudeshna|title=The winner takes it all|url=http://www.asianage.com/people/winner-takes-it-all-181|publisher=[[Asian Age]]|date=4 November 2016}}</ref><ref name="ET">{{cite news|last1=Mendonca|first1=Jochelle|title=Directi, founded by brothers Bhavin and Divyank Turakhia, to buy 1 lakh sq feet building|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/directi-founded-by-brothers-bhavin-and-divyank-turakhia-to-buy-1-lakh-sq-feet-building/articleshow/54287458.cms|publisher=[[The Economic Times|Economic Times]]|date=19 September 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ<ref>{{cite news |title=Family matters: Bhavin Turakhia credits his father, humble beginnings for success |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/family-matters-bhavin-turakhia-credits-his-father-humble-beginnings-for-success/articleshow/72341438.cms |publisher=The Economic Times |date=Dec 3, 2019}}</ref> ᱫᱚ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱤᱵᱷᱭᱟᱱᱠ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Forbes">{{cite news|last1=Raghunathan|first1=Anuradha|title=Meet the technology whiz kids Bhavin and Divyank Turakhia|url=http://www.forbesindia.com/article/india-rich-list-2016/meet-the-technology-whiz-kids-bhavin-and-divyank-turakhia/44959/1|newspaper=[[Forbes India]]|date=1 December 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=Singh|first1=Rajiv|title=Bootstrapping – running a startup without equity funding is the better way forward|url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/startups/bootstrapping-running-a-startup-without-equity-funding-is-the-better-way-forward/articleshow/50605934.cms|publisher=[[The Economic Times]]|date=18 January 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=इस गुजराती ने 18 साल की उम्र में ही कर ली 8700 करोड़ की कमाई|url=https://www.bhaskar.com/news/GUJ-AHM-OMC-the-success-story-of-two-brother-bhavin-turakhia-and-divyank-turakhia-news-hindi-5465152.html|publisher=[[Daily Bhaskar]]|date=23 November 2016|language=hi}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Sanjay Chandra,11 other Indians among WEF Young Global Leaders|url=http://www.deccanherald.com/content/144514/sanjay-chandra11-indians-among-wef.html|publisher=[[Deccan Herald]]|date=9 March 2011|location=Geneva}}</ref><ref>{{cite news|title=12 Indians among WEF's Young Global Leaders|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-twelve-indians-among-wef-young-global-leaders/20110314.htm#13|work=[[rediff.com]]|date=14 March 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=World Economic Forum names Bhavin Turakhia 'Young Global Leader 2011'|url=http://www.business-standard.com/article/press-releases/world-economic-forum-names-bhavin-turakhia-young-global-leader-2011-111031800125_1.html|publisher=[[Business Standard]]|date=18 March 2011}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱡᱟᱭᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤᱫᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱟᱱᱰᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Forbes"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱤ ᱨᱩᱯᱟᱨᱮᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ<ref>{{cite news|last1=Nair|first1=Sulekha|title=Never give up, take risks, hire best talent: Business lessons from Bhavin Turakhia|url=http://www.firstpost.com/business/never-give-up-take-risks-hire-best-talent-business-lessons-from-bhavin-turakhia-2997564.html|publisher=[[Firstpost]]|date=12 September 2016}}</ref> ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |last1=N |first1=Shivapriya |year=2014 |title=Brothers born and bred in city sell e-firm for $900m |url=https://economictimes.indiatimes.com/small-biz/entrepreneurship/meet-turakhia-brothers-unknown-internet-entrepreneurs-who-turned-millionaires/articleshow/30305742.cms |work=[[The Economic Times|Economic Times]]}}</ref><ref>{{cite news|title=India's Internet billionaires|url=https://www.telegraphindia.com/1160912/jsp/you/story_107607.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20160916123149/http://www.telegraphindia.com/1160912/jsp/you/story_107607.jsp|url-status=dead|archive-date=16 September 2016|publisher=[[Telegraph India]]|date=12 September 2016}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 June 2017 |title=Bhavin Turakhia: The man who is building a Slack killer |url=https://archive.factordaily.com/bhavin-turakhia-flock-slack/ |accessdate=16 January 2023 |website=[[FactorDaily]]}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ<ref>{{cite news |last1= |first1= |date=17 December 2016 |title=The strength of start-ups |url=https://www.deccanherald.com/features/strength-start-ups-2102301 |publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref><ref>{{cite web | title=The world's newest billionaires are two Indian brothers who founded a tech company in their teens | date=23 August 2016 | url=https://qz.com/india/763927/the-worlds-newest-billionaires-are-two-brothers-from-india-who-started-out-as-nerds }}</ref> (᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱖᱗᱕ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱥᱟᱶ, ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱫᱤᱵᱷᱭᱟᱱᱠ ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱩᱫᱽᱭᱟᱢᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="ZeeNews">{{cite news|url=http://zeenews.india.com/business/news/companies/know-how-these-two-mumbai-brothers-turned-rs-25-thousand-into-rs-9000-crores_1922704.html|title=Know how these two Mumbai brothers turned Rs 25 thousand into Rs 9,000 crores|date=26 August 2016|publisher=[[Zee News]]}}</ref><ref name="ET"/><ref>{{cite news |date=1 October 2016 |title=From Rs 25,000 to over Rs 12,000 crores: Know Bhavin Turakhia's journey from middle-class boy to billionaire |url=https://www.dnaindia.com/business/report-from-rs-25000-over-rs-12000-crores-know-bhavin-turakhia-journey-from-middle-class-boy-to-billionaire-business-3035944}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱷᱭᱟᱱᱠ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱣᱮᱵᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ - ᱵᱤᱜᱽ ᱨᱚᱠ, ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱵᱚᱠᱥ, ᱨᱤᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱣᱮᱵᱽᱦᱚᱥᱴᱤᱝ.ᱤᱱᱯᱷᱚ - ᱣᱮᱵᱽ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱮᱱᱰᱩᱨᱟᱱᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱷᱮᱱ ᱑᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Arora |first1=Varun |date=26 August 2016 |title=We will set up family office soon, says Bhavin Turakhia |url=https://www.vccircle.com/we-will-set-family-office-soon-says-bhavin-turakhia |publisher=[[VCCircle]]}}</ref><ref>{{cite news|last1=Modgil|first1=Shweta|title=It's Our Moral Obligation To Make An Impact Directly Proportional To Our Potential: Bhavin Turakhia, Co-Founder, Directi Group|url=https://inc42.com/startups/interviews/bhavin-turakhia-directi/|access-date=24 March 2017|publisher=Inc42.com|date=10 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ<ref>{{Cite web |date=24 May 2021 |title=Zeta becomes a unicorn with $250 million SoftBank-led funding |url=https://techcrunch.com/2021/05/24/zeta-unicorn-softbank/ |publisher=[[Techcrunch]]}}</ref> venture Zeta<ref>{{Cite web|url=https://www.zeta.tech/us/|title=Home|website=Zeta US|accessdate=16 January 2023}}</ref> ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱡᱮᱴᱟ<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2019/07/23/zeta-300m-sodexo/|title=Fintech firm Zeta's valuation climbs to $300M in its first external funding round|first=Manish|last=Singh|date=23 July 2019|website=[[TechCrunch]]|accessdate=16 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/fintech-platform-zeta-valued-at-300-mn-in-its-series-c-round-led-by-sodexo-1563900056601.html|title=Fintech platform Zeta valued at $300 mn in its Series C round led by Sodexo|first=Salman|last=S.H|date=23 July 2019|website=Livemint}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱚᱰᱮᱠᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱢᱩᱞ ᱛᱮ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2019/07/23/zeta-300m-sodexo/|title=Fintech firm Zeta's valuation climbs to $300M in its first external funding round|first=Manish|last=Singh|date=23 July 2019|website=[[TechCrunch]]|accessdate=16 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.livemint.com/companies/start-ups/fintech-platform-zeta-valued-at-300-mn-in-its-series-c-round-led-by-sodexo-1563900056601.html|title=Fintech platform Zeta valued at $300 mn in its Series C round led by Sodexo|first=Salman|last=S.H|date=23 July 2019|website=Livemint}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱡᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱮᱝᱠ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-24/banking-tech-startup-is-unicorn-with-250-million-from-softbank | title=Banking Tech Startup is Unicorn with $250 Million from SoftBank | newspaper=Bloomberg | date=24 May 2021 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱤᱡᱽ ᱥᱤ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱑.᱔᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ,<ref>{{Cite web |title=Titan Email for Professionals and Businesses. |url=https://titan.email/}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱢᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ, ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ ᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱴᱟᱱ,<ref name=":0" /> ᱯᱷᱞᱚᱠ,<ref>{{cite news |last1=Shaikh |first1=Shadma |date=16 March 2017 |title=Bhavin Turakhia invests $25 mn in enterprise messenger Flock for expansion |url=http://economictimes.indiatimes.com/small-biz/money/bhavin-turakhia-invests-25-mn-in-enterprise-messenger-flock-for-expansion/articleshow/57654006.cms |access-date=24 March 2017 |publisher=[[The Economic Times|Economic Times]]}}</ref> ᱨᱟᱰᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱡᱮᱴᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=24 July 2015 |title=Personally Tech With Ringo Founder-CEO Bhavin Turakhia |url=http://gadgets.ndtv.com/apps/features/personally-tech-with-ringo-founder-ceo-bhavin-turakhia-719339 |publisher=[[NDTV]]}}</ref><ref>{{cite news |last1=Mendonca |first1=Jochelle |date=12 September 2016 |title=Directi's Bhavin Turakhia to invest $110 million in newer ventures |url=http://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/directis-bhavin-divyank-turakhia-to-invest-110m-to-grow-its-4-new-ventures/54286207 |publisher=[[The Economic Times|Economic Times]] |access-date=23 August 2026 |archive-date=28 September 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928022845/https://tech.economictimes.indiatimes.com/news/startups/directis-bhavin-divyank-turakhia-to-invest-110m-to-grow-its-4-new-ventures/54286207 |url-status=dead }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.bwdisrupt.com/article/focus-on-creating-value-rather-than-profitability-to-do-well-in-the-long-run-bhavin-turakhia-110278 Bhavin Turakhia's Interview] at [[Businessworld]] * [http://economictimes.indiatimes.com/et-now/daily/how-turakhia-duo-spends-the-moolah/videoshow/54751279.cms How Turakhia duo spends the moolah!] at [[The Economic Times|Economic Times]] * [https://www.forbesindia.com/article/take-one-big-story-of-the-day/after-20-years-of-bootstrapping-is-bhavin-turakhia-switching-from-value-to-valuation-game/68865/1 Bhavin Turakhia's interview] at [[Forbes India|Forbes]] * [https://www.business-standard.com/article/companies/how-bhavin-turakhia-is-building-a-bank-in-a-box-stack-for-global-markets-121060800849_1.html How Bhavin Turakhia is building a 'bank in a box' stack] at [[Business Standard]] {{DEFAULTSORT:ᱛᱩᱨᱟᱠᱷᱤᱭᱟ, ᱵᱷᱟᱵᱤᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 6aeww527pmnde6c0dtbczo6g43egsyf ᱫᱮᱥ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ ᱜᱩᱯᱛᱟ 0 37973 197932 197441 2026-09-16T14:10:09Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197932 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ}} {{Infobox person | name = ᱫᱮᱥ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ ᱜᱩᱯᱛᱟ | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | image = Dr._Desh_Bandhu_Gupta.jpg | image_size = 220px | alt = | caption = | birth_date = {{birth date|df=yes|1938|2|8}} | birth_place = [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱲ, ᱟᱞᱣᱟᱨ]], [[ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ) | death_date = {{Death date and age|2017|6|26|1938|2|8|df=y}} | death_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | education = ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | known_for = ᱞᱩᱯᱤᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | boards = | spouse = | children = 5, [[ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱰᱤ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱮᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ }} '''ᱫᱮᱥ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ ᱜᱩᱯᱛᱟ''' (᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱘ - ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱭᱩᱯᱤᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱫᱤ ᱫᱚ ᱓.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Forbes>{{cite web|title=Forbes profile: Desh Bandhu Gupta |url=https://www.forbes.com/profile/desh-bandhu-gupta/ |website=Forbes |accessdate=26 June 2017}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱲ, ᱟᱞᱣᱟᱨ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Bhaskar">{{cite web|url=https://www.bhaskar.com/news/RAJ-UDA-OMC-deshbandhu-gupta-made-business-empire-5631777-NOR.html |title=सिफारिश पर मिली थी फर्स्ट जॉब, ऐसे बनाई वर्ल्ड की चौथी बिगेस्ट फार्मा कंपनी |date=27 June 2017 |work=[[Dainik Bhaskar]] |accessdate=27 June 2017 |language=Hindi}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ-ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="intoday1"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/business/Industry/lupin-founder-chairman-dr-desh-bandhu-gupta-passes-away/article19148924.ece |title=Lupin founder & Chairman Dr. Desh Bandhu Gupta passes away |work=The Hindu|date=20 June 2017 |accessdate=26 June 2017}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱸᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱭᱟᱢᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="dream">{{cite web|url=http://www.moneycontrol.com/news/trends/special-videos-trends/-1868243.html|title=Whatever the mind can dream, it will achieve: DB Gupta|work=Money Control|date=14 May 2012|accessdate=27 June 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]) ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Bhaskar"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱕᱐᱐᱐ ᱨᱟᱹᱥᱤ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱩᱯᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱞᱤᱭᱩᱯᱤᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱞᱟᱠᱷ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱞᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ ᱴᱮᱵᱽᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="intoday1">{{cite web|url=https://businesstoday.intoday.in/story/guru-of-generics/1/5661.html |title=Guru of Generics- Business News |website=Businesstoday.intoday.in |date=13 June 2010 |accessdate=24 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱭᱩᱯᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱭᱩᱯᱤᱱ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱣᱮᱞᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.ᱮᱯᱷ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="thehindu1" /><ref>{{cite web|url=http://www.lupinfoundation.in/about-us/background.html|title=Lupin Human Welfare & Research Foundation|website=Lupinfoundation.in|date=29 May 2013|accessdate=24 January 2016|archive-date=4 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190504115033/http://www.lupinfoundation.in/about-us/background.html|url-status=dead}}</ref> ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ.ᱟᱨ.ᱮᱯᱷ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱛᱷᱤᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱮᱞ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu1" /> ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱭᱩᱯᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ - ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱜᱳᱣᱟ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ, ᱡᱚᱢᱢᱩ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱓,᱕᱐᱐ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱒.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.forbesindia.com/printcontent/47377|title=Desh Bandhu Gupta: The humble professor|last=Aveek|first=Datta|date=27 June 2018|work=Forbes India|access-date=3 July 2018}}</ref> ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱭᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱚᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱥᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ey.com/in/en/about-us/entrepreneurship/entrepreneur-of-the-year/ey-entrepreneur-of-the-year-program-hall-of-fame|title=EY Entrepreneur of the Year 2011|date=1 July 2018|website=www.ey.com|access-date=23 July 2018|archive-date=23 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723122605/https://www.ey.com/in/en/about-us/entrepreneurship/entrepreneur-of-the-year/ey-entrepreneur-of-the-year-program-hall-of-fame|url-status=dead}}</ref> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱮᱱᱵᱤᱥᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ᱑᱘ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.cnbctv18.com/economy/cnbc-tv-18-honours-indias-top-business-leaders-at-ibla-2018-29205.htm|title=CNBC-TV18 celebrates corporate India's best at IBLA 2018|date=9 June 2018|work=CNBC TV18|access-date=3 July 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱫᱚ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱱ ᱗.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱒᱕᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Forbes" /> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱡᱩ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ: ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱾<ref name=Forbes/> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱵᱤᱱᱤᱛᱟ ᱰᱤ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱟᱥᱤᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱱᱤᱞᱮᱥ ᱜᱩᱯᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="intoday1"/> ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Pharma Doyen, Lupin founder passes away |url=https://business.medicaldialogues.in/pharma-doyen-passes-away/ |publisher=Business Medical Dialogues |date=27 June 2017 |access-date=31 August 2026 |archive-date=3 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180703051128/https://business.medicaldialogues.in/pharma-doyen-passes-away/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Death">{{cite web|url=https://www.financialexpress.com/industry/lupin-founder-desh-bandhu-gupta-passes-away-at-79/735972/|website=Financial Express |title=Lupin founder-chairman Desh Bandhu Gupta passes away at 79 |date= 26 June 2017 |accessdate=27 June 2017}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱜᱩᱯᱛᱟ, ᱫᱮᱥ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱟᱨᱢᱮᱥᱭᱩᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 4ouhemawc5ujha7v2h23iuflu3y3grr ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ 0 38051 197955 197824 2026-09-17T05:18:03Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ 197955 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱑) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙᱗) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱐) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]], ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (CIIL), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ 7lj5p0o3icwmyndf2i6s3h3moyrmv78 197957 197955 2026-09-17T05:38:39Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197957 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙৭) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱐/᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ 462sytothtehykc6qtgskv8grs8bexo 197958 197957 2026-09-17T05:39:05Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197958 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙৭) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱐/᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == t27b6yzfke5pguj00g4ey8kp8gtoms0 197959 197958 2026-09-17T05:39:22Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ */ 197959 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙᱗) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱐/᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == h6gayt83p5xgzc8pk3s5jn97ug8pfj2 197960 197959 2026-09-17T05:39:48Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ */ 197960 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱛᱟᱹ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙᱗) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱐/᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ohunf45flx46x62t6t3nuteztepm5od 197961 197960 2026-09-17T05:40:27Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱤᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ 197961 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ<br/>Sadhan Kumar Mandi |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱛᱟᱹ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙᱗) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱐/᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == nuhq6a2egnrho442nt71ew2o9qf7570 197962 197961 2026-09-17T05:42:01Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197962 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ<br/>Sadhan Kumar Mandi |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱛᱟᱹ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙᱗) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == k02k3qpcf8l1zf05qzi2yif0gb2ggu2 197963 197962 2026-09-17T05:42:35Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197963 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ<br/>Sadhan Kumar Mandi |image = Sadhan Kumar Mandi at ERLC, Bhubaneswar in September 2026.jpg | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱪᱮᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | notable_works = ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ, ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ | awards = ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑੧) }} '''ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="swayam">{{Cite web|url=https://onlinecourses.swayam2.ac.in/e-learning/preview/nou26_lg85|title=Basic course in Santali - instructor bio|website=SWAYAM}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱮᱰ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱯᱟᱴᱠᱟᱨ'' (ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ 'A' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱨᱮᱫᱟᱨᱮ'' (ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ) (ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱛᱟᱹ ᱜᱟᱭᱟᱱ) ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="swayam"/> ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱥᱩᱦᱨᱤᱫᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱣᱢᱤᱠ (ᱢᱮᱪᱮᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱨᱮᱥ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ) ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ == ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ == * ⁠''ᱥᱳᱲᱮ'' (ᱢᱮᱥᱟᱞ) (᱑᱙᱙᱒) (ᱚᱱᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ) * ⁠''ᱯᱟᱹᱴᱠᱟᱹᱨ'' (᱑᱙᱙᱗) * ⁠''ᱵᱟᱲᱮᱼᱫᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱘) * ⁠''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ'' (᱒᱐᱐᱗) * ⁠''ᱮᱛᱳ'' (ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ) (᱒᱐᱑᱕) == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱱᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ == * ⁠'''᱒᱐᱑᱒''': ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱓''': ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱝᱜᱩᱭᱮᱡᱮᱥ (ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ), ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱚᱱᱚᱲ' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱗''': ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱵᱟᱝᱞᱟ 'ᱯᱮ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ' ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱤᱴᱚᱨ᱾ * ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱤ.ᱟᱨ.ᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ 'ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="swayam"/> == ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == * ⁠'''᱒᱐᱐᱗''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱮᱢᱞᱮᱫ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱐᱘''': ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ᱾ * ⁠'''᱒᱐᱑᱑''': ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱤᱨ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ''᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == m0vhs0l2pqzjwl4xz2oppld099idsh9 ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ 0 38062 197929 197849 2026-09-16T13:55:21Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197929 wikitext text/x-wiki <!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->{{Infobox settlement | name = ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ | other_name = | nickname = | type = ᱟᱛᱳ | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.8614|N|87.8127|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ᱓᱖᱙᱗ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ]] | time_zone1 = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]] | utc_offset1 = +᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤᱱ]] | postal_code = 712413 | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ/[[ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ ᱠᱳᱰ|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = 03211 | registration_plate = | custom_label1_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | custom_data1_sec1 = [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] | custom_label2_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ | custom_data2_sec1 = [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] | website = {{URL|hooghly.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ''' (ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ)|ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱵᱷᱩᱜᱳᱞ == {{OSM Location map |width=500| height=300| zoom=10 |coord={{coord|22|50|0|N|87|46|0|E}}| float=left|caption='''ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ''' M: ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1= {{coord|22|53|50|N|87|41|40|E}}| label-pos1=right|label1= ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ | numbered1=R| mark-title1= [[ᱜᱳᱜᱷᱟᱴ]] (R)|label-color1=#800000 |label-size1=13| mark-size1=13|shape1=l-circle|shape-color1=#C40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|22|43|5|N|87|51|40|E}} | label-pos2=left|label2= ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ | numbered2=R| mark-title2= [[ᱠᱷᱟᱱᱟᱠᱩᱞ]] (R) |mark-coord3={{coord|22|54|10|N|87|39|30|E}} | label-pos3=top|label3= ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ | numbered3=R| mark-title3= [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱩᱠᱩᱨ]] (R) |mark-coord4={{coord|22|50|40|N|87|57|37|E}} | label-pos4=right|label4= ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟ | numbered4=R| mark-title4= [[ᱯᱩᱨᱥᱩᱲᱟ]] (R) |mark-coord5={{coord|22|56|45|N|87|41|18|E}} | label-pos5=left|label5= ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ | numbered5=R| mark-title5= [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱭ]] (R) |mark-coord6={{coord|22|53|35|N|87|53|55|E}} | label-pos6=right|label6= ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered6=R| mark-title6= [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord7={{coord|22|44|25|N|87|51|40|E}} | label-pos7=top|label7= ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ | numbered7=R| mark-title7= [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ|ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |mark-coord8={{coord|22|49|25|N|87|57|40|E}} | label-pos8=right|label8= ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ | numbered8=R| mark-title8= [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (R) |mark-coord9={{coord|22|43|41|N|87|52|30|E}} | label-pos9=right|label9= ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered9=R| mark-title9= [[ᱱᱟᱴᱤᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (R) |mark-coord10={{coord|22|47|30|N|87|54|0|E}} | label-pos10=left|label10= ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ | numbered10=R| mark-title10= [[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱯᱩᱨ]] (R) |mark-coord11={{coord|22|53|20|N|87|46|48|E}}| label-pos11=right|label11= ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ | numbered11=M| mark-title11= [[ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (M)| shape-color11= #800000 |mark-coord12={{coord|22|52|10|N|87|39|57|E}}| label-pos12=bottom|label12= ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ | numbered12=H| mark-title12= [[ᱜᱚᱲ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨᱚᱱ]] (H) |shape-color12=#AA6666 |mark-coord13={{coord|22|54|0|N|87|32|13|E}}| label-pos13=left|label13= ᱵᱟᱫᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ | numbered13=H| mark-title13= [[ᱵᱟᱫᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color13=#AA6666 |mark-coord14={{coord|22|48|44|N|87|46|6|E}}| label-pos14=left|label14= ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ | numbered14=H| mark-title14= [[ᱵᱟᱞᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] (H) |shape-color14=#AA6666 |mark-coord15={{coord|22|54|30|N|87|51|44|E}}| label-pos15=left|label15= ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ | numbered15=H| mark-title15= [[ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color15=#AA6666 |mark-coord16={{coord|22|51|41|N|87|48|45|E}}| label-pos16=left|label16= ᱫᱤᱦᱤ |labela16= ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ | numbered16=H| mark-title16= ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ (H) |shape-color16=black| label-size16=13|label-color16=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord17={{coord|22|55|10|N|87|33|25|E}}| label-pos17=top|label17= ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ | numbered17=H| mark-title17= [[ᱯᱷᱩᱞᱩᱭ]] (H) |shape-color17=#AA6666 |mark-coord18={{coord|22|46|32|N|87|48|30|E}}| label-pos18=right|label18= ᱜᱩᱲᱦᱟᱹᱴᱤ | numbered18=H| mark-title18= [[ᱜᱩᱲᱦᱟᱹᱴᱤ]] (H) |shape-color18=#AA6666 |mark-coord19={{coord|22|51|20|N|87|51|2|E}}| label-pos19=right|label19= ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ | numbered19=H| mark-title19= [[ᱦᱟᱢᱤᱨᱵᱟᱴᱤ]] (H) |shape-color19=#AA6666 |mark-coord20={{coord|22|52|15|N|87|50|32|E}}| label-pos20=right|label20= ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ | numbered20=H| mark-title20= [[ᱦᱟᱴ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱟᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color20=#AA6666 |mark-coord21={{coord|22|54|50|N|87|32|17|E}}| label-pos21=left|label21= ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ | numbered21=H| mark-title21= [[ᱠᱟᱭᱟᱯᱟᱴ]] (H) |shape-color21=#AA6666 |mark-coord22={{coord|22|50|30|N|87|49|39|E}}| label-pos22=right|label22= ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ | numbered22=H| mark-title22= [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color22=#AA6666 |mark-coord23={{coord|22|49|30|N|87|51|2|E}}| label-pos23=bottom|label23= ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ | numbered23=H| mark-title23= [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽᱯᱩᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color23=#AA6666 |mark-coord24={{coord|22|53|10|N|87|35|52|E}}| label-pos24=bottom|label24= ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ | numbered24=H| mark-title24= [[ᱢᱟᱢᱩᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ]] (H) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|22|53|5|N|87|37|2|E}}| label-pos25=right|label25= ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ | numbered25=H| mark-title25= [[ᱢᱮᱢᱟᱱᱯᱩᱨ]] (H) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|22|48|30|N|87|56|13|E}}| label-pos26=right|label26= ᱯᱟᱨᱩᱞ | numbered26=H| mark-title26= [[ᱯᱟᱨᱩᱞ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|22|54|5|N|87|37|45|E}}| label-pos27=left|label27= ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ | numbered27=H| mark-title27= [[ᱥᱟᱛᱵᱮᱨᱤᱭᱟ]] (H) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|22|53|0|N|87|34|1|E}}| label-pos28=left|label28= ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ | numbered28=H| mark-title28= [[ᱥᱭᱟᱢᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] (H) |shape-color28=#AA6666 |mark-coord29={{coord|22|58|0|N|87|43|40|E}}|label29= ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ |labela29= ᱜᱟᱰᱟ | label-color29 = #77A1CB| label-angle29=60| label-pos29=top| label-size29=11| mark-size29=0| mark-title29=none |mark-coord30={{coord|22|47|30|N|87|54|10|E}}|label30= ᱢᱩᱱᱰᱮᱥᱣᱚᱨᱤ |labela30= ᱜᱟᱰᱟ | label-color30 = #77A1CB| label-angle30=65| label-pos30=top| label-size30=11| mark-size30=0| mark-title30=none |mark-coord31={{coord|22|44|0|N|87|43|0|E}}|label31= ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ |labela31= ᱜᱟᱰᱟ | label-color31 = #77A1CB| label-angle31=80| label-pos31=top| label-size31=11| mark-size31=0| mark-title31=none |mark-coord32={{coord|22|44|0|N|87|58|40|E}}|label32= ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ |labela32= ᱜᱟᱰᱟ | label-color32 = #77A1CB| label-angle32=85| label-pos32=top| label-size32=11| mark-size32=0| mark-title32=none}} {{clear|left}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|22.8614|N|87.8127|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱱᱮᱞ === ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱜᱽ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱩᱜᱳᱞᱤᱠ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱫᱣᱟᱨᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ – ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱟᱥᱟ (alluvial plain) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1912_PART_A_DCHB_HUGLI.pdf |title = District Census Handbook: Hugli, Series-20, Part XIIA | work= Physiography, Page 17-19|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 25 September 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱔.᱗᱗% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮ elements᱕.᱒᱓% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Hooghly |work = Table 2.2, 2.4(a) |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 25 September 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓,᱖᱙᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱘᱕᱘ (᱕᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱘᱓᱙ (᱕᱐%) ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱘᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱕᱐᱖ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕.᱗᱖%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 22 September 2020 }}</ref> == ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ|ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱡᱮ. ᱢᱮᱠᱠᱟᱪᱤᱭᱚᱱ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱛᱷᱟᱯᱚᱛᱭᱚ#ᱪᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ]]'', ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱕’ ᱙" x ᱑᱔’ ᱔" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱪᱣᱮ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>McCutchion, David J., ''Late Mediaeval Temples of Bengal'', first published 1972, reprinted 2017, page 36. The Asiatic Society, Kolkata, {{ISBN| 978-93-81574-65-2}}</ref> == ᱫᱤᱦᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ == <gallery widths="180px" heights="150px"> File:Atchala temple of Pal family also known as Swarup Narayan temple of Dihi Bayra in Arambagh PS of Hooghly distric (02).jpg|ᱯᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱟᱴ ᱪᱟᱞᱟ'' ᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ File:Atchala temple of Pal family also known as Swarup Narayan temple of Dihi Bayra in Arambagh PS of Hooghly distric (101).jpg|ᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ File:Atchala temple of Pal family also known as Swarup Narayan temple of Dihi Bayra in Arambagh PS of Hooghly distric (53).jpg|ᱥᱣᱚᱨᱩᱯ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ </gallery> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Dehibayra}} {{ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ}} {{ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱛᱳ ᱠᱚ]] 7y05wo18f50786zt7xq8yf4i0j1rmik ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ 0 38063 197948 197857 2026-09-16T17:43:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197948 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ (᱑᱙᱒᱑-᱒᱐᱑᱙)}} {{infobox person | honorific_prefix = ᱥᱚᱨ | name = ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ | image = Basant Kumar Birla - Kolkata 2009-05-02 0066.jpg | alt = | caption = | honorific_suffix = ᱡᱤᱥᱤᱮᱢ | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1921|1|12}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|2019|7|3|1921|1|12}} | death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> | monuments = | citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | known_for = ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ | television = | education = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], (ᱵᱤᱹᱮᱥᱥᱤ) | alma_mater = | employer = | notable_works = | style = | agent = | occupation = ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ]] | years_active = ᱑᱙᱔᱒–᱒᱐᱑᱙ | title = ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ | term = | predecessor = [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] | successor = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] | political_party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charge = | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = {{marriage|[[ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|1942}} | partner = | children = ᱓ ᱥᱚᱝᱜᱮ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] | father = [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] | relatives = [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] (ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ) <br>[[ᱚᱱᱚᱱᱭᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] (ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ) <br> [[ᱠᱮ.ᱠᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | callsign = | awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] <br> [[ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱯᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ]] <br> [[ᱢᱮᱱᱮᱞᱤᱠ ᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱮᱥ]] | signature = Signature of B. K. Birla.svg | signature_alt = ᱵᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱤᱨᱞᱟ | website = | footnotes = | module = }} '''ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ''' (᱑᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱒᱑ - ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙) ᱫᱚ [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱯᱚᱱ ᱤᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴ, ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤ.ᱠᱮ.ᱵᱤ.ᱵᱤ.ᱴᱤ.) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱥᱚᱨᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾{{when|date=January 2012}} ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱚᱱ, ᱵᱤᱥᱠᱳᱥ, ᱯᱚᱞᱤᱭᱮᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱞᱚᱱ ᱭᱟᱨᱱ, ᱨᱮᱯᱷᱨᱟᱠᱴᱚᱨᱤ, ᱯᱮᱯᱚᱨ, ᱤᱥᱯᱤᱝ, ᱴᱟᱭᱟᱨᱠᱳᱨᱰ, ᱯᱨᱟᱥᱯᱟᱨᱴ ᱯᱮᱯᱚᱨ, ᱥᱯᱤᱱ ᱯᱟᱭᱤᱯ, ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱪᱟᱭ, ᱠᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱟᱨᱰᱟᱢᱚᱢ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞᱥ, ᱯᱞᱟᱭᱣᱮᱰ, ᱮᱢᱰᱤᱯᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱮᱱᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ ᱤᱴᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱮᱠᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱣᱮᱸᱪᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Ethiopia India Relationship">{{cite news |title=Industrialist Basant Kumar Birla passes away |url=http://www.ethiopianembassy.org.in/EthiopiaIndia.htm |accessdate=14 July 2019 |archive-date=14 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190714172437/http://www.ethiopianembassy.org.in/EthiopiaIndia.htm |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱞᱟᱥᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ, ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱞᱤᱠ ᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Ethiopia India Relationship"/> ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱢᱱᱟᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱡᱽᱞᱟᱞ ᱵᱤᱭᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱨᱚᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱚᱭᱚᱥᱨᱤ ᱢᱳᱦᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱡᱩᱥᱨᱤ ᱠᱷᱮᱛᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱙᱘ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ToI Industrialist Basant Kumar Birla passes away">{{cite news |title=Industrialist Basant Kumar Birla passes away |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/industrialist-basant-kumar-birla-passes-away/articleshow/70057795.cms |accessdate=3 July 2019 |work=The Times of India}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱯᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱥᱨᱚᱢ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<ref>{{Cite web |title=Our History and Legacy {{!}} BPS Pilani |url=https://www.bpspilani.edu.in/our-history |access-date=2026-07-09 |website=www.bpspilani.edu.in}}</ref> ᱟᱨ [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]<ref>{{Cite web |title=BPS history |url=https://www.bpsdoha.net/about-us/bps-history}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱥᱵᱷᱟᱱᱛᱟᱦ ᱥᱩᱠᱷᱟᱭᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟ ᱦᱚᱞ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ- ᱟᱥᱚᱠᱟ ᱦᱚᱞ, ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱤ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱤᱥᱩ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱤᱰᱤᱭᱚᱥ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱴᱮᱪ.) ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] * [[ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] {{Commons category|ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱨᱞᱟ, ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱰᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱦᱮᱞᱤ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ (ᱮᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟ) ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ors7xy49vev1qgxejp3mh7sx6qubpo2 ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu/ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ (ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ) 2 38065 197927 197855 2026-09-16T13:13:19Z Ramjit Tudu 52 Undid revision [[Special:Diff/197855|197855]] by [[Special:Contributions/Ramjit Tudu|Ramjit Tudu]] ([[User talk:Ramjit Tudu|talk]]) 197927 wikitext text/x-wiki {{Short description|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞﻢ}} {{EngvarB|date=January 2014}} {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Infobox film | name = ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ | image = Badrinath poster.jpg | alt = ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ | caption = ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ | director = [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ]] | producer = [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]] | writer = ᱪᱤᱱᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ | starring = {{plainlist| * [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] * [[ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]] * [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] * [[ᱠᱮᱞᱤ ᱫᱳᱨᱡᱤ]] * [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ]]}} | music = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ]] | cinematography = [[ᱪᱳᱴᱟ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱰᱩ]] | editing = ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱨᱟᱡᱩ | studio = [[ᱜᱤᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ]] | distributor = ᱜᱤᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ | released = {{Film date|df=yes|2011|6|10}} | runtime = ᱑᱔᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ<ref name="IMDA">{{Cite web |title=BADRENATH (NC16) |url=https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAgZnAAAAAADF8AAB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002031/https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAgZnAAAAAADF8AAB |archive-date=28 October 2022 |access-date=7 December 2020 |website=[[Infocomm Media Development Authority]]}}</ref> | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | language = ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ | budget = {{INR}}᱓᱕–᱔᱒ ᱠᱚᱨᱚᱲ<ref>{{Cite web |date=14 June 2011 |title=Badrinath |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2011/Jun/14/badrinath-262670.html |access-date=12 June 2024 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tollywood actor Allu Arjun's film Badrinath costs Rs 42 crore |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20110620-actor-allu-arjun-film-badrinath-most-expensive-tollywood-film-746467-2011-06-10 |access-date=17 June 2011 |website=[[India Today]]}}</ref> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ''''' (ᱟᱨᱵᱟᱝ '''''ᱵᱚᱫᱽᱨᱮᱱᱟᱛᱷ''''')<ref>{{Cite web |title=Badrenath (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412135047/https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747 |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 |website=[[Apple Music]]}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱹ ᱵᱷᱤᱹ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱞᱩ ᱟᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Badrinath temple is a backdrop of the film |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-shooting-badrinath-in-the-himalayas/20110607.htm#1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610005106/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-shooting-badrinath-in-the-himalayas/20110607.htm#1 |archive-date=10 June 2011 |access-date=7 June 2011 |publisher=[[Rediff.com]] |quote=It's an action-oriented love story and the Badrinath temple is a backdrop.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chiru, Ram Charan, Allu Arjun at Badrinath audio launch |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/chiru-ram-charan-allu-arjun-at-badrinath-audio-launch-10407#photo-128374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623134636/http://www.ndtv.com/photos/entertainment/chiru-ram-charan-allu-arjun-at-badrinath-audio-launch-10407#photo-128374 |archive-date=23 June 2013 |access-date=8 May 2011 |publisher=[[NDTV]] |quote=Badrinath is an action love story which has generated quite a hype among Allu Arjun's fans.}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ|ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱢᱩᱬ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ|ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ]], ᱠᱮᱞᱤ ᱰᱚᱨᱡᱤ, [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ]], ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱷᱟᱨᱨᱤ, ᱨᱟᱣ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ]] ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱢᱟᱢᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱨᱮ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱜᱟᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=22 May 2011 |title=Allu Arjun romances Tamannaah in Italy |url=https://www.yahoo.com/news/allu-arjun-romances-tamannaah-italy-070231101.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729065241/https://www.yahoo.com/news/allu-arjun-romances-tamannaah-italy-070231101.html |archive-date=29 July 2021 |access-date=22 May 2011 |publisher=[[Yahoo!]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Allu Arjun's Badrinath audio released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/allu-arjuns-badrinath-audio-released/articleshow/8194756.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606112326/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/allu-arjuns-badrinath-audio-released/articleshow/8194756.cms?from=mdr |archive-date=6 June 2021 |access-date=8 May 2011 |work=[[The Times of India]] |quote=The film, directed by VV Vinayak is an action-packed, romantic entertainer.}}</ref> 3ojy0ceupzan0zo2tidje9f5oau3j1b 197943 197927 2026-09-16T16:11:07Z Ramjit Tudu 52 Translated from [[:en:Badrinath (film)]] via Source Translation Tool (https://source-translation.toolforge.org) 197943 wikitext text/x-wiki {{Short description|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ}} {{EngvarB|date=January 2014}} {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Infobox film | name = ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ | image = Badrinath poster.jpg | alt = ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ | caption = ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ | director = [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ]] | producer = [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]] | writer = ᱪᱤᱱᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ | starring = {{plainlist| * [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] * [[ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]] * [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] * [[ᱠᱮᱞᱤ ᱫᱳᱨᱡᱤ]] * [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ]]}} | music = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ]] | cinematography = [[ᱪᱳᱴᱟ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱰᱩ]] | editing = ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱨᱟᱡᱩ | studio = [[ᱜᱤᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ]] | distributor = ᱜᱤᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ | released = {{Film date|df=yes|2011|6|10}} | runtime = ᱑᱔᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ<ref name="IMDA">{{Cite web |title=BADRENATH (NC16) |url=https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAgZnAAAAAADF8AAB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002031/https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAgZnAAAAAADF8AAB |archive-date=28 October 2022 |access-date=7 December 2020 |website=[[Infocomm Media Development Authority]]}}</ref> | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | language = ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ | budget = {{INR}}᱓᱕–᱔᱒ ᱠᱚᱨᱚᱲ<ref>{{Cite web |date=14 June 2011 |title=Badrinath |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2011/Jun/14/badrinath-262670.html |access-date=12 June 2024 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tollywood actor Allu Arjun's film Badrinath costs Rs 42 crore |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20110620-actor-allu-arjun-film-badrinath-most-expensive-tollywood-film-746467-2011-06-10 |access-date=17 June 2011 |website=[[India Today]]}}</ref> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ''''' (ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''''ᱵᱚᱫᱽᱨᱮᱱᱟᱛᱷ''''')<ref>{{Cite web |title=Badrenath (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412135047/https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747 |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 |website=[[Apple Music]]}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[romance film|ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ]] ᱟᱨ [[action film|ᱮᱠᱥᱚᱱ]] ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[V. V. Vinayak]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[Allu Aravind]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Badrinath temple is a backdrop of the film |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-shooting-badrinath-in-the-himalayas/20110607.htm#1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610005106/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-shooting-badrinath-in-the-himalayas/20110607.htm#1 |archive-date=10 June 2011 |access-date=7 June 2011 |publisher=[[Rediff.com]] |quote=It's an action-oriented love story and the Badrinath temple is a backdrop.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chiru, Ram Charan, Allu Arjun at Badrinath audio launch |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/chiru-ram-charan-allu-arjun-at-badrinath-audio-launch-10407#photo-128374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623134636/http://www.ndtv.com/photos/entertainment/chiru-ram-charan-allu-arjun-at-badrinath-audio-launch-10407#photo-128374 |archive-date=23 June 2013 |access-date=8 May 2011 |publisher=[[NDTV]] |quote=Badrinath is an action love story which has generated quite a hype among Allu Arjun's fans.}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ|ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ|ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]], [[Prakash Raj]], [[Kelly Dorji]], [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ]], ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱷᱟᱨᱨᱤ, [[Rao Ramesh]] ᱟᱨ [[Pragathi]] ᱠᱚ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱟᱪᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Samurai|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚଣ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ [[ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱨེᱱ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Atheism|ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ]] ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱢᱟᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱠᱟ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ಉತ್ತᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=22 May 2011 |title=Allu Arjun romances Tamannaah in Italy |url=https://www.yahoo.com/news/allu-arjun-romances-tamannaah-italy-070231101.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729065241/https://www.yahoo.com/news/allu-arjun-romances-tamannaah-italy-070231101.html |archive-date=29 July 2021 |access-date=22 May 2011 |publisher=[[Yahoo!]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Allu Arjun's Badrinath audio released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/allu-arjuns-badrinath-audio-released/articleshow/8194756.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606112326/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/allu-arjuns-badrinath-audio-released/articleshow/8194756.cms?from=mdr |archive-date=6 June 2021 |access-date=8 May 2011 |work=[[The Times of India]] |quote=The film, directed by VV Vinayak is an action-packed, romantic entertainer.}}</ref> ''ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ'' ᱫᱚ ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱑,᱔᱐O ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱜᱮ ᱨᱟᱭ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞᱚᱛᱟ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi">{{Cite news |date=3 August 2011 |title=Badrinath completes 50days in 187 theatres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Badrinath-completes-50days-in-187-theatres/articleshow/9466159.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203060804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29846171_1_badrinath-allu-arjun-theatres |archive-date=3 December 2013 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱱᱟᱛᱷ ᱱᱟᱛᱷ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱚᱠᱷᱤᱛ]] ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ - ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dookudu sweeps Filmfare awards for year 2011 |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/filmfaresouthawards2011.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710003812/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/filmfaresouthawards2011.html |archive-date=10 July 2012 |access-date=1 June 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱜᱩᱯᱤᱭᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱭᱟᱹᱣᱲᱟᱹ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱤᱬᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱚᱠᱱᱚᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱢ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱸᱰᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱫᱤᱭᱟᱹᱣᱲᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ== {{Infobox album | name = ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ | type = ᱥᱟᱶᱩᱰᱴᱨᱟᱠ | artist = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ]] | cover = | alt = | released = ᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ | recorded = ᱒᱐᱑᱑ | venue = | studio = | genre = Soundtrack | length = ᱓᱕:᱔᱙ | label = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱟ ᱢᱩᱣᱡᱤᱠ]] | producer = ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ | prev_title = [[:en:Once Upon a Warrior|Once Upon a Warrior]] | prev_year = 2011 | next_title = ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ | next_year = 2011 }} i6ucmun9cglgvyw6c72ywif034qxlrm 197945 197943 2026-09-16T16:13:21Z Ramjit Tudu 52 197945 wikitext text/x-wiki {{Short description|᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ}} {{EngvarB|date=January 2014}} {{Use dmy dates|date=June 2024}} {{Infobox film | name = ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ | image = Badrinath poster.jpg | alt = ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ | caption = ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ | director = [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ]] | producer = [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]] | writer = ᱪᱤᱱᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ | starring = {{plainlist| * [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] * [[ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]] * [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] * [[ᱠᱮᱞᱤ ᱫᱳᱨᱡᱤ]] * [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ]]}} | music = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ]] | cinematography = [[ᱪᱳᱴᱟ ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱰᱩ]] | editing = ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱨᱟᱡᱩ | studio = [[ᱜᱤᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ]] | distributor = ᱜᱤᱛᱷᱟ ᱟᱨᱴᱥ | released = {{Film date|df=yes|2011|6|10}} | runtime = ᱑᱔᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ<ref name="IMDA">{{Cite web |title=BADRENATH (NC16) |url=https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAgZnAAAAAADF8AAB |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028002031/https://imdaonline.imda.gov.sg/classification/Search/Film/SearchDetail.aspx?sType=Feature&sRowID=AAAgZnAAAAAADF8AAB |archive-date=28 October 2022 |access-date=7 December 2020 |website=[[Infocomm Media Development Authority]]}}</ref> | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | language = ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ | budget = {{INR}}᱓᱕–᱔᱒ ᱠᱚᱨᱚᱲ<ref>{{Cite web |date=14 June 2011 |title=Badrinath |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2011/Jun/14/badrinath-262670.html |access-date=12 June 2024 |website=The New Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |title=Tollywood actor Allu Arjun's film Badrinath costs Rs 42 crore |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20110620-actor-allu-arjun-film-badrinath-most-expensive-tollywood-film-746467-2011-06-10 |access-date=17 June 2011 |website=[[India Today]]}}</ref> | gross = <!--Must cite a reliable published source with a reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb. no fan-sites.--> }} '''''ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ''''' (ᱟᱨᱵᱟᱝ '''''ᱵᱚᱫᱽᱨᱮᱱᱟᱛᱷ''''')<ref>{{Cite web |title=Badrenath (Original Motion Picture Soundtrack) |url=https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412135047/https://music.apple.com/us/album/badrenath-original-motion-picture-soundtrack/925480747 |archive-date=12 April 2020 |access-date=12 April 2020 |website=[[Apple Music]]}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱹ ᱵᱷᱤᱹ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱞᱩ ᱟᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Badrinath temple is a backdrop of the film |url=https://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-shooting-badrinath-in-the-himalayas/20110607.htm#1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110610005106/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-shooting-badrinath-in-the-himalayas/20110607.htm#1 |archive-date=10 June 2011 |access-date=7 June 2011 |publisher=[[Rediff.com]] |quote=It's an action-oriented love story and the Badrinath temple is a backdrop.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Chiru, Ram Charan, Allu Arjun at Badrinath audio launch |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/chiru-ram-charan-allu-arjun-at-badrinath-audio-launch-10407#photo-128374 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623134636/http://www.ndtv.com/photos/entertainment/chiru-ram-charan-allu-arjun-at-badrinath-audio-launch-10407#photo-128374 |archive-date=23 June 2013 |access-date=8 May 2011 |publisher=[[NDTV]] |quote=Badrinath is an action love story which has generated quite a hype among Allu Arjun's fans.}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ|ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱢᱩᱬ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ|ᱛᱚᱢᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ]], ᱠᱮᱞᱤ ᱰᱚᱨᱡᱤ, [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱟᱞᱥᱮᱠᱚᱨ]], ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱵᱷᱟᱨᱨᱤ, ᱨᱟᱣ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ]] ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱢᱟᱢᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱨᱮ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱜᱟᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite web |date=22 May 2011 |title=Allu Arjun romances Tamannaah in Italy |url=https://www.yahoo.com/news/allu-arjun-romances-tamannaah-italy-070231101.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210729065241/https://www.yahoo.com/news/allu-arjun-romances-tamannaah-italy-070231101.html |archive-date=29 July 2021 |access-date=22 May 2011 |publisher=[[Yahoo!]]}}</ref><ref>{{Cite news |title=Allu Arjun's Badrinath audio released |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/allu-arjuns-badrinath-audio-released/articleshow/8194756.cms?from=mdr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210606112326/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/allu-arjuns-badrinath-audio-released/articleshow/8194756.cms?from=mdr |archive-date=6 June 2021 |access-date=8 May 2011 |work=[[The Times of India]] |quote=The film, directed by VV Vinayak is an action-packed, romantic entertainer.}}</ref> ''ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ'' ᱫᱚ ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱑,᱔᱐O ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱜᱮ ᱨᱟᱭ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱥᱚᱯᱷᱚᱞᱚᱛᱟ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi">{{Cite news |date=3 August 2011 |title=Badrinath completes 50days in 187 theatres |url=https://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Badrinath-completes-50days-in-187-theatres/articleshow/9466159.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203060804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29846171_1_badrinath-allu-arjun-theatres |archive-date=3 December 2013 |work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱱᱟᱛᱷ ᱱᱟᱛᱷ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱚᱠᱷᱤᱛ]] ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ - ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Dookudu sweeps Filmfare awards for year 2011 |url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/filmfaresouthawards2011.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710003812/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/filmfaresouthawards2011.html |archive-date=10 July 2012 |access-date=1 June 2018}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤ ᱜᱩᱯᱤᱭᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱚᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ ᱱᱟᱥᱛᱤᱠ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱭᱟᱹᱣᱲᱟᱹ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱤᱬᱤᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱚᱠᱱᱚᱱᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱢ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱷᱤᱥᱢᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱞᱚᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱸᱰᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱞᱟᱠᱷ ᱫᱤᱭᱟᱹᱣᱲᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱽᱨᱤ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱨᱮᱧ== {{Infobox album | name = ᱵᱚᱫᱽᱨᱤᱱᱟᱛᱷ | type = ᱥᱟᱶᱩᱰᱴᱨᱟᱠ | artist = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ]] | cover = | alt = | released = ᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ | recorded = ᱒᱐᱑᱑ | venue = | studio = | genre = Soundtrack | length = ᱓᱕:᱔᱙ | label = [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱟ ᱢᱩᱣᱡᱤᱠ]] | producer = ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱚᱵᱚᱬᱤ | prev_title = [[:en:Once Upon a Warrior|Once Upon a Warrior]] | prev_year = 2011 | next_title = ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ | next_year = 2011 }} tt720nlqa1icsa64y1hfxoqtl1hi4wy ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ 0 38069 197942 197861 2026-09-16T15:51:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 197942 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ | native_name = | native_name_lang = bn | other_name = | nickname = | type = ᱟᱹᱛᱩ | image = | alt = | caption = | pushpin_map = India West Bengal # India | pushpin_label_position = right | pushpin_alt = | pushpin_caption = ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|23|12|48.2|N|87|01|08.0|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|India}} | subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] | subdivision_name2 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ | demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] | time_zone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[Subscriber trunk dialing|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱓᱒᱔᱑ | registration_plate = | custom_label1_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ | custom_data1_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | custom_label2_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ | custom_data2_sec1 = [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ]] | website = {{URL|bankura.gov.in/}} | footnotes = }} '''ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱡᱤᱞᱟᱹ|ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ I]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{OSM Location map |width=450| height=500| zoom=10 |coord={{coord|23|23|0|N|87|6|10|E}}| float=left|caption='''ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ''' M: ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱟᱣᱩᱱ/ᱱᱟᱜᱟᱨ, CT: ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, H: ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ, T: ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ, B: ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ |mark-coord1={{coord|23|19|48|N|87|13|12|E}} | label-pos1=right|label1= Beliatore| numbered1=CT| mark-title1= [[Beliatore]] (CT)|label-color1= #800000 |label-size1=11| mark-size1=12|shape1=l-circle|shape-color1=#A40000|shape-outline1=white|label-offset-x1=2 |mark-coord2={{coord|23|25|48|N|87|16|48|E}} | label-pos2=right|label2=Barjora| numbered2=CT| mark-title2= [[Barjora]] (CT) |mark-coord3={{coord|23|26|44|N|87|15|8|E}} | label-pos3=right|label3=Ghutgarya| numbered3=CT| mark-title3= [[Ghutgarya]] (CT) |mark-coord4={{coord|23|22|11|N|86|54|9|E}} | label-pos4=right|label4=Jhantipahari| numbered4=CT| mark-title4= [[Jhantipahari]] (CT) |mark-coord5={{coord|23|15|0|N|87|4|12|E}}| label-pos5=right |label5=Bankura| numbered5=M| mark-title5 =[[Bankura]] (M)| shape-color5=#800000 |mark-coord6={{coord|23|16|34|N|86|59|52|E}}| label-pos6=left|label6=Achuri| numbered6=R| mark-title6= [[Achuri]] (R)| shape-color6=#C42222 |mark-coord7={{coord|23|23|50|N|87|6|32|E}}| label-pos7=right|label7=Amarkanan| numbered7=R| mark-title7= [[Amarkanan]] (R)| shape-color7=#C42222 |mark-coord8={{coord|23|15|45|N|87|5|32|E}}| label-pos8=left|label8=Bikna| numbered8=R| mark-title8= [[Bikna]] (R)| shape-color8=#C42222 |mark-coord9={{coord|23|18|6|N|86|58|57|E}}| label-pos9=right|label9=Chhatna| numbered9=R| mark-title9= [[Chhatna]] (R)| shape-color9=#C42222 |mark-coord10={{coord|23|28|12|N|87|7|48|E}}| label-pos10=left|label10=Durlabhpur| numbered10=R| mark-title10= [[Durlabhpur]] (R)| shape-color10=#C42222 |mark-coord11={{coord|23|25|12|N|87|7|12|E}}| label-pos11=right|label11=Gangajalghati| numbered11=R| mark-title11= [[Gangajalghati]] (R)| shape-color11=#C42222 |mark-coord12={{coord|23|18|51|N|87|5|38|E}}| label-pos12=right|label12=Kanchanpur| numbered12=R| mark-title12= [[Kanchanpur, Bankura]] (R)| shape-color12=#C42222 |mark-coord13={{coord|23|28|30|N|87|13|22|E}}| label-pos13=left|label13=Maliara| numbered13=R| mark-title13= [[Maliara]] (R)| shape-color13=#C42222 |mark-coord14={{coord|23|6|22|N|87|11|5|E}}| label-pos14=left|label14=Medinipur| numbered14=R| mark-title14= [[Medinipur, Bankura]] (R)| shape-color14=#C42222 |mark-coord15={{coord|23|34|12|N|87|6|0|E}}| label-pos15=left|label15=Mejia| numbered15=R| mark-title15= [[Mejia, Bankura]] (R)| shape-color15=#C42222 |mark-coord16={{coord|23|10|9|N|87|9|48|E}}| label-pos16=left|label16=Murakata| numbered16=R| mark-title16= [[Murakata]] (R)| shape-color16=#C42222 |mark-coord17={{coord|23|8|31|N|87|12|7|E}}| label-pos17=left|label17=Onda| numbered17=R| mark-title17= [[Onda, Bankura]] (R)| shape-color17=#C42222 |mark-coord18={{coord|23|24|33|N|87|22|35|E}}| label-pos18=left|label18=Pakhanna| numbered18=R| mark-title18= [[Pakhanna]] (R)| shape-color18=#C42222 |mark-coord19={{coord|23|12|48|N|87|1|8|E}}| label-pos19=left|label19=Puabagan| numbered19=R| mark-title19= Puabagan (R)|shape-color19=black| label-size19=13|label-color19=black <!-- make the subject of the article stand out with black colors --> |mark-coord20={{coord|23|10|53|N|86|48|33|E}}| label-pos20=right|label20=Saldiha| numbered20=R| mark-title20= [[Saldiha]] (R)| shape-color20=#C42222 |mark-coord21={{coord|23|31|59|N|86|55|59|E}}| label-pos21=left|label21=Saltora| numbered21=R| mark-title21= [[Saltora]] (R)| shape-color21=#C42222 |mark-coord22={{coord|23|24|0|N|86|59|0|E}}| label-pos22=right|label22=Susunia| numbered22=H| mark-title22= [[Susunia]] (H)| shape-color22=#87410E |mark-coord23={{coord|23|34|29|N|86|55|57|E}}| label-pos23=right|label23=Biharinath| numbered23=H| mark-title23= [[Biharinath]] (H)| shape-color23=#87410E |mark-coord24={{coord|23|9|55|N|87|14|20|E}} | label-pos24=top|label24=Bahulara| numbered24=T| mark-title24= [[Bahulara Ancient Temple]] (T) |shape-color24=#AA6666 |mark-coord25={{coord|23|12|38|N|87|5|31|E}} | label-pos25=bottom|label25=Ekteswar| numbered25=T| mark-title25= [[Ekteswar]] (T) |shape-color25=#AA6666 |mark-coord26={{coord|23|12|52|N|87|7|22|E}} | label-pos26=right|label26=Sonatapal| numbered26=T| mark-title26= [[Sonatapal]] (T) |shape-color26=#AA6666 |mark-coord27={{coord|23|20|48|N|87|18|12|E}} | label-pos27=top|label27=Jagannathpur| numbered27=T| mark-title27= [[Jagannathpur, Bankura]] (T) |shape-color27=#AA6666 |mark-coord28={{coord|23.4754|87.3023}}| label28= Durgapur|labela28= Barrage| label-color28 = #C42222 | label-angle28=0| label-pos28=right| label-size28=10| mark-size28=12| numbered28=B|mark-title28 =[[Durgapur Barrage]]| shape-color28=#C42222 |mark-coord29={{coord|23.5088|87.2418}}| label29=Damodar River| label-color29 = #77A1CB| label-angle29=40| label-pos29=top| label-size29=10| mark-size29=0| mark-title29 =none |mark-coord30={{coord|23.3028|86.8958}}| label30=Dwarakeswar| label-color30 = #77A1CB| label-angle30=70| label-pos30=top| label-size30=10| mark-size30=0| mark-title30 =none |mark-coord31={{coord|23.2488|86.9318}}| label31= River| label-color31 = #77A1CB| label-angle31=20| label-pos31=top| label-size31=10| mark-size31=0| mark-title31 =none}} === ᱴᱷᱟᱶ === ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ {{coord|23|12|48.2|N|87|01|08.0|E|display=inline}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ === ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱛ (Uplands) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ-ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ ᱨᱟᱲ ᱴᱟᱺᱰᱤ (Rarh Plains) ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱸᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱟᱴᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱸᱥ, ᱵᱩ components/ ᱫᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱡ ᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf|title = District Census Handbook Bankura |work = pages 13-17 | publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 23 April 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱙% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Hanbook |title = District Statistical Handbook 2013 Darjeeling |work = Table 2.4b |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 23 April 2020 }}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <small>ᱱᱳᱴ: ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱩᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small> == ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱ == === ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ === ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ I ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1913_PART_A_DCHB_BANKURA.pdf |title = District Census Handbook: Bankura | work= Map of Bankura with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | accessdate = 20 November 2016 }}</ref><ref>{{cite web| url = http://bankura.gov.in/Blocks/Bankura-I.pdf |title = Bankura District | work= Bankura I |publisher= Bankura district administration | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ == ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ, ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱵᱟᱝᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱵᱟᱝᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑,᱓᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱖᱔᱙ (᱔᱙%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱖᱓ (᱕᱑%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱒᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱵᱟᱝᱠᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱘᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱖᱔%) ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> == ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ == [[ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱒ (ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱥᱴᱮᱴ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱒]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱧᱪᱚ (ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱒᱔ ᱯᱚᱨᱜᱚᱱᱟ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱓᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱓᱑᱔]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Google maps</ref> == ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ == ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ]] (Bankura Unnayani Institute of Engineering) ᱫᱚ B.Tech. ᱟᱨ M.Tech. ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.buie.ac.in/ |title = Bankura Unnayani Institute of Engineering |publisher= BUIE | accessdate = 20 November 2016 }}</ref> ᱯᱩᱣᱟᱵᱟᱜᱟᱱ (ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱟᱱᱫᱷ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱳᱫᱚᱭ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱳ-ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱣᱟᱦᱚᱨ ᱱᱚᱵᱳᱫᱚᱭ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱫᱚ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ]] (CBSE) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱮᱵᱚᱥ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/schools/jawahar-navodaya-vidyalaya-evvr39|title = Jawahar Navodaya Vidyalaya |publisher= ICBSE | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨᱯᱩᱨ (ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱟᱱᱫᱷ, ᱮᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱩᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱳ-ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ Class I ᱠᱷᱚᱱ X ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱮᱵᱚᱥ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥᱣᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ, ᱔,᱘᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.icbse.com/schools/st-xaviers-high-school-p66qoz |title = St. Xaviers High School |publisher= ICBSE | accessdate = 26 April 2020}}</ref><ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107603/st-xaviers-h-s.html |title = St Xaviers High School |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ,<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107203/vivekananda-siksha-niketan-h-s.html |title = Vivekanada Siksha Niketan High School|publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱜᱳᱨᱟᱵᱟᱲᱤ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ,<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130106802/jagadalla-gorabari-m-g-smriti-vidyalaya-h-s.html |title = Jagdalla Gorabari MG Smriti Vidyalaya (HS) |publisher= Schools.org.in | accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱽᱨᱟᱢ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ,<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107504/rajgram-vivekananda-hindu-vidyalaya-h-s.html |title = Rajgram Vivekananda Hindu Vidyalaya |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱚᱜᱚᱫᱚᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱱᱟ ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = https://schools.org.in/bankura/19130107804/helna-susunia-m-s-high-school-h-s.html|title = Helna Susunia MS High School |publisher= Schools.org.in| accessdate = 26 April 2020}}</ref> == ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ == [[ᱟᱪᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱪᱩᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (Anchuri Rural Hospital) ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ I ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱛᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱱᱟ ᱥᱩᱥᱩᱱᱤᱭᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ) ᱟᱨ ᱠᱟᱧᱪᱟᱠᱩᱨᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ) ᱨᱮ [[ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | accessdate =10 April 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | accessdate = 10 April 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist|3}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Wikivoyage-inline|Bankura}} {{Bankura District}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]] tgjvucizrcn9ehs8jbz1lul57kuoxap ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ 0 38077 197924 2026-09-16T12:41:35Z MT731 2184 "{{short description| ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱟᱨᱢ}} {{Infobox family |name=ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ |crest= |caption= | image={{multiple image |align=left |direction=horizontal |image1= GDBIRLAUCOBANK.jpg |width1=94 |caption1='''ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ''' |image2=Basant Kumar Birla - Kolkata 2009-05..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197924 wikitext text/x-wiki {{short description| ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱟᱨᱢ}} {{Infobox family |name=ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ |crest= |caption= | image={{multiple image |align=left |direction=horizontal |image1= GDBIRLAUCOBANK.jpg |width1=94 |caption1='''ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ''' |image2=Basant Kumar Birla - Kolkata 2009-05-02 0066.jpg |width2=94 |caption2='''ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' |image3=Kumar Mangalam Birla.jpg |width3=96 |caption3='''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' }} |origin=[[ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]], [[ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |region=[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ |early_forms= |members={{ublist|[[ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]|[[ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]|[[ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]}} |otherfamilies= |distinctions= |heirlooms= |estate= |meaning= |footnotes= }} '''ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.adityabirla.com |title=Aditya Birla Group &#124; Home |access-date=2011-11-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129203833/http://www.adityabirla.com/ |archive-date=2011-11-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ckbirlagroup.com|title=CK Birla Group – Birla Companies – Family – US$1.6 billion diversified conglomerate that has a history of enduring relationships with renowned global companies.|website=ckbirlagroup.com|access-date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/specials/yash-birla-s-business-comes-under-stress-114021701657_1.html|title=Yash Birla's business comes under stress|first=Dev Chatterjee & Sharleen|last=D'Souza|newspaper=Business Standard India |date=17 February 2014|access-date=9 July 2017|via=Business Standard}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱵᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |title=Ashes of Immortality: Widow-Burning in India |first=Catherine |last=Weinberger-Thomas |publisher=University of Chicago Press |year=1999 |isbn=978-0-22688-568-1 |page=[https://archive.org/details/ashesofimmortali0000wein/page/177 177] |url=https://archive.org/details/ashesofimmortali0000wein |url-access=registration |edition=Translated |orig-year=1996}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱠᱷᱣᱟᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱟᱣᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Standard |first=Business |title=House of history |url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/house-of-history-116022601104_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130132645/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/house-of-history-116022601104_1.html |archive-date=2024-11-30 |access-date=2025-11-03 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱨᱞᱟ=== ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱷ ᱥᱳᱵᱷᱚᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱴᱷ ᱵᱷᱩᱫᱷᱨᱚᱢᱚᱞᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Maheshwari Jati Ka Itihas, Maheshwari History Office, Bhanpura, Birla, June 1940, p. 183–190</ref><ref name="auto">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pDlj7rwlDK0C&q=birla+daughters&pg=PT684|title=Brushes With History|first=Krishna Kumar|last=Birla|date=17 April 2009|publisher=Penguin UK|isbn=9788184758511|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱥᱮᱴᱷ ᱥᱤᱵᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ (᱑᱘᱔᱐-᱑᱙᱐᱙) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱤᱥ (ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱛᱩᱞᱩᱡ) ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱩᱞᱥᱟᱹ ᱤᱱᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱛᱩᱞᱥᱟᱹ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱥᱤᱣ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱩᱞᱥᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱛᱞᱟᱢ-ᱢᱟᱱᱰᱥᱟᱣᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ) ᱫᱚ ᱢᱚᱡᱽ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱞᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱚᱥᱯᱤ ᱵᱟᱥᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟᱞᱰᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto"/> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞ ᱪᱮᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱪᱟᱨᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱑᱘᱖᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ === ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ=== ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱩᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ (ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ) ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣᱫᱟᱥ ᱡᱩᱜᱚᱞᱠᱤᱥᱳᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qhe3-G5aBkg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/Qhe3-G5aBkg| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=The story of the Birla empire by Talveen Singh- Part I|publisher=Aditya Birla Group|date=31 May 2011|access-date=9 July 2017|via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> - ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ, [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ]] ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱾<ref>[http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy3/BSTA034.htm The Birla Family Crisis - Case Studies, Case Study in Business, Management|Case Studies<!-- Bot generated title -->] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140714221045/http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy3/BSTA034.htm |date=July 14, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/the-big-story/story/20120305-battle-for-mp-birla-fortune-icai-indicts-lodhas-757506-2012-02-25|title=Battle for Billions: Birlas vs Lodhas|date=25 February 2012 |access-date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/What-keeps-the-Marwaris-thriving/articleshow/35380786.cms|title=What keeps the Marwaris thriving? - Times of India|website=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2017}}</ref> ᱵᱚᱞᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Industrial Entrepreneurship of Shekhawati Marwaris, [[D. K. Taknet]], Kumar Prakashan, Jaipur, 1987, p. 41</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤ. ᱞᱤᱴ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ===ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ=== ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱜᱚᱱᱤ ᱵᱮᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ₹᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱕᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ₹᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱑.᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xcbBEHHI-90C|title=India's Industrialists|first1=Margaret|last1=Herdeck|first2=Gita|last2=Piramal|date=9 July 1985|publisher=Lynne Rienner Publishers|isbn=9780894104152|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱡᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱴ ᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/corporate-dossier/family-spirit-and-frugality-help-the-birlas-keep-pace-with-changing-times/articleshow/41702203.cms?intenttarget=no|title='Family' spirit and frugality help the Birlas keep pace with changing times|date=6 September 2014|access-date=9 July 2017|newspaper=The Economic Times}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱤᱞ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱞᱠ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ (ᱜᱞᱟᱥᱤᱢ) (᱑᱙᱔᱘) ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ (ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱟᱞᱩᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱑᱙᱕᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱚᱨᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱚᱴᱮᱞ|ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ, ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱨᱟᱡᱽ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱭᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Business Legends, Gita Piramal, Penguin UK, Dec 1, 2010</ref> ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1943/01/02/archives/british-investors-see-peril-in-india-managing-agents-fear-loss-of.html|title=British Investors See Peril in India – Managing Agents Fear Loss of Immense Profits on Half of Country's Industries – Natives Seek Business – Huge Sterling Credits Already Available to Buy Out the Foreign Companies|first=Herbert L.|last=Matthews|date=2 January 1943|page=5| work=New York Times|access-date=9 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱮᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱚᱴᱮᱞ|ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Debajyoti Burman, Mystery of Birla House, Jugabani Hahitya Chakara, 3rd reprint 1951, P. 111</ref> ᱚᱠᱟ ᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱱᱮᱢᱵᱚᱫᱤᱨᱤᱯᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱕᱗-᱑᱙᱕᱙) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱚᱞᱯ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Phrases And Facts: About Kerala, Partha Choudhuri, Liberation, Vol. II, No. 3 (January 1969).</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Piramal|first=Gita|url=http://www.india-seminar.com/1999/482/482%20piramal.htm|title= A crisis of leadership|date=October 1999|work=Family Business, a symposium on the role of the family in Indian business|access-date=9 July 2017}}</ref> ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ== ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ<ref>{{Cite web |last=Rahman |first=Shafi |date=2012-02-25 |title=Battle for Billions: Birlas vs Lodhas |url=https://www.indiatoday.in/magazine/the-big-story/story/20120305-battle-for-mp-birla-fortune-icai-indicts-lodhas-757506-2012-02-25 |access-date=2025-11-03 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱠᱚ (ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ ᱱᱤᱣᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱠᱱᱤᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱟᱯᱟ ᱡᱩᱜᱟᱞ ᱠᱤᱥᱚᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Aiyar |first=Shankkar |date=2004-08-02 |title=Birlas heave sigh of relief, but are in battle gear |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20040802-gd-brilas-will-donate-wealth-outsider-rs-lodha-shocking-family-members-birla-house-789610-2004-08-01 |access-date=2025-11-03 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱡᱤ.ᱰᱤ.–ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ₹᱒᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2019-06-19 |title=Yashovardhan Birla named 'wilful defaulter' by UCO Bank |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/yash-birla-named-wilful-defaulter-by-uco-bank/articleshow/69817782.cms |access-date=2025-11-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== [[File:Gandhi at the Laxminarayan Temple.jpg|thumbnail|right| [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ, ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱨᱮ, ᱵᱚᱞᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱫᱟᱹᱦᱲᱤ ᱨᱮ) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[File:'Birla Brothers' Plaque at 'Dhosi Hill'.jpg|thumbnail|right| ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱴᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱤ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ 'ᱫᱷᱳᱥᱤ ᱦᱤᱞ' ᱨᱮ 'ᱯᱤᱞᱜᱨᱤᱢ' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]] [[File:BITS-Pilani campus aerial view.jpg|thumb|ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ-ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱮᱭᱟᱨᱤᱭᱚᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ]] ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱥᱚᱦᱞᱟ (ᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱟᱞᱣᱟᱭᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱱᱚᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱚᱥᱴ (ᱵᱤ.ᱤ.ᱴᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱴᱤᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Specials/XaccWERecP1ckwaJ4spx5O/Rajashree-Birla--Giving-is-in-fact-living.html|title=Rajashree Birla - Giving is in fact living|first=Rajashree|last=Birla|work=mint |date=3 October 2014|access-date=9 July 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: *ᱥᱮᱪᱮᱫ **ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ** ᱨᱩᱠᱢᱟᱱᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ** ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ** [[ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ ᱟᱥᱲᱟ]] ** [[ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ** [[ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ]] ** ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱨᱮᱱᱩᱠᱳᱴ ** ᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱨᱱᱤᱝ, [[ᱦᱟᱞᱫᱣᱟᱱᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱥᱟᱠᱮᱴ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.birla.ac.in//|title=Birla Vidya Niketan, Odisha|website=birla.ac.in|access-date=29 May 2025}}</ref> ** ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ - ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱢᱳᱰᱩᱞ ** ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱚᱯᱮᱱ ᱢᱟᱭᱤᱱᱰᱥ - ᱦᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱢᱳᱰᱩᱞ ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]] ** [https://polytechnic.wbtetsd.gov.in/bitkolkata ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ] ** ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤᱢᱴᱮᱠ), ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱱᱳᱭᱰᱟ<ref>{{Cite web |url=http://bimtech.ac.in/about/the-legacy-the-birla-group/ |title=Archived copy |access-date=2016-08-25 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142705/https://www.bimtech.ac.in/about/the-legacy-the-birla-group/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ** [[ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱳᱰᱤᱥᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.bgu.ac.in/|title=Birla Global University - Top University in BBSR, Odisha|website=www.bgu.ac.in|access-date=29 May 2025}}</ref> ** [[ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱥᱨᱟ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱚᱨᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ** ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱚᱥᱴ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ** [[ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]], ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱯᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] *ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ **[[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ]] ([[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ#ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ** [[ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]] *ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ** [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] ** [[ᱵᱮᱞ ᱵᱷᱤᱭᱩ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ** [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] *ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ** [[ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ** [[ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ#ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ (ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱤᱞᱥ ᱵᱷᱭᱟᱭᱟᱢᱥᱟᱞᱟ)|ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ]] (ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱤᱞᱥ ᱵᱷᱭᱟᱭᱟᱢᱥᱟᱞᱟ) ** [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ#ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ|ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ]] ** [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ#ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ]] ** ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱮ.ᱠᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]], ᱥᱟᱬᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]], [[ᱵᱷᱭᱟᱥ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Govind Mishra gets Saraswati Samman 2013 for novel 'Dhool Paudhon Par' |work= Daily News & Analysis| url = http://www.dnaindia.com/india/report-govind-mishra-gets-saraswati-samman-2013-for-novel-dhool-paudhon-par-2020773 |date=22 September 2014 | access-date = 2014-09-23 }}</ref> ==ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ== ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ, ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ (ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ) ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: :“ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱞᱠᱳᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱟᱨᱮᱴ ᱵᱟᱭ ᱧᱩᱨᱟ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ, ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱹᱲᱤᱡ ᱾”<ref>India's Industrialists, Volume 1, Margaret Herdeck, Gita Piramal, Lynne Rienner Publishers, 1985 p.&nbsp;97</ref> ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, 'ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ', 'ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱞᱚᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ' ᱟᱨ 'ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾'<ref name="economictimes.indiatimes.com"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://gurcharandas.org/node/634|title=Marwari ethic and the spirit of Capitalism - Gurcharan Das|website=gurcharandas.org|access-date=9 July 2017}}</ref> ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/08/26/stories/2004082602130600.htm|title=The Hindu Business Line : 'Mahatma was witness to Birla clan partition'|last=cakml|website=www.thehindubusinessline.com|access-date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/economy/story/19870930-after-months-of-tension-birlas-part-ways-amicably-799365-1987-09-29|title=After months of tension, Birlas part ways amicably|date=30 September 1987 |access-date=9 July 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ" ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱮ ᱴᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ (ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱭᱚᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱤᱭᱚᱢᱵᱷᱚᱫᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ("ᱵᱟᱰᱤ ᱢᱟ") ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/yash-gets-candid/article5875980.ece|title=Yash gets candid|website=[[The Hindu]]|date=5 April 2014 |access-date=9 July 2017|last1=Srinivasan |first1=Madhumitha }}</ref> ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱥ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱰᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/family-values/238587|title=Family Values|date=November 2013 |access-date=9 July 2017}}</ref> ==="ᱴᱟᱴᱟ-ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ" ᱡᱚᱲ=== ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱴᱟᱴᱟ]]-ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.mathrubhumi.com/english/news/columns/below-the-belt/capitalists-of-the-world-unite-4323.html Capitalists of the world, unite! Mathrubhumi, October 9, 2008] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402100733/http://www.mathrubhumi.com/english/news/columns/below-the-belt/capitalists-of-the-world-unite-4323.html |date=April 2, 2015 }}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱟᱞᱢᱤᱭᱟᱥ (ᱰᱟᱞᱢᱤᱭᱟ-ᱥᱟᱦᱩ ᱡᱚᱭᱱ ᱜᱩᱴ) ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=Pi5bAAAAMAAJ&q=Tata,+Birla,+Dalmia-Jain,+Hirachand,+B.+Mukherjee+and+M.+Chettiar|title=World Marxist Review|date=9 July 1970|publisher=Progress Books.|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (᱑᱙᱓᱙-᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=X6knIE-47BAC&q=tata+birla+dalmia&pg=PA290|title=A History of Corporate Governance around the World: Family Business Groups to Professional Managers|first=Randall K.|last=Morck|date=1 November 2007|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226536835|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref>), ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref> [http://swaminomics.org/the-curse-of-too-many-sons/ The Curse of too-many Sons, Swaminathan S. Anklesaria Aiyar, Times of India, Nov 9, 1997]</ref><ref>{{cite web |first= |title=The Rise, Fall & Rise Of Indian Business Families |url=http://www.businessandeconomy.org/14122006/storyd.asp?sid=641&pageno=25 |access-date=9 July 2017 |website=www.businessandeconomy.org}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ-ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iLvyf6jQYqYC&q=Tata+Birla&pg=PA184|title=Tata Consultancy Services Story- and Beyond|first=Subramaniam|last=Ramadorai|date=9 July 2017|publisher=Penguin Books India|isbn=9780670084906|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] ancj4hxd6omv5tcd4su77ygxsbb6bl4 197925 197924 2026-09-16T12:48:31Z MT731 2184 197925 wikitext text/x-wiki {{short description| ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱟᱨᱢ}} {{Infobox family |name=ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ |crest= |caption= | image={{multiple image |align=left |direction=horizontal |image1= GDBIRLAUCOBANK.jpg |width1=94 |caption1='''ᱡᱤ. ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ''' |image2=Basant Kumar Birla - Kolkata 2009-05-02 0066.jpg |width2=94 |caption2='''ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' |image3=Kumar Mangalam Birla.jpg |width3=96 |caption3='''ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' }} |origin=[[ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]], [[ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |region=[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ |early_forms= |members={{ublist|[[ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]|[[ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨᱞᱟ]]|[[ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱟᱸᱛ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]|[[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ]]}} |otherfamilies= |distinctions= |heirlooms= |estate= |meaning= |footnotes= }} '''ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.adityabirla.com |title=Aditya Birla Group &#124; Home |access-date=2011-11-29 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111129203833/http://www.adityabirla.com/ |archive-date=2011-11-29 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ckbirlagroup.com|title=CK Birla Group – Birla Companies – Family – US$1.6 billion diversified conglomerate that has a history of enduring relationships with renowned global companies.|website=ckbirlagroup.com|access-date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/specials/yash-birla-s-business-comes-under-stress-114021701657_1.html|title=Yash Birla's business comes under stress|first=Dev Chatterjee & Sharleen|last=D'Souza|newspaper=Business Standard India |date=17 February 2014|access-date=9 July 2017|via=Business Standard}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱭᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱵᱚᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |title=Ashes of Immortality: Widow-Burning in India |first=Catherine |last=Weinberger-Thomas |publisher=University of Chicago Press |year=1999 |isbn=978-0-22688-568-1 |page=[https://archive.org/details/ashesofimmortali0000wein/page/177 177] |url=https://archive.org/details/ashesofimmortali0000wein |url-access=registration |edition=Translated |orig-year=1996}}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱠᱷᱣᱟᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱟᱣᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Standard |first=Business |title=House of history |url=https://www.business-standard.com/article/beyond-business/house-of-history-116022601104_1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130132645/https://www.business-standard.com/article/beyond-business/house-of-history-116022601104_1.html |archive-date=2024-11-30 |access-date=2025-11-03 |website=www.business-standard.com |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ.ᱮᱥ. ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ===ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ=== ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱷ ᱥᱳᱵᱷᱚᱨᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱴᱷ ᱵᱷᱩᱫᱷᱨᱚᱢᱚᱞᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Maheshwari Jati Ka Itihas, Maheshwari History Office, Bhanpura, Birla, June 1940, p. 183–190</ref><ref name="auto">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=pDlj7rwlDK0C&q=birla+daughters&pg=PT684|title=Brushes With History|first=Krishna Kumar|last=Birla|date=17 April 2009|publisher=Penguin UK|isbn=9788184758511|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱥᱮᱴᱷ ᱥᱤᱵᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ (᱑᱘᱔᱐-᱑᱙᱐᱙) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱤᱥ (ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱮ ᱛᱩᱞᱩᱡ) ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱩᱞᱥᱟᱹ ᱤᱱᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱛᱩᱞᱥᱟᱹ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱥᱤᱣ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱩᱞᱥᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱯᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱛᱞᱟᱢ-ᱢᱟᱱᱰᱥᱟᱣᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ) ᱫᱚ ᱢᱚᱡᱽ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱞᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱥᱯᱤ ᱵᱟᱥᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name="auto"/> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞ ᱪᱮᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱪᱟᱨᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱯᱤᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱑᱘᱖᱓ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ === ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ=== ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱩᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ (ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ) ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱫᱮᱣᱫᱟᱥ ᱡᱩᱜᱚᱞᱠᱤᱥᱳᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Qhe3-G5aBkg |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/Qhe3-G5aBkg| archive-date=2021-12-11 |url-status=live|title=The story of the Birla empire by Talveen Singh- Part I|publisher=Aditya Birla Group|date=31 May 2011|access-date=9 July 2017|via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> - ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ, [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ|ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ]] ᱟᱨ ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱾<ref>[http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy3/BSTA034.htm The Birla Family Crisis - Case Studies, Case Study in Business, Management|Case Studies<!-- Bot generated title -->] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140714221045/http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy3/BSTA034.htm |date=July 14, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/the-big-story/story/20120305-battle-for-mp-birla-fortune-icai-indicts-lodhas-757506-2012-02-25|title=Battle for Billions: Birlas vs Lodhas|date=25 February 2012 |access-date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/books/What-keeps-the-Marwaris-thriving/articleshow/35380786.cms|title=What keeps the Marwaris thriving? - Times of India|website=[[The Times of India]]|access-date=9 July 2017}}</ref> ᱵᱚᱞᱫᱮᱵᱽ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Industrial Entrepreneurship of Shekhawati Marwaris, [[D. K. Taknet]], Kumar Prakashan, Jaipur, 1987, p. 41</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤ. ᱞᱤᱴ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ===ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ=== ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱢᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱜᱚᱱᱤ ᱵᱮᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ₹᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱕᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ₹᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱑.᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=xcbBEHHI-90C|title=India's Industrialists|first1=Margaret|last1=Herdeck|first2=Gita|last2=Piramal|date=9 July 1985|publisher=Lynne Rienner Publishers|isbn=9780894104152|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱡᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱴ ᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/corporate-dossier/family-spirit-and-frugality-help-the-birlas-keep-pace-with-changing-times/articleshow/41702203.cms?intenttarget=no|title='Family' spirit and frugality help the Birlas keep pace with changing times|date=6 September 2014|access-date=9 July 2017|newspaper=The Economic Times}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱢᱤᱞ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱠᱨᱤ ᱢᱤᱞ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱢᱳᱴᱚᱨᱥ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱤᱞᱠ ᱢᱟᱱᱩᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱤᱝ (ᱜᱞᱟᱥᱤᱢ) (᱑᱙᱔᱘) ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱟᱞᱠᱳ (ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱟᱞᱩᱢ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱑᱙᱕᱘) ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱ [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱚᱨᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱚᱴᱮᱞ|ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ, ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱨᱟᱡᱽ ᱢᱳᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱭᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Business Legends, Gita Piramal, Penguin UK, Dec 1, 2010</ref> ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱴᱥ ᱟᱜ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1943/01/02/archives/british-investors-see-peril-in-india-managing-agents-fear-loss-of.html|title=British Investors See Peril in India – Managing Agents Fear Loss of Immense Profits on Half of Country's Industries – Natives Seek Business – Huge Sterling Credits Already Available to Buy Out the Foreign Companies|first=Herbert L.|last=Matthews|date=2 January 1943|page=5| work=New York Times|access-date=9 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱮᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱷ ᱵᱷᱟᱭᱤ ᱯᱚᱴᱮᱞ|ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Debajyoti Burman, Mystery of Birla House, Jugabani Hahitya Chakara, 3rd reprint 1951, P. 111</ref> ᱚᱠᱟ ᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱤ. ᱱᱮᱢᱵᱚᱫᱤᱨᱤᱯᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (᱑᱙᱕᱗-᱑᱙᱕᱙) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱯᱚᱞᱯ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Phrases And Facts: About Kerala, Partha Choudhuri, Liberation, Vol. II, No. 3 (January 1969).</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last=Piramal|first=Gita|url=http://www.india-seminar.com/1999/482/482%20piramal.htm|title= A crisis of leadership|date=October 1999|work=Family Business, a symposium on the role of the family in Indian business|access-date=9 July 2017}}</ref> ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ== ᱢᱤᱫ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ<ref>{{Cite web |last=Rahman |first=Shafi |date=2012-02-25 |title=Battle for Billions: Birlas vs Lodhas |url=https://www.indiatoday.in/magazine/the-big-story/story/20120305-battle-for-mp-birla-fortune-icai-indicts-lodhas-757506-2012-02-25 |access-date=2025-11-03 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱠᱚ (ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱞᱟᱠᱥᱢᱤ ᱱᱤᱣᱟᱥ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱠᱱᱤᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱟᱯᱟ ᱡᱩᱜᱟᱞ ᱠᱤᱥᱚᱨ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Aiyar |first=Shankkar |date=2004-08-02 |title=Birlas heave sigh of relief, but are in battle gear |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20040802-gd-brilas-will-donate-wealth-outsider-rs-lodha-shocking-family-members-birla-house-789610-2004-08-01 |access-date=2025-11-03 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱡᱤ.ᱰᱤ.–ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ₹᱒᱙,᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2019-06-19 |title=Yashovardhan Birla named 'wilful defaulter' by UCO Bank |url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/yash-birla-named-wilful-defaulter-by-uco-bank/articleshow/69817782.cms |access-date=2025-11-03 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== [[File:Gandhi at the Laxminarayan Temple.jpg|thumbnail|right| [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ (ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ, ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ, ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱦᱮᱱᱫᱮ ᱴᱩᱯᱨᱤ ᱨᱮ, ᱵᱚᱞᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱫᱟᱹᱦᱲᱤ ᱨᱮ) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] [[File:'Birla Brothers' Plaque at 'Dhosi Hill'.jpg|thumbnail|right| ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱴᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱤ ᱥᱚᱢᱵᱚᱛ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ 'ᱫᱷᱳᱥᱤ ᱦᱤᱞ' ᱨᱮ 'ᱯᱤᱞᱜᱨᱤᱢ' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]] [[File:BITS-Pilani campus aerial view.jpg|thumb|ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ-ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱮᱭᱟᱨᱤᱭᱚᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ]] ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱥᱚᱦᱞᱟ (ᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱟᱞᱣᱟᱭᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱱᱚᱞᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱟᱨᱪᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱚᱥᱴ (ᱵᱤ.ᱤ.ᱴᱤ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱴᱤᱥ ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱜᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Specials/XaccWERecP1ckwaJ4spx5O/Rajashree-Birla--Giving-is-in-fact-living.html|title=Rajashree Birla - Giving is in fact living|first=Rajashree|last=Birla|work=mint |date=3 October 2014|access-date=9 July 2017}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: *ᱥᱮᱪᱮᱫ **ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ** ᱨᱩᱠᱢᱟᱱᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ** ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ** [[ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱯᱚᱭᱤᱸᱴ ᱟᱥᱲᱟ]] ** [[ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ** [[ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ]] ** ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱨᱮᱱᱩᱠᱳᱴ ** ᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱱ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱨᱱᱤᱝ, [[ᱦᱟᱞᱫᱣᱟᱱᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱥᱟᱠᱮᱴ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.birla.ac.in//|title=Birla Vidya Niketan, Odisha|website=birla.ac.in|access-date=29 May 2025}}</ref> ** ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ - ᱯᱷᱨᱟᱱᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱢᱳᱰᱩᱞ ** ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱚᱯᱮᱱ ᱢᱟᱭᱤᱱᱰᱥ - ᱦᱟᱭ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱤᱡᱽ ᱢᱳᱰᱩᱞ ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ]] ** [https://polytechnic.wbtetsd.gov.in/bitkolkata ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ] ** ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (ᱵᱤᱢᱴᱮᱠ), ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱱᱳᱭᱰᱟ<ref>{{Cite web |url=http://bimtech.ac.in/about/the-legacy-the-birla-group/ |title=Archived copy |access-date=2016-08-25 |archive-date=2018-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142705/https://www.bimtech.ac.in/about/the-legacy-the-birla-group/ |url-status=dead }}</ref> ** [[ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] ** [[ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱳᱰᱤᱥᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.bgu.ac.in/|title=Birla Global University - Top University in BBSR, Odisha|website=www.bgu.ac.in|access-date=29 May 2025}}</ref> ** [[ᱥᱚᱨᱚᱞᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱢᱮᱥᱨᱟ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱠᱚᱨᱢᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ** ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱚᱥᱴ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ ** [[ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ]], ᱵᱷᱤᱣᱟᱱᱤ ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱯᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱬᱮᱥ]] *ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ **[[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ]] ([[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ#ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴᱟᱨᱤᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ** [[ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]] ** [[ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ]] *ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ ** [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] ** [[ᱵᱮᱞ ᱵᱷᱤᱭᱩ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ** [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]] *ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ** [[ᱵᱤᱨᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱯᱤᱞᱟᱱᱤ, ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ** [[ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ#ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ (ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱤᱞᱥ ᱵᱷᱭᱟᱭᱟᱢᱥᱟᱞᱟ)|ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ]] (ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱤᱞᱥ ᱵᱷᱭᱟᱭᱟᱢᱥᱟᱞᱟ) ** [[ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ#ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ|ᱵᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ]] ** [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ#ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ|ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ]] ** ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱮ.ᱠᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ]], ᱥᱟᱬᱮᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]], [[ᱵᱷᱭᱟᱥ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Govind Mishra gets Saraswati Samman 2013 for novel 'Dhool Paudhon Par' |work= Daily News & Analysis| url = http://www.dnaindia.com/india/report-govind-mishra-gets-saraswati-samman-2013-for-novel-dhool-paudhon-par-2020773 |date=22 September 2014 | access-date = 2014-09-23 }}</ref> ==ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ== ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ, ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ (ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ) ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ: :“ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱟᱞᱠᱳᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱜᱟᱨᱮᱴ ᱵᱟᱭ ᱧᱩᱨᱟ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ, ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ, ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱹᱲᱤᱡ ᱾”<ref>India's Industrialists, Volume 1, Margaret Herdeck, Gita Piramal, Lynne Rienner Publishers, 1985 p.&nbsp;97</ref> ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, 'ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ', 'ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱞᱚᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ' ᱟᱨ 'ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾'<ref name="economictimes.indiatimes.com"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://gurcharandas.org/node/634|title=Marwari ethic and the spirit of Capitalism - Gurcharan Das|website=gurcharandas.org|access-date=9 July 2017}}</ref> ==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ== ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ-ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/08/26/stories/2004082602130600.htm|title=The Hindu Business Line : 'Mahatma was witness to Birla clan partition'|last=cakml|website=www.thehindubusinessline.com|access-date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/economy/story/19870930-after-months-of-tension-birlas-part-ways-amicably-799365-1987-09-29|title=After months of tension, Birlas part ways amicably|date=30 September 1987 |access-date=9 July 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ" ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱮ ᱴᱩᱵᱽᱨᱤᱠᱩᱞᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ (ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱚᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱭᱚᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱤᱭᱚᱢᱵᱷᱚᱫᱟ ᱵᱤᱲᱞᱟ ("ᱵᱟᱰᱤ ᱢᱟ") ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/yash-gets-candid/article5875980.ece|title=Yash gets candid|website=[[The Hindu]]|date=5 April 2014 |access-date=9 July 2017|last1=Srinivasan |first1=Madhumitha }}</ref> ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱥ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱰᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/articles/family-values/238587|title=Family Values|date=November 2013 |access-date=9 July 2017}}</ref> ==="ᱴᱟᱴᱟ-ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ" ᱡᱚᱲ=== ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ|ᱴᱟᱴᱟ]]-ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.mathrubhumi.com/english/news/columns/below-the-belt/capitalists-of-the-world-unite-4323.html Capitalists of the world, unite! Mathrubhumi, October 9, 2008] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150402100733/http://www.mathrubhumi.com/english/news/columns/below-the-belt/capitalists-of-the-world-unite-4323.html |date=April 2, 2015 }}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱰᱟᱞᱢᱤᱭᱟᱥ (ᱰᱟᱞᱢᱤᱭᱟ-ᱥᱟᱦᱩ ᱡᱚᱭᱱ ᱜᱩᱴ) ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=Pi5bAAAAMAAJ&q=Tata,+Birla,+Dalmia-Jain,+Hirachand,+B.+Mukherjee+and+M.+Chettiar|title=World Marxist Review|date=9 July 1970|publisher=Progress Books.|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱛᱚᱵᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ (᱑᱙᱓᱙-᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=X6knIE-47BAC&q=tata+birla+dalmia&pg=PA290|title=A History of Corporate Governance around the World: Family Business Groups to Professional Managers|first=Randall K.|last=Morck|date=1 November 2007|publisher=University of Chicago Press|isbn=9780226536835|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref>), ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref> [http://swaminomics.org/the-curse-of-too-many-sons/ The Curse of too-many Sons, Swaminathan S. Anklesaria Aiyar, Times of India, Nov 9, 1997]</ref><ref>{{cite web |first= |title=The Rise, Fall & Rise Of Indian Business Families |url=http://www.businessandeconomy.org/14122006/storyd.asp?sid=641&pageno=25 |access-date=9 July 2017 |website=www.businessandeconomy.org}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ-ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=iLvyf6jQYqYC&q=Tata+Birla&pg=PA184|title=Tata Consultancy Services Story- and Beyond|first=Subramaniam|last=Ramadorai|date=9 July 2017|publisher=Penguin Books India|isbn=9780670084906|access-date=9 July 2017|via=Google Books}}</ref> ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ]] 6m6tqvs0nfjd0pzhfkr6p93ja3bu3oj ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ 0 38078 197936 2026-09-16T15:04:04Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ 197936 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ | native_name = ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1956|01|05}} | birth_place = ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | parents = ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱵᱟᱵᱟ)<br>ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱟᱭᱳ) }} '''ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Chaitanya Prasad Majhi), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' ᱥᱮ '''ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱮᱞ. ᱯᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱩᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱤ., ᱟᱨ ᱑᱙৭᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱵᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭ. ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙৭᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙৭᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱩᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱳᱰᱤᱭᱟ-ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ "ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱰᱤᱦᱤ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ == * ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱳᱣᱟᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱾ * ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (᱒᱐᱐᱕-᱒᱐᱐᱘) ᱾ * ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ - ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: * ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱰᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱩ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (AISWA ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱯᱟᱹᱛᱤ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ - ᱒᱐᱑᱔ (ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱠᱟᱹᱜ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱩᱱᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱚᱨᱚᱱᱭᱚᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) * ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) t6hziopajeioo2iu8fw33nntzvz6ci5 197937 197936 2026-09-16T15:11:22Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 197937 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ | native_name = ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1956|01|05}} | birth_place = ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | parents = ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱵᱟᱵᱟ)<br>ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱟᱭᱳ) }} '''ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Chaitanya Prasad Majhi), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' ᱥᱮ '''ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱮᱞ. ᱯᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱩᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱤ., ᱟᱨ ᱑᱙৭᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱵᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭ. ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙৭᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙৭᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱩᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱳᱰᱤᱭᱟ-ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ "ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱰᱤᱦᱤ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ == * ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱳᱣᱟᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱾ * ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (᱒᱐᱐᱕-᱒᱐᱐᱘) ᱾ * ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ - ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: * ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱰᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱩ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (AISWA ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱯᱟᱹᱛᱤ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ - ᱒᱐᱑᱔ (ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱠᱟᱹᱜ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱩᱱᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱚᱨᱚᱱᱭᱚᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) * ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) d5c0qiugobupqibargjv05szfz8iftd 197938 197937 2026-09-16T15:11:56Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ */ 197938 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ | native_name = ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1956|01|05}} | birth_place = ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | parents = ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱵᱟᱵᱟ)<br>ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱟᱭᱳ) }} '''ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Chaitanya Prasad Majhi), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' ᱥᱮ '''ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱮᱞ. ᱯᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱩᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱤ., ᱟᱨ ᱑᱙৭᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱵᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭ. ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙৭᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙৭᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱩᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱳᱰᱤᱭᱟ-ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ "ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱰᱤᱦᱤ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ == * ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱳᱣᱟᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱾ * ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (᱒᱐᱐᱕-᱒᱐᱐᱘) ᱾ * ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ - ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: * ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱰᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱩ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (AISWA ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱯᱟᱹᱛᱤ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ - ᱒᱐᱑᱔ (ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱠᱟᱹᱜ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱩᱱᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱚᱨᱚᱱᱭᱚᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) * ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == 8yu6rvrf1si786c070ke761slphovhd 197939 197938 2026-09-16T15:13:37Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ */ ᱚᱞ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ 197939 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ | native_name = ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ | birth_date = {{Birth date and age|1956|01|05}} | birth_place = ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ, ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | parents = ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱵᱟᱵᱟ)<br>ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ (ᱟᱭᱳ) }} '''ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Chaitanya Prasad Majhi), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ''' ᱥᱮ '''ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱩᱰᱩ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱟᱞᱢᱚᱦᱚᱱ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱭᱢᱚᱛ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱰᱟ ᱮᱞ. ᱯᱤ. ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱩᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱤ., ᱟᱨ ᱑᱙৭᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱵᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭ. ᱮ. ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱩᱛᱠᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱙৭᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙৭᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱙৭᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱩᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮᱱᱮᱢ == ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ-ᱳᱰᱤᱭᱟ-ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ "ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱰᱤᱦᱤ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ == * ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱨᱟᱭᱴᱚᱨᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱳᱰᱤᱥᱟ, ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ, ᱟᱹᱫᱤᱢ ᱳᱣᱟᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱾ * ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (᱒᱐᱐᱕-᱒᱐᱐᱘) ᱾ * ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ - ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰ, ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱾ == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: * ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ * ᱰᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱩ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱨᱟᱹᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱯᱟᱹᱛᱤ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ - ᱒᱐᱑᱔ (ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱠᱟᱹᱜ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱩᱱᱟᱨᱟᱢ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱱ (ᱟᱥᱮᱠᱟ ᱨᱟᱣᱩᱨᱠᱮᱞᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ (ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ) * ᱚᱨᱚᱱᱭᱚᱠ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱢᱟᱹᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) * ᱡᱚᱱᱚᱡᱟᱛᱤ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱢᱟᱹᱱ (ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ) == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == e5l3i7wm7boii9gfdvscxxe66tpppax ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱯᱟᱵᱠᱚ 2 38079 197949 2026-09-16T18:04:10Z ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ 1102 "ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱟᱵᱠᱚᱺ {{Collapse |title='''ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱟᱵᱠᱚᱺ''' |content=* [[special:ContentTranslation|Content Translation Tool]] * [https://source-translation.toolforge.org/ Source Translation Tool] }}" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197949 wikitext text/x-wiki ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱟᱵᱠᱚᱺ {{Collapse |title='''ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱟᱵᱠᱚᱺ''' |content=* [[special:ContentTranslation|Content Translation Tool]] * [https://source-translation.toolforge.org/ Source Translation Tool] }} 74gtzclnmthku9dwshtff6jb583qlna ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ 0 38080 197964 2026-09-17T10:14:33Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ (᱑᱘᱘᱓-᱑᱙᱖᱗)}} '''ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (᱒᱓ ᱢᱮ ᱑᱘᱘᱓ ᱼ ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 197964 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ (᱑᱘᱘᱓-᱑᱙᱖᱗)}} '''ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱤᱲᱞᱟ''' (᱒᱓ ᱢᱮ ᱑᱘᱘᱓ ᱼ ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱗) ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=a>{{cite book |author1=Margaret Herdeck |author2=Gita Piramal |date=1985 |title=India's Industrialists|url=https://books.google.com/books?id=xcbBEHHI-90C&pg=PA62 |publisher=Lynne Rienner Publishers |page=62 |isbn=978-0-89410-415-2}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ, ᱥᱯᱤᱥ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱠᱩᱞᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ [[ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱚᱞᱫᱮᱣᱫᱟᱥ ᱡᱩᱜᱚᱞᱠᱤᱥᱳᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱷᱮᱢᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰᱟᱨᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=a/><ref name=gd>{{cite web |url=http://www.slideshare.net/agrawalpeeyush19/g-d-birla |archive-url=https://web.archive.org/web/20111102183834/http://www.slideshare.net/agrawalpeeyush19/g-d-birla |archive-date= 2 November 2011 |url-status=dead |title=G d birla |website=SlideShare |accessdate=14 August 2015 }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱱᱰᱨᱤᱭᱩ ᱭᱩᱞᱮ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱞ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱤᱝ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱡᱩᱴᱮ<ref name=gd/> ᱨᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱤᱣᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |last=Kudaisya |first=Medha M. |title=The Life and Times of G.D. Birla |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-564572-9 |pages=xvi,194, 414 |url=https://books.google.com/books?id=MTNuAAAAMAAJ&q=Lakshmi+Niwas+Birla |access-date=11 September 2022 |via=Google Bookss}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱴᱟ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ''ᱜᱟᱥᱟᱞᱟ'' (ᱜᱟᱹᱭ ᱟᱥᱲᱟ) ᱟᱨ ''ᱯᱤᱸᱡᱽᱨᱟᱯᱚᱞ'' (ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱣᱚᱸᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://vhp.org/organization/org-second-meeting-of-the-parishad |title=Second Meeting of the Parishad |publisher=Vishva Hindu Parishad |accessdate=19 September 2014 |archive-date=11 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011230633/http://vhp.org/organization/org-second-meeting-of-the-parishad |url-status=dead }}<br />- {{cite book |author=Joya Chatterji |date=2002 |title=Bengal Divided: Hindu Communalism and Partition, 1932–1947 |url=https://books.google.com/books?id=iDNAQcoVqoMC&pg=PA236 |publisher=Cambridge University Press |pages=236 |isbn=978-0-521-52328-8 |via=Google Books }}<br />- {{cite book |author=M. G. Chitkara |date=2004 |title=Rashtriya Swayamsevak Sangh: National Upsurge |url=https://books.google.com/books?id=ifuxzl9NM5sC&pg=PA257 |publisher=APH Publishing |page=257 |isbn=978-81-7648-465-7 |via=Google Books }}<br />- {{cite book |author=Dhananjay Keer |date=1995 |title=Dr. Ambedkar: Life and Mission |url=https://books.google.com/books?id=B-2d6jzRmBQC&pg=PA277 |publisher=Popular Prakashan |page=277 |isbn=978-81-7154-237-6 |via=Google Books }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=x>{{cite book |author=Anand Mohun Sinha |date=2011 |title=Unspoken History of India of Six-Thousand Years |url=https://books.google.com/books?id=cip-3w1SGWAC&pg=PA208 |publisher=AuthorHouse |page=208 |isbn=978-1-4520-9769-5 |via=Google Books}}</ref><ref>{{cite book |author1=K. Satchidananda Murty |author2=Ashok Vohra |date=1990 |title=Radhakrishnan: His Life and Ideas|url=https://books.google.com/books?id=imPXMrFj_-wC&pg=PA100 |publisher=SUNY Press |page=100 |isbn=978-0-7914-0344-0}}</ref> ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱷᱚᱱᱥᱭᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱵᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱥᱭᱟᱛᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱥᱭᱟᱛᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=sy>{{cite web |url=http://www.shrishikshayatanschool.com/aboutus-60_About%20School.htm |title=About School |publisher=Shri Shikshayatan School |accessdate=19 September 2014 |archive-date=30 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140930203035/http://www.shrishikshayatanschool.com/aboutus-60_About%20School.htm |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |author=Debi P. Mishra |date=1998 |title=People's Revolt in Orissa: A Study of Talcher |url=https://books.google.com/books?id=W8GXSR0SiF8C&pg=PA138 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |page=138 |isbn=978-81-7156-739-3 |via=Google Books}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ''ᱫᱷᱟᱨᱢᱟᱞᱟ'' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name=x/><ref name=t>{{cite web |url=http://www.radhekrishn.com/mathura-temple/birla-gita.php |title=Birla Temple Mathura also known as Gita Temple was founded by Jugal Kishore Birla in 1946 |accessdate=19 September 2014 |archive-date=27 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150327011902/http://www.radhekrishn.com/mathura-temple/birla-gita.php |url-status=dead }}</ref><ref name=vk>{{cite web |url=http://www.esamskriti.com/essay-chapters/The-Story-of-the-Vivekananda-Rock-Memorial-5.aspx |title=The Story of the Vivekananda Rock Memorial |accessdate=19 September 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱷᱟᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=History of Sirsa Town |year=1991 |url=https://books.google.com/books?id=G0Z457ZOR44C&pg=PA138 |publisher=Atlantic Publishers & Distri |page=138 |via=Google Books }}<br />- {{cite web |url=http://www.kurukshetra.nic.in/tour/Religious/tirath/Kurukshetra/birlamandir/index.htm |title=Birla Temple at Kurukshetra established in 1952 by Jugal Kishore Birla |accessdate=19 September 2014 |archive-date=24 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180524100232/http://www.kurukshetra.nic.in/tour/Religious/tirath/Kurukshetra/birlamandir/index.htm |url-status=dead }}<br />- {{cite web |url=http://maharajji.com/Delhi-Yamuna/north-delhi-hanuman-temple.html |title=North Delhi Hanuman Temple founded by Jugal Kishore Birla in 1965 |accessdate=19 September 2014 |archive-date=20 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820054442/http://maharajji.com/Delhi-Yamuna/north-delhi-hanuman-temple.html |url-status=dead }}</ref><ref name=mr>{{cite book |author=S. B. Bhattacherje |date=2009 |title=Encyclopaedia of Indian Events & Dates |url=https://books.google.com/books?id=oGVSvXuCsyUC&pg=SL1-PA178 |publisher=Sterling Publishers Pvt. Ltd |page=A178 |isbn=978-81-207-4074-7 |via=Google Books}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱭᱟ]] ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱡᱚᱱᱢᱚᱵᱷᱩᱢᱤ ᱠᱚᱥᱚᱵᱷᱚ ᱫᱮᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱭᱟ ᱾<ref name=kj>{{cite web |title=Shri Krishna Janmasthan |url=http://shrikrishnajanmasthan.net/history.html |publisher=Shri Krishna Janmasthan Trust |accessdate=24 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150904230906/http://shrikrishnajanmasthan.net/history.html |archive-date=4 September 2015 |url-status=dead }}<br />- {{cite web|url=http://www.indiastudychannel.com/resources/154112-Tourism-A-journey-Mathura-Braj-Mandal-Radha-Krishna.aspx|title=Tourism: A journey to Mathura- the Braj Mandal of Radha and Krishna|date=30 July 2012|publisher=IndiaStudyChannel.com|accessdate=19 September 2014|archive-date=11 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130911075424/http://www.indiastudychannel.com/resources/154112-Tourism-A-journey-Mathura-Braj-Mandal-Radha-Krishna.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱚᱠ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=vk/> ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=a/> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱞ. ᱮᱱ. ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tehelka.com/story_main9.asp?filename=Ne122504Splitsville.asp |title=Splitsville: the business of family feuds |author=Naresh Minocha |work=Tehelka |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151122070718/http://archive.tehelka.com/story_main9.asp?filename=Ne122504Splitsville.asp |archivedate=22 November 2015|accessdate=3 December 2023}}</ref> ===ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ=== * ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱠᱚᱥᱚᱵᱷᱚ ᱫᱮᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱡᱚᱱᱢᱚᱵᱷᱩᱢᱤ ᱠᱚᱥᱚᱵᱷᱚ ᱫᱮᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=kj/> * ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://maharajji.com/Ashrams-Temples/ |title=Ashrams & Temples |accessdate=19 September 2014 |archive-date=6 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130806062814/http://maharajji.com/Ashrams-Temples/ |url-status=dead }}</ref> * ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hdfcbank.com/personal/donate-online/religious-offering-inner/1323254400 |title=Religious offerings |publisher=HDFC Bank |accessdate=19 September 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140703142515/http://www.hdfcbank.com/personal/donate-online/religious-offering-inner/1323254400 |archivedate=3 July 2014 }}</ref> * ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ * ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱜᱤᱛᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ), [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref name=t/> * [[ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱥᱭᱟᱛᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱥᱭᱟᱛᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=sy/> * ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮᱞᱤᱯᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=mr/> * [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="bhu">{{cite web |url=http://bhu.ac.in/arts/hostel.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110205100219/http://www.bhu.ac.in/arts/hostel.htm |archive-date=5 February 2011 |url-status=dead |title=Contact |publisher=Benaras Hindu University|accessdate=14 August 2015 }}</ref> * ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/mag/2003/12/07/stories/2003120700490700.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040507042109/http://www.hindu.com/mag/2003/12/07/stories/2003120700490700.htm |url-status=dead |archive-date=7 May 2004 |work=[[The Hindu]] |title=In a time warp |date=2003-12-07 |accessdate=19 September 2014}}</ref> * ᱫᱮᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ]] - ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱵᱚᱞ ᱥᱞᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://devmandirbangkok.com/inside.php |title=Thep Montien – Inside Dev Mandir |accessdate=19 September 2014 |archive-date=25 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325143619/http://www.devmandirbangkok.com/inside.php |url-status=dead }}</ref> * ᱱᱤᱯᱯᱳᱱᱡᱟᱱ ᱢᱳᱦᱳᱡᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] – ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱩᱫᱫᱷᱤᱥᱴ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiavideo.org/maharashtra/travel/nipponzan-myohoji-buddhist-temple-3265.php |title=Nipponzan Myohoji temple, Mumbai, Bombay, Maharashtra, India, Video |work=IndiaVideo |accessdate=19 September 2014}}</ref> * ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://indiaforyou.in/spirituality/mathura.php |title=Lord Krishna Temple, Mathura – History |accessdate=19 September 2014 |archive-date=21 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140821140420/http://indiaforyou.in/spirituality/mathura.php |url-status=dead }}</ref> * ᱯᱟᱨᱟᱢᱡᱭᱳᱛᱤᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱟᱨᱚᱵᱟᱜᱽ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ – ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱴᱚᱠᱥ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Asha Sharma |date=2008 |title=An American in Gandhi's India: The Biography of Satyanand Stokes |url=https://books.google.com/books?id=WVzxpUOzV_0C&pg=PA287 |publisher=Indiana University Press |page=287 |isbn=978-0-253-21990-9 |via=Google Books}}</ref> * [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱚᱠ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱵᱮᱵᱮᱥ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ<ref name=vk/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱲᱞᱟ, ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱲᱞᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱡᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱥᱳᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱮᱠᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 4d7o9xx756ofbndfnos54mqmkxg1ua3