ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱠᱷᱩᱴ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱨ
4
79
198094
197436
2026-09-21T15:26:36Z
MediaWiki message delivery
395
/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ new section
198094
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
{{ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮ}}
<div style="border:1px solid #AAA; background-color:#FFFFFF; padding-left:6px; margin-bottom: 1em;">
<div style="background-color:#F7F7F7; padding:10px; padding-right:20px; border-left:1px solid #CCC; border-bottom:1px solid #DDD; border-right:1px solid #DDD; border-top:1px solid #FAFAFA; margin-left:50px;">
[[ᱨᱮᱫ:System-users.svg|95px|left]]
<big style="margin-top:.1em; padding-left:5px; text-align:left; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;">ᱠᱷᱩᱴ ᱵᱚᱞᱚᱜ ᱦᱚᱨ </big>
<div style="font-size:120%; margin-bottom:10px; text-align:left; padding-right:5%; line-height:150%; color:#222; padding-left:5px;">ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱩᱴ
ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱜᱮᱵᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮᱦᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱞᱤᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱦᱚᱵᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱟᱵᱚᱱ ᱾
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below, and then [[m:Steward requests/Bot status|request access]] from a steward if there is no objection.
</div>
<div style="clear:both;"></div>
</div>
</div>
== [Announcement] Leadership Development Task Force ==
Dear community members,
The [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2018-20/Recommendations/Invest in Skills and Leadership Development|Invest in Skill and Leadership Development]] Movement Strategy recommendation indicates that our movement needs a globally coordinated effort to succeed in leadership development.
The [[:m:Community Development|Community Development team]] is supporting the creation of a global and community-driven [[:m:Leadership Development Task Force]] ([[:m:Leadership Development Task Force/Purpose and Structure|Purpose & Structure]]). The purpose of the task force is to advise leadership development work.
The team seeks community feedback on what could be the responsibilities of the task force. Also, if any community member wishes to be a part of the 12-member task force, kindly reach out to us. The feedback period is until 25 February 2022.
'''Where to share feedback?'''
'''#1''' Interested community members can add their thoughts on the [[:m:Talk:Leadership Development Task Force|Discussion page]].
'''#2''' Interested community members can join a regional discussion on 18 February, Friday through Google Meet.
'''Date & Time'''
* Friday, 18 February · 7:00 – 8:00 PM IST ([https://zonestamp.toolforge.org/1645191032 Your Timezone]) ([https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=NHVqMjgxNGNnOG9rYTFtMW8zYzFiODlvNGMgY19vbWxxdXBsMTRqbnNhaHQ2N2Y5M2RoNDJnMEBn&tmsrc=c_omlqupl14jnsaht67f93dh42g0%40group.calendar.google.com Add to Calendar])
* Google Meet link: https://meet.google.com/nae-rgsd-vif
Thanks for your time.
Regards, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱐᱔, ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines & Ratification Vote ==
'''In brief:''' the [[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|revised Enforcement Guidelines]] have been published. Voting to ratify the guidelines will happen from [[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting|7 March to 21 March 2022]]. Community members can participate in the discussion with the UCoC project team and drafting committee members on 25 February (12:00 UTC) and 4 March (15:00 UTC). Please [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Conversations|sign-up]].
'''Details:'''
The [[:m:Universal Code of Conduct]] (UCoC) provides a baseline of acceptable behavior for the entire Wikimedia movement. The UCoC and the Enforcement Guidelines were written by [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee|volunteer-staff drafting committees]] following community consultations. The revised guidelines were published 24 January 2022.
'''What’s next?'''
'''#1 Community Conversations'''
To help to understand the guidelines, the [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] (MSG) team will host conversations with the UCoC project team and drafting committee members on 25 February (12:00 UTC) and 4 March (15:00 UTC). Please [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Conversations|sign-up]].
Comments about the guidelines can be shared [[:m:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|on the Enforcement Guidelines talk page]]. You can comment in any language.
'''#2 Ratification Voting'''
The Wikimedia Foundation Board of Trustees released a [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/January 2022 - Board of Trustees on Community ratification of enforcement guidelines of UCoC|statement on the ratification process]] where eligible voters can support or oppose the adoption of the enforcement guidelines through vote. Wikimedians are invited to [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information/Volunteer|translate and share important information]].
A [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting|SecurePoll vote]] is scheduled from 7 March to 21 March 2022.
[[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information#Voting%20eligibility|Eligible voters]] are invited to answer a poll question and share comments. Voters will be asked if they support the enforcement of the UCoC based on the proposed guidelines.
Thank you. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱕᱔, ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== <section begin="announcement-header" />The Call for Feedback: Board of Trustees elections is now closed <section end="announcement-header" /> ==
<section begin="announcement-content" />:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback is now closed|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback is now closed|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback is now closed}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
The [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Call for Feedback: Board of Trustees elections]] is now closed. This Call ran from 10 January and closed on 16 February 2022. The Call focused on [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Discuss Key Questions#Questions|three key questions]] and received broad discussion [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Discuss Key Questions|on Meta-wiki]], during meetings with affiliates, and in various community conversations. The community and affiliates provided many proposals and discussion points. The [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Reports|reports]] are on Meta-wiki.
This information will be shared with the Board of Trustees and Elections Committee so they can make informed decisions about the upcoming Board of Trustees election. The Board of Trustees will then follow with an announcement after they have discussed the information.
Thank you to everyone who participated in the Call for Feedback to help improve Board election processes.
Thank you,
Movement Strategy and Governance<br /><section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱒, ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== UCoC Enforcement Guidelines Ratification Vote Begins (7 - 21 March 2022) ==
The ratification of the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] (UCoC) [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|enforcement guidelines]] has started. Every eligible community member can vote.
For instructions on voting using SecurePoll and Voting eligibility, [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter_information|please read this]]. The last date to vote is 21 March 2022.
'''Vote here''' - https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/391
Thank you, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱑᱖, ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Universal Code of Conduct Enforcement guidelines ratification voting is now closed ==
: ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Greetings,
The ratification voting process for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|revised enforcement guidelines]] of the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] (UCoC) came to a close on 21 March 2022. '''Over {{#expr:2300}} Wikimedians voted''' across different regions of our movement. Thank you to everyone who participated in this process! The scrutinizing group is now reviewing the vote for accuracy, so please allow up to two weeks for them to finish their work.
The final results from the voting process will be announced [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|here]], along with the relevant statistics and a summary of comments as soon as they are available. Please check out [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information|the voter information page]] to learn about the next steps. You can comment on the project talk page [[metawiki:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|on Meta-wiki]] in any language.
You may also contact the UCoC project team by email: ucocproject[[File:At_sign.svg|link=|16x16px|(_AT_)]]wikimedia.org
Best regards,
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱕᱖, ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Announcing Indic Hackathon 2022 and Scholarship Applications ==
Dear Wikimedians, we are happy to announce that the Indic MediaWiki Developers User Group will be organizing [[m:Indic Hackathon 2022|Indic Hackathon 2022]], a regional event as part of the main [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] taking place in a hybrid mode during 20-22 May 2022. The event will take place in Hyderabad. The regional event will be in-person with support for virtual participation. As it is with any hackathon, the event’s program will be semi-structured i.e. while we will have some sessions in sync with the main hackathon event, the rest of the time will be upto participants’ interest on what issues they are interested to work on. The event page can be seen on [[m:Indic Hackathon 2022|this page]].
In this regard, we would like to invite community members who would like to attend in-person to fill out a [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc1lhp8IdXNxL55sgPmgOKzfWxknWzN870MvliqJZHhIijY5A/viewform?usp=sf_link form for scholarship application] by 17 April, which is available on the event page. Please note that the hackathon won’t be focusing on training of new skills, and it is expected that applications have some experience/knowledge contributing to technical areas of the Wikimedia movement. Please post on the event talk page if you have any queries. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱓᱑, ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23115331 -->
== Join the South Asia / ESEAP Annual Plan Meeting with Maryana Iskander ==
Dear community members,
In continuation of [[m:User:MIskander-WMF|Maryana Iskander]]'s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Chief Executive Officer/Maryana’s Listening Tour| listening tour]], the [[m:Special:MyLanguage/Movement Communications|Movement Communications]] and [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] teams invite you to discuss the '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/draft|2022-23 Wikimedia Foundation Annual Plan]]'''.
The conversations are about these questions:
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia 2030|2030 Wikimedia Movement Strategy]] sets a direction toward "knowledge as a service" and "knowledge equity". The Wikimedia Foundation wants to plan according to these two goals. How do you think the Wikimedia Foundation should apply them to our work?
* The Wikimedia Foundation continues to explore better ways of working at a regional level. We have increased our regional focus in areas like grants, new features, and community conversations. How can we improve?
* Anyone can contribute to the Movement Strategy process. We want to know about your activities, ideas, requests, and lessons learned. How can the Wikimedia Foundation better support the volunteers and affiliates working in Movement Strategy activities?
<b>Date and Time</b>
The meeting will happen via [https://wikimedia.zoom.us/j/84673607574?pwd=dXo0Ykpxa0xkdWVZaUZPNnZta0k1UT09 Zoom] on 24 April (Sunday) at 07:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1650783659 local time]). Kindly [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=MmtjZnJibXVjYXYyZzVwcGtiZHVjNW1lY3YgY19vbWxxdXBsMTRqbnNhaHQ2N2Y5M2RoNDJnMEBn&tmsrc=c_omlqupl14jnsaht67f93dh42g0%40group.calendar.google.com add the event to your calendar]. Live interpretation will be available for some languages.
Regards,
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱒᱒, ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Call for Candidates: 2022 Board of Trustees Election ==
Dear community members,
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees elections]] process has begun. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Announcement/Call_for_Candidates|Call for Candidates]] has been announced.
The Board of Trustees oversees the operations of the Wikimedia Foundation. Community-and-affiliate selected trustees and Board-appointed trustees make up the Board of Trustees. Each trustee serves a three year term. The Wikimedia community has the opportunity to vote for community-and-affiliate selected trustees.
The Wikimedia community will vote to elect two seats on the Board of Trustees in 2022. This is an opportunity to improve the representation, diversity, and expertise of the Board of Trustees.
Kindly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|submit your candidacy]] to join the Board of Trustees.
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱑, ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== <section begin="announcement-header" />Wikimedia Foundation Board of Trustees election 2022 - Call for Election Volunteers<section end="announcement-header" /> ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
The Movement Strategy and Governance team is looking for community members to serve as election volunteers in the upcoming Board of Trustees election.
The idea of the Election Volunteer Program came up during the 2021 Wikimedia Board of Trustees Election. This program turned out to be successful. With the help of Election Volunteers we were able to increase outreach and participation in the election by 1,753 voters over 2017. Overall turnout was 10.13%, 1.1 percentage points more, and 214 wikis were represented in the election.
There were a total of 74 wikis that did not participate in 2017 that produced voters in the 2021 election. Can you help increase the participation even more?
Election volunteers will help in the following areas:
* Translate short messages and announce the ongoing election process in community channels
* Optional: Monitor community channels for community comments and questions
Volunteers should:
* Maintain the friendly space policy during conversations and events
* Present the guidelines and voting information to the community in a neutral manner
Do you want to be an election volunteer and ensure your community is represented in the vote? Sign up [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|here]] to receive updates. You can use the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|talk page]] for questions about translation.<br /><section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱓᱒, ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Santali Wikipedia Adminship Support Of User ᱫᱚᱞᱚᱱ ᱯᱨᱳᱵᱟᱥ ==
''<span style="font-family:Monotype Corsiva;background-image:linear-gradient(90deg,red,yellow,cyan);color:transparent;background-clip:text;-webkit-background-clip:text">Hello Everyone'',
''I want a test administrator of the Santali Wikipedia community.I want joined adminship to the Santali Wikipedia. I'd like to continue fight vandalism and meaningless content which is still appearing. I think my previous experience of adminship was more or less helpful so it would be nice if I keep having one. Thanks in advance.''
''I have been contributing in Santali Wikipedia which is in incubator and we are trying to make it live. Santali language is an indegenous language which is talked in Eastern india , West bangladesh and Nepal, Bhutan. There is no much work has been done for this language , so I want to make information available through this language in wikipedia''. ᱐᱙:᱒᱓, ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
===Discussion===
''Please keep the discussion friendly'',
* Can you please explain, Where were you an administrator? or why are you consider that this is an test project? Thanks —[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MdsShakil|MdsShakil]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MdsShakil|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱔᱙, ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Propose statements for the 2022 Election Compass ==
: ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hi all,
Community members are invited to ''' [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|propose statements to use in the Election Compass]]''' for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election.]]
An Election Compass is a tool to help voters select the candidates that best align with their beliefs and views. The community members will propose statements for the candidates to answer using a Lickert scale (agree/neutral/disagree). The candidates’ answers to the statements will be loaded into the Election Compass tool. Voters will use the tool by entering in their answer to the statements (agree/neutral/disagree). The results will show the candidates that best align with the voter’s beliefs and views.
Here is the timeline for the Election Compass:
* July 8 - 20: Community members propose statements for the Election Compass
* July 21 - 22: Elections Committee reviews statements for clarity and removes off-topic statements
* July 23 - August 1: Volunteers vote on the statements
* August 2 - 4: Elections Committee selects the top 15 statements
* August 5 - 12: candidates align themselves with the statements
* August 15: The Election Compass opens for voters to use to help guide their voting decision
The Elections Committee will select the top 15 statements at the beginning of August. The Elections Committee will oversee the process, supported by the Movement Strategy and Governance (MSG) team. MSG will check that the questions are clear, there are no duplicates, no typos, and so on.
Regards,
Movement Strategy & Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱒, ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Board of Trustees - Affiliate Voting Results ==
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear community members,
'''The Affiliate voting process has concluded.''' Representatives from each Affiliate organization learned about the candidates by reading candidates’ statements, reviewing candidates’ answers to questions, and considering the candidates’ ratings provided by the Analysis Committee. The shortlisted 2022 Board of Trustees candidates are:
* Tobechukwu Precious Friday ([[User:Tochiprecious|Tochiprecious]])
* Farah Jack Mustaklem ([[User:Fjmustak|Fjmustak]])
* Shani Evenstein Sigalov ([[User:Esh77|Esh77]])
* Kunal Mehta ([[User:Legoktm|Legoktm]])
* Michał Buczyński ([[User:Aegis Maelstrom|Aegis Maelstrom]])
* Mike Peel ([[User:Mike Peel|Mike Peel]])
See more information about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Results|Results]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Stats|Statistics]] of this election.
Please take a moment to appreciate the Affiliate representatives and Analysis Committee members for taking part in this process and helping to grow the Board of Trustees in capacity and diversity. Thank you for your participation.
'''The next part of the Board election process is the community voting period.''' View the election timeline [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022#Timeline| here]]. To prepare for the community voting period, there are several things community members can engage with, in the following ways:
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Read candidates’ statements]] and read the candidates’ answers to the questions posed by the Affiliate Representatives.
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Questions_for_Candidates|Propose and select the 6 questions for candidates to answer during their video Q&A]].
* See the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee’s ratings of candidates on each candidate’s statement]].
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Community Voting/Election Compass|Propose statements for the Election Compass]] voters can use to find which candidates best fit their principles.
* Encourage others in your community to take part in the election.
Regards,
Movement Strategy and Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱐, ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Movement Strategy and Governance News – Issue 7 ==
<section begin="msg-newsletter"/>
<div style = "line-height: 1.2">
<span style="font-size:200%;">'''Movement Strategy and Governance News'''</span><br>
<span style="font-size:120%; color:#404040;">'''Issue 7, July-September 2022'''</span><span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7|'''Read the full newsletter''']]</span>
----
Welcome to the 7th issue of Movement Strategy and Governance newsletter! The newsletter distributes relevant news and events about the implementation of Wikimedia's [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives|Movement Strategy recommendations]], other relevant topics regarding Movement governance, as well as different projects and activities supported by the Movement Strategy and Governance (MSG) team of the Wikimedia Foundation.
The MSG Newsletter is delivered quarterly, while the more frequent [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Updates|Movement Strategy Weekly]] will be delivered weekly. Please remember to subscribe [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/MSG Newsletter Subscription|here]] if you would like to receive future issues of this newsletter.
</div><div style="margin-top:3px; padding:10px 10px 10px 20px; background:#fffff; border:2px solid #808080; border-radius:4px; font-size:100%;">
* '''Movement sustainability''': Wikimedia Foundation's annual sustainability report has been published. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A1|continue reading]])
* '''Improving user experience''': recent improvements on the desktop interface for Wikimedia projects. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A2|continue reading]])
* '''Safety and inclusion''': updates on the revision process of the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A3|continue reading]])
* '''Equity in decisionmaking''': reports from Hubs pilots conversations, recent progress from the Movement Charter Drafting Committee, and a new white paper for futures of participation in the Wikimedia movement. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A4|continue reading]])
* '''Stakeholders coordination''': launch of a helpdesk for Affiliates and volunteer communities working on content partnership. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A5|continue reading]])
* '''Leadership development''': updates on leadership projects by Wikimedia movement organizers in Brazil and Cape Verde. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A6|continue reading]])
* '''Internal knowledge management''': launch of a new portal for technical documentation and community resources. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A7|continue reading]])
* '''Innovate in free knowledge''': high-quality audiovisual resources for scientific experiments and a new toolkit to record oral transcripts. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A8|continue reading]])
* '''Evaluate, iterate, and adapt''': results from the Equity Landscape project pilot ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A9|continue reading]])
* '''Other news and updates''': a new forum to discuss Movement Strategy implementation, upcoming Wikimedia Foundation Board of Trustees election, a new podcast to discuss Movement Strategy, and change of personnel for the Foundation's Movement Strategy and Governance team. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A10|continue reading]])
</div><section end="msg-newsletter"/>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱕᱘, ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Vote for Election Compass Statements ==
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear community members,
Volunteers in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] are invited to '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass/Statements|vote for statements to use in the Election Compass]]'''. You can vote for the statements you would like to see included in the Election Compass on Meta-wiki.
An Election Compass is a tool to help voters select the candidates that best align with their beliefs and views. The community members will propose statements for the candidates to answer using a Lickert scale (agree/neutral/disagree). The candidates’ answers to the statements will be loaded into the Election Compass tool. Voters will use the tool by entering in their answer to the statements (agree/neutral/disagree). The results will show the candidates that best align with the voter’s beliefs and views.
Here is the timeline for the Election Compass:
*<s>July 8 - 20: Volunteers propose statements for the Election Compass</s>
*<s>July 21 - 22: Elections Committee reviews statements for clarity and removes off-topic statements</s>
*July 23 - August 1: Volunteers vote on the statements
*August 2 - 4: Elections Committee selects the top 15 statements
*August 5 - 12: candidates align themselves with the statements
*August 15: The Election Compass opens for voters to use to help guide their voting decision
The Elections Committee will select the top 15 statements at the beginning of August
Regards,
Movement Strategy and Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱐᱔, ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Delay of Board of Trustees Election ==
Dear community members,
I am reaching out to you today with an update about the timing of the voting for the Board of Trustees election.
As many of you are already aware, this year we are offering an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]] to help voters identify the alignment of candidates on some key topics. Several candidates requested an extension of the character limitation on their responses expanding on their positions, and the Elections Committee felt their reasoning was consistent with the goals of a fair and equitable election process.
To ensure that the longer statements can be translated in time for the election, the Elections Committee and Board Selection Task Force decided to delay the opening of the Board of Trustees election by one week - a time proposed as ideal by staff working to support the election.
Although it is not expected that everyone will want to use the Election Compass to inform their voting decision, the Elections Committee felt it was more appropriate to open the voting period with essential translations for community members across languages to use if they wish to make this important decision.
'''The voting will open on August 23 at 00:00 UTC and close on September 6 at 23:59 UTC.'''
Best regards,
Matanya, on behalf of the Elections Committee
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱓, ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== WikiConference India 2023: Initial conversations ==
Dear Wikimedians,
Hope all of you are doing well. We are glad to inform you to restart the conversation to host the next WikiConference India 2023 after WCI 2020 which was not conducted due to the unexpected COVID-19 pandemic, it couldn't take place. However, we are hoping to reinitiate this discussion and for that we need your involvement, suggestions and support to help organize a much needed conference in February-March of 2023.
The proposed 2023 conference will bring our energies, ideas, learnings, and hopes together. This conference will provide a national-level platform for Indian Wikimedians to connect, re-connect, and establish their collaboration itself can be a very important purpose on its own- in the end it will empower us all to strategize, plan ahead and collaborate- as a movement.
We hope we, the Indian Wikimedia Community members, come together in various capacities and make this a reality. We believe we will take learnings from earlier attempts, improve processes & use best practices in conducting this conference purposefully and fruitfully.
Here is a survey [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfof80NVrf3b9x3AotDBkICe-RfL3O3EyTM_L5JaYM-0GkG1A/viewform form] to get your responses on the same notion. Unfortunately we are working with short timelines since the final date of proposal submission is 5 September. We request you please fill out the form by 28th August. After your responses, we can decide if we have the community need and support for the conference. You are also encouraged to add your support on [[:m:WikiConference_India_2023:_Initial_conversations|'''this page''']], if you support the idea.
Regards, [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]], [[User:Nivas10798|Nivas10798]], [[User:Neechalkaran|Neechalkaran]], ᱐᱖:᱓᱙, ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23115331 -->
== 2022 Board of Trustees Community Voting Period is now Open ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear community members,
The Community Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is now open. Here are some helpful links to get you the information you need to vote:
* Try the [https://board-elections-compass-2022.toolforge.org/ Election Compass], showing how candidates stand on 15 different topics.
* Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seeks]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Campaign_Videos|Watch the videos of the candidates answering questions proposed by the community]].
If you are ready to vote, you may go to [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. '''You may vote from August 23 at 00:00 UTC to September 6 at 23:59 UTC.''' To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].
Regards,
Movement Strategy and Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱔᱐, ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== The 2022 Board of Trustees election Community Voting is about to close ==
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting is about to Close| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting about to Close|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting is about to Close}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello,
The Community Voting period of the 2022 Board of Trustees election started on August 23, 2022, and will close on September 6, 2022 23:59 UTC. There’s still a chance to participate in this election. If you did not vote, please visit the [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].
If you need help in making your decision, here are some helpful links:
* Try the [https://board-elections-compass-2022.toolforge.org/ Election Compass], showing how candidates stand on 15 different topics.
* Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]].
*[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seek]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Campaign_Videos|Watch the videos of the candidates answering questions proposed by the community]].
Regards,
Movement Strategy and Governance<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱑᱕, ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Revised Enforcement Draft Guidelines for the Universal Code of Conduct ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello everyone,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee#Revisions Committee|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines Revisions committee]] is requesting comments regarding the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|'''Revised Enforcement Draft Guidelines for the Universal Code of Conduct (UCoC)''']]. This review period will be open from '''8 September 2022 until 8 October 2022.'''
The Committee collaborated to revise these draft guidelines based on input gathered from the community discussion period from May through July, as well as the community vote that concluded in March 2022. The revisions are focused on the following four areas:
# To identify the type, purpose, and applicability of the UCoC training;
# To simplify the language for more accessible translation and comprehension by non-experts;
# To explore the concept of affirmation, including its pros and cons;
# To review the balancing of the privacy of the accuser and the accused
The Committee requests comments and suggestions about these revisions by '''8 October 2022'''. From there, the Revisions Committee anticipates further revising the guidelines based on community input.
'''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Find the Revised Guidelines on Meta]], and a [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|comparison page in some languages.''']]
Everyone may share comments in a number of places. Facilitators welcome comments in any language on the Revisions Guideline Talk Page. Comments can also be shared on talk pages of translations, at local discussions, or during conversation hours. There are planned live discussions about the UCoC enforcement draft guidelines.
[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Conversation hours|'''Conversation hours''']]
The facilitation team supporting this review period hopes to reach a large number of communities. If you do not see a conversation happening in your community, please organize a discussion. Facilitators can assist you in setting up the conversations. Discussions will be summarized and presented to the drafting committee every two weeks. The summaries will be published [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee/Digests|here]].<section end="announcement-content" />
''~ On behalf of the UCoC project team''.
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱕᱐, ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== WikiConference India 2023: Proposal to WMF ==
Hello everyone,
We are happy to inform you that we have submitted the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2023]] to the Wikimedia Foundation. We kindly request all the community members to go through the proposal -- including the community engagement survey report, program plan, venue and logistics, participation and scholarships, and the budget, and provide us with your suggestions/comments on the [[:m:Grants_talk:Conference/WikiConference_India_2023|talk page]]. You can endorse the proposal in the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023#Endorsements|endorsements section]], please do add a rationale for supporting this project.
According to the timeline of the Conference and Event Grants program, the community can review till 23 September 2022, post that we will start integrating all the received feedback to make modifications to the proposal. Depending on the response of community members, an IRC may be hosted next week, especially if there are any questions/concerns that need to be addressed.
We reopened the survey form and if you are still interested in taking part in the survey and you have something in mind to share or want to become a part of the organizing team, please <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfof80NVrf3b9x3AotDBkICe-RfL3O3EyTM_L5JaYM-0GkG1A/viewform fill out the form]</span> so we all can work together.
Let us know if you have any questions.
Regards,
[[:m:User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]], [[:m:User:Nivas10798|Nivas10798]], [[:m:User:Neechalkaran|Neechalkaran]], ᱐᱗:᱓᱖, ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23719531 -->
== WikiConference India 2023: Proposal to WMF ==
Hello everyone,
We are happy to inform you that we have submitted the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2023]] to the Wikimedia Foundation. We kindly request all the community members to go through the proposal -- including the community engagement survey report, program plan, venue and logistics, participation and scholarships, and the budget, and provide us with your suggestions/comments on the [[:m:Grants_talk:Conference/WikiConference_India_2023|talk page]]. You can endorse the proposal in the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023#Endorsements|endorsements section]], please do add a rationale for supporting this project.
According to the timeline of the Conference and Event Grants program, the community can review till 23 September 2022, post that we will start integrating all the received feedback to make modifications to the proposal. Depending on the response of community members, an IRC may be hosted next week, especially if there are any questions/concerns that need to be addressed.
We reopened the survey form and if you are still interested in taking part in the survey and you have something in mind to share or want to become a part of the organizing team, please <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfof80NVrf3b9x3AotDBkICe-RfL3O3EyTM_L5JaYM-0GkG1A/viewform fill out the form]</span> so we all can work together.
Let us know if you have any questions.
Regards,
[[:m:User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]], [[:m:User:Nivas10798|Nivas10798]], [[:m:User:Neechalkaran|Neechalkaran]], ᱑᱐:᱐᱘, ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23719531 -->
== Bot policy ==
Hello. To facilitate [[:m:Special:MyLanguage/Stewards|steward]] granting of bot access, I suggest implementing the [[m:Special:MyLanguage/Bot policy|standard bot policy]] on this wiki. In particular, this policy allows stewards to automatically flag known interlanguage linking bots (if this page says that is acceptable) or bots that fix double redirects. The policy also enables [[m:Bot policy#Global_bots|global bots]] on this wiki (if this page says that is acceptable), which are trusted bots that will be given bot access on every wiki that allows global bots.
This policy makes bot access requesting much easier for local users, operators, and stewards. To implement it we only need to create a redirect to this page from [[Project:Bot policy]], and add a line at the top noting that it is used here. If you use or prefer to use a dedicated project page for handling bot flag requests, that is also acceptable. Please read [[m:Special:MyLanguage/Bot policy|the text at Meta-Wiki]] before commenting. If you object, please say so; I hope to implement in two weeks if there is no objection, since it is particularly written to streamline bot requests on wikis with little or no community interested in bot access requests. Thank you for your consideration. --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' ᱐᱒:᱒᱕, ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Request for page protection ==
Apologies for writing in English. I would like to request protection for [[ᱟᱥᱦᱨᱟᱯ_ᱢᱟᱞᱤᱠ]] until the deletion proposal can be evaluated, as it is continually being removed by the page author and various IPs. This is related to [[:d:Q114613361]], which has already been deleted five times, but is being held by this article. Thanks, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bovlb|Bovlb]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bovlb|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱑:᱒᱙, ᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Movement Charter: South Asia Regional Consultation ==
Dear community members,
As many of you are aware, the Movement Charter regional consultations have begun. The [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|MCDC]] seeks community feedback about three sections of the Movement Charter:
# [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|Preamble]]
# [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Values & Principles|Values & Principles]]
# [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Roles & Responsibilities|Roles & Responsibilities]] (''intentions statement'')
'''How can you participate?'''
You can participate by joining the regional consultation for South Asia on '''2 December 2022''' (Friday) from '''14:00 to 15:30 UTC''' (7:30 PM to 9:00 PM IST) on '''Google Meet'''. Kindly [https://calendar.google.com/calendar/event?action=TEMPLATE&tmeid=NDMzczA0bWdwY2lpN3I2Mm5tYXA3b29hYXAgY19vbWxxdXBsMTRqbnNhaHQ2N2Y5M2RoNDJnMEBn&tmsrc=c_omlqupl14jnsaht67f93dh42g0%40group.calendar.google.com '''add the event to your calendar'''].
Other ways to share feedback are:
# Fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 survey].
# Write on the Meta Talk pages: [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|Preamble]], [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Values & Principles|Values & Principles]], [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Roles & Responsibilities|Roles & Responsibilities]] (''intentions statement'')
# Write on the Movement Strategy Forum: [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-preamble/2284 Preamble], [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-values-principles/2285 Values & Principles], [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-roles-responsibilities-statement-of-intent/2286 Roles & Responsibilities] (''intentions statement'')
# Email MCDC at [mailto:movementcharter@wikimedia.org movementcharter@wikimedia.org]
If you want to learn more about the Movement Charter, its goals, why it matters, and how it impacts your community, a 12-minute recording of one of the “Ask Me Anything about Movement Charter” sessions is available [[c:File:Ask_Me_Anything_on_Movement_Charter,_Introduction_by_Érica_Azzellini,_English,_Nov_12,_2022.webm|here]].
Thanks for your time and interest. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱑᱙, ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Community Wishlist Survey 2023 opens in January! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:Please-translate}}''
{{int:Hello}}
The [[m:Community Wishlist Survey 2023|'''Community Wishlist Survey (CWS) 2023''']], which lets contributors propose and vote for tools and improvements, starts next month on Monday, [https://zonestamp.toolforge.org/1674496831 23 January 2023, at 18:00 UTC] and will continue annually.
We are inviting you to share your ideas for technical improvements to our tools and platforms. Long experience in editing or technical skills is not required. If you have ever used our software and thought of an idea to improve it, this is the place to come share those ideas!
The dates for the phases of the Survey will be as follows:
* Phase 1: Submit, discuss, and revise proposals – Monday, Jan 23, 2023 to Sunday, Feb 6, 2023
* Phase 2: WMF/Community Tech reviews and organizes proposals – Monday, Jan 30, 2023 to Friday, Feb 10, 2023
* Phase 3: Vote on proposals – Friday, Feb 10, 2023 to Friday, Feb 24, 2023
* Phase 4: Results posted – Tuesday, Feb 28, 2023
If you want to start writing out your ideas ahead of the Survey, you can start thinking about your proposals and draft them in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]].
We are grateful to all who participated last year. See you in January 2023!
</div>
{{int:Feedback-thanks-title}} <bdi lang="en" dir="ltr">Community Tech, [[m:User:STei (WMF)|STei (WMF)]]</bdi> ᱑᱒:᱕᱙, ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:STei_(WMF)/CWS_2023_List&oldid=24226232 -->
== Feminism and Folklore 2023 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
Christmas Greetings and a Happy New Year 2023,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a fountain tool or dashboard.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]].
This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023.
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]]
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱒᱔, ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== Upcoming vote on the revised Enforcement Guidelines for the Universal Code of Conduct ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello all,
In mid-January 2023, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] will undergo a second community-wide ratification vote. This follows [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|the March 2022 vote]], which resulted in a majority of voters supporting the Enforcement Guidelines. During the vote, participants helped highlight important community concerns. The Board’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] requested that these areas of concern be reviewed.
The volunteer-led [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Revisions_Committee_members|Revisions Committee]] worked hard reviewing community input and making changes. They updated areas of concern, such as training and affirmation requirements, privacy and transparency in the process, and readability and translatability of the document itself.
The revised Enforcement Guidelines can be viewed '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|here]]''', and a comparison of changes can be found '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|here]]'''.
'''How to vote?'''
Beginning '''January 17, 2023''', voting will be open. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|This page on Meta-wiki]]''' outlines information on how to vote using SecurePoll.
'''Who can vote?'''
The '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised enforcement_guidelines/Voter_information#Voting_eligibility|eligibility requirements]]''' for this vote are the same as for the Wikimedia Board of Trustees elections. See the voter information page for more details about voter eligibility. If you are an eligible voter, you can use your Wikimedia account to access the voting server.
'''What happens after the vote?'''
Votes will be scrutinized by an independent group of volunteers, and the results will be published on Wikimedia-l, the Movement Strategy Forum, Diff and on Meta-wiki. Voters will again be able to vote and share concerns they have about the guidelines. The Board of Trustees will look at the levels of support and concerns raised as they look at how the Enforcement Guidelines should be ratified or developed further.
On behalf of the UCoC Project Team,<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱓᱔, ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Voting Opens on the Revised Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''{{subst:more languages}}''
Hello all,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|voting period]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|revised Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] is now open! Voting will remain open for two weeks and will close at '''23:59 UTC''' on '''January 31, 2023'''. Please visit the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|'''voter information page''']] for voter eligibility information and details on how to vote.
For more details on the Enforcement Guidelines and the voting process, see our [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|previous message]].
On behalf of the UCoC Project Team,
<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱓᱕, ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== errors detected by the Check Wiki project ==
errors detected by [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Check_Wikipedia Check Wiki project] can be fixed using [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WPCleaner WPCleaner]. i assume it requies admin to enable and configure. i request to enable on our wiki. thank you. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Gunyam|Gunyam]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Gunyam|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱓, ᱑᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Community feedback-cycle about updating the Wikimedia Terms of Use starts ==
<section begin="announcement-content" />
: ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello community members,
[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Wikimedia Foundation Legal Department]] is organizing a feedback-cycle with community members to discuss updating the Wikimedia Terms of Use.
[[foundation:Special:MyLanguage/Terms of Use|The Terms of Use (ToU)]] are the legal terms that govern the use of websites hosted by the Wikimedia Foundation. We will be gathering your feedback on a draft proposal from February through April. The draft will be translated into several languages, with written feedback accepted in any language.
This update comes in response to several things:
* Implementing the Universal Code of Conduct.
* Updating project text to the Creative Commons BY-SA 4.0 license.
* Proposal for better addressing undisclosed paid editing.
* Bringing the Terms of Use in line with current and recently passed laws affecting the Wikimedia Foundation, including the European Digital Services Act
As part of the feedback cycle two office hours will be held: the first on 2 March and the second on 4 April.
For further information, please consult:
* The [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|proposed update of the ToU by comparison]]
* The page for your [[metawiki:Talk:Terms of use|feedback]]
* Information about [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|the office hours]]
On behalf of the Wikimedia Foundation Legal Team,<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱐, ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
<span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> ᱒᱑:᱒᱑, ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge!
</div>
[[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/>
</div>
<!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello,
As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are:
* Community members in good standing
* Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects
* Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type
* Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023
* Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations
* Confidently able to communicate in English
The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff.
The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''.
Best regards,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] ᱑᱙:᱐᱐, ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="message" />
Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help.
We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now.
This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available.
You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them.
[[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱙:᱔᱕, ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Selection of the U4C Building Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
The next stage in the Universal Code of Conduct process is establishing a Building Committee to create the charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). The Building Committee has been selected. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read about the members and the work ahead on Meta-wiki]].<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], ᱐᱔:᱒᱐, ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 -->
== MinT Machine Translation enabled and plans to deploy Content and Section Translation in Santali Wikipedia ==
<nowiki>{{int:Hello}}</nowiki> Santali Wikipedians!
Apologies as this message is not in your language, <nowiki>{{int:Please help translate}}</nowiki> to your language.
The WMF Language team has added a machine translation (MT) system supporting [<nowiki/>[[:ks:Special:ContentTranslation|https://sat.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation]] Content Translation] for the first time in your Wikipedia called MinT; you can use [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|MinT machine translation]] when translating Wikipedia articles using the Content Translation tool.
The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [[:en:Neural_machine_translation|neural machine translation]] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200] and [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT] and will replace those as separate options. This MT will be set as default in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu.
Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT Machine translation and the models on [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|this page]].
Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to:
* use it to improve the quality of the Machine Translation service
* [[mw:Talk:Content_translation|please provide feedback]] about the service and its quality, and the service you prefer as default for your Wikipedia.
'''Plans to deploy the Content and Section translation tool'''
Now that you have Machine Translation support in your Wikipedia, We will enable the Content and Section translation by default to your Wikipedia if there are no objections from your community.
The [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] extends the capabilities of [[mw:Content_translation|Content Translation]] to support mobile devices. On mobile, the tool will:
* Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones
* Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device
After enabling it, we’ll monitor the content created with the tools and process all the feedback. In any case, feel free to try the current implementation of the Section Translation tool in [https://test.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&from=en&to=no&sx=true#/ our testing instance] and raise any concerns or questions you may already have as a reply to this message or on [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]
We trust that introducing this MT is a good support to the Content and Section Translation tool once it is enabled.
Thank you!
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱔, ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) On behalf of the WMF Language team.
:ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ, ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮᱧ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱜᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱚᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱚᱨᱡᱚ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱦᱟᱨ🙏
:[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱕, ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:It's cool. We had been waiting for this feature since long. Thanks to the WMF Language team.-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱘, ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:Wao,this is a great news for us, I tried and its is working good, except few exceptions which are manageable we believe they will be improved over the time. Thanks [[user:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] for intimating us. We were eagerly waiting this features in our wiki since beginning of our project. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani Banjan Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱘, ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:'''This is what we have been waiting for years for:'''
:"""
:The Section Translation extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will:
:Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones
:Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device
:"""
:I have tried the current implementation of the Section Translation tool in the Test Wikipedia. The tool was easy to use, and I have not experienced any lag so far, MinT translation was giving 70-80 % accurate translation which is totally ok as we also have to make manual suggestion.
:Our wiki will soon turn 5 years old, and this will be a wonderful gift. We are also planning to organize an editathon by next week. I am really excited to use this tool in the upcoming editathon.!!
:I am very thankful to the WMF Language team for their wonderful support and hard work in developing accessibility tools that make it easier for contributors to contribute to Wikipedia. I am also grateful to my active Santali Wikipedians for keeping this Wikipedia alive. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱔, ᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Wikidata Training Sessions for Santali Community ==
Greetings!
As you are already aware after getting survey responses from the community and a long discussion, A2K has planned the Wikidata training sessions for the Santali Community. The training sessions will be happened in series every Sunday according to the modules which are divided into 5 training sessions. The first session will be conducted on 18 June 2023 (as per the community's availability and agreement) at 11:00 am. If you have not sign-in for the training session please add your name [[:m:CIS-A2K/Events/Indian Community Capacity Development/Wikidata Training Sessions for Santali Community|here]]. The session details are below:
* '''Santali Community Wikidata Training Sessions'''
* Sunday, June 18 · 11:00am – 12:30pm
* Time zone: Asia/Kolkata
* '''Google Meet Video call link''': https://meet.google.com/tkj-vyst-frg
Regards [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nitesh (CIS-A2K)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱒᱔, ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Wikidata Training Sessions for Santali Community: 2nd Session ==
Hello everyone, our first session went successfully last Sunday. This is the second session in our ongoing series of sessions. If anyone from the community is still interested, please sign up [[:m:CIS-A2K/Events/Indian Community Capacity Development/Wikidata Training Sessions for Santali Community#Participants|here]]. The session will be held on Sunday at 11:00 am. You can find more information [[:m:CIS-A2K/Events/Indian Community Capacity Development/Wikidata Training Sessions for Santali Community|here]]. Regards [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nitesh (CIS-A2K)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱓᱘, ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Announcing the new Elections Committee members</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello there,
We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors.
Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future.
On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱘:᱐᱐, ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello all,
I am pleased to share the next step in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] work. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) draft charter]] is now ready for your review.
The [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] require a [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|Building Committee]] form to draft a charter that outlines procedures and details for a global committee to be called the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Over the past few months, the U4C Building Committee worked together as a group to discuss and draft the U4C charter. The U4C Building Committee welcomes feedback about the draft charter now through 22 September 2023. After that date, the U4C Building Committee will revise the charter as needed and a community vote will open shortly afterward.
Join the conversation during the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|conversation hours]] or on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Meta-wiki]].
Best,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, ᱑᱕:᱓᱕, ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 -->
== Invitation to join the Param Vir Chakra Edit-a-thon ==
<div style="background-color:#5e394a; color:#FFFFFF; padding:10px">
<span style="font-size:200%;">'''Param Vir Chakra Edit-a-thon'''</span>
'''15 September - 20 September 2023'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[metawiki:Param Vir Chakra Edit-a-thon|<span style="font-size:10px;color:white">''Read more!''</span>]]</span>
</div><div style="background-color:#f2ebee; padding:10px; font-size:1.1em;">[[ᱨᱮᱫ:PVC_Medal_A.png|right|frameless|185x185px]]The Odia Wikimedians user Group is organizing an online [[metawiki:Param_Vir_Chakra_Edit-a-thon|edit-a-thon]] on different language Wikipedia to create or improve the articles about the recipients of Param Vir Chakra, the highest military decoration of India, awarded for displaying distinguished acts of valor during wartime.
This is an invitation to participate this edit-a-thon. If you are interested, add your community name [[metawiki:Param Vir Chakra Edit-a-thon/Communities|here]].
<small>''Regards,''</small>
<small>[[metawiki:User:Ssgapu22|Sangram Keshari Senapati]]</small>
<small>Organizer from [[metawiki:Odia_Wikimedians_User_Group|Odia Wikimedians User Group]]</small>
</div>[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ssgapu22|Ssgapu22]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ssgapu22|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱑᱖, ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Announcing Indic Wikimedia Hackathon 2023 and Invitation to Participate ==
Dear Wikimedians,
The [[:m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is happy to announce '''Indic Wikimedia Hackathon 2023 on 16-17 December 2023 in Pondicherry, India'''.
The event is for everyone who contributes to Wikimedia’s technical spaces code developers, maintainers, translators, designers, technical writers and other related technical aspects. Along with that, contributors who don't necessarily contribute to technical spaces but have good understanding of issues on wikis and can work with developers in addressing them can join too. You can come with a project in mind, join an existing project, or create something new with others. The goal of this event is to bring together technical contributors from India to resolve pending technical issues, bugs, brainstorm on tooling ideas, and foster connections between contributors.
We have scholarships to support participation of contributors residing in India. The '''scholarship form can be filled at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd_Qqctj7I87QfYt5imc6iPcGPWuPfncCOyAd_OMbGiqxzxhQ/viewform?usp=sf_link and will close at 23:59 hrs on 15 October 2023 (Sunday) [IST].'''
Please reach out to contact{{@}}indicmediawikidev.org if you have any questions or need support.
Best, Indic MediaWiki Developers UG, ᱐᱔:᱔᱐, ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25696853 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Opportunities open for the Affiliations Committee, Ombuds commission, and the Case Review Committee ==</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
<div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;">
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']]
''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div>
Hi everyone! The [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]] (AffCom), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission]] (OC), and the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Case Review Committee]] (CRC) are looking for new members. These volunteer groups provide important structural and oversight support for the community and movement. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to apply. There is more information about the roles of the groups, the skills needed, and the opportunity to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|'''Meta-wiki page''']].
On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱑᱖:᱔᱑, ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review and comment on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear all,
Please review and comment on the Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package from now until 29 October 2023. The selection rules package was based on older versions by the Elections Committee and will be used in the 2024 Board of Trustees selection. Providing your comments now will help them provide a smoother, better Board selection process. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|More on the Meta-wiki page]].
Best,
Katie Chan <br>
Chair of the Elections Committee<br /><section end="announcement-content" />
</div>
᱐᱑:᱑᱓, ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 -->
== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''
Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br>
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''
The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.
For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26055343 -->
== Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia ==
{{int:Hello}} Santali Wikipedians!
Apologies as this message is not in your native language, {{int:please-translate}}.
The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] wants to make [[mw:MinT|MinT]] the default machine translation support in Santali Wikipedia [[mw:Content_translation|Content Translation]]. MinT uses the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] machine translation model, which recently has a new version.
Our proposal to set MinT as the default machine translation service in this Wikipedia will expose contributors to open source service by default and allow them to switch to other services if they prefer those services. Contributors can decide to switch to another translation service that is not default if they prefer the service, which will be helpful in analysing user preferences in the future.
The WMF Language team is requesting feedback from members of this community in this thread if making the MinT the default translation service is okay in Santali Wikipedia. If there are no objections to the above proposal. In that case, MinT will become the default machine translation in this Wikipedia by the 6th of February 2024.
Thank you for your feedback.
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱔᱑, ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) On behalf of the WMF Language team.
:>> Apologies as this message is not in your native language, Please help translate to your language.
:It's totally ok [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba]].
:Hi, @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] I'm writing to share some feedback on the current MinT translation experience:
:# MinT without IndicTrans: While I recognize IndicTrans' potential, I find its current results inconsistent. For now, MinT without it delivers better quality translations.
:# Alternative option: I discovered Glosbe Translate (https://translate.glosbe.com/en-sat/who/), which seems to use an NLLB model and produces promising results.
:# Recommendations:
:## Revert to previous settings: Consider temporarily reverting to MinT without IndicTrans until its quality improves.
:## Option for model selection: Implement a user-selectable option between IndicTrans and NLLB (e.g., Glosbe) models.
:## Integrate Glosbe Translate: Explore integrating Glosbe Translate as an alternative model.
:Thanks [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱕᱘, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:Hi, Translated the message here and started the toipc here at the end. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱐᱔, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:I will soon start a new discussion regarding the addition of new machine tranlslation tools, alongside MinT to get other people opinion. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱔, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Feminism and Folklore 2024 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
</div></div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available.
Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.
On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱘:᱐᱘, ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available.
Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.
On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱗:᱐᱐, ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ MinT ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱭᱟᱹ ==
Below is a translation of the original post by @UOzurumba_(WMF) --[[#Making_MinT_a_default_Machine_Translation_for_your_Wikipedia|Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia]]
ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ MinT ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱚᱞᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟᱸ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱤᱢ ᱫᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ MinT ᱫᱚ IndicTrans2 ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
MinT ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱚᱯᱮᱱ ᱥᱳᱨᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱛᱟᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ MinT ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱛᱟᱹᱝᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱠ ᱠᱟᱱ MinT ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱟᱯᱚᱛ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ, MinT ᱫᱚ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱱᱟ ᱯᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ :-
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱐᱑, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:{{ss}} -- ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ MinT ᱜᱮ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱖, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter.
A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks.
Please look forward to hearing about the next steps soon.
On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱘:᱒᱔, ᱑᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
</div>
<!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement.
Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]].
On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱖:᱒᱕, ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear all,
This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].
Here are the key planned dates:
* May 2024: Call for candidates and call for questions
* June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5]
* June-August 2024: Campaign period
* End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period
* October–November 2024: Background check of selected candidates
* Board's Meeting in December 2024: New trustees seated
Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan.
'''Election Volunteers'''
Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]].
Best regards,
[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group)
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]᱑᱙:᱕᱗, ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 -->
== New Bot Request ==
Hi, I have applied for a new bot flag [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ:Bots/CampWiz Bot|here]]. Please have a look at it. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nokib Sarkar|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱐:᱑᱕, ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱒᱐:᱒᱐, ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="message"/>Hello all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].
This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.
Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].
We look forward to your participation!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ᱒᱑:᱒᱒, ᱑᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]
Dear community members,
The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]].
You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth.
You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.
On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱒:᱒᱖, ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello,
The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]].
We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term:
* North America (USA and Canada)
** –
* Northern and Western Europe
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Latin America and Caribbean
** –
* Central and East Europe (CEE)
** —
* Sub-Saharan Africa
** –
* Middle East and North Africa
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* East, South East Asia and Pacific (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* South Asia
** –
The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term:
* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –
Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.
Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].
On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱘:᱑᱕, ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hi everyone,
The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading.
'''What is the Wikimedia Movement Charter?'''
The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.
'''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”'''
Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote.
'''Movement Charter ratification vote'''
Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta.
If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].
On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱘:᱔᱔, ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024 - Scholarships ==
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' <br>
[[metawiki:3rd_Wikimedia_Technology_Summit_(WTS_2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024]] is focused on using technology to enhance inclusivity across Wikipedia and its associated projects. We aim to explore strategies for engaging underrepresented communities and languages while also strengthening the technical foundation. By fostering collaboration between developers, users, and researchers, we can unite our efforts to create, innovate, and advance the technology that drives open knowledge. <br>
We invite community members residing in India who are interested in attending WTS 2024 in person to apply for scholarships by July 10, 2024. The summit will be held at IIIT Hyderabad, India, in October 2024. <br> To apply, please fill out the application form by clicking [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoO22CuLXrNzL10rJ2guQsxuVtgJAP82EUYuZyBI46nPAHWw/viewform this link]]. <br> On behalf of the WTS 2024 Scholarship Committee : [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Kasyap|Kasyap]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Kasyap|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱓, ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Plans to enable MinT for Wiki readers in Santali Wikipedia ==
{{int:Hello}} Santali Wikipedians!
Apologies as this message is not in your language, {{int:please-translate}}.
The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] has been working on [[mw:MinT#MinT_for_wiki_readers|MinT for Wiki Readers]]. This feature will allow communities to access more content that is only available in other languages with machine translation in Wikipedia. We will be enabling the initial version of this feature first in Igbo Wikipedia, and your Wikipedia is the next to test and have this feature since it will be beneficial for reading content in other languages. For this, our team would like you to read about the feature and [[:sat:Special:AutomaticTranslation|'''test it''']] so you can:
* Ask us questions
* Tell us how to improve the feature
* Give us your feedback on enabling it in your Wikipedia
'''About the feature'''
The MinT for Wiki Readers is a feature that will allow readers of Santali Wikipedia to expand their reading options and knowledge beyond the language they are familiar with in Wikipedia. For instance, if someone is interested in a topic or content that only exists in the Japanese language and the person is not familiar with the language. While using the mobile web version of Wikipedia, the reader can access the machine translation version of that content in the Santali language from the language selector or the article's footer (as shown in the media files below).
{{Gallery
| align = center
| height =450
| width =200
| whitebg = no
| noborder = yes
| File:MinT MVP Language Selector entry point video.webm|Language selector entry point.
| File:MinT_MVP_Article_footer_entry_point.png|Article footer entry point
}}
These machine-generated translations of content are clearly identified as such, and the human-created content is surfaced and recommended if available.
This feature is in its initial development. It is an early and functional version, and many aspects will be improved based on your community member's feedback on what works and what can be improved to better support your needs as readers.
'''How to try the tool'''
Before we enable this feature in your Wikipedia by the 26th June 2024, we invite members of your community to try MinT for Wiki Readers in your Wikipedia at [[:sat:Special:AutomaticTranslation|Special:AutomaticTranslation]] and give us early feedback in this thread or on [[mw:Talk:MinT#Feedback_from_Wikipedians_about_MinT_for_Wiki_Readers|this talk page]]. Our team would like to know your impression on:
* How do you use the feature
* Anything we should consider for our plans to enable it?
* Your ideas for improving it.
We greatly appreciate your time and effort in testing this tool. We eagerly look forward to your valuable feedback and questions, which will be instrumental in the further development of this feature. Thank you.
On behalf of the WMF Language team. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱒:᱑᱒, ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:Johar 🙏🙏 @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], Fantastic, sorry for replying late here. Love the new feature that translates any language articles to Santali! I'm thrilled to be an early adopter of the new automatic translation feature, especially for Santali content!. While I haven't been able to fully test it due to traveling through remote areas, I did manage a preliminary exploration, and I'm eager to share some initial thoughts.
:</br>
:The ability to seamlessly translate any article into Santali is incredibly impressive. This feature can bridge the gap for readers who want to consume content without actively contributing translations themselves. There are many articles which are only availabe in Santali, which may be read by others too. Great for readers who just want to enjoy content.
:</br>
:Here, I have got some creative ideas:
:# Give a Pop-up Notification: Explain what automatic translation is when someone opens a translated article. Mark these articles differently from regular ones to avoid confusion, maybe by changing background colour.
:# Improve Translations: readers can help improve translations, If possible to draft the current automatic translated article for future translation.
:# List: Create a list of article which were viewed as automated translation, so that more priority can be given to translate those article and increase viewership.
:# Eye Care Reminder: Add a pop-up reminding users to take breaks while reading. With the exciting prospect of this new feature, we can expect even more readers to delve into our content. To ensure their well-being during extended reading sessions, incorporating a gentle reminder to take breaks every 15 minutes would be a valuable addition. This revision removes the negative connotation of "addicted" and emphasizes the positive aspects of increased readership.
:Thanks
:Excited about this feature! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱓᱓, ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
::Thank you @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]], for sharing your ideas.
::Your idea of having a Pop-up notification to explain automatic translation and marking the articles differently from the regular ones to avoid confusion was considered. We provided an icon and a label at the top and footer of articles to indicate they are automatic translations and not human-curated content, as shown below. Also, the footer label has a link for people to learn more about automatic translation.
::[[File:Screenshot of a prompt in MinT for Wiki Readers feature 1.jpg|right|250px|A notice to learn more about the automatic translation]],[[File:Screenshot from the MinT for Wiki Readers feature.jpg|center|250px|A label distinguishing the page from human-curated one.]]
::Regarding your suggestion for readers to improve translations, currently, machine translations are provided by machine learning models, which cannot be updated immediately. For now, the alternative we provide is to write a human-curated translation of the contents with Content Translation. It does not cover the use-case of making a small, quick fix when finding an issue in machine-translated content. We have plans to support this with community-provided translations (more details in [[phab:T351748|this ticket]]). In this way, users can make corrections to the specific translation of a sentence. That correction will be incorporated into a translation memory system, making it immediately available for future machine translation requests. Creating this system is exciting since it can help to improve machine translation quality. However, it is not a trivial effort, so it will still take some time.
::We have noted your third and fourth suggestions.
::Once again, thank you so much for your feedback; since there are no objections, we will enable the feature. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱓᱒, ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.
The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading.
Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]].
After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further.
If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].
On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱐:᱕᱒, ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''.
If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]].
On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱓:᱔᱕, ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.
The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].
In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.
Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱐:᱐᱓, ᱑᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== Visual Editor: Small change in the reference list coming up ==
Hello and apologies for writing in English. There is a small change coming up for ''the editing view in Visual Editor'' on your wiki: The format of reference numbers in the reference list that you see while editing with Visual Editor will change from <code>᱑)</code> to <code>᱑.</code>
This is a side effect of the work conducted by the [[metawiki:WMDE_Technical_Wishes|Technical Wishes]] team on a new [[metawiki:WMDE_Technical_Wishes/extending_references|sub-referencing feature]]. The work is needed for fixing some general [[phab:T52474|numbering issues in Visual Editor]]. We expect this change to be effective later this week. If you have questions or concerns, [[metawiki:Talk:WMDE_Technical_Wishes/extending_references|please let us know here]]. -- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Johanna Strodt (WMDE)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱙, ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.
As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.
The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows:
'''Individual vote:'''
Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).
'''Affiliates vote:'''
Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).
'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''
The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].
With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.
We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.
The Charter Electoral Commission,
[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱕᱒, ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱒:᱔᱘, ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== Project Announcement: Enhancing Indic Oral Culture on Wikimedia Projects ==
Hello Wikimedians!
We are glad to announce that the Wikimedia funded project '''Enhancing Indic Oral Culture on Wikimedia projects''' is now underway. It is a project focusing on facilitating citizen archivists to document their language and culture. Training, support, compensation for field visits, and regular guidance are some of the facilities that will be provided to volunteer participants. If you or someone you know who is interested in participating, please feel free to get in touch with us and feel free to reach out to us at [https://mail.google.com/mail/u/1/#inbox/QgrcJHsHprJJLpMxkvqcRWzNFKQqhtgbPhl?compose=CllgCJlHDnDbVzDLNdwxSMdTJVChFjvBfWxwPfbZbfgqFvFJVcgVfdjCHMxwbhsphMHtBBMGCnV '''amritsufi2@gmail.com'''] or [https://mail.google.com/mail/u/1/#inbox/QgrcJHsHprJJLpMxkvqcRWzNFKQqhtgbPhl?compose=DmwnWrRqhsNXsDVpjclDlmLsqfVmFtxjlnfXstNvZRTjWccJmwBpXbxdWLvTBznGCHbbFxJzdtzG '''yakshitharp6@gmail.com''']<br>
We have attached a flyer link which contains more information about the project. Here is the registration link to participate: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdpV8QD9QXn7HXlm1OdOAk5Ko0a7hIwMkfQYyeeiXt0JsO4kw/viewform?lsrp=1 '''Here''']<br>
[https://drive.google.com/file/d/1utpEFxARxoxkfB37xKm0aN-Qxi53Y92x/view '''Invitation Link''']<br>
Thank You<br>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Yakshitha|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱘, ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.
'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱑᱕:᱓᱑, ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Sub-referencing"/>
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].
'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]].
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.
Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
<section end="Sub-referencing"/>
</div>
<!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 -->
== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==
Hi all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].
This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.
Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱓:᱑᱙, ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].
I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:
* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz
The following seats were not filled during this special election:
* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats
Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.
Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].
On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱔:᱐᱖, ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hello all,
The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board.
Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]].
When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''.
To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].
Best regards,
The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱑᱔, ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}}
Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section.
We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱕᱘, ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hello all,
Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted.
The following four candidates were the most voted:
# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]
While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024.
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]]
Best regards,
The Elections Committee and Board Selection Working Group
<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] ᱐᱘:᱒᱕, ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers.
Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]
Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have.
For the Committee Support team,
<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱒᱓:᱐᱘, ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 -->
== Announcing Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024 & scholarship applications ==
Dear Wikimedians,
We hope you are well.
We are thrilled to announce the upcoming [[:metawiki:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]], hosted by the [[:metawiki:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers UG]] (aka Indic-TechCom) in collaboration with the [[:metawiki:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians UG]]. The event will take place in Bhubaneswar during 20-22 December 2024.
Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve the experience of contributors and consumers of Wikimedia projects. The event is intended for:
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, which includes developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers etc.
* Content contributors having in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors to any other FOSS community or have participated in Wikimedia events in the past, and would like to get started with contributing to Wikimedia technical spaces.
We encourage you to follow the essential details & updates on Meta-Wiki regarding this event.
Event Meta-Wiki page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Wikimedia_Hackathon_Bhubaneswar_2024
Scholarship application form: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf07lWyPJc6bxOCKl_i2vuMBdWa9EAzMRUej4x1ii3jFjTIaQ/viewform Click here to apply ]
''(Scholarships are available to assist with your attendance, covering travel, accommodation, food, and related expenses.)''
Please read the application guidance on the Meta-Wiki page before applying.
The scholarship application is open until the end of the day 2 November 2024 (Saturday).
If you have any questions, concerns or need any support with the application, please start a discussion on the event talk page or reach out to us contact@indicmediawikidev.org via email.
Best,
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱓᱕, ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 -->
== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==
Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ᱑᱑:᱓᱐, ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 -->
== Proposal to enable the "Contribute" entry point in Santali Wikipedia ==
{{Int:Hello}} Santali Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia.
The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.
Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Santali Wikipedia.
'''Who can access it'''
Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions.
[[ᱨᱮᱫ:Mobile_Contribute_Page.png|link=https://bar.wikipedia.org/wiki/Datei:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[ᱨᱮᱫ:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|link=https://bar.wikipedia.org/wiki/Datei:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]
For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually.
This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.
We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 20th November 2024.
We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia.
We look forward to your response soon.
Thank you!
On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱔᱔, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:<nowiki>I request to sent me link for translate on Santali language.~~~</nowiki> [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Pywikisat|Pywikisat]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Pywikisat|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱕᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:This is very good proposal I agree. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Pywikisat|Pywikisat]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Pywikisat|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱕᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
::<span style="color:#007800">'''Sa'''</span><span style="color:#009200">'''i'''</span><span style="color:#20A620">'''len Hansda'''</span> 🇧🇩 <span style="font-size:85%;"></span> [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sailen Hansda|Sailen Hansda]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sailen Hansda|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱔, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:Thank you All, for your feedback. Since there are no objections to having the "Contribute" entry point, we will enable it at the stipulated time in Santali Wikipedia.
:@[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Pywikisat|Pywikisat]], you won't be able to see the message string for now in translatewiki.net because it has not been enabled in your wiki. However, I have done a screen record to show you how to access it in translatewiki.net once it is enabled.
:I hope this helps. Best regards, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱔᱕, ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==
Hello everyone,
The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>.
This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.
Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] ᱑᱙:᱕᱔, ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation]] ==
<div lang="en" dir="ltr">
''{{int:please-translate}}''
Dear Wikimedians,
We are excited to '''Initiate the discussions about India’s potential bid to host [[:m:Wikimania 2027|Wikimania 2027]]''', the annual international conference of the Wikimedia movement. This is a call to the community to express interest and share ideas for organizing this flagship event in India.
Having a consortium of a good number of country groups, recognised affiliates, thematic groups or regional leaders primarily from Asia for this purpose will ultimately strengthen our proposal from the region. This is the first step in a collaborative journey. We invite all interested community members to contribute to the discussion, share your thoughts, and help shape the vision for hosting Wikimania 2027 in India.
Your participation will ensure this effort reflects the strength and diversity of the Indian Wikimedia community. Please join the conversation on [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation#Invitation to Join the Conversation|Meta page]] and help make this vision a reality!
Regards,
<br>
[[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala User Group]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians User Group]]
<br>
This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) ᱑᱕:᱑᱔, ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=27906962 -->
== Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] ==
<div lang="en" dir="ltr">
''{{int:please-translate}}''
Dear Wikimedians,
Happy 2025.. 😊
As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]].
Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI.
As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal.
* 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025
* ⏰ Time: 7pm-8pm IST
* 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck
Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community.
Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia.
We look forward to your presence!
<br>
Warm regards,
<br>
[[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's
<br>
This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ᱐᱕:᱕᱕, ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=28100038 -->
== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱑:᱑᱑, ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱖, ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱖, ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 -->
== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review.
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱐:᱔᱘, ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.
This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.
'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.
Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].
We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ᱐᱘:᱒᱙, ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 -->
== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ᱑᱘:᱕᱑, ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 -->
== An improved dashboard for the Content Translation tool ==
<div lang="en" dir="ltr">
{{Int:hello}} Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.
With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic). Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread.
Thank you!
On behalf of the Language and Product Localization team.
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ᱐᱒:᱕᱖, ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 -->
== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.
Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱒:᱐᱔, ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language!
The most active contesters will receive prizes.
If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
</div>
᱑᱖:᱑᱑, ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱐:᱓᱔, ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Sub-referencing: User testing ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
<small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small>
Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:
#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher.
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.
We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.
Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> ᱑᱕:᱐᱔, ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱓:᱔᱑, ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].
You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.
If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]])</bdi> ᱒᱒:᱐᱗, ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
==ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱩᱯᱷᱨᱤᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ!==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮ ᱠᱷᱚᱡᱟ᱾
ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱸ, ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱤᱝᱠ: [https://w.wiki/EFGb ᱜᱟᱱᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ]
'''ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ'''
* ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱢ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱪᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱾
ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱵᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱹᱛᱼᱟ! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱖, ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''
Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too.
We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.
You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ᱑᱕:᱒᱗, ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.
The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].
Here are the key planned dates:
* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated
Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].
'''Call for Questions'''
In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]
'''Election Volunteers'''
Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]
Thank you!
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ
[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates
Best regards,
Victoria Doronina
Board Liaison to the Elections Committee
Governance Committee<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱐᱘, ᱒᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone,
''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''
The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.
This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.
The three main features of this extension are:
* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
* '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
* '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.
'''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.
The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])
If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.
Thank you! <section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱔᱗, ᱒᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)</bdi>
<!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 -->
== 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 ==
<div lang="en" dir="ltr">
''{{int:please-translate}}''
Hello Wikimedians of South Asia! 👋
We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page!
We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative:
* Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content
* Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta.
* Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community
If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board!
👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link].
Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬
This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ᱑᱕:᱔᱒, ᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 -->
== Vote now in the 2025 U4C Election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}
Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱒᱓:᱐᱑, ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>
Hello all,
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.
This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]
Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.
Best regards,
Abhishek Suryawanshi<br />
Chair of the Elections Committee
On behalf of the Elections Committee and Governance Committee
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.
[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱔᱔, ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Dear Wikimedia Community,
The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].
A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.
Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.
Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.
Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.
Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.
=== Wikispore ===
The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.
After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support.
We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.
As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.
Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.
=== Wikinews ===
We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.
Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.
While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>].
[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.
Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.
SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.
'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.
=== Feedback and next steps ===
We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.
I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions.
<section end="message"/>
</div>
-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ᱒᱐:᱕᱗, ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 -->
== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==
''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''
Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.
The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]
These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.
Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.
Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].
Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱔᱕, ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 -->
== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱤᱰᱤᱴᱼᱮᱼᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [https://w.wiki/6pz8 ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱟᱱ) ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ [https://w.wiki/DDNY ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ] ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱰᱚᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ (ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱚᱱ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱚᱞ ᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚ ᱭᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱑. ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒. ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱓ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾
᱓. ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱕᱐% ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
᱔. ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱜᱮ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾
᱕. ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ:
᱑. ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeX1wcLaFHI5c_ZFjGfC6-ZtaKD8LcMjcZWYgq0o__U5WyGxw/viewform?usp=header ᱥᱟᱨᱣᱮ] ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱒. ᱑ ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱓. ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱔. ᱑ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱟᱱ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱰᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱵᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ/ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱨᱮ ; ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱓᱘, ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
:ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ
:ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱲ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱡᱟᱸᱦᱟ interest survey ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱯᱟᱱ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱦᱟᱨ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱗, ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="body"/>
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.
Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate.
'''Why we are building temporary accounts'''
Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect.
Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.
'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.
'''What does this mean for different groups of users?'''
'''For logged-out editors'''
* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.
'''For community members interacting with logged-out editors'''
* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.
'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''
* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.
'''Our requests for you, and next steps'''
* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.
To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ᱒᱑:᱓᱖, ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hello all,
The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.
To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].
Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].
When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].
'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''
Best regards,
Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱔᱘, ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="function1"/>
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).
There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function1"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ᱑᱑:᱔᱓, ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers.
Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]
Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.
For the Committee Support team,
<section end="announcement-content" />
</div>
-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ᱑᱔:᱑᱓, ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 -->
== 📢 ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ! ==
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|300px|center]]
ᱟᱞᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ!
ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢ ᱯᱟᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱟ!
* 🗓️ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠ: ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ – ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕
* 🌏 ᱵᱤᱥᱚᱭ: ᱮᱥᱤᱭᱟ — ᱫᱤᱥᱚᱢᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚ
* 🌐 ᱚᱠᱟᱨᱮ: [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]]
* 🤝 ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱮᱞᱟᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱵᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩᱭᱟ ᱾
ᱡᱚᱦᱟᱨ
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="function2"/>
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function2"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ᱑᱔:᱒᱒, ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
<em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em>
Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.
If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.
There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.
To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
<section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ᱐᱐:᱓᱕, ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&oldid=29825860 -->
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱮᱰᱤᱴ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ) ==
[[File:WP25 potential birthday logo.svg|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]]
'''ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ!'''
ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮ, ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱠᱟᱱ '''᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''' ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ '''᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ''' ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''[[:meta:Wikimedians of Santali Language User Group|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱭᱩᱡᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ]]''' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱩᱨ '''ᱮᱰᱤᱴ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ''' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱫᱮᱞᱟᱵᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
* '''ᱚᱠᱛᱚ:''' ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
* '''ᱥᱟᱛᱟᱢ:''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱯᱮ:
<div style="text-align:center; font-size:120%; margin:10px;">
'''👉 [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]]'''
</div>
ᱢᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ!
'''ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱝᱜᱽᱣᱮᱡᱽ ᱭᱩᱡᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ''', ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱖, ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wiki Community,
We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,
We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.
;About Wiki Loves Folklore
'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals
* Cultural festivals and celebrations
* Traditional attire and crafts
* Performing arts, music, and dance
* Everyday practices rooted in folk heritage
Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.
[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]]
; Host a Local Edition
As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture
* Engage new contributors in your community
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content
'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''
If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.
If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.
;Get in Touch
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:
* The project Talk pages
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''
We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.
Warm regards,
'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱒᱑, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 -->
== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ==
<section begin="announcement-content" />
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟᱧ ᱚᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱯᱮ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱯᱮ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱮ ᱟᱨ ᱢᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ UCoC ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱯᱮ]]᱾
[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] (U4C) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ UCoC ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ U4C ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ U4C ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ᱟᱯᱮ U4C ᱪᱟᱨᱴᱚᱨ (Charter) ᱯᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ]]᱾
ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱪᱤᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱜ ᱯᱮ᱾
-- U4C ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮ, [[m:User:Keegan (WMF)|ᱠᱤᱜᱳᱱ (ᱰᱟᱹᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]])<section end="announcement-content" />
᱒᱑:᱐᱑, ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 -->
== Technical ==
I want to make new words in santhali language related to technology [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱳᱢᱤᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ|ᱥᱳᱢᱤᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱳᱢᱤᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱓, ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
==ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ==
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ,
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ Relicensing, Digitisation, ᱟᱨ Wikisource ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱨᱤᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥᱤᱝ: ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱾
* ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱨᱩᱯ ᱮᱢ ᱾
* ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤ-ᱥᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ, ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ ᱾
ᱡᱚᱦᱟᱨ
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱖, ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱚᱨ, ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱪᱮᱫᱚᱜ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾ 🙂 [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|diff post]]
ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ: [᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱑᱑:᱕᱙ p.m. IST]
ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱤᱸᱠ: [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link]]
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ: [<nowiki/>[[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]]]
ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Athulvis|Athulvis]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Athulvis|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱒᱑, ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱚᱨ, ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱪᱮᱫᱚᱜ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾ 🙂 [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|diff post]]
ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ: [᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱑᱑:᱕᱙ p.m. IST]
ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱤᱸᱠ: [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link]]
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ: [<nowiki/>[[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]]]
ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Athulvis|Athulvis]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Athulvis|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱒᱒, ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikipedians!
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.
The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.
🧩'''How to participate?'''
Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.
🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.
'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''
If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language.
Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge!
[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Our knowledge is spoken, not written. Help us change how Wikipedia cites them! ==
Johar to all Santali Wikimedians! Apologies for writing in English.
South Asia has nearly 800 languages, most of which are spoken, not written. The knowledge of these communities is oral — yet Wikipedia and other Wikimedia projects require written citations. We are building a process that lets Wikimedians cite oral knowledge from Adivasi and other low-resourced language communities. We have documented oral histories in nearly 20 languages from India, Nepal, and Sri Lanka. Read our proposal and, if you support this work, [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Grants_talk:Programs/Wikimedia_Community_Fund/General_Support_Fund/Building_multimedia,_technological,_educational_%26_citable_resources_for_South_Asian_%26_other_low-resourced_languages&action=edit§ion=2 '''endorse'''] it.
=== Proposal Summary ===
Proposal summary (read [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/General Support Fund/Building multimedia, technological, educational & citable resources for South Asian & other low-resourced languages|full proposal]]): This proposed 2nd phase (July 2026–June 2027) will build on a successful Phase 1 to bring oral histories from Indigenous and low-resourced South Asian languages into Wikimedia projects. The audio and video are community-reviewed and can be cited on Wikimedia projects as sources.
;Problem we're addressing:
* Oral knowledge from Indigenous and minoritised language communities is largely absent from Wikimedia projects — not because it doesn't exist, but because there are no clear, trusted process to document, subtitle, and cite it.
* Existing Wikimedia citation rules benefit written, institutionally published sources such as books, leaving oral traditions structurally excluded.
* Communities with existing audio/video archives (radio programmes, field recordings) cannot use them on Wikipedia due to gaps in digitisation tools, subtitling capacity, and citation infrastructure.
* Collaborating with Santali and other communities to organise Wiki Loves Languages ([[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖|ᱣᱤᱠᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖]]) campaign and improve Wikipedia content about languages
;What we are building:
* Support OpenSpeaks Fellows across five language clusters (eastern, northern, and southern India; Nepal; Sri Lanka) to record, subtitle, review, and bring oral histories on Wikimedia Commons, and improve Wikipedia, Wikidata, and Wikisource.
* Help pilot WikiVoice: experimental infrastructure (from the Wikimedia Futures Lab) for language archivists to publish oral knowledge and generate references for Wikimedia projects.
* Explore AI-assisted speech-to-text for languages with legacy audio-video archives.
* Produce open educational resources (OERs) on Meta/Wikiversity so other archivist-Wikimedians can replicate the model.
;Timeline (July 2026–June 2027):
* '''Q1''': Onboard fellows and partners; co-design WikiVoice roadmap; run FAIR–CARE training
* '''Q2''': Begin documentation and digitisation pilots; start subtitling with AI-STT where appropriate
* '''Q3''': Scale documentation across all clusters; test WikiVoice citation workflows
* '''Q4''': Consolidate outputs; publish documentation; evaluate and plan for Year 3
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱕, ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
:Johar (ᱡᱚᱦᱟᱨ) , @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] Bhai
:Thank you for the proposal, it looks good for community like Santali having low resoursce. It will be very much helpful if this project work on. Further I would suggest a online call on zoom or google for more understanding and plannings. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani Banjan Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱒᱓, ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
::Thank you @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] bhai, let's speak tomorrow late evening at 9pm then. https://calendar.app.google/b4Poi3xKhsX1thwCA [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱐᱗, ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
:::Johar everyone. Thanks much for joining the call last night. I got to learn the wonderful language documentation work Santali Wikimedians in Jharkhand, Odisha, West Bengal and Bangladesh are doing. As some of you asked, sharing a few links that we discussed:
:::* [[m:OpenSpeaks/Archives|OpenSpeaks Archives]], the project page with details
:::* A [[m:OpenSpeaks/Oral_History_Framework|framework]] we've co-created to help with language documentation practices
:::* A [[m:OpenSpeaks/Captioning|guide]] to help with captioning/subtitling
:::* [[m:OpenSpeaks/Tools|Tools]] to help with various aspects of language documentation and archiving (preserving)
:::[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱖, ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
::::Please also share a few tentative options for the training session we discussed of. We can plan for a day all/most of us are available. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱔᱗, ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Request for comment (global AI policy) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱐:᱕᱘, ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 -->
== Language documentation and archiving workshop ==
Johar, we welcome applications for a workshop series on low-resourced language documentation & archiving. There will be seven online sessions and a day-long in-person workshop at Kochi (as a WikiConference India side-event) on 7 September. We are developing a curriculum, an ethical framework, a guide to captioning, and a set of open source tools to use, improve and distribute to the participabt.
'''[[:m:OpenSpeaks/Community language documentation and archiving training/1|APPLY]]''' here!
''Please do spread the word among interested participants and help translate the workshop page.'' [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱓᱙, ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱒᱐᱒᱖ ᱭᱩ᱔ᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢ ᱢᱮ ==
<section begin="announcement-content" />
ᱦᱚᱠᱟᱱ ᱵᱷᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱰᱚᱠᱴ ᱠᱚᱼᱳᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ – ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱠᱟᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ, ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ, ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ – ᱢᱮᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱢᱟᱜ ᱟᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱦᱚᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱾ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ -- ᱭᱩ᱔ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ,<section end="announcement-content" />
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱑᱗:᱑᱔, ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
<bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]])</bdi> ᱑᱗:᱑᱑, ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Message"/>
'''Legal & Safety Contacts'''
Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].
<section end="Message"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ᱑᱓:᱓᱐, ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 -->
== ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱥᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ᱺ ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ==
'''ᱥᱟᱛᱟᱢᱺ ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱥᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ᱺ ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ'''
ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫᱠᱚ,
ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜᱞᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, [[m:WikiConference_India_2026|'''WikiConference India 2026''']] - ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱡᱟᱹᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱫᱟᱲᱮ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱚᱨᱚᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱞᱤᱥᱰᱟᱨ, ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱟᱨ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱵᱟᱹᱥᱩᱛᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱫᱮᱱᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱫᱽ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ, ᱢᱤᱫᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖- ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ '''“ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱜᱩᱱᱟᱹᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟᱺ ᱯᱷᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱹᱱᱠᱚ᱾”''' ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱲ ᱛᱤᱨᱮ ᱮᱹᱟᱭᱹ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱠᱱᱤᱠ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱠᱚᱱᱤᱱᱤᱴᱤ ᱟᱹᱜᱭᱩᱨ, ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱟᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱥᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾
'''ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭᱚᱱ'''
ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ Pretix ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱢᱟᱱ''' : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|[Registration Meta Page Link]]]
* '''ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ''' : https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
* '''ᱯᱚᱧᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ''': '''᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱖'''
'''ᱡᱚᱥᱛᱮᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱟᱹᱨᱣᱟᱹᱜ'''
ᱡᱚᱥᱛᱮᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱟᱹᱨᱣᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ Eventyay- ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱱᱟ᱾
ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱞ, ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱥᱮᱥᱚᱱ, ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱮᱥᱚᱱ, ᱞᱟᱭᱤᱴᱱᱤᱝ ᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱚᱱᱟ ᱞᱮ ᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱮᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱟᱢᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱫᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾
* '''ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱽ-ᱵᱟᱛᱞᱟᱣ :''' [<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|Link to Meta-Wiki Submission Page]]]
* '''ᱡᱚᱥᱛᱮᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ''' : [᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱖ ]
ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱰᱚᱜᱚᱨ, ᱚᱠᱛᱮᱥᱩᱪᱤ, ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ, ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ‘ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖’ ᱥᱟᱛᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱧᱮᱞᱢᱮᱺ
* '''ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ''' : [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|[Blog Post Link]]]
ᱟᱞᱮ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫᱠᱚ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭ, ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱟᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮ ᱩᱥᱠᱩᱨᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026
[2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration
[3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions
[5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/
ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱚᱨᱟᱢ ᱴᱤᱢ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Amrit Sufi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱓᱐, ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱣᱛᱟ ==
[[File:Wikipedia 25 Logo Santali 01.png|300px|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ/ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]]
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ!
ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱒᱖) ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[:meta:Wikimedians of Santali Language User Group|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱨ [[:meta:Santal Wiki Akhra, Santiniketan|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱫᱮᱞᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱᱟ᱾
'''ᱚᱠᱛᱚ:''' ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖᱾
'''ᱥᱟᱛᱟᱢ:''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱡᱟᱦᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱜᱮ᱾ (''ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ, ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱡᱚᱢᱼᱧᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ'')
ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱢᱮ᱾
<div style="text-align:center; font-size:120%; margin:10px;">
'''👉 [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]]
</div>
ᱢᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ᱾
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ''' ᱟᱨ '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ''' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱜᱮ, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱐᱗, ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==
Dear Community Members,
This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.
=== Self-funded Registration ===
https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
=== Call for Submissions ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions
We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.
=== For more information ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026
We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.
Regards,
'''WikiConference India 2026 Organizing Team'''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Gauri Guptaa|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱕᱖, ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ᱑᱒:᱒᱔, ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==
Dear Wikimedia Contributors,
We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
'''Campaign Focus:'''
* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.
Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''
-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Kuldeepburjbhalaike|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱔᱓, ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱟ ᱱᱟᱥᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱢᱟ ==
ᱡᱩᱫᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱠᱜᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱯᱮ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱮ সর্বদা 24 ঘন্টা সক্রিয় ᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ,ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱛᱤ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱓ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱛᱟ,ᱠᱟᱛᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱩᱫᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱱᱜᱤᱫ ᱷᱟᱱᱜᱤᱫᱷᱟ ᱵᱷᱩᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱛᱣ ᱞᱟᱤᱜᱤᱫ, ᱞᱟᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ অ্যাডমিন ᱢᱤᱫ ᱮᱼᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤ ᱧᱟ ᱛᱟᱦᱞᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:WikiPinakpani|WikiPinakpani]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:WikiPinakpani|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱑᱔, ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ==
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱵᱚ ᱱᱩᱠᱤᱱ merge ᱟᱨᱵᱟᱝ redirect ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱚᱲᱛᱟᱜ ᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ? --[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱔᱖, ᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
:ᱦᱮᱸ ᱯᱚᱲᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱧ ᱧᱮᱞ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱚᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱘᱕᱕ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ? [https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%B1%E1%B1%9B%E1%B1%9F%E1%B1%B2_%E1%B1%A6%E1%B1%A9%E1%B1%9E#:~:text=%E1%B1%91%E1%B1%98%E1%B1%95%E1%B1%95%20%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%9E%20%E1%B1%A8%E1%B1%AE%20%E1%B1%B5%E1%B1%B7%E1%B1%9A%E1%B1%9C%E1%B1%BD%E1%B1%B1%E1%B1%9F%E1%B1%B0%E1%B1%A4%E1%B1%A6%20%E1%B1%A1%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%AE%E1%B1%A8%20%E1%B1%A8%E1%B1%AE%20%E1%B1%91%E1%B1%90%2C%E1%B1%90%E1%B1%90%E1%B1%90%20%E1%B1%A6%E1%B1%9A%E1%B1%B2%20%E1%B1%A0%E1%B1%9A ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ [https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A5%E1%B1%A4%E1%B1%AB%E1%B1%9A_%E1%B1%A0%E1%B1%9F%E1%B1%B9%E1%B1%B1%E1%B1%A6%E1%B1%A9_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%B1%E1%B1%9B%E1%B1%9F%E1%B1%B2_%E1%B1%A6%E1%B1%A9%E1%B1%9E#:~:text=%E1%B1%91%E1%B1%98%E1%B1%95%E1%B1%95%20%E1%B1%A5%E1%B1%A4%E1%B1%AB%E1%B1%A9%20%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%A8%E1%B1%A2%E1%B1%A9%20%E1%B1%9F%E1%B1%A8%20%E1%B1%A0%E1%B1%9F%E1%B1%B9%E1%B1%B1%E1%B1%A6%E1%B1%A9%20%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%A8%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%A3%E1%B1%9F%E1%B1%9C%20%E1%B1%AB%E1%B1%AE%E1%B1%9E%E1%B1%9F%20%E1%B1%9B%E1%B1%AE%20%E1%B1%B5%E1%B1%B7%E1%B1%9A%E1%B1%9C%E1%B1%BD%E1%B1%B1%E1%B1%9F%20%E1%B1%B0%E1%B1%A4%E1%B1%A6%E1%B1%A4%20%E1%B1%A8%E1%B1%AE%20%E1%B1%AF%E1%B1%AE%E1%B1%9E%E1%B1%AE%E1%B1%B1%20%E1%B1%91%E1%B1%90%E1%B1%90%E1%B1%90%E1%B1%90%20%E1%B1%A6%E1%B1%A9%E1%B1%9E%E1%B1%9C%E1%B1%9F%E1%B1%B9%E1%B1%A8%E1%B1%A4%E1%B1%AD%E1%B1%9F%E1%B1%B9 ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ] ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
:ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ
:[[User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] | [[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|⌨️]] | ᱐᱓:᱓᱗, ᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==
Dear Wikimedia contributors,
As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.
Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.
Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team
-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Kuldeepburjbhalaike|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱓᱓, ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ==
[[File:Wikipedia 25 Logo Santali 01.png|300px|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ/ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]]
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ
ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ -
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:RohitSonkar.nandulia|RohitSonkar.nandulia]] - ᱑᱙᱗ ᱚᱱᱚᱞ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ]] - ᱑᱘᱙ ᱚᱱᱚᱞ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ|ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ]] - ᱖᱐ ᱚᱱᱚᱞ
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱗᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ -
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱩᱯᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟ|ᱩᱯᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟ]] - ᱔᱖᱖ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:WikiPinakpani|WikiPinakpani]] - ᱔᱕᱖ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ|ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ]] - ᱔᱒᱒ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ]] - ᱒᱒᱖ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱦᱞᱟ|ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱦᱞᱟ]] - ᱖᱒ ᱟᱹᱲᱟᱹ
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - [[wikt:sat:ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾
ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱲᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[meta:Santal Wiki Akhra, Santiniketan/Events/Wikipedia 25th Birthday Celebration at Bolpur, Santiniketan|ᱢᱮᱴᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾
ᱡᱚᱦᱟᱨ 🙏
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱔᱐, ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''
Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/>
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).
We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/>
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]]
The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''.
Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]
Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ᱑᱕:᱒᱖, ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067433 -->
g5w8kafuko6s2y04zqzkpbpyi1h5vur
198124
198094
2026-09-22T05:01:15Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ ᱛᱮᱞᱟ
198124
wikitext
text/x-wiki
__NEWSECTIONLINK__
{{ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮ}}
<div style="border:1px solid #AAA; background-color:#FFFFFF; padding-left:6px; margin-bottom: 1em;">
<div style="background-color:#F7F7F7; padding:10px; padding-right:20px; border-left:1px solid #CCC; border-bottom:1px solid #DDD; border-right:1px solid #DDD; border-top:1px solid #FAFAFA; margin-left:50px;">
[[ᱨᱮᱫ:System-users.svg|95px|left]]
<big style="margin-top:.1em; padding-left:5px; text-align:left; margin-bottom:.2em; border-bottom:0; font-weight:bold;">ᱠᱷᱩᱴ ᱵᱚᱞᱚᱜ ᱦᱚᱨ </big>
<div style="font-size:120%; margin-bottom:10px; text-align:left; padding-right:5%; line-height:150%; color:#222; padding-left:5px;">ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱩᱴ
ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱜᱮᱵᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮᱦᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱞᱤᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱦᱚᱵᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟ ᱟᱵᱚᱱ ᱾
* '''en:''' Requests for the [[m:bot|bot]] flag should be made on this page. This wiki uses the [[m:bot policy|standard bot policy]], and allows [[m:bot policy#Global_bots|global bots]] and [[m:bot policy#Automatic_approval|automatic approval of certain types of bots]]. Other bots should apply below, and then [[m:Steward requests/Bot status|request access]] from a steward if there is no objection.
</div>
<div style="clear:both;"></div>
</div>
</div>
== [Announcement] Leadership Development Task Force ==
Dear community members,
The [[:m:Strategy/Wikimedia movement/2018-20/Recommendations/Invest in Skills and Leadership Development|Invest in Skill and Leadership Development]] Movement Strategy recommendation indicates that our movement needs a globally coordinated effort to succeed in leadership development.
The [[:m:Community Development|Community Development team]] is supporting the creation of a global and community-driven [[:m:Leadership Development Task Force]] ([[:m:Leadership Development Task Force/Purpose and Structure|Purpose & Structure]]). The purpose of the task force is to advise leadership development work.
The team seeks community feedback on what could be the responsibilities of the task force. Also, if any community member wishes to be a part of the 12-member task force, kindly reach out to us. The feedback period is until 25 February 2022.
'''Where to share feedback?'''
'''#1''' Interested community members can add their thoughts on the [[:m:Talk:Leadership Development Task Force|Discussion page]].
'''#2''' Interested community members can join a regional discussion on 18 February, Friday through Google Meet.
'''Date & Time'''
* Friday, 18 February · 7:00 – 8:00 PM IST ([https://zonestamp.toolforge.org/1645191032 Your Timezone]) ([https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=NHVqMjgxNGNnOG9rYTFtMW8zYzFiODlvNGMgY19vbWxxdXBsMTRqbnNhaHQ2N2Y5M2RoNDJnMEBn&tmsrc=c_omlqupl14jnsaht67f93dh42g0%40group.calendar.google.com Add to Calendar])
* Google Meet link: https://meet.google.com/nae-rgsd-vif
Thanks for your time.
Regards, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱐᱔, ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines & Ratification Vote ==
'''In brief:''' the [[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|revised Enforcement Guidelines]] have been published. Voting to ratify the guidelines will happen from [[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting|7 March to 21 March 2022]]. Community members can participate in the discussion with the UCoC project team and drafting committee members on 25 February (12:00 UTC) and 4 March (15:00 UTC). Please [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Conversations|sign-up]].
'''Details:'''
The [[:m:Universal Code of Conduct]] (UCoC) provides a baseline of acceptable behavior for the entire Wikimedia movement. The UCoC and the Enforcement Guidelines were written by [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee|volunteer-staff drafting committees]] following community consultations. The revised guidelines were published 24 January 2022.
'''What’s next?'''
'''#1 Community Conversations'''
To help to understand the guidelines, the [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] (MSG) team will host conversations with the UCoC project team and drafting committee members on 25 February (12:00 UTC) and 4 March (15:00 UTC). Please [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Conversations|sign-up]].
Comments about the guidelines can be shared [[:m:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|on the Enforcement Guidelines talk page]]. You can comment in any language.
'''#2 Ratification Voting'''
The Wikimedia Foundation Board of Trustees released a [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board noticeboard/January 2022 - Board of Trustees on Community ratification of enforcement guidelines of UCoC|statement on the ratification process]] where eligible voters can support or oppose the adoption of the enforcement guidelines through vote. Wikimedians are invited to [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information/Volunteer|translate and share important information]].
A [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting|SecurePoll vote]] is scheduled from 7 March to 21 March 2022.
[[:m:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information#Voting%20eligibility|Eligible voters]] are invited to answer a poll question and share comments. Voters will be asked if they support the enforcement of the UCoC based on the proposed guidelines.
Thank you. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱕᱔, ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== <section begin="announcement-header" />The Call for Feedback: Board of Trustees elections is now closed <section end="announcement-header" /> ==
<section begin="announcement-content" />:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback is now closed|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback is now closed|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Call for Feedback is now closed}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
The [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections|Call for Feedback: Board of Trustees elections]] is now closed. This Call ran from 10 January and closed on 16 February 2022. The Call focused on [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Discuss Key Questions#Questions|three key questions]] and received broad discussion [[m:Talk:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Discuss Key Questions|on Meta-wiki]], during meetings with affiliates, and in various community conversations. The community and affiliates provided many proposals and discussion points. The [[m:Wikimedia Foundation Board of Trustees/Call for feedback: Board of Trustees elections/Reports|reports]] are on Meta-wiki.
This information will be shared with the Board of Trustees and Elections Committee so they can make informed decisions about the upcoming Board of Trustees election. The Board of Trustees will then follow with an announcement after they have discussed the information.
Thank you to everyone who participated in the Call for Feedback to help improve Board election processes.
Thank you,
Movement Strategy and Governance<br /><section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱒, ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== UCoC Enforcement Guidelines Ratification Vote Begins (7 - 21 March 2022) ==
The ratification of the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] (UCoC) [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|enforcement guidelines]] has started. Every eligible community member can vote.
For instructions on voting using SecurePoll and Voting eligibility, [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter_information|please read this]]. The last date to vote is 21 March 2022.
'''Vote here''' - https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:SecurePoll/vote/391
Thank you, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱑᱖, ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Universal Code of Conduct Enforcement guidelines ratification voting is now closed ==
: ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Vote/Closing message}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Greetings,
The ratification voting process for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|revised enforcement guidelines]] of the [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] (UCoC) came to a close on 21 March 2022. '''Over {{#expr:2300}} Wikimedians voted''' across different regions of our movement. Thank you to everyone who participated in this process! The scrutinizing group is now reviewing the vote for accuracy, so please allow up to two weeks for them to finish their work.
The final results from the voting process will be announced [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|here]], along with the relevant statistics and a summary of comments as soon as they are available. Please check out [[metawiki:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voter information|the voter information page]] to learn about the next steps. You can comment on the project talk page [[metawiki:Talk:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|on Meta-wiki]] in any language.
You may also contact the UCoC project team by email: ucocproject[[File:At_sign.svg|link=|16x16px|(_AT_)]]wikimedia.org
Best regards,
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱕᱖, ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Announcing Indic Hackathon 2022 and Scholarship Applications ==
Dear Wikimedians, we are happy to announce that the Indic MediaWiki Developers User Group will be organizing [[m:Indic Hackathon 2022|Indic Hackathon 2022]], a regional event as part of the main [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] taking place in a hybrid mode during 20-22 May 2022. The event will take place in Hyderabad. The regional event will be in-person with support for virtual participation. As it is with any hackathon, the event’s program will be semi-structured i.e. while we will have some sessions in sync with the main hackathon event, the rest of the time will be upto participants’ interest on what issues they are interested to work on. The event page can be seen on [[m:Indic Hackathon 2022|this page]].
In this regard, we would like to invite community members who would like to attend in-person to fill out a [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc1lhp8IdXNxL55sgPmgOKzfWxknWzN870MvliqJZHhIijY5A/viewform?usp=sf_link form for scholarship application] by 17 April, which is available on the event page. Please note that the hackathon won’t be focusing on training of new skills, and it is expected that applications have some experience/knowledge contributing to technical areas of the Wikimedia movement. Please post on the event talk page if you have any queries. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱓᱑, ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23115331 -->
== Join the South Asia / ESEAP Annual Plan Meeting with Maryana Iskander ==
Dear community members,
In continuation of [[m:User:MIskander-WMF|Maryana Iskander]]'s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Chief Executive Officer/Maryana’s Listening Tour| listening tour]], the [[m:Special:MyLanguage/Movement Communications|Movement Communications]] and [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|Movement Strategy and Governance]] teams invite you to discuss the '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2022-2023/draft|2022-23 Wikimedia Foundation Annual Plan]]'''.
The conversations are about these questions:
* The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia 2030|2030 Wikimedia Movement Strategy]] sets a direction toward "knowledge as a service" and "knowledge equity". The Wikimedia Foundation wants to plan according to these two goals. How do you think the Wikimedia Foundation should apply them to our work?
* The Wikimedia Foundation continues to explore better ways of working at a regional level. We have increased our regional focus in areas like grants, new features, and community conversations. How can we improve?
* Anyone can contribute to the Movement Strategy process. We want to know about your activities, ideas, requests, and lessons learned. How can the Wikimedia Foundation better support the volunteers and affiliates working in Movement Strategy activities?
<b>Date and Time</b>
The meeting will happen via [https://wikimedia.zoom.us/j/84673607574?pwd=dXo0Ykpxa0xkdWVZaUZPNnZta0k1UT09 Zoom] on 24 April (Sunday) at 07:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1650783659 local time]). Kindly [https://calendar.google.com/event?action=TEMPLATE&tmeid=MmtjZnJibXVjYXYyZzVwcGtiZHVjNW1lY3YgY19vbWxxdXBsMTRqbnNhaHQ2N2Y5M2RoNDJnMEBn&tmsrc=c_omlqupl14jnsaht67f93dh42g0%40group.calendar.google.com add the event to your calendar]. Live interpretation will be available for some languages.
Regards,
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱒᱒, ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Call for Candidates: 2022 Board of Trustees Election ==
Dear community members,
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees elections]] process has begun. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Announcement/Call_for_Candidates|Call for Candidates]] has been announced.
The Board of Trustees oversees the operations of the Wikimedia Foundation. Community-and-affiliate selected trustees and Board-appointed trustees make up the Board of Trustees. Each trustee serves a three year term. The Wikimedia community has the opportunity to vote for community-and-affiliate selected trustees.
The Wikimedia community will vote to elect two seats on the Board of Trustees in 2022. This is an opportunity to improve the representation, diversity, and expertise of the Board of Trustees.
Kindly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|submit your candidacy]] to join the Board of Trustees.
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱑, ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== <section begin="announcement-header" />Wikimedia Foundation Board of Trustees election 2022 - Call for Election Volunteers<section end="announcement-header" /> ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/2022/Call for Election Volunteers}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
The Movement Strategy and Governance team is looking for community members to serve as election volunteers in the upcoming Board of Trustees election.
The idea of the Election Volunteer Program came up during the 2021 Wikimedia Board of Trustees Election. This program turned out to be successful. With the help of Election Volunteers we were able to increase outreach and participation in the election by 1,753 voters over 2017. Overall turnout was 10.13%, 1.1 percentage points more, and 214 wikis were represented in the election.
There were a total of 74 wikis that did not participate in 2017 that produced voters in the 2021 election. Can you help increase the participation even more?
Election volunteers will help in the following areas:
* Translate short messages and announce the ongoing election process in community channels
* Optional: Monitor community channels for community comments and questions
Volunteers should:
* Maintain the friendly space policy during conversations and events
* Present the guidelines and voting information to the community in a neutral manner
Do you want to be an election volunteer and ensure your community is represented in the vote? Sign up [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|here]] to receive updates. You can use the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Strategy and Governance/Election Volunteers/About|talk page]] for questions about translation.<br /><section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱓᱒, ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Santali Wikipedia Adminship Support Of User ᱫᱚᱞᱚᱱ ᱯᱨᱳᱵᱟᱥ ==
''<span style="font-family:Monotype Corsiva;background-image:linear-gradient(90deg,red,yellow,cyan);color:transparent;background-clip:text;-webkit-background-clip:text">Hello Everyone'',
''I want a test administrator of the Santali Wikipedia community.I want joined adminship to the Santali Wikipedia. I'd like to continue fight vandalism and meaningless content which is still appearing. I think my previous experience of adminship was more or less helpful so it would be nice if I keep having one. Thanks in advance.''
''I have been contributing in Santali Wikipedia which is in incubator and we are trying to make it live. Santali language is an indegenous language which is talked in Eastern india , West bangladesh and Nepal, Bhutan. There is no much work has been done for this language , so I want to make information available through this language in wikipedia''. ᱐᱙:᱒᱓, ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
===Discussion===
''Please keep the discussion friendly'',
* Can you please explain, Where were you an administrator? or why are you consider that this is an test project? Thanks —[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MdsShakil|MdsShakil]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MdsShakil|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱔᱙, ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Propose statements for the 2022 Election Compass ==
: ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Propose statements for the 2022 Election Compass}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hi all,
Community members are invited to ''' [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|propose statements to use in the Election Compass]]''' for the [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election.]]
An Election Compass is a tool to help voters select the candidates that best align with their beliefs and views. The community members will propose statements for the candidates to answer using a Lickert scale (agree/neutral/disagree). The candidates’ answers to the statements will be loaded into the Election Compass tool. Voters will use the tool by entering in their answer to the statements (agree/neutral/disagree). The results will show the candidates that best align with the voter’s beliefs and views.
Here is the timeline for the Election Compass:
* July 8 - 20: Community members propose statements for the Election Compass
* July 21 - 22: Elections Committee reviews statements for clarity and removes off-topic statements
* July 23 - August 1: Volunteers vote on the statements
* August 2 - 4: Elections Committee selects the top 15 statements
* August 5 - 12: candidates align themselves with the statements
* August 15: The Election Compass opens for voters to use to help guide their voting decision
The Elections Committee will select the top 15 statements at the beginning of August. The Elections Committee will oversee the process, supported by the Movement Strategy and Governance (MSG) team. MSG will check that the questions are clear, there are no duplicates, no typos, and so on.
Regards,
Movement Strategy & Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱒, ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Board of Trustees - Affiliate Voting Results ==
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Announcing the six candidates for the 2022 Board of Trustees election}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear community members,
'''The Affiliate voting process has concluded.''' Representatives from each Affiliate organization learned about the candidates by reading candidates’ statements, reviewing candidates’ answers to questions, and considering the candidates’ ratings provided by the Analysis Committee. The shortlisted 2022 Board of Trustees candidates are:
* Tobechukwu Precious Friday ([[User:Tochiprecious|Tochiprecious]])
* Farah Jack Mustaklem ([[User:Fjmustak|Fjmustak]])
* Shani Evenstein Sigalov ([[User:Esh77|Esh77]])
* Kunal Mehta ([[User:Legoktm|Legoktm]])
* Michał Buczyński ([[User:Aegis Maelstrom|Aegis Maelstrom]])
* Mike Peel ([[User:Mike Peel|Mike Peel]])
See more information about the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Results|Results]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Stats|Statistics]] of this election.
Please take a moment to appreciate the Affiliate representatives and Analysis Committee members for taking part in this process and helping to grow the Board of Trustees in capacity and diversity. Thank you for your participation.
'''The next part of the Board election process is the community voting period.''' View the election timeline [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022#Timeline| here]]. To prepare for the community voting period, there are several things community members can engage with, in the following ways:
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Read candidates’ statements]] and read the candidates’ answers to the questions posed by the Affiliate Representatives.
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Questions_for_Candidates|Propose and select the 6 questions for candidates to answer during their video Q&A]].
* See the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee’s ratings of candidates on each candidate’s statement]].
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Community Voting/Election Compass|Propose statements for the Election Compass]] voters can use to find which candidates best fit their principles.
* Encourage others in your community to take part in the election.
Regards,
Movement Strategy and Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱐, ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Movement Strategy and Governance News – Issue 7 ==
<section begin="msg-newsletter"/>
<div style = "line-height: 1.2">
<span style="font-size:200%;">'''Movement Strategy and Governance News'''</span><br>
<span style="font-size:120%; color:#404040;">'''Issue 7, July-September 2022'''</span><span style="font-size:120%; float:right;">[[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7|'''Read the full newsletter''']]</span>
----
Welcome to the 7th issue of Movement Strategy and Governance newsletter! The newsletter distributes relevant news and events about the implementation of Wikimedia's [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives|Movement Strategy recommendations]], other relevant topics regarding Movement governance, as well as different projects and activities supported by the Movement Strategy and Governance (MSG) team of the Wikimedia Foundation.
The MSG Newsletter is delivered quarterly, while the more frequent [[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy/Updates|Movement Strategy Weekly]] will be delivered weekly. Please remember to subscribe [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/MSG Newsletter Subscription|here]] if you would like to receive future issues of this newsletter.
</div><div style="margin-top:3px; padding:10px 10px 10px 20px; background:#fffff; border:2px solid #808080; border-radius:4px; font-size:100%;">
* '''Movement sustainability''': Wikimedia Foundation's annual sustainability report has been published. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A1|continue reading]])
* '''Improving user experience''': recent improvements on the desktop interface for Wikimedia projects. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A2|continue reading]])
* '''Safety and inclusion''': updates on the revision process of the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A3|continue reading]])
* '''Equity in decisionmaking''': reports from Hubs pilots conversations, recent progress from the Movement Charter Drafting Committee, and a new white paper for futures of participation in the Wikimedia movement. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A4|continue reading]])
* '''Stakeholders coordination''': launch of a helpdesk for Affiliates and volunteer communities working on content partnership. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A5|continue reading]])
* '''Leadership development''': updates on leadership projects by Wikimedia movement organizers in Brazil and Cape Verde. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A6|continue reading]])
* '''Internal knowledge management''': launch of a new portal for technical documentation and community resources. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A7|continue reading]])
* '''Innovate in free knowledge''': high-quality audiovisual resources for scientific experiments and a new toolkit to record oral transcripts. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A8|continue reading]])
* '''Evaluate, iterate, and adapt''': results from the Equity Landscape project pilot ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A9|continue reading]])
* '''Other news and updates''': a new forum to discuss Movement Strategy implementation, upcoming Wikimedia Foundation Board of Trustees election, a new podcast to discuss Movement Strategy, and change of personnel for the Foundation's Movement Strategy and Governance team. ([[:m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance/Newsletter/7#A10|continue reading]])
</div><section end="msg-newsletter"/>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱕᱘, ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Vote for Election Compass Statements ==
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/Vote for Election Compass Statements}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear community members,
Volunteers in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] are invited to '''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass/Statements|vote for statements to use in the Election Compass]]'''. You can vote for the statements you would like to see included in the Election Compass on Meta-wiki.
An Election Compass is a tool to help voters select the candidates that best align with their beliefs and views. The community members will propose statements for the candidates to answer using a Lickert scale (agree/neutral/disagree). The candidates’ answers to the statements will be loaded into the Election Compass tool. Voters will use the tool by entering in their answer to the statements (agree/neutral/disagree). The results will show the candidates that best align with the voter’s beliefs and views.
Here is the timeline for the Election Compass:
*<s>July 8 - 20: Volunteers propose statements for the Election Compass</s>
*<s>July 21 - 22: Elections Committee reviews statements for clarity and removes off-topic statements</s>
*July 23 - August 1: Volunteers vote on the statements
*August 2 - 4: Elections Committee selects the top 15 statements
*August 5 - 12: candidates align themselves with the statements
*August 15: The Election Compass opens for voters to use to help guide their voting decision
The Elections Committee will select the top 15 statements at the beginning of August
Regards,
Movement Strategy and Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱐᱔, ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Delay of Board of Trustees Election ==
Dear community members,
I am reaching out to you today with an update about the timing of the voting for the Board of Trustees election.
As many of you are already aware, this year we are offering an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]] to help voters identify the alignment of candidates on some key topics. Several candidates requested an extension of the character limitation on their responses expanding on their positions, and the Elections Committee felt their reasoning was consistent with the goals of a fair and equitable election process.
To ensure that the longer statements can be translated in time for the election, the Elections Committee and Board Selection Task Force decided to delay the opening of the Board of Trustees election by one week - a time proposed as ideal by staff working to support the election.
Although it is not expected that everyone will want to use the Election Compass to inform their voting decision, the Elections Committee felt it was more appropriate to open the voting period with essential translations for community members across languages to use if they wish to make this important decision.
'''The voting will open on August 23 at 00:00 UTC and close on September 6 at 23:59 UTC.'''
Best regards,
Matanya, on behalf of the Elections Committee
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱓, ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== WikiConference India 2023: Initial conversations ==
Dear Wikimedians,
Hope all of you are doing well. We are glad to inform you to restart the conversation to host the next WikiConference India 2023 after WCI 2020 which was not conducted due to the unexpected COVID-19 pandemic, it couldn't take place. However, we are hoping to reinitiate this discussion and for that we need your involvement, suggestions and support to help organize a much needed conference in February-March of 2023.
The proposed 2023 conference will bring our energies, ideas, learnings, and hopes together. This conference will provide a national-level platform for Indian Wikimedians to connect, re-connect, and establish their collaboration itself can be a very important purpose on its own- in the end it will empower us all to strategize, plan ahead and collaborate- as a movement.
We hope we, the Indian Wikimedia Community members, come together in various capacities and make this a reality. We believe we will take learnings from earlier attempts, improve processes & use best practices in conducting this conference purposefully and fruitfully.
Here is a survey [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfof80NVrf3b9x3AotDBkICe-RfL3O3EyTM_L5JaYM-0GkG1A/viewform form] to get your responses on the same notion. Unfortunately we are working with short timelines since the final date of proposal submission is 5 September. We request you please fill out the form by 28th August. After your responses, we can decide if we have the community need and support for the conference. You are also encouraged to add your support on [[:m:WikiConference_India_2023:_Initial_conversations|'''this page''']], if you support the idea.
Regards, [[User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]], [[User:Nivas10798|Nivas10798]], [[User:Neechalkaran|Neechalkaran]], ᱐᱖:᱓᱙, ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23115331 -->
== 2022 Board of Trustees Community Voting Period is now Open ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear community members,
The Community Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is now open. Here are some helpful links to get you the information you need to vote:
* Try the [https://board-elections-compass-2022.toolforge.org/ Election Compass], showing how candidates stand on 15 different topics.
* Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seeks]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Campaign_Videos|Watch the videos of the candidates answering questions proposed by the community]].
If you are ready to vote, you may go to [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. '''You may vote from August 23 at 00:00 UTC to September 6 at 23:59 UTC.''' To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].
Regards,
Movement Strategy and Governance
''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱔᱐, ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== The 2022 Board of Trustees election Community Voting is about to close ==
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting is about to Close| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting about to Close|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting is about to Close}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello,
The Community Voting period of the 2022 Board of Trustees election started on August 23, 2022, and will close on September 6, 2022 23:59 UTC. There’s still a chance to participate in this election. If you did not vote, please visit the [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].
If you need help in making your decision, here are some helpful links:
* Try the [https://board-elections-compass-2022.toolforge.org/ Election Compass], showing how candidates stand on 15 different topics.
* Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]].
*[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seek]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Campaign_Videos|Watch the videos of the candidates answering questions proposed by the community]].
Regards,
Movement Strategy and Governance<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱑᱕, ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Revised Enforcement Draft Guidelines for the Universal Code of Conduct ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello everyone,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee#Revisions Committee|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines Revisions committee]] is requesting comments regarding the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|'''Revised Enforcement Draft Guidelines for the Universal Code of Conduct (UCoC)''']]. This review period will be open from '''8 September 2022 until 8 October 2022.'''
The Committee collaborated to revise these draft guidelines based on input gathered from the community discussion period from May through July, as well as the community vote that concluded in March 2022. The revisions are focused on the following four areas:
# To identify the type, purpose, and applicability of the UCoC training;
# To simplify the language for more accessible translation and comprehension by non-experts;
# To explore the concept of affirmation, including its pros and cons;
# To review the balancing of the privacy of the accuser and the accused
The Committee requests comments and suggestions about these revisions by '''8 October 2022'''. From there, the Revisions Committee anticipates further revising the guidelines based on community input.
'''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Find the Revised Guidelines on Meta]], and a [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|comparison page in some languages.''']]
Everyone may share comments in a number of places. Facilitators welcome comments in any language on the Revisions Guideline Talk Page. Comments can also be shared on talk pages of translations, at local discussions, or during conversation hours. There are planned live discussions about the UCoC enforcement draft guidelines.
[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Conversation hours|'''Conversation hours''']]
The facilitation team supporting this review period hopes to reach a large number of communities. If you do not see a conversation happening in your community, please organize a discussion. Facilitators can assist you in setting up the conversations. Discussions will be summarized and presented to the drafting committee every two weeks. The summaries will be published [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Drafting committee/Digests|here]].<section end="announcement-content" />
''~ On behalf of the UCoC project team''.
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱕᱐, ᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== WikiConference India 2023: Proposal to WMF ==
Hello everyone,
We are happy to inform you that we have submitted the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2023]] to the Wikimedia Foundation. We kindly request all the community members to go through the proposal -- including the community engagement survey report, program plan, venue and logistics, participation and scholarships, and the budget, and provide us with your suggestions/comments on the [[:m:Grants_talk:Conference/WikiConference_India_2023|talk page]]. You can endorse the proposal in the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023#Endorsements|endorsements section]], please do add a rationale for supporting this project.
According to the timeline of the Conference and Event Grants program, the community can review till 23 September 2022, post that we will start integrating all the received feedback to make modifications to the proposal. Depending on the response of community members, an IRC may be hosted next week, especially if there are any questions/concerns that need to be addressed.
We reopened the survey form and if you are still interested in taking part in the survey and you have something in mind to share or want to become a part of the organizing team, please <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfof80NVrf3b9x3AotDBkICe-RfL3O3EyTM_L5JaYM-0GkG1A/viewform fill out the form]</span> so we all can work together.
Let us know if you have any questions.
Regards,
[[:m:User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]], [[:m:User:Nivas10798|Nivas10798]], [[:m:User:Neechalkaran|Neechalkaran]], ᱐᱗:᱓᱖, ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23719531 -->
== WikiConference India 2023: Proposal to WMF ==
Hello everyone,
We are happy to inform you that we have submitted the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023|Conference & Event Grant proposal for WikiConference India 2023]] to the Wikimedia Foundation. We kindly request all the community members to go through the proposal -- including the community engagement survey report, program plan, venue and logistics, participation and scholarships, and the budget, and provide us with your suggestions/comments on the [[:m:Grants_talk:Conference/WikiConference_India_2023|talk page]]. You can endorse the proposal in the [[:m:Grants:Conference/WikiConference_India_2023#Endorsements|endorsements section]], please do add a rationale for supporting this project.
According to the timeline of the Conference and Event Grants program, the community can review till 23 September 2022, post that we will start integrating all the received feedback to make modifications to the proposal. Depending on the response of community members, an IRC may be hosted next week, especially if there are any questions/concerns that need to be addressed.
We reopened the survey form and if you are still interested in taking part in the survey and you have something in mind to share or want to become a part of the organizing team, please <span class="plainlinks">[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfof80NVrf3b9x3AotDBkICe-RfL3O3EyTM_L5JaYM-0GkG1A/viewform fill out the form]</span> so we all can work together.
Let us know if you have any questions.
Regards,
[[:m:User:Nitesh Gill|Nitesh Gill]], [[:m:User:Nivas10798|Nivas10798]], [[:m:User:Neechalkaran|Neechalkaran]], ᱑᱐:᱐᱘, ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=23719531 -->
== Bot policy ==
Hello. To facilitate [[:m:Special:MyLanguage/Stewards|steward]] granting of bot access, I suggest implementing the [[m:Special:MyLanguage/Bot policy|standard bot policy]] on this wiki. In particular, this policy allows stewards to automatically flag known interlanguage linking bots (if this page says that is acceptable) or bots that fix double redirects. The policy also enables [[m:Bot policy#Global_bots|global bots]] on this wiki (if this page says that is acceptable), which are trusted bots that will be given bot access on every wiki that allows global bots.
This policy makes bot access requesting much easier for local users, operators, and stewards. To implement it we only need to create a redirect to this page from [[Project:Bot policy]], and add a line at the top noting that it is used here. If you use or prefer to use a dedicated project page for handling bot flag requests, that is also acceptable. Please read [[m:Special:MyLanguage/Bot policy|the text at Meta-Wiki]] before commenting. If you object, please say so; I hope to implement in two weeks if there is no objection, since it is particularly written to streamline bot requests on wikis with little or no community interested in bot access requests. Thank you for your consideration. --'''[[User:Rschen7754|Rs]][[User talk:Rschen7754|chen]][[Special:Contributions/Rschen7754|7754]]''' ᱐᱒:᱒᱕, ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Request for page protection ==
Apologies for writing in English. I would like to request protection for [[ᱟᱥᱦᱨᱟᱯ_ᱢᱟᱞᱤᱠ]] until the deletion proposal can be evaluated, as it is continually being removed by the page author and various IPs. This is related to [[:d:Q114613361]], which has already been deleted five times, but is being held by this article. Thanks, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bovlb|Bovlb]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Bovlb|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱑:᱒᱙, ᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Movement Charter: South Asia Regional Consultation ==
Dear community members,
As many of you are aware, the Movement Charter regional consultations have begun. The [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee|MCDC]] seeks community feedback about three sections of the Movement Charter:
# [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|Preamble]]
# [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Values & Principles|Values & Principles]]
# [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Roles & Responsibilities|Roles & Responsibilities]] (''intentions statement'')
'''How can you participate?'''
You can participate by joining the regional consultation for South Asia on '''2 December 2022''' (Friday) from '''14:00 to 15:30 UTC''' (7:30 PM to 9:00 PM IST) on '''Google Meet'''. Kindly [https://calendar.google.com/calendar/event?action=TEMPLATE&tmeid=NDMzczA0bWdwY2lpN3I2Mm5tYXA3b29hYXAgY19vbWxxdXBsMTRqbnNhaHQ2N2Y5M2RoNDJnMEBn&tmsrc=c_omlqupl14jnsaht67f93dh42g0%40group.calendar.google.com '''add the event to your calendar'''].
Other ways to share feedback are:
# Fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/743832 survey].
# Write on the Meta Talk pages: [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Preamble|Preamble]], [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Values & Principles|Values & Principles]], [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Content/Roles & Responsibilities|Roles & Responsibilities]] (''intentions statement'')
# Write on the Movement Strategy Forum: [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-preamble/2284 Preamble], [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-values-principles/2285 Values & Principles], [https://forum.movement-strategy.org/t/movement-charter-roles-responsibilities-statement-of-intent/2286 Roles & Responsibilities] (''intentions statement'')
# Email MCDC at [mailto:movementcharter@wikimedia.org movementcharter@wikimedia.org]
If you want to learn more about the Movement Charter, its goals, why it matters, and how it impacts your community, a 12-minute recording of one of the “Ask Me Anything about Movement Charter” sessions is available [[c:File:Ask_Me_Anything_on_Movement_Charter,_Introduction_by_Érica_Azzellini,_English,_Nov_12,_2022.webm|here]].
Thanks for your time and interest. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱑᱙, ᱒᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
== Community Wishlist Survey 2023 opens in January! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:Please-translate}}''
{{int:Hello}}
The [[m:Community Wishlist Survey 2023|'''Community Wishlist Survey (CWS) 2023''']], which lets contributors propose and vote for tools and improvements, starts next month on Monday, [https://zonestamp.toolforge.org/1674496831 23 January 2023, at 18:00 UTC] and will continue annually.
We are inviting you to share your ideas for technical improvements to our tools and platforms. Long experience in editing or technical skills is not required. If you have ever used our software and thought of an idea to improve it, this is the place to come share those ideas!
The dates for the phases of the Survey will be as follows:
* Phase 1: Submit, discuss, and revise proposals – Monday, Jan 23, 2023 to Sunday, Feb 6, 2023
* Phase 2: WMF/Community Tech reviews and organizes proposals – Monday, Jan 30, 2023 to Friday, Feb 10, 2023
* Phase 3: Vote on proposals – Friday, Feb 10, 2023 to Friday, Feb 24, 2023
* Phase 4: Results posted – Tuesday, Feb 28, 2023
If you want to start writing out your ideas ahead of the Survey, you can start thinking about your proposals and draft them in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]].
We are grateful to all who participated last year. See you in January 2023!
</div>
{{int:Feedback-thanks-title}} <bdi lang="en" dir="ltr">Community Tech, [[m:User:STei (WMF)|STei (WMF)]]</bdi> ᱑᱒:᱕᱙, ᱑᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:STei_(WMF)/CWS_2023_List&oldid=24226232 -->
== Feminism and Folklore 2023 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2023 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
Christmas Greetings and a Happy New Year 2023,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023]]''' writing competition from February 1, 2023, to March 31, 2023 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2023|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a [[:m:Feminism and Folklore 2023/List of Articles|list]] of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a fountain tool or dashboard.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the fountain/dashboard link on the [[:m:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta project page]].
This year we would be supporting the community's financial aid for Internet and childcare support. This would be provided for the local team including their jury and coordinator team. This support is opt-in and non mandatory. Kindly fill in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSea81OO0lVgUBd551iIiENXht7BRCISYZlKyBQlemZu_j2OHQ/viewform this Google form] and mark a mail to [mailto:support@wikilovesfolklore.org support@wikilovesfolklore.org] with the subject line starting as [Stipend] Name or Username/Language. The last date to sign up for internet and childcare aid from our team is 20th of January 2023, We encourage the language coordinators to sign up their community on this link by the 25th of January 2023.
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2023|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2023/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
[[:m:Feminism and Folklore 2023|Feminism and Folklore 2023 International Team]]
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱒᱔, ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== Upcoming vote on the revised Enforcement Guidelines for the Universal Code of Conduct ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 1}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello all,
In mid-January 2023, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] will undergo a second community-wide ratification vote. This follows [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines/Voting/Results|the March 2022 vote]], which resulted in a majority of voters supporting the Enforcement Guidelines. During the vote, participants helped highlight important community concerns. The Board’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] requested that these areas of concern be reviewed.
The volunteer-led [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Drafting_committee#Revisions_Committee_members|Revisions Committee]] worked hard reviewing community input and making changes. They updated areas of concern, such as training and affirmation requirements, privacy and transparency in the process, and readability and translatability of the document itself.
The revised Enforcement Guidelines can be viewed '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines|here]]''', and a comparison of changes can be found '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Comparison|here]]'''.
'''How to vote?'''
Beginning '''January 17, 2023''', voting will be open. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Voter information|This page on Meta-wiki]]''' outlines information on how to vote using SecurePoll.
'''Who can vote?'''
The '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised enforcement_guidelines/Voter_information#Voting_eligibility|eligibility requirements]]''' for this vote are the same as for the Wikimedia Board of Trustees elections. See the voter information page for more details about voter eligibility. If you are an eligible voter, you can use your Wikimedia account to access the voting server.
'''What happens after the vote?'''
Votes will be scrutinized by an independent group of volunteers, and the results will be published on Wikimedia-l, the Movement Strategy Forum, Diff and on Meta-wiki. Voters will again be able to vote and share concerns they have about the guidelines. The Board of Trustees will look at the levels of support and concerns raised as they look at how the Enforcement Guidelines should be ratified or developed further.
On behalf of the UCoC Project Team,<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱓᱔, ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Voting Opens on the Revised Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines ==
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Revised enforcement guidelines/Announcement/Voting 2|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''{{subst:more languages}}''
Hello all,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voting|voting period]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines|revised Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] is now open! Voting will remain open for two weeks and will close at '''23:59 UTC''' on '''January 31, 2023'''. Please visit the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Voter_information|'''voter information page''']] for voter eligibility information and details on how to vote.
For more details on the Enforcement Guidelines and the voting process, see our [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Revised_enforcement_guidelines/Announcement/Voting_1|previous message]].
On behalf of the UCoC Project Team,
<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱓᱕, ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== errors detected by the Check Wiki project ==
errors detected by [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Check_Wikipedia Check Wiki project] can be fixed using [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WPCleaner WPCleaner]. i assume it requies admin to enable and configure. i request to enable on our wiki. thank you. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Gunyam|Gunyam]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Gunyam|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱔᱓, ᱑᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Community feedback-cycle about updating the Wikimedia Terms of Use starts ==
<section begin="announcement-content" />
: ''[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours/Announcement|}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello community members,
[[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_department|Wikimedia Foundation Legal Department]] is organizing a feedback-cycle with community members to discuss updating the Wikimedia Terms of Use.
[[foundation:Special:MyLanguage/Terms of Use|The Terms of Use (ToU)]] are the legal terms that govern the use of websites hosted by the Wikimedia Foundation. We will be gathering your feedback on a draft proposal from February through April. The draft will be translated into several languages, with written feedback accepted in any language.
This update comes in response to several things:
* Implementing the Universal Code of Conduct.
* Updating project text to the Creative Commons BY-SA 4.0 license.
* Proposal for better addressing undisclosed paid editing.
* Bringing the Terms of Use in line with current and recently passed laws affecting the Wikimedia Foundation, including the European Digital Services Act
As part of the feedback cycle two office hours will be held: the first on 2 March and the second on 4 April.
For further information, please consult:
* The [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Proposed update|proposed update of the ToU by comparison]]
* The page for your [[metawiki:Talk:Terms of use|feedback]]
* Information about [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/2023 ToU updates/Office hours|the office hours]]
On behalf of the Wikimedia Foundation Legal Team,<section end="announcement-content" />
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:CSinha (WMF)|CSinha (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:CSinha (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱐, ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Your wiki will be in read only soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="server-switch"/><div class="plainlinks">
[[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Read this message in another language]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]
The [[foundation:|Wikimedia Foundation]] tests the switch between its first and secondary data centers. This will make sure that Wikipedia and the other Wikimedia wikis can stay online even after a disaster. To make sure everything is working, the Wikimedia Technology department needs to do a planned test. This test will show if they can reliably switch from one data centre to the other. It requires many teams to prepare for the test and to be available to fix any unexpected problems.
All traffic will switch on '''{{#time:j xg|2023-03-01|en}}'''. The test will start at '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2023-03-01T14:00|en}} {{#time:H:i e|2023-03-01T14:00}}]'''.
Unfortunately, because of some limitations in [[mw:Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], all editing must stop while the switch is made. We apologize for this disruption, and we are working to minimize it in the future.
'''You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.'''
*You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2023-03-01|en}}.
*If you try to edit or save during these times, you will see an error message. We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it. If you see the error message, then please wait until everything is back to normal. Then you should be able to save your edit. But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.
''Other effects'':
*Background jobs will be slower and some may be dropped. Red links might not be updated as quickly as normal. If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual. Some long-running scripts will have to be stopped.
* We expect the code deployments to happen as any other week. However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.
* [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] will be unavailable for about 90 minutes.
This project may be postponed if necessary. You can [[wikitech:Switch_Datacenter|read the schedule at wikitech.wikimedia.org]]. Any changes will be announced in the schedule. There will be more notifications about this. A banner will be displayed on all wikis 30 minutes before this operation happens. '''Please share this information with your community.'''</div><section end="server-switch"/>
</div>
<span dir=ltr>[[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] ([[m:User talk:Trizek (WMF)|{{int:talk}}]])</span> ᱒᱑:᱒᱑, ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge!
</div>
[[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/>
</div>
<!-- Message sent by User:CKoerner (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Seeking volunteers for the next step in the Universal Code of Conduct process</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Nominations/Announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello,
As follow-up to [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/IOMVS7W75ZYMABQGOQ2QH2JAURC3CHGH/ the message about the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines] by Wikimedia Foundation Board of Trustees Vice Chair, Shani Evenstein Sigalov, I am reaching out about the next steps. I want to bring your attention to the next stage of the Universal Code of Conduct process, which is forming a building committee for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). I invite community members with experience and deep interest in community health and governance to nominate themselves to be part of the U4C building committee, which needs people who are:
* Community members in good standing
* Knowledgeable about movement community processes, such as, but not limited to, policy drafting, participatory decision making, and application of existing rules and policies on Wikimedia projects
* Aware and appreciative of the diversity of the movement, such as, but not limited to, languages spoken, identity, geography, and project type
* Committed to participate for the entire U4C Building Committee period from mid-May - December 2023
* Comfortable with engaging in difficult, but productive conversations
* Confidently able to communicate in English
The Building Committee shall consist of volunteer community members, affiliate board or staff, and Wikimedia Foundation staff.
The Universal Code of Conduct has been a process strengthened by the skills and knowledge of the community and I look forward to what the U4C Building Committee creates. If you are interested in joining the Building Committee, please either [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee/Nominations|sign up on the Meta-Wiki page]], or contact ucocproject[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org by May 12, 2023. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read more on Meta-Wiki]]'''.
Best regards,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[User:Xeno (WMF)|Xeno (WMF)]] ᱑᱙:᱐᱐, ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:Xeno (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24941045 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Automatic citations based on ISBN are broken</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="message" />
Apologies if this message does not reach you in your favorite language. [[:m:User:Elitre (WMF)/ISBN|You can help translate it centrally at Meta]]. Thanks for your help.
We have recently become unable to access the WorldCat API which provided the ability to generate citations using ISBN numbers. The Wikimedia Foundation's [[mw:Editing_team|Editing team]] is investigating several options to restore the functionality, but will need to disable ISBN citation generation for now.
This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts, such as the autofill button on [[:en:Wikipedia:RefToolbar|refToolbar]]. Please note that all the other automatic ways of generating citations, including via URL or DOI, are still available.
You can keep updated on the situation [[phab:T336298|via Phabricator]], or by reading the next issues of [[m:Tech News]]. If you know of any users or groups who rely heavily on this feature (for instance, someone who has an upcoming editathon), I'd appreciate it if you shared this update with them.
[[User:Elitre (WMF)|Elitre (WMF)]], on behalf of the Editing team.<section end="message" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱙:᱔᱕, ᱑᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:Elitre (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox3&oldid=25009633 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Selection of the U4C Building Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
The next stage in the Universal Code of Conduct process is establishing a Building Committee to create the charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C). The Building Committee has been selected. [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/U4C_Building_Committee|Read about the members and the work ahead on Meta-wiki]].<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Project|UCoC Project Team]], ᱐᱔:᱒᱐, ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 -->
== MinT Machine Translation enabled and plans to deploy Content and Section Translation in Santali Wikipedia ==
<nowiki>{{int:Hello}}</nowiki> Santali Wikipedians!
Apologies as this message is not in your language, <nowiki>{{int:Please help translate}}</nowiki> to your language.
The WMF Language team has added a machine translation (MT) system supporting [<nowiki/>[[:ks:Special:ContentTranslation|https://sat.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation]] Content Translation] for the first time in your Wikipedia called MinT; you can use [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|MinT machine translation]] when translating Wikipedia articles using the Content Translation tool.
The WMF Language team provides the MinT service. It is hosted in the Wikimedia Foundation Infrastructure with [[:en:Neural_machine_translation|neural machine translation]] models that other organizations have released with an open-source license. MinT integrates translation based on [https://ai.facebook.com/research/no-language-left-behind/ NLLB-200] and [https://opus.nlpl.eu/ OpusMT] and will replace those as separate options. This MT will be set as default in your Wikipedia. Still, you can choose not to use it by selecting "Start with empty paragraph" from the "Initial Translation" dropdown menu.
Since MinT is hosted in the WMF Infrastructure and the models are open source, it adheres to Wikipedia's policies about attribution of rights, your privacy as a user and brand representation. You can find more information about the MinT Machine translation and the models on [[mw:Content_translation/Machine_Translation/MinT|this page]].
Please note that the use of the MinT MT is not compulsory. However, we would want your community to:
* use it to improve the quality of the Machine Translation service
* [[mw:Talk:Content_translation|please provide feedback]] about the service and its quality, and the service you prefer as default for your Wikipedia.
'''Plans to deploy the Content and Section translation tool'''
Now that you have Machine Translation support in your Wikipedia, We will enable the Content and Section translation by default to your Wikipedia if there are no objections from your community.
The [[mw:Content_translation/Section_translation|Section Translation]] extends the capabilities of [[mw:Content_translation|Content Translation]] to support mobile devices. On mobile, the tool will:
* Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones
* Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device
After enabling it, we’ll monitor the content created with the tools and process all the feedback. In any case, feel free to try the current implementation of the Section Translation tool in [https://test.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&from=en&to=no&sx=true#/ our testing instance] and raise any concerns or questions you may already have as a reply to this message or on [[mw:Talk:Content_translation/Section_translation|the project talk page]]
We trust that introducing this MT is a good support to the Content and Section Translation tool once it is enabled.
Thank you!
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱔, ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) On behalf of the WMF Language team.
:ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ, ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮᱧ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱜᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱚᱡ ᱜᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱚᱨᱡᱚ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱦᱟᱨ🙏
:[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱕, ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:It's cool. We had been waiting for this feature since long. Thanks to the WMF Language team.-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱘, ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:Wao,this is a great news for us, I tried and its is working good, except few exceptions which are manageable we believe they will be improved over the time. Thanks [[user:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] for intimating us. We were eagerly waiting this features in our wiki since beginning of our project. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani Banjan Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱘, ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:'''This is what we have been waiting for years for:'''
:"""
:The Section Translation extends the capabilities of Content Translation to support mobile devices. On mobile, the tool will:
:Guide you to translate one section at a time in order to expand existing articles or create new ones
:Make it easy to transfer knowledge across languages anytime from your mobile device
:"""
:I have tried the current implementation of the Section Translation tool in the Test Wikipedia. The tool was easy to use, and I have not experienced any lag so far, MinT translation was giving 70-80 % accurate translation which is totally ok as we also have to make manual suggestion.
:Our wiki will soon turn 5 years old, and this will be a wonderful gift. We are also planning to organize an editathon by next week. I am really excited to use this tool in the upcoming editathon.!!
:I am very thankful to the WMF Language team for their wonderful support and hard work in developing accessibility tools that make it easier for contributors to contribute to Wikipedia. I am also grateful to my active Santali Wikipedians for keeping this Wikipedia alive. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱔, ᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Wikidata Training Sessions for Santali Community ==
Greetings!
As you are already aware after getting survey responses from the community and a long discussion, A2K has planned the Wikidata training sessions for the Santali Community. The training sessions will be happened in series every Sunday according to the modules which are divided into 5 training sessions. The first session will be conducted on 18 June 2023 (as per the community's availability and agreement) at 11:00 am. If you have not sign-in for the training session please add your name [[:m:CIS-A2K/Events/Indian Community Capacity Development/Wikidata Training Sessions for Santali Community|here]]. The session details are below:
* '''Santali Community Wikidata Training Sessions'''
* Sunday, June 18 · 11:00am – 12:30pm
* Time zone: Asia/Kolkata
* '''Google Meet Video call link''': https://meet.google.com/tkj-vyst-frg
Regards [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nitesh (CIS-A2K)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱒᱔, ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Wikidata Training Sessions for Santali Community: 2nd Session ==
Hello everyone, our first session went successfully last Sunday. This is the second session in our ongoing series of sessions. If anyone from the community is still interested, please sign up [[:m:CIS-A2K/Events/Indian Community Capacity Development/Wikidata Training Sessions for Santali Community#Participants|here]]. The session will be held on Sunday at 11:00 am. You can find more information [[:m:CIS-A2K/Events/Indian Community Capacity Development/Wikidata Training Sessions for Santali Community|here]]. Regards [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nitesh (CIS-A2K)|Nitesh (CIS-A2K)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nitesh (CIS-A2K)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱓᱘, ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Announcing the new Elections Committee members</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections committee/Nominatons/2023/Announcement - new members}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello there,
We are glad to announce [[listarchive:list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/4TALOUFPAP2VDBR27GKRVOP7IGQYU3DB/|the new members and advisors of the Elections Committee]]. The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections_committee|Elections Committee]] assists with the design and implementation of the process to select Community- and Affiliate-Selected trustees for the Wikimedia Foundation Board of Trustees. After an open nomination process, the strongest candidates spoke with the Board and four candidates were asked to join the Elections Committee. Four other candidates were asked to participate as advisors.
Thank you to all the community members who submitted their names for consideration. We look forward to working with the Elections Committee in the near future.
On behalf of the Wikimedia Foundation Board of Trustees,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱘:᱐᱐, ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25018085 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/U4C Building Committee/Announcement - Review}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Hello all,
I am pleased to share the next step in the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]] work. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) draft charter]] is now ready for your review.
The [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct/Enforcement guidelines|Enforcement Guidelines]] require a [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4.5_U4C_Building_Committee|Building Committee]] form to draft a charter that outlines procedures and details for a global committee to be called the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines#4._UCoC_Coordinating_Committee_(U4C)|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Over the past few months, the U4C Building Committee worked together as a group to discuss and draft the U4C charter. The U4C Building Committee welcomes feedback about the draft charter now through 22 September 2023. After that date, the U4C Building Committee will revise the charter as needed and a community vote will open shortly afterward.
Join the conversation during the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/U4C Building Committee#Conversation hours|conversation hours]] or on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Meta-wiki]].
Best,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]], on behalf of the U4C Building Committee, ᱑᱕:᱓᱕, ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25392152 -->
== Invitation to join the Param Vir Chakra Edit-a-thon ==
<div style="background-color:#5e394a; color:#FFFFFF; padding:10px">
<span style="font-size:200%;">'''Param Vir Chakra Edit-a-thon'''</span>
'''15 September - 20 September 2023'''<span style="font-size:120%; float:right;">[[metawiki:Param Vir Chakra Edit-a-thon|<span style="font-size:10px;color:white">''Read more!''</span>]]</span>
</div><div style="background-color:#f2ebee; padding:10px; font-size:1.1em;">[[ᱨᱮᱫ:PVC_Medal_A.png|right|frameless|185x185px]]The Odia Wikimedians user Group is organizing an online [[metawiki:Param_Vir_Chakra_Edit-a-thon|edit-a-thon]] on different language Wikipedia to create or improve the articles about the recipients of Param Vir Chakra, the highest military decoration of India, awarded for displaying distinguished acts of valor during wartime.
This is an invitation to participate this edit-a-thon. If you are interested, add your community name [[metawiki:Param Vir Chakra Edit-a-thon/Communities|here]].
<small>''Regards,''</small>
<small>[[metawiki:User:Ssgapu22|Sangram Keshari Senapati]]</small>
<small>Organizer from [[metawiki:Odia_Wikimedians_User_Group|Odia Wikimedians User Group]]</small>
</div>[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ssgapu22|Ssgapu22]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ssgapu22|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱑᱖, ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Announcing Indic Wikimedia Hackathon 2023 and Invitation to Participate ==
Dear Wikimedians,
The [[:m:Indic_MediaWiki_Developers_User_Group|Indic MediaWiki Developers User Group]] is happy to announce '''Indic Wikimedia Hackathon 2023 on 16-17 December 2023 in Pondicherry, India'''.
The event is for everyone who contributes to Wikimedia’s technical spaces code developers, maintainers, translators, designers, technical writers and other related technical aspects. Along with that, contributors who don't necessarily contribute to technical spaces but have good understanding of issues on wikis and can work with developers in addressing them can join too. You can come with a project in mind, join an existing project, or create something new with others. The goal of this event is to bring together technical contributors from India to resolve pending technical issues, bugs, brainstorm on tooling ideas, and foster connections between contributors.
We have scholarships to support participation of contributors residing in India. The '''scholarship form can be filled at https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd_Qqctj7I87QfYt5imc6iPcGPWuPfncCOyAd_OMbGiqxzxhQ/viewform?usp=sf_link and will close at 23:59 hrs on 15 October 2023 (Sunday) [IST].'''
Please reach out to contact{{@}}indicmediawikidev.org if you have any questions or need support.
Best, Indic MediaWiki Developers UG, ᱐᱔:᱔᱐, ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25696853 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">== Opportunities open for the Affiliations Committee, Ombuds commission, and the Case Review Committee ==</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
<div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;">
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']]
''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments/Announcement/Short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>''</div>
Hi everyone! The [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee]] (AffCom), [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission]] (OC), and the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee|Case Review Committee]] (CRC) are looking for new members. These volunteer groups provide important structural and oversight support for the community and movement. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to apply. There is more information about the roles of the groups, the skills needed, and the opportunity to apply on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Committee appointments|'''Meta-wiki page''']].
On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
~ [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱑᱖:᱔᱑, ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Review and comment on the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Rules package review - short}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear all,
Please review and comment on the Wikimedia Foundation Board of Trustees selection rules package from now until 29 October 2023. The selection rules package was based on older versions by the Elections Committee and will be used in the 2024 Board of Trustees selection. Providing your comments now will help them provide a smoother, better Board selection process. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|More on the Meta-wiki page]].
Best,
Katie Chan <br>
Chair of the Elections Committee<br /><section end="announcement-content" />
</div>
᱐᱑:᱑᱓, ᱑᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25570445 -->
== Do you use Wikidata in Wikimedia sibling projects? Tell us about your experiences ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.''
Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br>
''Currently, we are only able to conduct interviews in English.''
The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time.
For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26055343 -->
== Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia ==
{{int:Hello}} Santali Wikipedians!
Apologies as this message is not in your native language, {{int:please-translate}}.
The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] wants to make [[mw:MinT|MinT]] the default machine translation support in Santali Wikipedia [[mw:Content_translation|Content Translation]]. MinT uses the [https://ai4bharat.iitm.ac.in/indic-trans2/ IndicTrans2] machine translation model, which recently has a new version.
Our proposal to set MinT as the default machine translation service in this Wikipedia will expose contributors to open source service by default and allow them to switch to other services if they prefer those services. Contributors can decide to switch to another translation service that is not default if they prefer the service, which will be helpful in analysing user preferences in the future.
The WMF Language team is requesting feedback from members of this community in this thread if making the MinT the default translation service is okay in Santali Wikipedia. If there are no objections to the above proposal. In that case, MinT will become the default machine translation in this Wikipedia by the 6th of February 2024.
Thank you for your feedback.
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱔᱑, ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC) On behalf of the WMF Language team.
:>> Apologies as this message is not in your native language, Please help translate to your language.
:It's totally ok [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba]].
:Hi, @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] I'm writing to share some feedback on the current MinT translation experience:
:# MinT without IndicTrans: While I recognize IndicTrans' potential, I find its current results inconsistent. For now, MinT without it delivers better quality translations.
:# Alternative option: I discovered Glosbe Translate (https://translate.glosbe.com/en-sat/who/), which seems to use an NLLB model and produces promising results.
:# Recommendations:
:## Revert to previous settings: Consider temporarily reverting to MinT without IndicTrans until its quality improves.
:## Option for model selection: Implement a user-selectable option between IndicTrans and NLLB (e.g., Glosbe) models.
:## Integrate Glosbe Translate: Explore integrating Glosbe Translate as an alternative model.
:Thanks [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱕᱘, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:Hi, Translated the message here and started the toipc here at the end. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱐᱔, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:I will soon start a new discussion regarding the addition of new machine tranlslation tools, alongside MinT to get other people opinion. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱔, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Feminism and Folklore 2024 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition from February 1, 2024, to March 31, 2024 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2024|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2024/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024|Wiki Loves Folklore 2024]]''' an international photography contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2024 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2024/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2024|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱒᱖, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
</div></div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
I am reaching out to you today to announce that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) Charter is now open. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]] now through '''2 February 2024'''. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C Charter]] is on Meta-wiki with translations available.
Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.
On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱘:᱐᱘, ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Last days to vote on the Charter for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - voting reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
I am reaching out to you today to remind you that the voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) charter will close on '''2 February 2024'''. Community members may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|cast their vote and provide comments about the charter via SecurePoll]]. Those of you who voiced your opinions during the development of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|UCoC Enforcement Guidelines]] will find this process familiar.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|current version of the U4C charter]] is on Meta-wiki with translations available.
Read the charter, go vote and share this note with others in your community. I can confidently say the U4C Building Committee looks forward to your participation.
On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱗:᱐᱐, ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=25853527 -->
== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ MinT ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱭᱟᱹ ==
Below is a translation of the original post by @UOzurumba_(WMF) --[[#Making_MinT_a_default_Machine_Translation_for_your_Wikipedia|Making MinT a default Machine Translation for your Wikipedia]]
ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ MinT ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱚᱞᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱴ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟᱸ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱴᱤᱢ ᱫᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ MinT ᱫᱚ IndicTrans2 ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
MinT ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱚᱯᱮᱱ ᱥᱳᱨᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱥᱤᱱ ᱛᱟᱨᱡᱚᱢᱟ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ MinT ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱛᱟᱹᱝᱜᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹᱠ ᱠᱟᱱ MinT ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱟᱯᱚᱛ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢ ᱠᱷᱟᱱ, MinT ᱫᱚ ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱱᱟ ᱯᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ :-
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱐᱑, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:{{ss}} -- ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ MinT ᱜᱮ ᱰᱤᱯᱷᱚᱞᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱔᱖, ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the results of the UCoC Coordinating Committee Charter ratification vote</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:wiki/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
Thank you everyone for following the progress of the Universal Code of Conduct. I am writing to you today to announce the outcome of the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter/Voter_information|ratification vote]] on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee Charter]]. 1746 contributors voted in this ratification vote with 1249 voters supporting the Charter and 420 voters not. The ratification vote process allowed for voters to provide comments about the Charter.
A report of voting statistics and a summary of voter comments will be published on Meta-wiki in the coming weeks.
Please look forward to hearing about the next steps soon.
On behalf of the UCoC Project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱘:᱒᱔, ᱑᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26160150 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]])
</div>
<!-- Message sent by User:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Report of the U4C Charter ratification and U4C Call for Candidates now available</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
I am writing to you today with two important pieces of information. First, the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter/Vote results|report of the comments from the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter ratification]] is now available. Secondly, the call for candidates for the U4C is open now through April 1, 2024.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members are invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Per the charter, there are 16 seats on the U4C: eight community-at-large seats and eight regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement.
Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Meta-wiki]].
On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱖:᱒᱕, ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26276337 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Wikimedia Foundation Board of Trustees 2024 Selection</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
: ''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]''
: ''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2024/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>''
Dear all,
This year, the term of 4 (four) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections committee|Elections Committee]] will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Board Governance Committee created a Board Selection Working Group from Trustees who cannot be candidates in the 2024 community- and affiliate-selected trustee selection process composed of Dariusz Jemielniak, Nataliia Tymkiv, Esra'a Al Shafei, Kathy Collins, and Shani Evenstein Sigalov [3]. The group is tasked with providing Board oversight for the 2024 trustee selection process, and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].
Here are the key planned dates:
* May 2024: Call for candidates and call for questions
* June 2024: Affiliates vote to shortlist 12 candidates (no shortlisting if 15 or less candidates apply) [5]
* June-August 2024: Campaign period
* End of August / beginning of September 2024: Two-week community voting period
* October–November 2024: Background check of selected candidates
* Board's Meeting in December 2024: New trustees seated
Learn more about the 2024 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|this Meta-wiki page]], and make your plan.
'''Election Volunteers'''
Another way to be involved with the 2024 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Election Volunteers|Meta-wiki page]].
Best regards,
[[m:Special:MyLanguage/User:Pundit|Dariusz Jemielniak]] (Governance Committee Chair, Board Selection Working Group)
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2021/Results#Elected
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Minutes:2023-08-15#Governance_Committee
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] Even though the ideal number is 12 candidates for 4 open seats, the shortlisting process will be triggered if there are more than 15 candidates because the 1-3 candidates that are removed might feel ostracized and it would be a lot of work for affiliates to carry out the shortlisting process to only eliminate 1-3 candidates from the candidate list.<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]]᱑᱙:᱕᱗, ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26349432 -->
== New Bot Request ==
Hi, I have applied for a new bot flag [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ:Bots/CampWiz Bot|here]]. Please have a look at it. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Nokib Sarkar|Nokib Sarkar]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Nokib Sarkar|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱐:᱑᱕, ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to select members of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through May 9, 2024. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱒᱐:᱒᱐, ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Sign up for the language community meeting on May 31st, 16:00 UTC</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="message"/>Hello all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks - May 31st at 16:00 UTC. If you're interested, you can [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Wikimedia_Language_engineering/Community_meetings#31_May_2024 sign up on this wiki page].
This is a participant-driven meeting, where we share language-specific updates related to various projects, collectively discuss technical issues related to language wikis, and work together to find possible solutions. For example, in the last meeting, the topics included the machine translation service (MinT) and the languages and models it currently supports, localization efforts from the Kiwix team, and technical challenges with numerical sorting in files used on Bengali Wikisource.
Do you have any ideas for topics to share technical updates related to your project? Any problems that you would like to bring for discussion during the meeting? Do you need interpretation support from English to another language? Please reach out to me at ssethi(__AT__)wikimedia.org and [[etherpad:p/language-community-meeting-may-2024|add agenda items to the document here]].
We look forward to your participation!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ᱒᱑:᱒᱒, ᱑᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Feedback invited on Procedure for Sibling Project Lifecycle</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle/Invitation for feedback (MM)}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
[[File:Sibling Project Lifecycle Conversation 3.png|150px|right|link=:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle]]
Dear community members,
The [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee]] (CAC) of the [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Board of Trustees|Wikimedia Foundation Board of Trustees]] invites you to give feedback on a '''[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle|draft Procedure for Sibling Project Lifecycle]]'''. This draft Procedure outlines proposed steps and requirements for opening and closing Wikimedia Sibling Projects, and aims to ensure any newly approved projects are set up for success. This is separate from the procedures for opening or closing language versions of projects, which is handled by the [[:m:Special:MyLanguage/Language committee|Language Committee]] or [[m:Special:MyLanguage/Closing_projects_policy|closing projects policy]].
You can find the details on [[:m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Procedure for Sibling Project Lifecycle#Review|this page]], as well as the ways to give your feedback from today until the end of the day on '''June 23, 2024''', anywhere on Earth.
You can also share information about this with the interested project communities you work with or support, and you can also help us translate the procedure into more languages, so people can join the discussions in their own language.
On behalf of the CAC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱒:᱒᱖, ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Announcing the first Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello,
The scrutineers have finished reviewing the vote results. We are following up with the results of the first [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) election]].
We are pleased to announce the following individuals as regional members of the U4C, who will fulfill a two-year term:
* North America (USA and Canada)
** –
* Northern and Western Europe
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ghilt|Ghilt]]
* Latin America and Caribbean
** –
* Central and East Europe (CEE)
** —
* Sub-Saharan Africa
** –
* Middle East and North Africa
** [[m:Special:MyLanguage/User:Ibrahim.ID|Ibrahim.ID]]
* East, South East Asia and Pacific (ESEAP)
** [[m:Special:MyLanguage/User:0xDeadbeef|0xDeadbeef]]
* South Asia
** –
The following individuals are elected to be community-at-large members of the U4C, fulfilling a one-year term:
* [[m:Special:MyLanguage/User:Barkeep49|Barkeep49]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Superpes15|Superpes15]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Civvì|Civvì]]
* [[m:Special:MyLanguage/User:Luke081515|Luke081515]]
* –
* –
* –
* –
Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.
Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. Follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-wiki]].
On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱘:᱑᱕, ᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The final text of the Wikimedia Movement Charter is now on Meta</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final draft available}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hi everyone,
The final text of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] is now up on Meta in more than 20 languages for your reading.
'''What is the Wikimedia Movement Charter?'''
The Wikimedia Movement Charter is a proposed document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.
'''Join the Wikimedia Movement Charter “Launch Party”'''
Join the [[m:Special:MyLanguage/Event:Movement Charter Launch Party|“Launch Party”]] on '''June 20, 2024''' at '''14.00-15.00 UTC''' ([https://zonestamp.toolforge.org/1718892000 your local time]). During this call, we will celebrate the release of the final Charter and present the content of the Charter. Join and learn about the Charter before casting your vote.
'''Movement Charter ratification vote'''
Voting will commence on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC.''' You can read more about the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voting process, eligibility criteria, and other details]] on Meta.
If you have any questions, please leave a comment on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter|Meta talk page]] or email the MCDC at [mailto:mcdc@wikimedia.org mcdc@wikimedia.org].
On behalf of the MCDC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱘:᱔᱔, ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26390244 -->
== Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024 - Scholarships ==
''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' <br>
[[metawiki:3rd_Wikimedia_Technology_Summit_(WTS_2024)|Wikimedia Technology Summit (WTS) 2024]] is focused on using technology to enhance inclusivity across Wikipedia and its associated projects. We aim to explore strategies for engaging underrepresented communities and languages while also strengthening the technical foundation. By fostering collaboration between developers, users, and researchers, we can unite our efforts to create, innovate, and advance the technology that drives open knowledge. <br>
We invite community members residing in India who are interested in attending WTS 2024 in person to apply for scholarships by July 10, 2024. The summit will be held at IIIT Hyderabad, India, in October 2024. <br> To apply, please fill out the application form by clicking [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeoO22CuLXrNzL10rJ2guQsxuVtgJAP82EUYuZyBI46nPAHWw/viewform this link]]. <br> On behalf of the WTS 2024 Scholarship Committee : [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Kasyap|Kasyap]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Kasyap|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱓, ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Plans to enable MinT for Wiki readers in Santali Wikipedia ==
{{int:Hello}} Santali Wikipedians!
Apologies as this message is not in your language, {{int:please-translate}}.
The [[mw:Wikimedia_Language_engineering|WMF Language team]] has been working on [[mw:MinT#MinT_for_wiki_readers|MinT for Wiki Readers]]. This feature will allow communities to access more content that is only available in other languages with machine translation in Wikipedia. We will be enabling the initial version of this feature first in Igbo Wikipedia, and your Wikipedia is the next to test and have this feature since it will be beneficial for reading content in other languages. For this, our team would like you to read about the feature and [[:sat:Special:AutomaticTranslation|'''test it''']] so you can:
* Ask us questions
* Tell us how to improve the feature
* Give us your feedback on enabling it in your Wikipedia
'''About the feature'''
The MinT for Wiki Readers is a feature that will allow readers of Santali Wikipedia to expand their reading options and knowledge beyond the language they are familiar with in Wikipedia. For instance, if someone is interested in a topic or content that only exists in the Japanese language and the person is not familiar with the language. While using the mobile web version of Wikipedia, the reader can access the machine translation version of that content in the Santali language from the language selector or the article's footer (as shown in the media files below).
{{Gallery
| align = center
| height =450
| width =200
| whitebg = no
| noborder = yes
| File:MinT MVP Language Selector entry point video.webm|Language selector entry point.
| File:MinT_MVP_Article_footer_entry_point.png|Article footer entry point
}}
These machine-generated translations of content are clearly identified as such, and the human-created content is surfaced and recommended if available.
This feature is in its initial development. It is an early and functional version, and many aspects will be improved based on your community member's feedback on what works and what can be improved to better support your needs as readers.
'''How to try the tool'''
Before we enable this feature in your Wikipedia by the 26th June 2024, we invite members of your community to try MinT for Wiki Readers in your Wikipedia at [[:sat:Special:AutomaticTranslation|Special:AutomaticTranslation]] and give us early feedback in this thread or on [[mw:Talk:MinT#Feedback_from_Wikipedians_about_MinT_for_Wiki_Readers|this talk page]]. Our team would like to know your impression on:
* How do you use the feature
* Anything we should consider for our plans to enable it?
* Your ideas for improving it.
We greatly appreciate your time and effort in testing this tool. We eagerly look forward to your valuable feedback and questions, which will be instrumental in the further development of this feature. Thank you.
On behalf of the WMF Language team. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱒:᱑᱒, ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:Johar 🙏🙏 @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]], Fantastic, sorry for replying late here. Love the new feature that translates any language articles to Santali! I'm thrilled to be an early adopter of the new automatic translation feature, especially for Santali content!. While I haven't been able to fully test it due to traveling through remote areas, I did manage a preliminary exploration, and I'm eager to share some initial thoughts.
:</br>
:The ability to seamlessly translate any article into Santali is incredibly impressive. This feature can bridge the gap for readers who want to consume content without actively contributing translations themselves. There are many articles which are only availabe in Santali, which may be read by others too. Great for readers who just want to enjoy content.
:</br>
:Here, I have got some creative ideas:
:# Give a Pop-up Notification: Explain what automatic translation is when someone opens a translated article. Mark these articles differently from regular ones to avoid confusion, maybe by changing background colour.
:# Improve Translations: readers can help improve translations, If possible to draft the current automatic translated article for future translation.
:# List: Create a list of article which were viewed as automated translation, so that more priority can be given to translate those article and increase viewership.
:# Eye Care Reminder: Add a pop-up reminding users to take breaks while reading. With the exciting prospect of this new feature, we can expect even more readers to delve into our content. To ensure their well-being during extended reading sessions, incorporating a gentle reminder to take breaks every 15 minutes would be a valuable addition. This revision removes the negative connotation of "addicted" and emphasizes the positive aspects of increased readership.
:Thanks
:Excited about this feature! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Rocky 734|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱓᱓, ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
::Thank you @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Rocky 734|Rocky 734]], for sharing your ideas.
::Your idea of having a Pop-up notification to explain automatic translation and marking the articles differently from the regular ones to avoid confusion was considered. We provided an icon and a label at the top and footer of articles to indicate they are automatic translations and not human-curated content, as shown below. Also, the footer label has a link for people to learn more about automatic translation.
::[[File:Screenshot of a prompt in MinT for Wiki Readers feature 1.jpg|right|250px|A notice to learn more about the automatic translation]],[[File:Screenshot from the MinT for Wiki Readers feature.jpg|center|250px|A label distinguishing the page from human-curated one.]]
::Regarding your suggestion for readers to improve translations, currently, machine translations are provided by machine learning models, which cannot be updated immediately. For now, the alternative we provide is to write a human-curated translation of the contents with Content Translation. It does not cover the use-case of making a small, quick fix when finding an issue in machine-translated content. We have plans to support this with community-provided translations (more details in [[phab:T351748|this ticket]]). In this way, users can make corrections to the specific translation of a sentence. That correction will be incorporated into a translation memory system, making it immediately available for future machine translation requests. Creating this system is exciting since it can help to improve machine translation quality. However, it is not a trivial effort, so it will still take some time.
::We have noted your third and fourth suggestions.
::Once again, thank you so much for your feedback; since there are no objections, we will enable the feature. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱓᱒, ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is now open – cast your vote</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Ratification vote opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
The voting to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|'''Wikimedia Movement Charter''']] is now open. The Wikimedia Movement Charter is a document to define roles and responsibilities for all the members and entities of the Wikimedia movement, including the creation of a new body – the Global Council – for movement governance.
The final version of the Wikimedia Movement Charter is [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|available on Meta in different languages]] and attached [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Wikimedia_Movement_Charter_(June_2024).pdf here in PDF format] for your reading.
Voting commenced on SecurePoll on '''June 25, 2024''' at '''00:01 UTC''' and will conclude on '''July 9, 2024''' at '''23:59 UTC'''. Please read more on the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting|voter information and eligibility details]].
After reading the Charter, please [[Special:SecurePoll/vote/398|'''vote here''']] and share this note further.
If you have any questions about the ratification vote, please contact the Charter Electoral Commission at [mailto:cec@wikimedia.org '''cec@wikimedia.org'''].
On behalf of the CEC,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱐:᱕᱒, ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Voting to ratify the Wikimedia Movement Charter is ending soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Final reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
This is a kind reminder that the voting period to ratify the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] will be closed on '''July 9, 2024''', at '''23:59 UTC'''.
If you have not voted yet, please vote [[m:Special:SecurePoll/vote/398|on SecurePoll]].
On behalf of the [[m:Special:MyLanguage/Movement_Charter/Ratification/Voting#Electoral_Commission|Charter Electoral Commission]],<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱓:᱔᱕, ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">U4C Special Election - Call for Candidates</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
A special election has been called to fill additional vacancies on the U4C. The call for candidates phase is open from now through July 19, 2024.
The [[:m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the [[:foundation:Wikimedia Foundation Universal Code of Conduct|UCoC]]. Community members are invited to submit their applications in the special election for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please review the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|U4C Charter]].
In this special election, according to [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#2. Elections and Terms|chapter 2 of the U4C charter]], there are 9 seats available on the U4C: '''four''' community-at-large seats and '''five''' regional seats to ensure the U4C represents the diversity of the movement. [[Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter#5. Glossary|No more than two members of the U4C can be elected from the same home wiki]]. Therefore, candidates must not have English Wikipedia, German Wikipedia, or Italian Wikipedia as their home wiki.
Read more and submit your application on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Meta-wiki]].
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱐:᱐᱓, ᱑᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== Visual Editor: Small change in the reference list coming up ==
Hello and apologies for writing in English. There is a small change coming up for ''the editing view in Visual Editor'' on your wiki: The format of reference numbers in the reference list that you see while editing with Visual Editor will change from <code>᱑)</code> to <code>᱑.</code>
This is a side effect of the work conducted by the [[metawiki:WMDE_Technical_Wishes|Technical Wishes]] team on a new [[metawiki:WMDE_Technical_Wishes/extending_references|sub-referencing feature]]. The work is needed for fixing some general [[phab:T52474|numbering issues in Visual Editor]]. We expect this change to be effective later this week. If you have questions or concerns, [[metawiki:Talk:WMDE_Technical_Wishes/extending_references|please let us know here]]. -- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Johanna Strodt (WMDE)|Johanna Strodt (WMDE)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Johanna Strodt (WMDE)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱔᱙, ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimedia Movement Charter ratification voting results</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Movement Charter/Drafting Committee/Announcement - Results of the ratification vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello everyone,
After carefully tallying both individual and affiliate votes, the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter/Ratification/Voting#Electoral Commission|Charter Electoral Commission]] is pleased to announce the final results of the Wikimedia Movement Charter voting.
As [[m:Special:MyLanguage/Talk:Movement Charter#Thank you for your participation in the Movement Charter ratification vote!|communicated]] by the Charter Electoral Commission, we reached the quorum for both Affiliate and individual votes by the time the vote closed on '''July 9, 23:59 UTC'''. We thank all 2,451 individuals and 129 Affiliate representatives who voted in the ratification process. Your votes and comments are invaluable for the future steps in Movement Strategy.
The final results of the [[m:Special:MyLanguage/Movement Charter|Wikimedia Movement Charter]] ratification voting held between 25 June and 9 July 2024 are as follows:
'''Individual vote:'''
Out of 2,451 individuals who voted as of July 9 23:59 (UTC), 2,446 have been accepted as valid votes. Among these, '''1,710''' voted “yes”; '''623''' voted “no”; and '''113''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 73.30% voted to approve the Charter (1710/2333), while 26.70% voted to reject the Charter (623/2333).
'''Affiliates vote:'''
Out of 129 Affiliates designated voters who voted as of July 9 23:59 (UTC), 129 votes are confirmed as valid votes. Among these, '''93''' voted “yes”; '''18''' voted “no”; and '''18''' selected “–” (neutral). Because the neutral votes don’t count towards the total number of votes cast, 83.78% voted to approve the Charter (93/111), while 16.22% voted to reject the Charter (18/111).
'''Board of Trustees of the Wikimedia Foundation:'''
The Wikimedia Foundation Board of Trustees voted '''not to ratify''' the proposed Charter during their special Board meeting on July 8, 2024. The Chair of the Wikimedia Foundation Board of Trustees, Nataliia Tymkiv, [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/Board_resolution_and_vote_on_the_proposed_Movement_Charter|shared the result of the vote, the resolution, meeting minutes and proposed next steps]].
With this, the Wikimedia Movement Charter in its current revision is '''not ratified'''.
We thank you for your participation in this important moment in our movement’s governance.
The Charter Electoral Commission,
[[m:User:Abhinav619|Abhinav619]], [[m:User:Borschts|Borschts]], [[m:User:Iwuala Lucy|Iwuala Lucy]], [[m:User:Tochiprecious|Tochiprecious]], [[m:User:Der-Wir-Ing|Der-Wir-Ing]]<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱕᱒, ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Vote now to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – voting opens}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
I am writing to you to let you know the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is open now through '''August 10, 2024'''. Read the information on the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility.
The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱐᱒:᱔᱘, ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=26989444 -->
== Project Announcement: Enhancing Indic Oral Culture on Wikimedia Projects ==
Hello Wikimedians!
We are glad to announce that the Wikimedia funded project '''Enhancing Indic Oral Culture on Wikimedia projects''' is now underway. It is a project focusing on facilitating citizen archivists to document their language and culture. Training, support, compensation for field visits, and regular guidance are some of the facilities that will be provided to volunteer participants. If you or someone you know who is interested in participating, please feel free to get in touch with us and feel free to reach out to us at [https://mail.google.com/mail/u/1/#inbox/QgrcJHsHprJJLpMxkvqcRWzNFKQqhtgbPhl?compose=CllgCJlHDnDbVzDLNdwxSMdTJVChFjvBfWxwPfbZbfgqFvFJVcgVfdjCHMxwbhsphMHtBBMGCnV '''amritsufi2@gmail.com'''] or [https://mail.google.com/mail/u/1/#inbox/QgrcJHsHprJJLpMxkvqcRWzNFKQqhtgbPhl?compose=DmwnWrRqhsNXsDVpjclDlmLsqfVmFtxjlnfXstNvZRTjWccJmwBpXbxdWLvTBznGCHbbFxJzdtzG '''yakshitharp6@gmail.com''']<br>
We have attached a flyer link which contains more information about the project. Here is the registration link to participate: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdpV8QD9QXn7HXlm1OdOAk5Ko0a7hIwMkfQYyeeiXt0JsO4kw/viewform?lsrp=1 '''Here''']<br>
[https://drive.google.com/file/d/1utpEFxARxoxkfB37xKm0aN-Qxi53Y92x/view '''Invitation Link''']<br>
Thank You<br>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Yakshitha|Yakshitha]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Yakshitha|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱘, ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder! Vote closing soon to fill vacancies of the first U4C</span> ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement – reminder to vote}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
The voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is closing soon. It is open through 10 August 2024. Read the information on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024_Special_Election#Voting|the voting page on Meta-wiki to learn more about voting and voter eligibility]]. If you are eligible to vote and have not voted in this special election, it is important that you vote now.
'''Why should you vote?''' The U4C is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community input into the committee membership is critical to the success of the UCoC.
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱑᱕:᱓᱑, ᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Sub-referencing"/>
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]]
Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]].
'''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you:
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]].
* [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities.
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand.
Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC)
<section end="Sub-referencing"/>
</div>
<!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 -->
== Sign up for the language community meeting on August 30th, 15:00 UTC ==
Hi all,
The next language community meeting is scheduled in a few weeks—on August 30th at 15:00 UTC. If you're interested in joining, you can [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#30_August_2024 sign up on this wiki page].
This participant-driven meeting will focus on sharing language-specific updates related to various projects, discussing technical issues related to language wikis, and working together to find possible solutions. For example, in the last meeting, topics included the Language Converter, the state of language research, updates on the Incubator conversations, and technical challenges around external links not working with special characters on Bengali sites.
Do you have any ideas for topics to share technical updates or discuss challenges? Please add agenda items to the document [https://etherpad.wikimedia.org/p/language-community-meeting-aug-2024 here] and reach out to ssethi(__AT__)wikimedia.org. We look forward to your participation!
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱒᱓:᱑᱙, ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Announcing the Universal Code of Conduct Coordinating Committee</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/board-elections@lists.wikimedia.org/thread/OKCCN2CANIH2K7DXJOL2GPVDFWL27R7C/ Original message at wikimedia-l]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Announcement - results}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Hello all,
The scrutineers have finished reviewing the vote and the [[m:Special:MyLanguage/Elections Committee|Elections Committee]] have certified the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election/Results|results]] for the [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024 Special Election|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) special election]].
I am pleased to announce the following individual as regional members of the U4C, who will fulfill a term until 15 June 2026:
* North America (USA and Canada)
** Ajraddatz
The following seats were not filled during this special election:
* Latin America and Caribbean
* Central and East Europe (CEE)
* Sub-Saharan Africa
* South Asia
* The four remaining Community-At-Large seats
Thank you again to everyone who participated in this process and much appreciation to the candidates for your leadership and dedication to the Wikimedia movement and community.
Over the next few weeks, the U4C will begin meeting and planning the 2024-25 year in supporting the implementation and review of the UCoC and Enforcement Guidelines. You can follow their work on [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Meta-Wiki]].
On behalf of the U4C and the Elections Committee,<section end="announcement-content" />
</div>
[[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] ᱑᱔:᱐᱖, ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Have your say: Vote for the 2024 Board of Trustees!</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hello all,
The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Board of Trustees election]] is now open. There are twelve (12) candidates running for four (4) seats on the Board.
Learn more about the candidates by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024/Candidates|reading their statements]] and their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Questions_for_candidates|answers to community questions]].
When you are ready, go to the [[Special:SecurePoll/vote/400|SecurePoll]] voting page to vote. '''The vote is open from September 3rd at 00:00 UTC to September 17th at 23:59 UTC'''.
To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]].
Best regards,
The Elections Committee and Board Selection Working Group<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱑᱔, ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== 'Wikidata item' link is moving. Find out where... ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"><i>Apologies for cross-posting in English. Please consider translating this message.</i>{{tracked|T66315}}
Hello everyone, a small change will soon be coming to the user-interface of your Wikimedia project.
The [[d:Q16222597|Wikidata item]] [[w:|sitelink]] currently found under the <span style="color: #54595d;"><u>''General''</u></span> section of the '''Tools''' sidebar menu will move into the <span style="color: #54595d;"><u>''In Other Projects''</u></span> section.
We would like the Wiki communities feedback so please let us know or ask questions on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Discussion page]] before we enable the change which can take place October 4 2024, circa 15:00 UTC+2.
More information can be found on [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|the project page]].<br><br>We welcome your feedback and questions.<br> [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱘:᱕᱘, ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27524260 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Preliminary results of the 2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees elections</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hello all,
Thank you to everyone who participated in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2024|2024 Wikimedia Foundation Board of Trustees election]]. Close to 6000 community members from more than 180 wiki projects have voted.
The following four candidates were the most voted:
# [[User:Kritzolina|Christel Steigenberger]]
# [[User:Nadzik|Maciej Artur Nadzikiewicz]]
# [[User:Victoria|Victoria Doronina]]
# [[User:Laurentius|Lorenzo Losa]]
While these candidates have been ranked through the vote, they still need to be appointed to the Board of Trustees. They need to pass a successful background check and meet the qualifications outlined in the Bylaws. New trustees will be appointed at the next Board meeting in December 2024.
[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2024/Results|Learn more about the results on Meta-Wiki.]]
Best regards,
The Elections Committee and Board Selection Working Group
<section end="announcement-content" />
</div>
[[User:MPossoupe_(WMF)|MPossoupe_(WMF)]] ᱐᱘:᱒᱕, ᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:MPossoupe (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27183190 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers.
Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations_Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds_commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]
Applications for the committees open on 16 October 2024. Applications for the Affiliations Committee close on 18 November 2024, and applications for the Ombuds commission and the Case Review Committee close on 2 December 2024. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email [mailto:cst@wikimedia.org cst@wikimedia.org] with any questions you may have.
For the Committee Support team,
<section end="announcement-content" />
</div>
-- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱒᱓:᱐᱘, ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27601062 -->
== Announcing Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024 & scholarship applications ==
Dear Wikimedians,
We hope you are well.
We are thrilled to announce the upcoming [[:metawiki:Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]], hosted by the [[:metawiki:Indic MediaWiki Developers User Group|Indic MediaWiki Developers UG]] (aka Indic-TechCom) in collaboration with the [[:metawiki:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians UG]]. The event will take place in Bhubaneswar during 20-22 December 2024.
Wikimedia hackathons are spaces for developers, designers, content editors, and other community stakeholders to collaborate on building technical solutions that help improve the experience of contributors and consumers of Wikimedia projects. The event is intended for:
* Technical contributors active in the Wikimedia technical ecosystem, which includes developers, maintainers (admins/interface admins), translators, designers, researchers, documentation writers etc.
* Content contributors having in-depth understanding of technical issues in their home Wikimedia projects like Wikipedia, Wikisource, Wiktionary, etc.
* Contributors to any other FOSS community or have participated in Wikimedia events in the past, and would like to get started with contributing to Wikimedia technical spaces.
We encourage you to follow the essential details & updates on Meta-Wiki regarding this event.
Event Meta-Wiki page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Indic_Wikimedia_Hackathon_Bhubaneswar_2024
Scholarship application form: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf07lWyPJc6bxOCKl_i2vuMBdWa9EAzMRUej4x1ii3jFjTIaQ/viewform Click here to apply ]
''(Scholarships are available to assist with your attendance, covering travel, accommodation, food, and related expenses.)''
Please read the application guidance on the Meta-Wiki page before applying.
The scholarship application is open until the end of the day 2 November 2024 (Saturday).
If you have any questions, concerns or need any support with the application, please start a discussion on the event talk page or reach out to us contact@indicmediawikidev.org via email.
Best,
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱓᱕, ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:KCVelaga@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 -->
== 'Wikidata item' link is moving, finally. ==
Hello everyone, I previously wrote on the 27th September to advise that the ''Wikidata item'' sitelink will change places in the sidebar menu, moving from the '''General''' section into the '''In Other Projects''' section. The scheduled rollout date of 04.10.2024 was delayed due to a necessary request for Mobile/MinervaNeue skin. I am happy to inform that the global rollout can now proceed and will occur later today, 22.10.2024 at 15:00 UTC-2. [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Projects/Move_Wikidata_item_link|Please let us know]] if you notice any problems or bugs after this change. There should be no need for null-edits or purging cache for the changes to occur. Kind regards, -[[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ᱑᱑:᱓᱐, ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=27535421 -->
== Proposal to enable the "Contribute" entry point in Santali Wikipedia ==
{{Int:Hello}} Santali Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language. {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Wikimedia_Language_and_Product_Localization|WMF Language and Product Localization]] team proposes enabling an entry point called "Contribute" to your Wikipedia.
The [[:bn:বিশেষ:Contribute|Contribute]] entry point is based on collaborative work with other product teams in the Wikimedia Foundation on [[mediawikiwiki:Edit_Discovery|Edit discovery]], which validated the entry point as a persistent and constant path that contributors took to discover ways to contribute content in Wikipedia.
Therefore, enabling this entry point in your Wikipedia will help contributors quickly discover available tools and immediately click to start using them. This entry point is designed to be a central point for discovering contribution tools in Santali Wikipedia.
'''Who can access it'''
Once it is enabled in your Wikipedia, newcomers can access the entry point automatically by just logging into their account, click on the User drop-down menu and choose the "Contribute" icon, which takes you to another menu where you will find a self-guided description of what you can do to contribute content, as shown in the image below. An option to "view contributions" is also available to access the list of your contributions.
[[ᱨᱮᱫ:Mobile_Contribute_Page.png|link=https://bar.wikipedia.org/wiki/Datei:Mobile_Contribute_Page.png|Mobile Contribute Page]] [[ᱨᱮᱫ:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|link=https://bar.wikipedia.org/wiki/Datei:Mobile_contribute_menu_(detailed).png|Mobile contribute menu (detailed)]]
For experienced contributors, the Contribute icon is not automatically shown in their User drop-down menu. They will still see the "Contributions" option unless they change it to the "Contribute" manually.
This feature is available in four Wikipedia (Albanian, Malayalam, Mongolian, and Tagalog). We have gotten valuable feedback that helped us improve its discoverability. Now, it is ready to be enabled in other Wikis. One major improvement was to [[phab:T369041|make the entry point optional for experienced contributors]] who still want to have the "Contributions" entry point as default.
We plan to enable it '''on mobile''' for Wikis, where the Section translation tool is enabled. In this way, we will provide a main entry point to the mobile translation dashboard, and the exposure can still be limited by targeting only the mobile platform for now. If there are no objections to having the entry point for mobile users from your community, we will enable it by 20th November 2024.
We welcome your feedback and questions in this thread on our proposal to enable it here. Suppose there are no objections, we will deploy the "Contribute" entry point in your Wikipedia.
We look forward to your response soon.
Thank you!
On behalf of the WMF Language and Product Localization team. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱔᱔, ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:<nowiki>I request to sent me link for translate on Santali language.~~~</nowiki> [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Pywikisat|Pywikisat]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Pywikisat|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱕᱒, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:This is very good proposal I agree. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Pywikisat|Pywikisat]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Pywikisat|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱕᱘, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
::<span style="color:#007800">'''Sa'''</span><span style="color:#009200">'''i'''</span><span style="color:#20A620">'''len Hansda'''</span> 🇧🇩 <span style="font-size:85%;"></span> [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Sailen Hansda|Sailen Hansda]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Sailen Hansda|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱔, ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
:Thank you All, for your feedback. Since there are no objections to having the "Contribute" entry point, we will enable it at the stipulated time in Santali Wikipedia.
:@[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Pywikisat|Pywikisat]], you won't be able to see the message string for now in translatewiki.net because it has not been enabled in your wiki. However, I have done a screen record to show you how to access it in translatewiki.net once it is enabled.
:I hope this helps. Best regards, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:UOzurumba (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱔᱕, ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
== Sign up for the language community meeting on November 29th, 16:00 UTC ==
Hello everyone,
The next language community meeting is coming up next week, on November 29th, at 16:00 UTC (Zonestamp! For your timezone <https://zonestamp.toolforge.org/1732896000>). If you're interested in joining, you can sign up on this wiki page: <https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#29_November_2024>.
This participant-driven meeting will be organized by the Wikimedia Foundation’s Language Product Localization team and the Language Diversity Hub. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Moore Wikipedia, and the language support track at Wiki Indaba. We will also have members from the Wayuunaiki community joining us to share their experiences with the Incubator and as a new community within our movement. This meeting will have a Spanish interpretation.
Looking forward to seeing you at the language community meeting! Cheers, [[User:SSethi (WMF)|Srishti]] ᱑᱙:᱕᱔, ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation]] ==
<div lang="en" dir="ltr">
''{{int:please-translate}}''
Dear Wikimedians,
We are excited to '''Initiate the discussions about India’s potential bid to host [[:m:Wikimania 2027|Wikimania 2027]]''', the annual international conference of the Wikimedia movement. This is a call to the community to express interest and share ideas for organizing this flagship event in India.
Having a consortium of a good number of country groups, recognised affiliates, thematic groups or regional leaders primarily from Asia for this purpose will ultimately strengthen our proposal from the region. This is the first step in a collaborative journey. We invite all interested community members to contribute to the discussion, share your thoughts, and help shape the vision for hosting Wikimania 2027 in India.
Your participation will ensure this effort reflects the strength and diversity of the Indian Wikimedia community. Please join the conversation on [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation#Invitation to Join the Conversation|Meta page]] and help make this vision a reality!
Regards,
<br>
[[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala User Group]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians User Group]]
<br>
This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) ᱑᱕:᱑᱔, ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=27906962 -->
== Open Community Call - [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India]] ==
<div lang="en" dir="ltr">
''{{int:please-translate}}''
Dear Wikimedians,
Happy 2025.. 😊
As you must have seen, members from Wikimedians of Kerala and Odia Wikimedia User Groups initiated preliminary discussions around submitting an Expression of Interest (EoI) to have Wikimania 2027 in India. You can find out more on the [[:m:Expressions of Interest to host Wikimania 2027 in India: Initial conversation|Meta Page]].
Our aim is to seek input and assess the overall community sentiment and thoughts from the Indian community before we proceed further with the steps involved in submitting the formal EOI.
As part of the same, we are hosting an '''open community call regarding India's Expression of Interest (EOI) to host Wikimania 2027'''. This is an opportunity to gather your valuable feedback, opinions, and suggestions to shape a strong and inclusive proposal.
* 📅 Date: Wednesday, January 15th 2025
* ⏰ Time: 7pm-8pm IST
* 📍 Platform: https://meet.google.com/sns-qebp-hck
Your participation is key to ensuring the EOI reflects the collective aspirations and potential of the vibrant South Asian community.
Let’s join together to make this a milestone event for the Wikimedia movement in South Asia.
We look forward to your presence!
<br>
Warm regards,
<br>
[[:m:Wikimedians of Kerala|Wikimedians of Kerala]] and [[:m:Odia Wikimedians User Group|Odia Wikimedians]] User Group's
<br>
This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ᱐᱕:᱕᱕, ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Indic_VPs&oldid=28100038 -->
== Universal Code of Conduct annual review: provide your comments on the UCoC and Enforcement Guidelines ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱑:᱑᱑, ᱒᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=27746256 -->
== Feminism and Folklore 2025 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<center>''{{int:please-translate}}''</center>
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]]''' writing competition from February 1, 2025, to March 31, 2025 on your local Wikipedia. This year, Feminism and Folklore will focus on feminism, women's issues, and gender-focused topics for the project, with a [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore]] gender gap focus and a folk culture theme on Wikipedia.
You can help Wikipedia's coverage of folklore from your area by writing or improving articles about things like folk festivals, folk dances, folk music, women and queer folklore figures, folk game athletes, women in mythology, women warriors in folklore, witches and witch hunting, fairy tales, and more. Users can help create new articles, expand or translate from a generated list of suggested articles.
Organisers are requested to work on the following action items to sign up their communities for the project:
# Create a page for the contest on the local wiki.
# Set up a campaign on '''CampWiz''' tool.
# Create the local list and mention the timeline and local and international prizes.
# Request local admins for site notice.
# Link the local page and the CampWiz link on the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta project page]].
This year, the Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced two new tools to enhance support for the campaign. These tools include the '''Article List Generator by Topic''' and '''CampWiz'''. The Article List Generator by Topic enables users to identify articles on the English Wikipedia that are not present in their native language Wikipedia. Users can customize their selection criteria, and the tool will present a table showcasing the missing articles along with suggested titles. Additionally, users have the option to download the list in both CSV and wikitable formats. Notably, the CampWiz tool will be employed for the project for the first time, empowering users to effectively host the project with a jury. Both tools are now available for use in the campaign. [https://tools.wikilovesfolklore.org/ '''Click here to access these tools''']
Learn more about the contest and prizes on our [[:m:Feminism and Folklore 2025|project page]]. Feel free to contact us on our [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2025/Project Page|meta talk page]] or by email us if you need any assistance.
We look forward to your immense coordination.
Thank you and Best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]'''
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱖, ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== Wiki Loves Folklore is back! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{int:please-translate}}
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Wiki Community,
You are humbly invited to participate in the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025|Wiki Loves Folklore 2025]]''' an international media contest organized on Wikimedia Commons to document folklore and intangible cultural heritage from different regions, including, folk creative activities and many more. It is held every year from the '''1st till the 31st''' of March.
You can help in enriching the folklore documentation on Commons from your region by taking photos, audios, videos, and [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:UploadWizard&campaign=wlf_2025 submitting] them in this commons contest.
You can also [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Organize|organize a local contest]] in your country and support us in translating the [[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2025/Translations|project pages]] to help us spread the word in your native language.
Feel free to contact us on our [[:c:Commons talk:Wiki Loves Folklore 2025|project Talk page]] if you need any assistance.
'''Kind regards,'''
'''Wiki loves Folklore International Team'''
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱓᱖, ᱒᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26503019 -->
== Reminder: first part of the annual UCoC review closes soon ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
This is a reminder that the first phase of the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines will be closing soon. You can make suggestions for changes through [[d:Q614092|the end of day]], 3 February 2025. This is the first step of several to be taken for the annual review.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. After review of the feedback, proposals for updated text will be published on Meta in March for another round of community review.
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱐:᱔᱘, ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28198931 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Language Community Meeting (Feb 28th, 14:00 UTC) and Newsletter</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone!
[[File:WP20Symbols WIKI INCUBATOR.svg|right|frameless|150x150px|alt=An image symbolising multiple languages]]
We’re excited to announce that the next '''Language Community Meeting''' is happening soon, '''February 28th at 14:00 UTC'''! If you’d like to join, simply sign up on the '''[[mw:Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community_meetings#28_February_2025|wiki page]]'''.
This is a participant-driven meeting where we share updates on language-related projects, discuss technical challenges in language wikis, and collaborate on solutions. In our last meeting, we covered topics like developing language keyboards, creating the Moore Wikipedia, and updates from the language support track at Wiki Indaba.
'''Got a topic to share?''' Whether it’s a technical update from your project, a challenge you need help with, or a request for interpretation support, we’d love to hear from you! Feel free to '''reply to this message''' or add agenda items to the document '''[[etherpad:p/language-community-meeting-feb-2025|here]]'''.
Also, we wanted to highlight that the sixth edition of the Language & Internationalization newsletter (January 2025) is available here: [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January]]. This newsletter provides updates from the October–December 2024 quarter on new feature development, improvements in various language-related technical projects and support efforts, details about community meetings, and ideas for contributing to projects. To stay updated, you can subscribe to the newsletter on its wiki page: [[:mw:Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter|Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter]].
We look forward to your ideas and participation at the language community meeting, see you there!
<section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ᱐᱘:᱒᱙, ᱒᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:SSethi (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28217779 -->
== Universal Code of Conduct annual review: proposed changes are available for comment ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
My apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}.
I am writing to you to let you know that [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|proposed changes]] to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct (UCoC) Enforcement Guidelines]] and [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter]] are open for review. '''[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/Proposed_Changes|You can provide feedback on suggested changes]]''' through the [[d:Q614092|end of day]] on Tuesday, 18 March 2025. This is the second step in the annual review process, the final step will be community voting on the proposed changes.
[[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review|Read more information and find relevant links about the process on the UCoC annual review page on Meta]].
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].
Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ᱑᱘:᱕᱑, ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28307738 -->
== An improved dashboard for the Content Translation tool ==
<div lang="en" dir="ltr">
{{Int:hello}} Wikipedians,
Apologies as this message is not in your language, {{Int:please-translate}}.
The [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization|Language and Product Localization team]] has improved the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es Content Translation dashboard] to create a consistent experience for all contributors using mobile and desktop devices. The improved translation dashboard allows all logged-in users of the tool to enjoy a consistent experience regardless of their type of device.
With a harmonized experience, logged-in desktop users now have access to the capabilities shown in the image below.
[[file:Content_Translation_new-dashboard.png|alt=|center|thumb|576x576px|Notice that in this screenshot, the new dashboard allows: Users to adjust suggestions with the "For you" and "...More" buttons to select general topics or community-created collections (like the example of Climate topic). Also, users can use translation to create new articles (as before) and expand existing articles section by section. You can see how suggestions are provided in the new dashboard in two groups ("Create new pages" and "Expand with new sections")-one for each activity.]]
[[File:Content_Translation_dashboard_on_desktop.png|alt=|center|thumb|577x577px|In the current dashboard, you will notice that you can't adjust suggestions to select topics or community-created collections. Also, you can't expand on existing articles by translating new sections.]]
We will implement [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|this improvement]] on your wiki '''on Monday, March 17th, 2025''' and remove the current dashboard '''by May 2025'''.
Please reach out with any questions concerning the dashboard in this thread.
Thank you!
On behalf of the Language and Product Localization team.
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ᱐᱒:᱕᱖, ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_CX_Unified_dashboard_announcement_list_1&oldid=28382282 -->
== Final proposed modifications to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter now posted ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The proposed modifications to the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal_Code_of_Conduct/Enforcement_guidelines|Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines]] and the U4C Charter [[m:Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Proposed_Changes|are now on Meta-wiki for community notice]] in advance of the voting period. This final draft was developed from the previous two rounds of community review. Community members will be able to vote on these modifications starting on 17 April 2025. The vote will close on 1 May 2025, and results will be announced no later than 12 May 2025. The U4C election period, starting with a call for candidates, will open immediately following the announcement of the review results. More information will be posted on [[m:Special:MyLanguage//Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election|the wiki page for the election]] soon.
Please be advised that this process will require more messages to be sent here over the next two months.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱒:᱐᱔, ᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025: Invitation ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:UCDM 2025 general.png|180px|right]]
{{int:please-translate}}
Hello, dear Wikipedians!<br/>
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the fifth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''14th April''' until '''16th May 2025'''. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design, and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contributions in every language!
The most active contesters will receive prizes.
If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.
<br/>
We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2025|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]])
</div>
᱑᱖:᱑᱑, ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Hide on Rosé@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Vote now on the revised UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines ("UCoC EG") and the UCoC's Coordinating Committee Charter is open now through the end of 1 May (UTC) ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Annual_review/2025/Voter_information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review of the EG and Charter was planned and implemented by the U4C. Further information will be provided in the coming months about the review of the UCoC itself. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱐:᱓᱔, ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28469465 -->
== Sub-referencing: User testing ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Sub-referencing reuse visual.png|400px|right]]
<small>''Apologies for writing in English, please help us by providing a translation below''</small>
Hi I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]'s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. We are making great strides with the new [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]] and we’d love to invite you to take part in two activities to help us move this work further:
#'''Try it out and share your feedback'''
#:[[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing# Test the prototype|Please try]] the updated ''wikitext'' feature [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Sub-referencing on the beta wiki] and let us know what you think, either [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|on our talk page]] or by [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/talktotechwish booking a call] with our UX researcher.
#'''Get a sneak peak and help shape the ''Visual Editor'' user designs'''
#:Help us test the new design prototypes by participating in user sessions – [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/gxk0taud/apply sign up here to receive an invite]. We're especially hoping to speak with people from underrepresented and diverse groups. If that's you, please consider signing up! No prior or extensive editing experience is required. User sessions will start ''May 14th''.
We plan to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We’ll reach out to wikis for piloting in time for deployments. Creators and maintainers of reference-related tools and templates will be contacted beforehand as well.
Thank you very much for your support and encouragement so far in helping bring this feature to life! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]])</bdi> ᱑᱕:᱐᱔, ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=28628657 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Vote on proposed modifications to the UCoC Enforcement Guidelines and U4C Charter</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
The voting period for the revisions to the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and U4C Charter closes on 1 May 2025 at 23:59 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746162000 find in your time zone]). [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025/Voter information|Read the information on how to participate and read over the proposal before voting]] on the UCoC page on Meta-wiki.
The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, you may [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]].
Please share this message with members of your community in your language, as appropriate, so they can participate as well.
In cooperation with the U4C -- <section end="announcement-content" />
</div>
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱐᱓:᱔᱑, ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)</div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]].
You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC.
If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]])</bdi> ᱒᱒:᱐᱗, ᱑᱕ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
==ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱩᱯᱷᱨᱤᱰᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ!==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮ ᱠᱷᱚᱡᱟ᱾
ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱸ, ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱤᱝᱠ: [https://w.wiki/EFGb ᱜᱟᱱᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ]
'''ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱡᱚᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ'''
* ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱢ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱪᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱾
ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱵᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱹᱛᱼᱟ! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱖, ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)''
Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too.
We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation.
You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ᱑᱕:᱒᱗, ᱒᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]''
Dear all,
This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats.
The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4].
Here are the key planned dates:
* May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6]
* June 17 – July 1, 2025: Call for candidates
* July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5]
* August 2025: Campaign period
* August – September 2025: Two-week community voting period
* October – November 2025: Background check of selected candidates
* Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated
Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]].
'''Call for Questions'''
In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]]
'''Election Volunteers'''
Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]]
Thank you!
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter
[3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles
[5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ
[6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates
Best regards,
Victoria Doronina
Board Liaison to the Elections Committee
Governance Committee<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱐᱘, ᱒᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 -->
== <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Hello everyone,
''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)''
The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''.
This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable.
The three main features of this extension are:
* '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki.
* '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''.
* '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions.
'''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment.
The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]])
If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout.
Thank you! <section end="message"/>
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱔᱗, ᱒᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)</bdi>
<!-- Message sent by User:Udehb-WMF@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 -->
== 📣 Announcing the South Asia Newsletter – Get Involved! 🌏 ==
<div lang="en" dir="ltr">
''{{int:please-translate}}''
Hello Wikimedians of South Asia! 👋
We’re excited to launch the planning phase for the '''South Asia Newsletter''' – a bi-monthly, community-driven publication that brings news, updates, and original stories from across our vibrant region, to one page!
We’re looking for passionate contributors to join us in shaping this initiative:
* Editors/Reviewers – Craft and curate impactful content
* Technical Contributors – Build and maintain templates, modules, and other magic on meta.
* Community Representatives – Represent your Wikimedia Affiliate or community
If you're excited to contribute and help build a strong regional voice, we’d love to have you on board!
👉 Express your interest though [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfhk4NIe3YwbX88SG5hJzcF3GjEeh5B1dMgKE3JGSFZ1vtrZw/viewform this link].
Please share this with your community members.. Let’s build this together! 💬
This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) by [[m:User:Gnoeee|Gnoeee]] ([[m:User_talk:Gnoeee|talk]]) at ᱑᱕:᱔᱒, ᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/South_Asia_Village_Pumps&oldid=25720607 -->
== Vote now in the 2025 U4C Election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English.
{{Int:Please-translate}}
Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC].
Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱒᱓:᱐᱑, ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC) </div>
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
:''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>
Hello all,
The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position.
This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3]
Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election.
Best regards,
Abhishek Suryawanshi<br />
Chair of the Elections Committee
On behalf of the Elections Committee and Governance Committee
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates
[2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term.
[3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱔᱔, ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="message"/>
Dear Wikimedia Community,
The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]].
A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity.
Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact.
Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement.
Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate.
Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended.
=== Wikispore ===
The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects.
After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support.
We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future.
As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting.
Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed.
=== Wikinews ===
We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways.
Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years.
While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>].
[[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews.
Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs.
SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives.
'''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to:
*Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects,
*Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace,
*Merge content into compatibly licensed external projects,
*Archive Wikinews projects.
Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels.
=== Feedback and next steps ===
We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language.
I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions.
<section end="message"/>
</div>
-- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ᱒᱐:᱕᱗, ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 -->
== Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes ==
''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)''
Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations.
The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''.
The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below:
[[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]]
These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages.
Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change.
Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]].
Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱔᱕, ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 -->
== ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱤᱰᱤᱴᱼᱮᱼᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [https://w.wiki/6pz8 ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱟᱱ) ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ [https://w.wiki/DDNY ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ] ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱰᱚᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ (ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱚᱱ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱚᱞ ᱤᱧ ᱫᱚᱦᱚ ᱭᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱑. ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒. ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱓ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱓ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾
᱓. ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱕᱐% ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
᱔. ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱜᱮ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾
᱕. ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ:
᱑. ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeX1wcLaFHI5c_ZFjGfC6-ZtaKD8LcMjcZWYgq0o__U5WyGxw/viewform?usp=header ᱥᱟᱨᱣᱮ] ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱒. ᱑ ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱓. ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱔. ᱑ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ (ᱤᱰᱤᱴ-ᱮ-ᱛᱷᱟᱱ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱤᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱰᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱟᱵᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴ/ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱨᱮ ; ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ! [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱓᱘, ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
:ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ
:ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱲ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱡᱟᱸᱦᱟ interest survey ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱯᱟᱱ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱠᱩᱢ ᱦᱟᱛᱟᱲ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱦᱟᱨ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱗, ᱒᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="body"/>
Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''.
Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate.
'''Why we are building temporary accounts'''
Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect.
Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users.
'''How temporary accounts work'''
[[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]]
Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it.
'''What does this mean for different groups of users?'''
'''For logged-out editors'''
* This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki.
* If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice.
'''For community members interacting with logged-out editors'''
* A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address).
* Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community.
'''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki'''
* '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.)
* '''For admins blocking logged-out editors''':
** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option.
** It will still be possible to block an IP address or IP range.
* Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this.
'''Our requests for you, and next steps'''
* If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]].
* If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in.
* Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options.
* Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses.
To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ᱒᱑:᱓᱖, ᱒᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Hello all,
The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board.
To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]].
Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]].
When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]].
'''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.'''
Best regards,
Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" />
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱔᱘, ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:RamzyM (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="function1"/>
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).
There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function1"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ᱑᱑:᱔᱓, ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers.
Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]
Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.
For the Committee Support team,
<section end="announcement-content" />
</div>
-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ᱑᱔:᱑᱓, ᱓᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 -->
== 📢 ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ! ==
[[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|300px|center]]
ᱟᱞᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ, ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ!
ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢ ᱯᱟᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱜᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱟ!
* 🗓️ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠ: ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ – ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕
* 🌏 ᱵᱤᱥᱚᱭ: ᱮᱥᱤᱭᱟ — ᱫᱤᱥᱚᱢᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱠᱚ
* 🌐 ᱚᱠᱟᱨᱮ: [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ]]
* 🤝 ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱮᱞᱟᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱵᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱚᱱ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩᱭᱟ ᱾
ᱡᱚᱦᱟᱨ
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱗:᱓᱒, ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="function2"/>
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
<section end="function2"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ᱑᱔:᱒᱒, ᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="announcement-content" />
<em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em>
Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.
If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.
There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.
To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
<section end="announcement-content" />
</div>
<bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ᱐᱐:᱓᱕, ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-12-22_Wikipedias&oldid=29825860 -->
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ (ᱮᱰᱤᱴ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ) ==
[[File:WP25 potential birthday logo.svg|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ]]
'''ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱦᱟᱨ!'''
ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱞᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮ, ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱠᱟᱱ '''᱑᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖''' ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ '''᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ''' ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''[[:meta:Wikimedians of Santali Language User Group|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱭᱩᱡᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ]]''' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱩᱨ '''ᱮᱰᱤᱴ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ''' ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱫᱮᱞᱟᱵᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
* '''ᱚᱠᱛᱚ:''' ᱑᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
* '''ᱥᱟᱛᱟᱢ:''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱯᱮ:
<div style="text-align:center; font-size:120%; margin:10px;">
'''👉 [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕/ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]]'''
</div>
ᱢᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ!
'''ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱮᱝᱜᱽᱣᱮᱡᱽ ᱭᱩᱡᱚᱨ ᱜᱨᱩᱯ''', ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱖, ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wiki Community,
We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,
We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.
;About Wiki Loves Folklore
'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals
* Cultural festivals and celebrations
* Traditional attire and crafts
* Performing arts, music, and dance
* Everyday practices rooted in folk heritage
Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.
[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]]
; Host a Local Edition
As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture
* Engage new contributors in your community
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content
'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''
If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.
If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.
;Get in Touch
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:
* The project Talk pages
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''
We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.
Warm regards,
'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
</div>
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱒᱑, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 -->
== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ==
<section begin="announcement-content" />
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟᱧ ᱚᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱯᱮ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱯᱮ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱮ ᱟᱨ ᱢᱮᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ UCoC ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱯᱮ]]᱾
[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱠᱚᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] (U4C) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ UCoC ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱫᱚ U4C ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ U4C ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|ᱟᱯᱮ U4C ᱪᱟᱨᱴᱚᱨ (Charter) ᱯᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ]]᱾
ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱪᱤᱛ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱜ ᱯᱮ᱾
-- U4C ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮ, [[m:User:Keegan (WMF)|ᱠᱤᱜᱳᱱ (ᱰᱟᱹᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]])<section end="announcement-content" />
᱒᱑:᱐᱑, ᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 -->
== Technical ==
I want to make new words in santhali language related to technology [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱳᱢᱤᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ|ᱥᱳᱢᱤᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱳᱢᱤᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱘:᱒᱓, ᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
==ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ==
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ,
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ Relicensing, Digitisation, ᱟᱨ Wikisource ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱨᱤᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥᱤᱝ: ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱾
* ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱨᱩᱯ ᱮᱢ ᱾
* ᱣᱤᱠᱤᱥᱳᱨᱥ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤ-ᱥᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ, ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ ᱾
ᱡᱚᱦᱟᱨ
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱖, ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱚᱨ, ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱪᱮᱫᱚᱜ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾ 🙂 [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|diff post]]
ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ: [᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱑᱑:᱕᱙ p.m. IST]
ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱤᱸᱠ: [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link]]
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ: [<nowiki/>[[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]]]
ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Athulvis|Athulvis]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Athulvis|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱒᱑, ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ==
ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱡᱚᱦᱟᱨ,
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱚᱨ, ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱪᱮᱫᱚᱜ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱢᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾ 🙂 [[diffblog:2026/03/19/namukku-othukoodam-scholarships-now-open-for-wikiconference-india-2026/|diff post]]
ᱟᱯᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ: [᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱑᱑:᱕᱙ p.m. IST]
ᱟᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱤᱸᱠ: [[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdA3rR9xX_k31dzJrjM5MTDNYNUIRcAB45S4TflsYCbGJNrzg/viewform application link]]
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ: [<nowiki/>[[metawiki:WikiConference_India_2026/Scholarship|Meta page link]]]
ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ᱾
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱜᱟᱶᱛᱟ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Athulvis|Athulvis]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Athulvis|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱒᱒, ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==
<div lang="en" dir="ltr">
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikipedians!
[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.
The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.
🧩'''How to participate?'''
Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.
🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.
'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''
If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language.
Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge!
[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 -->
== Our knowledge is spoken, not written. Help us change how Wikipedia cites them! ==
Johar to all Santali Wikimedians! Apologies for writing in English.
South Asia has nearly 800 languages, most of which are spoken, not written. The knowledge of these communities is oral — yet Wikipedia and other Wikimedia projects require written citations. We are building a process that lets Wikimedians cite oral knowledge from Adivasi and other low-resourced language communities. We have documented oral histories in nearly 20 languages from India, Nepal, and Sri Lanka. Read our proposal and, if you support this work, [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Grants_talk:Programs/Wikimedia_Community_Fund/General_Support_Fund/Building_multimedia,_technological,_educational_%26_citable_resources_for_South_Asian_%26_other_low-resourced_languages&action=edit§ion=2 '''endorse'''] it.
=== Proposal Summary ===
Proposal summary (read [[:m:Grants:Programs/Wikimedia Community Fund/General Support Fund/Building multimedia, technological, educational & citable resources for South Asian & other low-resourced languages|full proposal]]): This proposed 2nd phase (July 2026–June 2027) will build on a successful Phase 1 to bring oral histories from Indigenous and low-resourced South Asian languages into Wikimedia projects. The audio and video are community-reviewed and can be cited on Wikimedia projects as sources.
;Problem we're addressing:
* Oral knowledge from Indigenous and minoritised language communities is largely absent from Wikimedia projects — not because it doesn't exist, but because there are no clear, trusted process to document, subtitle, and cite it.
* Existing Wikimedia citation rules benefit written, institutionally published sources such as books, leaving oral traditions structurally excluded.
* Communities with existing audio/video archives (radio programmes, field recordings) cannot use them on Wikipedia due to gaps in digitisation tools, subtitling capacity, and citation infrastructure.
* Collaborating with Santali and other communities to organise Wiki Loves Languages ([[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖|ᱣᱤᱠᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖]]) campaign and improve Wikipedia content about languages
;What we are building:
* Support OpenSpeaks Fellows across five language clusters (eastern, northern, and southern India; Nepal; Sri Lanka) to record, subtitle, review, and bring oral histories on Wikimedia Commons, and improve Wikipedia, Wikidata, and Wikisource.
* Help pilot WikiVoice: experimental infrastructure (from the Wikimedia Futures Lab) for language archivists to publish oral knowledge and generate references for Wikimedia projects.
* Explore AI-assisted speech-to-text for languages with legacy audio-video archives.
* Produce open educational resources (OERs) on Meta/Wikiversity so other archivist-Wikimedians can replicate the model.
;Timeline (July 2026–June 2027):
* '''Q1''': Onboard fellows and partners; co-design WikiVoice roadmap; run FAIR–CARE training
* '''Q2''': Begin documentation and digitisation pilots; start subtitling with AI-STT where appropriate
* '''Q3''': Scale documentation across all clusters; test WikiVoice citation workflows
* '''Q4''': Consolidate outputs; publish documentation; evaluate and plan for Year 3
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱕, ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
:Johar (ᱡᱚᱦᱟᱨ) , @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] Bhai
:Thank you for the proposal, it looks good for community like Santali having low resoursce. It will be very much helpful if this project work on. Further I would suggest a online call on zoom or google for more understanding and plannings. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani Banjan Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱒᱓, ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
::Thank you @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] bhai, let's speak tomorrow late evening at 9pm then. https://calendar.app.google/b4Poi3xKhsX1thwCA [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱐᱗, ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
:::Johar everyone. Thanks much for joining the call last night. I got to learn the wonderful language documentation work Santali Wikimedians in Jharkhand, Odisha, West Bengal and Bangladesh are doing. As some of you asked, sharing a few links that we discussed:
:::* [[m:OpenSpeaks/Archives|OpenSpeaks Archives]], the project page with details
:::* A [[m:OpenSpeaks/Oral_History_Framework|framework]] we've co-created to help with language documentation practices
:::* A [[m:OpenSpeaks/Captioning|guide]] to help with captioning/subtitling
:::* [[m:OpenSpeaks/Tools|Tools]] to help with various aspects of language documentation and archiving (preserving)
:::[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱑᱖, ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
::::Please also share a few tentative options for the training session we discussed of. We can plan for a day all/most of us are available. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱔᱗, ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Request for comment (global AI policy) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱐:᱕᱘, ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 -->
== Language documentation and archiving workshop ==
Johar, we welcome applications for a workshop series on low-resourced language documentation & archiving. There will be seven online sessions and a day-long in-person workshop at Kochi (as a WikiConference India side-event) on 7 September. We are developing a curriculum, an ethical framework, a guide to captioning, and a set of open source tools to use, improve and distribute to the participabt.
'''[[:m:OpenSpeaks/Community language documentation and archiving training/1|APPLY]]''' here!
''Please do spread the word among interested participants and help translate the workshop page.'' [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Psubhashish|Psubhashish]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Psubhashish|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱗:᱓᱙, ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱒᱐᱒᱖ ᱭᱩ᱔ᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢ ᱢᱮ ==
<section begin="announcement-content" />
ᱦᱚᱠᱟᱱ ᱵᱷᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱰᱚᱠᱴ ᱠᱚᱼᱳᱨᱰᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ – ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱠᱟᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ, ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ, ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ – ᱢᱮᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|᱒᱐᱒᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱰᱟᱭᱡᱚᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱢᱟᱜ ᱟᱠᱟᱣᱩᱱᱴ ᱦᱚᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱾ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ -- ᱭᱩ᱔ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ,<section end="announcement-content" />
[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ᱑᱗:᱑᱔, ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==
<bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]])</bdi> ᱑᱗:᱑᱑, ᱒᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> ==
<div lang="en" dir="ltr">
<section begin="Message"/>
'''Legal & Safety Contacts'''
Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]].
<section end="Message"/>
</div>
-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ᱑᱓:᱓᱐, ᱒᱕ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 -->
== ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱥᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ᱺ ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ==
'''ᱥᱟᱛᱟᱢᱺ ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱥᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ᱺ ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ'''
ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫᱠᱚ,
ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜᱞᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, [[m:WikiConference_India_2026|'''WikiConference India 2026''']] - ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱡᱟᱹᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱫᱟᱲᱮ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ, ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱚᱨᱚᱢᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱞᱤᱥᱰᱟᱨ, ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱟᱨ, ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱵᱟᱹᱥᱩᱛᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱫᱮᱱᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱫᱽ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ, ᱢᱤᱫᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖- ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ '''“ᱪᱟᱱᱠᱮ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱜᱩᱱᱟᱹᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟᱺ ᱯᱷᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱹᱱᱠᱚ᱾”''' ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱫᱚᱲ ᱛᱤᱨᱮ ᱮᱹᱟᱭᱹ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱠᱱᱤᱠ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ- ᱠᱚᱱᱤᱱᱤᱴᱤ ᱟᱹᱜᱭᱩᱨ, ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱟᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱥᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ᱾
'''ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭᱚᱱ'''
ᱱᱤᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ Pretix ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱢᱟᱱ''' : [[m:WikiConference_India_2026/Registration|[Registration Meta Page Link]]]
* '''ᱟᱹᱨᱡᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ''' : https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
* '''ᱯᱚᱧᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ''': '''᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱖'''
'''ᱡᱚᱥᱛᱮᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱟᱹᱨᱣᱟᱹᱜ'''
ᱡᱚᱥᱛᱮᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱷᱟᱹᱨᱣᱟᱹᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ Eventyay- ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱱᱟ᱾
ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱞ, ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱥᱮᱥᱚᱱ, ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱮᱥᱚᱱ, ᱞᱟᱭᱤᱴᱱᱤᱝ ᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱚᱱᱟ ᱞᱮ ᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱮᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ - ᱟᱢᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱫᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱠᱚ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾
* '''ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱽ-ᱵᱟᱛᱞᱟᱣ :''' [<nowiki/>[[m:WikiConference_India_2026/Programme/Submissions|Link to Meta-Wiki Submission Page]]]
* '''ᱡᱚᱥᱛᱮᱫ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ''' : [᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ, ᱒᱐᱒᱖ ]
ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ ᱰᱚᱜᱚᱨ, ᱚᱠᱛᱮᱥᱩᱪᱤ, ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ, ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ-ᱩᱫᱩᱜ ‘ᱣᱤᱠᱤ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖’ ᱥᱟᱛᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱧᱮᱞᱢᱮᱺ
* '''ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ''' : [[diffblog:2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/|[Blog Post Link]]]
ᱟᱞᱮ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫᱠᱚ ᱯᱚᱧᱡᱤᱭ, ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱟᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮ ᱩᱥᱠᱩᱨᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
[1] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026
[2] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Registration
[3] https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
[4] https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions
[5] https://diff.wikimedia.org/2026/06/26/shape-the-future-call-for-submissions-open-for-wikiconference-india-2026/
ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱸᱥ ᱤᱱᱰᱤᱟ ᱒᱐᱒᱖ ᱚᱨᱟᱢ ᱴᱤᱢ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Amrit Sufi|Amrit Sufi]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Amrit Sufi|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱓᱐, ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱣᱛᱟ ==
[[File:Wikipedia 25 Logo Santali 01.png|300px|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ/ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]]
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ!
ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚᱭᱮᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱒᱖) ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[:meta:Wikimedians of Santali Language User Group|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ]] ᱟᱨ [[:meta:Santal Wiki Akhra, Santiniketan|ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱫᱮᱞᱟ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱚᱱ ᱥᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱᱟ᱾
'''ᱚᱠᱛᱚ:''' ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖᱾
'''ᱥᱟᱛᱟᱢ:''' ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱡᱟᱦᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱜᱮ᱾ (''ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ, ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱡᱚᱢᱼᱧᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ'')
ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱢᱮ᱾
<div style="text-align:center; font-size:120%; margin:10px;">
'''👉 [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]]
</div>
ᱢᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱵᱚᱱ ᱯᱮ᱾
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱫᱮᱞ''' ᱟᱨ '''ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱠᱷᱲᱟ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ''' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱜᱮ, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱐᱗, ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Reminder: WikiConference India 2026 – Deadline on 15 July 2026 ==
Dear Community Members,
This is a friendly reminder that the deadline for '''Self-funded Registration''' and the '''Call for Submissions''' for '''WikiConference India 2026''' is '''15 July 2026'''.
=== Self-funded Registration ===
https://pretix.eu/wikimedia-events/WCI2026/
=== Call for Submissions ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026/Programme/Submissions
We invite proposals for workshops, discussions, panel sessions, interactive sessions, lightning talks, and poster presentations.
=== For more information ===
https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConference_India_2026
We encourage everyone to register, submit proposals, and share this reminder within your communities.
Regards,
'''WikiConference India 2026 Organizing Team'''
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Gauri Guptaa|Gauri Guptaa]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Gauri Guptaa|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱕᱖, ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ᱑᱒:᱒᱔, ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</bdi>
<!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 -->
== Invitation to Participate in Kerala Culture Month 2026 ==
Dear Wikimedia Contributors,
We are excited to announce '''[[m:Kerala_Culture_Month_2026|Kerala Culture Month 2026]]''', a collaborative campaign launched in conjunction with '''[[m:WikiConference_India_2026|WikiConference India 2026]]'''. This initiative aims to expand and enhance content about Kerala across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
'''Campaign Focus:'''
* Expand Wikipedia articles about Kerala in multiple languages
* Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
* Populate Wikimedia Commons with freely licensed Kerala media
* Enrich Wikidata with structured information about Kerala-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page: https://meta.wikimedia.org/wiki/Kerala_Culture_Month_2026 on your preferred Wikimedia project.
Best regards, ''Communications Team, WCI 2026''
-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Kuldeepburjbhalaike|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱔᱓, ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱟ ᱱᱟᱥᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱢᱟ ==
ᱡᱩᱫᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱠᱜᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱯᱮ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱮ সর্বদা 24 ঘন্টা সক্রিয় ᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ,ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱛᱤ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱓ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱛᱟ,ᱠᱟᱛᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱩᱫᱤ ᱣᱤᱠᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱟᱱᱜᱤᱫ ᱷᱟᱱᱜᱤᱫᱷᱟ ᱵᱷᱩᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱛᱣ ᱞᱟᱤᱜᱤᱫ, ᱞᱟᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ অ্যাডমিন ᱢᱤᱫ ᱮᱼᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤ ᱧᱟ ᱛᱟᱦᱞᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:WikiPinakpani|WikiPinakpani]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:WikiPinakpani|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱑᱔, ᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ==
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱵᱚ ᱱᱩᱠᱤᱱ merge ᱟᱨᱵᱟᱝ redirect ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱚᱲᱛᱟᱜ ᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ? --[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Ramjit Tudu|ℝ𝕒𝕞𝕛𝕚𝕥 𝕋𝕦𝕕𝕦]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Ramjit Tudu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱒:᱔᱖, ᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
:ᱦᱮᱸ ᱯᱚᱲᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱧ ᱧᱮᱞ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱚᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱑᱘᱕᱕ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ? [https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%B1%E1%B1%9B%E1%B1%9F%E1%B1%B2_%E1%B1%A6%E1%B1%A9%E1%B1%9E#:~:text=%E1%B1%91%E1%B1%98%E1%B1%95%E1%B1%95%20%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%9E%20%E1%B1%A8%E1%B1%AE%20%E1%B1%B5%E1%B1%B7%E1%B1%9A%E1%B1%9C%E1%B1%BD%E1%B1%B1%E1%B1%9F%E1%B1%B0%E1%B1%A4%E1%B1%A6%20%E1%B1%A1%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%AE%E1%B1%A8%20%E1%B1%A8%E1%B1%AE%20%E1%B1%91%E1%B1%90%2C%E1%B1%90%E1%B1%90%E1%B1%90%20%E1%B1%A6%E1%B1%9A%E1%B1%B2%20%E1%B1%A0%E1%B1%9A ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ [https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A5%E1%B1%A4%E1%B1%AB%E1%B1%9A_%E1%B1%A0%E1%B1%9F%E1%B1%B9%E1%B1%B1%E1%B1%A6%E1%B1%A9_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%B1%E1%B1%9B%E1%B1%9F%E1%B1%B2_%E1%B1%A6%E1%B1%A9%E1%B1%9E#:~:text=%E1%B1%91%E1%B1%98%E1%B1%95%E1%B1%95%20%E1%B1%A5%E1%B1%A4%E1%B1%AB%E1%B1%A9%20%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%A8%E1%B1%A2%E1%B1%A9%20%E1%B1%9F%E1%B1%A8%20%E1%B1%A0%E1%B1%9F%E1%B1%B9%E1%B1%B1%E1%B1%A6%E1%B1%A9%20%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%A8%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%A3%E1%B1%9F%E1%B1%9C%20%E1%B1%AB%E1%B1%AE%E1%B1%9E%E1%B1%9F%20%E1%B1%9B%E1%B1%AE%20%E1%B1%B5%E1%B1%B7%E1%B1%9A%E1%B1%9C%E1%B1%BD%E1%B1%B1%E1%B1%9F%20%E1%B1%B0%E1%B1%A4%E1%B1%A6%E1%B1%A4%20%E1%B1%A8%E1%B1%AE%20%E1%B1%AF%E1%B1%AE%E1%B1%9E%E1%B1%AE%E1%B1%B1%20%E1%B1%91%E1%B1%90%E1%B1%90%E1%B1%90%E1%B1%90%20%E1%B1%A6%E1%B1%A9%E1%B1%9E%E1%B1%9C%E1%B1%9F%E1%B1%B9%E1%B1%A8%E1%B1%A4%E1%B1%AD%E1%B1%9F%E1%B1%B9 ᱥᱤᱫᱚ ᱠᱟᱹᱱᱦᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱩᱞ] ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
:ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ
:[[User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] | [[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|⌨️]] | ᱐᱓:᱓᱗, ᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Invitation to pre-conference activities for WikiConference India 2026 ==
Dear Wikimedia contributors,
As the Wikiconference India 2026 draws nearer, the excitement is soaring as well! We are sending this message to inform you that two pre-conference activities are being held as a part of this meetup. The Wiki Loves Villages campaign 2026 starts on 15th August 2026, so get ready to contribute! This initiative aims to expand and enhance content and media about villages across all Wikimedia projects, creating a comprehensive, open-access knowledge base.
Campaign Focus:
A. Expand Wikipedia articles about Villages in India in multiple languages
B. Improve content quality with citations, images, and comprehensive information
C. Populate Wikimedia Commons with freely licensed media about a village
D. Enrich Wikidata with structured information about Village-related topics
We invite you to contribute by writing new articles, enhancing existing ones, uploading media, or organizing data on Wikidata. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
For more information and to get involved, visit the campaign page ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026](https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Village_2026)) on your preferred Wikimedia project.
Another way to contribute to a pre-conference activity is the innovative Wiki Loves Medicinal Plants 2026- it is a photography campaign hosted by WikiConference India 2026. The activity already started on 1st August and ends on 31st August 2026, so gear up to document local medicinal knowledge and fill the knowledge gaps.
This initiative aims to expand and enhance freely licensed images and other media of medicinal plants in and around our surroundings.
Campaign Focus:
A. Add freely licensed images of medicinal plants.
B. Improve description of existing medicinal plants.
C. Improve depictions of images.
D. Improve wikidata items.
We invite you to contribute by adding new photos, videos or enhancing existing ones. Whether you're an experienced editor or new to Wikimedia, your participation matters.
To know more about how to contribute, rules, and tips head to the Meta page to find information ([https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants](https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Medicinal_Plants)) on your preferred Wikimedia project.
Best regards,<br>WikiConference India 2026 pre-conference organizing team
-- [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Kuldeepburjbhalaike|Kuldeepburjbhalaike]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:Kuldeepburjbhalaike|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱓᱓, ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ==
[[File:Wikipedia 25 Logo Santali 01.png|300px|center|class=skin-invert|link=ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ/ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ]]
ᱡᱚᱦᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ
ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ "ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱕᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ -
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:RohitSonkar.nandulia|RohitSonkar.nandulia]] - ᱑᱙᱗ ᱚᱱᱚᱞ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ]] - ᱑᱘᱙ ᱚᱱᱚᱞ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ|ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ]] - ᱖᱐ ᱚᱱᱚᱞ
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - [[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱚᱱᱚᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱗᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ -
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱩᱯᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟ|ᱩᱯᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟ]] - ᱔᱖᱖ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:WikiPinakpani|WikiPinakpani]] - ᱔᱕᱖ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ|ᱯᱟᱣᱨᱤᱭᱟ]] - ᱔᱒᱒ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ|ᱥᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱥᱠᱤ]] - ᱒᱒᱖ ᱟᱹᱲᱟᱹ
# [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱦᱞᱟ|ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱟᱦᱞᱟ]] - ᱖᱒ ᱟᱹᱲᱟᱹ
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - [[wikt:sat:ᱣᱤᱠᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ:ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ|ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾
ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱲᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[meta:Santal Wiki Akhra, Santiniketan/Events/Wikipedia 25th Birthday Celebration at Bolpur, Santiniketan|ᱢᱮᱴᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ]] ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾
ᱡᱚᱦᱟᱨ 🙏
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱔:᱔᱐, ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''
Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/>
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).
We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/>
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]]
The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''.
Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]
Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] ᱑᱕:᱒᱖, ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067433 -->
:Hi @[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Danny Benjafield (WMDE)|Danny]],<br /> Thanks for your proposal to remove the changes that are making [[Special:RecentChanges]] noisy and less useful to monitor. From my end, I hope it will have a positive impact on the Wiki. I'll ask our community members to evaluate it and provide their feedback. <br />Thanks<br />--- [[User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] | [[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|⌨️]] | ᱐᱕:᱐᱑, ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
swde4a0dyzg12dn365g52wdynfrgz9g
ᱳᱢᱟᱱ
0
2145
198144
132435
2026-09-22T07:22:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198144
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
|native_name = سلطنة عُمان <br />''{{Unicode|Salṭanat ʻUmān}}''
|conventional_long_name = Sultanate of Oman
|common_name = Oman
|image_flag = Flag of Oman.svg
|image_coat = Coat of arms of Oman.svg
|symbol_type = National emblem
|image_map = Oman (better) (orthographic_projection).svg
|national_anthem = ''[[Nashid as-Salaam as-Sultani]]''<br />''National anthem of Oman''
|official_languages = [[Arabic language|Arabic]], [[Balochi language|ᱵᱮᱞᱩᱪᱤ]]
|demonym = [[Omani people|Omani]]
|capital = [[Masqat, Oman|ᱢᱚᱥᱠᱟᱴ]]
|latd=23 |latm=36 |latNS=N |longd=58 |longm=33 |longEW=E
|largest_city = capital
|government_type = {{nowrap|[[Unitary state|Unitary]] [[Islamic state|Islamic]] <br />[[Absolute monarchy]]}}
|leader_title1 = [[Sultan of Oman|Sultan]]
|leader_name1 = {{nowrap|[[Qaboos bin Said al Said]]}}
|leader_title2 = {{nowrap|[[Deputy Prime Minister]]}}
|leader_name2 = {{nowrap|[[Fahd bin Mahmoud al Said]]<ref>{{cite web| url=http://www.omanet.om/english/government/ministers.asp?cat=gov| title=Cabinet Ministers| publisher=Government of Oman| accessdate=13 October 2010| archive-date=22 December 2013| archive-url=https://web.archive.org/web/20131222023634/http://www.omanet.om/english/government/ministers.asp?cat=gov| url-status=dead}}</ref>}}
|legislature = none
|sovereignty_type1 = Establishment
|sovereignty_note1 =
|established_event1 = {{nowrap|Imamate established<ref>http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html#s28Fourth {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091028154443/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html#s28Fourth |date=2009-10-28 }} line down from the top of the history section: "In 751 Ibadi Muslims, a moderate branch of the Kharijites, established an imamate in Oman. Despite interruptions, the Ibadi imamate survived until the mid-20th century.". 1 November 2009.</ref>}}
|established_date1 = 751
|area_rank = 70th
|area_magnitude = 1 E11
|area_km2 = 309,501
|area_sq_mi = 119,498 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|percent_water = negligible
|population = 2,773,479 (2010 Census)
|population_estimate_rank = 133rd
|population_census = 2,773,479 <ref name="2010Census">{{cite web|url=http://85.154.248.117/MONE2010/#view=viewCensusSummaryOmaniExpat&selectedWafers=0&selectedColumns=1,2,3&selectedRows=2,5,7,8,9|title=2010 census – preliminary results|publisher=Sultanate of Oman – Ministry of National Economy|accessdate=7 January 2012|archive-date=6 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110706031533/http://85.154.248.117/MONE2010/#view=viewCensusSummaryOmaniExpat&selectedWafers=0&selectedColumns=1,2,3&selectedRows=2,5,7,8,9|url-status=dead}}</ref>
|population_census_year = 2010
|population_density_km2 = 9.2
|population_density_sq_mi = 23.8 <!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] -->
|population_density_rank = 220th
|GDP_PPP_year = 2011
|GDP_PPP = $81.767 billion<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=59&pr.y=6&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=449&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Oman|publisher=International Monetary Fund|accessdate=20 April 2012}}</ref> <!-- Do not edit!-->
|GDP_PPP_rank =
|GDP_PPP_per_capita = $26,519<ref name=imf2/> <!-- Do not edit!-->
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|GDP_nominal_year = 2011
|GDP_nominal = $71.888 billion<ref name=imf2/> <!-- Do not edit!-->
|GDP_nominal_rank =
|GDP_nominal_per_capita = $23,315<ref name=imf2/> <!-- Do not edit!-->
|GDP_nominal_per_capita_rank =
|HDI_year = 2011 <!-- Please use the year in which the HDI refers to and not the publication year -->
|HDI = {{decrease}} 0.705<ref name="HDI">{{cite web|title=Human Development Report 2011|url=http://www.undp.org/content/dam/undp/library/corporate/HDR/2011%20Global%20HDR/English/HDR_2011_EN_Complete.pdf|author=UNDP|year=2011|publisher=[[United Nations Development Programme]]|page=132|isbn=978-0-230-36331-1|access-date=2018-11-06|archive-date=2014-06-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140617022358/http://www.undp.org/content/dam/undp/library/corporate/HDR/2011%20Global%20HDR/English/HDR_2011_EN_Complete.pdf|url-status=dead}}</ref>
|HDI_rank = 89th
|HDI_category = <span style="color:#090;">high</span>
|currency = [[Omani rial|Rial]]
|currency_code=OMR |country_code=OMN
|time_zone=[[Gulf Standard Time|GST]] |utc_offset=+4 |time_zone_DST= |utc_offset_DST=+4
|drives_on = Right.
|cctld = [[.om]]
|calling_code = 968
|footnote1 = Population estimate includes 816,143 non-nationals.
}}
ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱛᱥ]], ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱚᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱭᱮᱢᱮᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱳᱢᱟᱱ ᱩᱯᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚ==
ᱛᱟᱞᱟ ᱳᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱚᱛ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱚᱥᱠᱟᱴ]], [[ᱥᱚᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱥᱟᱞᱟᱞᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱞᱯ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱚᱢᱮ ᱥᱤᱛᱤᱝ ᱟ, ᱞᱚᱞᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱮᱱᱴᱤᱜᱨᱮᱰ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱟᱹᱱᱟᱹᱴᱤᱧ==
==ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ==
==ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱘᱕ᱹ᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], ᱖ᱹ᱕% ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], ᱕ᱹ᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱐ᱹ᱘% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ==
[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱨᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱴᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱢᱩᱴᱤᱠ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱞᱩᱪᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱞᱮ ᱰᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ''ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱩᱢᱡᱟᱨᱤ'',''ᱵᱟᱛᱷᱟᱨᱤ'',
''ᱦᱟᱨᱥᱚᱥᱤ'', ''ᱦᱚᱵᱽᱭᱚᱛ'', ''ᱡᱤᱵᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱢᱮᱦᱨᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱾
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱚᱠᱷᱭᱚᱨ ᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱘᱖ᱹ᱙% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮ ᱯᱮᱭᱟ (᱓) ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱫᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱟᱵᱚᱥ]] ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱰᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (school) ᱨᱮ ᱖,᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱟᱵᱚᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑,᱖᱗᱘ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ '''ᱫᱷᱚᱯᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱖,᱐᱑᱑ ᱟᱨ '''ᱱᱤᱡᱽᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱖,᱐᱙᱓ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
https://or.wikipedia.org/wiki/%E0%AC%93%E0%AC%AE%E0%AC%BE%E0%AC%A8
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Sister project links}}
* [http://www.omantourism.gov.om Ministry of Tourism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228174320/http://www.omantourism.gov.om/ |date=2009-02-28 }} ''official government website''
* [http://www.omanet.om Ministry of Information] ''official government website''
* {{CIA World Factbook link|mu|Oman}}
* {{GovPubs|oman}}
* {{dmoz|Regional/Middle_East/Oman}}
* [http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-14654150 Oman] from the [[BBC News]]
* {{Wikiatlas|Oman}}
* {{Wikivoyage-inline}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=OM Key Development Forecasts for Oman] from [[International Futures]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]]
3ceg2gbuedz313pt3a7h4bw04e5g8xy
ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱱᱩᱥᱟᱞᱤ
0
3428
198122
162340
2026-09-22T04:20:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198122
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱱᱩᱥᱟᱞᱤ
| image = Dhvani Bhanushali at the launch of album Leja Re.jpg
| caption =
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1998|3|22}}<ref>{{cite news|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/190322-dhvani-announces-new-single-vaaste-on-her|title=Dhvani announces new single 'Vaaste' on her birthday|date=22 March 2019|accessdate=10 August 2019|website=radioandmusic.com}}</ref><ref>{{cite news|url=https://mid-day.com/articles/dhvani-bhanushali-announces-her-new-single-vaaste-on-her-birthday/20606164|title=Dhvani Bhanushali announces her new single Vaaste on her birthday|date=22 March 2019|accessdate=10 August 2019|work=[[Mid Day]]|archive-date=10 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190810005136/https://www.mid-day.com/articles/dhvani-bhanushali-announces-her-new-single-vaaste-on-her-birthday/20606164|url-status=dead}}</ref>
| occupation = {{flatlist|
* ᱥᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ
* ᱢᱚᱰᱮᱞ
}}
| background = ᱥᱚᱞᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ
| genre = {{flatlist|
* ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧ
}}
| label = {{flatlist|
* ᱴᱤ-ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
}}
| years_active = 2018-present
| associated_acts = {{flatlist|
* ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱣᱟ
* ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱵᱟᱜᱽᱪᱷᱤ
* ᱱᱮᱦᱟ ᱠᱟᱠᱠᱟᱨ
}}
}}
'''ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱱᱩᱥᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱨᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱮᱵᱚ ᱡᱭᱚᱛᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱵᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱣᱮᱞᱠᱚᱢ ᱴᱩ ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱤᱥᱛᱮᱦᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref name="MM">{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/new-age-dilbar-throws-up-a-refreshing-young-singer-dhwani-bhanushali/articleshow/65002023.cms|title=New age 'Dilbar' throws up a refreshing, young singer Dhwani Bhanushali|last=Jul 16|first=Mumbai Mirror {{!}} Updated:|last2=2018|website=Mumbai Mirror|language=en|access-date=2019-02-27|last3=Ist|first3=00:57|archive-date=2019-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414034641/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/new-age-dilbar-throws-up-a-refreshing-young-singer-dhwani-bhanushali/articleshow/65002023.cms|url-status=dead}}</ref><ref name="HT">{{cite news |last1=Mukherjee |first1=Shreya |title=Dhvani Bhanushali’s Dilbar tops Billboard YouTube chart |url=https://www.hindustantimes.com/music/dhvani-bhanushali-s-dilbar-tops-billboard-youtube-chart/story-GxYPXbKZxa7g3cx7lm9wRK.html |accessdate=23 March 2019 |work=Hindustan Times |date=13 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.radioandmusic.com/entertainment/editorial/news/190107-dhvani-bhanushali-happy-leja-re-and-dilbar|title=Dhvani Bhanushali happy with 'Leja Re' and 'Dilbar' success in 2018|website=www.radioandmusic.com|language=en|access-date=2019-02-27}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱤ ᱢᱚᱢᱵᱟᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱢᱟᱭ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱱᱚᱫ ᱵᱷᱟᱱᱩᱥᱟᱞᱤ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ ᱢᱟᱨᱠᱮᱛᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱮᱭᱟᱭ ᱯᱚᱵᱞᱤᱥᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱟᱴᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱱᱩᱥᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NIE">{{cite news |last1=Mitra |first1=Shilajit |title=Leja Re rockets Dhvani Bhanushali to stardom, but she wants much more |url=http://www.newindianexpress.com/cities/delhi/2018/dec/07/leja-re-rockets-dhvani-bhanushali-to-stardom-but-she-wants-much-more-1908260.html |accessdate=23 March 2019 |work=The New Indian Express |date=7 December 2018}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ==
ᱵᱷᱟᱱᱩᱥᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱦᱟ ᱠᱚᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱱᱫᱣᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱜᱟᱭ ᱾<ref name="MM"/><ref name="ToI2">{{cite news |last1=Vashist |first1=Neha |title=Dhvani Bhanushali: I would love to do every good project that comes my way |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/dhvani-bhanushali-i-would-love-to-do-every-good-project-that-comes-my-way/articleshow/65147081.cms |accessdate=23 March 2019 |work=Times of India |date=7 August 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱣᱮᱞᱠᱚᱢ ᱴᱩ ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱤᱥᱛᱮᱦᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱨᱟᱦᱚᱛ ᱯᱷᱚᱛᱮᱦ ᱚᱞᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱧᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱩᱛᱷᱩᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱤᱞᱵᱟᱨ ᱦᱤᱴ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MM"/> ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱭ ᱦᱤᱴ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱜᱩᱞᱟᱵᱤ ᱟᱸᱠᱷᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱯ ᱚᱯ ᱭᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱚᱯ, ᱞᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱢᱮ ᱛᱮᱨᱤ ᱦᱩ ᱾<ref name="TS">{{cite news |title=Dhvani Bhanushali pays tribute Whitney Houston |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/music/dhvani-bhanushali-pays-tribute-whitney-houston-1502626688.html |accessdate=23 March 2019 |work=The Statesman |date=24 April 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱣᱟᱥᱛᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱫᱤᱥᱩᱡᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ]]
jlild9gxg7pt20hsmj5uu1tfsnpaj2e
ᱯᱚᱥᱴᱯᱟᱨᱴᱚᱢ ᱵᱽᱞᱤᱰᱤᱝ
0
6619
198093
158824
2026-09-21T15:16:29Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198093
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox medical condition (new)
| name = Postpartum bleeding
| synonyms = Postpartum hemorrhage
| image = NASG rocket girl photo.jpg
| caption = A [[non-pneumatic anti-shock garment]] (NASG)
| field = [[Obstetrics]]
| symptoms = Loss of lots of blood after [[childbirth]], [[tachycardia|increased heart rate]], [[postural hypotension|feeling faint upon standing]], increased breath rate<ref name=Lyn2006/><ref name=Week2015/>
| complications =
| onset =
| duration =
| causes = [[uterine atony|Poor contraction of the uterus]], [[Retained placenta|not all the placenta removed]], tear of the [[uterus]], poor [[blood clotting]]<ref name=Week2015/>
| risks = [[Anemia]], [[Asian people|Asian ethnicity]], more than one baby, [[obesity]], age older than 40 years<ref name=Week2015/>
| diagnosis =
| differential =
| prevention = [[Oxytocin]], [[misoprostol]]<ref name=Week2015/>
| treatment = Intravenous fluids, [[non-pneumatic anti-shock garment]], [[blood transfusion]]s, [[ergotamine]], [[tranexamic acid]]<ref name=Week2015/><ref name=Lancet2017/>
| medication =
| prognosis = 3% risk of death (developing world)<ref name=Week2015/>
| frequency = 8.7 million (global)<ref name=GBD2015Pre/> / 1.2% of births (developing world)<ref name=Week2015/>
| deaths = 83,100 (2015)<ref name=GBD2015De>{{cite journal|last1=GBD 2015 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators.|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015.|journal=Lancet|date=8 October 2016|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|pmid=27733281|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1|pmc=5388903}}</ref>
}}
<!-- ᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱚᱠᱟᱞᱮᱠᱟ-->
'''ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱬᱜᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ''' ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱯᱚᱥᱴᱯᱟᱨᱴᱚᱢ ᱵᱽᱞᱤᱰᱤᱝ ([[:en:Postpartum bleeding|Postpartum bleeding]]) ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱯᱚᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱚᱢ ᱦᱚᱢᱨᱮᱡᱽ ( '''postpartum hemorrhage''') ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ ᱯᱤᱹᱯᱤᱹᱮᱪᱹ ('''PPH''') ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱔ ᱴᱟᱬᱟᱝ (hour) ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱠᱤᱸᱡᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ '''ᱯᱚᱥᱴᱯᱟᱨᱴᱚᱢ ᱵᱽᱞᱤᱰᱤᱝ''' ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱟᱨ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱜᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾<ref name=Gaib2008>{{cite book|last1=Gibbs|first1=Ronald S|title=Danforth's obstetrics and gynecology|date=2008|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|location=Philadelphia|isbn=9780781769372|page=453|edition=10th ed.|url=https://books.google.ca/books?id=v4krPhqFG8sC&pg=PA453}}</ref> ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱷᱟᱹ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱵᱟᱹᱲᱫᱤ ᱫᱷᱩᱠ ᱫᱷᱩᱠᱚᱜ (ᱴᱟᱠᱤᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟ), ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤᱱᱫᱹᱲᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱚᱨᱚᱵᱚᱨᱚᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾<ref name=Lyn2006/> ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱴ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱩᱜᱤ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱟ, ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱯᱨᱮᱥᱚᱨ (blood pressure) ᱠᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱤᱢ ᱡᱷᱤᱢ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱪᱮᱛ ᱚᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name=Lyn2006>{{cite book|last1=Lynch|first1=Christopher B-|title=A textbook of postpartum hemorrhage : a comprehensive guide to evaluation, management and surgical intervention|date=2006|publisher=Sapiens Publishing|location=Duncow|isbn=9780955228230|pages=14-15|url=https://books.google.ca/books?id=AiIsuw5cga8C&pg=PA14}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱖ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Gaib2008/>
==ᱚᱡᱮ==
<!-- ᱚᱡᱮ/ᱠᱟᱨᱚᱱ -->
ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱬᱜᱚᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ([[:en:uterine atony| uterine atony]]), <ref name=Week2015/> ᱵᱟᱦᱟ (placenta) ᱵᱟᱝ ᱚᱰᱚᱠ ᱪᱟᱵᱟᱜ, ᱜᱩᱨᱵᱷᱤᱱ ᱛᱷᱟᱹᱭᱞᱟᱹᱜ ᱚᱲᱮᱡᱚᱜ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱞᱚᱜ ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱱᱤᱢᱤᱭᱟ, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ, ᱢᱚᱴᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱔᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱥᱤᱡᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱞᱮᱵᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱭ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱥᱤᱭᱚᱴᱚᱢᱤ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=Week2015/>
==ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ==
ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚᱭ ᱨᱮᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱬᱜᱚᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱚᱠᱥᱤᱴᱚᱥᱤᱱ ([[:en:Oxytocin|Oxytocin]]) ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱥᱤᱴᱚᱥᱤᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱤᱥᱚᱯᱨᱚᱥᱛᱚᱞ (Misoprostol) ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱥᱤᱨᱛᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱸᱫᱟᱜ ᱡᱟᱭ, ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱭᱩᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱨᱚᱜᱚᱴᱟᱢᱤᱱ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ <ref name=Week2015/> ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱨᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱤᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱞᱟᱡ ᱮᱢ ᱞᱤᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱟᱣᱚᱨᱴᱟ ᱦᱚᱸ ᱞᱤᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱚᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱱ-ᱱᱤᱣᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱱᱴᱤ-ᱥᱚᱠ ᱜᱟᱨᱢᱮᱸᱴ (non pneumatic anti shock garment) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ''' (WHO) ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=Week2015/>
==ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱟᱥ==
ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱑ᱹ᱒% ᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱬᱜᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤᱹᱯᱤᱹᱮᱪ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱓% ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱚᱛᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱮ ᱔᱔,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱖,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref name=Week2015/><ref>{{cite journal|last1=GBD 2013 Mortality and Causes of Death|first1=Collaborators|title=Global, regional, and national age-sex specific all-cause and cause-specific mortality for 240 causes of death, 1990-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013.|journal=Lancet|date=17 December 2014|pmid=25530442|doi=10.1016/S0140-6736(14)61682-2|volume=385|issue=9963|pages=117–71|pmc=4340604}}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱬᱜᱚᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱐ᱹ᱔% ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱠᱚ ᱩᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱮᱜᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱦᱟᱱᱟᱥ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Week2015/> ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱟᱭᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Week2015>{{cite journal|last1=Weeks|first1=A|title=The prevention and treatment of postpartum haemorrhage: what do we know, and where do we go to next?|url=https://archive.org/details/bjog_2015-01_122_2/page/202|journal=BJOG : an international journal of obstetrics and gynaecology|date=January 2015|volume=122|issue=2|pages=202–10|pmid=25289730|doi=10.1111/1471-0528.13098}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱲᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙]]
iavhtu9p1bvuzhf114xjq50y7ljt18e
ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ
0
10063
198158
176330
2026-09-22T08:04:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198158
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ
|image = Vasu_Chanchlani.jpeg
|birth_date = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱒
|birth_place = [[ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
|death_date 16 May 2020 = ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔
|death_place = [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ]], ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
|resting place =
|residence = [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ]], ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
|nationality = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]]
|other_names =
|known_for = [[ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨᱥᱤᱯ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤ]](Philanthropy), [[ᱴᱨᱟᱸᱥᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ]](Transnationalism)
|education = ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ.(MBA), ᱮᱢ.ᱴᱮᱠ (M. Tech), ᱵᱤ. ᱴᱮᱠ (B. Tech)
|alma_mater = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱳᱴᱢᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ]], [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
}}
'''ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱒ – ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔<ref>{{cite web|url=http://www.mississauga.com/news-story/4837786-local-philanthropist-entrepreneur-vasu-chanchlani-devoted-to-medical-research/|title=Local philanthropist, entrepreneur Vasu Chanchlani devoted to medical research|first=Louie|last=Rosella|date=8 September 2014|publisher=}}</ref>) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ [[ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤᱥᱴ]](philanthropist) ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱸᱥ ᱱᱮᱥᱚᱱ(trans-nations builder) ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ-ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ-ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱩᱢᱯᱟ.ᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱥᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=44#pg44|title=India Abroad - August 2009 - 44|website=www.indiaabroad-digital.com|access-date=2020-06-01|archive-date=2018-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415063538/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=44#pg44|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤᱠ(philanthropic) ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ-ᱟᱜ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
<ref name="myvirtualpaper.com">{{cite web|url=http://www.myvirtualpaper.com/doc/Desi_News/E-DESI_FEB09/2009020601/22.html|title=Grants Community Achievers Profile in e-desi news|publisher=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asiatraveltips.com/news06/191-HIG.shtml|title=Hospitality Investors Group launches HIG India|last=smh|website=www.asiatraveltips.com}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱥᱩ ᱫᱚ, [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ]] ᱯᱚᱛᱷᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>[http://www.canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 CANADA HAS CHOSEN: [[Top 25 Canadian Immigrants Award|TOP 25 CANADIAN IMMIGRANTS]] OF 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528123606/http://canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 |date=2010-05-28 }}</ref> ᱙ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱢᱟ.ᱱ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]], ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱟ.ᱱ]] ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{cite news|url=http://newseastwest.com/nris-honoured-with-parvasi-bharatiya-samman/|newspaper=News East West|title=Archive copy|access-date=2020-06-01|archive-date=2015-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421192716/http://newseastwest.com/nris-honoured-with-parvasi-bharatiya-samman/|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱨᱟ-ᱟ.ᱥᱩᱞᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱸᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱮᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{cite web|url=http://iit.org/team/board-of-directors-pan-iit-inc.-usa-1/meeting-minutes/2011-conference-proposals/2%20-%202011%20Final%20Proposal%20-%20Toronto.doc/at_download/file|title=PAN-IIT 2011 Conference Speakers|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113085042/http://iit.org/team/board-of-directors-pan-iit-inc.-usa-1/meeting-minutes/2011-conference-proposals/2%20-%202011%20Final%20Proposal%20-%20Toronto.doc/at_download/file|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱨᱳᱴᱢᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴR]], [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱟᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟ.ᱲᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟ, [[ᱱᱚᱨᱴᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ-ᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.myvirtualpaper.com/doc/Desi_News/E-DESI_FEB09/2009020601/22.html|title=Desi News Virtual Newspaper Profile|publisher=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱫᱩᱜᱞᱟ.ᱲ ==
᱒᱐᱐᱐ ᱥᱩᱨᱩᱜ ᱥᱩᱨᱩᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱠᱛᱤᱜᱚᱛ(private) ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Chanchlani Foundation|url=http://chanchlanifoundation.com/?page_id=102|access-date=2020-06-01|archive-date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318042849/http://chanchlanifoundation.com/?page_id=102|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱥᱩ-ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱫᱩᱜᱞᱟ.ᱲ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱴᱳ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟ. ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ-ᱟᱜ ᱢᱮ "(inspire people and reward global excellence) ᱾ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟ.ᱦᱤᱸᱨ ᱟᱨ ᱯᱟ.ᱵᱷᱟ.ᱭ ᱜᱟᱯᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱣ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱶᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱶᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟ. ᱦᱟ.ᱥᱩ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱮᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱪᱟᱞ ᱦᱚᱴᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=GOPIO Awards 2013|url=http://www.piotv.com/video-details.php?navigation_id=38&content_id=1478&id=&p=d|newspaper=PIO TV|access-date=2020-06-01|archive-date=2014-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304165256/http://www.piotv.com/video-details.php?navigation_id=38&content_id=1478&id=&p=d|url-status=dead}}</ref>
=== ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ ===
ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]](Canada India Foundation ("CIF") Chanchlani Global Indian Award) ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱜᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟ.ᱡᱷᱤ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱮᱫ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱧᱟᱢ-ᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱛᱮ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢ ᱯᱤᱛᱨᱳᱰᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱠᱚ <ref>{{cite web|url=http://news.oneindia.in/2010/05/16/ratan-tata-honored-with-global-indian-award.html|title=Ratan Tata Awarded - Global Indian Award - Outstanding Leadership|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2012-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313170659/http://news.oneindia.in/2010/05/16/ratan-tata-honored-with-global-indian-award.html|url-status=dead}}</ref>ᱢᱟ.ᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]], ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟ.ᱣ ᱢᱚᱸᱛᱨᱤ [[ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱤᱵᱟᱞ]], ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱢᱮᱠᱚᱨ [[ᱢᱚᱱᱠᱮᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱮᱫᱟᱭ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱰᱚᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]] ᱰᱚ. [[ᱥᱚᱥᱤ ᱛᱷᱚᱨᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://international.zeenews.com/inner1.asp?aid=201349&sid=hel|title=404 - Page Not Found|website=international.zeenews.com|access-date=2010-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064236/http://international.zeenews.com/inner1.asp?aid=201349&sid=hel|archive-date=2018-04-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rcinet.ca/english/program/masala-canada/archives/3/older/|title=RCI // Masala Canada|website=www.rcinet.ca}}</ref>
=== ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ: ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ===
ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱒ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ<ref>{{cite web|title=University of Toronto Boundless Impact|url=http://boundless.utoronto.ca/campaign-updates/boundless-impact/}}</ref> 'ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ' ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ,ᱵᱩᱡᱽ,ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=BASCARAMURTY|first=DAKSHANA|title=An Indo-Canadian mogul's new challenge: 'What am I going to do with this wealth?'|url=https://www.theglobeandmail.com/news/toronto/an-indo-canadian-moguls-new-challenge-what-am-i-going-to-do-with-this-wealth/article10201802/?service=mobile|newspaper=The Globe & Mail}}</ref>
=== ᱣᱟᱴᱮᱨᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ===
[[File:CHANCHLANI WITH JOHNSTON.png|thumb|right|250px|Chanchlani (right) and his wife with His Excellency Dr. [[David Johnston]] (President of [[University of Waterloo]] at the time) at a [[Canada India Foundation]] Luncheon]]
ᱵᱟᱥᱩ ᱫᱚ ‘ᱮᱛᱦᱟᱵ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ’(India Initiative) ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱴᱮᱨᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱥ.ᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ]] ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ,ᱤᱠᱟᱱᱚᱢᱤᱠᱥ,ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ.,ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://newsrelease.uwaterloo.ca/news.php?id=5140|title=Home - Waterloo News|date=26 June 2012|publisher=}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱡᱷᱟ]], ᱣᱟᱴᱮᱨᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱱ [[ᱠᱮᱱ ᱠᱳᱴᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱠᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱷᱴᱜᱟᱲ ===
ᱵᱟᱥᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟ.ᱦᱤ ᱰᱚ. ᱡᱚᱭᱟ ᱪᱚᱧᱪᱞᱚᱱᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ [[ᱢᱟᱠᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱶᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/PBDspecial?pg=46#pg46|title=India Abroad - 46|website=www.indiaabroad-digital.com|access-date=2020-06-01|archive-date=2018-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415063512/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/PBDspecial?pg=46#pg46|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱠᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱶᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] $250,000 ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱸᱭᱟᱢ ᱠᱩᱱᱰᱤ ᱨᱳᱜᱽ ᱵᱟᱲᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]] ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟ.ᱵᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news|last=Suzanne|first=Morrison|title=Health of diverse populations is focus of new Chanchlani Research Centre|url=http://fhs.mcmaster.ca/main/news/news_2012/chanchlani_research_centre_opening.html|newspaper=McMaster University|access-date=2020-06-01|archive-date=2020-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112143551/http://fhs.mcmaster.ca/main/news/news_2012/chanchlani_research_centre_opening.html|url-status=dead}}</ref>
=== ᱯᱷᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱰ ᱡᱚᱦᱟᱨ ===
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟ.ᱱᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟ.ᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱤᱰᱟᱣ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱵᱟᱥᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱡᱤᱛ ᱥᱚᱢᱥᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱯᱤᱱᱫᱚᱨ ᱠᱷᱟᱞᱥᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱯ-ᱥᱟᱠᱟᱢ-ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱸᱴ(monument) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.oyetimes.com/views/fallen-heroes/6074-south-asian-community-honours-our-fallen-canadian-soaldiers|title=Oye! Times Videos -|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191020/http://www.oyetimes.com/views/fallen-heroes/6074-south-asian-community-honours-our-fallen-canadian-soaldiers|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱤᱢᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱢᱟᱠᱮᱭ]], ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. [[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱤᱯᱷ]], ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ-ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱤᱢ ᱯᱷᱞᱟᱦᱮᱨᱴᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.hindustantimes.com/Indians-raise-memorial-to-fallen-Canadian-soldiers/Article1-609416.aspx Indians raise memorial to fallen Canadian soldiers] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110215091103/http://www.hindustantimes.com/Indians-raise-memorial-to-fallen-Canadian-soldiers/Article1-609416.aspx |date=2011-02-15 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://cfsf.ca|title=AGF services financiers - Sécurité financière, assurances et rentes collectives|website=cfsf.ca}}</ref>
=== ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱥᱩ, ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ (through [[AIM For Seva]]) [[ᱦᱚᱥᱦᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟ.ᱛᱩᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱩᱵᱽᱫᱷᱟ. ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱑᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱟ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://aimforseva.org/aim-for-sevas-initiatives/madhya-pradesh/smt-jamnabai-chanchalani-aim-for-seva-boys-student-home-%E2%80%93-hoshangabad|title=Smt. Jamnabai Chanchalani AIM for Seva Student Home, Hoshangabad|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2014-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305140805/http://aimforseva.org/aim-for-sevas-initiatives/madhya-pradesh/smt-jamnabai-chanchalani-aim-for-seva-boys-student-home-%E2%80%93-hoshangabad|url-status=dead}}</ref>
== ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ==
* [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱟ.ᱱ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ., ᱒᱐᱑᱔ <ref name="auto"/>
* ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱑᱑, ᱜᱽᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱ <ref>{{cite web|url=http://www.wireservice.ca/index.php?module=News&func=display&sid=6246|title=Ontario Premier Dalton McGuinty presents awards to Outstanding Global Indians :: Wire Service Media|first=Wire Service|last=Media|publisher=}}</ref>
* ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱑᱐ - ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ <ref>[http://midweekcanada.com/news_detail.php?nid=6145&cid=18 3rd Annual Midweek Southasian Awards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821231420/http://midweekcanada.com/news_detail.php?nid=6145&cid=18 |date=2011-08-21 }}</ref>
* ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱭᱮᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱑᱑ - ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱣᱤᱠᱞᱤ
* ᱓᱐ ᱜᱚᱱᱮᱡ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱫᱳ ᱠᱟᱱᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ, Rediff India Abroad magazine's Power List (published September 2009)
* ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ., [[ᱯᱩᱭᱞᱩᱨᱮᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] ᱒᱐᱑᱐ <ref>{{Cite web |url=http://canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 |title=Canada Has Chosen: Top 25 Canadian Immigrants of 2010|access-date=2017-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528123606/http://canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 |archive-date=2010-05-28 |url-status=dead }}</ref>
* ᱟᱨᱱᱮᱥᱴ & ᱢᱩᱣᱟ.ᱱ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ - ᱢᱩᱪᱟ.ᱛᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱒᱐᱐᱑
* ᱤᱱᱫᱳ - ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱐᱒
* ᱜᱚᱲᱚ-ᱜᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟ. & ᱵᱚᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ]]
* ᱫᱤᱥᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱜᱽᱨᱟᱸᱴᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱟᱪᱤᱵᱚᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱐᱙ <ref name="myvirtualpaper.com"/>
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱴᱮ ==
* [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳ-ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
===ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱚ===
* http://www.cnib.ca/en/news/Pages/CNIB-announces-2014-Chanchlani-Global-Vision-Research-Award-recipient.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903021730/http://www.cnib.ca/en/news/Pages/CNIB-announces-2014-Chanchlani-Global-Vision-Research-Award-recipient.aspx |date=2014-09-03 }}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[[Canada India Foundation ("CIF") Chanchlani Global Indian Award|CIF Chanchlani Global India Award]]
*[[Canada India Foundation]]
*Profile at Canada India Foundation http://www.canadaindia.org/charter-members/vasdev-vasu-chanchlani.html{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Sigma Global Solutions: http://www.sigmaglobal.ca/12_management.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626050238/http://www.sigmaglobal.ca/12_management.htm |date=2012-06-26 }}
*YouTube-CIF Chanchlani Global Indian Award: https://www.youtube.com/watch?v=86Pvl_r4SMQ
*Chanchlani Foundation: http://chanchlanifoundation.com/gallery.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231128092630/http://chanchlanifoundation.com/gallery.html |date=2023-11-28 }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Chanchlani, Vasu}}
[[Category:Businesspeople from Toronto]]
[[Category:Canadian philanthropists]]
[[Category:Indian emigrants to Canada]]
[[Category:Businesspeople from Bhopal]]
[[Category:Canadian people of Indian descent]]
[[Category:1952 births]]
[[Category:2014 deaths]]
[[Category:Canadian people of Sindhi descent]]
[[Category:Sindhi people]]
[[Category:Recipients of Pravasi Bharatiya Samman]]
d4z233e706mu47wmj504fbbxfo840be
ᱢᱮᱱᱥᱪᱩᱨᱟᱞ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ
0
13057
198120
196566
2026-09-22T03:27:14Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198120
wikitext
text/x-wiki
[[File:Figure 28 02 07.jpg|thumb|300px|right|Figure showing the progression of the menstrual cycle and the different hormones contributing to it.]]
<!-- Definition and symptoms -->
'''ᱢᱮᱱᱥᱪᱩᱨᱟᱞ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ''' (ᱢᱟᱦᱟᱣᱟᱨᱤ,ᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱰᱥ) ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱟᱹ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱤᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ( ᱟᱥᱚᱞ ᱫᱚuterus ᱟᱨ ovaries) ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚᱜ (Pregnancy) ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Silverthorn>{{cite book |last1 = Silverthorn |first1 = Dee Unglaub | name-list-format = vanc |title = Human Physiology: An Integrated Approach |url = https://archive.org/details/humanphysiologyi0000silv_s3u7 |edition=6th |publisher = Pearson Education |location = Glenview, IL |year = 2013 | isbn = 978-0-321-75007-5 |pages=[https://archive.org/details/humanphysiologyi0000silv_s3u7/page/850 850]–890}}</ref><ref name=Sherwood>{{cite book |last1 = Sherwood |first1 = Laurelee | name-list-format = vanc |title = Human Physiology: From Cells to Systems |url = https://archive.org/details/isbn_9781285128382_8 | edition=8th |publisher = Cengage |location = Belmont, California | year = 2013 |isbn = 978-1-111-57743-8 |pages=[https://archive.org/details/isbn_9781285128382_8/page/735 735]–794}}</ref> ᱳᱥᱤᱴᱮᱥ (oocytes) ᱨᱤᱯᱨᱳᱰᱠᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ , ᱟᱨ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ (Pregnancy) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱮᱥᱴᱨᱳᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱥᱪᱩᱨᱟᱞ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱴᱮᱨᱟᱥ (uterus) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱴᱟᱜ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ (egg) ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱚᱪᱚ ᱮᱫ-ᱟ
ᱵᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱣᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱤᱱ ᱛᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ;
Uterus ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱥᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱛᱭᱥᱨᱳᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱨᱩᱱ ᱫᱚ nutrients ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ (implantation) ᱮᱫᱟᱭ।
ᱡᱩᱫᱤ ᱯᱨᱮᱜᱽᱱᱮᱱᱥᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱟᱥᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱤᱠ ᱥᱮ "ᱟᱣᱫᱷᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱮᱱᱥᱪᱩᱨᱮᱥᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱞᱚᱪᱷᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱘᱐% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
ᱥᱟᱹᱠᱤᱞ ᱞᱚᱪᱷᱚᱱ ᱮᱥᱤ (acne), ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱥᱴ (tender breasts), ᱞᱟᱦᱨᱟᱜ ( bloating), ᱞᱟᱝᱜᱟ (feeling tired), ᱠᱮᱥᱠᱮᱥᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮᱫᱚᱥᱟ (irritability and mood) ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱚᱪᱷᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐% ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮ premenstrual syndrome ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱘% ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱚᱢᱵᱷᱤᱨ (severe) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱰᱥ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱯᱮ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱟᱨᱪ (menarche) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱠᱟ-ᱚᱠᱟ ᱘ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
43jb7r0ryng6x0kphvattmeig2iff56
ᱱᱟᱹᱜᱚᱭᱟ
0
13366
198139
68221
2026-09-22T07:10:34Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
Redirected page to [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]
198139
wikitext
text/x-wiki
#Redirect [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]
dxl4v3csobkpgc7osxnydqv2nmuaba5
ᱳᱱᱟᱢ
0
13939
198121
196951
2026-09-22T03:28:10Z
InternetArchiveBot
3665
Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198121
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
| image = Onapookkalam.jpg
| caption = ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| holiday_name = ᱳᱱᱟᱢ
| observedby = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ
| date = ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ
| observances = {{ubl|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ|ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ|ᱯᱩᱞᱤ ᱠᱟᱞᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ}}
| duration = ᱑᱐ ᱫᱤᱱ
| relatedto = ᱵᱟᱞᱤᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱚᱫᱟ
| frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| startedby =
| begins = ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' (ᱥᱤᱝᱦᱟ) ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱟᱛᱷᱟᱢ (ᱦᱟᱥᱛᱟ) ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ
| ends = ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' (ᱥᱤᱝᱦᱟ) ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ (ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ) ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ
| firsttime =
| scheduling =
| month =
| weekday =
| alt =
| celebrations =
| litcolor =
| nickname =
| official_name = ᱳᱱᱟᱢ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ<ref>[https://www.kerala.gov.in/documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208122153/https://kerala.gov.in//documents/10180/598db490-1f6f-40e6-8de2-519ac7d81a6c |date=8 February 2021 }}, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱗</ref>
| type = ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ<ref>{{Cite book |last=Ann Morrill |url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C |title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-2797-2 |pages=46, 49–50}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chopra |first=Prabha |url=https://books.google.com/books?id=yAgMAAAAIAAJ |title=Encyclopaedia of India |year=1988 |page=285 |quote=Onam – Most important festival of Kerala; held in Chingam (August–September)}}</ref>
}}
'''ᱳᱱᱟᱢ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഓണം; IPA: Ōṇaṁ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite book|last=Singh|first=Mahendra|title=Dalit's Inheritance in Hindu Religion|publisher=Gyan Publishing House|publication-place=Delhi|date=2006|isbn=978-81-7835-517-7|page=}}</ref><ref>{{cite book|last=McLeod|first=John|title=Modern India|publisher=Bloomsbury Publishing USA|date=2019-11-15|isbn=979-8-216-11861-9|page=}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kurup |first=A.M. |date=1977 |title=The Sociology of Onam |url=https://www.jstor.org/stable/41919319 |journal=Indian Anthropologist |volume=7 |issue=2 |pages=95–110 |jstor=41919319 |issn=0970-0927}}</ref><ref name="cush-2012">{{Cite book |last1=Cush |first1=Denise |url=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA574 |title=Encyclopedia of Hinduism |last2=Robinson |first2=Catherine |last3=York |first3=Michael |publisher=Routledge |year=2012 |isbn=978-1-135-18979-2 |pages=573–574 |language=en}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230822103042/https://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece |date=22 August 2023 }}, The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="cush-2012" /><ref>{{Cite web |last=Ali |first=Subhashini |date=31 August 2020 |title=Despite Sangh Efforts to Project it as 'Hindu' Festival, Story of Onam Prevails in Kerala |url=https://thewire.in/society/kerala-onam-festival |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812214846/https://thewire.in/society/kerala-onam-festival |archive-date=12 August 2021 |access-date=12 August 2021 |website=TheWire |language=en-US}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010">{{Cite news |last=M. Nazeer |date=10 August 2010 |title=The abiding lore and spirit of Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/the-abiding-lore-and-spirit-of-onam/article583395.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103045/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/The-abiding-lore-and-spirit-of-Onam/article16138152.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=26 September 2013 |work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Peter J. Claus |url=https://books.google.com/books?id=ienxrTPHzzwC&pg=PA454 |title=South Asian Folklore: An Encyclopedia |last2=Sarah Diamond |last3=Margaret Ann Mills |publisher=Taylor & Francis |year=2003 |isbn=978-0-415-93919-5 |page=454}}</ref><ref name="cush-2012" /><ref>{{Cite book |last=Hospital |first=Clifford |url=https://books.google.com/books?id=Wz8qAAAAYAAJ |title=The Righteous Demon: A Study of Bali |date=1984 |publisher=University of British Columbia Press |isbn=978-0-7748-0187-4}}</ref>
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱟᱴᱴᱚᱢ ᱛᱷᱟᱱᱩ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱪᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱱᱤᱝ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam Celebrations | publisher=Kerala Tourism (Department of Tourism, Government of Kerala) | accessdate=26 August 2025 | url=https://www.keralatourism.org/onam/onam-festivals/onam-celebrations }}</ref>
== ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ==
[[File:Onapottan.jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱟ ᱯᱷᱳᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱱᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱥᱤᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ]]
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱫᱟᱭᱛᱭᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kalidasan |first=Vinod Kottayil |date=2015-04-01 |title=A king lost and found: Revisiting the popular and the tribal myths of Mahabali from Kerala |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/safm.7.1-2.103_1 |journal=Studies in South Asian Film & Media |language=en |volume=7 |issue=1–2 |pages=103–118 |doi=10.1386/safm.7.1-2.103_1 |issn=1756-4921|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Cite journal |last=THOMAS |first=NEVILLE |title=Festivals and Culinary Carnivalesque: Analyzing 'Onam' as Celebration of Food and Identity |url=https://www.researchgate.net/publication/350135352 |journal=American College Journal of English Language and Literatur |pages=72 |via=researchgate.net}}</ref><ref name="j gordon melton-2011">{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA659 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |page=659}}</ref><ref name="ritty a lukose-2009">{{Cite book |last=Ritty A. Lukose |url=https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C |title=Liberalization's Children: Gender, Youth, and Consumer Citizenship in Globalizing India |publisher=Duke University Press |year=2009 |isbn=978-0-8223-9124-1 |pages=164, 182–183, context: 179–183 |access-date=31 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103043/https://books.google.com/books?id=R5gNOdw9E_0C |archive-date=22 August 2023 |url-status=live}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ (ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ (ᱚᱥᱩᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ) ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱵᱟᱢᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ) ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ ᱠᱩᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟ (ᱠᱟᱫᱟᱢ) ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱩᱠᱨᱟ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱩᱯ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱥᱩᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱚᱪᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=www.wisdomlib.org |date=28 January 2019 |title=Story of Vāmana |url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/compilation/puranic-encyclopaedia/d/doc242041.html |access-date=27 November 2022 |website=www.wisdomlib.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last1=Cole |first1=Owen |url=https://books.google.com/books?id=Mt_itliEnRQC&dq=vamana+avatar+legend&pg=PT30 |title=Hinduism – An Introduction |last2=Kanit |first2=V. P. Hermant |date=25 June 2010 |publisher=John Murray Press |isbn=978-1-4441-3100-0 |pages=30 |language=en}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 August 2012 |title=Onam: The legend behind Kerala's state festival |url=https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817042542/https://www.news18.com/news/india/onam-the-legend-behind-keralas-state-festival-500288.html |archive-date=17 August 2022 |access-date=17 August 2022}}</ref><ref name="ritty a lukose-2009" />
ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱝᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱜᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱴ-ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Onam Festival – Onam in India, Onamfestival.org |url=http://www.onamfestival.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103053/http://www.onamfestival.org/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=22 August 2023 |website=www.onamfestival.org}}</ref><ref name="cush-2012" />
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:Vamana teaching King Mahabali Wellcome V0050544.jpg|thumb|ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱖᱗᱒ ᱰᱟᱪ ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ]]
ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="am kurup-1977" /> ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="am kurup-1977">{{Cite journal |last=A.M. Kurup |year=1977 |title=The Sociology of Onam |journal=Indian Anthropologist |volume=7 |pages=95–110 |jstor=41919319 |number=2}}</ref>
* ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱭᱠᱠᱟᱧᱪᱤ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ – ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱳᱱ (ᱵᱤᱥᱱᱩ) ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
* ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱱᱟᱢᱢᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ "ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ" ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tamil Digital Library |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0002772/TVA_BOK_0002772_Some_aspects_of_kerala_and_tamil_literature_-_II.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824090835/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0002772/TVA_BOK_0002772_Some_aspects_of_kerala_and_tamil_literature_-_II.pdf |archive-date=24 August 2023 |access-date=24 August 2023}}</ref>
* ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱠᱟᱥ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱞᱞᱟᱰᱥ'' ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱾
* ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ (ᱠᱳᱪᱤ) ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ – ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ – ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭᱟᱭ ᱡᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* ᱩᱫᱫᱟᱱᱰᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ, ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Rajendran |first=Chettiarthodi |title=A Scholar Poet from the Neighbouring Land: Uddaṇḍa Śāstrin's Perceptions of Kerala |url=https://journals.akademicka.pl/cis/article/view/1509/1359 |url-status=live |journal=Cracow Indological Studies |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103051/https://journals.akademicka.pl/cis/article/download/1509/1359 |archive-date=22 August 2023 |access-date=13 August 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱳᱱᱟᱢ (ᱥᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ'' ᱱᱚᱠᱥᱚᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ/ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ:
<blockquote>चोकुयन्ते पृथुकततयश्चापतादिन्य उच्चैः सर्वानार्यःपतिभिरनिशम् लम्भयन्त्यर्थकामान्।
बभ्रम्यन्ते सकलपुरुषैर्वल्लभाभ्यः प्रदातुम् चित्रम् वस्त्रम् श्रावणकुतुकम् वर्तते केरळेषु॥
''ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜ ᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ-ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱳᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚᱭᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱱᱛᱮ-ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ 'ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ'' ᱾</blockquote>
* ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱢᱳᱭᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱮᱨᱮᱲᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="am kurup-1977" />
== ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ==
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱝᱜᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ, ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱪᱤᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱪᱳᱫᱷᱤ, ᱵᱷᱤᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱱᱤᱡᱷᱟᱢ, ᱛᱷᱨᱤᱠᱮᱴᱟ, ᱢᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱟᱫᱟᱢ, ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" />
ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite news |date=21 August 2014 |title=Myth, mystique and traditions of Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211001124912/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-editorialfeatures/myth-mystique-and-traditions-of-onam/article2433921.ece |archive-date=1 October 2021 |access-date=18 September 2015 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref> ᱯᱮᱨᱮᱰ (Parades) ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱵᱽᱞᱳ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="pti-2010">{{Cite news |last=PTI |date=14 August 2010 |title='Athachamayam' Festivities held at Tripunithura |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/athachamayam-festivities-held-at-tripunithura/article570765.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202232749/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/athachamayam-festivities-held-at-tripunithura/article570765.ece |archive-date=2 February 2014 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref>
ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ, ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱮᱱᱮᱡ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ, ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ, ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' (ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ), ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱥᱳᱯᱤᱝ, ᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=14 September 2016 |title=Say it in gold and off-white |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/say-it-in-gold-and-offwhite/article9104929.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref>
=== ''ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ'' ===
[[File:Athachamayam 3.JPG|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾]]
[[File:Athachamayam - അത്തച്ചമയം - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱒᱔ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ]]
ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱩᱨ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱟᱛᱷᱟᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ, ᱰᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ, ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱠ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[https://www.keralatourism.org/video-clips/athachamayam-thripunithura/177 Thripunithura Athachamayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303043138/https://www.keralatourism.org/video-clips/athachamayam-thripunithura/177 |date=3 March 2017 }}, Kerala Tourism, Government of Kerala</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱜᱚᱲᱚ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pti-2010" /><ref>{{Cite news |date=14 September 2016 |title=And Onam is here, officially |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/and-onam-is-here-officially/article9070413.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904013728/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/and-onam-is-here-officially/article9070413.ece |archive-date=4 September 2016 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu |location=Kochi, India}}</ref>
ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱞᱳᱴᱥ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱮ ᱦᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱴ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name="athachamayam">[http://www.athachamayam.com/ Athachamayam: a festival of generations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190903184229/http://www.athachamayam.com/ |date=3 September 2019 }}, Athachamayam, Trippunithura Municipality (2015)</ref>
ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ (ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ) ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="athachamayam" />
=== ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ===
[[File:Onapookkalam 2024 01.jpg|thumb|ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ]]
''ᱳᱱᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'', ''ᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱥᱮ ᱮᱠᱮᱱ ''ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'',<ref>{{Cite book |last=Ann Morrill |url=https://books.google.com/books?id=3Xde_E7-r50C&pg=PA49 |title=Thanksgiving and Other Harvest Festivals |publisher=Infobase Publishing |year=2009 |isbn=978-1-4381-2797-2 |pages=49–50}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱡᱩᱠ ᱴᱚᱪ ᱟᱨ ᱴᱳᱱ ᱟᱨ ᱵᱽᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Stephen P. Huyler |url=https://books.google.com/books?id=c1AJYJecU48C |title=Painted Prayers: Women's Art in Village India |publisher=St Martins Press |year=1994 |isbn=978-0-8478-1809-9 |page=191}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤᱭᱮᱪᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱟᱞ (ᱪᱷᱟᱛᱟ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱮᱥᱴᱩᱱ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="team metroplus-2013">{{Cite news |last=Team MetroPlus |date=15 September 2013 |title=The feel of Onam |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-feel-of-onam/article5128729.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130917063913/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/the-feel-of-onam/article5128729.ece |archive-date=17 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref>
ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱯᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱳᱞ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱯᱟᱞ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱜᱟᱨᱤᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=31 August 2020 |title=Onam Pookalam: Know everything about its significance and check out some Thiruvonam pookolam images |url=https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/onam-pookalam-know-everything-about-its-significance-and-check-out-some-images/645156 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200831113241/https://www.timesnownews.com/spiritual/religion/article/onam-pookalam-know-everything-about-its-significance-and-check-out-some-images/645156 |archive-date=31 August 2020 |access-date=31 August 2020 |website=www.timesnownews.com}}</ref>
ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱟᱥᱟᱯᱩᱥᱯᱟᱢ (᱑᱐-ᱵᱟᱦᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=1 September 2009 |title='Athappookalam' losing traditional verve |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/athappookalam-losing-traditional-verve/article173569.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103603/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoAthappookalamrsquo-losing-traditional-verve/article16506033.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱤᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱯᱤᱨᱟᱢᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ''ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="pti-2010" />
=== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ===
[[File:തിരുവാതിര കളി 3.JPG|right|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱾]]
[[File:Kummattikali - കുമ്മാട്ടിക്കളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱒᱐᱒᱔]]
ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ'', ''ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱛᱷᱩᱢᱵᱤ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ'', ''ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱢᱟᱥᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱥᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱳᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Onam — Kerala's Harvest Festival |publisher=Kerala Tourism, Government of Kerala |url=https://www.keralatourism.org/onam/ |access-date=2026-05-06}}</ref>
[[File:Kathakali DSC 0109 1.jpg|thumb|left|upright=0.7|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=D. Appukuttan Nair |url=https://books.google.com/books?id=P0jkAAAAMAAJ |title=Kathakali, the Art of the Non-worldly |publisher=Marg Publications |year=1993 |isbn=978-81-85026-22-0 |page=47}}</ref>]]
ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref name="the hindu-2011">{{Cite news |date=11 September 2011 |title=Thiruvonam celebrated with enthusiasm |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054512/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2444007.ece |archive-date=26 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite news |last=Vinu Vasudevan |date=9 May 2013 |title=Majestic portrayals |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/majestic-portrayals/article4698708.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130922085430/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/majestic-portrayals/article4698708.ece |archive-date=22 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱩᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'': ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱮᱱᱮᱡ ===
[[File:Pulikkali by Animesh Xavier.JPG|right|thumb|''ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ'' ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:Pulikkali - പുലിക്കളി.webm|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ|right|thumb]]
ᱯᱩᱞᱤᱠᱟᱞᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱰᱩᱵᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱦᱟ ᱥᱟᱥᱟᱝ, ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱱᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱴᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Covid pandemic hinders Onam festivities; Thrissur to give Pulikali a miss |url=https://english.mathrubhumi.com/features/life-leisure/covid-pandemic-hinders-onam-festivities-thrissur-to-give-pulikali-a-miss-1.5008169 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030081804/https://english.mathrubhumi.com/features/life-leisure/covid-pandemic-hinders-onam-festivities-thrissur-to-give-pulikali-a-miss-1.5008169 |archive-date=30 October 2020 |access-date=31 August 2020}}</ref>
ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱱᱮᱡ, ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮᱢᱚᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ''ᱳᱱᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟ, ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱩ, ᱳᱴᱴᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ, ᱯᱟᱴᱟᱠᱟᱢ, ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱟᱥᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="the hindu-2011" /><ref>{{Cite news |date=24 August 2010 |title=Ritual lunch marks Onam at Thrikkakara |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article591008.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005103818/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article591008.ece |archive-date=5 October 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 September 2011 |title=Grandeur marks Onam celebrations at Thrikkakkara temple |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130926054332/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article2443999.ece |archive-date=26 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤ ᱠᱟᱞᱤ (ᱢᱟᱥᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱮᱱᱮᱡ) ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱤ ᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱴᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱴᱟᱥᱵᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱜᱟ-ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=24 August 2013 |title=Thrikkakara temple gears up for Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrikkakara-temple-gears-up-for-onam/article5031220.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019091739/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/thrikkakara-temple-gears-up-for-onam/article5031220.ece |archive-date=19 October 2013 |access-date=18 September 2015 |work=The Hindu |location=Chennai, India}}</ref>
=== ''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ'': ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ===
[[File:An Onam boat race collage Kerala India.jpg|thumb|450px|ᱢᱤᱫ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ]]
[[File:Nehru Trophy Boat Race - നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱒᱐᱒᱔ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ]]
''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ'' (ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱫᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱣᱟᱨᱥᱢᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" />
ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱳᱝ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="asia one news-2012">{{Cite web |date=7 September 2012 |title=Onam celebrated in S'pore |url=https://www.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161223175050/http://news.asiaone.com/News/Latest+News/Singapore/Story/A1Story20120907-370160.html |archive-date=23 December 2016 |access-date=30 December 2012 |publisher=Asia One news}}</ref>
=== ''ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ===
[[File:Sadhya DSW.jpg|thumb|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾]]
[[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾]]
[[File:Valla Sadhya - വള്ളസദ്യ - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
''ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' (ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ) ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="team metroplus-2013" /> ᱟᱨ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱟᱢ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱮᱥ ᱜᱳᱣᱨᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Onam Festival |url=https://rove.me/to/kerala/onam-festival |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725183934/https://rove.me/to/kerala/onam-festival |archive-date=25 July 2018 |access-date=24 July 2018}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱤᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ):<ref>{{Cite news |date=4 September 2014 |title=Kerala gets ready for 26 dish Onam sadya |url=http://www.thehindu.com/features/kerala-gets-ready-for-26-dish-onam-sadya/article6379219.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415082531/https://www.thehindu.com/features/kerala-gets-ready-for-26-dish-onam-sadya/article6379219.ece |archive-date=15 April 2023 |access-date=4 September 2014}}</ref> ᱪᱤᱯᱥ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ), ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱨᱟᱴᱴᱤ (ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱴᱩᱠᱨᱟᱹ),<ref name="n satyendran-2010" /><ref>{{Cite web |date=11 April 2013 |title=Sarkara varatti recipe |url=http://www.cheenachatti.com/recipe/kerala-style-sarkara-varatti-recipe-banana-chips-with-jaggery/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103603/https://www.cheenachatti.com/recipe/kerala-style-sarkara-varatti-recipe-banana-chips-with-jaggery/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=30 October 2015 |publisher=Cheena Chatti}}</ref> ᱯᱟᱯᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱯᱥ (soups) ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱳᱞᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ, ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱷᱤ, ᱮᱨᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱢᱳᱞᱳᱥᱭᱟᱢ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱩᱞᱤᱥᱮᱨᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱞᱩᱛᱷᱟ ᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ (ᱠᱷᱤᱪᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱚᱢ ᱜᱚᱞᱢᱟᱞᱟ) ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ (ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱵᱷᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱴ), ᱢᱳᱨᱩ (ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ), ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱜᱩᱲ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱷᱳᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱰᱤᱥ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ' ᱯᱟᱨᱵᱳᱭᱮᱞᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱾<ref name="n satyendran-2010" />
ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱩᱫᱩᱢ "''ᱠᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱢ ᱳᱱᱟᱢ ᱩᱱᱱᱟᱱᱟᱢ''" ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ "ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱟᱠᱟᱭ ᱡᱚᱢ ᱢᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="team metroplus-2013" /> ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱᱰ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱ-ᱵᱟᱣᱩᱱᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="n satyendran-2010">{{Cite news |last=N. Satyendran |date=10 August 2010 |title=Onam on a leaf |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103623/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |archive-date=22 August 2023 |access-date=14 September 2016 |work=The Hindu}}</ref>
ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱨᱤᱪᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱥ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961">{{Cite web |date=1961 |title=Monograph Series, Onam A Festival of Kerala, Part VII-B, Vol-I - 23277 1961 CNA.pdf |url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5637/1/23277_1961_CNA.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200830171316/http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5637/1/23277_1961_CNA.pdf |archive-date=30 August 2020 |access-date=30 August 2020 |website=Linguistic Survey of India}}</ref>
=== ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ===
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱷᱵᱷᱤᱴᱴᱳᱢ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱑᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱮᱞ ᱠᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 September 2019 |title=As Onam Celebration Begins, Here's How Kerala's Annual Harvest Festival is Celebrated for 10 Days |url=https://www.news18.com/news/india/onam-2019-as-keralas-annual-harvest-festival-begins-heres-how-it-is-celebrated-for-10-days-2293685.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103604/https://www.news18.com/news/india/onam-2019-as-keralas-annual-harvest-festival-begins-heres-how-it-is-celebrated-for-10-days-2293685.html |archive-date=22 August 2023 |access-date=3 September 2020}}</ref>
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ===
[[File:Onapottan - A Traditional Kerala Art Form.jpg|thumb|150px|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱨᱮ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱱᱟᱯᱳᱴᱴᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱥᱤᱥ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" />]]
ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱟᱠᱠᱳᱰᱤ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Outlook India: Best Online Magazine India, Latest News, Story |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/the-harvest-festival-all-about-onam-celebrations-in-india/1135620 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103606/https://www.outlookindia.com/ |archive-date=22 August 2023 |access-date=19 August 2020}}</ref>
ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱟᱯᱯᱟᱱ ᱥᱮ ''ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ'' (ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ) ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ<ref>{{Cite news |date=13 September 2013 |title=Flowers, pookkalam and Onam |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/flowers-pookkalam-and-onam/article5125877.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130920042340/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/flowers-pookkalam-and-onam/article5125877.ece |archive-date=20 September 2013 |access-date=17 September 2013 |work=The Hindu}}</ref> ᱴᱷᱤᱠ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg">''Genealogy Of The South Indian Deities'' By Bartholomaeus Ziegenbalg, Daniel Jeyaraj. p. 179</ref> ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱤᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱞᱟᱥᱴᱨᱮᱰ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱡᱩᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜᱚᱜᱼᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱛᱟᱞ ᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="genealogy of the south indian deities by bartholomaeus ziegenbalg" />
ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ''ᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱴᱴ'', ᱥᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱰᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱮᱧᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱰᱞᱩᱢ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="m nazeer-2010" />
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ '''''ᱳᱱᱟᱠᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱞ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱥ ('''''ᱢᱟᱨᱟᱢᱟᱫᱤᱢᱟᱛᱥᱟᱨᱟᱢ'''''), '''''ᱩᱨᱤᱭᱟᱰᱤ''''', ᱡᱚᱢᱟᱜ-ᱡᱚᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱯᱩᱠᱟᱞᱟᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱾
ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱩᱛᱷᱨᱟᱫᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ, ᱪᱮᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱫᱷᱩᱯ, ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱱ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱩᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱤᱞ (appeal) ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''''ᱠᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱟᱭᱠᱠᱟᱞ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱢ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱩᱪᱟᱨᱟ''''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961" />
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ===
[[File:Onam Celebration in Vienna by Vienna Malayali Assosiation 06.jpg|thumb|right|᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ]]
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱳᱢᱟᱱ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ,<ref name="asia one news-2012" /><ref>{{Cite web |date=15 August 2015 |title=Onam celebrations in Dubai to have traditional flair |url=http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151027023555/http://www.khaleejtimes.com/nation/general/onam-celebrations-in-dubai-to-have-traditional-flair |archive-date=27 October 2015 |access-date=30 December 2015 |publisher=The Khaleej Times}}</ref><ref>{{Cite web |last=Shveta Pathak |date=10 September 2011 |title=Keralites in the UAE celebrate Onam |url=http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160915135205/http://gulfnews.com/news/uae/society/keralites-in-the-uae-celebrate-onam-1.863848 |archive-date=15 September 2016 |access-date=30 December 2012 |publisher=Gulf News}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ (ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥᱮᱭ) ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ==
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ<ref>{{Cite book |last=((Editors of Encyclopaedia Britannica)) |url=https://books.google.com/books?id=H4YVAQAAMAAJ |title=The New Encyclopaedia Britannica |publisher=Encyclopaedia Britannica |year=1974 |isbn=978-0-85229-290-7 |page=534}}, Quote: "Onam, Hindu festival in Kerala State, India."</ref><ref>{{Cite book |last1=Chase |first1=Elaine |url=https://books.google.com/books?id=3tySBQAAQBAJ&pg=PA312 |title=Poverty and Shame: Global Experiences |last2=Bantebya-Kyomuhendo |first2=Grace |author-link2=Grace Bantebya Kyomuhendo |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0-19-968672-8 |page=312}}, Quote: "Onam (Hindu festival)"</ref> ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last1=Caroline Osella |url=https://books.google.com/books?id=yGLrI8-io_AC&pg=PA174 |title=Men and Masculinities in South India |last2=Filippo Osella |publisher=Anthem Press |year=2006 |isbn=978-1-84331-232-1 |page=174}}, Quote: "The 2000 Onam (Hindu festival) special edition of..."</ref>
ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Jacob |first=Jeemon |date=2015-08-31 |title=In India, a harvest festival regains prominence in churches- UCA News |url=https://www.ucanews.com/news/in-india-a-harvest-festival-regains-prominence-in-churches/74174 |access-date=2025-08-27 |website=ucanews.com}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱞᱩᱠ, ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=The Hindu Bureau |date=2025-08-25 |title=Onam rush grips Kozhikode as shopping, cultural festivities begin |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/onam-rush-grips-kozhikode-as-shopping-cultural-festivities-begin/article69975464.ece |access-date=2025-08-27 |website=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤᱜᱟ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱥᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web |last=Kadiyala |first=Swetha |date=2019-09-04 |title=Non-Malayalis celebrate Onam in a grand way too |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2019/Sep/04/non-malayalis-celebrate-onam-in-a-grand-way-too-2028484.html |access-date=2025-08-27 |website=The New Indian Express}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Digital |first=Mirror Now |date=2022-09-05 |title=Muslim Cleric weighs in on Kerala controversy of Onam celebration by hijab wearing students |url=https://www.timesnownews.com/mirror-now/muslim-cleric-weighs-in-on-kerala-controversy-of-onam-celebration-by-hijab-wearing-students-article-94005209 |access-date=2025-08-27 |website=Times Now}}</ref><ref>{{cite web |last=P |first=Prashanth M |date=2016-07-18 |title=Kozhikode News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/kerala-salafi-preacher-says-onam-christmas-haram/articleshow/53260614.cms |access-date=2025-08-27 |website=The Times of India}}</ref>
=== ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ===
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱭᱟᱯᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱢᱬᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱰᱤᱠᱴᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ-ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱳᱞᱤᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱱᱤᱠ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱭᱟᱱ ᱚᱥᱩᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱮ ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱦᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱤᱨᱟᱱᱭᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱜᱚᱡ ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱜᱚᱡᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=J. Gordon Melton |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA400 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |publisher=ABC-CLIO |year=2011 |isbn=978-1-59884-206-7 |pages=400–402}}</ref>
[[File:Shivas Kinder - 0192.jpg|thumb|ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱯ-ᱮᱥᱴᱮᱯ (leap-step) ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ (ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱾]]
ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ, ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ (ᱫᱮᱵᱟᱥ) ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱽᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱵᱷᱚᱠᱚᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ'' (''ᱦᱳᱢᱟ – ᱢᱤᱫ'' ᱫᱟᱱ/ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ) ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱟᱨ ''ᱡᱚᱜᱽᱭᱚ'' ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱜᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ – ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ<ref>{{Cite book |last=Michael D. Coogan |url=https://archive.org/details/illustratedguide00coog |title=The Illustrated Guide to World Religions |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-521997-5 |page=[https://archive.org/details/illustratedguide00coog/page/152 152] |url-access=registration}}</ref> – ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱰᱰᱟᱹ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ – ᱥᱚᱱᱟ, ᱜᱟᱹᱭ, ᱦᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱹᱛᱩ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ "ᱯᱮ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last=Nanditha Kirshna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=58–59}}</ref>
ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱞᱮᱵᱮᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /> ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱫᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱢᱨᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ-ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱟᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="j gordon melton-2011" /><ref>{{Cite book |last=Gopal |first=Madan |title=India through the ages |url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada |publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India |year=1990 |editor-last=K.S. Gautam |page=[https://archive.org/details/indiathroughages00mada/page/74 74]}}</ref>
ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱛᱷᱤᱨᱩ-ᱠᱟᱞ-ᱠᱟᱨᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ' ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ; ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ 'ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱢ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ 'ᱴᱮᱠᱠᱩᱢ ᱫᱮᱵᱷᱟᱨ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱟᱠᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱵᱽᱥᱤᱰᱤᱭᱟᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="linguistic survey of india-1961" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱭᱟ:<ref name="linguistic survey of india-1961" /><blockquote>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱴ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ 'ᱠᱩᱞᱟᱫᱮᱭᱵᱷᱟᱢ' (ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱝᱥᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱟᱯᱤᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾</blockquote>ᱱᱟᱱᱫᱤᱛᱷᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ''ᱨᱤᱜᱽᱵᱮᱫᱟ'' ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱴᱮᱠᱥᱴ ''ᱥᱟᱛᱟᱯᱟᱛᱷᱟ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱟ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱮᱞᱮᱜᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱞᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱤᱥᱱᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=58–61}}</ref> ᱨᱳᱥᱮᱱ ᱫᱟᱞᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱣᱟᱱ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱩᱪ, ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱮᱥᱣᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱠᱞᱤᱠᱟᱞ ᱱᱮᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ, ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱠᱮᱱ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨ-ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Roshen Dalal |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC |title=Hinduism: An Alphabetical Guide |publisher=Penguin Books |year=2010 |isbn=978-0-14-341421-6 |pages=229–230}}</ref>
=== ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ===
[[File:ONAM.jpg|thumb|260px|right|ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱟ ᱠᱚ]]
ᱳᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009">{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=65–69}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱫᱚ ᱠᱥᱟᱛᱨᱤᱭᱟ (ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ) ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱚᱦᱚᱝᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱨᱛᱟᱵᱷᱤᱨᱭᱟ ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ, ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ, ᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱭ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮᱭᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱢᱟᱫᱟᱜᱽᱱᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ ᱠᱞᱟᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱟᱝᱜᱟ ᱧᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Nanditha Krishna |url=https://books.google.com/books?id=pIFFEJXx7L8C |title=Book of Vishnu |publisher=Penguin Books |year=2009 |isbn=978-81-8475-865-8 |pages=67–68}}</ref>
ᱯᱟᱨᱟᱥᱩᱨᱟᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱮᱯᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nanditha krishna-2009" />
=== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ===
ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ" ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱱ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱮ ᱢᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ "ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱥ" ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Christine Mangala Frost |url=https://books.google.com/books?id=v4MwDwAAQBAJ |title=The Human Icon: A Comparative Study of Hindu and Orthodox Christian Beliefs |publisher=James Clarke Company Limited, Cambridge, UK |year=2017 |isbn=978-0-227-90612-5 |page=46 |access-date=31 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103056/https://books.google.com/books?id=v4MwDwAAQBAJ |archive-date=22 August 2023 |url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱮᱠᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱵᱤᱥᱳᱯ<ref>{{Cite web |title=Bishop Selvister Ponnumuthan [Catholic-Hierarchy] |url=https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bponn.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201024175333/https://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bponn.html |archive-date=24 October 2020 |access-date=31 August 2020 |website=www.catholic-hierarchy.org}}</ref> ᱥᱮᱞᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱩᱢᱩᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996">{{Cite book |last=Selvister Ponnumuthan |url=https://books.google.com/books?id=zcedqS4jOusC&pg=PA210 |title=The Spirituality of Basic Ecclesial Communities in the Socio-religious Context of Trivandrum/Kerala, India |publisher=Gregorian Press |year=1996 |isbn=978-88-7652-721-0 |pages=210–212}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ, ᱯᱳᱱᱱᱩᱢᱩᱛᱷᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ''ᱟᱨᱟᱛᱤ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ (''ᱯᱩᱥᱯᱟᱨᱟᱛᱤ'') ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱚᱢ "ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ BECs ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="selvister ponnumuthan-1996" />
ᱯᱳᱣᱞᱤᱱᱩᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴ ᱵᱟᱨᱛᱷᱳᱞᱳᱢᱤᱣ (᱑᱗᱔᱘–᱑᱘᱐᱖), ᱟᱡᱟᱜ [https://www.cambridge.org/core/books/voyage-to-the-east-indies/A4EA0C0DD38C23E39A6AE05BFB641EEC ''ᱮ ᱵᱷᱳᱭᱮᱡᱽ ᱴᱩ ᱫᱟ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ''] ᱨᱮ, ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱭ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref name="linguistic survey of india-1961" /><blockquote>ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ) ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ-ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ; ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ, ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱞ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱮᱨᱮᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ-ᱠᱟᱸᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱩᱧ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱛᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱳᱨ ᱛᱮ ᱛᱩᱧᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱵᱷᱮᱱᱟᱞᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</blockquote>
=== ᱳᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ===
<!--"Onam and Islam" redirects here-->
[[File:Mappila Payasam Fest.jpg|thumb|360px|ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ (Activist) ᱯᱷᱮᱭᱥ ᱩᱢᱮᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ 'ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴ' ᱮ ᱦᱳᱥᱴᱮᱫᱟ, ᱥᱟᱞᱟᱯᱷᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱥ (response) ᱨᱮ]]
ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=P.S. Salini |year=2011 |title=Prevalence of Hindu Customs and Practices among the Muslims of Kerala: A Socio-Cultural Analysis |url=https://books.google.com/books?id=8UjkVHi_cJoC |journal=Journal of Kerala Studies |language=en |publisher=University of Kerala. |volume=38 |page=100 |access-date=1 January 2020}}, Quote: "Most of the Muslims celebrate Hindu festivals like Onam, Divali etc; actively participating in the Hindu festivals without any religious feelings but as occasions to rejoice with friends"</ref> ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱯᱳ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱳᱞᱟᱭᱤᱱ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱱᱚᱱ-ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ "ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{Cite book |last1=Osella |first1=Filippo |title=The Everyday State and Society in Modern India |url=https://archive.org/details/everydaystatesoc0000unse |last2=Osella |first2=Caroline |date=2001 |publisher=C. Hurst & Co. |isbn=978-1-85065-471-1 |editor-last=Fuller |editor-first=Christopher John |page=[https://archive.org/details/everydaystatesoc0000unse/page/139 139] |chapter=The return of king Mahabali: the politics of morality in Kerala |editor-last2=Bénéï |editor-first2=Véronique}}</ref> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ, ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱟᱨ ᱳᱥᱮᱞᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱷᱮᱡᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱵᱚᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱾<ref>{{Cite journal |last1=Osella |first1=Caroline |last2=Osella |first2=Filippo |year=2008 |title=Food, Memory, Community: Kerala as both 'Indian Ocean' Zone and as Agricultural Homeland |url=https://eprints.soas.ac.uk/5174/1/CSAS_A_287892_Osella_paper.pdf |url-status=live |journal=Journal of South Asian Studies |volume=31 |issue=1 |pages=170–198 |doi=10.1080/00856400701877232 |s2cid=145738369 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026204002/https://eprints.soas.ac.uk/5174/1/CSAS_A_287892_Osella_paper.pdf |archive-date=26 October 2021 |access-date=11 September 2021}}</ref>
ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱯᱷᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shreya Biswas |date=12 September 2016 |title=Malayali Muslim man celebrates Onam after a preacher calls the festival 'haram' |url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest-340645-2016-09-12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123233731/http://indiatoday.intoday.in/story/muslim-man-celebrates-onam-kerala-payasam-fest/1/762527.html |archive-date=23 January 2017 |access-date=2 March 2017 |website=India Today}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece Mahabali comes calling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211002095637/https://www.thehindu.com/features/metroplus/mahabali-comes-calling/article6383238.ece|date=2 October 2021}}, The Hindu, Neeti Sarkar (5 September 2014)</ref>
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ - ᱳᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱜ
* ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱞᱞᱩ – ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ – ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{Commons category-inline|Onam}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱳᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
n62hbxx5fv64yy3nkf2kzpgf8wdrzrr
ᱠᱩᱢᱩᱫᱽᱵᱮᱱ ᱡᱳᱥᱤ
0
17657
198095
101549
2026-09-21T15:33:43Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198095
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱩᱢᱩᱫᱽᱵᱮᱱ ᱢᱟᱱᱤᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱡᱳᱥᱤ''' ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱔ ᱨᱮ, [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤ ᱢᱚᱱᱤᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱨᱫᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Former Governors of Andhra Pradesh|url=http://governor.ap.nic.in/governor/exgovernors.html|publisher=National Informatics Centre|accessdate=21 December ᱒᱐᱑᱒|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140403223057/http://governor.ap.nic.in/governor/exgovernors.html|archivedate=3 April 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[:en:Ministry of Information and Broadcasting (India)|ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱱᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] (ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ - ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒) ᱟᱨ [[:en:Ministry of Health and Family Welfare|ᱥᱟᱥᱛᱷᱚ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱩᱜᱤᱡᱩᱫᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] (ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒ - ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱔) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Worldwide Guide for women leadership|url=http://www.guide2womenleaders.com/Governors1920.htm|accessdate=21 December 2012|newspaper=Guide2womenleaders}}</ref>
ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱖, ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱒ ᱟᱨ ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱯᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱫᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱜᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫ [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫ|ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮᱱ (predecessors) ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱐᱘ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱒᱒ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ [[ᱮᱱ. ᱴᱤ. ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱣ|ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱣ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ ᱠᱚ==
ᱠᱩᱢᱩᱫᱽᱵᱮᱱ ᱢᱟᱱᱤᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱡᱳᱥᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ [[ᱛᱮᱹᱞᱮᱜᱩ ᱫᱮᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ) ᱟᱜ ᱦᱩᱢᱠᱤ (threats) ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2019}}
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱚᱠᱛᱟ ᱠᱟᱛᱮ (criticising) "ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱮᱭᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ" ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2019}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱚᱢᱚᱱ|ᱟᱨ. ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱚᱢᱚᱱ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱱ.ᱴᱤ. ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱣ ᱪᱤᱴᱷᱤᱭ ᱚᱞᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱴᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ "ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱮᱡᱮᱱᱴ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱨᱳᱯ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱡᱳᱥᱤ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱᱤᱛ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱨᱳᱯ ᱫᱚ "ᱚᱡᱽᱲᱟ" ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱵᱟᱵᱽ ᱮᱢ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Stefaniak|first=B.|last2=Moll|first2=J.|last3=Sliwiński|first3=M.|last4=Dziatkowiak|first4=A.|last5=Zaslonka|first5=J.|last6=Chyliński|first6=S.|last7=Leśniak|first7=K.|last8=Iwaszkiewicz|first8=A.|last9=Iljin|first9=W.|date=1977|title=[Development of technics employed in extracorporeal circulation in the years 1961-1976 in the light of 1,200 cases]|url=https://archive.org/details/kardiologia-polska_1977_20_3/page/247|journal=Kardiologia Polska|volume=20|issue=3|pages=247–250|issn=0022-9032|pmid=328977}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
kxw69akayp7bubltvq9ure0dcx11r77
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
21155
198098
198042
2026-09-21T18:35:52Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-49694-25|~2026-49694-25]] ([[User talk:~2026-49694-25|talk]]) to last revision by [[User:MT731|MT731]]
137762
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| native_name = <hr/>ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱚᱴᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| native_name_lang =
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱸᱠᱤ–ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| other_name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ NER
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = Lucknow Junction.jpg
| image_caption =
| address = [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱒᱒᱖᱐᱐᱔
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|26.832|N|80.919|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|126|m|ft}}
| line = {{bulleted list
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱥᱤᱛᱟᱯᱩᱨ–ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ–ᱯᱤᱞᱤᱵᱷᱤᱛ–ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ–ᱠᱟᱥᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ
|[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ–ᱜᱚᱨᱟᱠᱷᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ (ᱟᱞᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ
|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ
}}
| other =
| structure = Standard on-ground station
| platform = ᱖+᱙(ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ NR)
Total =᱑᱕
| depth =
| levels =
| tracks = ᱘+᱒᱖
| parking = ᱦᱚᱭ
| bicycle = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ
| opened = ᱑᱙᱑᱔
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱦᱚᱭ
| ADA = {{Access icon|20px}}
| code = LJN
| owned = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| former = [[ᱚᱵᱷᱚᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] / [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| mapframe =
| pass_system =
| mpassengers =
| map_type = India
| map_dot_label = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 300
| map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
}}
'''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ''' ( '''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱᱤᱟᱨ''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''LJN''') ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
*[[ᱮᱥᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
{{ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
7rpvt6g4jqzl4pvh5ixkvq5jhc43r20
ᱠᱩᱠᱤ ᱦᱚᱲ
0
23200
198103
189465
2026-09-22T03:10:41Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198103
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱠᱩᱠᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ
| image = File:Kuki Manipur.jpg
| caption = ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
| total =
| region1 = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| pop1 = ''ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ''
| region2 = {{nbsp|10}}
[[Northeast India]] (primarily [[Manipur]], [[Mizoram]], [[Assam]] and [[Nagaland]] and neighbouring [[Myanmar]]) and [[Bangladesh]].
| pop2 =
| region3 = {{flag|ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ}}
| pop3 =
| region4 = {{nbsp|10}}
[[ᱪᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| pop4 =
| region5 = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| pop5 =
| region6 = {{nbsp|10}} [[Chittagong hill tracts]]
| pop6 =
| languages = [[ᱠᱩᱤ-ᱪᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱪᱤᱱ-ᱠᱩᱠᱤ-ᱢᱤᱡᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| religions = ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] ([[ᱵᱮᱯᱴᱤᱥ]]); ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱧᱩᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ [[ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ([[:en:Bnei Menashe|ᱵᱱᱮᱭ ᱢᱮᱱᱟᱥ]]) ᱟᱨ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]<ref>Syed Ayan Mojib, [https://www.thestatesman.com/india/1503186629who-are-kukis-meiteis-the-warring-tribes-in-manipur-1503186629.html Who are Kukis & Meiteis, the warring tribes in Manipur], The Statesman (Kolkata), 2 June 2023.</ref>
| related_groups = [[ᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱪᱤᱱ]] {{·}} [[ᱦᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱦᱟᱞᱟᱢ]] {{·}} [[ᱢᱤᱡᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱢᱤᱡᱳ]] {{·}} [[ᱢᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱞᱟᱠᱷᱮᱨ]] {{·}} [[ᱡᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱡᱳ]] {{·}} ᱮᱴᱟᱜ ([[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]], [[ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱱᱟᱜᱟ]], [[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱦᱚᱲ|ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ]], [[ᱠᱟᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ|ᱠᱟᱪᱤᱱ]])
| footnotes =
| native_name =
| native_name_lang =
}}
'''ᱠᱩᱠᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ'''<ref>Called "Chin" {{MYname|MY=ချင်းလူမျိုး|MLCTS=hkyang lu. myui:}}, {{IPA-my|tɕɪ́ɰ̃ lù mjó|pron}} in Myanmar</ref> ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref>{{Cite web |title=Mizo {{!}} people |url=https://www.britannica.com/topic/Mizo |access-date=2021-04-21 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://blog.mygov.in/a-glimpse-of-the-indigenous-tribes-of-Myanmar-part-1/ |title = A Glimpse of the Indigenous Tribes of Myanmar and lost tribe of Israel (Part 1)}}</ref> ᱠᱩᱠᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾{{sfnp|Pau, Indo-Burma Frontier and the Making of the Chin Hills|2019|p=14}}<ref>T. Haokip, 'The Kuki Tribes of Meghalaya: A Study of their Socio-Political Problems', in S.R. Padhi (Ed.). ''[https://www.academia.edu/4392866/The_Kuki_Tribes_of_Meghalaya_A_Study_of_their_Socio-Political_Problems Current Tribal Situation: Strategies for Planning, Welfare and Sustainable Development]''. Delhi: Mangalam Publications, 2013, p. 85.</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱠᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ,<ref>{{Cite web |title=Alphabetical List of India's Scheduled Tribes |url=http://tribal.nic.in/writereaddata/mainlinkFile/File939.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417072648/http://tribal.nic.in/writereaddata/mainlinkFile/File939.pdf |archive-date=17 April 2012 }}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱩᱠᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ᱾
ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ [[ᱪᱤᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ [[ᱢᱤᱡᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱩᱠᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱡᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
"ᱠᱩᱠᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱩᱥᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ|ᱵᱟᱨᱢᱟ]]{{sfnp|Intelligence Branch, Frontier and Overseas Expeditions, Vol. 4|1907|loc=p. 235: "From period of which we have any knowledge, the Lushai Hills have been inhabited by collection of tribes known to the Bengalis as Kukis."}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱣᱟᱨᱮᱱ ᱦᱟᱥᱴᱤᱝᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱠᱤ ᱦᱩᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾{{sfnp|Intelligence Branch, Frontier and Overseas Expeditions, Vol. 4|1907|p=235}}<ref name="SRTohring_2010">{{cite book |author=S. R. Tohring |url=https://books.google.com/books?id=zlaIRKRspYQC&pg=PA8 |title=Violence and Identity in North-east India: Naga-Kuki Conflict |publisher=Mittal Publications |year=2010 |isbn=978-81-8324-344-5 |pages=8–9}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱤᱥ ᱠᱚ "ᱪᱤᱱ" ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ "ᱞᱩᱥᱟᱭ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱡᱳ" ᱥᱮ "ᱡᱳᱢᱤ" (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱳ ᱦᱚᱲ") ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfnp|Pau, Indo-Burma Frontier and the Making of the Chin Hills|2019|pp=14–15}}
ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ "ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ "ᱞᱩᱥᱟᱭ" ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱤᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱵᱨᱟᱧᱪ (Intelligence Branch) ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱞᱴᱮ, ᱯᱟᱭᱤᱴᱮ, ᱛᱷᱟᱫᱳᱣ, ᱞᱟᱠᱷᱮᱨ, ᱦᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱭ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ "ᱞᱩᱥᱟᱭ" ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾{{sfnp|Intelligence Branch, Frontier and Overseas Expeditions, Vol. 4|1907|pp=232–233}}
ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱠᱷᱳᱝᱡᱟᱭ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾{{sfnp|Pau, Indo-Burma Frontier and the Making of the Chin Hills|2019|p=53}} ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱩᱠᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ "ᱠᱩᱠᱤ" (ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ "ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱩᱠᱤ") ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ===
===ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ===
===ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ===
᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱠᱤ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ W. ᱢᱚᱠᱠᱟᱞᱳᱜᱽ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱘᱕᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨ.ᱵᱤ.ᱯᱮᱢᱵᱚᱨᱴᱚᱱ ᱑᱘᱓᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{cite book |last1=MacCulloch |first1=W |title= Account of the valley of Munnipore and of the Hill Tribes |url=https://archive.org/details/india.history.resource.92455 |year=1859 |publisher=Calcutta Bengal Printing Co |oclc=249105916}}</ref><ref>{{cite book |last1=Pemberton |first1=R B |title=The Eastern Frontier of India |date=1 January 2015 |publisher=Mittal publication |isbn=978-818324574-6}}</ref><ref name="SPSinha_2007">{{cite book |author=S. P. Sinha |title=Lost Opportunities: 50 Years of Insurgency in the North-east and India's Response |url = https://books.google.com/books?id=ngtgH9RYB0EC&pg=PA120 |year=2007 |publisher=Lancer Publishers |isbn=978-81-7062-162-1 |pages=120–}}</ref>
᱑᱘᱗᱗-᱑᱘᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱤᱯᱳᱴ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱩᱠᱛᱷᱤ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱮᱡᱮᱱᱴ, ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞ ᱡᱚᱱᱥᱴᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱳᱭᱨᱟᱝᱜᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱩᱠᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ᱾
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ|ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Guite |first=Jangkhomang |date=2010 |title= Representing Local Participation in INA–Japanese Imphal Campaign: The Case of the Kukis in Manipur, 1943–45 |journal=[[Indian Historical Review]] |volume=37 |issue=2 |pages=291–309 |doi= 10.1177/037698361003700206 |s2cid=145397505 }}</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ==
ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱥᱣᱟᱢ===
===ᱞᱟᱣᱢ===
==ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ==
===ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ===
ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱮᱢᱟᱝ (ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱠᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱯᱤ (ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮ, ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱳᱝ (ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ) ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱠᱚ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>T. Lunkim, "Traditional System of Kuki Administration", in T. Haokip (ed.). ''The Kukis of Northeast India: Politics and Culture''. New Delhi: Bookwell, 2013, Chapter 1.</ref>
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ==
ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱩᱠᱤ ᱜᱮ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
kq7t1pp1xasfeddtq6618ukmyazjxo3
ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ
0
26787
198101
182676
2026-09-22T01:57:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198101
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ
| image = Rakul-Preet-snapped-at-the-Jio-Studios-Infinite-Together-event (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱚᱠᱩᱞ
| birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1990|10|10}}
| education = ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| works = ᱯᱷᱩᱞ ᱞᱤᱥᱴ
| years_active = ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| spouse = {{marriage|[[ᱡᱟᱠᱠᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟᱱᱤ]]|2024}}
| partner =
}}
'''ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="filmfare.com">{{cite web |title=Rakul Preet Singh- Best Telugu Actor in Leading Role Female Nominee {{!}} Filmfare Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2017/telugu/nominations/best-actor-female/rakul-preet-singh |website=filmfare.com |access-date=31 May 2020 |language=en}}</ref><ref name="Nominations for the Best Actress T">{{cite web |title=Nominations for the Best Actress (Telugu) |url=https://www.filmfare.com/photos/nominations-for-the-best-actress-telugu-6662-5.html |website=filmfare.com |access-date=31 May 2020 |language=en}}</ref>
ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱤᱞᱞᱤ'' (᱒᱐᱐᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱠᱮᱨᱟᱛᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱑), ''ᱛᱷᱟᱫᱟᱭᱭᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱠᱟ'' (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ''ᱵᱷᱮᱝᱠᱴᱟᱫᱽᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ''ᱞᱩᱠᱭᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱜᱟ ᱪᱮᱥᱠᱳ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱥᱟᱨᱟᱭᱤᱱᱳᱰᱩ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱫᱷᱨᱩᱣ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱱᱟᱱᱟᱠᱩ ᱯᱨᱮᱢᱚᱛᱷᱳ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱨᱟᱨᱟᱱᱰᱳᱭ ᱵᱷᱮᱫᱩᱠᱟ ᱪᱩᱫᱷᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱ ᱟᱫᱤᱜᱤᱨᱟᱢ ᱚᱸᱰᱨᱩ'' (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱨ ᱟᱭᱞᱟᱱᱟ (᱒᱐᱒᱔) ᱾
ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱔) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' (᱒᱐᱑᱙), ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱓᱔'' (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱤᱨ ''ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱡᱤ'' (᱒᱐᱒᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Walking with Nanak |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-walking-with-nanak/302337 |website=[[Outlook India]] |access-date=11 January 2022 |date=19 November 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Rakul Preet turns 25, T-Town celebs party in Hyderabad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/hyderabad/Rakul-Preet-turns-25-T-Town-celebs-party-in-Hyderabad/articleshow/49311873.cms |website=[[The Times of India]] |publisher=TNN |access-date=7 May 2016 |date=12 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=The kudis of Punjab flock South |last=Nijher |first=Jaspreet |work=The Times of India |date=7 February 2013 |access-date=20 July 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/The-kudis-of-Punjab-flock-South/articleshow/18379514.cms}}</ref> ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱷᱳᱞᱟ ᱠᱩᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rakul Preet Singh: Rakul Preet Singh: I chose JMC over LSR because I wanted to study in a good-looking college! {{!}} Delhi News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/rakul-preet-singh-i-chose-jmc-over-lsr-because-i-wanted-to-study-in-a-good-looking-college/articleshow/59516083.cms |date=July 10, 2017 |first=Riya |last=Sharma |website=The Times of India |language=en |access-date=11 May 2020 }}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/The-kudis-of-Punjab-flock-South/articleshow/18379514.cms The kudis of Punjab flock South]. ''The Times of India''. (7 February 2013). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Rakul Preet Singh: Lesser known facts about the 'Aiyaary' actress |website=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/rakul-preet-singh-lesser-known-facts-about-the-aiyaary-actress/rakul-preet-is-a-fauji-kid/photostory/62743177.cms |date=22 June 2020}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚᱣᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rakul speaking about her parents in an interview |via=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=zJg3yWLw--o&feature=youtu.be&t=1157}}</ref><ref>{{cite news |title=Rakul Preet Singh: Believe in giving back to the society |url=https://telanganatoday.com/rakul-preet-singh-believe-in-giving-back-to-the-society |access-date=30 May 2020 |work=Telangana Today}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱱ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Nitesh |title=Rakul Preet's brother Aman to make Bollywood debut with 'Ram Rajya' |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/rakul-preet-brother-aman-to-make-bollywood-debut-with-ram-rajya-592684 |access-date=30 May 2020 |work=indiatvnews.com |date=26 February 2020 |language=en}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱔)===
ᱥᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=swamped>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/swamped-with-work/article6438546.ece?secpage=true&secname=entertainment |title=Swamped with work |author=Sangeetha Devi Dundoo |date=23 September 2014 |work=The Hindu}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱜᱤᱞᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱤᱞᱞᱤ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱣᱟᱨᱟᱜᱚᱵᱚᱱ]] ᱟᱜ ''᱗ᱡᱤ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1">{{cite news |author=Logesh Balachandran |url=http://www.deccanchronicle.com/131105/entertainment-kollywood/article/rakul-preet-singhs-success-story |title=Rakul Preet Singh's success story |work=Deccan Chronicle |date=5 November 2013 |access-date=4 March 2014 |archive-date=27 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227122742/http://www.deccanchronicle.com/131105/entertainment-kollywood/article/rakul-preet-singhs-success-story |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ "ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref name="deccanchronicle1" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10887.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025164718/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10887.html |url-status=dead |archive-date=25 October 2009 |title=Gilli – Well done Gururaj! |website=IndiaGlitz.com |date=19 October 2009 |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱪᱳᱭᱮᱥ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴᱮᱰ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱭᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱭᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-18/miss-india/29427577_1_pageant-crown-rakul-preet-singh |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106032228/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-18/miss-india/29427577_1_pageant-crown-rakul-preet-singh |url-status=dead |archive-date=6 January 2014 |title=India voted for me: Rakul Preet Singh |date=18 April 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Miss India Winners 2011 – Beauty Pageants – Indiatimes |url=http://beautypageants.indiatimes.com/Miss-India-Winners-2011/articleshow/7959155.cms |website=The Times of India |access-date=2024-03-06 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225134205/https://beautypageants.indiatimes.com/Miss-India-Winners-2011/articleshow/7959155.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Rakul Preet Singh – Femina Miss India |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Rakul-Preet-Singh/profile/7634098.cms |website=The Times of India |access-date=2024-03-06 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225134220/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Rakul-Preet-Singh/profile/7634098.cms |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱨᱟᱛᱚᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ " ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.indiaglitz.com/siddharth-rajkumars-movie-titled-keratam-malayalam-news-67861 |title=Siddharth Rajkumar's movie titled 'Keratam' – Malayalam Movie News |work=IndiaGlitz.com |access-date=27 May 2018 |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007131146/https://www.indiaglitz.com/siddharth-rajkumars-movie-titled-keratam-malayalam-news-67861 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ "ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29845584_1_aishwarya-rakul-preet-singh-yuvan |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202213248/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29845584_1_aishwarya-rakul-preet-singh-yuvan |url-status=dead |archive-date=2 February 2014 |title=Yuvan producer sidelining Aishwarya |date=3 August 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱰᱮᱭᱟᱨᱟ ᱛᱷᱟᱠᱠᱟ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698782_1_rakul-prachi-desai-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202213707/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698782_1_rakul-prachi-desai-film |url-status=dead |archive-date=2 February 2014 |title=Rakul's tryst with K'wood |date=24 June 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱯᱩᱛᱷᱟᱜᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱨᱮ ''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟᱰᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>[https://web.archive.org/web/20131218095702/http://ibnlive.in.com/news/venkatadri-express-hit-chota-k-naidu-calls-it-team-effort/437320-71.html 'Venkatadri Express' hit, Chota K. Naidu calls it team effort – IBNLive]. CNN-IBN.in.com (2 December 2013). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱟᱨ ᱖᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾{{Citation needed|date=April 2023}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40047684_1_bollywood-debut-telugu-debut-telugu-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623035202/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40047684_1_bollywood-debut-telugu-debut-telugu-film |url-status=dead |archive-date=23 June 2013 |title=South Indian cinema is the place to be: Rakul Preet |date=18 June 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱭᱮᱱᱟᱢᱳ ᱭᱮᱫᱷᱳ]]'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="indiatimes2">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Rakul-Preet-replaces-Hansika-in-Rams-film/articleshow/34637965.cms |title=Rakul Preet replaces Hansika in Ram's film |work=The Times of India |date=4 May 2014 |author=Sashidhar AS |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥ,<ref name="indiatimes3">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Gopichand-Sriwaas-new-film-launched/articleshow/33610234.cms |title=Gopichand-Sriwaas' new film launched |work=The Times of India |date=11 April 2014 |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱡᱤ. ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ,<ref name="indiatimes4">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Rakul-Preet-joins-the-sets-of-Manchu-Manojs-next/articleshow/34541462.cms |title=Rakul Preet joins the sets of Manchu Manoj's next |work=The Times of India |date=2 May 2014 |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱱᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱛᱚᱠᱚ ᱠᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱣᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱞᱚᱠᱭᱚᱢ'' ᱟᱨ ᱡᱤ. ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱨᱟᱱᱛ ᱛᱷᱤᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱤᱵᱷ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>[http://www.deccanchronicle.com/140926/entertainment-movie-review/article/movie-review-%E2%80%98loukyam%E2%80%99-it%E2%80%99s-routine-comedy-one Movie review ‘Loukyam’: It’s a routine comedy one]. ''Deccan Chronicle''. (26 September 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Loukyam/movie-review/43547327.cms Loukyam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India]. ''The Times of India''. (26 September 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref> ''᱑᱒᱓ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ'' ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ" ᱾ <ref>[http://www.123telugu.com/reviews/current-theega-telugu-movie-review.html Current Theega Telugu Movie Review]. 123telugu.com (31 October 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱜᱟ ᱪᱮᱥᱠᱳ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱯᱳᱛᱷᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
===ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱑᱘)===
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱚᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱠ ᱒'',<ref name="Rakul bags biggie!">[https://www.indiaglitz.com/Surender-Reddy-Confirms-The-Heroine-In-kick-2-telugu-news-113898 "Surender Reddy confirms the heroine in Kick 2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405122106/https://www.indiaglitz.com/surender-reddy-confirms-the-heroine-in-kick-2-telugu-news-113898 |date=2023-04-05 }}. IndiaGlitz (11 September 2014). Retrieved 11 September 2014.</ref> ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ''ᱵᱨᱩᱥ ᱞᱤ'',<ref name="Rakul with Ram Charan">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charan-gears-up-for-his-next/articleshow/46271374.cms "Rakul with Ram Charan"]. ''The Times of India'' (18 February 205). Retrieved 18 February 2015.</ref> ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱱᱚᱱᱱᱟᱠᱩ ᱯᱨᱮᱢᱛᱷᱳ'' ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ<ref name="NTR to romance Rakul Preet">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/NTR-to-romance-Rakul-Preet/articleshow/45761759.cms "NTR to romance Rakul Preet"]. ''The Times of India'' (5 January 2015). Retrieved 5 January 2015.</ref> ᱟᱨ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱟᱜ ''ᱥᱚᱨᱨᱮᱱᱳᱰᱩ'' ᱾<ref name="Rakul Preet Singh pairs up with Allu Arjun">[https://www.indiaglitz.com/rakul-preet-singh-in-allu-arjun-boyapati-srinu-film-telugu-news-136170.html "Rakul Preet Singh pairs up with Allu Arjun"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405043910/https://www.indiaglitz.com/rakul-preet-singh-in-allu-arjun-boyapati-srinu-film-telugu-news-136170.html |date=2023-04-05 }}. IndiaGlitz. Retrieved 25 June 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱢᱚᱠᱳᱸᱰᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ''ᱡᱚᱭᱟ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.deccanchronicle.com/tollywood/160116/rakul-preet-hikes-fee-charges-rs-1-5-crore.html "Rakul Preet hikes fee, charges Rs 1.5 crore"]. ''Deccan Chronicle''. (17 January 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rakul-preet-singh-in-telugu-remake-of-thani-oruvan/ "Rakul Preet Singh in Telugu remake of ‘Thani Oruvan’"]. ''The Indian Express''. (7 February 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱣᱤᱱᱚᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Rakul Preet to romance Sai Dharam Tej |last=Jonnalagedda |first=Pranita |work=The Times of India |date=12 March 2016 |access-date=19 June 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rakul-Preet-to-romance-Sai-Dharam-Tej/articleshow/51372473.cms}}</ref><ref>[http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-02-29/Murugadoss-flags-off-Gopichand-Malinenis-film/210436 "Murugadoss flags off Gopichand Malineni’s film"]. Thehansindia.com (29 February 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱮ.ᱟᱨ. ᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱫᱚᱥ ᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''[[ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ]]'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Not-Parineeti-Chopra-but-Rakul-Preet-Singh-in-AR-Murugadoss-next/articleshow/53154882.cms |title=Not Parineeti Chopra, but Rakul Preet Singh in AR Murugadoss' next |website=The Times of India|last1=Lakshmi |first1=V. }}</ref><ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rakul-preet-singh-replaces-parineeti-chopra-in-mahesh-babus-next-2900913/ "Rakul Preet Singh replaces Parineeti Chopra in Mahesh Babu’s next"]. ''The Indian Express''. (8 July 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref><ref>[http://www.hindustantimes.com/regional-movies/rakul-preet-steps-in-as-parineeti-exits-mahesh-babu-s-next/story-ZQXazfhHRH2MFb2e7ZSxSP.html "Rakul Preet steps in as Parineeti exits Mahesh Babu’s next"]. ''Hindustan Times''. (updated 7 July 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱟᱨᱚᱱᱰᱳᱭ ᱵᱷᱮᱫᱩᱠᱟ ᱪᱩᱫᱷᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱮᱭᱛᱚᱱᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Rakul">[http://www.thehansindia.com/posts/index/Tollywood/2016-09-09/Rakul-Preet-to-romance-Chay/253059 "Rakul Preet to romance Chay"]. Thehansindia.com (9 September 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Rarandoi Veduka Chudham box office: Naga Chaitanya, Nagarjuna declare the film a success. |work=[[The Indian Express]] |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/rarandoi-veduka-chudham-box-office-naga-chaitanya-nagarjuna-film-success-4679059/}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱚᱱ ᱚᱫᱷᱤᱜᱟᱨᱟᱢ ᱚᱸᱰᱨᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/221216/karthis-next-titled-dheeran-adhigaram-ondru.html |title=Karthi's next titled Dheeran Adhigaram Ondru |date=22 December 2016 |newspaper=[[Deccan Chronicle]] |access-date=22 December 2016}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ''ᱟᱭᱭᱟᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/neeraj-pandeys-aiyaary-to-release-on-february-9/articleshow/62487242.cms |title=Neeraj Pandey's 'Aiyaary' to release on February 9 |website=The Times of India}}</ref>
===ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ (᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)===
[[File:Rakul Preet Singh snapped during De De Pyaar De promotions (cropped).jpg|thumb|upright|ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ]]
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ''ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ: ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱠᱩᱰᱩ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱚᱡᱤᱴ ''[[ᱫᱮᱵᱽ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱮᱵᱽ]]'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱳᱢᱠᱚᱢ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱵᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rakul-preet-star-alongside-ajay-devgn-tabu-rom-com/ |title=Rakul Preet to star alongside Ajay Devgn and Tabu in this rom-com |date=16 January 2018 |work=Bollywood Hungama |access-date=17 January 2018}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱣᱟᱲᱟ ᱜᱷᱚᱵᱚᱱᱟᱜ ''ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱠᱮ.'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱚᱱᱚᱫᱷᱩᱰᱩ ᱒'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manmadhudu-2-movie-review-nagarjuna-rakul-preets-film-doesnt-tap-into-its-potentially-rich-emotional-aspect-7137361.html |title=Manmadhudu 2 movie review: Nagarjuna, Rakul Preet's film doesn't tap into its potentially rich emotional aspect |date=9 August 2019 |website=Firstpost |access-date=9 August 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱟᱯ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱡᱟᱵᱷᱮᱨᱤ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱢᱟᱨᱡᱟᱵᱟᱱ'' ᱨᱮ [[ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]], ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱩᱛᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sidharth-malhotra-riteish-deshmukh-tara-sutaria-in-milap-zaveris-next/articleshow/66436363.cms |title=Riteish Deshmukh, Tara Sutaria, Siddharth Malhotra in Milap Zaveri's next |work=Mumbai Mirror |access-date=1 November 2018 |archive-date=31 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031063031/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sidharth-malhotra-riteish-deshmukh-tara-sutaria-in-milap-zaveris-next/articleshow/66436363.cms |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱪᱮᱠ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱮᱠ]]'' ᱨᱮ [[ᱱᱤᱛᱤᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''[[ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱰᱥᱚᱱ]]'' ᱨᱮ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=26 February 2021 |title='Check' review: The moves aren't smart enough |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/this-chandra-sekhar-yeleti-movie-starring-nithiin-and-rakul-preet-singh-isnt-smart-enough/article33941158.ece |access-date=27 February 2021 |issn=0971-751X}}</ref><ref name="m.timesofindia.com">{{Cite web |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/arjun-kapoor-and-rakul-preet-start-shooting-for-their-untitled-film/amp_articleshow/72084480.cms |title=Arjun Kapoor and Rakul Preet start shooting for their untitled film |website=The Times of India |date=16 November 2019}}</ref><ref name="m.filmfare.com">{{Cite web |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/rakul-preet-singh-is-all-praise-for-her-sardar-grandson-co-star-arjun-kapoor-44637.amp |title=Rakul Preet Singh is all praise for her Sardar & Grandson co-star Arjun Kapoor |website=[[Filmfare]] |date=2 November 2020}}</ref> ᱯᱚᱧᱡᱟ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱸᱰᱟ ᱯᱳᱞᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indiatoday.com">{{Cite web |title=Rakul Preet unveils her character Obulamma from director Krish's Konda Polam. Watch promo |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rakul-preet-unveils-her-character-obulamma-from-director-krish-s-konda-polam-watch-promo-1844127-2021-08-23 |author=Janani K |date=23 August 2021 |access-date=24 August 2021 |website=India Today |language=en}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani at Ramesh S Taurani’s diwali bash.jpg|thumb|ᱥᱤᱝ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱡᱮᱠᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ, ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱡᱟᱠᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jackky Bhagnani, Rakul Preet Singh confirm relationship on her 31st birthday, Kriti Sanon whistles for them |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/jackky-bhagnani-rakul-preet-singh-confirm-relationship-on-her-birthday-101633854656020.html |access-date=10 October 2021 |website=Hindustan Times |date=10 October 2021 |language=en}}</ref><ref name="Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani make their relationship official on social media">{{cite news |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani make their relationship official on social media |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-make-their-relationship-official-on-social-media-323028 |access-date= 2 October 2022 |date=11 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609083056/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-make-their-relationship-official-on-social-media-323028 |archive-date= 9 June 2022|language=en}}</ref> ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-share-stunning-first-official-wedding-pics-from-sunset-ceremony-see-here-101708527467434-amp.html |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani share stunning first official wedding pics from sunset ceremony. See here |access-date=21 February 2024 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-first-wedding-pictures-9172498/lite/ |title=Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani tie the knot in Goa. See first photos |access-date=22 February 2024 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-share-stunning-first-official-wedding-pics-from-sunset-ceremony-see-here-101708527467434-amp.html |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani share stunning first official wedding pics from sunset ceremony. See here |access-date=21 February 2024 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-first-wedding-pictures-9172498/lite/ |title=Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani tie the knot in Goa. See first photos |access-date=22 February 2024 |website=The Indian Express}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/220720/rakul-back-in-hyderabad.html |title=Rakul Preet Singh is back in Hyderabad! |access-date=22 December 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|᱕᱑᱑᱔᱘᱔᱙}}
* {{Instagram|ᱨᱚᱠᱩᱞᱯᱨᱤᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
7bje52sv8n5tyf2qjh5cbx1ejqaz9ig
198102
198101
2026-09-22T01:57:40Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1-current
198102
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ
| image = Rakul-Preet-snapped-at-the-Jio-Studios-Infinite-Together-event (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱚᱠᱩᱞ
| birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1990|10|10}}
| education = ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| works = ᱯᱷᱩᱞ ᱞᱤᱥᱴ
| years_active = ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| spouse = {{marriage|[[ᱡᱟᱠᱠᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟᱱᱤ]]|2024}}
| partner =
}}
'''ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="filmfare.com">{{cite web |title=Rakul Preet Singh- Best Telugu Actor in Leading Role Female Nominee {{!}} Filmfare Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2017/telugu/nominations/best-actor-female/rakul-preet-singh |website=filmfare.com |access-date=31 May 2020 |language=en}}</ref><ref name="Nominations for the Best Actress T">{{cite web |title=Nominations for the Best Actress (Telugu) |url=https://www.filmfare.com/photos/nominations-for-the-best-actress-telugu-6662-5.html |website=filmfare.com |access-date=31 May 2020 |language=en}}</ref>
ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱤᱞᱞᱤ'' (᱒᱐᱐᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱠᱮᱨᱟᱛᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱑), ''ᱛᱷᱟᱫᱟᱭᱭᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱠᱟ'' (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ''ᱵᱷᱮᱝᱠᱴᱟᱫᱽᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ''ᱞᱩᱠᱭᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱜᱟ ᱪᱮᱥᱠᱳ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱥᱟᱨᱟᱭᱤᱱᱳᱰᱩ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱫᱷᱨᱩᱣ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱱᱟᱱᱟᱠᱩ ᱯᱨᱮᱢᱚᱛᱷᱳ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱨᱟᱨᱟᱱᱰᱳᱭ ᱵᱷᱮᱫᱩᱠᱟ ᱪᱩᱫᱷᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱ ᱟᱫᱤᱜᱤᱨᱟᱢ ᱚᱸᱰᱨᱩ'' (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱨ ᱟᱭᱞᱟᱱᱟ (᱒᱐᱒᱔) ᱾
ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱔) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' (᱒᱐᱑᱙), ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱓᱔'' (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱤᱨ ''ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱡᱤ'' (᱒᱐᱒᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Walking with Nanak |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-walking-with-nanak/302337 |website=[[Outlook India]] |access-date=11 January 2022 |date=19 November 2021}}</ref><ref>{{cite web |title=Rakul Preet turns 25, T-Town celebs party in Hyderabad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/hyderabad/Rakul-Preet-turns-25-T-Town-celebs-party-in-Hyderabad/articleshow/49311873.cms |website=[[The Times of India]] |publisher=TNN |access-date=7 May 2016 |date=12 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=The kudis of Punjab flock South |last=Nijher |first=Jaspreet |work=The Times of India |date=7 February 2013 |access-date=20 July 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/The-kudis-of-Punjab-flock-South/articleshow/18379514.cms}}</ref> ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱷᱳᱞᱟ ᱠᱩᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rakul Preet Singh: Rakul Preet Singh: I chose JMC over LSR because I wanted to study in a good-looking college! {{!}} Delhi News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/rakul-preet-singh-i-chose-jmc-over-lsr-because-i-wanted-to-study-in-a-good-looking-college/articleshow/59516083.cms |date=July 10, 2017 |first=Riya |last=Sharma |website=The Times of India |language=en |access-date=11 May 2020 }}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/The-kudis-of-Punjab-flock-South/articleshow/18379514.cms The kudis of Punjab flock South]. ''The Times of India''. (7 February 2013). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Rakul Preet Singh: Lesser known facts about the 'Aiyaary' actress |website=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/rakul-preet-singh-lesser-known-facts-about-the-aiyaary-actress/rakul-preet-is-a-fauji-kid/photostory/62743177.cms |date=22 June 2020}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚᱣᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rakul speaking about her parents in an interview |via=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=zJg3yWLw--o&feature=youtu.be&t=1157}}</ref><ref>{{cite news |title=Rakul Preet Singh: Believe in giving back to the society |url=https://telanganatoday.com/rakul-preet-singh-believe-in-giving-back-to-the-society |access-date=30 May 2020 |work=Telangana Today}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱱ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Nitesh |title=Rakul Preet's brother Aman to make Bollywood debut with 'Ram Rajya' |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/rakul-preet-brother-aman-to-make-bollywood-debut-with-ram-rajya-592684 |access-date=30 May 2020 |work=indiatvnews.com |date=26 February 2020 |language=en}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱔)===
ᱥᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=swamped>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/swamped-with-work/article6438546.ece?secpage=true&secname=entertainment |title=Swamped with work |author=Sangeetha Devi Dundoo |date=23 September 2014 |work=The Hindu}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱜᱤᱞᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱤᱞᱞᱤ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱣᱟᱨᱟᱜᱚᱵᱚᱱ]] ᱟᱜ ''᱗ᱡᱤ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1">{{cite news |author=Logesh Balachandran |url=http://www.deccanchronicle.com/131105/entertainment-kollywood/article/rakul-preet-singhs-success-story |title=Rakul Preet Singh's success story |work=Deccan Chronicle |date=5 November 2013 |access-date=4 March 2014 |archive-date=27 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227122742/http://www.deccanchronicle.com/131105/entertainment-kollywood/article/rakul-preet-singhs-success-story |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ "ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref name="deccanchronicle1" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10887.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025164718/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10887.html |url-status=dead |archive-date=25 October 2009 |title=Gilli – Well done Gururaj! |website=IndiaGlitz.com |date=19 October 2009 |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱪᱳᱭᱮᱥ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴᱮᱰ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱭᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱭᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-18/miss-india/29427577_1_pageant-crown-rakul-preet-singh |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106032228/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-18/miss-india/29427577_1_pageant-crown-rakul-preet-singh |url-status=dead |archive-date=6 January 2014 |title=India voted for me: Rakul Preet Singh |date=18 April 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Miss India Winners 2011 – Beauty Pageants – Indiatimes |url=http://beautypageants.indiatimes.com/Miss-India-Winners-2011/articleshow/7959155.cms |website=The Times of India |access-date=2024-03-06 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225134205/https://beautypageants.indiatimes.com/Miss-India-Winners-2011/articleshow/7959155.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Rakul Preet Singh – Femina Miss India |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Rakul-Preet-Singh/profile/7634098.cms |website=The Times of India |access-date=2024-03-06 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225134220/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Rakul-Preet-Singh/profile/7634098.cms |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱨᱟᱛᱚᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ " ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.indiaglitz.com/siddharth-rajkumars-movie-titled-keratam-malayalam-news-67861 |title=Siddharth Rajkumar's movie titled 'Keratam' – Malayalam Movie News |work=IndiaGlitz.com |access-date=27 May 2018 |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007131146/https://www.indiaglitz.com/siddharth-rajkumars-movie-titled-keratam-malayalam-news-67861 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ "ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29845584_1_aishwarya-rakul-preet-singh-yuvan |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202213248/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29845584_1_aishwarya-rakul-preet-singh-yuvan |url-status=dead |archive-date=2 February 2014 |title=Yuvan producer sidelining Aishwarya |date=3 August 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱰᱮᱭᱟᱨᱟ ᱛᱷᱟᱠᱠᱟ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698782_1_rakul-prachi-desai-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202213707/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698782_1_rakul-prachi-desai-film |url-status=dead |archive-date=2 February 2014 |title=Rakul's tryst with K'wood |date=24 June 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱯᱩᱛᱷᱟᱜᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱨᱮ ''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟᱰᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>[https://web.archive.org/web/20131218095702/http://ibnlive.in.com/news/venkatadri-express-hit-chota-k-naidu-calls-it-team-effort/437320-71.html 'Venkatadri Express' hit, Chota K. Naidu calls it team effort – IBNLive]. CNN-IBN.in.com (2 December 2013). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱟᱨ ᱖᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾{{Citation needed|date=April 2023}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40047684_1_bollywood-debut-telugu-debut-telugu-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623035202/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40047684_1_bollywood-debut-telugu-debut-telugu-film |url-status=dead |archive-date=23 June 2013 |title=South Indian cinema is the place to be: Rakul Preet |date=18 June 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱭᱮᱱᱟᱢᱳ ᱭᱮᱫᱷᱳ]]'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="indiatimes2">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Rakul-Preet-replaces-Hansika-in-Rams-film/articleshow/34637965.cms |title=Rakul Preet replaces Hansika in Ram's film |work=The Times of India |date=4 May 2014 |author=Sashidhar AS |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥ,<ref name="indiatimes3">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Gopichand-Sriwaas-new-film-launched/articleshow/33610234.cms |title=Gopichand-Sriwaas' new film launched |work=The Times of India |date=11 April 2014 |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱡᱤ. ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ,<ref name="indiatimes4">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Rakul-Preet-joins-the-sets-of-Manchu-Manojs-next/articleshow/34541462.cms |title=Rakul Preet joins the sets of Manchu Manoj's next |work=The Times of India |date=2 May 2014 |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱱᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱛᱚᱠᱚ ᱠᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱣᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱞᱚᱠᱭᱚᱢ'' ᱟᱨ ᱡᱤ. ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱨᱟᱱᱛ ᱛᱷᱤᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱤᱵᱷ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>[http://www.deccanchronicle.com/140926/entertainment-movie-review/article/movie-review-%E2%80%98loukyam%E2%80%99-it%E2%80%99s-routine-comedy-one Movie review ‘Loukyam’: It’s a routine comedy one]. ''Deccan Chronicle''. (26 September 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Loukyam/movie-review/43547327.cms Loukyam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India]. ''The Times of India''. (26 September 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref> ''᱑᱒᱓ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ'' ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ" ᱾ <ref>[http://www.123telugu.com/reviews/current-theega-telugu-movie-review.html Current Theega Telugu Movie Review]. 123telugu.com (31 October 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱜᱟ ᱪᱮᱥᱠᱳ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱯᱳᱛᱷᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
===ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱑᱘)===
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱚᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱠ ᱒'',<ref name="Rakul bags biggie!">[https://www.indiaglitz.com/Surender-Reddy-Confirms-The-Heroine-In-kick-2-telugu-news-113898 "Surender Reddy confirms the heroine in Kick 2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405122106/https://www.indiaglitz.com/surender-reddy-confirms-the-heroine-in-kick-2-telugu-news-113898 |date=2023-04-05 }}. IndiaGlitz (11 September 2014). Retrieved 11 September 2014.</ref> ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ''ᱵᱨᱩᱥ ᱞᱤ'',<ref name="Rakul with Ram Charan">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charan-gears-up-for-his-next/articleshow/46271374.cms "Rakul with Ram Charan"]. ''The Times of India'' (18 February 205). Retrieved 18 February 2015.</ref> ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱱᱚᱱᱱᱟᱠᱩ ᱯᱨᱮᱢᱛᱷᱳ'' ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ<ref name="NTR to romance Rakul Preet">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/NTR-to-romance-Rakul-Preet/articleshow/45761759.cms "NTR to romance Rakul Preet"]. ''The Times of India'' (5 January 2015). Retrieved 5 January 2015.</ref> ᱟᱨ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱟᱜ ''ᱥᱚᱨᱨᱮᱱᱳᱰᱩ'' ᱾<ref name="Rakul Preet Singh pairs up with Allu Arjun">[https://www.indiaglitz.com/rakul-preet-singh-in-allu-arjun-boyapati-srinu-film-telugu-news-136170.html "Rakul Preet Singh pairs up with Allu Arjun"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405043910/https://www.indiaglitz.com/rakul-preet-singh-in-allu-arjun-boyapati-srinu-film-telugu-news-136170.html |date=2023-04-05 }}. IndiaGlitz. Retrieved 25 June 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱢᱚᱠᱳᱸᱰᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ''ᱡᱚᱭᱟ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.deccanchronicle.com/tollywood/160116/rakul-preet-hikes-fee-charges-rs-1-5-crore.html "Rakul Preet hikes fee, charges Rs 1.5 crore"]. ''Deccan Chronicle''. (17 January 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rakul-preet-singh-in-telugu-remake-of-thani-oruvan/ "Rakul Preet Singh in Telugu remake of ‘Thani Oruvan’"]. ''The Indian Express''. (7 February 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱣᱤᱱᱚᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Rakul Preet to romance Sai Dharam Tej |last=Jonnalagedda |first=Pranita |work=The Times of India |date=12 March 2016 |access-date=19 June 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rakul-Preet-to-romance-Sai-Dharam-Tej/articleshow/51372473.cms}}</ref><ref>[http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-02-29/Murugadoss-flags-off-Gopichand-Malinenis-film/210436 "Murugadoss flags off Gopichand Malineni’s film"]. Thehansindia.com (29 February 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱮ.ᱟᱨ. ᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱫᱚᱥ ᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''[[ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ]]'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Not-Parineeti-Chopra-but-Rakul-Preet-Singh-in-AR-Murugadoss-next/articleshow/53154882.cms |title=Not Parineeti Chopra, but Rakul Preet Singh in AR Murugadoss' next |website=The Times of India|last1=Lakshmi |first1=V. }}</ref><ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rakul-preet-singh-replaces-parineeti-chopra-in-mahesh-babus-next-2900913/ "Rakul Preet Singh replaces Parineeti Chopra in Mahesh Babu’s next"]. ''The Indian Express''. (8 July 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref><ref>[http://www.hindustantimes.com/regional-movies/rakul-preet-steps-in-as-parineeti-exits-mahesh-babu-s-next/story-ZQXazfhHRH2MFb2e7ZSxSP.html "Rakul Preet steps in as Parineeti exits Mahesh Babu’s next"]. ''Hindustan Times''. (updated 7 July 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱟᱨᱚᱱᱰᱳᱭ ᱵᱷᱮᱫᱩᱠᱟ ᱪᱩᱫᱷᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱮᱭᱛᱚᱱᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Rakul">[http://www.thehansindia.com/posts/index/Tollywood/2016-09-09/Rakul-Preet-to-romance-Chay/253059 "Rakul Preet to romance Chay"]. Thehansindia.com (9 September 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Rarandoi Veduka Chudham box office: Naga Chaitanya, Nagarjuna declare the film a success. |work=[[The Indian Express]] |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/rarandoi-veduka-chudham-box-office-naga-chaitanya-nagarjuna-film-success-4679059/}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱚᱱ ᱚᱫᱷᱤᱜᱟᱨᱟᱢ ᱚᱸᱰᱨᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/221216/karthis-next-titled-dheeran-adhigaram-ondru.html |title=Karthi's next titled Dheeran Adhigaram Ondru |date=22 December 2016 |newspaper=[[Deccan Chronicle]] |access-date=22 December 2016}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ''ᱟᱭᱭᱟᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/neeraj-pandeys-aiyaary-to-release-on-february-9/articleshow/62487242.cms |title=Neeraj Pandey's 'Aiyaary' to release on February 9 |website=The Times of India}}</ref>
===ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ (᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)===
[[File:Rakul Preet Singh snapped during De De Pyaar De promotions (cropped).jpg|thumb|upright|ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ]]
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ''ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ: ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱠᱩᱰᱩ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱚᱡᱤᱴ ''[[ᱫᱮᱵᱽ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱮᱵᱽ]]'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱳᱢᱠᱚᱢ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱵᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rakul-preet-star-alongside-ajay-devgn-tabu-rom-com/ |title=Rakul Preet to star alongside Ajay Devgn and Tabu in this rom-com |date=16 January 2018 |work=Bollywood Hungama |access-date=17 January 2018}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱣᱟᱲᱟ ᱜᱷᱚᱵᱚᱱᱟᱜ ''ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱠᱮ.'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱚᱱᱚᱫᱷᱩᱰᱩ ᱒'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manmadhudu-2-movie-review-nagarjuna-rakul-preets-film-doesnt-tap-into-its-potentially-rich-emotional-aspect-7137361.html |title=Manmadhudu 2 movie review: Nagarjuna, Rakul Preet's film doesn't tap into its potentially rich emotional aspect |date=9 August 2019 |website=Firstpost |access-date=9 August 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱟᱯ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱡᱟᱵᱷᱮᱨᱤ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱢᱟᱨᱡᱟᱵᱟᱱ'' ᱨᱮ [[ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]], ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱩᱛᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sidharth-malhotra-riteish-deshmukh-tara-sutaria-in-milap-zaveris-next/articleshow/66436363.cms |title=Riteish Deshmukh, Tara Sutaria, Siddharth Malhotra in Milap Zaveri's next |work=Mumbai Mirror |access-date=1 November 2018 |archive-date=31 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031063031/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sidharth-malhotra-riteish-deshmukh-tara-sutaria-in-milap-zaveris-next/articleshow/66436363.cms |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱪᱮᱠ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱮᱠ]]'' ᱨᱮ [[ᱱᱤᱛᱤᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''[[ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱰᱥᱚᱱ]]'' ᱨᱮ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=26 February 2021 |title='Check' review: The moves aren't smart enough |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/this-chandra-sekhar-yeleti-movie-starring-nithiin-and-rakul-preet-singh-isnt-smart-enough/article33941158.ece |access-date=27 February 2021 |issn=0971-751X}}</ref><ref name="m.timesofindia.com">{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/arjun-kapoor-and-rakul-preet-start-shooting-for-their-untitled-film/articleshow/72084480.cms |title=Arjun Kapoor and Rakul Preet start shooting for their untitled film |website=The Times of India |date=16 November 2019}}</ref><ref name="m.filmfare.com">{{Cite web |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/rakul-preet-singh-is-all-praise-for-her-sardar-grandson-co-star-arjun-kapoor-44637.amp |title=Rakul Preet Singh is all praise for her Sardar & Grandson co-star Arjun Kapoor |website=[[Filmfare]] |date=2 November 2020}}</ref> ᱯᱚᱧᱡᱟ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱸᱰᱟ ᱯᱳᱞᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indiatoday.com">{{Cite web |title=Rakul Preet unveils her character Obulamma from director Krish's Konda Polam. Watch promo |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rakul-preet-unveils-her-character-obulamma-from-director-krish-s-konda-polam-watch-promo-1844127-2021-08-23 |author=Janani K |date=23 August 2021 |access-date=24 August 2021 |website=India Today |language=en}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani at Ramesh S Taurani’s diwali bash.jpg|thumb|ᱥᱤᱝ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱡᱮᱠᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ, ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱡᱟᱠᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jackky Bhagnani, Rakul Preet Singh confirm relationship on her 31st birthday, Kriti Sanon whistles for them |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/jackky-bhagnani-rakul-preet-singh-confirm-relationship-on-her-birthday-101633854656020.html |access-date=10 October 2021 |website=Hindustan Times |date=10 October 2021 |language=en}}</ref><ref name="Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani make their relationship official on social media">{{cite news |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani make their relationship official on social media |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-make-their-relationship-official-on-social-media-323028 |access-date= 2 October 2022 |date=11 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609083056/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-make-their-relationship-official-on-social-media-323028 |archive-date= 9 June 2022|language=en}}</ref> ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-share-stunning-first-official-wedding-pics-from-sunset-ceremony-see-here-101708527467434-amp.html |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani share stunning first official wedding pics from sunset ceremony. See here |access-date=21 February 2024 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-first-wedding-pictures-9172498/lite/ |title=Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani tie the knot in Goa. See first photos |access-date=22 February 2024 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-share-stunning-first-official-wedding-pics-from-sunset-ceremony-see-here-101708527467434-amp.html |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani share stunning first official wedding pics from sunset ceremony. See here |access-date=21 February 2024 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-first-wedding-pictures-9172498/lite/ |title=Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani tie the knot in Goa. See first photos |access-date=22 February 2024 |website=The Indian Express}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/220720/rakul-back-in-hyderabad.html |title=Rakul Preet Singh is back in Hyderabad! |access-date=22 December 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|᱕᱑᱑᱔᱘᱔᱙}}
* {{Instagram|ᱨᱚᱠᱩᱞᱯᱨᱤᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
mhttw71g3l6z5q5t4njo892mqdcwsf3
ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27124
198099
198025
2026-09-21T18:39:08Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
Reverted edit by [[Special:Contributions/~2026-49694-25|~2026-49694-25]] ([[User talk:~2026-49694-25|talk]]) to last revision by [[User:MT731|MT731]]
147354
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| type =[[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = Prayag Junction Railway Station.jpg
| image_caption =
| address = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ, [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|25.4683958|N|81.8668377|E|display=inline}}
| line = [[ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ–ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other = ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱚᱴᱳ ᱥᱴᱮᱸᱰ
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| platform = ᱓ ᱵᱤᱡᱤ
| elevation = {{convert|96|m|ft|0|abbr=on}}
| levels =
| tracks = ᱗ ᱵᱤᱡᱤ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| baggage_check =
| opened =
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| ADA = {{Access icon|20px}} Available
| code = {{Indian railway code
| code = PRG
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| mpassengers =
| services =
| mapframe =
| map_type = India
| map_dot_label = '''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ'''
}}
'''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''PRG''') ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱯᱟᱡᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱮᱢ.ᱠᱮ. ᱥᱤᱝ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=April 2019}}
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱟᱥᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱟᱨ ᱵᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/railways-to-develop-stations-for-ardh-kumbh/articleshow/59119505.cms Railways to develop stations for Ardh Kumbh]</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/13-new-trains-to-pass-through-Allahabad-Chheoki-and-Prayag-stations/articleshow/40938817.cms 13 new trains to pass through Allahabad, Chheoki and Prayag stations]</ref>
==ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* [[ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱩᱸᱪᱟᱦᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱥᱟᱨᱭᱩ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱜᱷᱟᱴ–ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ–ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ–ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ–ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ–ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱜᱚᱢᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱡᱽ–ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ–ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱱᱟᱣᱪᱟᱱᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱠᱟᱥᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱥᱟᱨᱱᱟᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
*
*
* [[ᱢᱟᱱᱣᱟᱨ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱥᱟᱨᱭᱩ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ–ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ–ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ]]
*ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ - ᱜᱟᱡᱤᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱰᱮᱢᱩ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
*
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ}}
* [https://indiarailinfo.com/departures/prayag-junction-prg/465 PRG/Prayag Junction ]
*{{Google maps|url=https://www.google.co.in/maps/place/Prayag+Junction/@25.4683958,81.8668377,325m/data=!3m1!1e3!4m12!1m6!3m5!1s0x399ab562149c8711:0xc2540e893d1902a8!2sPrayag+Junction!8m2!3d25.4681541!4d81.8673917!3m4!1s0x399ab562149c8711:0xc2540e893d1902a8!8m2!3d25.4681541!4d81.8673917|title= ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
18d60qqeovrkvcoqw0pk610ukwne5xi
ᱪᱷᱟᱸᱪ:GamesSport
10
27957
198162
152422
2026-09-22T09:05:08Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198162
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:GamesSport ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|ᱮᱠᱨᱳᱵᱮᱴᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (acrobatic)
|ᱮᱨᱳᱵᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (aerobic)
|ᱮᱨᱳᱵᱚᱞ=Aéroball
|ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ=Aeromodeling
|ᱮᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱞᱟᱭᱤᱱ=Inline extreme skating
|ᱮᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline extreme skating
|ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ=Badminton
|ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Paragliding
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ=Swimming
|ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱥᱯᱳᱴᱥ=High kick
|ᱟᱨᱢ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Armwrestling
|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (artistic)
|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Synchronized swimming
|ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Football
|ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱞᱥ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Australian football
|ᱵᱟᱥᱠ ᱯᱮᱞᱳᱴᱟ=Basque pelota
|ᱵᱤᱪ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Football
|ᱵᱤᱪ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Rugby
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball (beach)
|᱔x᱔ ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball (beach)
|ᱵᱤᱪ ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ=Beach sepaktakraw
|ᱵᱤᱪ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ=Rowing
|ᱵᱤᱪ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Tennis
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ ᱟᱨ ᱥᱱᱩᱠᱟᱨ=Billiards
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Cue sports
|ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Football 5-a-side
|ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱟᱣᱟᱨᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=Powerlifting (three lifts)
|ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ=Cricket
|ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ (BMX)
|ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ
|ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Cycling (BMX)
|ᱵᱳᱥᱤᱭᱟ=Boccia - Paralympic
|ᱵᱚᱣᱞᱰᱮᱨᱤᱝ=Climbing
|ᱵᱚᱣᱞᱮᱥ=Boules sports
|ᱵᱚᱣᱞᱥ=Lawn bowls
|ᱵᱚᱠᱥ ᱞᱟᱠᱨᱳᱥ=Lacrosse
|ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥ=Breakdancing
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ=Breakdancing
|ᱵᱨᱤᱡᱽ=Contract bridge
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ=Canoeing (slalom)
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|ᱠᱮᱱᱳ-ᱠᱟᱭᱟᱠ
|ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ=Canoeing (flatwater)
|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=Cross country skiing
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (road)
|ᱰᱮᱱᱥᱥᱯᱳᱴ=DanceSport
|ᱰᱮᱱᱮ ᱜᱮᱢᱥ=Snow snake
|ᱰᱤᱥᱮᱵᱚᱞᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Athletics - Paralympic
|ᱰᱚᱜᱽ ᱢᱩᱥᱤᱝ=Sled dog racing
|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Dragon boat
|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱵᱳᱴ=Dragon boat
|ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ=Equestrian Dressage
|ᱰᱩᱣᱟᱛᱷᱞᱚᱱ=Duathlon (all stages)
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ)=Equestrian Dressage
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ)
|ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ=Equestrian Eventing
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ)=Equestrian Jumping
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|ᱤᱥᱯᱳᱴᱥ=Electronic sports
|ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Inline extreme skating
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ=Archery
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ=Field hockey
|ᱯᱷᱤᱱ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Finswimming
|ᱯᱷᱤᱥᱴ ᱵᱚᱞ=Fistball
|ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Flag Football
|ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱦᱚᱠᱤ=Street hockey
|ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱰᱤᱥᱠ=Ultimate
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱕-ᱮ-ᱥᱟᱭᱤᱰ
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱗-ᱮ-ᱥᱟᱭᱤᱰ
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|ᱯᱷᱩᱴᱱᱮᱴ=Futnet (Football Tennis)
|ᱜᱳ=Go (game)
|ᱜᱳᱞᱵᱚᱞ=Goalball - Paralympic
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (artistic)
|ᱦᱟᱭ ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ=High Diving
|ᱦᱤᱯ ᱦᱚᱯ ᱰᱮᱱᱥ=Breakdancing
|ᱦᱚᱠᱤ=Ice hockey
|ᱦᱚᱠᱤ᱕ᱮᱥ (Hockey5s)=Field hockey
|ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ=Sepaktakraw
|ᱦᱟᱨᱰᱚᱞᱥ=Athletics (hurdles running)
|ᱟᱭᱤᱥ ᱦᱚᱠᱤ=Ice hockey
|ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱠᱤ=Ice sledge hockey - Paralympic
|ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱴᱚᱠ ᱥᱯᱳᱴ=Icestock
|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling artistic
|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱥᱚᱠᱟᱨ=Futsal
|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Tennis
|ᱡᱮᱴ ᱥᱠᱤ=Jet Ski
|ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ=Equestrian Jumping
|ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ=Jujitsu
|ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ=Jujitsu
|ᱡᱩᱡᱩᱛᱥᱩ=Jujitsu
|ᱠᱟᱨᱴ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Karting
|ᱠᱷᱳ-ᱠᱷᱳ=Kho kho
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱟ
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ-ᱫᱳ
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮᱫᱳ
|ᱠᱟᱛᱟ=Karate
|ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ=Canoeing (slalom)
|ᱠᱤᱠ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ=Kickboxing
|ᱠᱟᱭᱤᱴᱯᱷᱚᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ
|ᱠᱟᱭᱤᱴᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ=Kiteboarding
|ᱠᱩᱢᱤᱛᱮ=Karate Kumite
|ᱠᱣᱤᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ=Cricket
|ᱠᱭᱳᱨᱩᱜᱤ=Taekwondo
|ᱞᱚᱱ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Tennis
|ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Open water swimming
|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ=Modern pentathlon{{#ifexpr:{{title year|nomatch=2026}}<2025| (pre-2025)}}
|ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ=MMA
|ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱤᱠᱮᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Motorcycle
|ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠᱤᱝ=Cycling (mountain biking)
|ᱢᱩᱣᱟᱭ=Muay Thai
|ᱢᱩᱣᱟᱭᱛᱷᱟᱭ=Muay Thai
|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕=Netball
|ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=Cross country skiing
|ᱚᱵᱽᱥᱴᱮᱠᱚᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Obstacle course racing
|ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=Weightlifting
|ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ=Canoeing (flatwater)
|ᱯᱮᱰᱮᱞ=Paddel tennis
|ᱯᱮᱰᱮᱞ = Canoeing
|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ=Canoeing (flatwater)
|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ=Canoeing (slalom)
|ᱯᱮᱨᱟ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=Athletics
|ᱯᱮᱨᱟ ᱵᱚᱣᱞᱥ=Lawn bowls
|ᱯᱮᱨᱟᱠᱮᱱᱳ=Canoeing (flatwater)
|ᱯᱮᱨᱟᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ=Canoeing (flatwater)
|ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ=Judo (Paralympics)
|ᱯᱮᱨᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=Powerlifting
|ᱯᱮᱨᱟ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Swimming
|ᱯᱮᱨᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (track)
|ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ=Skateboarding
|ᱯᱮᱴᱟᱝᱠᱭᱩ=Petanque
|ᱯᱳᱞ ᱵᱷᱚᱞᱴ=Athletics (pole vault)
|ᱯᱩᱢᱥᱟᱭᱮ=Karate
|ᱯᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱮᱨᱟᱜᱽᱞᱟᱭᱰᱤᱝ=Paramotoring
|ᱨᱮᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=Rackets
|ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (rhythmic)
|ᱨᱤᱝᱜᱮᱴ=Ice hockey
|ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (road)
|ᱨᱳᱰ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline speed skating
|ᱨᱚᱠ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ=Climbing
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ=Inline extreme skating
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline extreme skating
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Inline speed skating
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline speed skating
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Rugby union
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ=Rugby league
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱟᱭᱤᱱᱥ=Rugby league
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ=Rugby Sevens
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Rugby union
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ=Sepaktakraw
|ᱥᱚᱨᱴ-ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Short track speed skating
|ᱥᱚᱴ ᱯᱩᱴ=Athletics (shot put)
|ᱥᱤᱴᱤᱝ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball - Paralympic
|ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Speed skating
|ᱥᱠᱤ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱨᱤᱝ=Ski-orienteering
|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ=Canoeing (slalom)
|ᱥᱱᱩᱠᱟᱨ=Billiards
|ᱥᱚᱠᱟᱨ=Football
|ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ=Motorcycle
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ=Climbing
|ᱥᱟᱨᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱮᱵᱷᱤᱝ=Lifesaving
|ᱞᱚᱝᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ=Surfing
|ᱥᱚᱨᱴᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ=Surfing
|ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Shooting
|ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Synchronized swimming
|ᱴᱮᱱ-ᱯᱤᱱ ᱵᱚᱣᱞᱤᱝ=Bowling
|ᱴᱳᱵᱳᱜᱟᱱᱤᱝ=Skeleton
|ᱴᱟᱪ=Rugby union
|ᱴᱟᱪ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Rugby union
|ᱴᱨᱮᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ=Athletics
|ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (track)
|ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline speed skating
|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ=Dragon boat
|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Wrestling
|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (trampoline)
|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱᱤᱝ=Gymnastics (trampoline)
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱮ=Modern triathle
|ᱴᱨᱤᱯᱚᱞ ᱡᱟᱢᱯ=Athletics (triple jump)
|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ=Spearfishing
|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱦᱚᱠᱤ=Underwater hockey
|ᱭᱩᱱᱤᱦᱚᱠᱤ=Unihockey
|ᱵᱷᱟ'ᱟ=Vaa
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball (indoor)
|ᱣᱟᱞ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ=Climbing
|ᱣᱟᱴᱟᱨᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=Water skiing
|ᱣᱟᱴᱟᱨᱥᱠᱤ ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ=Water skiing
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=Wheelchair basketball - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=Wheelchair basketball - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱞᱤᱝ=Wheelchair curling - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Wheelchair rugby - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Wheelchair tennis - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ=Wheelchair fencing - Paralympic
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)=Wrestling Freestyle
|ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Wrestling Freestyle
|ᱜᱽᱨᱮᱠᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Wrestling
|ᱭᱟᱪᱤᱝ=Sailing
|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=[[᱓x᱓ (ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ)|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ]] |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ=ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ |ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱵᱤᱪ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱵᱤᱪ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱢᱵᱳ=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ=[[ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ]] |ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |ᱵᱤᱪ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱵᱤᱪ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ=ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ |ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]|ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ=[[ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ (ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ)|ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ]] |ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ=[[ᱠᱤᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ]] |ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ (BMX)=[[ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱥᱤᱝ]] |ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ =[[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]] |ᱠᱨᱚᱥ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=[[ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ=[[ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ]] |ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ]] |ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱵᱳᱴ=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱳᱴ]] |ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ=[[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ]] |ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴᱥ=[[ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴ]]ᱥ |ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ=[[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ]] |ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ]] |ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=[[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰ=[[ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰᱤᱝ (ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴ)|ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰ]] |ᱜᱳ=[[ᱜᱳ (ᱜᱮᱢ)|ᱜᱳ]] |ᱦᱚᱠᱤ=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱦᱚᱠᱤ|ᱦᱚᱠᱤ]] |ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ=[[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ|ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] |ᱢᱩᱣᱟᱭ=[[ᱢᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱟᱭ|ᱢᱩᱣᱟᱭ]]|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕= [[ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕]] |ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ= [[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ]] |ᱯᱮᱰᱮᱞ=[[ᱯᱮᱰᱮᱞ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=[[ᱨᱳᱰ ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |ᱨᱳᱭᱤᱝ=[[ᱨᱳᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱨᱳᱭᱤᱝ]] |ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=[[ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] |ᱥᱮᱞᱤᱝ=[[ᱥᱮᱞᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱮᱞᱤᱝ]] |ᱥᱟᱢᱵᱳ=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |ᱥᱩᱴᱤᱝ=[[ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱩᱴᱤᱝ]] |ᱥᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |ᱯᱮᱨᱟ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱯᱮᱨᱟ-ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ=[[ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ|ᱡᱩᱰᱳ]] |ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ=[[ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ]] |ᱥᱟᱴᱚᱞᱠᱚᱠ=[[ᱡᱤᱭᱟᱱᱡᱤ|ᱥᱟᱴᱚᱞᱠᱚᱠ]] |ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ]] |ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ=[[ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ]] |ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ=[[ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱤᱠᱮᱞ ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ|ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ]] |ᱥᱠᱣᱟᱥ=[[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]] |ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |ᱴᱟᱪ=[[ᱴᱟᱪ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ)|ᱴᱟᱪ]] |ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=[[ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱᱤᱝ|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ]] |ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ=[[ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ (ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ)|ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ]]|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ=[[ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ=[[ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ=[[ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱥᱤᱝ|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ]] |ᱵᱷᱟ'ᱟ=[[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱵᱷᱟ'ᱟ]] |ᱵᱷᱳᱠᱳᱴᱨᱩᱭᱮᱱ=[[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱷᱳᱠᱳᱴᱨᱩᱭᱮᱱ]] |ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=[[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ]] |ᱣᱩᱥᱩ=[[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] |ᱭᱟᱪᱤᱝ=[[ᱭᱟᱪ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱭᱟᱪᱤᱝ]] |ᱭᱳᱜᱟᱥᱟᱱᱟ=[[ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱭᱳᱜᱟ|ᱭᱳᱜᱟᱥᱟᱱᱟ]] |ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ]] |ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{details link|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[Category:Multi-sport events templates]]
</noinclude>
fh4nht1gf7lci9jmjhym1oah5pzm6iz
198163
198162
2026-09-22T09:06:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
Undid revision [[Special:Diff/198162|198162]] by [[Special:Contributions/ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[User talk:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|talk]])
198163
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|3-on-3 basketball=3-on-3 basketball
|3x3 basketball=᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[:en:Cycle sport|ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
5r43x14aatwf3kmv7ssoed0ut3gmhfh
198164
198163
2026-09-22T09:08:45Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198164
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|3-on-3 basketball=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[:en:Cycle sport|ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
ggi7p6c2g4imjm2u83eo7gl82gjruoy
198165
198164
2026-09-22T09:13:38Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198165
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:GamesSport ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|ᱮᱠᱨᱳᱵᱮᱴᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (acrobatic)
|ᱮᱨᱳᱵᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (aerobic)
|ᱮᱨᱳᱵᱚᱞ=Aéroball
|ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ=Aeromodeling
|ᱮᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱞᱟᱭᱤᱱ=Inline extreme skating
|ᱮᱜᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱤᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline extreme skating
|ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ=Badminton
|ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Paragliding
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ=Swimming
|ᱟᱨᱠᱴᱤᱠ ᱥᱯᱳᱴᱥ=High kick
|ᱟᱨᱢ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Armwrestling
|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (artistic)
|ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Synchronized swimming
|ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Football
|ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱞᱥ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Australian football
|ᱵᱟᱥᱠ ᱯᱮᱞᱳᱴᱟ=Basque pelota
|ᱵᱤᱪ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Football
|ᱵᱤᱪ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Rugby
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball (beach)
|᱔x᱔ ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball (beach)
|ᱵᱤᱪ ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ=Beach sepaktakraw
|ᱵᱤᱪ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ=Rowing
|ᱵᱤᱪ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Tennis
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ ᱟᱨ ᱥᱱᱩᱠᱟᱨ=Billiards
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ
|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Cue sports
|ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Football 5-a-side
|ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱟᱣᱟᱨᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=Powerlifting (three lifts)
|ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ=Cricket
|ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ (BMX)
|ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ
|ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Cycling (BMX)
|ᱵᱳᱥᱤᱭᱟ=Boccia - Paralympic
|ᱵᱚᱣᱞᱰᱮᱨᱤᱝ=Climbing
|ᱵᱚᱣᱞᱮᱥ=Boules sports
|ᱵᱚᱣᱞᱥ=Lawn bowls
|ᱵᱚᱠᱥ ᱞᱟᱠᱨᱳᱥ=Lacrosse
|ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥ=Breakdancing
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ=Breakdancing
|ᱵᱨᱤᱡᱽ=Contract bridge
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ=Canoeing (slalom)
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|ᱠᱮᱱᱳ-ᱠᱟᱭᱟᱠ
|ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ=Canoeing (flatwater)
|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=Cross country skiing
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (road)
|ᱰᱮᱱᱥᱥᱯᱳᱴ=DanceSport
|ᱰᱮᱱᱮ ᱜᱮᱢᱥ=Snow snake
|ᱰᱤᱥᱮᱵᱚᱞᱰ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Athletics - Paralympic
|ᱰᱚᱜᱽ ᱢᱩᱥᱤᱝ=Sled dog racing
|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Dragon boat
|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱵᱳᱴ=Dragon boat
|ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ=Equestrian Dressage
|ᱰᱩᱣᱟᱛᱷᱞᱚᱱ=Duathlon (all stages)
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ)=Equestrian Dressage
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ)
|ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ=Equestrian Eventing
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ)=Equestrian Jumping
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|ᱤᱥᱯᱳᱴᱥ=Electronic sports
|ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Inline extreme skating
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ=Archery
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ=Field hockey
|ᱯᱷᱤᱱ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Finswimming
|ᱯᱷᱤᱥᱴ ᱵᱚᱞ=Fistball
|ᱯᱷᱞᱟᱜᱽ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Flag Football
|ᱯᱷᱞᱳᱨ ᱦᱚᱠᱤ=Street hockey
|ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱰᱤᱥᱠ=Ultimate
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱕-ᱮ-ᱥᱟᱭᱤᱰ
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱗-ᱮ-ᱥᱟᱭᱤᱰ
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|ᱯᱷᱩᱴᱱᱮᱴ=Futnet (Football Tennis)
|ᱜᱳ=Go (game)
|ᱜᱳᱞᱵᱚᱞ=Goalball - Paralympic
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (artistic)
|ᱦᱟᱭ ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ=High Diving
|ᱦᱤᱯ ᱦᱚᱯ ᱰᱮᱱᱥ=Breakdancing
|ᱦᱚᱠᱤ=Ice hockey
|ᱦᱚᱠᱤ᱕ᱮᱥ (Hockey5s)=Field hockey
|ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ=Sepaktakraw
|ᱦᱟᱨᱰᱚᱞᱥ=Athletics (hurdles running)
|ᱟᱭᱤᱥ ᱦᱚᱠᱤ=Ice hockey
|ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱠᱤ=Ice sledge hockey - Paralympic
|ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱴᱚᱠ ᱥᱯᱳᱴ=Icestock
|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling artistic
|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱥᱚᱠᱟᱨ=Futsal
|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Tennis
|ᱡᱮᱴ ᱥᱠᱤ=Jet Ski
|ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ=Equestrian Jumping
|ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ=Jujitsu
|ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ=Jujitsu
|ᱡᱩᱡᱩᱛᱥᱩ=Jujitsu
|ᱠᱟᱨᱴ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Karting
|ᱠᱷᱳ-ᱠᱷᱳ=Kho kho
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱟ
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ-ᱫᱳ
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮᱫᱳ
|ᱠᱟᱛᱟ=Karate
|ᱠᱟᱭᱟᱠᱤᱝ=Canoeing (slalom)
|ᱠᱤᱠ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ=Kickboxing
|ᱠᱟᱭᱤᱴᱯᱷᱚᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ
|ᱠᱟᱭᱤᱴᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ=Kiteboarding
|ᱠᱩᱢᱤᱛᱮ=Karate Kumite
|ᱠᱣᱤᱠ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ=Cricket
|ᱠᱭᱳᱨᱩᱜᱤ=Taekwondo
|ᱞᱚᱱ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Tennis
|ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Open water swimming
|ᱱᱮᱵᱷᱟᱞ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ=Modern pentathlon{{#ifexpr:{{title year|nomatch=2026}}<2025| (pre-2025)}}
|ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ=MMA
|ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱤᱠᱮᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Motorcycle
|ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠᱤᱝ=Cycling (mountain biking)
|ᱢᱩᱣᱟᱭ=Muay Thai
|ᱢᱩᱣᱟᱭᱛᱷᱟᱭ=Muay Thai
|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕=Netball
|ᱱᱚᱨᱰᱤᱠ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=Cross country skiing
|ᱚᱵᱽᱥᱴᱮᱠᱚᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ=Obstacle course racing
|ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=Weightlifting
|ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ=Canoeing (flatwater)
|ᱯᱮᱰᱮᱞ=Paddel tennis
|ᱯᱮᱰᱮᱞ = Canoeing
|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ=Canoeing (flatwater)
|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ=Canoeing (slalom)
|ᱯᱮᱨᱟ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=Athletics
|ᱯᱮᱨᱟ ᱵᱚᱣᱞᱥ=Lawn bowls
|ᱯᱮᱨᱟᱠᱮᱱᱳ=Canoeing (flatwater)
|ᱯᱮᱨᱟᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ=Canoeing (flatwater)
|ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ=Judo (Paralympics)
|ᱯᱮᱨᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=Powerlifting
|ᱯᱮᱨᱟ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Swimming
|ᱯᱮᱨᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (track)
|ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ=Skateboarding
|ᱯᱮᱴᱟᱝᱠᱭᱩ=Petanque
|ᱯᱳᱞ ᱵᱷᱚᱞᱴ=Athletics (pole vault)
|ᱯᱩᱢᱥᱟᱭᱮ=Karate
|ᱯᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱮᱨᱟᱜᱽᱞᱟᱭᱰᱤᱝ=Paramotoring
|ᱨᱮᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=Rackets
|ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (rhythmic)
|ᱨᱤᱝᱜᱮᱴ=Ice hockey
|ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (road)
|ᱨᱳᱰ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline speed skating
|ᱨᱚᱠ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ=Climbing
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ=Inline extreme skating
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline extreme skating
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Inline speed skating
|ᱨᱳᱞᱟᱨ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline speed skating
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=Rugby union
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ=Rugby league
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ ᱱᱟᱭᱤᱱᱥ=Rugby league
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ=Rugby Sevens
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Rugby union
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ=Sepaktakraw
|ᱥᱚᱨᱴ-ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Short track speed skating
|ᱥᱚᱴ ᱯᱩᱴ=Athletics (shot put)
|ᱥᱤᱴᱤᱝ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball - Paralympic
|ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Speed skating
|ᱥᱠᱤ ᱚᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱤᱭᱟᱨᱤᱝ=Ski-orienteering
|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ=Canoeing (slalom)
|ᱥᱱᱩᱠᱟᱨ=Billiards
|ᱥᱚᱠᱟᱨ=Football
|ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ=Motorcycle
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ=Climbing
|ᱥᱟᱨᱯᱷ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱮᱵᱷᱤᱝ=Lifesaving
|ᱞᱚᱝᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ=Surfing
|ᱥᱚᱨᱴᱵᱳᱨᱰ ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ=Surfing
|ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Shooting
|ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=Synchronized swimming
|ᱴᱮᱱ-ᱯᱤᱱ ᱵᱚᱣᱞᱤᱝ=Bowling
|ᱴᱳᱵᱳᱜᱟᱱᱤᱝ=Skeleton
|ᱴᱟᱪ=Rugby union
|ᱴᱟᱪ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Rugby union
|ᱴᱨᱮᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱰ=Athletics
|ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=Cycling (track)
|ᱴᱨᱮᱠ ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=Inline speed skating
|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ=Dragon boat
|ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Wrestling
|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=Gymnastics (trampoline)
|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱᱤᱝ=Gymnastics (trampoline)
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱮ=Modern triathle
|ᱴᱨᱤᱯᱚᱞ ᱡᱟᱢᱯ=Athletics (triple jump)
|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ=Spearfishing
|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱦᱚᱠᱤ=Underwater hockey
|ᱭᱩᱱᱤᱦᱚᱠᱤ=Unihockey
|ᱵᱷᱟ'ᱟ=Vaa
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ=Volleyball (indoor)
|ᱣᱟᱞ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ=Climbing
|ᱣᱟᱴᱟᱨᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=Water skiing
|ᱣᱟᱴᱟᱨᱥᱠᱤ ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ=Water skiing
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=Wheelchair basketball - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=Wheelchair basketball - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱞᱤᱝ=Wheelchair curling - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=Wheelchair rugby - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱴᱮᱱᱤᱥ=Wheelchair tennis - Paralympic
|ᱦᱩᱭᱤᱞᱪᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ=Wheelchair fencing - Paralympic
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ (ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)=Wrestling Freestyle
|ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Wrestling Freestyle
|ᱜᱽᱨᱮᱠᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ=Wrestling
|ᱭᱟᱪᱤᱝ=Sailing
|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=[[᱓x᱓ (ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ)|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ]] |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ=ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ |ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱵᱤᱪ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱵᱤᱪ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱢᱵᱳ=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ=[[ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ]] |ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |ᱵᱤᱪ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱵᱤᱪ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ=ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ |ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]|ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ=[[ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ (ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ)|ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ]] |ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰᱥ=[[ᱠᱤᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ]] |ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ (BMX)=[[ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱥᱤᱝ]] |ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ =[[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]] |ᱠᱨᱚᱥ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=[[ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ=[[ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ]] |ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ]] |ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱵᱳᱴ=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱳᱴ]] |ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ=[[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ]] |ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴᱥ=[[ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴ]]ᱥ |ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ=[[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ]] |ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ]] |ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ=[[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰ=[[ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰᱤᱝ (ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴ)|ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰ]] |ᱜᱳ=[[ᱜᱳ (ᱜᱮᱢ)|ᱜᱳ]] |ᱦᱚᱠᱤ=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱦᱚᱠᱤ|ᱦᱚᱠᱤ]] |ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ=[[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ|ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] |ᱢᱩᱣᱟᱭ=[[ᱢᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱟᱭ|ᱢᱩᱣᱟᱭ]]|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕= [[ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕]] |ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ= [[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ]] |ᱯᱮᱰᱮᱞ=[[ᱯᱮᱰᱮᱞ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ=[[ᱨᱳᱰ ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |ᱨᱳᱭᱤᱝ=[[ᱨᱳᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱨᱳᱭᱤᱝ]] |ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ=[[ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] |ᱥᱮᱞᱤᱝ=[[ᱥᱮᱞᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱮᱞᱤᱝ]] |ᱥᱟᱢᱵᱳ=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |ᱥᱩᱴᱤᱝ=[[ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱩᱴᱤᱝ]] |ᱥᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |ᱯᱮᱨᱟ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ=[[ᱯᱮᱨᱟ-ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ=[[ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ|ᱡᱩᱰᱳ]] |ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ=[[ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ]] |ᱥᱟᱴᱚᱞᱠᱚᱠ=[[ᱡᱤᱭᱟᱱᱡᱤ|ᱥᱟᱴᱚᱞᱠᱚᱠ]] |ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ]] |ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ=[[ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ]] |ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ=[[ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱤᱠᱮᱞ ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ|ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ]] |ᱥᱠᱣᱟᱥ=[[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]] |ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |ᱴᱟᱪ=[[ᱴᱟᱪ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ)|ᱴᱟᱪ]] |ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ=[[ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱᱤᱝ|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ]] |ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ=[[ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ (ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ)|ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ]]|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ=[[ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ=[[ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ=[[ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱥᱤᱝ|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ]] |ᱵᱷᱟ'ᱟ=[[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱵᱷᱟ'ᱟ]] |ᱵᱷᱳᱠᱳᱴᱨᱩᱭᱮᱱ=[[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱷᱳᱠᱳᱴᱨᱩᱭᱮᱱ]] |ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ=[[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ]] |ᱣᱩᱥᱩ=[[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] |ᱭᱟᱪᱤᱝ=[[ᱭᱟᱪ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱭᱟᱪᱤᱝ]] |ᱭᱳᱜᱟᱥᱟᱱᱟ=[[ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱭᱳᱜᱟ|ᱭᱳᱜᱟᱥᱟᱱᱟ]] |ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ]] |ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{details link|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[Category:Multi-sport events templates]]
</noinclude>
fh4nht1gf7lci9jmjhym1oah5pzm6iz
198166
198165
2026-09-22T09:14:46Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
Undid revision [[Special:Diff/198165|198165]] by [[Special:Contributions/ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[User talk:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|talk]])
198166
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|3-on-3 basketball=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[:en:Cycle sport|ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
ggi7p6c2g4imjm2u83eo7gl82gjruoy
198167
198166
2026-09-22T09:16:41Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198167
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|3-on-3 basketball=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
ojv7snp7liueknugee7zfjch2rwpthf
198168
198167
2026-09-22T09:18:30Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198168
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=Aquatics |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
toc3z774lk76uaoka56lqo6yfxp5d4n
198169
198168
2026-09-22T09:21:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198169
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=[[Diving (sport)|Diving]] |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
r1yi5xns88y6ggshhm89ek0l9dfqiif
198170
198169
2026-09-22T09:22:47Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198170
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3-on-3 basketball
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=ᱵᱮᱰᱴᱤᱱᱴᱟᱱ
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=ᱯᱟᱭᱨᱟ
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=ᱛᱩᱧ
|Field Hockey
|Field hockey5s=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon=Modern pentathlon
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Para athletics=Athletics
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[3x3 (basketball)|3-on-3 basketball]] |Aquatics=ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ |Athletics=[[Sport of athletics|Athletics]] |Beach athletics=[[Sport of athletics|Beach athletics]] |Beach sambo=[[Sambo (martial art)|Beach sambo]] |Indoor athletics=[[Sport of athletics|Indoor athletics]] |Indoor archery=[[Archery|Indoor archery]] |Indoor kabaddi=[[Kabaddi|Indoor kabaddi]] |Beach kabaddi=[[Kabaddi|Beach kabaddi]] |Billiard=Billiard |Blind football=[[Blind football|Football]] |Blind cricket=[[Blind cricket|Cricket]]|Casting=[[Casting (fishing)|Casting]] |Billiards=[[Cue sports|Billiard]] |BMX=[[BMX racing]] |Breaking =[[Breakdancing|Breaking]] |Cross country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cross-country skiing=[[Cross-country skiing (sport)|Cross-country skiing]] |Cycling=[[ᱥᱟᱭᱠᱮᱞᱤᱝ]] |Diving=ᱰᱟᱭᱵᱤᱝ |Dragon and lion dance=[[Dragon dance|Dragon]] & [[lion dance]] |Dragonboat=[[Dragon boat]] |Equestrian=[[Equestrianism|Equestrian]] |Extreme sports=[[Extreme sport]]s |Field Hockey=[[Field hockey]] |Football=[[Association football|Football]] |Go=[[Go (game)|Go]] |Hockey=[[Ice hockey|Hockey]] |Hoop takraw=[[Sepak takraw|Hoop takraw]] |Muay=[[Muay Thai|Muay]]|Netball Fast 5= [[Netball|Netball Fast 5]] |Outrigger canoeing= [[Outrigger canoe|Outrigger canoeing]] |Padel=[[Padel (sport)|Padel]] |Road cycling=[[Road bicycle racing|Road cycling]] |Rowing=[[Rowing (sport)|Rowing]] |Rugby=[[Rugby union]] |Sailing=[[Sailing (sport)|Sailing]] |Sambo=[[Sambo (martial art)|Sambo]] |Shooting=[[Shooting sports|Shooting]] |Short course swimming=[[Swimming (sport)|Short course swimming]] |Para athletics=[[Para-athletics]] |Paralympic judo=[[Paralympic judo|Judo]] |Showdown=[[Showdown (sport)|Showdown]] |Shuttlecock=[[Jianzi|Shuttlecock]] |Skating=[[Ice skating|Skating]] |Skeleton=[[Skeleton (sport)|Skeleton]] |Speedway=[[Motorcycle speedway|Speedway]] |Squash=[[Squash (sport)|Squash]] |Swimming=[[Swimming (sport)|Swimming]] |Touch=[[Touch football (rugby league)|Touch]] |Trampoline gymnastics=[[Trampolining|Trampoline]] |Tumbling=[[Tumbling (gymnastics)|Tumbling]] |Underwater fishing=[[Spearfishing|Underwater fishing]] |Va'a=[[Outrigger canoe|Va'a]] |Vocotruyen=[[Vietnamese martial arts|Vocotruyen]] |Weightlifting=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]] |Wushu=[[Wushu (sport)|Wushu]] |Yachting=[[Yacht racing|Yachting]] |Yogasana=[[Competitive yoga|Yogasana]] |Zurkhaneh=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh]] |Zurkhaneh sports=[[Pahlevani and zoorkhaneh rituals|Zurkhaneh sports]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ]]
</noinclude>
ebdb1xq1de39o38yq47tyu6gj336rw8
198173
198170
2026-09-22T09:37:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198173
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|3-on-3 basketball=3-on-3 basketball
|3x3 basketball=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=Badminton
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=Swimming
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=Archery
|Field Hockey=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hockey5s=Field hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon
|Modern pentathlon=Modern pentathlon{{#ifexpr:{{title year|nomatch=2026}}<2025| (pre-2025)}}
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Paddle = Canoeing
|Sprint paddle=Canoeing (flatwater)
|Slalom paddle=Canoeing (slalom)
|Para athletics=Athletics
|Para bowls=Lawn bowls
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Para track cycling=Cycling (track)
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair 3x3 basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[᱓x᱓ (ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ)|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ]] |Aquatics=ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ |Athletics=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Beach athletics=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱵᱤᱪ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Beach sambo=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |Indoor athletics=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Indoor archery=[[ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ]] |Indoor kabaddi=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |Beach kabaddi=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱵᱤᱪ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |Billiard=ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ |Blind football=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |Blind cricket=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]|Casting=[[ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ (ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ)|ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ]] |Billiards=[[ᱠᱤᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ]] |BMX=[[ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱥᱤᱝ]] |Breaking =[[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]] |Cross country skiing=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |Cross-country skiing=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |Cycling=[[ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |Diving=[[ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱰᱟᱭᱵᱤᱝ]] |Dragon and lion dance=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ]] |Dragonboat=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱳᱴ]] |Equestrian=[[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ]] |Extreme sports=[[ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴ]]ᱥ |Field Hockey=[[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ]] |Individual=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ]] |Sprint=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ]] |Football=[[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |Freeride=[[ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰᱤᱝ (ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴ)|ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰ]] |Go=[[ᱜᱳ (ᱜᱮᱢ)|ᱜᱳ]] |Hockey=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱦᱚᱠᱤ|ᱦᱚᱠᱤ]] |Hoop takraw=[[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ|ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] |Muay=[[ᱢᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱟᱭ|ᱢᱩᱣᱟᱭ]]|Netball Fast 5= [[ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕]] |Outrigger canoeing= [[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ]] |Padel=[[ᱯᱮᱰᱮᱞ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |Road cycling=[[ᱨᱳᱰ ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |Rowing=[[ᱨᱳᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱨᱳᱭᱤᱝ]] |Rugby=[[ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] |Sailing=[[ᱥᱮᱞᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱮᱞᱤᱝ]] |Sambo=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |Shooting=[[ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱩᱴᱤᱝ]] |Short course swimming=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |Para athletics=[[ᱯᱮᱨᱟ-ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Paralympic judo=[[ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ|ᱡᱩᱰᱳ]] |Showdown=[[ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ]] |Shuttlecock=[[ᱡᱤᱭᱟᱱᱡᱤ|ᱥᱟᱴᱚᱞᱠᱚᱠ]] |Skating=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ]] |Skeleton=[[ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ]] |Speedway=[[ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱤᱠᱮᱞ ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ|ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ]] |Squash=[[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]] |Swimming=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |Touch=[[ᱴᱟᱪ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ)|ᱴᱟᱪ]] |Trampoline gymnastics=[[ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱᱤᱝ|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ]] |Tumbling=[[ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ (ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ)|ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ]]|Sprint paddle=[[ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |Slalom paddle=[[ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |Underwater fishing=[[ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱥᱤᱝ|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ]] |Va'a=[[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱵᱷᱟ'ᱟ]] |Vocotruyen=[[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱷᱳᱠᱳᱴᱨᱩᱭᱮᱱ]] |Weightlifting=[[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ]] |Wushu=[[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] |Yachting=[[ᱭᱟᱪ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱭᱟᱪᱤᱝ]] |Yogasana=[[ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱭᱳᱜᱟ|ᱭᱳᱜᱟᱥᱟᱱᱟ]] |Zurkhaneh=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ]] |Zurkhaneh sports=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{details link|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[Category:Multi-sport events templates]]
</noinclude>
thyle4sgmnc0f0l0epquyqe8gvv6d0r
198174
198173
2026-09-22T09:39:18Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198174
wikitext
text/x-wiki
{{#switch:{{lc:{{{Image|}}}}} |no=[[Category:Pages using the GamesSport template with no image]]|#default=[[File:{{#switch: {{{1|}}}
|3-on-3 basketball=3-on-3 basketball
|3x3 basketball=3x3 basketball
|Acrobatic gymnastics=Gymnastics (acrobatic)
|Aerobic gymnastics=Gymnastics (aerobic)
|Aeroball=Aéroball
|Aviation model=Aeromodeling
|Aggressive inline=Inline extreme skating
|Aggressive inline skating=Inline extreme skating
|Air badminton=Badminton
|Air sports=Paragliding
|Aquatics=Swimming
|Arctic sports=High kick
|Arm wrestling=Armwrestling
|Artistic gymnastics=Gymnastics (artistic)
|Artistic swimming=Synchronized swimming
|Association football=Football
|Australian rules football=Australian football
|Basque Pelota=Basque pelota
|Beach football=Football
|Beach rugby=Rugby
|Beach volleyball=Volleyball (beach)
|4x4 beach volleyball=Volleyball (beach)
|Beach sepak takraw=Beach sepaktakraw
|Beach sprint=Rowing
|Beach tennis=Tennis
|Billiard
|Billiards and snooker=Billiards
|Billiard sports
|Billiards sports=Cue sports
|Blind football=Football 5-a-side
|Blind powerlifting=Powerlifting (three lifts)
|Blind cricket=Cricket
|BMX
|BMX cycling
|BMX racing=Cycling (BMX)
|Boccia=Boccia - Paralympic
|Bouldering=Climbing
|Boules=Boules sports
|Bowls=Lawn bowls
|Box lacrosse=Lacrosse
|Breakdance=Breakdancing
|Breaking=Breakdancing
|Bridge=Contract bridge
|Canoeing
|Canoeing and kayaking (slalom)
|Canoe slalom=Canoeing (slalom)
|Canoeing and kayaking
|Canoeing and kayaking (sprint)
|Canoe-Kayak
|Canoe sprint=Canoeing (flatwater)
|Cross-country skiing=Cross country skiing
|Cycling=Cycling (road)
|Dancesport=DanceSport
|Dene games=Snow snake
|Disabled sports=Athletics - Paralympic
|Dog mushing=Sled dog racing
|Dragon boat racing=Dragon boat
|Dragonboat=Dragon boat
|Dressage=Equestrian Dressage
|Duathlon=Duathlon (all stages)
|Equestrian (dressage)=Equestrian Dressage
|Equestrian (eventing)
|Eventing=Equestrian Eventing
|Equestrian (jumping)=Equestrian Jumping
|Esports
|eSports=Electronic sports
|Extreme sports=Inline extreme skating
|Field archery=Archery
|Field Hockey=Field hockey
|Fin swimming=Finswimming
|Fist ball=Fistball
|Flag football=Flag Football
|Floor hockey=Street hockey
|Flying disc=Ultimate
|Football 5-a-side
|Football 7-a-side
|Football tennis
|Futnet=Futnet (Football Tennis)
|Go=Go (game)
|Goalball=Goalball - Paralympic
|Gymnastics=Gymnastics (artistic)
|High diving=High Diving
|Hip hop dance=Breakdancing
|Hockey=Ice hockey
|Hockey5s=Field hockey
|Hoop takraw=Sepaktakraw
|Hurdles=Athletics (hurdles running)
|Ice Hockey=Ice hockey
|Ice sledge hockey=Ice sledge hockey - Paralympic
|Ice stock sport=Icestock
|Indoor cycling=Cycling artistic
|Indoor soccer=Futsal
|Indoor tennis=Tennis
|Jet ski=Jet Ski
|Jumping=Equestrian Jumping
|Ju-jitsu=Jujitsu
|Ju-Jitsu=Jujitsu
|Jujutsu=Jujitsu
|Kart racing=Karting
|Kho-Kho=Kho kho
|Karate kata
|Karate-do
|Karatedo
|Kata=Karate
|Kayaking=Canoeing (slalom)
|Kick boxing=Kickboxing
|Kitefoil racing
|Kitesurfing=Kiteboarding
|Kumite=Karate Kumite
|Kwik cricket=Cricket
|Kyorugi=Taekwondo
|Lawn tennis=Tennis
|Marathon swimming=Open water swimming
|Naval pentathlon
|Military pentathlon
|Modern pentathlon=Modern pentathlon{{#ifexpr:{{title year|nomatch=2026}}<2025| (pre-2025)}}
|Mixed martial arts=MMA
|Motorcycle racing=Motorcycle
|Mountain biking=Cycling (mountain biking)
|Muay=Muay Thai
|Muaythai=Muay Thai
|Netball Fast 5=Netball
|Nordic skiing=Cross country skiing
|Obstacle racing=Obstacle course racing
|Olympic weightlifting=Weightlifting
|Outrigger canoeing=Canoeing (flatwater)
|Padel=Paddel tennis
|Paddle = Canoeing
|Sprint paddle=Canoeing (flatwater)
|Slalom paddle=Canoeing (slalom)
|Para athletics=Athletics
|Para bowls=Lawn bowls
|Paracanoe=Canoeing (flatwater)
|Paracanoeing=Canoeing (flatwater)
|Paralympic judo=Judo (Paralympics)
|Para powerlifting=Powerlifting
|Para swimming=Swimming
|Para track cycling=Cycling (track)
|Park skateboarding=Skateboarding
|Pétanque=Petanque
|Pole vault=Athletics (pole vault)
|Poomsae=Karate
|Powered paragliding=Paramotoring
|Racquetball=Rackets
|Rhythmic gymnastics=Gymnastics (rhythmic)
|Ringette=Ice hockey
|Road cycling=Cycling (road)
|Road speed skating=Inline speed skating
|Rock climbing=Climbing
|Roller freestyle=Inline extreme skating
|Roller freestyle skating=Inline extreme skating
|Roller skating
|Roller sports
|Roller Sports=Inline speed skating
|Roller speed skating=Inline speed skating
|Rugby football=Rugby union
|Rugby league sevens=Rugby league
|Rugby league nines=Rugby league
|Rugby sevens=Rugby Sevens
|Rugby=Rugby union
|Sepak takraw=Sepaktakraw
|Short-track speed skating=Short track speed skating
|Shot put=Athletics (shot put)
|Sitting volleyball=Volleyball - Paralympic
|Skating=Speed skating
|Ski orienteering=Ski-orienteering
|Slalom canoeing=Canoeing (slalom)
|Snooker=Billiards
|Soccer=Football
|Speedway=Motorcycle
|Sport climbing=Climbing
|Surf lifesaving=Lifesaving
|Longboard surfing=Surfing
|Shortboard surfing=Surfing
|Shooting sports=Shooting
|Synchronised swimming=Synchronized swimming
|Ten-pin bowling=Bowling
|Tobogganing=Skeleton
|Touch=Rugby union
|Touch rugby=Rugby union
|Track and field=Athletics
|Track cycling=Cycling (track)
|Track speed skating=Inline speed skating
|Traditional boat race=Dragon boat
|Traditional wrestling=Wrestling
|Trampoline gymnastics=Gymnastics (trampoline)
|Trampolining=Gymnastics (trampoline)
|Triathle=Modern triathle
|Triple jump=Athletics (triple jump)
|Underwater fishing=Spearfishing
|Underwater hockey=Underwater hockey
|Unihockey=Unihockey
|Va'a=Vaa
|Volleyball=Volleyball (indoor)
|Wall climbing=Climbing
|Waterskiing=Water skiing
|Waterski jumping=Water skiing
|Wheelchair basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair 3x3 basketball=Wheelchair basketball - Paralympic
|Wheelchair curling=Wheelchair curling - Paralympic
|Wheelchair rugby=Wheelchair rugby - Paralympic
|Wheelchair tennis=Wheelchair tennis - Paralympic
|Wheelchair fencing=Wheelchair fencing - Paralympic
|Wrestling (freestyle)=Wrestling Freestyle
|Freestyle wrestling=Wrestling Freestyle
|Greco-Roman wrestling=Wrestling
|Yachting=Sailing
|Zurkhaneh sports=Zurkhaneh
|#default={{{1}}}}} pictogram.svg|20px|alt=|link=|class=skin-invert]] }}{{#switch:{{{Format|}}} |d=[[{{{1}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|{{{1}}}]] |{{#switch: {{{1|}}} |3-on-3 basketball=[[᱓x᱓ (ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ)|᱓-ᱚᱱ-᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ]] |Aquatics=ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ |Athletics=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Beach athletics=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱵᱤᱪ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Beach sambo=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱵᱤᱪ ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |Indoor athletics=[[ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Indoor archery=[[ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ]] |Indoor kabaddi=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |Beach kabaddi=[[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ|ᱵᱤᱪ ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] |Billiard=ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ |Blind football=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |Blind cricket=[[ᱵᱞᱟᱭᱤᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]|Casting=[[ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ (ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ)|ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ]] |Billiards=[[ᱠᱤᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ|ᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱨᱰ]] |BMX=[[ᱵᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱠᱥ ᱨᱮᱥᱤᱝ]] |Breaking =[[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]] |Cross country skiing=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |Cross-country skiing=[[ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱠᱨᱚᱥ-ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱥᱠᱤᱭᱤᱝ]] |Cycling=[[ᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |Diving=[[ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱰᱟᱭᱵᱤᱝ]] |Dragon and lion dance=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ|ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱰᱮᱱᱥ]] |Dragonboat=[[ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱳᱴ]] |Equestrian=[[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱᱤᱡᱚᱢ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ]] |Extreme sports=[[ᱮᱠᱥᱴᱨᱤᱢ ᱥᱯᱳᱴ]]ᱥ |Field Hockey=[[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ]] |Individual=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱤᱱᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ]] |Sprint=[[ᱥᱠᱤ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ]] |Football=[[ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ]] |Freeride=[[ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰᱤᱝ (ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴ)|ᱯᱷᱨᱤᱨᱟᱭᱤᱰ]] |Go=[[ᱜᱳ (ᱜᱮᱢ)|ᱜᱳ]] |Hockey=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱦᱚᱠᱤ|ᱦᱚᱠᱤ]] |Hoop takraw=[[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ|ᱦᱩᱯ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] |Muay=[[ᱢᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱟᱭ|ᱢᱩᱣᱟᱭ]]|Netball Fast 5= [[ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ|ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱕]] |Outrigger canoeing= [[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ]] |Padel=[[ᱯᱮᱰᱮᱞ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |Road cycling=[[ᱨᱳᱰ ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱨᱳᱰ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ]] |Rowing=[[ᱨᱳᱭᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱨᱳᱭᱤᱝ]] |Rugby=[[ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ]] |Sailing=[[ᱥᱮᱞᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱮᱞᱤᱝ]] |Sambo=[[ᱥᱟᱢᱵᱳ (ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ)|ᱥᱟᱢᱵᱳ]] |Shooting=[[ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱩᱴᱤᱝ]] |Short course swimming=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱚᱨᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |Para athletics=[[ᱯᱮᱨᱟ-ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ]] |Paralympic judo=[[ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱩᱰᱳ|ᱡᱩᱰᱳ]] |Showdown=[[ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱳᱰᱟᱣᱩᱱ]] |Shuttlecock=[[ᱡᱤᱭᱟᱱᱡᱤ|ᱥᱟᱴᱚᱞᱠᱚᱠ]] |Skating=[[ᱟᱭᱤᱥ ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱥᱠᱮᱴᱤᱝ]] |Skeleton=[[ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱱ]] |Speedway=[[ᱢᱚᱴᱚᱨᱥᱟᱭᱤᱠᱮᱞ ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ|ᱥᱯᱤᱰᱣᱮ]] |Squash=[[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]] |Swimming=[[ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] |Touch=[[ᱴᱟᱪ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱤᱜᱽ)|ᱴᱟᱪ]] |Trampoline gymnastics=[[ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱᱤᱝ|ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ]] |Tumbling=[[ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ (ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ)|ᱴᱟᱢᱵᱽᱞᱤᱝ]]|Sprint paddle=[[ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |Slalom paddle=[[ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ|ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱯᱮᱰᱮᱞ]] |Underwater fishing=[[ᱥᱯᱤᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱥᱤᱝ|ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱷᱤᱥᱤᱝ]] |Va'a=[[ᱟᱣᱩᱴᱨᱤᱜᱚᱨ ᱠᱮᱱᱳ|ᱵᱷᱟ'ᱟ]] |Vocotruyen=[[ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ|ᱵᱷᱳᱠᱳᱴᱨᱩᱭᱮᱱ]] |Weightlifting=[[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ]] |Wushu=[[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] |Yachting=[[ᱭᱟᱪ ᱨᱮᱥᱤᱝ|ᱭᱟᱪᱤᱝ]] |Yogasana=[[ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱭᱳᱜᱟ|ᱭᱳᱜᱟᱥᱟᱱᱟ]] |Zurkhaneh=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ]] |Zurkhaneh sports=[[ᱯᱟᱦᱞᱮᱵᱷᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱥ|ᱡᱩᱨᱠᱷᱟᱱᱮᱦ ᱥᱯᱳᱴᱥ]] |#default=[[{{{1}}}]]}}}} {{#if:{{{Events|}}}| <small>({{{2|{{{Events}}}}}})</small> }} {{#switch:{{{Format|}}} |d=|m=|({{detailslink|{{{1|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}} }})}} {{#if:{{{Competitors|}}} | <small>([[{{{Competitors|}}} {{#invoke:string|match|{{PAGENAME}}|at the.*|nomatch=at the {{PAGENAME}}}}|competitors]])</small> }}<noinclude>
{{documentation}}
[[Category:Multi-sport events templates]]
</noinclude>
fb0cpogto1swt4gdemw0l82ysxsri8u
ᱱᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
0
29386
198141
161937
2026-09-22T07:15:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198141
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = ᱱᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| native_name =
| native_name_lang = ᱱᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| image =
| image_upright =
| image_alt =
| caption =
| latin_name =
| other_name = ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| former_name =
| motto = "Nityam Yato Shubhodayam"
| motto_lang =
| mottoeng = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ
| top_free_label =
| top_free =
| type = ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ [[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
| established = ᱒᱐᱑᱑
| closed = <!-- {{end date|YYYY}} -->
| founder =
| parent =
| affiliation = [[ᱜᱳᱣᱩᱲ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| religious_affiliation =
| academic_affiliation =
| endowment =
| budget =
| officer_in_charge =
| chairman =
| chairperson =
| chancellor =
| president = ᱰᱨ. ᱚᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱭ
| vice-president =
| superintendent =
| vice_chancellor =
| provost =
| rector =
| principal =
| director =
| dean =
| head_label =
| head =
| academic_staff =
| administrative_staff =
| students =
| undergrad =
| postgrad =
| doctoral =
| other =
| address = ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱢᱳᱲ
| city = [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ |ᱛᱚᱯᱚᱱ]]
| state = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| province = ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| postcode = ᱗᱓᱓᱑᱒᱗
| coordinates =
| pushpin_map =
| campus = ᱵᱟᱡᱟᱨ
| language = ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ
| free_label =
| free =
| free_label2 =
| free2 =
| colors = <!--or, colours= -->
| athletics =
| sports =
| athletics_nickname = <!--or, sports_nickname= -->
| sporting_affiliations =
| mascot = <!--or, mascots= -->
| sports_free_label =
| sports_free =
| sports_free_label2 =
| sports_free2 =
| website =[https://nmmcollege.in/welcome/ ᱱᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]
| logo =
| logo_size = 150px
| logo_alt =
| footnotes =
}}
'''ᱱᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''' ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱩᱲ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Affiliated College of University of Gour Banga . |url=http://www.ugb.ac.in/general-degree-colleges/ |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130408054823/http://www.ugb.ac.in/general-degree-colleges/ |archivedate=2013-04-08 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ==
* ᱵᱟᱝᱞᱟ
* ᱤᱝᱞᱤᱥ
* ᱱᱟᱜᱟᱢ
* ᱥᱮᱪᱮᱫ
* ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱴᱩᱨᱠᱩ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟ ᱞᱚᱯᱥᱟ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]]
* [[ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://nmmcollege.in/welcome/ ᱱᱮᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240608233957/https://nmmcollege.in/welcome |date=2024-06-08 }}
*[http://www.ugb.ac.in/ ᱜᱳᱣᱩᱲ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140418233706/http://www.ugb.ac.in/ |date=2014-04-18 }}
*[http://www.ugc.ac.in/ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ]
*[http://www.naac.gov.in/ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱨᱮᱰᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
c7yfp7jap3lzddgsaom5144b8hoaiz6
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ
0
35842
198125
198001
2026-09-22T05:14:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198125
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ}}
{{Infobox ethnic group
| group = ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ
| image = Women of Paniya community in Kerala .jpg
| caption = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ
| pop = ᱙᱙,᱐᱗᱙
| popplace = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| region1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| pop1 = ᱘᱘,᱔᱕᱐<ref>{{cite web |title=A-11: State primary census abstract (PCA) for individual scheduled tribes - Kerala |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42971/download/46639/ST-3200-PCA-A-11-ddw.xlsx |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=August 20, 2024}}</ref>
| region2 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| pop2 = ᱑᱐,᱑᱓᱔<ref>{{cite web |title=A-11: State primary census abstract (PCA) for individual scheduled tribes - Tamil Nadu |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42972/download/46640/ST-3300-PCA-A-11-ddw.xlsx |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=August 20, 2024}}</ref>
| region3 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| pop3 = ᱔᱙᱕<ref>{{cite web |title=A-11: State primary census abstract (PCA) for individual scheduled tribes - Karnataka |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42968/download/46636/ST-2900-PCA-A-11-ddw.xlsx |website=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |access-date=August 20, 2024}}</ref>
| languages = [[ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
| religions = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
| related = [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ]]
}}
'''ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱨ''', '''ᱯᱟᱱᱭᱮᱨ''',<ref>{{Cite web |title=Tribes of India |url=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft8r29p2r8&chunk.id=d0e705&toc.id=&brand=ucpress |access-date=2025-02-03 |website=publishing.cdlib.org}}</ref> ᱟᱨ '''ᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱱ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱚᱰᱮ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱟᱰᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱭᱩᱨᱠᱟᱵᱷᱩ]] ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name= "MSSRF ">{{cite web |title=Wild Food Report |url=https://mssbg.mssrf.org/wp-content/uploads/2020/07/wild-food-report-compressed.pdf |access-date=2026-05-08 |archive-date=2024-12-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241221120326/https://mssbg.mssrf.org/wp-content/uploads/2020/07/wild-food-report-compressed.pdf |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:The races of man, figure 126 Group of Paniyan men and children of Malabar (IA deniofmanoutlinraces00rich).png|left|thumb|ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ᱾]]
ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱜᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱮᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ (Thurston, 1909)᱾
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱥᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱜᱩᱛᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="Kerala">{{cite web|title=Major Tribals in Kerala|url=http://www.focusonpeople.org/major_tribals_in_kerala.htm|publisher=FocusonPeople|accessdate=6 November 2013|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232218/http://www.focusonpeople.org/major_tribals_in_kerala.htm|url-status=dead}}</ref>
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱱ-ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="Keane">{{cite web|last=Keane|first=A. H.|title=Man, Past and Present|url=http://www.gutenberg.org/files/35685/35685-h/35685-h.htm|publisher=Cambridge University Press|accessdate=10 November 2013}}</ref>
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱤᱫ [[ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="Pcg">{{cite web|title=Paniya: A Language of India|url=http://www.ethnologue.com/language/pcg|publisher=Ethnologue|accessdate=6 November 2013}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱩᱴ, ᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱨ, [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱟ᱾<ref name="Kerala"/>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱚᱰᱮ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Pcg"/> ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
[[File:Paniya girl.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ᱾]]
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮᱞᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Pcg"/> ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭ ᱖᱗,᱙᱔᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮ᱾<ref name="Kerala"/> ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱨᱟᱭᱵᱟᱞ ᱯᱤᱯᱩᱞ (PEEP) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱨᱟᱵᱷᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Pcg"/>
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱮ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]᱾<ref name="Pcg"/>
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="Pcg"/>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
[[File:Monsoon scene1.jpg|thumb|right|ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱟᱨ [[ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱚᱰᱮ]], [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾]]
[[File:Valliyurkavu bhagavathhi temple.jpg|thumb|[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱭᱩᱨᱠᱟᱵᱷᱩ]] ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾]]
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ (ᱯᱟᱰᱤᱥ) ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱩᱸᱵᱟᱹ (ᱯᱤᱨᱮ ᱥᱮ ᱪᱟᱞᱟ) ᱟᱨ ᱨᱟᱪᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱤ-ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱸᱵᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Varghese">{{cite web|last=Varghese|first=T.|title=Socio-Economic Profile of Paniya Tribe|url=http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/222/16/16_chapter7.pdf|publisher=Shodhganga|accessdate=9 November 2013}}</ref>
ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱰᱟᱸᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱸᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱰᱩ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮ ''ᱯᱟᱱᱤᱪᱤ'' ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱷᱟᱜ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱰᱟᱸᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ''ᱟᱨᱟᱴᱴᱤ'' ᱯᱟᱹᱱᱪᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ᱾ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱧᱩ, ᱡᱤᱱᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱲᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱯᱤᱯ (PEEP) ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱧᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱝᱜᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Varghese"/>
ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱟᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱯᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="Varghese"/>
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ==
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="Pcg"/> ᱩᱱᱠᱩᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ''ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ'', ''ᱠᱟᱴᱴᱩ-ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤ'' ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱹᱞᱤ, ''ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱟ'' ᱟᱨ ''ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱭᱩᱨᱠᱟᱵᱷᱩ]] (ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ) ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ, ᱢᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱫᱽᱨᱤᱥᱭᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite book |last1=Nambiar |first1=A. C. K. |title=Population, Development, and the Environment: The Dynamic Interface |date=2005 |publisher=Serials Publications |isbn=978-81-86771-59-4 |page=64}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
*[[ᱤᱨᱩᱞᱟᱥ]]
*[[ᱥᱚᱞᱤᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons ᱛᱷᱚᱠ|Paniya people}}
*[http://www.ethnologue.com/language/pcg ᱯᱟᱱᱤᱭᱟ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱚᱰᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ]]
e73697uqcfxolgwek1t4gcy1lm2xm1q
ᱢᱳᱰᱩᱞ:Country alias
828
37637
198157
196189
2026-09-22T08:02:00Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198157
Scribunto
text/plain
-- ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱰᱩᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱮ ᱪᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ,
-- ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱠᱷᱚᱨ IOC/CGA/FINA ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ (alias) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
local function stripToNil(text)
-- ᱡᱩᱫᱤ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱤᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ (nil)᱾
if type(text) == 'string' then
text = text:match('(%S.-)%s*$')
end
return text
end
local function yes(parameter)
-- ᱡᱩᱫᱤ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ "yes/ᱦᱚᱭ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ true ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ᱾
return ({ y = true, yes = true, on = true, [true] = true })[parameter]
end
local function getAlias(args)
-- ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
local alias = stripToNil(args.alias)
local games = stripToNil(args.games)
local year = tonumber(args.year)
local fullName = stripToNil(args.fullName)
if fullName then
year = tonumber(fullName:match('^%d+'))
end
if alias == 'ANG' then
if games == 'ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ' or games == 'Commonwealth Games' then
alias = 'ANG_CGF'
end
elseif alias == 'ART' then
if games == 'ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱜᱮᱢᱥ' or games == 'Asian Indoor and Martial Arts Games' then
alias = 'ART_AIMAG'
elseif games == 'ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ' or games == 'Asian Games' then
alias = 'ART_AG'
end
elseif alias == 'GBR' then
if games == 'ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ' or games == 'World Championships in Athletics' or games == 'World Athletics Championships' or games == 'ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ' then
alias = 'GBR_WCA'
elseif games == 'ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ' or games == 'European Championships' then
if year == 2018 then
alias = 'GBR_WCA'
end
end
elseif alias == 'HKG' then
if games == 'ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ' or games == 'Commonwealth Games' then
alias = 'HKG_CGF'
end
elseif alias == 'IOA' then
if year == 2000 then
alias = 'IOA_2000'
end
elseif alias == 'MAL' or alias == 'MAS' then
if year and year < 1963 then
alias = 'MAL'
else
alias = 'MAS'
end
elseif alias == 'SAM' or alias == 'WSM' then
if year and year < 1998 then
alias = 'WSM'
else
alias = 'SAM'
end
elseif alias == 'SWZ' then
if fullName then
if year and year >= 2018 and fullName ~= '2018 ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ' and fullName ~= '2018 Commonwealth Games' then
alias = 'SWZ_YO2018'
end
elseif year and year >= 2018 and games ~= 'ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ' and games ~= 'Commonwealth Games' then
alias = 'SWZ_YO2018'
else
alias = 'SWZ_YO2018'
end
elseif alias == 'MKD' then
if year and year < 2019 then
alias = 'MKD'
else
alias = 'MKD_2019'
end
elseif alias == 'VNM' then
if year and year <= 1954 then
alias = 'VIE'
end
elseif alias == 'RUS' then
if year and year==2020 then
if games=='ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Summer Olympics' then
alias = 'ROC_2020'
elseif games=='ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Summer Paralympics' then
alias = 'RPC'
end
elseif year and year==2022 and (games=='ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Winter Olympics') then
alias = 'ROC_2020'
end
elseif alias == 'ROC' then
if year and year==1960 and (games=='ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Summer Olympics') then
alias = 'ROC_Formosa'
elseif year and ( year==1964 or year==1968 ) and (games=='ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Summer Olympics') then
alias = 'ROC_Taiwan'
elseif year and year==2020 and (games=='ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Summer Olympics') then
alias = 'ROC_2020'
elseif year and year==2022 and (games=='ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Winter Olympics') then
alias = 'ROC_2020'
elseif year and year==2020 and (games=='ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' or games=='Summer Paralympics') then
alias = 'RPC'
else
local pageName = mw.title.getCurrentTitle().text
if pageName == 'ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ' or pageName == 'Russian Olympic Committee athletes at the Olympics' then
alias = 'ROC_2020'
end
end
elseif alias == 'YUG' or alias == 'SCG' then
if year and year > 1992 and year < 2004 and games ~= 'ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱯᱟᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ' and games ~= 'Summer Paralympics' then
alias = 'FR_YUG'
end
elseif alias == 'ZAI' or alias == 'COD' then
if year and year < 1971 then
alias = 'COK_COD'
elseif year and year <= 1996 then
alias = 'ZAI'
else
alias = 'COD'
end
elseif alias == 'COK' then
if year and year == 1968 then
alias = 'COK_COD'
else
alias = 'COK'
end
end
return alias
end
local function getFlag(args, country)
local year = tonumber(args.year)
local games = stripToNil(args.games)
if games then
local gdata = country[games]
if gdata then
if type(gdata) == 'string' then
return gdata
end
if gdata[year] then
return gdata[year]
end
if type(gdata[1]) == 'string' then
return gdata[1]
end
end
end
for _, item in ipairs(country) do
if type(item) == 'string' then
return item
end
if year and year <= item[1] then
return item[2]
end
end
end
local data = mw.loadData('Module:Country alias/data')
local function countryAlias(args)
local alias = getAlias(args)
local country = data.countries[alias] or data.countries[data.countryAliases[alias]]
local function quit(message)
return args.error or error(message)
end
if not country then
return quit('ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ (Invalid country alias): ' .. tostring(alias))
end
if yes(args.flag) then
return getFlag(args, country) or quit('ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (No flag defined for) ' .. alias)
else
return country.name or quit('ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (No name defined for) ' .. alias)
end
end
local function flagIOC(frame)
local args = frame:getParent().args
local code = stripToNil(args[1]) or error('flagIOC ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱑ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ')
local games = stripToNil(args[2])
local athletes = stripToNil(args[3])
games = games and (games .. ' ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ') or 'ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ'
local parms = {
alias = code,
fullName = games,
year = games:match('^%d+'),
games = games:gsub('^%d+ ?', ''),
}
local fullName = countryAlias(parms)
parms.flag = true
local dispName = fullName
if fullName == 'ROC' then
fullName = 'ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ'
end
return (('[[File:{flag}|22x20px|border|alt=|link=]] [[{games} ᱨᱮ {name}|{dispName}]]{athletes}')
:gsub('{(%w+)}', {
athletes = athletes and
(' <span style="font-size:90%;">(' .. athletes .. ')</span>') or
'',
flag = countryAlias(parms),
games = games,
name = fullName,
dispName = dispName,
}))
end
local function flagXYZ(frame)
local args = frame:getParent().args
local dispType = stripToNil(frame.args['type'])
local code=''
local games=''
local athletes=''
if dispType == 'athlete-O' then
dispType = 'athlete'
args[3] = (args[3] or '') .. ' ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ'
end
if dispType == 'name' or dispType == 'team' then
code = stripToNil(args[1]) or error('ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱑ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ')
games = stripToNil(args[2]) or ''
athletes = stripToNil(args[3])
elseif dispType == 'athlete' or dispType == 'medalist' then
athletes = stripToNil(args[1]) or error('ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱑ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ')
code = stripToNil(args[2]) or error('ᱯᱟᱨᱟᱢᱤᱴᱟᱨ ᱒ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱳᱰ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ')
games = stripToNil(args[3]) or ''
end
local parms = {
alias = code,
fullName = games,
year = games:match('^%d+'),
games = games:gsub('^%d+ ?', ''),
}
local fullName = countryAlias(parms)
parms.flag = true
local dispName = stripToNil(args.name)
if fullName == 'ROC' then
fullName = 'ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ'
dispName = 'ROC'
if dispType == 'team' then dispType = 'name' end
end
local link = '[[{games} ᱨᱮ {name}|{dispName}]]'
if (games == '') then
link = (dispType == 'athlete') and '<abbr title="{name}">{dispName}</abbr>' or '[[{name}|{dispName}]]'
end
if dispType == 'name' then
return (('[[File:{flag}|22x20px|border|alt=|link=]] '..link..'{athletes}')
:gsub('{(%w+)}', {
athletes = athletes and
(' <span style="font-size:90%;">(' .. athletes .. ')</span>') or
'',
flag = countryAlias(parms),
games = games,
name = fullName,
dispName = dispName or fullName,
}))
elseif dispType == 'team' then
return (('[[File:{flag}|22x20px|border|alt=|link=]] '..link..'{alias}')
:gsub('{(%w+)}', {
alias = (' <span style="font-size:90%;">(' .. code .. ')</span>'),
flag = countryAlias(parms),
games = games,
name = fullName,
dispName = dispName or fullName,
}))
elseif dispType == 'athlete' then
return (('[[File:{flag}|22x20px|border|alt=|link=]] {athletes} <span style="font-size:90%;">('..link..')</span>')
:gsub('{(%w+)}', {
athletes = athletes,
flag = countryAlias(parms),
games = games,
name = fullName,
dispName = code,
}))
elseif dispType == 'medalist' then
return (('{athletes}<br>[[File:{flag}|23x15px|border|alt=|link=]] '..link..'')
:gsub('{(%w+)}', {
athletes = athletes,
flag = countryAlias(parms),
games = games,
name = fullName,
dispName = dispName or fullName,
}))
end
end
local function main(frame)
return countryAlias(frame.args)
end
local function _templateMain(args)
args.alias = stripToNil(args[1]) and args[1] or (args.country or '{{{country}}}')
args.year = stripToNil(args.fullName) and mw.ustring.match(args.fullName, '^%d+') or args.year
args.games = stripToNil(args.fullName) and mw.ustring.gsub(args.fullName, '^%d+ ?', '') or args.games
return countryAlias(args)
end
local function templateMain(frame)
return _templateMain(frame:getParent().args)
end
return {
flagIOC = flagIOC,
flagXYZ = flagXYZ,
main = main,
_templateMain = _templateMain,
templateMain = templateMain,
}
b673yxnerrdkco3hydj3rqbnz9u7pwz
ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ
0
37729
198097
196725
2026-09-21T18:24:22Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198097
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ
| image = Chemmeen.JPG
| caption = ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ
| director = [[ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ]]
| producer = [[:ml:ബാബു_ഇസ്മയിൽ_സേട്ടു|ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ (ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱩ)]]
| screenplay = [[ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ]]
| based_on = {{based on|''[[ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ (ᱜᱟᱢᱟᱢ)|ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ]]''|[[ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ]]}}
| starring = [[ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ]]<br />[[ᱥᱤᱞᱟ]]<br />[[ᱢᱟᱫᱷᱩ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱢᱟᱫᱷᱩ]]<br />[[ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]]
| music = [[ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ]]
| cinematography = [[ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ]]<br /> [[:ml: വർഗ്ഗം:യു._രാജഗോപാൽ_കാമറ_ചലിപ്പിച്ച_ചലച്ചിത്രങ്ങൾ|ᱤᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ]]
| editing = [[ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]<br />[[ᱠᱮ. ᱰᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ]]
| studio = ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ
| distributor =
| released = {{Film date|1966|8|19|df=y}}
| runtime =
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
| budget = {{INR}}᱘ ᱞᱟᱠᱷ<ref name="boxoffice">{{Cite news |last=Pradeep |first=K |date=13 August 2015 |title=Behind the scenes of Chemmeen |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170411204415/https://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece |archive-date=11 April 2017 |website=[[ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ]]}}</ref>
| gross = {{INR}}᱔᱐ ᱞᱟᱠᱷ <ref name="boxoffice" />
}}
'''''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ''''' ({{translation|[[ᱤᱪᱟᱹᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ]]}}) ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ ᱮ ᱯᱨᱳᱰᱤᱣᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵᱤᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ-ᱥᱟᱹᱯᱷᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (''ᱠᱟᱫᱟᱞᱟᱢᱢᱟ'', ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱭᱳ) ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱡᱚᱢᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ ᱟᱨ ᱤᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱰᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Venkiteswaran|first=C. S.|date=2015-08-13|title=Chemmeen: 50 Years of a Classic|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece|access-date=2021-06-14|issn=0971-751X|archive-date=10 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710225830/https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece|url-status=live}}</ref>{{sfn|Gupta|1980|loc=''Chemmeen'' (1965), by Ramu Kariat in Kerala, is usually cited as the first notable creative film in the South}} ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱵᱤᱮᱱ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=IBN2 /> ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ ᱞᱟᱦᱨᱮᱱ'' ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ''ᱫᱟ ᱮᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ, ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ'', ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.filmcompanion.in/sandakozhi-2-Tamil-film-sequels-time-between-release|title=Mind The Gap: Tamil Sequels And The Time Between Them|work=[[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮᱱᱤᱭᱚᱱ]]|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20181016203230/https://www.filmcompanion.in/sandakozhi-2-Tamil-film-sequels-time-between-release|archive-date=16 October 2018}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ==
ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵᱤᱡ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱡᱚᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱞᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱪᱟᱠᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾
ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱟᱞᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱟᱪᱠᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱞᱟᱢ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱞᱪᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮ-ᱤᱢᱟᱱᱤ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱜᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩᱣᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱟᱠᱤ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱮᱜᱮᱨ ᱠᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱭᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱽᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱩᱱᱡᱩ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱯᱟᱜᱽᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱯᱟᱜᱽᱞᱟᱢᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱮ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱨᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱠᱩᱞᱤᱭᱮᱫ ᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱫᱚ ᱮᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱫᱳᱥ ᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱛᱮ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱠ ᱮ ᱥᱟᱵᱮ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱥᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱩᱱᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱛᱟᱜ, ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱮᱠᱩᱴᱴᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱤ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱜᱮᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱠ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/classic-movie-of-all-time/article38372423.ece | title=Why 'Chemmeen' remains a high point in Malayalam cinema | newspaper=The Hindu | date=3 February 2022 | last1=Roy | first1=Piyush | archive-date=6 February 2022 | access-date=6 February 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220206115543/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/classic-movie-of-all-time/article38372423.ece | url-status=live }}</ref>
== ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ ==
* ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱢᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱟᱫᱩᱨ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱞᱚᱛᱷᱟ ᱨᱟᱡᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱪᱟᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱟᱫᱩᱨ ᱯᱟᱝᱠᱟᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱞᱟ ᱯᱮᱱᱱᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱱᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱯᱯᱤᱠᱠᱩᱱᱡᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱯᱷᱤᱞᱳᱢᱤᱱᱟ
* ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ
* ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱟᱭᱤᱥᱟ
* ᱡᱮᱨᱟᱨᱰ ᱡᱳᱥᱮᱠᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ==
=== ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ===
ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ {{INR}}᱘᱐᱐᱐ ᱛᱮᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = hindu>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece|title=Behind the scenes of Chemmeen|newspaper=The Hindu|date=13 August 2015|last1=By|first1=Compiled|last2=Pradeep|first2=K.|archive-date=11 April 2017|access-date=16 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411204415/http://www.thehindu.com/features/friday-review/collection-of-facts-and-trivia-about-malayalam-film-chemmeen/article7530083.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=9433257&programId=7940958&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=9|title=തകഴിയെ കാത്ത കാത്ത|newspaper=[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ]]|date=1 June 2011|access-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120404154713/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=9433257&programId=7940958&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=9|archive-date=4 April 2012|url-status=dead}}</ref> ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱥᱠ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/01/28/stories/2008012852290300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080129231946/http://www.hindu.com/2008/01/28/stories/2008012852290300.htm |url-status=dead |archive-date=29 January 2008 |title=Cinema limits freedom of viewers |date=28 January 2008 |access-date=27 May 2011 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ ᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ (ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱩ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ ᱵᱟᱵᱩ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hindu" />
=== ᱥᱩᱴᱤᱝ ===
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱴᱴᱤᱠᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.com/php/placeDetails.php?plid=179&cid=2&did=14&linkid=&partid=|title=Thrissur " Nattika Beach|publisher=Keralatourism.com|access-date=29 May 2011|archive-date=22 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110122012035/http://www.keralatourism.com/php/placeDetails.php?plid=179&cid=2&did=14&linkid=&partid=|url-status=dead}}</ref> ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱫᱚ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱴᱤᱠᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = hindu /> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱴᱴᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱛᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="40 anniversary">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2005/11/25/stories/2005112501190200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109223953/http://www.hindu.com/fr/2005/11/25/stories/2005112501190200.htm |url-status=dead |archive-date=9 November 2012 |author=G. Jayakumar|title=Remembering a classic |date=25 November 2005|access-date=27 May 2011 |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱭᱩ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name = hindu />
== ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ==
{{Infobox album
| name = ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ
| type = ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ (soundtrack)
| artist = [[ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ]]
| cover =
| released = ᱑᱙᱖᱕
| recorded = ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱤ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ
| venue =
| studio =
| genre = [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ]]
| length =
| label = [[ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ|ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'ᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ (His Master's Voice)]]
| producer = ᱵᱟᱵᱩ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱴ
| prev_title = [[ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱟᱣᱨ ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ]]
| prev_year = ᱑᱙᱖᱕
| year = ᱑᱙᱖᱕
| next_title = ''ᱮᱡᱷᱩᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱠᱟᱞ''
| next_year = ᱑᱙᱖᱘
}}
ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{|class="wikitable"
|-
!ᱮᱞ !! ᱥᱮᱨᱮᱧ !! ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ ᱠᱚ !! ᱚᱞ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱴᱤᱯᱤᱡ:ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ)
|-
| ᱑ || "ᱠᱟᱫᱟᱞᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱯᱳᱱᱳᱨᱮ" || [[ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ]] || [[ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ]] || ᱓:᱔᱘
|-
| ᱒ || "ᱢᱟᱱᱟᱥᱟᱢᱟᱭᱱᱮ ᱵᱷᱟᱨᱩ" || [[ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ]] || ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ || ᱓:᱑᱒
|-
| ᱓ || "ᱯᱮᱱᱱᱟᱞᱮ ᱯᱮᱱᱱᱟᱞᱮ" || ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, [[ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ]], ᱠᱳᱨᱟᱥ (Chorus) || ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ || ᱕:᱓᱙
|-
| ᱔ || "ᱯᱩᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱨᱮ" || ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱠᱳᱨᱟᱥ (Chorus), [[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱩᱫᱟᱭᱟᱵᱷᱟᱱᱩ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ]] || ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱨᱟᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱢᱟ || ᱓:᱑᱙
|-
| ᱕ || ᱛᱷᱤᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ (Theme Music) || ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞ (Instrumental) || ||᱒:᱒᱐
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-04/did-you-know-/32253677_1_national-award-first-malayalam-film-best-feature-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130627114511/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-04/did-you-know-/32253677_1_national-award-first-malayalam-film-best-feature-film |url-status=dead |archive-date=27 June 2013 |work=[[The Times of India]] |title=Chemmeen won the National Award |access-date=11 October 2012}}</ref>
*ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱥᱟᱢ ᱤᱥᱢᱟᱭᱤᱞ'' ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ (᱑᱙᱖᱖)<ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=Q5UqAAAAYAAJ&q=+chemmeen|title = Collections|year = 1991}}</ref>
* ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤᱴ
* ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ – ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20100809115516/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2006/08/11/stories/2006081101690200.htm "Fifty and still refreshing"]}}. ''The Hindu''. 11 August 2006. Retrieved 24 May 2011.</ref>
== ᱮᱯᱮᱨᱦᱮᱸᱰᱮ ==
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱡᱩᱵᱽᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ (boycotted) ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱷᱤᱞᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱷᱤᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱩᱴ ᱥᱮᱨᱢᱟ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱵᱷᱟᱨᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ-ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱫᱤᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱱᱤᱣᱥ ᱢᱤᱱᱤᱴ'' ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ "ᱵᱤᱱᱟᱹ-ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱤᱧ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾"<ref name=":1">{{Cite web |date=2017-02-28 |title=Tired of insulting portrayals, Kerala fisherfolk protest 50-year event on cult film Chemmeen |url=https://www.thenewsminute.com/article/tired-insulting-portrayals-kerala-fisherfolk-protest-50-year-event-cult-film-chemmeen-57889 |access-date=2022-11-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=27 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327111215/https://www.thenewsminute.com/article/tired-insulting-portrayals-kerala-fisherfolk-protest-50-year-event-cult-film-chemmeen-57889 |url-status=live }}</ref>
== ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
{{quote box
| quote = ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱴᱟ-ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ: ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱟᱥ ᱵᱟᱨᱴᱞᱤ, ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ [[ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ]], [[ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
| source = [[ᱟᱱᱱᱟ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱠᱟᱰ]], ''[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴᱯᱳᱥᱴ]]'' ᱾<ref name="firstpost" />
| align = right
| width = 32.5%
}}
''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱠᱚᱧᱮ]] ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Venkiteswaran">{{Cite news |last=Venkiteswaran |first=C. S. |date=2016-03-29 |title=Chemmeen: 50 Years of a Classic |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece |access-date=2022-11-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=10 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210710225830/https://www.thehindu.com/features/friday-review/malayalam-film-chemmeen-completes-50-years-of-its-release/article7530129.ece |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱟᱜᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">https://web.archive.org/web/20181016203230/https://www.filmcompanion.in/sandakozhi-2-Tamil-film-sequels-time-between-release</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱡᱩᱵᱽᱞᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱ ᱥᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱤᱴᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱛᱤᱛᱣᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱩᱠᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱯᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱩᱠᱷ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Venkiteswaran" /> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ''ᱯᱷᱟᱨᱥᱴᱯᱳᱥᱴ'' ᱨᱮᱱ ᱟᱱᱱᱟ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱠᱟᱰ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱚᱰᱤᱭᱳᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ ᱾<ref name="firstpost">{{Cite web |date=2020-09-22 |title=Indian films that sparked the critic in me: Ramu Kariat's Chemmeen remains misunderstood and misrepresented – even by its admirers |url=https://www.firstpost.com/entertainment/indian-films-that-sparked-the-critic-in-me-ramu-kariats-chemmeen-remains-misunderstood-and-misrepresented-even-by-its-admirers-8839641.html |access-date=2022-11-09 |website=[[Firstpost]] |language=en |archive-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109201003/https://www.firstpost.com/entertainment/indian-films-that-sparked-the-critic-in-me-ramu-kariats-chemmeen-remains-misunderstood-and-misrepresented-even-by-its-admirers-8839641.html |url-status=live }}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱ ᱯᱤᱭᱩᱥ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ" ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱᱩᱱᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴᱮᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱛᱮᱧᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱮᱭᱰᱳᱥᱠᱳᱯᱤᱠ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱵᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |last=Roy |first=Piyush |date=2022-02-03 |title=Why 'Chemmeen' remains a high point in Malayalam cinema |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/classic-movie-of-all-time/article38372423.ece |access-date=2022-11-09 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱥᱤᱮᱱᱮᱱ-ᱟᱭᱵᱤᱮᱱ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ, "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IBN2">[https://web.archive.org/web/20130607012016/http://ibnlive.in.com/news/mayabazar-is-indias-greatest-film-ever-ibnlive-poll/391184-8-66.html "'Mayabazar' is India's greatest film ever: IBNLive poll"] . [[IBN Live]]. 12 May 2013. Retrieved 24 May 2013.</ref><ref name="IBN1">[https://web.archive.org/web/20130425235027/http://ibnlive.in.com/photogallery/13200-78.html "100 Years of Indian Cinema: The 100 greatest Indian films of all time"]. [[IBN Live]]. 26 April 2013. Retrieved 24 May 2013.</ref><ref name="IBN3">[https://web.archive.org/web/20130501074840/http://ibnlive.in.com/news/ibnlive-poll-vote-for-indias-greatest-film-of-all-time/387871-8.html "IBNLive Poll: Vote for India's greatest film of all time"]. [[IBN Live]]. 26 April 2013. Retrieved 24 May 2013.</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ "ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱦᱨᱤᱥᱤᱠᱮᱥ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ, ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ...ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=Bollywood blockbuster to Kollywood classic: Kamal Haasan picks his 70 favourite movies |url=https://www.hindustantimes.com/interactives/kamal-hassan-70-movies |access-date=2022-11-09 |website=Hindustan Times |archive-date=13 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210713153725/https://www.hindustantimes.com/interactives/kamal-hassan-70-movies/ |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱜᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ "''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=India's Best Films: Mohanlal |url=https://www.rediff.com/movies/2005/jun/07list.htm |access-date=2022-11-09 |website=www.rediff.com |archive-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109191753/https://www.rediff.com/movies/2005/jun/07list.htm |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱤᱣᱥ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ''ᱮᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ'' ᱫᱚ "᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱗᱐ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Independence Day: 70 Years, 70 Great Films |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |access-date=2022-11-09 |website=NDTV.com |archive-date=9 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109191754/https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |url-status=live }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
* {{cite journal|last=Gupta|first=CD|title=New Directions in Indian Cinema|url=https://archive.org/details/sim_film-quarterly_fall-1980_34_1/page/32|journal=Film Quarterly|year=1980|volume=34|issue=1| pages=32–42|doi=10.1525/fq.1980.34.1.04a00070|jstor=1211852}}
* {{cite news
| url = http://www.hindu.com/mp/2010/11/22/stories/2010112250310400.htm
| archive-url = https://web.archive.org/web/20121109070813/http://www.hindu.com/mp/2010/11/22/stories/2010112250310400.htm
| url-status = dead
| archive-date = 9 November 2012
| title = ''Chemmeen'' 1965
| author = B. Vijayakumar
| date = 22 November 2010
| newspaper = [[The Hindu]]
| location=Chennai, India
}}
* {{cite news
| url = http://www.hindu.com/2005/10/13/stories/2005101301370200.htm
| archive-url = https://web.archive.org/web/20051103044301/http://www.hindu.com/2005/10/13/stories/2005101301370200.htm
| url-status = dead
| archive-date = 3 November 2005
| title = Celebrating 40 years of a movie classic
| date = 13 October 2005
| newspaper = [[The Hindu]]
| location=Chennai, India
}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱖ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱚᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱳᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ|ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ᱑]]
eiy7ld15tqtk0ddaf7sqcx8r7bvvayr
ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ (᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
0
37730
198114
196726
2026-09-22T03:21:33Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198114
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ
| image = Swayamvaram 1972.jpg
| alt = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| caption = ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ
| director = [[ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
| producer =
| writer = ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ<br/>[[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ]]
| screenplay =
| story = ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ
| starring = {{unbulleted list|[[ᱢᱚᱫᱷᱩ (ᱟᱠᱴᱚᱨ)|ᱢᱚᱫᱷᱩ]]|[[ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ]]|[[ᱚᱫᱩᱨ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ]]|[[ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ]]|[[ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]]|[[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ]]}}
| music = [[ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ]]
| cinematography = [[ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]]
| editing = ᱨᱚᱢᱮᱥᱚᱱ
| studio = ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ
| distributor = ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ
| released = {{Film date|1972|11|24|df=y}}
| runtime = ᱑᱓᱑ ᱴᱤᱯᱤᱡ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| language = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
| budget = {{INRConvert|250000}}<ref name="40years">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/universal-and-timeless/article4123362.ece |title=Universal and timeless |last=Venkiteswaran |first=C. S. |date=22 November 2012 |work=[[The Hindu]] |access-date=10 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217161045/http://www.thehindu.com/features/cinema/universal-and-timeless/article4123362.ece |archive-date=17 December 2017 |author-link=C. S. Venkiteswaran |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
}}
'''''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ''''' ({{langx|en|One's Own Choice|italic=yes}}) ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱚᱫᱩᱨ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ, ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ (ᱢᱚᱫᱷᱩ) ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ (ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ) ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾
''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ— ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱴᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱛᱮᱫ ᱜᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱳᱱ ᱮᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ FFC ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱥᱟᱰᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱴᱤᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙۷᱓ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ==
ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ, ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱤᱱ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱴᱟᱜ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ, ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱱᱤᱨᱵᱷᱨᱤᱛᱤ'' (''ᱮᱠᱥᱴᱮᱥᱤ'') ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱪᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱥ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ {{INR}} ᱑,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱰᱤᱯᱳᱡᱤᱴ ᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱭᱱᱟ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱠᱤᱱ ᱾
ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱳᱡᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱚᱱᱟᱭ ᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ, ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱾ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱢᱮᱴᱟᱣᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱸᱴ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱮ ᱜᱳᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱞᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱴᱚ ᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱳᱣᱟᱭ ᱧᱩ ᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ, ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟ ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ ==
* ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱚᱫᱩᱨ ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ
* ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱯᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱠᱩᱴᱴᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱢᱟᱜᱽᱞᱟᱨ
* ᱵᱷᱟᱭᱠᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱱᱟᱨᱫᱟᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱚᱢᱢᱟᱪᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ==
=== ᱧᱩᱛᱩᱢ ===
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=http://pib.nic.in/prs/iffi2007/birth.pdf | title=IFFI: 2007 | publisher=[[Press Information Bureau|Press Information Bureau (India)]] | year=2007 | page=168 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140202142941/http://pib.nic.in/prs/iffi2007/birth.pdf | archive-date=2 February 2014 | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱠᱚᱨᱚᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Bhaskaran|2010|p=44}} ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''One's Own Choice'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ''On Own Will'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MIFF2">{{cite web |year=1973 |title=8th Moscow International Film Festival |url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff37/eng/archives/?year=1973 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083418/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff37/eng/archives/?year=1973 |archive-date=22 December 2015 |access-date=11 December 2015 |publisher=[[Moscow International Film Festival]] |df=dmy-all}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''By Choice'',{{sfn|NFDC|1991|p=38}} ''Her Own Choice'',{{sfn|Thoraval|2002|p=411}} ''Marriage by Choice'',<ref>{{cite journal | title=The Gulf in the imagination: Migration, Malayalam cinema and regional identity | last=Radhakrishnan | first=R. | author-link=R. Radhakrishnan (literary critic) | journal=Contributions to Indian Sociology | year=2009 | volume=43 | issue=2 | pages=217–245| doi=10.1177/006996670904300202| s2cid=145594307 }}</ref> ''Betrothal by Choice'',{{sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|p=387}} ''The Betrothal'',{{sfn|Dharap|1973|p=311}} ᱟᱨ ''The Selection'' ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.cinemaofmalayalam.net/swayamvaram.html | title=Adoor Gopalakrishnan: Swayamvaram | publisher=Cinemaofmalayalam.net | access-date=13 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141121002910/http://www.cinemaofmalayalam.net/swayamvaram.html | archive-date=21 November 2014}}</ref>
=== ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
[[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱮᱞᱟᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱽ]] ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥᱢᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ "ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Time"/> ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ''ᱠᱟᱢᱩᱠᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}}<ref>{{cite news |url=http://archive.indianexpress.com/Storyold/14196/ |title=Low-key Mumbai film festival ends on high note |work=[[The Indian Express]] |date=1 December 1997 |access-date=24 February 2013 |location=Mumbai |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709092656/http://archive.indianexpress.com/Storyold/14196/ |archive-date=9 July 2019 |url-status=live }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ {{INRConvert|150000}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱱ ᱮ ᱟᱯᱨᱩᱵᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=40years/> ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_mohanlal-to-star-in-screen-adaptation-of-the-master-builder_1061316 | title=Mohanlal to star in screen adaptation of 'The Master Builder' | newspaper=[[Daily News and Analysis]] | date=31 October 2006 | access-date=11 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121004021420/http://www.dnaindia.com/entertainment/report_mohanlal-to-star-in-screen-adaptation-of-the-master-builder_1061316 | archive-date=4 October 2012}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.hindu.com/2005/10/28/stories/2005102819290300.htm | title=Good films open up unfamiliar worlds: Adoor | work=[[The Hindu]] | date=28 October 2005 | access-date=12 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110054532/http://www.hindu.com/2005/10/28/stories/2005102819290300.htm | archive-date=10 November 2012 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite journal | url=http://www.dishumdishum.com/BollyPresentation/GLOBALIZATION.PDF | title=Bollywood and Globalization | publisher=[[San Francisco State University]] | author=Acharya, Sharmistha | page=15 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182016/http://www.dishumdishum.com/BollyPresentation/GLOBALIZATION.PDF | archive-date=3 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ {{INRConvert|250000}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱪᱤᱛᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}}
ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱜ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱟᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱨᱤᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱨᱟᱢ ᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱠᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱤᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱛᱟᱨ-ᱡᱟᱹᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱵᱷᱤᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱧᱤᱨᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟ ᱩᱱᱤᱭ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱜᱳᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ===
ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱞᱟ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ, ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Sharada on Swayamvaram">{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/2005/sep/08sarada.htm | title=Adoor made us forget our identities | work=[[Rediff.com]] | date=8 September 2005 | access-date=13 July 2011 | author=Warrier, Shobha | author-link=Shobha Warrier | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20121026081832/http://www.rediff.com/movies/2005/sep/08sarada.htm | archive-date=26 October 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ, ᱢᱚᱫᱷᱩ, ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ FTII ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "[...] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="Madhu about Swayamvaram"/> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱚᱫᱩᱨ ᱟᱜ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱡᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="Madhu">{{cite news | url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100318250300.htm | title=Nostalgia spices up Gurupuja | work=[[The Hindu]] | date=3 October 2005 | access-date=9 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20071123165944/http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100318250300.htm | archive-date=23 November 2007 | df=dmy-all }}</ref>
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱤᱠᱠᱩᱨᱤᱥᱤ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200801291862.htm | title=Gopi, a versatile actor | work=[[The Hindu]] | date=29 January 2008 | access-date=12 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110054719/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200801291862.htm | archive-date=10 November 2012}}</ref> ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="Bharath Gopi">{{cite news | url=http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm | title=Goodbye, Mr Bharat Gopi | work=[[Rediff.com]] | date=29 January 2008 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20150721234517/http://www.rediff.com/movies/2008/jan/29gopi.htm | archive-date=21 July 2015 | df=dmy-all }}</ref> ᱟᱨ "ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ" ᱥᱮ "ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="1978awards ">{{cite web | url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx?PdfName=27NFA.pdf | title=25th National Film Festival (1978) | publisher=[[Directorate of Film Festivals]] | access-date=30 July 2011 | page=7 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20110721170417/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm25thNFAAward.aspx?PdfName=27NFA.pdf | archive-date=21 July 2011 | df=dmy-all }}</ref>
ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱥᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/sense-and-sensibility/article96096.ece | title=Sense and Sensibility | work=[[The Hindu]] | date=29 January 2010 | access-date=10 July 2011 | author=Nagarajan, Saraswathy | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140222015836/http://www.thehindu.com/features/cinema/sense-and-sensibility/article96096.ece | archive-date=22 February 2014 | df=dmy-all }}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱭᱠᱚᱢ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://hindu.com/2005/05/24/stories/2005052418210300.htm | title=Vaikom remembered | work=[[The Hindu]] | date=24 May 2005 | access-date=11 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121105012317/http://www.hindu.com/2005/05/24/stories/2005052418210300.htm | archive-date=5 November 2012 | df=dmy-all }}</ref>
=== ᱥᱩᱴᱤᱝ ===
ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="MankadaRaviVarma"/> ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱠᱨᱚᱱᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱥᱟᱰᱮ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="restoration">{{cite news | url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/adoor-s-swayamvaram-on-brand-new-print/story-cPec7Qi3VOnoYaMpa3D4XP.html | title=Adoor's Swayamvaram on brand new print | work=[[Hindustan Times]] | date=26 November 2012 | access-date=11 December 2015 | author=Bhaskaran, Gautaman | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20151222094807/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/adoor-s-swayamvaram-on-brand-new-print/story-cPec7Qi3VOnoYaMpa3D4XP.html | archive-date=22 December 2015 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱟᱜ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱩ, ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱣ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Madhu about Swayamvaram">{{cite web | url=http://inhome.rediff.com/movies/2005/sep/06madhu.htm | title=Adoor's first leading man | work=[[Rediff.com]] | date=6 September 2005 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120327085739/http://inhome.rediff.com/movies/2005/sep/06madhu.htm | archive-date=27 March 2012 | df=dmy-all }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ-ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm | title=Painting with light | work=[[The Hindu]] | date=7 September 2007 | access-date=21 June 2011 | author=Nagarajan, Saraswathy | location=Chennai, India | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20121108124228/http://www.hindu.com/thehindu/fr/2007/09/07/stories/2007090750230100.htm | archive-date=8 November 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱳᱞᱟᱵᱷᱩᱢ ᱛᱷᱤᱨᱟᱵᱷᱩᱢ'' (᱑᱙᱗᱐), ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ" ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MankadaRaviVarma">{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/report/south-obit-mankada-ravi-varma/20101123.htm | title=Goodbye, Mankada Ravi Varma | work=[[Rediff.com]] | date=23 November 2010 | access-date=21 June 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20110118214536/http://www.rediff.com/movies/report/south-obit-mankada-ravi-varma/20101123.htm | archive-date=18 January 2011 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/movies/2000/oct/16ravi.htm | title=I can't say no to Adoor | work=[[Rediff.com]] | date=16 October 2000 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20121026081551/http://www.rediff.com/movies/2000/oct/16ravi.htm | archive-date=26 October 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱜᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/10ravi.htm | title=We have a long way to go | work=[[Rediff.com]] | date=10 January 2001 | access-date=12 July 2011 | author=Warrier, Shobha | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20110105135834/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/10ravi.htm | archive-date=5 January 2011 | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱮᱢ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱚᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱮᱥ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ {{INRConvert|250000}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{INR}} ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=40years/>
== ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ==
ᱱᱤᱨᱟᱫᱽ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ – ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱛᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱧᱤᱨᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱠᱤᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ, [[ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ]] ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱸᱛᱚᱨ-ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ, ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ – ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱚᱭᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱾"<ref>{{Cite book |last=Gopalan |first=Lalitha |url=https://books.google.com/books?id=lSvOMAAACAAJ |title=The Cinema of India |date=2009 |publisher=Wallflower Press |isbn=978-1-905674-92-3 |language=en}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱛᱤᱠ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱨᱤᱛᱣᱤᱠ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱜ ''ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱟᱨᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱖᱕) ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱨ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱠ ᱟᱜ ''ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱟᱨᱮᱠᱷᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱭᱛᱤᱠ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Chronicler |first=Bharat |date=2012-11-22 |title=Revisiting Swayamvaram 40 years on, with its director |url=https://bharatgopy.com/revisiting-swayamvaram-40-years-on-with-its-director/ |access-date=2024-03-30 |website=Bharat Gopy |language=en-US |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124004/https://bharatgopy.com/revisiting-swayamvaram-40-years-on-with-its-director/ |url-status=live }}</ref> ''ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱴ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ (directed) ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱤᱨᱳ (Hero) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚᱵᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=":0">{{Cite web |title=Swayamvaram (1972) |url=https://bharatgopy.com/filmography/swayamvaram-1972/ |access-date=2024-03-30 |website=Bharat Gopy |language=en-US}}</ref>
ᱥᱩᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱠᱟᱨ, ᱢᱮᱞᱳᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ, ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟᱭᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱦᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱰᱤᱴᱚᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱴ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱩᱯ—ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ, ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ—ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱚᱨᱚᱜᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'', ''ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ ''ᱵᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' (᱑᱙᱙᱔) ᱞᱮᱠᱟ, ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ (ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱛᱤᱠ ᱵᱟᱱᱟᱨ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |title=The Films of Adoor Gopalakrishnan |url=https://anthempress.com/the-films-of-adoor-gopalakrishnan-pb |access-date=2024-03-30 |website=AnthemPress |language=en |archive-date=30 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240330124004/https://anthempress.com/the-films-of-adoor-gopalakrishnan-pb |url-status=live }}</ref>
== ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ==
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟ ᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ. ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ''ᱥᱟᱢᱤᱠᱥᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮﻤᱤᱱᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱫᱷᱤᱡᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱟᱞᱩ ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}}
==ᱟᱯᱱᱟᱨ==
===ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ===
''ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱠᱢᱟᱠ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱚᱯᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾" ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱞᱤᱥ ᱯᱟᱣᱮᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ “ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ” ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱡᱟᱣᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱚᱞᱠᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱨᱟᱭ, ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱫᱟ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱢᱮᱞᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱴᱟᱭᱤᱢᱟᱣᱩᱴ'' ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱮᱨᱤᱱᱟ ᱜᱞᱮᱥᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱺᱜᱽᱣᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ – ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱳᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱯᱨᱟᱵᱷᱫᱟ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱠᱢᱟᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ-ᱫᱷᱚᱠᱫᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱟᱢ ᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" />
''ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ, ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱾”<ref name=":0" /> ''ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ, ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾" ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱪᱮᱠᱳᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, " ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱫᱟ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ) ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱞᱤᱥᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱤᱨᱫᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱮᱣᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱜᱩᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱾ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ, ᱞᱟᱸᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name=":0" /> ''ᱞᱤᱝᱠ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱟᱥᱚᱞ ᱡᱳᱨ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱨᱚᱲ ᱛᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱫᱟ ᱾"<ref name=":0" />
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱢᱚᱨᱮᱥ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱫᱟ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱪᱟᱨ'' ᱨᱮ, "ᱱᱤᱭᱳ-ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱟᱸᱡᱟ" ᱟᱨ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ" ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Datta|2006|pp=752–753}} ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ "ᱰᱤᱥᱴᱟᱨᱵᱤᱝ" ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=hub092405The_Arbiter.asp | title=The Arbiter of Sanity | work=[[Tehelka]] | date=24 September 2005 | access-date=13 July 2011 | last=Surendran | first=C. P. | author-link=C. P. Surendran | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140221154944/http://archive.tehelka.com/story_main14.asp?filename=hub092405The_Arbiter.asp | archive-date=21 February 2014 | df=dmy-all }}</ref> ᱥᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱮᱜᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱤᱡ, ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Datta|2002|pp=217}}
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ "ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱞᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱢᱩᱨᱠᱳᱛᱷ ᱠᱩᱱᱦᱟᱯᱯᱟ ᱟᱨ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱯᱤ. ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱫᱚ "''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱮᱫ?" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱟᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}}
=== ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ (Box office) ===
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ "ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ" ᱾{{sfn|Gopalakrishnan|2001}} ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ, FFC ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱳᱱ (loan) ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾{{sfn|Jayaram|1996}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="MIFF2"/>
== ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Time">{{cite magazine | url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,447254,00.html | title=Knee Deep in the New Wave | magazine=[[Time (magazine)|Time]] | date=28 April 2003 | access-date=12 July 2011 | last=Walsh | first=Bryan | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20110120211009/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,447254,00.html | archive-date=20 January 2011 | df=dmy-all }}</ref>{{sfn|Hakemulder|de Jonge|Singh|1998|pp=118}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱞ, ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱮ ᱢᱮᱞᱳᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ ᱥᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ "ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ-ᱞᱟᱹᱭ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/fr/2006/06/23/stories/2006062300970300.htm | title=Wide range of films | work=[[The Hindu]] | date=23 June 2006 | access-date=9 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140204030551/http://www.hindu.com/fr/2006/06/23/stories/2006062300970300.htm | archive-date=4 February 2014 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mag/2007/12/02/stories/2007120250130500.htm | title=Strength in the face of adversity | date=2 December 2007 | access-date=11 July 2011 | author=Gopalakrishnan, K. K. | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20081105162152/http://www.hindu.com/mag/2007/12/02/stories/2007120250130500.htm | archive-date=5 November 2008 | work=[[The Hindu]] | df=dmy-all }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ-ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Datta|2006|pp=752–753}} ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱵᱟᱝ-ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢᱟᱭᱡᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ", "ᱠᱚᱢᱯᱨᱚᱢᱟᱭᱡᱤᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱡᱚᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱡᱚᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Menon|1998|p=26}} ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱫᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=Kozhikodan |author-link=Kozhikodan |year=2001 |title=മലയാള സിനിമയിലെ എക്കാലത്തെയും മികച്ച പത്ത് ചിത്രങ്ങൾ [Malayala Cinemayile Ekkalatheyum Mikacha Pathu Chithrangal: 10 Best Films of All Time in Malayalam Cinema] |location=[[Calicut]], India |publisher=Poorna Publications }}</ref>
''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱴᱤᱯᱷ (ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://inhome.rediff.com/movies/2009/mar/02adoor-gopalakrishnan-on-resul-pookutty-sound.htm | title=Before Resul Pookutty, there was Adoor Gopalakrishnan | work=[[Rediff.com]] | date=20 March 2009 | access-date=19 July 2011 | author=Vilakudy, Rajaneesh | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20120327085807/http://inhome.rediff.com/movies/2009/mar/02adoor-gopalakrishnan-on-resul-pookutty-sound.htm | archive-date=27 March 2012 | df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ-ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book | title=Sound in Moving Pictures | publisher=[[Mathrubhumi]] | author=Krishnanunny, T. | year=2011 | isbn=978-81-8265-022-0}}</ref>
ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱱᱮ ᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱥᱟᱰᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Vijayakrishnan|1987|p=135}} ᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Bharath Gopi" /> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱩ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱛ ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''[[ᱪᱮᱢᱢᱤᱱ]]'' (᱑᱙᱖᱕) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Madhu about Swayamvaram" />
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱤᱥᱴᱳᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱮᱞᱥ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱥᱴᱳᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱤᱞᱣᱟᱩᱠᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ'' ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱨᱤᱥᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name=restoration/>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
;᱑᱙᱗᱓ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ)<ref name="MIFF2"/>
* ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ – ''ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ''
;᱑᱙᱗᱓ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)<ref name="20thaward">{{cite web | url=http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx | title=20th National Film Awards | publisher=[[International Film Festival of India]] | access-date=26 September 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20131105220349/http://iffi.nic.in/Dff2011/Frm20thNFAAward.aspx | archive-date=5 November 2013 | df=dmy-all }}</ref>
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱥᱟᱨᱚᱫᱟ
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ
;᱑᱙᱗᱓ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)<ref>{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm | title=State Film Awards 1969–2008 | publisher=Information and Public Relation Department of Kerala | access-date=8 July 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm | archive-date=3 March 2016 | df=dmy-all }}</ref>
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱟᱨ-ᱯᱩᱸᱰ): ᱢᱟᱱᱠᱟᱫᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ
* ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ: ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱛᱷᱟᱱ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist|30em}}
https://www.youtube.com/watch?v=8j_SiHxCkDM&t=796s ᱚᱫᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ (Interview) ᱥᱣᱚᱭᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱕᱐
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
{{Refbegin|30em}}
* {{cite book|title=Adoor Gopalakrishnan: 25 years of film making|last=Jayaram|first=S. B.|publisher=[[Chalachithram (magazine)|Chalachithram]]|year=1996|oclc=47954603}}
* {{cite book|last=Bhaskaran|first=Gautaman|title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema|publisher=[[Penguin Books]]|year=2010|isbn=978-0-670-08171-4|location=Delhi}}
* {{cite book|last=NFDC|title=Cinema in India, Volume 2|publisher=[[National Film Development Corporation of India]]|year=1991|location=Delhi}}
* {{cite book|last=Thoraval|first=Yves|title=The Cinemas of India (1896–2000)|url=https://archive.org/details/cinemasofindia0000thor|publisher=Macmillan India|year=2002|isbn=0-333-93410-5|location=Delhi}}
* {{cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|last2=Willemen|first2=Paul|title=Encyclopaedia of Indian cinema|publisher=[[Oxford University Press]]|year=1999|isbn=0-85170-455-7}}
* {{cite book|last=Datta|first=Amaresh|title=The Encyclopaedia Of Indian Literature|chapter=Cinema Malayalam|chapter-url=https://books.google.com/books?id=ObFCT5_taSgC&pg=PA752|publisher=Sahitya Akademi|year=2006|isbn=978-81-260-1803-1}}
* {{cite book|last1=Hakemulder|first1=Jan R.|last2=de Jonge|first2=Fay A. C.|last3=Singh|first3=Prabhash P.|title=Future of journalism, mass communication and public relations|publisher=Anmol Publications|year=1998|isbn=978-81-261-0067-5|oclc=46886511}}
* {{cite book|last=Dharap|first=B. V.|title=Indian films|publisher=National Film Archive of India|year=1973|issn=0377-7359|oclc=692141264}}
* {{cite interview|title=Of Life...On Films...:Adoor on Swayamvaram|date=2001|last=Gopalakrishnan|first=Adoor|subject-link=Adoor Gopalakrishnan|publisher=Deep Focus|edition=Oct 2001 – Jan 2002|interviewer=[[C. S. Venkiteswaran]]}}
* {{cite book|title=Malayala Cinemayude Katha|author=Vijayakrishnan|author-link=Vijayakrishnan|year=1987|publisher=[[Kerala State Film Development Corporation]]|isbn=978-81-8264-070-2}}
* {{cite journal|last=Menon|first=Dhanya|title=Malayalam Literary Survey (Journal)|volume=20|issue=1–21|year=1998|publisher=[[Kerala Sahitya Akademi]]}}
* {{cite book|last=Datta|first=Sangeeta|title=Shyam Benegal|url=https://archive.org/details/shyambenegal00datt|url-access=registration|publisher=[[British Film Institute]]|year=2002|isbn=978-0-85170-907-9}}
{{Refend}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{cite journal |last1=Babu Subramanian |title=In The Forests of The Plight: A Fiftieth Anniversary Tribute To Adoor Gopalakrishnan's First Film SWAYAMVARAM (1972) |journal=Journal of Indian Cinema |date=November 2022 |url=https://filmcriticscircle.com/journal/anantaram/ |access-date=28 January 2023 |archive-date=27 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230127140117/https://filmcriticscircle.com/journal/anantaram/ |url-status=dead }}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb title|0069334}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱒ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙৭᱒ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙৭᱒ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱫᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ]]
0qguefwoftelfetn1jzxpm2krpubq2w
ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ
0
37736
198149
196733
2026-09-22T07:26:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198149
wikitext
text/x-wiki
[[File:Oachirakali 2012.JPG|thumb|᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]]
'''ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=2,000 warriors participate in Oachira Kali|work=Deccanchronicle|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/160617/2000-warriors-participate-in-oachira-kali.html}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱫᱟᱱᱤᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱰᱟᱢᱟᱠ ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Oachira Kali festival begins|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Oachira-Kali-festival-begins/article16246337.ece}}</ref> ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Oachira Kali|work=Oachiraparabrahmatemple|url=https://oachiraparabrahmatemple.com/oachira-festivals|access-date=2026-08-13|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926094748/http://oachiraparabrahmatemple.com/oachira-festivals|url-status=dead}}</ref> ᱯᱟᱫᱟᱱᱤᱞᱟᱢ ᱥᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱳᱪᱤᱨᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱨᱤᱮᱱᱟᱠᱴᱢᱮᱱᱴ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
n8o6o9cx6f1d1j3i5ityp9iywm2703a
ᱪᱟᱴᱱᱤ
0
37743
198105
197696
2026-09-22T03:12:10Z
InternetArchiveBot
3665
Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198105
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱪᱟᱴᱱᱤ
| image = Chutneykarnataka.jpg
| caption = ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alternate_name = ''ᱵᱞᱟᱴᱡᱟᱝ'', ''ᱪᱟᱴᱱᱤ'', ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'', ''ᱥᱟᱴᱱᱤ'', ''ᱛᱷᱟᱢᱵᱩᱞᱤ''
| region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ, ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ
| main_ingredient = ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ, ᱡᱚ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱾
| associated_cuisine = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ|ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]]
}}
[[ᱨᱮᱫ:Smoked Dry Fish and Tomato Chutney.webm|thumb|Smoked Dry Fish and Tomato Chutney]]
'''ᱪᱟᱴᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶ, ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
''ᱪᱟᱴᱱᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] चटनी ''caṭnī'', ᱩᱨᱫᱩ چٹنی ''chaṭnī'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite Merriam-Webster|chutney|access-date=17 January 2020}}</ref>{{sfn|Davidson|2014|p=190}} ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[wikt:चाटना|चाटना]] ''chāṭnā'' 'ᱪᱟᱴᱚᱜ, ᱪᱟᱠᱷᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite dictionary |entry=chutney |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |edition=5th |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |year=2016 |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=chutney}}, see also [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=chaat entry for chaat].</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ'' ({{langx|te|పచ్చడి}}, {{langx|ta|பச்சடி}}, {{langx|ml|പച്ചടി}}, {{langx|mr|पचडी}}) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱥ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱴᱟ-ᱢᱩᱴᱤ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱫ ᱥᱮ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ/ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Indianexpress2">{{cite web |date=2016-09-13 |title=Onam special: Here's what a traditional Onam sadhya consists of |url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-special-heres-what-a-traditional-onam-sadhya-consists-of-3028642/ |access-date=2016-09-13 |newspaper=[[The Indian Express]]}}</ref>
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
[[File:Chutney being hand-made.jpg|thumb|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱤᱫ]]
[[ᱨᱮᱫ:বুট ডাইলৰ চাটনি (Bengal Gram Chutney).webm|thumb|Bengal Gram Chutney ]]
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ,{{sfn|Raghavan|2006|p=255}} ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱾{{sfn|Davidson|2014|p=190}}<ref name="Pillai 2019"/> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱢᱤᱫ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱩᱛᱩ, ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱮ ᱨᱩᱴᱤ, ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱭ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ (ᱨᱟᱭᱛᱟ ᱥᱮ ᱫᱚᱦᱤ), ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{sfn|Jaffrey|1982|p=32}}
ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ: ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ; ᱟᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱛᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱦᱚᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Brown|1998|pp=347–361}} ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱨᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾{{sfn|Jaffrey|1982|p=166}} ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱠᱟᱭᱮᱱ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Jaffrey|1982|p=169}}
ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱤᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱡᱚ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ; ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ,{{sfn|Davidson|2014|p=190}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱦᱚᱸ;<ref>{{cite news |title=4 Indian chutneys that you can whip up within minutes |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/4-indian-chutneys-that-you-can-whip-up-within-minutes/photostory/93405275.cms?picid=93405379 |access-date=15 November 2025 |work=[[The Times of India]] |date=7 August 2022}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱪᱮᱨᱤ, ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱢᱩᱞᱟᱹ, ᱥᱮ ᱟᱠᱷᱨᱳᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Davidson|2014|p=190}}
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ-ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱥᱤᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱤᱝ, ᱫᱷᱚᱱᱮ, ᱡᱤᱨᱟᱹ, ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Hossain |first1=Mahmud |last2=Kabir |first2=Yearul |title=Ethnic Fermented Foods and Alcoholic Beverages of Asia |chapter=Ethnic Fermented Foods and Beverages of Bangladesh |publisher=Springer India |publication-place=New Delhi |date=2016 |isbn=978-81-322-2798-4 |doi=10.1007/978-81-322-2800-4_3 |page=73–89}}</ref>
<gallery class="center" mode="nolines" widths="180" heights="180">
File:DakshinChutneys.jpg|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]<!--, 2007-->
File:Chutneys.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ<!--, 2006-->
File:MangoChutney.jpg|[[ᱩᱞ]] ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ<!--, 2006-->
File:Pesarattu and Ginger chutney.jpg|''ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱩᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱫᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ<!--, 2007-->
File:Fresh coconut chutney.jpg|ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]<!--, 2008-->
File:Pudina_Chutney.jpg|ᱯᱩᱫᱤᱱᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<!--, 2011-->
File:TomatoChutney.jpg|ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ<!--, 2006-->
</gallery>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱥᱯᱮᱥ ᱯᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ-ᱡᱟᱣᱨᱟᱭᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱝ, ᱡᱚ, ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱨᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱥᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Pillai 2019">{{cite web |last=Pillai |first=Pooja |title=Finger-lickin' good: The story of chutney in India |url=https://indianexpress.com/article/express-sunday-eye/finger-lickin-good-chutney-recipes-5967892/ |publisher=[[The Indian Express]] |date=8 September 2019}}</ref><ref name="Barua 2021">{{cite web |last=Barua |first=Ananya |title=How Did India Get Its Yummy Chutneys? Here's The Story & a Map That'll Leave You Hungry |url=https://thebetterindia.com/256876/indian-food-recipes-history-chutney-map-origin-mughal-cuisine-shah-jahan-zero-waste-cooking-ana79/ |website=The Better India |access-date=28 December 2025 |date=15 June 2021}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ===
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱕᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱫ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ ᱟᱜ ''ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱫᱩᱣᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ'' ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=A Historical Dictionary of Indian Food |url=https://archive.org/details/historicaldictio0000acha |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |isbn=0-19-564254-6 |location=Delhi |page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000acha/page/210 210]}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱫᱟᱥᱟ ᱠᱟᱵᱤᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞ'' ᱨᱮ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |last=Achaya |first=K. T. |author-link=K. T. Achaya |title=Indian Food: A Historical Companion |publisher=[[Oxford University Press]] |year=1998 |isbn=0-19-564416-6 |location=Delhi |page=[https://archive.org/details/indianfoodhistor0000acha/page/128/ 129] |orig-year=1994}}</ref>
ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱚ, ᱜᱳᱞᱟᱯ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱤ, ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Times of India 2024">{{cite news |title=How did Chutneys came to the world? History and 5 most popular chutneys |url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/how-did-chutneys-came-to-the-world-history-and-5-most-popular-chutneys/photostory/98609603.cms?picid=98609620 |work=[[The Times of India]] |date=13 March 2023}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ (ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱑᱖᱒᱘-᱑᱖᱕᱘) ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱲᱤ-ᱵᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱞᱦᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Barua 2021"/>
ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾<ref name="Wahhab Singh 2016">{{cite book |last=Wahhab |first=I. |last2=Singh |first2=V. |title=The Cinnamon Club Cookbook |publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |year=2016 |isbn=978-1-4729-3307-2 |url=https://books.google.com/books?id=JXv_CwAAQBAJ&pg=PA160 |access-date=October 26, 2017 |page=160}}</ref> [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱯᱨᱟᱦ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱴᱮᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱩᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱢᱩᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱠ ᱮᱥᱤᱰ ᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Das |first=Chayanika |title=Odisha's red ant chutney gets GI tag, all you need to know about this superfood |url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/odishas-red-ant-chutney-gets-gi-tag-all-you-need-to-know-about-this-superfood-101704803577094.html |publisher=[[Hindustan Times]] |date=January 9, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last=Chawla |first=Medha |title=How the world eats ants |url=https://www.indiatoday.in/lifestyle/food/story/how-the-world-eats-ants-red-ant-chutney-2487694-2024-01-12 |publisher=[[India Today]] |date=January 12, 2024}}</ref><ref>{{cite journal |last=Chanda |first=A. |title=On the use of red ant ''Oecophylla smaragdina'' by the indigenous people of Binpur, Jhargram, West Bengal |journal=International Research Journal of Basic and Applied Sciences |year=2020 |volume=5 |pages=67–71 |url=https://www.researchgate.net/publication/346928091_On_the_use_of_red_ant_Oecophylla_smaragdina_by_the_indigenouspeople_of_Binpur_Jhargram_West_Bengal}}</ref> ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱞᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Marak 2014">{{cite book |last=Marak |first=Queenbala |title=Food Politics |publisher=[[Cambridge Scholars Publishing]] |year=2014 |isbn=978-1-4438-5924-0 |pages=79, 113}}</ref>
=== ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ===
[[File:Major Grey’s Sun Brand Chutney from 1904 World’s Fair.jpg|thumb|upright=0.5|[[ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱜᱽᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ]], ᱑᱙᱐᱔]]
᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱠᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱠᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}}
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱤᱱᱤ, ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱝ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Brown|1998|pp=347–361}} ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱜᱽᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ-ᱡᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ, ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱞ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ, ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱨᱟᱥᱟ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱟ, ᱦᱮᱲᱮᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱭᱩ.ᱠᱮ. ᱟᱨ ᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱜᱽᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱠᱨᱳᱥ ᱮᱱᱰ ᱵᱞᱮᱠᱣᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱾{{sfn|Helstosky|2014|p=330}}<ref name="Sheraton 1982">{{cite news |last=Sheraton |first=Mimi |title=De Gustibus; Tea and Chutney: 2 Different Greys |newspaper=[[The New York Times]] |date=July 10, 1982 |url=https://www.nytimes.com/1982/07/10/style/de-gustibus-tea-and-chutney-2-different-greys.html |access-date=October 27, 2017 |archive-date=October 27, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027125753/http://www.nytimes.com/1982/07/10/style/de-gustibus-tea-and-chutney-2-different-greys.html |url-status=live }}</ref>
᱑᱘᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱯᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮᱱᱰ ᱠᱳ. ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱮᱥᱴ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=153–154}}<ref>{{cite web |url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item124203.html |title=Indian restaurant 1926 |website=British Library English Learning Timeline |publisher=[[British Library]] |access-date=28 December 2025 |archive-date=14 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160914215339/http://www.bl.uk/learning/timeline/item124203.html |url-status=dead}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱢᱵᱩ, ᱩᱞ, ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱡᱚ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱣ, ᱢᱮᱨᱳ, ᱟᱨ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}}<ref name="Bateman 2017"/> ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}} ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱰ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱥᱨᱮᱰᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱷᱟᱞ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{sfn|Collingham|2006|pp=147–148}} ᱮᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱪᱤᱡᱽ ᱥᱮ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Bateman 2017">{{cite news |last=Bateman |first=Michael |date=18 August 1996 |title=Chutneys for relishing |url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/chutneys-for-relishing-1310363.html |access-date=27 October 2017 |work=[[The Independent]]}}</ref> ᱯᱟᱪᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]], ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱥᱮ ᱟᱫᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Prince|2016|pp=20–22, 180-199}} ᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱨᱮᱜᱮ £᱗.᱗ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Collingham|2006|p=235 and note 58 to that page}}
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱛᱮ ===
[[File:Tiger Chutney label (8734620030).jpg|thumb|upright|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ<ref name="Denmark Post"/>]]
᱑৮ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱴᱟ ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Minnaar 2024">{{cite news |last=Minnaar |first=Michelle |title=Chutney Magic: Americans are finally embracing the legendary sweet and spicy Indian dip |url=https://www.washingtontimes.com/news/2024/sep/4/chutney-magic-why-americans-are-finally-embracing-/ |work=[[The Washington Times]] |date=4 September 2024}}</ref> ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱨᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Davidson|2014|p=240}} ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱩᱞ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Winer|2009|p=214}} ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Hutton |first=Wendy |title=Authentic Recipes from Malaysia |publisher=[[Tuttle Publishing]] |publication-place=New York |date=2012 |isbn=978-1-4629-0539-3 |page=32<!--and other pickles (achar) in the following pages-->}}</ref>
ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱞᱟᱴᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱷᱟᱞ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱠᱳᱴ, ᱩᱞ, ᱥᱮ ᱯᱤᱪ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱮᱜᱟᱨ, ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱪᱤᱱᱤ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Pasiya |first1=Lutho |title=What is blatjang? The South African chutney named among 50 best dips in the world |url=https://thestar.co.za/sunday-tribune/lifestyle/2024-06-11-what-is-blatjang-the-south-african-chutney-named-among-50-best-dips-in-the-world/ |work=[[The Star (South Africa)|The Star]] |date=11 June 2024 |quote=As mentioned, blatjang is a South African chutney. There are many different varieties of this chutney, from slightly spicy to very spicy.}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bbcgoodfood.com/recipes/5111/apricot-blatjang |title=Apricot blatjang |first=Sara |last=Buenfeld |date=1 February 2008 |publisher=[[BBC Good Food]]}}</ref> ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ, "ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱾ ᱯᱟᱣᱯᱟᱣ ᱟᱨ ᱩᱞ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱱᱰᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱳ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Denmark Post">{{cite news |title=Fresh Choice Groceries |url=https://trove.nla.gov.au/newspaper/article/258877689 |work=The Denmark Post |location=[[Albany, Western Australia]] |page=4 |date=3 June 1954 |quote=Tiger Chutney. Pawpaw and Mango, made by the Indian Condiment Co. "A treat to eat with any meat". 3/3 for 15 oz. jar}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ (ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱴᱮᱥᱴ ᱟᱴᱞᱟᱥ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱤᱯᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱔᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱗ ᱟᱱᱟᱜ, ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ, ᱟᱨ ᱩᱞ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Minnaar 2024"/> ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱰᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Minnaar 2024"/>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱪᱟᱴᱱᱤ''<ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/291116/watch-tisca-chopra-shines-phenomenally-in-brand-new-short-film-chutney.html |title=Watch: Tisca Chopra shines phenomenally in brand new short film Chutney|date=29 November 2016|access-date=15 July 2026|website=Deccan Chronicle}}</ref> ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.filmcompanion.in/article/chutney-short-film-review-rahul-desai |archive-url=https://web.archive.org/web/20170123150422/http://www.filmcompanion.in/article/chutney-short-film-review-rahul-desai |url-status=dead |archive-date=23 January 2017 |title=Chutney Short Film Review: Tales On A Scandal |work=filmcompanion.in |date=28 November 2016 |accessdate=22 April 2017|last=Desai|first=Rahul}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱧᱮᱞᱟᱜ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{cite web |date=29 July 2024 |title='Chutney Sambar' web series review: Yogi Babu and Radha Mohan cook up a delectable hodgepodge |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/chutney-sambar-web-series-review-yogi-babu-and-radha-mohan-cook-up-a-delectable-hodgepodge/article68460100.ece |website=[[The Hindu]] |access-date=1 August 2024 |archive-date=1 August 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240801133334/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/chutney-sambar-web-series-review-yogi-babu-and-radha-mohan-cook-up-a-delectable-hodgepodge/article68460100.ece |url-status=live|last=Rajendran|first=Gopinath}}</ref>
ᱜᱟᱭᱟᱱᱟ, ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ, ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ, "ᱪᱟᱴᱱᱤ" ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ''ᱥᱛᱷᱟᱭᱤ-ᱟᱱᱛᱟᱨ'' ᱨᱤᱯᱷᱨᱮᱱ-ᱵᱷᱟᱨᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱴᱮᱢᱯᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last1=Manuel |first1=Peter |title=Chutney and Indo-Trinidadian cultural identity |journal=Popular Music |date=1998 |volume=17 |issue=1 |pages=21-43 |url=https://academicworks.cuny.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1310&context=jj_pubs}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist|30em}}
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Brown |first=Patricia |title=Anglo-Indian Food and Customs |date=24 February 1998 |publisher=[[Penguin Books]] India |isbn=0-14-027137-6}}
* {{cite book |last=Collingham |first=Lizzie |author-link=Lizzie Collingham |title=Curry: A Tale of Cooks and Conquerors |url=https://archive.org/details/currytaleofcooks0000coll |date=2006 |orig-year=2005 ([[Chatto & Windus]]) |publisher=[[Vintage Books]] |location=London |isbn=978-0-099-43786-4}}
* {{cite book |last=Davidson |first=Alan |author-link=Alan Davidson (food writer) |editor=Tom Jaine |chapter=chutney |title=[[The Oxford Companion to Food]] |edition=3rd |location=Oxford |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2014 |isbn=978-0-19-967733-7}}
* {{cite book |last=Helstosky |first=Carol |title=The Routledge History of Food |publisher=[[Taylor & Francis]] |series=Routledge Histories |year=2014 |isbn=978-1-317-62113-3 |url=https://books.google.com/books?id=ul6vBAAAQBAJ&pg=PA330}}
* {{cite book |last=Jaffrey |first=Madhur |author-link=Madhur Jaffrey |title=Madhur Jaffrey's Indian Cookery |publisher=[[BBC]] |location=London |year=1982 |isbn=978-0-563-16491-3}}
* {{cite book |last=Prince |first=Thane |title=Thane Prince's Jams & Chutneys: Preserving the Harvest |date=2016 |orig-year=2008 |publisher=[[DK (publisher)|DK]] |isbn=978-0241255667 |url=https://www.google.co.uk/books/edition/_/KwD2PAAACAAJ?}}
* {{cite book |last=Raghavan |first=Susheela |chapter=Pickle and Chutney Blends |title=Handbook of Spices, Seasonings, and Flavorings |edition=Second |publisher=[[CRC Press]] |year=2006 |isbn=978-1-4200-0436-6 |url=https://books.google.com/books?id=bePKBQAAQBAJ&pg=PA255 |access-date=30 October 2017}}
* {{cite book |first=Lise |last=Winer |title=Dictionary of the English/Creole of Trinidad & Tobago |url=https://archive.org/details/dictionaryofengl0000wine |publisher=[[McGill-Queen's University Press]] |location=Montreal |date=2009 |isbn=978-0-7735-3406-3}}
{{refend}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* [https://web.archive.org/web/20160304200247/https://www.canterbury.gov.uk/media/254581/chutneypicklesjamsoilsleaflet.pdf Food Safety in Production of Chutney, Pickles. Jams, Oils – UK]. Canterbury.
* Dahiya, Ashish. ''Food of Haryana: The Great Chutneys''. Vol. 1. India. {{ISBN|978-93-81818-05-3}}.
* [[Weaver, William Woys]]. "Chutney". Ed. Solomon H. Katz. ''Encyclopedia of Food and Culture''. Vol. 1. New York: Charles Scribner's Sons, 2003. pp. 417–418. 3 vols. {{ISBN|0-684-80568-5}}.
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category}}
* [http://www.foodreference.com/html/artchutney.html Chutney Origins] at Foodreference.com.
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱟᱴᱱᱤ|ᱪᱟᱴᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱦᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳ-ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ]]```
dd8wtnabp13uw485se7g7hbgnrwmo3x
ᱰᱳᱥᱟ
0
37746
198111
196983
2026-09-22T03:18:59Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198111
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱰᱳᱥᱟ
| image = Dosa at Sri Ganesha Restauran, Bangkok (44570742744).jpg
| caption = [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱟᱴᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱰᱳᱥᱟ
| place_of_origin = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| served = ᱞᱚᱞᱚ
| type = [[ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ]], [[ᱠᱨᱮᱯ]]
| main_ingredient = [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱤ]]
| variations = [[ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ]], ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱳᱥᱴ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱳᱰᱤ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ
}}
ᱢᱤᱫ '''ᱰᱳᱥᱟ''' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ) ᱥᱮ '''ᱛᱷᱳᱥᱟᱭ''' (ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ)<ref>See:
* {{Cite news |last=Mok |first=Opalyn |date=2015-04-12 |title=Traditional Indian snacks for breakfast or tea |url=https://www.malaymail.com/news/eat/drink/2015/04/12/traditional-indian-snacks-for-breakfast-or-tea/876893 |newspaper=[[Malay Mail]]}}
* {{Cite book |pages=109–10 |title=Food, Foodways And Foodscapes: Culture, Community And Consumption In Post-colonial Singapore |first1=Lily Lee Lee |last1=Kong|first2=Vineeta |last2=Sinha |date=2015 |publisher=World Scientific |isbn=978-981-4641-24-1 }}</ref> ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ, ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱪᱟᱴᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:Dosa Classic.jpg|alt=Two dosa rest next to a dollop of butter on a plantain leaf: The sauces have separate bowks.|thumb|ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱚ]]
[[File:Butter Dosa served with coconut chutney and sambhar.jpg|thumb|ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱴᱟᱨ (Butter) ᱰᱳᱥᱟ]]
ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ. ᱴᱤ. ᱟᱪᱟᱭᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ (CE) ᱥᱮᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="KTAchaya">{{cite book | title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA80 | author=K. T. Achaya|date = November 2003|page=80 |publisher=Universities Press| isbn=81-7371-293-X}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤ. ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱯᱯᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=P. Thankappan Nair |url=https://books.google.com/books?id=swNuAAAAMAAJ |title=South Indians in Kolkata |publisher=Punthi Pustak |year=2004 |isbn=81-86791-50-7 |page=320}}</ref> ᱟᱪᱟᱭᱟ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Charmine2013"/>
ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱞᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref name="Charmine2013">{{cite book |author=Charmaine O' Brien |title=The Penguin Food Guide to India |url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT378 |date=15 December 2013 |publisher=Penguin Books Limited |isbn=978-93-5118-575-8 |pages=378 }}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱟᱨ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱮᱭᱟ; ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Vir2004">{{cite book |author=Vir Sanghvi |title=Rude Food: The Collected Food Writings of Vir Sanghvi |url=https://books.google.com/books?id=eK1uGVxmEiUC&pg=PA110 |date=1 January 2004 |publisher=Penguin Books India |isbn=978-0-14-303139-0 |pages=109–110 }}</ref> ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱳᱞᱞᱟᱥᱟ'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱢᱮᱥᱵᱷᱟᱨᱟ III ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=K.T. Achaya |title=The Story of Our Food |url=https://books.google.com/books?id=bk9RHRCqZOkC&pg=PA85 |year=2003 |publisher=Universities Press |isbn=978-81-7371-293-7 |page=85 }}</ref>
ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=31 May 2019 |title=8 oldest Udupi restaurants in Bombay |newspaper=The Free Press Journal |url=https://www.freepressjournal.in/food/8-oldest-udupi-restaurants-in-mumbai |url-status=live |access-date=15 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190905100436/https://www.freepressjournal.in/food/8-oldest-udupi-restaurants-in-mumbai |archive-date=5 September 2019}}</ref> ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱴ ᱯᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=s-krDwAAQBAJ&dq=The+first+South+Indian+eatery+that+introduced+the+common+public+of+Delhi+to+coffee+and+South&pg=PT34 |title=Much Ado Over Coffee: Indian Coffee House Then And Now, Bhaswati Bhattacharya, Routledge, 2017 |isbn=978-1-351-38315-8 |access-date=28 March 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416004432/https://books.google.com/books?id=s-krDwAAQBAJ&dq=The+first+South+Indian+eatery+that+introduced+the+common+public+of+Delhi+to+coffee+and+South&pg=PT34 |url-status=live |last1=Bhattacharya |first1=Bhaswati |date=3 August 2017 |publisher=Routledge }}</ref><ref>{{cite book |author=Sethu Ramaswamy |title=Bride at Ten, Mother at Fifteen: Autobiography of an Unknown Indian Woman |year=2003 |url=https://books.google.com/books?id=r5OQAAAAIAAJ |isbn=9788174362896 |publisher=Namita Gokhale Editions }}{{page needed|date=October 2025}}</ref>
ᱰᱳᱥᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱞᱳᱱ (ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ) ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite book |title=Microbial Fermentations in Nature and as Designed Processes |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |year=2023 |isbn=978-1-119-84999-5 |editor-last=J. Hurst |editor-first=Christon |location=Hoboken |pages=342 |language=en |chapter=Fermented Foods of South Asia |oclc=1393173167}}</ref><ref>{{Cite book |last=Davidson |first=Alan |title=The Oxford companion to food |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8 |publisher=[[Oxford Univ. Press]] |year=2014 |isbn=978-0-19-967733-7 |editor-last=Jaine |editor-first=Tom |edition=3. ed. / ed. by Tom Jaine |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_m3c8/page/774 774] |chapter=Sri Lanka |oclc=903167481}}</ref> ᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱛᱩᱛᱤᱠᱳᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ (ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ''ᱦᱳᱴᱮᱞ'') ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kadhirvel |first=S. |date=2000 |title=Indian Tamils in Sri Lanka: The countours of dissonance |url=https://www.jstor.org/stable/44144420 |journal=Proceedings of the Indian History Congress |volume=61 |pages=1045–1046 |jstor=44144420 |issn=2249-1937 |access-date=3 November 2023 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103123430/https://www.jstor.org/stable/44144420 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book |url=https://catalog.lib.uchicago.edu/vufind/Record/10887820 |title=Circulation of cultures and culture of circulation: diasporic cultures of South Asia during 18th to 20th centuries |date=2014 |publisher=SAARC Cultural Centre |isbn=978-955-0567-12-6 |editor-last=Garg |editor-first=Sanjay |location=Colombo |pages=151 |oclc=910664759 |editor-last2=SAARC Cultural Centre |access-date=3 November 2023 |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629105635/https://catalog.lib.uchicago.edu/vufind/Record/10887820 |url-status=live }}</ref> ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ-ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱳᱥᱮ'' ({{Lang|si|තෝසේ}} ᱥᱮ {{IPA|si|t̪oːse|}}) ᱥᱮ ''ᱛᱷᱳᱥᱟᱭ'' ({{Lang|ta|தோசை}} ᱥᱮ {{IPA|ta|t̪oːsaɪ̯|}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ [[ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱾
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ, ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱩᱰᱷᱟ ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚ, ᱠᱤᱥᱢᱤᱥ, ᱠᱳᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱵᱷᱟᱡᱟ/ᱛᱚᱨᱠᱟᱨᱤ/ᱰᱟᱞᱢᱟ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲ/ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ ᱨᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱᱤ ᱛᱮ ''ᱯᱳᱞᱳ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾{{citation needed|date=October 2025}}
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ==
[[File:דוסה.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ]]
[[File:Paper Masala Dosa.jpg|thumb|ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ]]
ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱟᱭ'', [[ᱛᱩᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱟᱭ'', ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱮ'', ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ''ᱰᱳᱥᱮ'' ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱾
ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
{| class="wikitable"
|-
! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !! ᱴᱨᱟᱱᱥᱞᱤᱴᱟᱨᱮᱥᱚᱱ (Transliteration) !! ᱨᱚᱲ ([[ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ|IPA]])
|-
|{{Langx|kn|ದೋಸೆ}}
|dōse
|{{IPA|kn|d̪oːse|}}
|-
|{{Langx|kok|पोळो}}
|poḷo
|{{IPA|kok|ˈpɔ̞.ɭɔ̞|}}
|-
| {{langx|ml|ദോശ}} || dōśa ||{{IPA|ml|d̪oːʃa|}}
|-
| {{langx|ta|தோசை}} || dōsai || {{IPA|ta|d̪oːsaɪ̯|}}
|-
|{{Langx|te|దోసె<ref>{{Cite web|url = https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/brown_query.py?qs=%E0%B0%A6%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%86&searchhws=yes |archive-url = https://web.archive.org/web/20200715213645/http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/app/brown_query.py?qs=%E0%B0%A6%E0%B1%8B%E0%B0%B8%E0%B1%86&searchhws=yes|url-status = live |archive-date = 15 July 2020|title = A Telugu-English dictionary |author=Charles Philip Brown |year = 1903}}</ref>}}
|dōse
|{{IPA|te|d̪oːse|}}
|-
| {{langx|te|అట్టు<ref>{{Cite web|url = https://dsal.uchicago.edu/cgi-bin/app/brown_query.py?qs=%E0%B0%85%E0%B0%9F%E0%B1%8D%E0%B0%9F%E0%B1%81&searchhws=yes |title = A Telugu-English dictionary |author=Charles Philip Brown |year = 1903}}</ref>}}|| aṭṭu || {{IPA|te|aʈːu|}}
|-
|{{Langx|or|ଚକୁଳି}} || chàkulī
|{{IPA|or|t͡ʃ̪ɔkuli|}}
|}
ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱛᱷᱳᱥᱟᱭ'' ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱤᱣᱴᱨᱤᱥᱚᱱ ==
ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱨᱵᱳᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱴ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Restaurant style dosa recipe |first=Dosa recipe |url=https://tasty-food.in/dosa-recipe/ |title=Dosa recipe |date=9 July 2023 |publisher= |isbn= |edition= |page= |access-date= |orig-year= |archive-date=27 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327164354/https://tasty-food.in/dosa-recipe/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱑᱒ ᱠᱮᱞᱳᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘᱔% ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱵᱳᱦᱟᱭᱰᱨᱮᱴ]] ᱟᱨ ᱑᱖% ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱴᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.myfitnesspal.com/food/calories/plain-dosa-without-oil-255437887|title=Calorie Chart, Nutrition Facts, Calories in Food |website=MyFitnessPal |access-date=7 May 2019|archive-date=19 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230419101238/https://www.myfitnesspal.com/food/calories/plain-dosa-without-oil-255437887|url-status=live}}</ref> ᱛᱚᱦᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱴᱟᱢᱤᱱ ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Nutrition and Dietetics - Higher Secondary - First Year |publisher=Directorate of School Education, Government of Tamil Nadu |year=2004 |page=31 |url=http://www.textbooksonline.tn.nic.in/Books/11/Std11-Nutr-EM.pdf |access-date=30 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321034305/http://www.textbooksonline.tn.nic.in/Books/11/Std11-Nutr-EM.pdf |archive-date=21 March 2012 |url-status=dead }}</ref>
== ᱵᱮᱱᱟᱣ ==
ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱤᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱵᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱡᱟᱝ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓:᱑ ᱥᱮ ᱔:᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱷᱚᱨ ᱛᱚᱦᱚ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ''ᱜᱚᱛᱚᱢ'' ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ ''ᱛᱟᱣᱟ'' ᱨᱮ ᱞᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱩᱡᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
<gallery>
File:ಸಂಪಣೆ.JPG|ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ
File:Dosa-Preparation.jpg|ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ
File:Dhosai making.jpg|ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ
File:Dosa ready 1.JPG|ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ
</gallery>
== ᱮᱢᱚᱜ ==
ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱚᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* [[ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ]]
* [[ᱪᱟᱴᱱᱤ]]
* ᱤᱰᱞᱤ ᱯᱳᱰᱤ ᱥᱮ ''ᱢᱤᱞᱟᱜᱟᱭᱯᱳᱰᱤ'': ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱪᱤᱱᱟ ᱵᱟᱫᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ==
ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱥᱴᱮᱰ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ, ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱟ (ᱯᱞᱮᱱ) ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.saveur.com/indian-dosa-crepes-guide |title=A Beginner's Guide to the Great Wide World of Indian Dosa, Priya Krishna and Shailendra Krishna, October 6, 2016 |date=6 October 2016 |access-date=21 February 2018 |archive-date=9 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109175440/http://www.saveur.com/indian-dosa-crepes-guide? |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱰᱳᱥᱟ, ᱪᱤᱡᱽ ᱰᱳᱥᱟ, ᱯᱟᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ, ᱟᱨ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.nytimes.com/2017/10/06/dining/dosa-recipe-pondicheri.html |title=A Dosa Lesson From a Professional - A Good Appetite, Melissa Clark, ''New York Times'', 6 October 2017 |date=6 October 2017 |access-date=21 February 2018 |archive-date=21 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180221103452/https://www.nytimes.com/2017/10/06/dining/dosa-recipe-pondicheri.html |url-status=live }}</ref>
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Kumar |first1=Ashwani |last2=Singh |first2=Sarabjit |last3=Tomer |first3=Vidisha |last4=Prasad |first4=Rasane |title=Cereals and cereal-based foods : functional benefits and technological advances for nutrition and healthcare |date=2022 |publisher=Apple Academic Press |location=Palm Bay, FL, USA |isbn=9781000164299 |page=251 |edition=First |url=https://books.google.com/books?id=n7UxEAAAQBAJ |access-date=25 April 2023|quote="The ingredients for dosa preparation are not limited to just rice and black gram instead pure rice or a mixture of rice, wheat, sorghum, maize, or millets can also be used."}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
|+ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ
|-
| [[ᱩᱛᱛᱟᱯᱟᱢ]] || ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱯᱯᱟᱢ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
|-
| [[ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ]] || ᱨᱳᱥᱴᱮᱰ (Roasted) ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱰᱳᱥᱟ, ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ, ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ
|-
|ᱳᱴᱥ ᱰᱳᱥᱟ
|ᱳᱴᱥ (oats) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱰᱳᱥᱟ
|-
|ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱰᱳᱥᱟ || ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱰᱳᱥᱟ; ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱥᱮ ᱵᱟᱴᱟᱨ (butter) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
|-
|ᱥᱮᱴ ᱰᱳᱥᱟ
|ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱥᱯᱚᱸᱡᱤ, ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱒-᱓ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ
|-
| ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱰᱳᱥᱟ || ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱪᱟᱨ (texture) ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱠᱟᱞ ᱰᱳᱥᱟᱭ || ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ, ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱸᱡᱤ ᱨᱩᱯ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱟᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱟᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱛᱟᱱᱫᱩᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱣᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱛᱟᱱᱫᱩᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ<!-- vegetable or vegetarian? , and comes in various veg and non-veg subvariants. -->
|-
| ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱳᱥᱴ || (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱱᱮᱭ ᱰᱳᱥᱟᱭ'') ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ
|-
| ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱳᱥᱴ/ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱳᱥᱴ ᱰᱳᱥᱟ || ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ
|-
| ᱵᱤᱞᱤ ᱰᱳᱥᱟ || (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱭ ᱰᱳᱥᱟᱭ'') ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱵᱮᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱤᱞᱤ]] ᱮᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱤ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱵᱮᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱥᱮ ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱮᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ: ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱛᱩ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ''ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ || ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱠᱟᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱢᱞᱮᱴ (omelette), ᱨᱤᱫ ᱡᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ, ᱟᱨ ᱩᱛᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱴᱚᱯᱤᱝᱥ (toppings) ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱴᱚᱯᱤᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
|-
| ᱯᱳᱨᱤ ᱰᱳᱥᱟ/ᱢᱩᱲᱦᱤ ᱰᱳᱥᱟ || ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱹᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ [[ᱢᱩᱲᱦᱤ]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ
|-
| ᱯᱟᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱱ, ᱥᱤᱵᱤᱞᱟᱱ [[ᱯᱟᱱᱤᱨ]] ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ
|-
| ᱯᱟᱞᱟᱠ ᱰᱳᱥᱟ || ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱸᱡᱽ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱯᱟᱞᱟᱠ'' ([[ᱯᱟᱞᱚᱝ ᱟᱲᱟᱜ]]) ᱯᱮᱥᱴ (paste) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ
|-
| ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱰᱳᱥᱟ || ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱯᱤᱝᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱰᱳᱥᱟ || ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱲᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
|-
| ᱡᱤᱱᱤ ᱰᱳᱥᱟ || [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ; ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱦᱚᱲ, ᱪᱤᱡᱤ (cheesy) ᱰᱳᱥᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱟᱨ ᱠᱮᱯᱥᱤᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱚᱥ (sauce) ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ || ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱮᱡᱽᱣᱟᱱ ᱥᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ
|-
| ᱢᱤᱱᱤ ᱥᱳᱭᱟ ᱰᱳᱥᱟ<ref>{{cite web|url=https://recipes.timesofindia.com/recipes/mini-soya-dosa/rs55705184.cms|title=Recipe: Mini soya dosa|work=The Times of India|access-date=15 August 2022|archive-date=24 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170624015457/http://recipes.timesofindia.com/recipes/mini-soya-dosa/rs55705184.cms|url-status=live}}</ref> || ᱥᱳᱭᱟ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ<ref>{{cite web|url=http://food.ndtv.com/recipe-mini-soya-dosa-227607|title=Mini Soya Dosa|work=food.ndtv.com|access-date=20 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402154838/http://food.ndtv.com/recipe-mini-soya-dosa-227607|url-status=live}}</ref>
|-
| [[ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]] (ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱰᱳᱥᱟ)<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/healthy-snack-recipe-green-dosa/articleshow/19830786.cms |title=Healthy snack recipe: Green Dosa |work=The Times of India |date=17 February 2016 |access-date=15 August 2022 |archive-date=19 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220319193643/https://timesofindia.indiatimes.com/healthy-snack-recipe-green-dosa/articleshow/19830786.cms |url-status=live }}</ref> || [[ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱾<ref>{{cite web|url=http://food.ndtv.com/recipe-pesarattu-green-gram-dosa-463419|title=Pesarattu (Green Gram Dosa)|work=food.ndtv.com|access-date=20 March 2015|archive-date=2 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402120039/http://food.ndtv.com/recipe-pesarattu-green-gram-dosa-463419|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱞᱟᱢ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ (ᱟᱫᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ) ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱟᱰᱟᱭ ᱰᱳᱥᱟ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱳᱥᱟ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱦᱮᱲ ᱫᱟᱹᱞ'', ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱦᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱲ ᱥᱮ ''[[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾
|-
| ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱦᱚᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱳᱥᱟ || ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ<ref>{{cite web|url=https://recipes.timesofindia.com/recipes/light-white-dosa/rs53316767.cms |title=Recipe: Light white dosa|work=The Times of India}}</ref>
|-
|ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱱᱮᱭᱭᱤ ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱰᱳᱥᱟ<ref name="New Indian Express 2018-08-14">{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2017/nov/10/the-karam-dosas-from-kadapa-1698077.html|title=The karam dosas from kadapa|work=The New Indian Express|access-date=14 August 2018|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815211038/https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2017/nov/10/the-karam-dosas-from-kadapa-1698077.html|url-status=live}}</ref>
|ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱷᱚᱨ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱥᱳᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱵᱳᱱᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱮᱥᱴ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱭᱮᱨᱨᱟ ᱠᱟᱨᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱵᱷᱤ (gravy) ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱚᱛᱚᱢ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱳᱥᱴ (roasted) ᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟ ᱫᱟᱹᱞ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref name="New Indian Express 2018-08-14" />
|-
| ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ<ref>{{cite web|url=https://food.ndtv.com/recipe-onion-rava-dosa-219188|title=Onion Rava Dosa|work=food.ndtv.com|access-date=15 August 2022|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815211038/https://food.ndtv.com/recipe-onion-rava-dosa-219188|url-status=live}}</ref>|| ᱥᱩᱡᱤ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ
|-
| ᱨᱟᱜᱤ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱰᱳᱥᱟ || ᱨᱟᱜᱤ (Ragi), ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ<ref>{{cite web|url=https://food.ndtv.com/recipe-ragi-wheat-dosa-1-463409|title=Ragi Wheat Dosa|work=food.ndtv.com|access-date=15 August 2022|archive-date=15 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220815211037/https://food.ndtv.com/recipe-ragi-wheat-dosa-1-463409|url-status=live}}</ref>
|-
| [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ]] || [[ᱥᱩᱡᱤ|''ᱨᱟᱵᱷᱟ'']] ᱥᱮ [[ᱥᱩᱡᱤ|''ᱥᱩᱡᱤ'']] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱣᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
|-
| [[ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ]] || [[ᱵᱟᱴᱟᱨ (butter)]] (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱛᱮ ''ᱵᱮᱱᱱᱮ'') ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''[[ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ|ᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱜᱮᱨᱮ ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱜᱮᱨᱮ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
|-
| [[ᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ]] || ᱫᱟᱜ-ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ
|-
| ᱵᱷᱳᱰᱩ ᱰᱳᱥᱮ ᱥᱮ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱨᱩᱴᱤ|| ᱵᱷᱳᱰᱩ ᱰᱳᱥᱮ ᱥᱮ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱨᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ, [[ᱢᱮᱛᱷᱤ]], ᱠᱳᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ]], ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱯᱳᱦᱟ), ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱹᱸᱰ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱟᱢᱵᱳᱞᱤ, ᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱫᱷᱤᱨᱰᱮ || ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ''ᱟᱢᱵᱳᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ''ᱠᱨᱮᱯᱥ (crêpes)'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱫᱷᱤᱨᱰᱮ'' ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
|-
| ᱵᱟᱴᱟᱨᱢᱤᱞᱠ ᱰᱳᱥᱟ || ᱥᱩᱡᱤ, ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱵᱟᱴᱟᱨᱢᱤᱞᱠ (ᱢᱟᱴᱷᱟ)<ref>{{cite book |last1=Verma |first1=Neera |title=South Indian Cook Book |publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. |isbn=978-81-7182-836-4 |url=https://books.google.com/books?id=KHua3-_qTcYC&q=Butter+milk+dosa |language=en}}</ref>
|-
| ᱜᱩᱲ ᱰᱳᱥᱟ || ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱠᱳᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, [[ᱜᱩᱲ]] ᱾
|-
|ᱢᱤᱱᱟᱯᱟᱴᱴᱩ
|ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱢᱚᱴᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ, ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱥᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱰᱞᱤ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱨᱚᱫᱽ ᱫᱟᱹᱞ (urad dal) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
|-
|ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱰᱳᱥᱟ || ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱭᱫᱟ (ᱨᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱰ ᱦᱚᱞᱚᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ; ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
|}
<gallery mode="packed">
File:Masala Dosa from Kochi, Kerala, India -2069313.jpg|ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱸᱵᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ
File:Tomato Dosa chutney.jpg|[[ᱩᱛᱛᱟᱯᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱱᱟᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
File:మినప అట్లు (2).jpg|ᱩᱨᱚᱫᱽ (Urad) ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ
File:గోధుమపిండి అట్టు (2).jpg|ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱰᱳᱥᱟ
File:Dosa (Plain).jpg|ᱯᱞᱮᱱ ᱰᱳᱥᱟ
File:Paper Masala Dosa.jpg|ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱨᱳᱥᱴ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱰᱳᱥᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ
File:Amini Ghee Roast.jpg|ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱳᱥᱴ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ''ᱱᱮᱭ ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ
File:Butter Dosa.JPG|ᱵᱟᱴᱟᱨ (Butter) ᱰᱳᱥᱟ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱛᱮ ''ᱵᱮᱱᱱᱮ ᱰᱳᱥᱮ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ
File:Pesarattu and Ginger chutney.jpg|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ''ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' (ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱰᱳᱥᱟ) ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱪᱟᱴᱱᱤ
File:NeerDosa.jpg|ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ''ᱱᱤᱨ ᱰᱳᱥᱟ'' ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ
File:Kambu adai.JPG|ᱠᱟᱢᱵᱩ (ᱵᱟᱡᱽᱨᱟ) ᱰᱳᱥᱟ
File:Rava Dosa of Salem.jpg|ᱥᱩᱡᱤ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱰᱳᱥᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱩᱯᱤ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ
File:Aate ka dosa.jpg|ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱰᱳᱥᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ''ᱜᱳᱰᱤ ᱢᱟᱣ'' ᱥᱮ ''ᱜᱳᱫᱷᱩᱢᱟᱭ ᱢᱟᱵᱷᱵᱷᱩ'' ᱰᱳᱥᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ
File:Ragi dosa.JPG|[[ᱨᱟᱜᱤ ᱦᱚᱞᱚᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱨᱚᱫᱽ ᱫᱟᱹᱞ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱜᱤ ᱰᱳᱥᱟ
File:Onion Chilli Tomato Uthappam.jpg|''ᱩᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱥᱮ ''ᱩᱛᱷᱟᱯᱟ'', ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ
File:Methi dosa on a pan.jpg|ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱ (pan) ᱨᱮ ''ᱢᱮᱛᱷᱤ ᱰᱳᱥᱟ'', ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱮᱱᱫᱷᱭᱟᱢ ᱰᱳᱥᱟᱭ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ
File:Masala Dosa 02.jpg|ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱯᱷᱩᱰ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ
File:Table Dosa.jpg|"ᱴᱮᱵᱚᱞ ᱰᱳᱥᱟ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱮᱵᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱜᱟᱱ ᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ
File:Mysore Mallige Dosey.jpg|ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱢᱟᱞᱞᱤᱜᱮ ᱰᱳᱥᱮ
File:Indian dosa masala.jpg|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱨᱤᱴ ᱰᱳᱥᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ
File:Onion Dosey.jpg|ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ ᱰᱳᱥᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱞᱩ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ
File:Set Dosey.jpg|ᱥᱮᱴ ᱰᱳᱥᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱟᱴᱱᱤ, ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ [[ᱵᱳᱱᱰᱟ|''ᱵᱳᱱᱰᱟ'']] ᱥᱟᱶ ᱓ ᱭᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ
</gallery>
== ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ==
᱑᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒0᱑᱔ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱫᱟᱥᱯᱟᱞᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱯᱷ ᱢᱤᱫ ᱰᱳᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ {{convert|16.68|m|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ {{convert|13.69|kg|abbr=on}} ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱳᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Longest Dosa |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/longest-dosa |website=Guinness World Records |language=en}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
* ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱚᱠᱛᱚ, [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱜᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱤᱱᱰᱤ ᱠᱟᱞᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱰᱳᱥᱟ ᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>27 November 2019. [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/us-presidential-candidate-kamala-harris-cooks-masala-dosas-with-mindy-kaling/article30095372.ece US presidential candidate Kamala Harris cooks masala dosas with Mindy Kaling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230723090723/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/us-presidential-candidate-kamala-harris-cooks-masala-dosas-with-mindy-kaling/article30095372.ece |date=23 July 2023 }}. ''The Hindu''. Retrieved 23 July 2023.</ref>
* ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱠᱤᱝ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱜᱮᱢ ''ᱵᱷᱮᱱᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱰᱳᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱ-ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ==
* [[ᱩᱛᱛᱟᱯᱟᱢ]]: ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱞᱮᱢᱮᱧ ᱠᱨᱮᱯ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱸᱭᱟᱡᱽ, ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱫᱷᱚᱱᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱮ ᱪᱤᱡᱽ ᱮᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱤᱡᱽᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱯᱮᱥᱟᱨᱟᱴᱴᱩ: [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱝ ᱫᱟᱹᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ, ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱟᱯᱯᱟᱢ]]: ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱪᱟᱠᱩᱞᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ: ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾
* ᱟᱯᱟᱢ ᱵᱟᱞᱤᱠ: ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱪᱤᱱᱤ, ᱵᱮᱠᱤᱝ ᱥᱳᱰᱟ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
* ᱡᱤᱭᱟᱱᱵᱤᱝ: ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱵᱟᱱ ᱥᱮᱣ: ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱞᱟᱦᱳᱦ: ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱢᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱤᱱᱡᱮᱨᱟ: ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱯᱷ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱤᱛᱷᱤᱭᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱳᱥᱟ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱞᱤᱯᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱨᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱥᱴ ᱯᱷᱩᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱴᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳ-ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
6p0pftll8awa0zgfthpoiqjzzdmr8p9
ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
37771
198118
196934
2026-09-22T03:25:19Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198118
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
| image = Director Adoor Gopalakrishnan.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ
| birth_name = ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1941|07|03}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]], [[ᱟᱰᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| other_names = ᱟᱰᱩᱨ
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ}}
| years_active = ᱑᱙᱖᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| alma_mater = [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite news|title=Film and Television Institute of India (FTII) keen to go global, train foreign actors & technicians - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|website=The Times of India|date=25 February 2018 |access-date=25 April 2018|archive-date=25 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180225154915/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/film-and-television-institute-of-india-ftii-keen-to-go-global-train-foreign-actors-technicians/articleshow/63067198.cms|url-status=live}}</ref>
| spouse = {{Marriage|ᱥᱩᱱᱟᱱᱫᱟ||᱒᱐᱑᱕|reason=ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ}}
| children = ᱑
| website = {{URL|adoorgopalakrishnan.com}}
| awards = {{Unbulleted_list|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱖)|[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱑᱙᱘᱔)|[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱔)}}
}}
'''ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱩᱱᱱᱤᱛᱷᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Golden rigmaroles: Adoor Gopalakrishnan on the Malayalam screen|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|access-date=25 April 2018|work=[[Deccan Chronicle]]|date=31 July 2016|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426014950/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/310716/golden-rigmaroles-adoor-gopalakrishnan-on-the-malayalam-screen.html|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱠᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱭᱟᱡᱤᱛ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |title=Adoor Gopalakrishnan |website=[[IMDb]] |access-date=15 June 2019 |archive-date=11 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811224017/https://www.imdb.com/name/nm0329715/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |title=Adoor Gopalakrishnan | Biography, Movies, & Facts |access-date=15 June 2019 |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812183242/https://www.britannica.com/biography/Adoor-Gopalakrishnan |url-status=live }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="falkeaward">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |title=Adoor selected for Phalke award |access-date=3 July 2011 |date=6 September 2005 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140505174552/http://www.hindu.com/2005/09/06/stories/2005090606830700.htm |archive-date=5 May 2014 }}</ref> ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱤᱞᱣᱟᱠᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱮᱠ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱕ ᱢᱤ.ᱢᱤ. ᱯᱨᱤᱸᱴ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan">{{Cite web |url=https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |title=Milwaukee chose me: Adoor Gopalakrishnan |last=Attipetty |first=Peter |date=6 May 2013 |website=The American Bazaar |language=en-US |access-date=11 October 2019 |archive-date=11 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191011052034/https://www.americanbazaaronline.com/2013/05/06/adoor-gopalakrishnan-film-archive-research-center-at-peck-school-of-arts/ |url-status=live }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱰᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱟᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱢᱚᱣᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date= September 2022}}
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite web | title = Page on Adoor Gopalakrishnan at Kerala tourism | url = http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | access-date = 8 February 2008 | archive-date = 17 July 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110717135042/http://www.keralatourism.org/index.php?zone=4&menu=59&id=21 | url-status = live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱸᱢᱯᱩᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱬᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱦᱟᱠᱟᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱢ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan, South Indian film director, script writer, and producer at IFFK2016 01.jpg|thumb|left|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱠᱳ, [[ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]], ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ''ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ'', ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱠᱷᱟᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'', ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱞᱟᱫ (executioner) ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ''ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ'', ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ (ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ) ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ, ''ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ: ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ), OCIC ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, INTERFILM ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ, ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ, [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱨᱚᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[File:Adoor Gopalakrishnan in 2022 4.jpg|thumb|᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱰᱳᱨᱡᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ IPS ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ (ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱟᱰᱚᱨ, ᱒᱐᱐᱐ ᱵᱮᱪ), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |title=Husband-wife set to take charge as Mumbai's DCPs |website=Mid-day.com |date=2 June 2010 |access-date=11 June 2012 |archive-date=25 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120625202448/http://www.mid-day.com/news/2010/jun/020610-mumbai-dcp-husband-wife-chhering-dorje-aswati.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | location=Calcutta, India | work=The Telegraph | title=Crimebusters | date=23 January 2005 | access-date=3 June 2010 | archive-date=24 November 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101124035252/http://www.telegraphindia.com/1050123/asp/look/story_4279220.asp | url-status=dead }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ''ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ: ᱫᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱡᱤᱛ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟᱦ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Face-to-Face |url=https://www.analpabooks.com/face-to-face |access-date=2024-10-14 |website=www.analpabooks.com}}</ref><ref>{{Cite book |last=Baruah |first=Parthajit |title=Face to Face: The Cinema of Adoor Gopalakrishnan |url=https://archive.org/details/facetofacecinema0000baru |publisher=HarperCollins India |year=2016 |isbn=9789351361954 |language=English}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱕᱐ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱜᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱡᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱳᱨᱤᱰᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=28 December 2023|title=Gaza : des cinéastes du monde entier demandent un cessez-le-feu immédiat|url=https://www.liberation.fr/idees-et-debats/tribunes/gaza-des-cineastes-du-monde-entier-demandent-un-cessez-le-feu-immediat-20231228_WMAUSVJVLFEBNK4ME4XU3ZRU3M/|newspaper=[[Libération]]|language=fr|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://thefilmstage.com/claire-denis-ryusuke-hamaguchi-kiyoshi-kurosawa-christian-petzold-apichatpong-weerasethakul-more-sign-demand-for-ceasefire-in-gaza/|title=Claire Denis, Ryusuke Hamaguchi, Kiyoshi Kurosawa, Christian Petzold, Apichatpong Weerasethakul & More Sign Demand for Ceasefire in Gaza|last=Newman|first=Nick|date=29 December 2023|website=The Film Stage|access-date=24 January 2024}}</ref><ref>{{cite news|date=31 December 2023|title=Directors of cinema sign petition for immediate ceasefire|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-780176|newspaper=[[The Jerusalem Post]]|access-date=24 January 2024}}</ref>
== ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱟᱨ 'ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ' ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ==
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱮᱞᱥᱤᱝᱠᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ "ᱪᱤᱛᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱯᱤ.ᱮ. ᱵᱮᱠᱚᱨ, ᱠᱮ.ᱡᱤ. ᱡᱚᱨᱡᱽ, ᱯᱟᱵᱤᱛᱷᱨᱟᱱ, ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱴ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱜᱳᱯᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
== ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱢᱟᱨᱠ ᱠᱚ ==
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱵᱤ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱜᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ ᱜᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ, ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾"<ref>{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title='Naalu Pennungal' not complex like my other films: Adoor|access-date=28 May 2009|publisher=[[Yahoo]] India Movies|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
== ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ==
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱴ ᱯᱟᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Ramnath |first=Nandini |date=2014-11-13 |title=Adoor Gopalakrishnan stirs controversy by restricting entry at state-run film fest to viewers who know English |url=https://scroll.in/article/689662/adoor-gopalakrishnan-stirs-controversy-by-restricting-entry-at-state-run-film-fest-to-viewers-who-know-english |access-date=2023-11-29 |website=Scroll.in |language=en-US}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱟᱨᱴᱥ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱨᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱝᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱳᱥ ᱠᱚᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱨᱤᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Shaji |first=Sukanya |date=2023-01-17 |title=Dear Adoor, caste did not end because you discarded your surname at age 20 |url=https://www.thenewsminute.com/kerala/dear-adoor-caste-did-not-end-because-you-discarded-your-surname-age-20-172093 |access-date=2023-11-29 |website=The News Minute |language=en}}</ref>
ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱳᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Film institute row: Jeo Baby withdraws 'Freedom Fight' from Kannur festival |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2022/12/20/jeo-baby-withdraws-movie-kannur-film-festival-protest-adoor-gopalakrishnan.html |access-date=2023-11-29 |website=OnManorama}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ==
[[File:The President, Dr. A.P.J. Abdul Kalam presenting the Padma Vibhushan Award – 2006 to Shri Adoor Gopalakrishnan, a leading luminary of New Indian Cinema, in New Delhi on March 20, 2006.jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱰᱨ. ᱮ.ᱯᱤ.ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐, ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱾]]
ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ NDTV "᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱗᱐ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Happy Independence Day: 70 Years, 70 Great Films |url=https://www.ndtv.com/photos/entertainment/happy-independence-day-70-years-70-great-films-15114 |access-date=2022-05-17 |website=NDTV.com}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱕ - ᱵᱤᱥᱣᱚᱨᱟᱛᱱᱟ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱑᱓ - ''ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱭᱩᱢ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱤ. ᱵᱤ. ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱱᱰᱟᱣᱢᱮᱱᱴ
* ᱒᱐᱑᱐ - ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱒᱐᱐᱖ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|title=Adoor honoured with Padma award|access-date=28 May 2009|date=21 March 2006|work=[[Rediff.com]]|archive-date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100325051242/http://www.rediff.com/news/2006/mar/21adoor.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref name="falkeaward" />
* ᱑᱙᱙᱖ - ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ (ᱰᱤ.ᱞᱤᱴ.)
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ — ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ — ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱚᱨᱰᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛ<ref>{{cite web|title=Celebrating Cinema: 5 Reasons You Should Know About this Pioneer of New Wave – The Penguin Digest|url=https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|website=penguin.co.in|date=27 June 2017|access-date=25 April 2018|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426011916/https://penguin.co.in/thepenguindigest/celebrating-cinema-5-reasons-you-should-know-about-this-pioneer-of-new-wave/|url-status=live}}</ref>
*ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ, ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ: — ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ, ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (FIPRESCI) — ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ, ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ, ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ)<ref name="officialsite">{{cite web|url=http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|title=Official Website of Adoor Gopalakrishnan|access-date=28 May 2009|archive-date=3 September 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm|url-status=live}}</ref>
* ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ — ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
* ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ — ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱣᱞᱤᱠ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ — ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ<ref>{{cite web|title=Dadasaheb Phalke awardee Adoor Gopalakrishnan completes 50 years in cinema|url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|website=India Today|date=17 August 2016 |access-date=25 April 2018|language=en|archive-date=26 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426012219/https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/malayalam-filmmaker-adoor-gopalakrishnan-completes-50-years-in-cinema-335690-2016-08-17|url-status=live}}</ref>
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ (2003)<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|title=Adoor receives French honour|access-date=14 July 2008|date=22 October 2003|work=[[The Times of India]]|archive-date=21 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021033923/http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-245928,prtpage-1.cms|url-status=live}}</ref>
* ᱠᱟᱭᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
'''ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱗᱘ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱐ - ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ / ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) - ᱫᱟ ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱭᱩᱰᱮ ᱞᱳᱠᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱐ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱔ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱓ - ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱑ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ''
* ᱑᱙᱗᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ - ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ''
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ - ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱑᱙᱘᱒ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ''
* ᱒᱐᱐᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ
''ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ''
* ᱒᱐᱐᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ - ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱵᱟᱢ
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ (ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ):'''<ref name="Critics Awards List">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 29 January 2023.</ref>
* ᱑᱙᱘᱔ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱘᱙ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱓ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱑᱙᱙᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ - ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ
* ᱒᱐᱑᱖ - ᱨᱩᱵᱤ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ
*[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱜᱩᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱟ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sify.com/PRIVOXY-FORCE/movies/fullstory.php?id=14867560 |title=Adoor Gopalakrishnan's Retrospective in Kolkata |access-date=29 May 2009 |date=9 March 2009 |website=[[Sify]] }}{{dead link|date=September 2022|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
* ᱥᱞᱳᱵᱷᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱢᱩᱱᱤᱪ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱒᱐᱐᱙ ᱾
* ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱮᱠ, ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱑᱙᱙᱙ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|title=Interview: Adoor|access-date=29 May 2009|publisher=Cinema of Malayalam|archive-url=https://web.archive.org/web/20090819081200/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor_interview_df.html|archive-date=19 August 2009|url-status=dead}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|- "
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱠᱛᱚ !! ᱛᱷᱚᱠ !! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
|-
| ᱑᱙᱖᱕ || ''ᱮ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱰᱮ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱮ ᱰᱮ ᱮᱴ ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱗ || ''ᱫᱟ ᱢᱤᱛᱷ'' || ᱕᱐ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ || ᱢᱮᱨᱤᱴ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ, [[ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗|ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱖᱗, ᱢᱚᱱᱴᱨᱤᱭᱟᱞ]]
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱰᱮᱱᱡᱟᱨ ᱮᱴ ᱭᱳᱨ ᱰᱳᱨ-ᱥᱴᱮᱯ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱮᱰ'' || ᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱘ || ''ᱢᱟᱱᱱᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱟᱞ (ᱜᱨᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱰ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱴᱩᱣᱟᱨᱰᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ (STD)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱙ || ''ᱮ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱵᱷ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱖᱖ || ''ᱭᱳᱨ ᱯᱷᱩᱰ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱐ || ''ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱟᱱᱫᱷᱤ (ᱫᱟ ᱤᱢᱯᱟᱥ)'' || ᱕᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱑ || ''ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱨᱚᱵᱚᱨ'' || ᱓᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱒ || ''[[ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱗᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ (ᱣᱟᱱᱥ ᱳᱱ ᱪᱳᱭᱤᱥ)]]'' || ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱾ [[᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱾<ref name="Moscow1973">{{cite web|url=http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |title=8th Moscow International Film Festival (1973) |access-date=3 January 2013 |work=MIFF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116194922/http://www.moscowfilmfestival.ru/miff34/eng/archives/?year=1973 |archive-date=16 January 2013 }}</ref>
|-
| ᱑᱙᱗᱓ || ''ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱫᱟᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱷᱤᱯᱟᱛᱤ (ᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱟᱭᱟᱨ ᱤᱡᱽ ᱵᱳᱨᱱ)'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱔ || ''ᱜᱩᱨᱩ ᱪᱮᱝᱜᱟᱱᱱᱩᱨ'' || ᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱕ || ''ᱯᱟᱥᱴ ᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱖ || ''ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ'' || ᱖᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱗ || ''[[ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ|ᱠᱳᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱢ (ᱟᱥᱮᱱᱴ)]]'' || ᱑᱒᱘ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱗᱘ ||''ᱯᱷᱳᱨ ᱥᱚᱨᱴᱥ ᱚᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱞᱟᱱᱱᱤᱝ'' || ᱑᱖ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱗᱙ || ''ᱭᱟᱠᱥᱟᱜᱟᱱᱟ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱐ || ''ᱪᱳᱞᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱑ || ''[[ᱮᱞᱤᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ]]'' (''ᱫᱟ ᱨᱮᱴ ᱴᱨᱮᱯ'') || ᱑᱒᱑ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱑᱙᱘᱒ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱩᱛᱷᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]] <br /> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱒᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱑᱙᱘᱔ || ''[[ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ|ᱢᱩᱠᱷᱟᱢᱩᱠᱷᱟᱢ (ᱯᱷᱮᱥ ᱴᱩ ᱯᱷᱮᱥ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱘᱕ || ''ᱤᱭᱟᱩ/ᱜᱟᱝᱜᱟ (ᱜᱟᱝᱜᱮᱥ-ᱣᱟᱴᱟᱨ)'' || ᱑᱔᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ || ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱰᱩ ᱨᱤᱞ, ᱯᱮᱨᱤᱥ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ''[[ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱢ]] (ᱢᱳᱱᱳᱞᱳᱜᱽ)''|| ᱑᱒᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱠᱟᱨᱞᱳᱵᱷᱤ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
|-
| ᱑᱙᱙᱐ || ''[[ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱢᱟᱛᱷᱤᱞᱩᱠᱟᱞ (ᱫᱟ ᱣᱟᱞᱥ)]]'' || ᱑᱑᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, ᱭᱩᱱᱤᱥᱮᱯᱷ (UNICEF) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ, OCIC ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱟᱢᱤᱭᱮᱱᱥ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱰᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
|-
| ᱑᱙᱙᱓ || ''[[ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ|ᱵᱷᱤᱫᱷᱮᱭᱟᱱ (ᱫᱟ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱤᱞ)]]'' || ᱑᱑᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱢᱟᱱᱦᱟᱭᱢ ᱾ ᱱᱮᱴᱯᱮᱠ (Netpac) ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ, ᱨᱳᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''[[ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ|ᱠᱟᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱱ (ᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ)]]'' || ᱑᱐᱗ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱜᱳᱯᱤ'' || ᱔᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱑ || ''ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' || ᱑᱘᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ''[[ᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱠᱠᱩᱛᱷᱩ]]'' || ᱙᱐ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || FIPRESCI, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱕ || ''ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱫᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱢᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ'' || ᱗᱓ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱰᱟᱱᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱱᱪᱟᱱᱴᱨᱮᱥ'' || ᱗᱒ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ||
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''[[ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ|ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)]]'' || ᱑᱐᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''[[ᱚᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱢ ᱨᱟᱱᱫᱟᱱᱩᱢ]] (ᱟ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ)'' || ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱐᱙
|-
| ᱒᱐᱑᱖ || ''[[ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ|ᱯᱤᱱᱱᱮᱭᱩᱢ (ᱳᱱᱥ ᱮᱜᱮᱭᱤᱱ)]]'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|-
| ᱒᱐᱑᱙ || ''ᱥᱩᱠᱷᱟᱱᱛᱷᱭᱟᱢ (ᱟ ᱦᱮᱯᱤ ᱮᱱᱰ)'' || || ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ||
|-
| ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ || ''ᱯᱟᱰᱟᱭᱟᱛᱨᱟ'' || || ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ||
|}
== ᱛᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ ==
''ᱠᱟᱢᱩᱠᱤ''ᱫᱚ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱑᱙᱖᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱩ, ᱩᱥᱟᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ, ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱜᱟᱞ (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱥᱳᱢᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱟᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱟᱱ<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/Oct/07/veteran-singer-v-k-sasidharan-passes-away-2368532.html|title=Veteran singer VK Sasidharan passes away|first=Express News|last=Service|date=7 October 2021|website=The New Indian Express|access-date=16 July 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱤ.ᱠᱮ. ᱥᱤᱵᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/columns/adoor-gopalakrishnan-movie-kamuki-kj-yesudas-song-53def146|title=അടൂരിന്റെ 'കാമുകി'യും യേശുദാസിന്റെ പാട്ടും|date=3 July 2021|website=Mathrubhumi.com|access-date=16 July 2026}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{Cite book |title=Adoor Gopalakrishnan: A Life in Cinema |author=Gautaman Bhaskaran |publisher=Penguin Books India |year=2010 |location=[[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]}}
* {{Cite book |title=A Door to Adoor |author=Lalit Mohan Joshi, [[C. S. Venkiteswaran]] |publisher=South Asian Cinema Foundation |year=2006 |location=[[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Lokam |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Mulberry |year=1986 |location=[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Chalachithrayathrakal |language=ml |editor=M. F. Thomas |publisher=Sign Books |year=2005 |location=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Varoo, Adoorilekku Pokam (Interview with Adoor Gopalakrishnan) |language=ml |author=Akbar Kakkattil |author-link=Akbar Kakkattil |publisher=[[DC Books]] |year=2006 |location=[[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ|ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]}}
* {{Cite book |title=Adoorinte Sarga Yathra |language=ml |author=B. Sreeraj |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite book |title=Kazhchayile Kana Thalangal |language=ml |author=R. Pavithran |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
* {{Cite interview |last=Gopalakrishnan |first=Adoor |interviewer=Patrick McGilligan |title="The Story Is Just an Excuse" |url=https://www.cineaste.com/fall2011/the-story-is-just-an-excuse-an-interview-with-adoor-gopalakrishnan-web-exclusive |date=2011}}
* {{Cite book |last=Attipetty |first=Peter Lal |title=Bodhadarayil Adoor |publisher=Logos Books |year=2023 |isbn=978-9390118823 |location=ᱥᱤᱧᱚᱛ |language=ml |trans-title=ᱟᱰᱩᱨ - ᱨᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱮᱱᱥ (Reminiscences)}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{Commons category}}
* [http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903082245/http://www.adoorgopalakrishnan.com/profile.htm |date=2011-09-03 }}
* [https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱳᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* {{IMDb name|id=0329715|name=ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ}}
* [https://www.rediff.com/movies/2003/may/06intro.htm ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ (Rediff) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱳᱣᱵᱷᱨᱮ (oeuvre)]
* [https://web.archive.org/web/20070111182806/http://indulekha.com/moviegallery/2006/03/adoor-gopalakrishnan.html ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]
* [https://web.archive.org/web/20071210155029/http://weblokam.com/cinema/profiles/adoor.htm ᱣᱮᱵᱽᱞᱳᱠᱟᱢ (Weblokam) ᱨᱮ ᱟᱰᱩᱨ ᱟᱜ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ]
* [https://web.archive.org/web/20100214113448/http://www.cinemaofmalayalam.net/adoor.html 'ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ' ᱨᱮ ᱯᱨᱳᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ]
* [https://web.archive.org/web/20110827210736/http://staging.livemint.com/articles/2007/09/08000758/The-road-to-modern-times.html 'ᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱴᱩ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ', ᱱᱟᱞᱩ ᱯᱮᱱᱱᱩᱝᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱰᱩᱨ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ, ᱢᱤᱸᱴ ᱞᱳᱸᱡᱽ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗, ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱨᱟᱡᱽᱫᱟᱱ]
{{DEFAULTSORT:ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱟᱰᱩᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱑ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱮᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱚᱱᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱢᱢᱟᱱᱰᱮᱣᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱰᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱴ ᱞᱮᱴᱨᱮᱥ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱞᱮ-ᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
g6dcbegostw0cioeyzvxdg53km3wgr3
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ
0
37776
198108
197873
2026-09-22T03:15:01Z
InternetArchiveBot
3665
Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198108
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_suffix =
| image = Ashaji.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ
| birth_name = ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ
| birth_date = {{Birth date|1933|09|08|df=y}}
| birth_place = ᱜᱳᱣᱟᱨ, [[ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱥᱴᱮᱴ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{Death date and age|2026|04|12|1933|09|08|df=y}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{flatlist|
* ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
* ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱔᱓–᱒᱐᱒᱖
| mother =
| father = [[ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ]]
| spouse = ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ<br />(ᱵᱟᱯᱞᱟ. ᱑᱙᱔᱙; ᱜᱩᱨ ᱑᱙᱖᱖)<br />{{marriage|[[ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ]]|1980|1994|reason=died}}
| children = ᱓ (ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]])
| family = [[ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] (ᱤᱱ-ᱞᱚᱣᱥ (in-laws))
| relatives = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱫᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]
| works = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| awards = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
| honours = [[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱐᱐)<br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱐᱘)<br /> [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱘)<ref>{{cite web|url=https://www.jagonews24.com/international/news/428839|title='বঙ্গবিভূষণ' পুরস্কার পেলেন আশা ভোঁসলে, সমরেশ, প্রসেনজিৎ|date=22 May 2018|access-date=26 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202143434/https://www.jagonews24.com/international/news/428839|archive-date=2 February 2024|website=jagonews24.com|language=bn|trans-title=Banga Bibhushan for Asha Bhosle, Samaresh, Prasenjit and others}}</ref><br /> [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱒᱑)
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| background = solo_singer
| genre = {{flatlist|
* [[ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ]]
* [[ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ]]<ref name="auto"/>
* [[ᱜᱚᱡᱚᱞ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/album/the-golden-collection-memorable-ghazals-and-geets-asha-bhosle|title=Asha Bhosle Songs: The Golden Collection – Memorable Ghazals And Geets – Asha Bhosle MP3 Urdu Songs by Asha Bhosle|access-date=9 February 2022|website=Gaana}}</ref>
* [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱦᱚᱲ]]
* [[ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ]] ᱠᱚ<ref>{{Cite web|url=https://www.saregama.com/artist/asha-bhosle_816/bhajan_33722/songs|title=Asha Bhosle Bhajan songs – Download Bhajan MP3 Song of Asha Bhosle|website=Saregama.com|access-date=9 February 2022}}</ref>
* [[ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱯᱚᱯ (pop)]]<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/articleshow/77986495.cms|title=Happy Birthday Asha Bhosle: Some lesser-known facts about the Queen of Indie Pop – Mumbai Mirror|website=Mumbaimirror.indiatimes.com|access-date=9 February 2022|archive-date=30 November 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130080605/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/happy-birthday-asha-bhosle-some-lesser-known-facts-about-the-queen-of-indie-pop/amp_articleshow/77986495.cms|url-status=dead}}</ref>
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]<ref name="auto">{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/special/85-unforgettable-asha-bhosle-songs/20180907.htm|title = 85 UNFORGETTABLE Asha Bhosle songs|website=Rediff.com}}</ref>
* [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱱᱤ]]<ref>"Gurbani Shabad By Asha Bhonsale Music Playlist: Best Gurbani Shabad By Asha Bhonsale MP3 Songs on Gaana.com" https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240703212720/https://gaana.com/playlist/amp/dr-joginder-singh-chhabra-gurbani-shabad-by-asha-bhonsale.html |date=2024-07-03 }}</ref>
* [[ᱱᱚᱡᱽᱨᱩᱞ ᱜᱤᱛᱤ]]<ref>{{Cite AV media |title=Nazruli Geeti by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/5ZeiUIWeXGFWJzxfsRo9Hw |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=2002 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=Nazrul Geeti Vol-2 by Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/album/3NF54wlhzTZfP4q0GEglau |type=Album |language=Bengali |url-status=live |publisher=Super Cassettes Industries Private Limited |year=1996 |access-date=2026-04-14 |via=Spotify}}</ref>
* [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ]]<ref>{{Cite web|url=https://gaana.com/playlist/anupam-28-asha-bhosle-rabindra-sangeet|title=Playlist ASHA BHOSLE RABINDRA SANGEET on Gaana.com|website=Gaana|access-date=9 February 2022}}</ref>
}}
| instrument = ᱟᱲᱟᱝ (Vocals)
}}
}}
'''ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'''{{NoteTag|ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱟᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱸᱥᱞᱮᱭ, ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱟᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱥᱟᱡᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ - [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ (suffix) ''ᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾}} (''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ'' '''ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ'''; ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓ - ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ [[#ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ (Accolades)|ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ BFJA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮᱭᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{NoteTag| [[ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱾}} ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱮᱢᱤ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.eurasiareview.com/15042026-the-unending-monsoon-a-chinese-journalists-appreciation-of-the-indian-singer-asha-bhosle-oped/|title=The Unending Monsoon: A Chinese Journalist’s Appreciation Of The Indian Singer Asha Bhosle |website=Eurasiareview.com|access-date=3 August 2026}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱤᱱᱤᱥ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|date=October 18, 2011|title=Guinness World Record for the most studio recordings - singles|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/99223-most-studio-recordings-singles|access-date=February 27, 2022|website=[[Guinness World Records]]|language=en}}</ref><ref name="Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle — the voice of Bollywood for eight decades |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413025053/https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-the-voice-of-bollywood-for-eight-decades/article70853623.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱟᱱᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ<ref>{{cite web|url = https://mrandmrs55.com/2012/05/10/bollywoods-beloved-sopranos-lata-and-ashas-highest-notes/|author=Mr. 55|work=Classic Bollywood Revisited|publisher=Mr. and Mrs. 55|title=Bollywood's Beloved Sopranos: Lata and Asha's Highest Notes|date=10 May 2012|access-date=30 April 2018}}</ref> ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ,<ref name="britannica">{{cite book|author1=Gulzar |author2=Nihalani, Govind |author3=Chatterji, Saibal |title=Encyclopaedia of Hindi Cinema|url=https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3 |year=2003|publisher=Popular Prakashan|isbn=81-7991-066-0|pages=532–533}}</ref><ref>{{cite news|title=Chords & Notes|url=http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107231200/http://www.hindu.com/mp/2008/06/07/stories/2008060752910500.htm|url-status=dead|archive-date=7 November 2012|author=V.L|newspaper=[[The Hindu]]|date=7 June 2008|access-date=2010-08-11}}</ref><ref>World Music: Latin and North America, Caribbean, India, Asia and Pacific; By Simon Broughton, Mark Ellingham, Richard Trillo; Rough Guides, 2000</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱯᱚᱯ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱠᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱠᱚ, ᱠᱟᱣᱣᱟᱞᱤ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="who'swho">The International Who's Who. 2004. Europa Publications. Routledge.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ [[ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>( {{cite web |author = Jyothi Venkatesh |url = http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/item/196/catid/26 |title = Asha Bhosle: Sa Re Ga Ma... |publisher = Vashi2Panvel.com |access-date = 2006-05-03|quote = I would like to state humbly that I am the only singer who has sung the maximum number of songs – 12,000. If you sing one song a day, you can humanly sing 365 songs a year and 3650 songs in ten years. In around 60 years of my career I could sing 12,000 songs because there were times I had sung even four songs a day. |url-status = usurped |archive-url = https://web.archive.org/web/20071020024238/http://www.vashi2panvel.com/Navi-Mumbai-News/index.php?arr=item%2F196%2Fcatid%2F26|archive-date = 2007-10-20 |df = dmy-all
}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="who'swho"/><ref>{{cite web
|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm
|title=How fair were they to Mohammed Rafi?: Page 7
|author=Raju Bharatan
|work=[[Rediff.com]]
|date=23 August 2006
|access-date=2007-04-28
|quote = Asha Bhosle, in fact, occupies pride of place --- she is all set to complete 13,000 songs. And that must rate as the highest in Indian cinema – Guinness or no Guinness.
| archive-url= https://web.archive.org/web/20070530020617/http://specials.rediff.com/movies/2006/aug/23sld7.htm| archive-date= 30 May 2007 | url-status= live}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱞᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱥᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱥᱟᱝᱜᱞᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱟᱹᱦᱩ, ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛᱤ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, '"ᱪᱟᱞᱟ ᱪᱟᱞᱟ ᱱᱟᱵᱷ ᱵᱟᱞᱟ", ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱵᱟᱞ'' (᱑᱙᱔᱓) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱸᱥᱨᱟᱡᱽ ᱵᱮᱦᱞ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱟᱭᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rediff_70">{{cite web
|url=http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm
|title=Asha, 70 years, 70 landmarks
|date=8 September 2003
|access-date=2006-11-11
| archive-url= https://web.archive.org/web/20061108074820/http://ia.rediff.com/movies/2003/sep/05ms1.htm| archive-date= 8 November 2006 | url-status= live}}</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱟᱱᱫᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ,'' ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ''ᱪᱩᱱᱟᱨᱤᱭᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ; ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱨᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱔᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱠᱤᱢᱤᱠ ᱵᱤᱡᱩᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱯᱳᱠᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱳᱨᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ "ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱡ ᱪᱮᱞᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱨᱤᱭᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ) ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱷᱤᱥ ᱯᱨᱮᱥᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱞ ᱦᱮᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="u507">{{cite web | last=Haniffa | first=Aziz | title='The new singers can't sing good' | website=Rediff | date=2016-07-11 | url=https://m.rediff.com/movies/report/exclusive-asha-bhosle-to-retire/20160711.htm | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="e139">{{cite web | title=Asha Bhosle on turning 92: I'm far from done. There's so much to learn, so little time | website=The Times of India | date=2025-09-08 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/asha-bhosle-on-turning-92-im-far-from-done-theres-so-much-to-learn-so-little-time/articleshow/123752708.cms | access-date=2026-04-12}}</ref><ref name="v580">{{cite web | title=Asha Bhosle: I sing every song like it's my first | website=EasternEye | date=2019-02-22 | url=https://www.easterneye.biz/i-sing-every-song-like-its-my-first/ | access-date=2026-04-12}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ, ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ, ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
[[File:Asha Bhosle - still 47160 crop.jpg|thumb|right|᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ]]
᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ, ᱥᱟᱢᱥᱟᱫᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ, ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ, ᱮᱥ. ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱚᱨ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/> ᱥᱟᱡᱽᱡᱟᱫᱽ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱝᱫᱤᱞ'' (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠ-ᱴᱷᱟᱠ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱨᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱟᱨᱤᱱᱤᱛᱟ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Rao|first=Gayatri|date=2016-11-14|title=Nanhe munne bachche teri muthi mein kya hai – Rafi/Asha – Shankar–Jaikishan {{!}} Boot Polish (1954)|url=https://lemonwire.com/2016/11/14/nanhe-munne-bachche-teri-muthi-mein-kya-hai-rafiasha-shankar-jaikishan-boot-polish-1954/|access-date=2020-09-21|website=LemonWire|language=en-US}}</ref>
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱙᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽ ᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱥᱟᱛᱷᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱵᱟᱫᱷᱟᱱᱟ" ᱟᱨ "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ", ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱤᱨ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱵᱷᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱣᱟᱠᱛ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱖᱗), ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'' (᱑᱙᱖᱙), ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'' (᱑᱙৭᱓) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱭ-ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title=The stubborn note of O P Nayyar|url=https://www.rediff.com/movies/2003/feb/04dinesh.htm|access-date=2020-09-21|website=Rediff.com}}</ref> ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ, ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ" ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱦᱟᱨᱥᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ "ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟ", ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱᱣᱟᱞᱤ" ᱟᱨ "ᱳ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮ" (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱢᱢᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]], ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱭᱟ" ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱳ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱣᱟᱞᱤ" ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱴᱮᱯ ᱠᱚᱭ ᱯᱞᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Asha Unplugged over the years|url=http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|date=8 September 2008|author=Malani, Gaurav|publisher=[[Indiatimes]]|access-date=2009-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20080912143433/http://movies.indiatimes.com/articleshow/msid-3457219,prtpage-1.cms|archive-date=12 September 2008|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'') ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱠᱷᱟ]]-ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ", "ᱤᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱠᱤ ᱢᱟᱥᱛᱤ ᱠᱮ", "ᱭᱮᱦ ᱠᱭᱟ ᱡᱟᱜᱟᱦ ᱦᱟᱭ ᱫᱳᱥᱛᱳᱱ" ᱟᱨ "ᱡᱩᱥᱴᱡᱩ ᱡᱤᱥᱠᱤ ᱛᱷᱤ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ, ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱪ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱱᱳᱴ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ "ᱛᱟᱱᱦᱟ ᱛᱟᱱᱦᱟ" ᱟᱨ "ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ ᱨᱮ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱨᱴᱵᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ", ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ", ''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱠᱷᱚᱱ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ" ᱟᱨ ''ᱞᱟᱠᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱠᱷᱚᱱ "ᱞᱟᱠᱤ ᱞᱤᱯᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ''ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱨᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱟ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱝᱜᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Mouli |first1=Chandra |title=When Asha Bhosle worked in Pakistani entertainment industry |url=https://www.siasat.com/asha-bhosle-sang-as-adnan-sami-starred-in-this-pakistani-film-3452038/ |website=The Siasat Daily |access-date=16 April 2026 |date=13 April 2026}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱮ ᱡᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱭᱟ ᱾<ref name=Only>{{cite news | url=http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20160122233652/http://daily.bhaskar.com/article/ENT----mai-will-be-my-only-experiment-with-acting----asha-bhosle-4163843-NOR.html | url-status=dead | archive-date=22 January 2016 | title='Mai' will be my only experiment with acting: Asha Bhosle | newspaper=[[Dainik Bhaskar]] | date=30 January 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Jha, Subhash K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/movie-review-i-mai-i-780 | title=Movie review: Mai | publisher=NDTV | date=1 February 2013 | access-date=3 February 2013}}</ref><ref>{{cite magazine | url=http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-mai-2269.html | title=Movie Review: Mai | magazine=[[Filmfare]] | date=2 February 2013 | access-date=3 February 2013 | author=Gupta, Rachit}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ, "ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ" ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/asha-bhosle-launches-youtube-channel-and-unveil-main-hoon-a-birthday-song-for-sri-sri-ravishankar/article31590129.ece |title=Asha Bhosle launches YouTube channel, egged on by her granddaughter |work=The Hindu |date=15 May 2020 |access-date=15 July 2021}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱸᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱤᱧ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱚᱱᱟ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱳᱴᱥ ᱠᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱥᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱤᱧ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾"<ref name=":2" />
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ==
=== ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱢᱯᱤᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2026-01-28 |title='I was not the heroine’s voice': How OP Nayyar rescued Asha Bhosle from the fringes of playback singing and never recorded with Lata Mangeshkar - Exclusive |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-was-not-the-heroines-voice-how-op-nayyar-rescued-asha-bhosle-from-the-fringes-of-playback-singing-and-never-recorded-with-lata-mangeshkar-exclusive/articleshow/127676647.cms |access-date=2026-04-13 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ, ''ᱪᱷᱟᱢ ᱪᱷᱟᱢᱟ ᱪᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ref_O_P_Nayyar">
{{cite web
|url=http://music.indya.com/features/index.html
|title=Asha Bhosle was the best person I ever met, An interview with O.P. Nayyar
|publisher=Indya.com
|access-date=2005-11-11
|url-status=dead
|archive-url=https://web.archive.org/web/20050305192530/http://music.indya.com/features/index.html
|archive-date=5 March 2005
}}
</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱢᱟᱝᱜᱩ'' (᱑᱙᱕᱔) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ''ᱵᱟᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱯ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱦᱟᱢ ᱥᱟᱵᱽ ᱪᱳᱨ ᱦᱮᱸ'' (᱑᱙᱕᱖), ''C.I.D.'' (᱑᱙᱕᱖), ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱤ (᱑᱙᱕᱗), ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱨᱴᱩᱱ ᱮᱢ. ᱮ. (᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ (break) ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ (᱑᱙᱕᱗) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱭᱨᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱩᱣᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱟᱭᱤᱭᱮ ᱢᱮᱦᱟᱨᱵᱟᱱ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ (''ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱵᱨᱤᱡᱽ'', ᱑᱙᱕᱘) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱥᱢᱤ ᱡᱩᱞᱯᱷᱳᱱ ᱠᱟ ᱟᱱᱫᱷᱮᱨᱟ", (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱾ "ᱟᱣᱳ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱛᱩᱢᱠᱳ" (''ᱠᱤᱥᱢᱟᱛ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱟᱨ "ᱡᱟᱭᱤᱭᱮ ᱟᱯ ᱠᱟᱦᱟᱸ ᱡᱟᱭᱮᱝᱜᱮ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ'', ᱑᱙᱖᱕) ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱛᱩᱢᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱫᱮᱠᱷᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' (᱑᱙᱖᱒) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱔) ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ-ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱝᱜᱽᱠᱮ ᱥᱟᱛᱷ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ", "ᱩᱰᱮᱱ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱟᱵᱽ ᱡᱩᱞᱯᱷᱮᱭᱤᱱ ᱛᱮᱨᱤ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱯ ᱭᱩᱸ ᱦᱤ ᱟᱜᱟᱨ ᱦᱟᱢᱥᱮ ᱢᱤᱞᱛᱮ ᱨᱟᱦᱮ", "ᱢᱮᱸᱭ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱨᱟᱦᱤ ᱦᱩᱸ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱮᱠ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱩᱣᱟ ᱵᱟᱫᱟᱞ", "ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱤᱥᱟᱨᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ" (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ''ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱠᱤ ᱠᱟᱞᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name=":1" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'' (᱑᱙᱗᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱨᱮ, ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱧ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱤᱧ ᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱤᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱧ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="ref_O_P_Nayyar" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ "...ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱮᱭᱟᱭ-ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ, ᱤᱧ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾"
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱤᱪᱠᱤᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ''ᱢᱤᱫ'' ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Times_Life_Jul_2005">{{cite news
|author=Jitesh Pillaai
|title=Notes to Myself (An interview with Asha Bhosle)
|url=http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA=&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|archive-url=https://web.archive.org/web/20080216231736/http://epaperdaily.timesofindia.com/Repository/ml.asp?Ref=VE9JTS8yMDA1LzA3LzMxI0FyMDQzMDA%3D&Mode=HTML&Locale=english-skin-custom
|url-status=dead
|archive-date=16 February 2008
|work=Times Life, [[The Times of India]], [[Mumbai]]
|publisher=The Times Group
|page=43
|date=31 July 2005
|access-date=2007-09-08
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱪᱳᱯᱲᱟ, ''ᱱᱟᱭᱟ ᱫᱚᱣᱨ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
=== ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ===
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱣᱤ'' (᱑᱙᱔᱘) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱩᱴᱯᱟᱛᱷ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Bharatan|first1=Raju|title=A journey down melody lane|date=2010|publisher=Hay House Publishers (India)|location=New Delhi|isbn=9788189988913|url=https://books.google.com/books?id=WnxABAAAQBAJ&q=nayyar+asha+bhosle&pg=PT6}}</ref>
=== ᱨᱚᱵᱤ ===
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱞᱳᱨᱤ, "ᱪᱟᱱᱫᱟ ᱢᱟᱢᱟ ᱫᱩᱨ ᱠᱮ" ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱟᱭᱳ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'', ''ᱜᱨᱟᱦᱟᱥᱛᱤ'', ''ᱠᱟᱡᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱣᱨ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱨᱚᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱰᱩᱭᱮᱴ:– "C A T...Cat, Cat Maane Billi" (''ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱟ ᱴᱷᱟᱜᱽ'') ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱛᱳᱨᱟ ᱢᱟᱱ ᱫᱟᱨᱯᱟᱱ ᱠᱮᱦᱞᱟᱭᱮ" (''ᱠᱟᱡᱟᱞ'') ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2018-03-09|title=Tough cop Roopa Moudgil releases music video to inspire women|work=Business Standard India|url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tough-cop-roopa-moudgil-releases-music-video-to-inspire-women-118030900993_1.html|access-date=2020-09-21}}</ref>
ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱣᱟᱠᱛ'', ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'', ''ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ'', ''ᱵᱟᱦᱩ ᱵᱮᱴᱤ'', ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'', ''ᱟᱫᱽᱢᱤ ᱟᱣᱨ ᱤᱱᱥᱟᱱ'', ''ᱫᱷᱩᱱᱰ'', ''ᱦᱟᱢᱨᱟᱡᱽ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱾ ''ᱪᱚᱣᱫᱷᱵᱷᱤᱱ ᱠᱟ ᱪᱟᱸᱫᱽ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱨᱚᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ (ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ===
ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱯᱳᱴᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝ-ᱵᱩᱯᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="encyclopaedia_of_hindi_cinema">{{cite book
| last = Khubchandani
| first = Lata
| editor = [[Gulzar (lyricist)|Gulzar]] |editor2=[[Govind Nihalani]] |editor3=Saibal Chatterjee
| title = Encyclopaedia of Hindi Cinema
| url = https://archive.org/details/encyclopaediaofh0000unse_p6q3
| year = 2003
| publisher = Popular Prakashan
| isbn = 81-7991-066-0
| pages = 486–487
}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱱᱚᱣ ᱫᱳ ᱜᱭᱟᱨᱟᱦ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ'', ''ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱡᱟᱜᱽ ᱩᱴᱷᱟ'', ''ᱞᱟᱡᱽᱣᱟᱱᱛᱤ'', ''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ'', ''ᱛᱤᱱ ᱫᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ) ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱛᱤᱥᱨᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱮᱫᱟ - ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ ᱠᱚ, ᱨᱚᱠ, ᱰᱤᱥᱠᱳ, ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱯᱷᱟᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ - ᱨᱟᱣᱱᱪᱤ ᱠᱮᱵᱟᱨᱮᱴ "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ), ᱨᱤᱵᱮᱞᱤᱭᱟᱥ "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱑), ᱥᱮᱠᱥᱤ "ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱢᱮᱸᱭ ᱞᱳᱜᱳᱱ ᱠᱳ" (''ᱟᱯᱱᱟ ᱫᱮᱥ'', ᱑᱙৭᱒) ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱱᱮ" (''ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ'', ᱑᱙৭᱓) ᱾ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱡᱟᱱ-ᱮ-ᱡᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱᱰᱷᱛᱟ ᱯᱷᱤᱨ ᱨᱟᱦᱟ" (''ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱤ'') ᱟᱨ "ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤ ᱮᱠ ᱥᱩᱨᱟᱛ" (''ᱵᱩᱫᱫᱷᱟ ᱢᱤᱞ ᱜᱟᱭᱟ'') ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ - "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ", "ᱠᱷᱟᱞᱤ ᱦᱟᱛᱷ ᱥᱟᱢ ᱟᱭᱤ ᱦᱟᱭ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱛᱨᱟ ᱠᱟᱛᱨᱟ" ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱳ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ!" (''ᱥᱟᱜᱟᱨ'') ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ "ᱵᱚᱵᱽ (Bob)" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱳᱦᱩᱣᱟᱭᱮ ᱡᱳᱢᱮᱪᱷᱮ ᱟᱡᱽ ᱢᱳᱣ ᱜᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱵᱳᱞᱳ", "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" ("ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ), "ᱵᱟᱸᱥᱤ ᱥᱩᱱᱮ ᱠᱤ ᱜᱷᱳᱨᱮ ᱛᱷᱟᱠᱟ ᱡᱟᱭᱮ", "ᱥᱳᱱᱫᱷᱭᱟ ᱵᱮᱞᱟᱭ ᱛᱩᱢᱤ ᱟᱢᱤ" ᱟᱨ "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ("ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱟᱭ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱾
=== ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱛᱷᱠᱟᱰᱤ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱱᱟᱢᱟᱠ ᱦᱟᱞᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱒), ''ᱥᱟᱨᱟᱵᱤ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱦᱤᱢᱢᱟᱛᱣᱟᱞᱟ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱢᱟᱣᱟᱞᱤ'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱛᱳᱦᱯᱷᱟ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱯᱨᱟᱛᱤᱜᱽᱭᱟ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱠᱤᱥᱳᱨ]]-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ, "ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ, ᱟ ᱡᱟᱣᱳ ᱜᱩᱨᱩ" ''ᱣᱟᱠᱛ ᱠᱤ ᱟᱣᱟᱡᱽ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱠᱷᱚᱱ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱚᱡᱚᱞ "ᱠᱤᱥᱤ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱠᱳ ᱛᱮᱨᱟ ᱤᱱᱛᱟᱡᱟᱨ ᱟᱡᱽ ᱵᱷᱤ ᱦᱟᱭ" ''ᱟᱭᱛᱵᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
=== ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ===
ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱟᱢ ᱯᱤᱨᱟᱭ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱮᱝᱜᱟ ᱳᱨᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱥᱮᱱᱵᱟᱜᱟᱢᱟᱭᱮ" ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱮᱭ ᱨᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ "ᱱᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭ" ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ''ᱡᱟᱱᱢᱳᱱ ᱠᱤ ᱡᱣᱟᱞᱟ'' (ᱥᱮ ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ), ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ===
ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ" (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ''), "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'', ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱠᱟᱦᱤᱸ ᱟᱜᱽ ᱞᱟᱜᱮ" (''ᱛᱟᱞ''), "ᱳ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ" (''ᱫᱟᱣᱩᱫᱽ'', ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ), "ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱞᱟ" (''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'', ᱑᱙᱙᱗), "ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱢ" (''ᱟᱞᱟᱭᱯᱟᱭᱩᱛᱷᱮᱭ'', ᱒᱐᱐᱐) ᱟᱨ "ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ ᱫᱷᱩᱣᱟᱸ" (''ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ'', ᱒᱐᱐᱔) ᱾<ref name="rediff_70"/>
=== ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ]] ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱢ ᱫᱳᱱᱳ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱡᱤᱱᱮ ᱫᱳ'' (᱑᱙᱖᱓), ''ᱫᱳ ᱵᱩᱱᱫᱽ ᱯᱟᱱᱤ'' (᱑᱙᱗᱑) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ LP ᱠᱤᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱮᱱ ᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱜᱮᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱤᱴ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱴᱨᱟᱜᱟᱞ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱩᱨᱟᱸᱡᱟᱞᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ===
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱑᱙᱖᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱤᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ-ᱡᱚᱭᱠᱤᱥᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ ᱮᱠ ᱥᱟᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱭ ᱥᱩᱦᱟᱱᱟ" (''ᱟᱱᱫᱟᱡᱽ'', ᱑᱙᱗᱑) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱭᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ''ᱵᱩᱴ ᱯᱳᱞᱤᱥ'' (᱑᱙᱕᱔), ''ᱥᱨᱤ ᱔᱒᱐'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'' (᱑᱙᱕᱖), ''ᱡᱤᱥ ᱫᱮᱥ ᱢᱮᱸᱭ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱦᱛᱤ ᱦᱟᱭ'' (᱑᱙᱖᱐), ''ᱡᱟᱝᱜᱽᱞᱤ'' (᱑᱙᱖᱑), ''ᱮᱱ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ ᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤᱥ'' (᱑᱙᱖᱗) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞ ᱟᱡᱽ ᱟᱣᱨ ᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱞᱟᱞ ᱯᱟᱛᱛᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱑), ''ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱟᱸᱠᱷᱳᱱ ᱢᱮᱸᱭ'' (᱑᱙᱗᱒) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱱᱟᱢ ᱡᱳᱠᱟᱨ'' (᱑᱙᱗᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ===
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱯᱩᱱᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱳᱦᱱᱤ ᱢᱟᱦᱤᱣᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱭᱮᱦ ᱞᱟᱢᱦᱟ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ ᱡᱤ ᱞᱮᱱᱮ ᱫᱮ" (''ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱞ'') ᱟᱨ "ᱠᱤᱛᱟᱵᱮᱸᱭ ᱵᱟᱦᱩᱛ ᱥᱤ" (''ᱵᱟᱡᱤᱜᱟᱨ'') ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ ᱟᱜ "ᱡᱟᱵᱽ ᱫᱤᱞ ᱢᱤᱞᱮ" (''ᱭᱟᱫᱮᱸᱭ'') ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ "ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱳᱦᱨᱮ" (''ᱵᱮᱜᱟᱢ ᱡᱟᱱ'') ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ===
ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱟᱭᱟ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱡᱷᱩᱢᱠᱟ ᱜᱤᱨᱟ ᱨᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱫᱟᱣ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱟᱫᱟᱞᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱩᱡᱟ ᱠᱮ ᱯᱷᱩᱞ'' (᱑᱙᱖᱔), ''ᱱᱤᱞᱟ ᱟᱠᱟᱥ'' (᱑᱙᱖᱕), ''ᱱᱤᱱᱫᱽ ᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱣᱟᱵᱽ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱖᱖) ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ''ᱪᱷᱳᱴᱤ ᱥᱤ ᱵᱟᱛ'' (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ "ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ ᱡᱟᱱᱮᱢᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱟᱜ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱜᱽᱛᱮ ᱨᱟᱦᱳ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱛᱷᱟᱱᱰᱤ ᱥᱟᱣᱟᱱ ᱠᱤ ᱯᱷᱩᱦᱟᱨ", ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱱᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕) ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱥᱟᱱᱤᱭᱟᱛ'' (᱑᱙᱕᱕), ''ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱤᱞᱟᱠ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱯᱟᱭᱜᱷᱟᱢ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱱᱟᱵᱷᱨᱟᱝ'' (᱑᱙᱕᱙), ''ᱟᱢᱟᱨ ᱫᱤᱯ'' (᱑᱙᱕᱘), ''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'' (᱑᱙᱕᱗), ''ᱟᱥᱟ'' (᱑᱙᱕᱗) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱱᱟ ᱢᱤᱱᱟ ᱫᱤᱠᱟ" (ᱟᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱱ) ᱫᱚ ᱥᱤ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱪᱚᱣᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ''ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱤᱭᱟ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱠᱷᱣᱤᱱᱫᱟᱨ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ''ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱠᱳᱱᱡᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱸᱛ-ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ, ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱡᱚᱭᱱ, ᱮᱱ. ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱚᱛᱟ-ᱯᱮᱴᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱯᱟᱞᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱞᱩᱛᱩᱨ ᱤᱧ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="Girija">
{{cite web| url=http://www.musicalnirvana.com/ghazal/asha_articles.html| title=Articles on Asha Bhosle – A voice for all seasons: Taken from Girija Rajendran's article for the Hindu| access-date=2006-05-03}}</ref> ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱜᱩᱯᱛ, ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱡᱤ-ᱟᱱᱟᱱᱫᱽᱡᱤ, ᱩᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ, ᱱᱟᱫᱤᱢ-ᱥᱨᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱡᱟᱛᱤᱱ-ᱞᱟᱞᱤᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ==
[[File:Asha Bhosle.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ [[ᱥᱩᱱᱤᱫᱷᱤ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱ (reception) ᱨᱮ]]
=== ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ===
ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱚᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱤᱞ ᱯᱟᱰᱳᱥᱤ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{YouTube|uwTBsElMeuw|''Dil Padosi Hai'', release}}</ref> ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱫᱟᱱ'' (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ-ᱛᱚᱞ) ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱦᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ'' (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱩᱞ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱯᱟᱨᱴᱚᱭᱟᱨ ᱮ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱞᱟᱩᱫᱫᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ (ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞ-ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱠᱥᱰ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱮ ''ᱵᱟᱱᱫᱤᱥ'') ᱠᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱠᱤᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱷᱟᱭᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱮᱱᱰ ᱟᱭᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱞᱮᱥᱞᱮ ᱞᱤᱣᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱯᱚᱯ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱟᱯ ᱠᱤ ᱟᱥᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱹᱞ-ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱡᱽᱨᱩᱦ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱪᱤᱱ ᱛᱮᱱᱰᱩᱞᱠᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫᱽᱱᱟᱱ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱛᱳ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱢᱤᱞᱟᱣ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱨᱥᱮ ᱵᱟᱫᱟᱞ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Womad Records ᱨᱮ ''Womad Talking Book Volume Four: An Introduction to Asia 1'' ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱭᱩᱸ ᱱᱟ ᱛᱷᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱨᱟᱡᱽ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ''ᱟᱵᱽᱥᱟᱨ-ᱮ-ᱜᱚᱡᱚᱞ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱥᱤᱥ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐૦᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ - ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ, ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱟᱨᱤᱫᱟ ᱠᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱜ ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'', ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱟᱜ ''ᱪᱩᱯᱠᱮ ᱪᱩᱯᱠᱮ'', ''ᱟᱣᱟᱨᱜᱤ'' ᱟᱨ ''ᱫᱤᱞ ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱞᱟᱦᱟᱨ'', ᱡᱟᱜᱽᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ''ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ'' ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱫᱤ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱨᱟᱱᱡᱤᱥ ᱦᱤ ᱥᱟᱦᱤ'', ''ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ ᱨᱟᱯᱷᱛᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱛᱩᱢ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱥᱳᱢᱮᱥ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱝᱜᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ "ᱥᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, EMI ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ: ''ᱵᱟᱞᱟ ᱢᱟᱭᱸ ᱵᱟᱭᱨᱟᱜᱟᱱ ᱦᱩᱸᱜᱤ'' (ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ), ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱵᱚᱞ ᱜᱚᱡᱚᱞᱥ'' (ᱜᱩᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱡᱟᱨ ᱦᱩᱥᱮᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱚᱡᱚᱞ), ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱫᱟ ᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ'' (᱔᱔ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱾
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱛᱟᱞᱟᱠ ᱟᱜ ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟᱨᱭᱟᱪᱭᱟ ᱫᱮᱜᱮᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱣᱟᱰᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱱᱱᱮᱭᱟᱪᱮ ᱨᱟᱛᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱥᱟ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱟᱨ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱛᱳᱱᱰᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ" ("ᱦᱟᱸ ᱢᱟᱭᱸ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ ᱦᱩᱸ") ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱩᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱮᱫᱩᱱᱱᱟ ᱥᱮᱫᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/091220/Magazine/sundaytimestvtimes_01.html |title=Boshley bash with BnS |publisher=Sunday Times |access-date=22 December 2019}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ, ''ᱣᱳᱢᱮᱱᱥ ᱰᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ: ᱤᱥᱯᱨᱮᱰᱤᱝ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱡᱽ ᱮᱵᱷᱨᱤᱣᱮᱭᱟᱨ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱫᱤᱞ ᱞᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱳ ᱫᱤᱞ ᱡᱟᱵᱽ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱴᱟᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜᱟᱨᱣᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱪᱚᱛᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱵᱟᱯᱯᱟ ᱢᱳᱨᱭᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱤᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, "ᱯᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱽ ᱥᱩᱱ ᱯᱷᱟᱠᱤᱨᱟ" ᱠᱳ-ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱵᱷᱮᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ "82" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱯ, ᱨᱮᱜᱮ, ᱵᱽᱞᱩᱡᱽ, ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱪ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416165808/http://marathicineyug.com/news/latest-news/784-music-director-mandar-agashe-launches-asha-bhosle-s-82-pop-album|url-status=usurped|archive-date=16 April 2016|title=Music Director Mandar Agashe Launches Asha Bhosle's "82" Pop Album|date=13 April 2016|website=Marathicneyug.com|access-date=5 October 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> "82" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱧ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱤᱣᱤᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱟᱯᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱤᱧᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ, ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱡᱚᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱚᱯ ᱟᱨ ᱨᱚᱠ ᱡᱮᱱᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟᱧ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱟᱵᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name=":0" />
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱰᱟᱣᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱩᱫᱤᱛ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ, [[ᱩᱥᱟ ᱩᱛᱷᱩᱯ]], ᱥᱟᱱ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ, ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱒᱐᱐ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱡᱟᱭᱟᱛᱩ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱟᱢ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2020/may/15/jayatu-jayatu-bharatam-200-singers-including-asha-bhosle-sonu-nigam-join-hands-for-one-song-2143782.html|title=Asha Bhosle, Sonu Nigam and other 200 artists join hands for one song|date=24 May 2020|work=New Indian Express|access-date=5 October 2020}}</ref>
=== ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ===
᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], ᱭᱩᱠᱮ, ᱭᱩᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱲᱟᱢ-ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ "ᱦᱮᱞᱯ ᱫᱟ ᱮᱡᱽᱰ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱫᱮᱥ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱤᱱᱠᱨᱮᱰᱤᱵᱚᱞᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱳᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ, ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱜᱟᱱᱡᱟᱣᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱠᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱭ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ("ᱵᱚᱣ ᱰᱟᱣᱩᱱ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ") ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱭ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱯ ᱥᱟᱶ "ᱫᱟ ᱣᱮ ᱭᱩ ᱰᱨᱤᱢ" (ᱣᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://1giantleap.tv/ |title=No such site available |date=8 October 2019 |website= |access-date=9 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191008054436/http://1giantleap.tv/ |archive-date=8 October 2019 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite AV media |title=The Way You Dream - Michael Stipe and Asha Bhosle |url=https://open.spotify.com/track/1UhqsS2W93LhBQtA0q9x0x |type=CD |language=English |url-status=live |publisher=Palm Pictures, Ltd. |year=2002 |via=Spotify}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱵᱩᱞᱮᱴᱯᱨᱩᱯᱷ ᱢᱚᱸᱠ'' ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''᱑ ᱡᱟᱭᱮᱱᱴ ᱞᱤᱯ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱮ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website) |url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained |access-date=2025-01-24 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱱᱮᱞᱤ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱰᱳ ᱟᱜ "ᱟᱭᱤ'ᱮᱢ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱮ ᱵᱟᱨᱰ" ᱨᱮᱱᱟᱜ CD ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱴᱟᱯ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ "ᱱᱮᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱥ ᱟᱥᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱯᱮᱨᱟ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱨᱟᱦ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱴᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱦᱟᱨᱮᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ" ᱮ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱭᱩ ᱴᱮᱠ ᱢᱟᱭ ᱵᱽᱨᱮᱛᱷ ᱟᱣᱮ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱪᱷᱩᱨᱟ ᱞᱤᱭᱟ", "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ" ᱟᱨ "ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ" ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱓ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ: ᱥᱚᱝᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱥ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ'' ᱫᱚ ᱭᱩᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱣᱟᱨᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ "ᱟᱡᱽ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱤᱝᱴᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ''ᱠᱨᱳᱱᱳᱥ ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱤᱰ ᱯᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ "ᱰᱳᱱᱴ ᱯᱷᱟᱝᱠ ᱣᱤᱛᱷ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ" ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ "ᱟᱭᱮ ᱱᱚᱣᱡᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱪᱷ ᱭᱟᱦᱟᱸ" (''ᱟᱯᱨᱟᱫᱷ'', ᱑᱙᱗᱒) ᱟᱨ "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱟ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘) ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱢᱯᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱵᱨᱮᱴ ᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ, "ᱭᱩ'ᱟᱨ ᱫᱟ ᱣᱟᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱤ", ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱮᱸᱭ ᱮᱠ ᱫᱤᱱ ᱞᱚᱣᱴ ᱠᱮ ᱟᱣᱩᱸᱜᱟ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱯᱚᱯ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱣᱟᱫᱽ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ "ᱫᱤᱞ ᱠᱮ ᱛᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱳᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱠᱟ-ᱠᱳᱞᱟ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱳᱰᱣᱮ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱥᱳᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱳ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱯᱨᱮᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ: ''"ᱢᱮᱸᱭ ᱤᱥᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱤ ᱟᱠᱷᱨᱤ ᱢᱩᱜᱷᱟᱞ ᱦᱩᱸ"'' ("ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ"), ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-04-12 |title=‘I am film industry’s last Mughal’: The defiant final years of Asha Bhosle and her 80-year journey as an artiste |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-dies-92-last-mughal-bollywood-music-career-80-years-tribute-10632465/ |access-date=2026-04-12 |website=The Indian Express |language=en}}</ref>
᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱵᱮᱱᱰ ᱜᱳᱨᱤᱞᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱫᱟ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ'' ᱨᱮ, "ᱫᱟ ᱥᱮᱰᱳᱣᱤ ᱞᱟᱭᱤᱴ" ᱴᱨᱮᱠ (track) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Tagat |first=Anurag |date=2025-09-05 |title=Will Gorillaz’s Next Release Feature Asha Bhosle, Asha Puthli, Anoushka Shankar and More? |url=https://rollingstoneindia.com/gorillaz-new-album-asha-bhosle-asha-puthli-anoushka-shankar/ |access-date=2026-03-30 |website=Rolling Stone India |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Making of Gorillaz's 'The Mountain': How Anoushka Shankar and the Bangash Brothers Became Part Of The Epic Collaboration |url=https://www.hollywoodreporterindia.com/features/interviews/the-making-of-gorillazs-the-mountain-how-anoushka-shankar-and-the-bangash-brothers-became-part-of-the-epic-collaboration |access-date=2026-03-30 |website=The Hollywood Reporter India |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱱᱟ ᱰᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ" ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱜᱩᱱᱡᱳᱱᱮ ᱫᱳᱞᱮ ᱡᱮ ᱵᱷᱨᱳᱢᱳᱨ" (ᱟᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱᱜᱩᱱᱟ ᱨᱟᱦᱮ ᱦᱮᱸ ᱵᱷᱟᱱᱣᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ), "ᱪᱳᱠᱷᱮ ᱱᱟᱢᱮ ᱵᱨᱤᱥᱴᱤ" (''ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱵᱟᱛ ᱦᱟᱭ'' ᱠᱷᱚᱱ), "ᱟᱡᱽ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱩᱱᱡᱮ" (''ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱦᱳᱛᱟ ᱦᱮᱸ'' ᱠᱷᱚᱱ) ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱩᱫᱷᱤᱱ ᱫᱟᱥᱜᱩᱯᱛᱚ, ᱱᱚᱪᱤᱠᱮᱛᱟ ᱜᱷᱳᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱦᱮᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ "''ᱢᱮᱜᱷᱮᱨ ᱠᱳᱞᱮ ᱨᱳᱫᱽ ᱦᱮᱥᱮᱪᱷᱮ''" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱥᱟᱨᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱛᱩᱢᱦᱟᱨᱟ" ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱨᱮ "ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱣᱚᱯᱱᱳ ᱛᱩᱢᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱭᱟᱢᱟᱞ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱷᱟᱫᱽᱢᱟᱵᱮᱥᱤ'', ''ᱵᱟᱱᱫᱤ'', ''ᱢᱳᱣᱪᱟᱠ'', ''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱥᱤᱫᱫᱷᱟ'', ''ᱟᱢᱟᱱᱩᱥ'', ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱟᱥᱨᱟᱢ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱞᱟᱱᱠᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱠᱟᱵᱟᱛᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱰᱩᱭᱮᱴ "ᱟᱫᱷᱳ ᱟᱞᱳ ᱪᱷᱟᱭᱟᱛᱮ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱭᱮᱨ ᱟᱥᱤᱨᱵᱟᱫᱽ'' ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ "ᱠᱩᱱᱡᱳ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱮ ᱜᱤᱨᱤᱫᱷᱟᱨᱤ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱴᱨᱳᱭᱤ'' ᱨᱮ "ᱠᱳᱛᱷᱟ ᱦᱳᱭᱮᱪᱷᱤᱞᱳ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱢᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱤ'' ᱨᱮ "ᱪᱤᱨᱳᱫᱤᱱᱤ ᱛᱩᱢᱤ ᱡᱮ ᱟᱢᱟᱨ" ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱨᱤ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ "ᱯᱟᱧᱪᱟᱢ ᱛᱩᱢᱤ ᱠᱳᱛᱷᱟᱭ" ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱟᱨᱟᱯᱟᱨ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20141215181922/http://www.soundbox.co.in/asha-bhosle-re-records-rd-burmans-bengali-tracks/ |url-status=dead |archive-date=15 December 2014 |title=Asha Bhosle re-records RD Burman's Bengali tracks |work=Soundbox |date=18 September 2014 |access-date=19 January 2015 }}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.dnaindia.com/entertainment/report-asha-bhosle-sings-again-for-bengali-films-2030902 |title=Asha Bhosle sings again for Bengali films |newspaper=[[Daily News and Analysis]] |date=31 October 2014 |access-date=19 January 2015}}</ref>
== ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱳᱠᱩᱞᱪᱟ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱵᱷᱟᱵᱽᱜᱤᱛ (ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ) ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱢᱟᱱᱤᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://scholar.google.com/scholar?cluster=11530055570410931518&hl=en&as_sdt=0,39|title=Google Scholar: Maharashtra: Birthplace of Indian film industry|website=Scholar.google.com|access-date=9 February 2022}}</ref><ref>{{Cite book |title=Maharashtra: Birthplace of Indian Film Industry |last=Mujawar |first=Isak |publisher=Maharashtra Information Centre |year=1969 |location=Maharashtra, India |language=English |url=https://www.google.com/books/edition/Maharashtra/RH9YAAAAMAAJ |page= |at= |via=Google Books}}</ref> ᱑೯᱖᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟᱛ ᱢᱟᱦᱢᱩᱫᱽ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |editor-last1=Chandvankar |editor-first1=Suresh |title='Kimayagar' - Mr. Vasantrao Desai (1912-1975) |journal=The Journal of the 'Society of Indian Record Collectors THE RECORD NEWS |date=2012 |issue=Annual 2012 |page=11 |url=https://dsal.uchicago.edu/books/trn/pdfs/trn_2012.pdf}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ''ᱢᱳᱞᱠᱟᱨᱤᱱ'', ''ᱡᱟᱭᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱛ'', ''ᱜᱷᱟᱨᱠᱩᱞ'', ''ᱫᱮᱵᱽᱵᱟᱯᱯᱟ'', ''ᱥᱟᱝᱜᱛᱭᱮ ᱟᱭᱠᱟ'', ''ᱥᱤᱱᱦᱟᱥᱟᱱ'', ''ᱥᱟᱢᱱᱟ'', ''ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱛᱤᱛᱩᱠᱟ ᱢᱮᱞᱵᱷᱟᱵᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱫᱩᱝᱜᱽ'' ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱽ) ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱷᱟᱞᱮ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BoothShope2013">{{cite book|author1=Gregory D. Booth|author2=Bradley Shope|title=More Than Bollywood: Studies in Indian Popular Music|url=https://books.google.com/books?id=LvTQCwAAQBAJ&pg=PP1|date=1 November 2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-992884-2|page=277}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱤᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |date=2026-04-14 |title=Who was Asha Bhosle’s first husband? |url=https://www.britannica.com/question/Who-was-Asha-Bhosles-first-husband |access-date=2026-04-16 |website=[[Britannica]] |language=en}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-09-08 |title=When Asha said she wanted to quit singing, become housewife after first marriage |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/music/when-asha-bhosle-said-she-wanted-to-quit-singing-become-a-housewife-after-first-marriage-he-forced-me-to-continue-101631096388321.html |access-date= |website=[[Hindustan Times]] |language=en}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2026-04-12 |title=When Asha Bhosle opened up about ‘abuse’ during first marriage, conservative family couldn’t handle ‘singing star for a daughter-in-law’ |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-death-untold-story-first-marriage-abuse-single-motherhood-lata-mangeshkar-rift-10632500/ |access-date=2026-04-14 |website=The Indian Express |language=en}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦᱟᱱ ᱜᱚᱱᱯᱚᱛᱨᱟᱣ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱰᱚᱠ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=A life on canvas « Harmony Magazine |url=https://www.harmonyindia.org/etcetera_posts/a-life-on-canvas/ |access-date=9 February 2022 |website=Harmonyindia.org}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=When Asha Bhosle Spoke About 'Abusive' First Marriage: "I Was Asked To Leave House When I Was Pregnant" |url=https://www.ndtv.com/entertainment/when-asha-bhosle-spoke-about-abusive-first-marriage-i-was-asked-to-leave-house-when-i-was-pregnant-11345686 |website=NDTV |access-date=16 April 2026}}</ref>
ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''ᱟᱱᱯᱟᱲ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱳᱨ-ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟ: "ᱟᱡᱤ ᱠᱟᱦᱳ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱞ ᱦᱟᱭ" ᱵᱤᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱜᱷᱟᱴᱠᱮ ᱟᱨ "ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱥᱟᱞᱟᱢᱟᱛ ᱨᱟᱦᱳ ᱛᱩᱢ" ᱚᱥᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ|ᱵᱚᱨᱥᱟ]] ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱫᱟ ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱚᱵᱽᱡᱟᱨᱵᱷᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | archive-url=https://web.archive.org/web/20121009141640/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-08/mumbai/34321873_1_singer-asha-bhosle-anand-bhosle-prabhu-kunj | url-status=dead | archive-date=9 October 2012 | title=Asha's daughter, commits suicide | date=8 October 2012 | newspaper=[[The Times of India]] | access-date=9 October 2012}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ, ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ) ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ iAzure Apple Inc. ᱤᱥᱴᱳᱨ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite website|url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/technology-cannot-add-soul-to-singers-voice-says-asha-bhosle|title = Technology cannot add soul to singer's voice, says Asha Bhosle|website=Freepressjournal.in}}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web|url=https://indiandownunder.com.au/2016/04/zanai-bhosle-a-young-singing-and-dancing-phenomenan/|title = Zanai Bhosle – an emerging singing and dancing phenomenan of Bollywood |website=Indiandownunder.com.au}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/entertainment/music/watch-asha-bhosle-granddaughter-sing-ganapati-morya_1462158.html|title = Watch: Asha Bhosle, granddaughter sing 'Ganapati Morya'|website=Zeenews.india.com|date = 29 August 2014}}</ref>ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱡᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ (ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ) ᱾
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱫᱮᱵᱽ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Guinness">{{cite news |last=Baksi |first=Dibyojyoti |date=22 October 2011 |title=I am honoured after receiving this award: Asha Bhosle |work=Hindustan Times |url=http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |url-status=dead |access-date=2011-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111022185824/http://www.hindustantimes.com/I-am-honoured-after-receiving-this-award-Asha-Bhosle/H1-Article1-760281.aspx |archive-date=22 October 2011}}</ref><ref>{{cite news |author=Ranjan Das Gupta |title=More than a composer |newspaper=[[Deccan Herald]] |url=http://www.deccanherald.com/content/125433/more-composer.html |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Subhash K. Jha |date=27 June 2010 |title=I knew him from the time he ran around in shorts |newspaper=[[Mid-Day]] |location=Mumbai |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |access-date=28 May 2012 |archive-date=2 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130902090442/http://www.mid-day.com/entertainment/2010/jun/270610-lata-mangeshkar-rd-burman-71st-birthday.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sreemita Bhattacharya |date=8 August 2011 |title=I'm afraid to speak in Bengali: Asha Bhosle |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Im-afraid-to-speak-in-Bengali-Asha-Bhosle/etarticleshow/9528026.cms |url-status=live |access-date=28 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130903063841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-08/news-and-interviews/29863528_1_asha-bhosle-bengali-films-rabindra-sangeet |archive-date=3 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱦᱩᱞ, ᱩᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱵᱷᱳᱨᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite magazine |date=27 June 2011 |title=Remembering R. D. Burman on his 72nd birth anniversary |url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/remembering-r-d-burman-on-his-72nd-birth-anniversary-136342-2011-06-26 |magazine=[[India Today]] |location=New Delhi |access-date=28 May 2012}}</ref><ref>{{cite web |title=‘Nothing mattered anymore’: The ‘cursed mantra’ from Asha Bhosle’s brother that saved her after daughter’s tragic death |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/asha-bhosle-life-story-children-varsha-bhosle-hemant-bhosle-tragedy-grief-mantra-10632582/ |website=The Indian Express |access-date=16 April 2026 |language=en-in |date=12 April 2026}}</ref>
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ-ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱪᱮᱱ, ''ᱟᱥᱟᱥ'' ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=12 June 2025 |title=Asha's Restaurant Website |url= https://ashasrestaurants.com/our-story/|access-date=12 June 2025}}</ref>
=== ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Times_Life_Jul_2005"/> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱦᱮᱢ ᱵᱟᱲᱟᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber">
{{cite web
|author = Chhibber, Kavita
|url = http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|title = Kavita Chhibber's interview with Asha Bhosle
|access-date = 2006-05-03
|archive-url = https://web.archive.org/web/20051227124536/http://www.kavitachhibber.com/asha_bhosle.html
|archive-date = 27 December 2005
|url-status = dead
|df = dmy
}}</ref>
ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱧᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> – "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱵᱷ ᱢᱮᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ''ᱫᱤᱫᱤ'' ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱳ. ᱯᱤ. ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱰᱟᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡᱠᱤᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱭ ᱡᱮ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱫᱽ ᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱞᱚᱛᱟ ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱤᱧᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱚᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="Girija" /> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱢᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱫᱚ ''ᱫᱟᱢᱟᱱ'' (᱑᱙᱕᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Girija" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ "ᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱ ᱠᱮ ᱜᱷᱟᱨ ᱟᱭᱮ" (''ᱪᱳᱨᱤ ᱪᱳᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱖), "ᱥᱟᱠᱷᱤ ᱨᱤ ᱥᱩᱱ ᱵᱳᱞᱮ ᱯᱟᱯᱤᱦᱟ ᱩᱥ ᱯᱟᱨ" (''ᱢᱤᱥ ᱢᱮᱨᱤ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱳ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱣᱳᱦ ᱡᱟᱭᱮᱸ" (''ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ'', ᱑᱙᱕᱗), "ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ ᱢᱮᱸᱭ ᱠᱭᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" (''ᱢᱮᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱽ'', ᱑᱙᱖᱓), "ᱩᱱᱥᱮ ᱱᱟᱡᱽᱨᱮᱸ ᱢᱤᱞᱤ" (''ᱜᱚᱡᱚᱞ'', ᱑᱙᱖᱔), "ᱟᱭ ᱠᱟᱥ ᱠᱤᱥᱤ ᱫᱤᱣᱟᱱᱮ ᱠᱳ" (''ᱟᱭᱮ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱦᱟᱨ ᱠᱮ'', ᱑᱙᱖᱖), "ᱡᱟᱵᱽᱥᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱛᱳᱥᱮ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ, ᱑᱙᱖᱘''), "ᱢᱟᱭᱸ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱱᱟᱡᱽᱱᱤᱱᱟ ᱠᱳᱭᱤ ᱢᱩᱡᱷᱥᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ" ''(ᱵᱟᱡᱤ, ᱑᱙᱖᱘)'', "ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ ᱢᱟᱭᱸ ᱪᱟᱞᱤ" (''ᱯᱟᱰᱳᱥᱟᱱ'', ᱑᱙᱖᱘), "ᱪᱷᱟᱯ ᱛᱤᱞᱟᱠ ᱥᱟᱵᱽ" (''ᱢᱮᱸᱭ ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱛᱮᱨᱮ ᱟᱝᱜᱟᱱ ᱠᱤ'', ᱑᱙᱗᱘), ᱟᱨ "ᱢᱟᱱ ᱠᱭᱩᱸ ᱵᱮᱦᱠᱟ" (''ᱩᱛᱥᱟᱵᱷ'', ᱑᱙᱘᱔) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ (notebook) ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱵᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡ "ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴ" ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ref_Kavita_Chhibber" />
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱟᱡᱽ'' ᱫᱚ ᱞᱚᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱜ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://im.rediff.com/entertai/may/15saaz.htm|title=Rediff On The Net, Movies: A preview of Saaz, Sai Paranjpye's latest film|website=Im.rediff.com|access-date=9 February 2022}}</ref> ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱓-ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name="ref_Kavita_Chhibber" /> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱟᱨ ᱞᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ, ᱢᱤᱫ-ᱮᱴᱟᱜᱤᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱞᱤᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱹᱧᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱱ ᱩնᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱫᱤᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱞᱤᱧ ᱞᱟᱸᱫᱟᱭᱟ!"
==ᱜᱩᱨ==
᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱢᱳᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴ ᱤᱱᱯᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱟᱱᱟᱭ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱥᱤ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |access-date=11 April 2026 |title=Asha Bhosle hospitalised due to chest infection, says her granddaughter |url=https://www.deccanherald.com/india/maharashtra/asha-bhosle-admitted-to-breach-candy-hospital-after-suspected-heart-attack-3964746 |website=Deccan Herald}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=भारतीय संगीतातील चिरतरुण स्वर हरपला! 'महाराष्ट्र भूषण' ज्येष्ठ गायिका आशा भोसले काळाच्या पडद्याआड|url=https://www.lokmat.com/maharashtra/the-indian-music-world-has-lost-its-voice-the-empress-of-voice-asha-bhosle-passes-away-a-a629/|work= [[Lokmat]]|date=12 April 2026|access-date=12 April 2026}}</ref> ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾<ref>{{Cite web |last=Farzeen |first=Sana |date=2026-04-12 |title=Asha Bhosle, playback icon, dies at 92 in Mumbai |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/legendary-singer-asha-bhosle-dies-at-mumbai-hospital-2895028-2026-04-12 |access-date=12 April 2026 |website=India Today |language=en}}</ref><ref>{{cite web |access-date=12 April 2026 |title="Asha Bhosle Died Due To Multiple Organ Failure": Breach Candy Hospital |url=https://www.ndtv.com/entertainment/asha-bhosle-died-due-to-multiple-organ-failure-breach-candy-hospital-11346166 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=MSN |url=https://www.msn.com/en-us/news/world/asha-bhosle-one-of-india-s-most-versatile-bollywood-singers-dies-at-92/ar-AA20HnEt?ocid=msedgdhp&pc=NMTS&cvid=69dc50c5c9c942a68ed3648bf004ae8c&ei=41 |access-date=2026-04-13 |website=www.msn.com}}</ref><ref name="Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92">{{cite news |title=Asha Bhosle: The sound of Bollywood dies aged 92 |url=https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |access-date=13 April 2026 |work= |publisher=BBC |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413031908/https://www.bbc.com/news/articles/c6ppd0qdp1do |archive-date=13 April 2026}}</ref><ref name="Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career">{{cite news |last1= |first1= |title=Asha Bhosle dies at 92: 10 songs that defined her legendary career |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |access-date=13 April 2026 |publisher=The Hindu |date=12 April 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260413032015/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/asha-bhosle-dies-at-92-10-songs-that-defined-her-legendary-career/article70853654.ece |archive-date=13 April 2026 |language=en-IN}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]],<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle will continue to inspire generations: PM Modi |work=The Economic Times |url=https://m.economictimes.com/news/india/asha-bhosle-will-continue-to-inspire-generations-pm-modi/articleshow/130205704.cms |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle, singing legend passes away in Mumbai; tributes pour in |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/asha-bhosle-singer-dies-in-mumbai-asha-bhosle-passes-away-entertainment-music-news-updates/article70853643.ece |access-date=12 April 2026}} </ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ, [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱩᱠᱷ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=12 April 2026 |title=Asha Bhosle Passes Away LIVE: Legendary singer's mortal remains brought to her home |work=India TV News |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/asha-bhonsle-health-update-live-legendary-singer-suffers-cardiac-arrest-at-92-2026-04-11-1037195 |access-date=12 April 2026}} </ref> [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱟᱝᱠᱷᱮᱰᱮ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱚᱨᱥ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[᱒᱐᱒᱖ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ|IPL]] ᱢᱮᱪ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨᱢᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/cricket/story/asha-bhosle-tribute-mumbai-indians-royal-challengers-bengaluru-ipl-2895184-2026-04-12|title=IPL 2026: RCB, MI stars pay homage to Asha Bhosle at Wankhede, sport black armbands|date=12 April 2026|website=Indiatoday.in|access-date=3 August 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Thank you for the magic you left behind: Pakistani stars pay tribute to the late Asha Bhosle |url=https://images.dawn.com/news/1195146/thank-you-for-the-magic-you-left-behind-pakistani-stars-pay-tribute-to-the-late-asha-bhosle |website=Images |access-date=16 April 2026 |language=en |date=12 April 2026}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=निरोपाची वेळ आली..! आशा भोसले यांच्या पार्थिवावर आज अंत्यसंस्कार होणार, दुपारी तीन वाजेपर्यंत अंत्यदर्शन|url=https://www.lokmat.com/filmy/television/bigg-boss-marathi-6-ritesh-deshmukh-will-host-new-season-salman-khan-wishes-him-best-luck-a-a971/|work= [[Lokmat]]|date=13 April 2026|access-date=13 April 2026}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱥᱚᱯ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ "ᱵᱨᱤᱢᱯᱷᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱟ" ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ UK ᱥᱤᱝᱜᱟᱞᱥ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Brimful Of Asha meaning explained – Cornershop (Official Website)|url=https://www.cornershop.com/2012/01/brimful-explained|website=Cornershop.com|access-date=2020-09-03|language=en-US}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱨᱢᱟᱱ ᱠᱩᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱴᱵᱚᱭ ᱥᱞᱤᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{{Further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
=== ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ===
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
{{further|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}
[[File:Asha Bhosle at 18th Annual Colors Screen Awards 2012.jpg|thumb|right|ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ]]
=== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha">[http://www.asha-bhonsle.com/awards/ Asha Bhosle Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106123803/http://www.asha-bhonsle.com/awards |date=2016-01-06 }}. Asha-Bhosle.com. Accessed 18 October 2007</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ (ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱞᱠᱟ ᱭᱟᱜᱽᱱᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ''ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'', ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ:
==== ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱖᱗: "ᱜᱟᱨᱤᱵᱳᱱ ᱠᱤ ᱥᱩᱱᱳ" (''ᱫᱟᱥ ᱞᱟᱠᱷ'', ᱑᱙᱖᱖)
* ᱑᱙᱖᱙: "ᱯᱟᱨᱫᱮ ᱢᱮᱸᱭ ᱨᱮᱦᱱᱮ ᱫᱳ" (''ᱥᱤᱠᱟᱨ'', ᱑᱙᱖᱘)
* ᱑᱙᱗᱒: "ᱯᱤᱭᱟ ᱛᱩ ᱟᱵᱽ ᱛᱳ ᱟᱡᱟ" (''ᱠᱮᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'', ᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱓: "ᱫᱟᱢ ᱢᱟᱨᱳ ᱫᱟᱢ" (''ᱦᱟᱨᱮ ᱨᱟᱢᱟ ᱦᱟᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ'', (᱑᱙᱗᱑)
* ᱑᱙᱗᱔: "ᱦᱳᱱᱮ ᱞᱟᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱟᱛ" (''ᱱᱟᱭᱱᱟ'', ᱑᱙᱗᱓)
* ᱑᱙᱗᱕: "ᱪᱮᱭᱱ ᱥᱮ ᱦᱟᱢᱠᱳ ᱠᱟᱵᱷᱤ" (''ᱯᱨᱟᱱ ᱡᱟᱭᱮ ᱯᱟᱨ ᱵᱷᱟᱪᱟᱱ ᱱᱟ ᱡᱟᱭᱮ'', ᱑᱙᱗᱔)
* ᱑᱙᱗᱙: "ᱭᱮᱦ ᱢᱮᱨᱟ ᱫᱤᱞ" (''ᱰᱚᱱ'', ᱑᱙᱗᱘)
==== ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱨᱟᱝᱜᱤᱞᱟ'', ᱑᱙᱙᱕)
==== ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ====
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ:
* ᱑᱙৮᱑: ''ᱫᱤᱞ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱭᱟ ᱦᱟᱭ'' (''ᱩᱢᱨᱟᱣ ᱡᱟᱱ'')
* ᱑᱙᱘᱖: ''ᱢᱮᱨᱟ ᱠᱩᱪᱷ ᱥᱟᱢᱟᱱ'' (''ᱤᱡᱟᱡᱟᱛ'')
=== IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IIFA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱒: "ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱟ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ" (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'')
=== ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
*᱓᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱗<ref name="ashagrammy">{{Cite news|title=Asha Bhosle - Grammy Artist Page|url=https://www.grammy.com/artists/asha-bhosle/1034|access-date=February 27, 2022|website=[[Grammy]]|language=en}}</ref>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
*᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱖<ref name="ashagrammy"/>
- ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ''ᱭᱩᱵᱷ ᱤᱥᱴᱳᱞᱮᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ'' (ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ)
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱑᱙᱘᱗: ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱱᱰᱳ]]–[[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ|ᱯᱟᱠ]] ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ, ᱭᱩᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱘᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱗: ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱮᱞᱵᱚᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱢᱡᱷᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱑᱙᱙᱘: ᱫᱟᱭᱟᱣᱟᱛᱤ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>[http://portal.unesco.org/ci/photos/showphoto.php/photo/3770 Abdul Waheed Khan being presented Dayawati Modi Award]. portal.unesco.org. 17 November 2006. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱑᱙᱙᱙: ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ([[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ)
* ᱒᱐᱐᱐: ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱢ ([[ᱫᱩᱵᱟᱭ]]) ᱾
* ᱒᱐᱐᱐: ᱡᱤ (Zee) ᱜᱳᱞᱰ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱛᱷᱟᱠᱥᱟᱠ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱢᱩᱡᱷᱮ ᱨᱟᱝᱜᱽ ᱫᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱑: MTV ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱠᱟᱢᱵᱟᱠᱷᱛ ᱤᱥᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ (BBC) ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱭᱩᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱴᱳᱱᱤ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ ᱥᱤᱱᱮ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* ᱒᱐᱐᱒: ᱥᱟᱱᱥᱩᱭᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (''ᱞᱟᱜᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱱᱟ ᱡᱟᱞᱮ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) ᱾
* ᱒᱐᱐᱓: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱣᱟᱨᱟᱞᱟᱭᱟ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱒᱐᱐᱔: ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱾<ref>Bhayani, Viral. [http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm Bachchan, Hema Honoured as Living Legends] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928192435/http://www.redhotcurry.com/entertainment/bollywood/march_2004/living_legends.htm |date=28 September 2011 }}. redhotcurry.com. 16 March 2004. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: MTV ᱤᱢᱤᱡᱽ , ''ᱟᱡᱽ ᱡᱟᱱᱮ ᱠᱤ ᱡᱤᱫᱽ ᱱᱟ ᱠᱟᱨᱳ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱯ ᱮᱠᱴ (Pop Act) ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html 2005 Winners] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070905233629/http://www.mtvindia.com/immies/05/index.html |date=5 September 2007 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
* ᱒᱐᱐᱕: ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱟᱭᱞᱤᱥ ᱦᱚᱲ ᱾<ref>[http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php History: Most Stylish People in Music] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080216132909/http://www.mtvindia.com/styleawards2006/stylehistory.php |date=16 February 2008 }}. [[MTV India]]. Accessed 18 October 2007.</ref>
=== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱵᱷᱳᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱞᱮᱜᱟᱥᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Awards to Asha"/>
* ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ]] ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱯᱷᱳᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2019-10-10 |title=Asha Bhosle honoured with doctorate degree by Salford University |url=https://timesofindia.indiatimes.com/videos/entertainment/hindi/asha-bhosle-honoured-with-doctorate-degree-by-salford-university/videoshow/71520885.cms |access-date=2020-12-05 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱫᱟ ᱯᱷᱨᱮᱰᱤ ᱢᱟᱨᱠᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ'' ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱷᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
<references />
2aelnzlk8a65fj1yvpw76gaozrpqabn
ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
37782
198119
197082
2026-09-22T03:26:19Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198119
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| image = Westernghats river gobi.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| pushpin_map =
| map = Topo map Attappati Reserve Forest.jpg
| map_caption = ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type2 = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name2 = {{hlist|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] |[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] }}
| subdivision_type3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
| subdivision_name3 = {{hlist|[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] |[[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ||[[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] || [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]]}}
| subdivision_type4 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
| subdivision_name4 = {{hlist|[[ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ|ᱢᱮᱴᱴᱩᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]]|[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] |[[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] |[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]]}}
| length = {{cvt|234|km}}
}}
'''ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱟᱨ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ {{cvt|1,410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱫᱟᱜᱼᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Bhavani-Kaveri-Sangamam.JPG|thumb|upright=0.85|left|[[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ {{cvt|234|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ]] ᱫᱟᱜ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hydro">{{cite report|url=https://cgwb.gov.in/sites/default/files/2022-11/bhawani_compressed.pdf|title=Aquifier mapping and groundwater management in Bhavani basin|date=November 2022|access-date=1 June 2025|work=Central Ground Water Board|page=12}}</ref><ref name="Report">{{cite journal|url=https://asianpubs.org/index.php/ajchem/article/view/6797/6788&ved=2ahUKEwiAstrXotORAxXbwTgGHcbPOSIQFnoECB4QAQ&usg=AOvVaw0OAD_s45_ftdM9P_ahYfS9|title=Study of Physico-Chemical Characteristics of Surface Water of Cauvery River and its tributaries|journal=Asian Journal of Chemistry|volume=25|issue=6|date=December 2012|pages=3199-3203}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱞᱞᱤᱢᱟᱞᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{cvt|2634|m}} ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Springer">{{cite book |last=Jain |first=S. K. |title=Hydrology and water resources of India |url=https://archive.org/details/hydrologywaterre0000jain |last2=Agarwal |first2=Pushpendra K. |last3=Singh |first3=V. P. |publisher=[[Springer Publishing]] |year=2007 |location=Dordrecht |page=[https://archive.org/details/hydrologywaterre0000jain/page/708 708]}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱤᱨᱳᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref name="Hydro"/><ref name="Report"/><ref name="Siruvani">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/Getting-to-know-the-river/article14625096.ece|title=Getting to know the river|work=[[The Hindu]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱫᱚ {{cvt|1410|km2}} ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.annauniv.edu/cccdm/ccis/water_resources.html|title=Water resources|work=[[Anna University]]|access-date=1 June 2025}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱢᱳᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾<Ref name="Siruvani"/><ref>{{cite web|url=https://waterwaymap.org/river/Bhavani%20000279954566/|title=Bhavani|work=Waterway map|access-date=1 June 2025}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|title=Human chain formed against Kerala's plan to build dam on River Siruvani|work=[[NDTV]]|date=26 June 2012|access-date=29 January 2016|archive-date=14 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714215144/http://www.ndtv.com/article/south/human-chain-formed-against-kerala-s-plan-to-build-dam-on-river-siruvani-236005|url-status=dead}}</ref> ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱰᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Springer"/><ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/performing-rituals-at-kooduthurai-becomes-risky/article4024478.ece|title=Performing rituals at Kooduthurai becomes risky|date=23 October 2012|work=[[The Hindu]]| access-date= 25 April 2019}}</ref>
ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rainwaterharvesting.org/Crisis/river-bhavani.htm|title=River Bhavani|work=Rain Water Harvesting|access-date=8 August 2007|archive-date=26 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200226013751/http://www.rainwaterharvesting.org/crisis/river-bhavani.htm|url-status=dead}}</ref>
==ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ==
ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, [[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|title=Upper Bhavani|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 June 2025|archive-date=22 April 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250422123549/https://www.tamilnadutourism.tn.gov.in/destinations/upper-bhavani-lake|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Dam">{{cite book|title=Water and the Environmental History of Modern India|author=Velayutham Saravanan|year=2020|isbn=978-1-35013-083-8|publisher=[[Bloomsbury Publishing]]|page=180}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dam"/>
;ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ
[[File:BhavaniSagarDam.JPG|thumb|upright=0.85|[[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ]]]]
ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤᱥᱟᱜᱚᱨ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|title=Tourist Information for Erode district|work=[[Government of Tamil Nadu]]|access-date=1 February 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115648/http://www.erode.tn.nic.in/tourism.htm|archive-date=6 March 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI">{{cite report|url=http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|title=Uniqueness of Bhavanisagar dam|work=Civil Service Training Institute|access-date=1 February 2016|archive-date=11 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160311202918/http://www.cstibhavanisagar.org/pdf/csti/UNIQUENESS%20OF%20BHAVANISAGAR%20DAM.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|16|km}} ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://agritech.tnau.ac.in/agriculture/agri_resourcemgt_water_res_bhavanisagardam.pdf|title=Bhavanisagar dam|work=[[Tamil Nadu Agricultural University]]|access-date=1 February 2016}}</ref> ᱑᱙୪᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱮᱱᱮᱞ|ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ {{INRconvert|210|m|year=1955}} ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/>
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ {{cvt|8|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱟᱨ {{cvt|40|m}} ᱩᱥᱩᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱫᱚ {{cvt|120|ft}} ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32.8|e9cuft}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ]] [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱲᱮ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|16|MW}} ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ {{cvt|32|MW}} ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CSTI"/>
;ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ
[[File:Kodiveri.jpg|thumb|upright=0.85|[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]]]]
[[ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱳᱵᱤᱪᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱑᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮ [[ᱪᱳᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱟ [[ᱠᱩᱞᱳᱛᱛᱩᱝᱜᱟ ᱑]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱳᱝᱜᱟᱞᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱟᱠᱠᱟᱨᱟᱭ ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ|ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |title=Kongalavan who built Kodiveri dam |language=ta |access-date=1 June 2015 |work=[[Dinakaran]] |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923214838/http://www.dinakaran.com/District_Detail.asp?Nid=460063&cat=504 |url-status=dead }}</ref><ref name="ASI">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QQluAAAAMAAJ&q=kongalvan |title=Indian Archaeology, a Review|publisher=[[Archaeological Survey of India]]|year=1994|page=115}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.covaipost.com/weekendspecial/a-watery-break-from-routine/|title=A watery break from routine|date=17 August 2015|work=Covai Post|access-date=25 August 2023}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=b6nY6tgbEUoC|title=Adaptive water resource management in the South Indian Lower Bhavani Project Command Area|author1=Lannerstad, M|author2=Molden, D|year=2009|isbn=978-9-29090-703-9|publisher=International Water Management Institute|page=6}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱯᱟᱴᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱱᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱰᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ASI"/>
;ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ
[[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ]] ᱫᱚ ᱤᱨᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ, ᱤᱨᱳᱰ|ᱵᱷᱟᱵᱟᱱᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱤᱠᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ {{cvt|90.5|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ {{cvt|15,743|acre}} [[ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ|ᱪᱟᱥ]] ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=20 June 2011 |title=Kalingarayan sluices opened, Erode all set for farming |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kalingarayan-sluices-opened-erode-all-set-for-farming/article2119326.ece |access-date=23 December 2016 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱑᱒᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱝᱜᱩ]] ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱭᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news
|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/Kalingarayan-Canal-is-725-years-old/article14706944.ece
|title=Kalingarayan Canal is 725 years old|work=[[The Hindu]]|date=17 January 2007|access-date=23 December 2016}}</ref>
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
44yc8zk1955x93w9pwoav75yobql6ec
ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
0
37785
198104
196944
2026-09-22T03:11:10Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198104
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ
| image =
| image_caption =
| source1_location = ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱠᱩᱱᱱᱤ
| mouth_location = [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| length_km = 40
| source1_elevation = {{convert|610|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size_km2 = 624
}}
[[File:Elatur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ]]
[[File:Elattur.Korappuzha.jpg|thumbnail|ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱚᱞ]]
'''ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ {{convert|40|km|mi|abbr=on}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱤᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ {{convert|624|km2|mi2|abbr=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, [[ᱟᱠᱟᱞᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱯᱩᱱᱩᱨ ᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱮᱞᱟᱛᱷᱩᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱟᱹᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ {{convert|25|km|mi|abbr=on}} ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱤᱱᱞᱮᱱᱰ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱚᱞ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱔᱘᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱯᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=":0">{{cite web
|url=http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|title=Rivers of Western Ghats - The Korapuzha
|access-date=9 December 2006
|archive-url=https://web.archive.org/web/20180625023704/http://ces.iisc.ernet.in/biodiversity/documents/rivers.htm
|archive-date=25 June 2018
|url-status=dead
}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ''[[ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ (ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ)|ᱠᱚᱨᱰᱚᱱ ᱥᱟᱱᱤᱴᱟᱭᱟᱨ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Miller |first=Eric J. |author-link=Eric J. Miller |title=India's Villages |url=https://archive.org/details/ghs2.indiasvillages0000mnsr |publisher=Media Promoters & Publishers |year=1955 |editor-last=Srinivas |editor-first=M. N. |editor-link=M. N. Srinivas |location=Bombay |chapter=Village Structure in North Kerala}}</ref> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ (ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱟᱹᱛ)|ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱱᱟ (ᱴᱮᱵᱩ)|ᱢᱟᱱᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱨᱚᱥᱴ'' (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02">{{Cite book |last=British Indian Government of Madras |url=http://archive.org/details/MalabarMarriageCommissionReport |title=Malabar Marriage Commission Report |date=1891}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":02" /> ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]]-[[ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ (ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ)|ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱟᱨ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ|ᱛᱩᱞᱩ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":02" /> [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱤᱱ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ|ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚᱨᱤᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book |last=Induchudan |first=V. T. |url=https://books.google.com/books?id=Vns9AAAAIAAJ |title=The Golden Tower: A Historical Study of the Tirukkulasekharapuram and Other Temples |date=1971 |publisher=Cochin Devaswom Board |pages=164 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=de Lannoy |first=Mark |url=https://books.google.com/books?id=pKjZAAAAMAAJ |title=The Kulasekhara Perumals of Travancore: History and State Formation in Travancore from 1671 to 1758 |date=1997 |publisher=Leiden University |isbn=978-90-73782-92-1 |pages=20 |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚ==
*{{cite web| title=Infobox facts| work=All Kerala River Protection Council| url=http://puzhakal0.tripod.com/river.html| access-date=᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒೦᱐᱖| archive-date=2012-07-16| archive-url=https://web.archive.org/web/20120716182531/http://puzhakal0.tripod.com/river.html| url-status=dead}}
*''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱮᱱᱩᱣᱟᱞ'' (ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱨᱮ) ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱞᱳᱜᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱘᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
*''ᱱᱟᱭᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱭᱩᱢ ᱓'' ᱮᱯᱷ. ᱯᱷᱳᱥᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
{{North Malabar}}
{{Places of interest in North Malabar}}
{{Kozhikode district}}
{{Kerala}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord missing|Kerala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
sfntoaacbgam4d8fxb2vze7arl9impo
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ
0
37794
198115
197214
2026-09-22T03:22:11Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198115
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ}}
{{Infobox river
| name = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ (ᱜᱚᱣᱱᱟ, ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱨ)
| image = മീനച്ചിലാർ ഈരാറ്റുപേട്ടയിൽ.jpg|
| image_caption = ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ, [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| source1_location = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
| mouth_location = [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| length_km = 78
| source1_elevation = {{convert|1,156|m|ft|abbr=on}}
| discharge1_avg =
| basin_size =
}}
'''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱥᱮ '''ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞᱟᱨ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: {{Lang|ml|മീനച്ചിലാർ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱞᱟᱱᱡᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱫᱟᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱠᱚᱭ ᱟᱨᱩ, ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱛᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱯᱩᱱᱡᱟᱨ]], [[ᱴᱤᱠᱚᱭ]], [[ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]], [[ᱢᱩᱛᱷᱚᱞᱤ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱱᱠᱟᱞ]], ᱠᱤᱰᱟᱱᱜᱩᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱚᱢ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ|ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-11-10|title=Revival hopes for river mouth at Pazhukkanila|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/revival-hopes-for-river-mouth-at-pazhukkanila/article29938693.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hiran|first=U.|date=2019-03-30|title='Green audit' launched at Meenachil river|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/green-audit-launched-at-meenachil-river/article26689898.ece|access-date=2021-05-18|issn=0971-751X}}</ref>
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱕᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱟᱴᱮᱫ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱐᱘.᱑᱑ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱔᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱟᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱑᱑᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾{{citation needed|date=August 2022}} ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱢᱟᱢ, ''The God of Small Things'' ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|last=Roy|first=Arundhati|title=The God of Small Things|url=https://archive.org/details/godofsmallthings0000roya_j3i0|publisher=IndiaInk|year=1997|isbn=8186939024|location=New Delhi|page=}}</ref>
==ᱞᱟᱭᱚᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱ-ᱱᱤᱭᱚᱱᱛᱨᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱠ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾
* ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱰᱮᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ᱾
* [[ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱱᱚᱥᱴᱚ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
* ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱲᱳ ᱜᱚᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ [[ᱵᱩᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ]] ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ "The God of Small Things" ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱢᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
[[ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ]], (ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱩᱢ) ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱨ, ᱱᱤᱨᱤᱠᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱪᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱞᱞᱩᱨ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱟᱞ, ᱯᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱩᱞᱤ (ᱰᱮᱱᱦᱟ) ᱯᱮᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱨᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱡᱟᱹ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
[[File:Town On banks of meenachil river.jpg|thumb|ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱷ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ, ᱯᱟᱞᱟᱭ, ᱮᱴᱴᱩᱢᱟᱱᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱠᱮᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱮᱴᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱯᱨᱟ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱷ ᱠᱚ ᱟᱞᱮᱯᱯᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱮᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ, ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱟᱵᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ|ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱦᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱣᱟ᱾
== ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ==
ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱼᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱟᱞᱟ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ᱾
ᱯᱞᱟᱥᱴᱤᱠ, ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱛ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱴᱟᱨᱡᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Meenachil river is facing an existential crisis |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/meenachil-river-is-facing-an-existential-crisis-1.8301213 |access-date=8 February 2024 |publisher=Mathrubhumi |date=11 February 2023}}</ref>
== ᱵᱟᱱ ==
ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱟᱪᱤᱞ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱤᱣᱤ ᱱᱩᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Meenachil river stares at death post flood havoc |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2018/09/05/meenachil-river-stares-at-death-post-flood-havoc.html |website=onmanorama.com |publisher=Manorama Online |access-date=8 February 2024 }}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[ᱯᱟᱞᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱯᱟᱞᱟ]]
* [[ᱢᱤᱱᱟᱠᱥᱤ]]
* [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
20ookswb8jexpoh658cr7ww1gqf9k28
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
0
37800
198092
196979
2026-09-21T14:39:44Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198092
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ
| nickname =
| settlement_type = ᱚᱛᱱᱚᱜ / ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Calicut mini bypass.jpg
| photo2a = Manjeri Town Calicut Road View.jpg
| photo3a = Palakkad City, Kunnathurmedu.jpg
| spacing = 1
| color_border = white
| color = white
| size = 260
| foot_montage = '''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ:'''<br />[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱢᱮᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱾
}}
| pushpin_map =
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| unit_pref = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 7416
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 8368794
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = 1128
| population_demonym =
| population_footnotes = (ᱯᱨᱟᱭ)<ref name="A">{{cite web |url=https://censusindia.gov.in/2011census/dchb/Kerla.html |website=censusindia.gov.in |title= District Census Handbooks of Kerala - 2011 |access-date=26 July 2020}}</ref>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯᱤᱱ]]
| postal_code = 673***, 676***, 678***, 679*** ᱟᱨ 680***
| registration_plate = KL-08, KL-09, KL-10, KL-11, KL-46, KL-49, KL-50, KL-51, KL-52, KL-53, KL-54, KL-55, KL-57, KL-65, KL-71, KL-75, KL-76, KL-77, KL-84 ᱟᱨ KL-85
| blank1_name_sec1 = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ
| blank1_info_sec1 = 36<ref name="B">{{cite web |url=http://www.keralaassembly.org/election/Delimitation.pdf |website=Keralaassembly.org |title= Limits of assembly constituencies of Kerala |access-date=26 July 2020}}</ref>
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KL]]
| footnotes =
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] [[ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ|ᱛᱟᱞᱩᱠ]], [[ᱢᱟᱱᱚᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱰᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ, [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ, ᱟᱨ [[ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ|ᱪᱤᱴᱴᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱪᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan">{{Cite book |last=Logan |first=William |title=Malabar Manual (Volume-I) |publisher=Asian Educational Services |year=2010 |isbn=9788120604476 |location=New Delhi}}</ref>
[[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱨᱠᱚᱲ, [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ|ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ]] ᱟᱨ [[ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Pamela Nightingale, ‘[[Jonathan Duncan (Governor of Bombay)|Jonathan Duncan]] (bap. 1756, d. 1811)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004; online edn, May 2009</ref> ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱴᱤᱠ (teak) ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱔ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Mbsp">{{cite book |url=https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |title=The Madras Presidency (1881-1931) |last=Boag |first=GT |publisher=Government of Madras |location=Madras |year=1933 |page=63 |access-date=2026-08-15 |archive-date=2021-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210609102848/https://www.tamildigitallibrary.in/admin/assets/book/TVA_BOK_0023302_The_Madras_Presidency_1881_1931.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱚᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱭᱯᱳᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ([[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]]), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱳᱪᱤᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book
| author = Government of Madras | year=1953
| title= 1951 Census Handbook- Malabar District | publisher=Madras Government Press
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf
}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ|ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ ᱥᱣᱚᱨᱩᱯᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ)|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ]], ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C">{{cite book|last1=Sreedhara Menon|first1=A.|url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82|title=''Kerala Charitram''|date=January 2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415885|edition=2007|location=Kottayam|access-date=19 July 2020}}</ref> ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ, ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮ [[ᱛᱩᱞᱩ ᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web
| author = J. Sturrock | year=1894
| title= Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) | publisher=Madras Government Press
| url= https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up
}}</ref><ref>{{cite book
| author = V. Nagam Aiya | year=1906
| title=The Travancore State Manual | publisher=Travancore Government Press
| url= https://archive.org/details/travancorestate00aiyagoog/page/n10/mode/2up
}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱥ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱮ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱟᱜ ''Topography (ᱴᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ)'' ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱢᱟᱞᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ({{Lit|ᱢᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Lang|ml|ᱢᱟᱞᱟ}} ({{Lit|ᱵᱩᱨᱩ}})<ref>C. A. Innes and F. B. Evans, ''Malabar and Anjengo, volume 1'', Madras District Gazetteers (Madras: Government Press, 1915), p. 2.</ref><ref>M. T. Narayanan, ''[https://books.google.com/books?id=kHtbkuXruzwC Agrarian Relations in Late Medieval Malabar]'' (New Delhi: Northern Book Centre, 2003), xvi–xvii.</ref> ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ {{Transliteration|fa|ᱵᱟᱨ}} ({{Lit|ᱫᱤᱥᱚᱢ/ᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="C" /><ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref>
ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱢᱟᱞᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱟᱱᱤᱵᱟᱨ'', ''ᱢᱩᱞᱤᱵᱟᱨ'' ᱟᱨ ''ᱢᱩᱱᱤᱵᱟᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[ᱟᱞ-ᱵᱤᱨᱩᱱᱤ]] (᱙᱗᱓-᱑᱐᱔᱘) ᱜᱮ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ'' ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="C" /> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱠᱷᱳᱨᱫᱟᱫᱽᱵᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞ-ᱵᱟᱞᱟᱫᱷᱩᱨᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="KMMohammad">Mohammad, K.M. "Arab relations with Malabar Coast from 9th to 16th centuries" Proceedings of the Indian History Congress. Vol. 60 (1999), pp. 226–34.</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Uru.jpg|thumbnail|''[[ᱩᱨᱩ]]'', [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ|ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ]]
===ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Periplus of the Erythraean Sea'' (ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱮᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ) ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱪᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar">{{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Malabar"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]-[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]]-[[ᱠᱟᱫᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]-[[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]᱾<ref name="Malabar"/> ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱟᱨ [[ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ᱾<ref>Coastal Histories: Society and Ecology in Pre-modern India, Yogesh Sharma, Primus Books 2010</ref> [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱳᱨᱳᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱜᱮᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Trade">{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
[[ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ]] (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱨᱳᱵᱳᱴᱳᱥ (ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":2">Gurukkal, R., & Whittaker, D. (2001). In search of Muziris. ''Journal of Roman Archaeology,'' ''14'', 334-350.</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱝᱜᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱡᱷᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="odra">A. Shreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> ''Periplus of the Erythraean Sea'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ|ᱱᱟᱣᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱤᱱᱰᱤᱥ ᱜᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ; ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱕᱐,᱐᱐᱐,᱐᱐᱐ [[ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ]] ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>According to [[Pliny the Elder]], goods from India were sold in the Empire at 100 times their original purchase price. See [https://web.archive.org/web/20131106031753/http://www.cartage.org.lb/en/themes/BookLibrary/books/bibliographie/P/Plinyelder/elder/pliny-india.html]</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱤ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Bostock, John (1855). "26 (Voyages to India)". Pliny the Elder, The Natural History. London: Taylor and Francis.</ref> [[ᱠᱚᱥᱢᱟᱥ ᱤᱱᱰᱤᱠᱚᱯᱞᱤᱭᱩᱥᱴᱮᱥ]] ᱮ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>Indicopleustes, Cosmas (1897). Christian Topography. 11. United Kingdom: The Tertullian Project. pp. 358–373.</ref><ref>Das, Santosh Kumar (2006). The Economic History of Ancient India. Genesis Publishing Pvt Ltd. p. 301.</ref>
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱠᱚᱪᱤᱱ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ (ᱛᱟᱱᱩᱨ)]], [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]], [[ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱟᱨᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱩᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱘૭᱑ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Veluthat">Veluthat, Kesavan (1 June 2018). "History and historiography in constituting a region: The case of Kerala". ''Studies in People's History''. '''5''' (1): 13–31. [https://doi.org/10.1177/2348448918759852]</ref> ᱙᱓᱒ ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ]] ([[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱩᱨ), [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱟᱨ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ [[ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱳᱰᱟ ᱨᱚᱵᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0">Narayanan, M. G. S. ''[https://books.google.com/books?id=0YDCngEACAAJ&q=Perumals+of+Kerala Perumals of Kerala: Brahmin Oligarchy and Ritual Monarchy Perumāḷs of Kerala].'' Thrissur (Kerala): CosmoBooks, 2013. 438-42.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱝᱜᱳᱰ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=":0" />
᱑᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱮᱰᱟᱯᱯᱟᱞ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱠᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ (᱑᱐᱐᱐ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ|ᱤᱦᱩᱫᱤ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱟ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ (᱑᱒᱒᱕ ᱥᱤ.ᱤ. ᱜᱟᱱ ᱨᱮ) ᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱟᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="mh">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website=censusindia.gov.in |title= History of Malappuram |access-date= 17 April 2020}}</ref> ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱪᱩᱱᱰᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱟᱱᱟᱭᱤᱴ ᱚᱱᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Narayanan2017">M. G. S. Narayanan. "Kozhikkodinte Katha". Malayalam/Essays. Mathrubhumi Books. Second Edition (2017) {{ISBN|978-81-8267-114-0}}</ref>
[[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱨᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ|ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱱᱟᱰ]] (ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ) ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱰᱩᱝᱜᱟᱰᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱮᱨᱟᱞᱯᱯᱟᱰ'' ᱥᱮ ''ᱮᱨᱟᱰᱤ'' ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱳᱞᱟᱱᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
===ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ===
{{main|ᱡᱟᱢᱚᱨᱤᱱ}}
[[File:Map of Kampili kingdom.png|thumb|᱑᱓᱒᱐ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] (ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱲ|ᱟᱨᱚᱵᱽ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]], [[ᱰᱟᱪ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱰᱟᱪ]], ᱟᱨ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref name="Clt">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |isbn=978-81-264-1588-5 |edition=2007 |location=Kottayam |access-date=19 July 2020}}</ref>
ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱰᱤᱭᱤᱨᱩᱯᱯᱩ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱔ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱯᱮᱨᱩᱢᱯᱟᱰᱟᱯᱯᱩ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ({{Circa|1405}}) ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱛᱮ᱾ ᱑᱕ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱷᱤᱱᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="askh"/>[[File:Map of Samoothiris kingdom.jpg|thumbnail|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ|ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ([[ᱠᱚᱭᱤᱞᱟᱱᱰᱤ]]) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>Varier, M. R. Raghava. "Documents of Investiture Ceremonies" in K. K. N. Kurup, Edit., "India's Naval Traditions". Northern Book Centre, New Delhi, 1997</ref><ref name="KrishnaIyer2">K. V. Krishna Iyer, ''Zamorins of Calicut: From the earliest times to AD 1806''. Calicut: Norman Printing Bureau, 1938.</ref> [[ᱤᱵᱚᱱ ᱵᱚᱛᱩᱛᱟ]] (᱑᱓᱔᱒-᱑᱓᱔᱗), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ - ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ "ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ "ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ"᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, "ᱨᱳᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱣᱟ ᱮ ᱦᱚᱭᱳᱜᱼᱟ... ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱲᱟᱭ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ"᱾<ref>{{cite book |author=[[Ibn Battuta]], H. A. R. Gibb |date=1994 |volume=IV |title=The Travels of Ibn Battuta A.D 1325-1354 |location=London }}</ref> ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱣᱟᱱ [[ᱢᱟ ᱦᱩᱣᱟᱱ]] (᱑᱔᱐᱓), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱮᱝ ᱦᱮ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>[[Ma Huan]]: Ying Yai Sheng Lan, ''The Overall Survey of the Ocean's Shores'', translated by J.V.G. Mills, 1970 [[Hakluyt Society]], reprint 1997 White Lotus Press. {{ISBN|974-8496-78-3}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐ ᱥᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱸᱡᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡ্জᱟᱠ (ᱫᱟᱬᱟᱱᱤᱡ)|ᱟᱵᱽᱫᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ]] (᱑᱔᱔᱒-᱔᱓), [[ᱱᱤᱠᱳᱞᱳ ᱰᱮ ᱠᱳᱱᱴᱤ]] (᱑᱔᱔᱕), [[ᱟᱯᱷᱟᱱᱟᱥᱤ ᱱᱤᱠᱤᱛᱤᱱ]] (᱑᱔᱖᱘-᱗᱔), [[ᱞᱩᱰᱳᱵᱷᱤᱠᱳ ᱰᱤ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱮᱢᱟ]] (᱑᱕᱐᱓-᱑᱕᱐᱘), ᱟᱨ [[ᱫᱩᱭᱟᱨᱛᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ]] ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref>Varthema, Ludovico di, ''The Travels of Ludovico di Varthema, A.D.1503–08'', translated from the original 1510 Italian ed. by John Winter Jones, Hakluyt Society, London</ref><ref>Gangadharan. M., ''The Land of Malabar: The Book of Barbosa'' (2000), Vol II, M.G University, Kottayam.</ref>[[File:Caminho maritimo para a India.png|thumb|᱑᱔᱙᱘ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]] ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱥᱠᱳ ᱰᱟ ᱜᱟᱢᱟ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱦᱚᱨ (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ)᱾ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱚᱠ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]] ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ]] ᱫᱚ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
᱑᱔᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱧᱟᱢ ᱡᱩᱜᱽ|ᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱰᱤᱥᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱤ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱯᱯᱟᱰ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref>DC Books, Kottayam (2007), A. Sreedhara Menon, A Survey of Kerala History</ref> [[ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Singh |first=Arun Kumar |date=11 February 2017 |title=Give Indian Navy its due |url=https://www.asianage.com/opinion/columnists/110217/give-indian-navy-its-due.html |access-date=23 January 2021 |work=[[The Asian Age]]}}</ref> ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ, [[ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱟᱦᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱝᱜᱚᱲ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=M K Sunil Kumar |date=26 September 2017 |title=50 years on, Kochi still has a long way to go |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/50-years-on-kochi-still-has-a-long-way-to-go/articleshow/60835311.cms |access-date=1 June 2021 |work=The Times of India}}</ref> [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="Malekandathil">''The Portuguese, Indian Ocean and European Bridgeheads 1500–1800''. Festschrift in Honour of Prof. K. S. Mathew (2001). Edited by: Pius Malekandathil and T. Jamal Mohammed. Fundacoa Oriente. Institute for Research in Social Sciences and Humanities of MESHAR (Kerala)</ref>[[File:മലപ്പുറം ജില്ലയിൽ പൊന്നാനിയിലെ ഹാർബർ (1930-37).jpg|300px|thumbnail|᱑᱙᱓᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ᱾ [[ᱢᱟᱢᱟᱝᱠᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]], ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ]] ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="roy" /> ᱟᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱜᱳᱱᱳᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱟᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱟᱱᱥᱚᱱ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="roy">{{cite journal |last=Roy |first=Ranjan |year=1990 |title=Discovery of the Series Formula for π by Leibniz, Gregory, and Nilakantha |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1990-12_63_5/page/291 |journal=Mathematics Magazine |volume=63 |issue=5 |pages=291–306 |doi=10.2307/2690896 |jstor=2690896}}</ref><ref>{{Citation |last=Pingree |first=David |author-link=David Pingree |title=Hellenophilia versus the History of Science |year=1992 |journal=Isis |volume=83 |issue=4 |pages=554–63 |jstor=234257 |doi=10.1086/356288 |quote=One example I can give you relates to the Indian Mādhava's demonstration, in about 1400 A.D., of the infinite power series of trigonometrical functions using geometrical and algebraic arguments. When this was first described in English by Charles Whish, in the 1830s, it was heralded as the Indians' discovery of the calculus. This claim and Mādhava's achievements were ignored by Western historians, presumably at first because they could not admit that an Indian discovered the calculus, but later because no one read anymore the ''Transactions of the Royal Asiatic Society'', in which Whish's article was published. The matter resurfaced in the 1950s, and now we have the Sanskrit texts properly edited, and we understand the clever way that Mādhava derived the series ''without'' the calculus, but many historians still find it impossible to conceive of the problem and its solution in terms of anything other than the calculus and proclaim that the calculus is what Mādhava found. In this case, the elegance and brilliance of Mādhava's mathematics are being distorted as they are buried under the current mathematical solution to a problem to which he discovered an alternate and powerful solution. |bibcode=1992Isis...83..554P|s2cid=68570164 }}</ref>
[[ᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨ [[ᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱨᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ [[ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ]] ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="mal" /> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ]], [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ]], [[ᱢᱮᱞᱯᱟᱛᱷᱩᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱨᱤ]], [[ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱭᱱᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱟᱠᱷᱫᱩᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Logan" />
=== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱚᱠᱛᱚ ===
{{multiple image
|align = right
|total_width = 400
|image1 = Wellington, soldier and statesman, and the revival of the military power of England (1904) (14593177119).jpg
|caption1 = ᱑᱘᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ᱾ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱢᱮ ᱡᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ [[ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], ᱟᱨ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱜᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
|image2 = Malabar District (1951 Census).svg
|caption2 = [[᱑᱙᱕᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
}}
[[File:Nilambur teak forest 3740.JPG|thumbnail|ᱠᱳᱱᱳᱞᱤᱭᱟᱜ ᱯᱞᱚᱴ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱵᱟᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱪ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ|ᱮᱪ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ]] ᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾]]
᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱨᱤᱝᱜᱟᱯᱟᱴᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱴᱤᱯᱩᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱮᱝᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗᱙᱓ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ]] (ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱚᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱑᱗᱙᱙-᱑᱘᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ]] ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱑ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="C" />
===ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ===
[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ, [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ====
{{See also|ᱞᱟᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱯᱮᱞᱮᱥ}}
ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱭᱳᱢ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱵᱟᱭᱤ]] (᱑᱗᱙᱑-᱑᱘᱑᱕) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>The Travancore State Manual Vol 1 to 4; Publisher : Kerala Council for Historical Research; {{ISBN|8185499268}}; Edition : 1996; Pages: 2500; Author:T.K. Velu Pillai; Editor:S.Raimon; Category:Manuals; Year of Publishing:1940</ref><ref>Encyclopedia of Tourism Resources in India; Author: Dr. Manohar Sajnani, Published in 2001, Published by: Kalpaz Publications; Address: C-30, Satyawati Nagar, Phase-III, Ashok Vihar, Delhi-110052, {{ISBN|81-7835-014-9}} (set), {{ISBN|81-7835-018-1}} (Vol II)</ref><ref>History of Travancore from the Earliest Times - P. Shungoonny Menon - {{ISBN|8120601696}} - Published By: Asian Educational Services</ref><ref>{{cite book |title=Visakham Thirunal |year=2012 |isbn=978-6139120642 |editor1=Lennox Raphael Eyvindr |pages=168}}</ref>
ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱤᱞ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ, ᱪᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱡᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱩ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱨᱟᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>Menon, P Shungoonny (1878). History of Travancore from the Earliest Times by P Shungoonny Menon (Dewan Peishcar of Travancore). 105, Mount Road, Madras: Higginbotham and Company. pp. 152, 153.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Visakham Thirunal - Editor: Lennox Raphael Eyvindr - {{ISBN|9786139120642}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>P. Shungoonny Menon - A HISTORY OF TRAVANCORE - First edition: 1878, New edition: 1983, Page 130, 131 - {{ISBN|978-8170200406}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
====ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ====
{{See also|ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ}}
[[File:studiorrv.jpg|thumb|right|[[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]]
᱑᱗᱐᱕ ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ|ME]] ᱘᱘᱐) ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱰ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ]] ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱤᱴᱴᱟᱢᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ, ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ [[ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟ<ref>ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱴᱨᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref>, ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱳᱭᱤᱞ ᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱱ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱨᱟᱡᱟ]] ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱗᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱪᱢᱮᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱚᱠᱟᱨᱴ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ, ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱠᱩᱨ, ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ) ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾</ref> ᱫᱮᱥᱤᱝᱜᱟᱱᱟᱰᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱑᱗᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<ref>ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱠᱩᱱᱱᱩᱢᱢᱮᱞ'' [[ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱽ|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱾</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱷᱟᱰ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ]] ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ<ref>ᱟᱥᱚᱞ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱩᱨ ''ᱱᱮᱨᱩᱢᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱠᱳᱴᱴᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ</ref> ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ{{by whom|date=November 2012}} ᱥᱟᱥᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱫᱚᱠᱤᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ</ref>
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ|ᱵᱷᱮᱞᱩ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]] [[ᱫᱮᱣᱟᱱ|ᱫᱟᱞᱟᱣᱟ]] ᱠᱤᱞᱤᱢᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, [[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]], ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱤᱭᱚᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Near Cherumb eco village.jpg|thumbnail|[[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[File:Kerala Houseboat (191490747).jpeg|thumbnail|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ]]]]
'ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱟᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ([[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan"/>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ—[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ]]—ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱠᱟᱵᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ [[ᱵᱷᱚᱵᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱞᱤᱭᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱠᱩᱞᱟᱢ ᱰᱮᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Fact sheet on Indian dams at Diehardindian.com |url=http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061213125037/http://www.diehardindian.com/infra/dams.htm |archive-date=13 December 2006}}</ref> [[ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ|ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ]] ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱚᱨ, [[ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ-ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ|ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱠᱳᱞ ᱣᱮᱴᱞᱮᱱᱰᱥ]] ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱥᱩᱨ, ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] (ᱥᱟᱢᱟᱝ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> {{Convert|2,554|m|ft|abbr=on|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ [[ᱢᱩᱠᱩᱨᱛᱷᱤ]] ᱪᱩᱲᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ [[ᱩᱴᱤ]] ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱟᱢᱩᱫᱤ]] (᱒,᱖᱙᱖ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱢᱤᱥᱟᱯᱩᱞᱤᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱖᱕᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱰᱩᱠᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱟᱝᱜᱤᱱᱫᱟ ᱪᱩᱲᱟᱹ]] (᱒,᱓᱘᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱵᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟ]] (᱒,᱓᱓᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱩᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Logan" /> ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱥᱩᱞᱼᱪᱚᱯᱚᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Logan" />
ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ]], [[ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱩᱡᱷᱟ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱢᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱢ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ]], [[ᱠᱟᱨᱩᱞᱟᱭ|ᱱᱮᱰᱩᱢᱠᱟᱭᱟᱢ]] ᱫᱟᱜᱡᱟᱹᱲᱤ ᱵᱤᱨ, [[ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], ᱟᱨ [[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] (ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱰᱟ), ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ([[ᱟᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱰᱤ]] ᱵᱮᱰᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱭᱳᱥᱯᱷᱤᱭᱚᱨ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ—ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ [[ᱥᱳᱱᱟ|ᱥᱚᱱᱟ]] ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto">{{Cite web|url=http://dmg.kerala.gov.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=61|title=Minerals Resources|website=Dmg.kerala.gov.in|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ "[https://www.keralatourism.org/districts/palakkad/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱫᱟᱢ]" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟ ᱾
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="c1951">{{Cite book|title=1951 census handbook - Malabar district|publisher=Government of Madras|year=1953|location=Chennai|pages=1|url=http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/6425/1/20493_1951_MAL.pdf}}</ref> [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱨᱮ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱜᱚᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref name="auto" /> ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱᱤᱡᱽ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱞᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱠᱤᱣᱵᱤᱠ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱐.᱑ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="geographymalappuram">{{cite web |url=http://censusindia.gov.in/2011census/dchb/3205_PART_A_MALAPPURAM.pdf |website= censusindia.gov.in |title=Physical divisions of Malappuram |pages = 21–22}}</ref> ᱮᱨᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<gallery>
File:Kadalundi Bird Sanctuary.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱟᱜᱟᱱ]]
File:View from Chamravattam Bridge - panoramio.jpg|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱚᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Chaliyar River at Feroke.jpg|[[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱨ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
File:Nemmara-paddy.jpg|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ''ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱱ'' ᱦᱩᱲᱩ ᱠᱷᱮᱛ ([[ᱱᱮᱢᱢᱟᱨᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ)
File:Kadalundi Bridge - A border of Malappuram and Kozhikode.jpg|[[ᱠᱟᱰᱟᱞᱩᱱᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ
</gallery>
==ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ==
{{Main|ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ}}
=== ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ====
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| image1 =
| width1 = 220
| alt1 =
| caption1 = ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ
| image2 = Volvo 8400 at Calicut Bus Terminal.jpg
| width2 = 220
| alt2 =
| caption2 = ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱞᱵᱷᱳ ᱘᱔᱐᱐
}}
[[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱩᱰᱩᱯᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱗᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱞᱞᱮᱜᱟᱞ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖]] ᱫᱚ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱴᱴᱩᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱙ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱒᱙]], [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱕᱔]], [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖᱘ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱖᱘]], ᱟᱨ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓᱔ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ)|ᱮᱥ.ᱮᱭᱤᱪ. ᱓᱔]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱟᱥ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱳᱰ (ᱢᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱳᱰ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱳᱯᱷᱩᱥᱤᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |title=Kozhikode Bus Stand : KSRTC Bus Station and Shopping Complex Calicut | Kozhikode |access-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618075532/https://kozhikode.cyberparktoday.com/business/kozhikode/public-centre/kozhikode-bus-stand-ksrtc-bus-station-and-shopping-complex-calicut/ |archive-date=18 June 2018 |url-status=usurped }}</ref> ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱛᱷᱳᱴᱴᱤᱞᱯᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱟᱢᱵᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱴᱟᱠᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ KSRTC ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱴᱩᱨ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ]], [[ᱩᱴᱤ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱠᱡᱟᱨᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==== ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ====
[[File:Bridge -bharatappuzha -kuttippuram (1).jpg|thumb|[[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱚᱞ]], ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ|ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.keralartc.com/unit.html |website=keralartc.com |title=KSRTC stations of Malappuram |access-date=2026-08-15 |archive-date=2021-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210604095619/https://www.keralartc.com/unit.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]] (ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱙᱙) ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱩ.ᱰᱤ (PWD) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱖᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱓᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱓᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.kerenvis.nic.in/Database/RoadNetworkKerala_2284.aspx |website=kerenvis.nic.in |title= Length of PWD Roads in Malappuram |access-date=19 April 2020}}</ref> ''ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ ᱪᱩᱨᱟᱢ'' [[ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱳᱰ|ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Nadukani">{{Cite news|title=നാടുകാണിച്ചുരം വിളിക്കുന്നു, അപൂര്വകാഴ്ചകളുമായി|url=https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|last=|date=25 June 2019|access-date=1 March 2021|work=Mathrubhumi|archive-date=28 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201128011007/https://www.mathrubhumi.com/travel/kerala/malappuram/rare-beauty-of-nadukani-churam-what-to-see-at-nadukani-pass-1.3901911|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ–[[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ''ᱱᱟᱰᱩᱠᱟᱱᱤ ᱪᱩᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="npr">{{cite news |url=https://www.manoramaonline.com/404.html |title=നാടുകാണി–പരപ്പനങ്ങാടി റോഡ് ടാറിങ് തുടങ്ങി; വീതികൂട്ടലും ഓടനിർമാണവും പിന്നീട് |date=12 February 2020 |publisher=Manorama Online}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱭ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱴᱤᱯᱩ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱯᱷᱮᱨᱳᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]] [[ᱛᱤᱨᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱟᱨ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="1961_kkd">{{cite book
| author = M. K. Devassy | year=1965
| title= 1961 Census Handbook- Kozhikode District | publisher=Directorate of Census Operations, Kerala and The Union Territory of Laccadive, Minicoy, and Amindivi Islands
| url= http://lsi.gov.in:8081/jspui/bitstream/123456789/5665/1/22059_1961_KOZ.pdf
}}</ref>
{{Panorama
|image = GKN Chamravattom Regulator Bridge DSC 0446.JPG
|height = 175
|alt = ᱪᱟᱢᱨᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱠᱟᱢ-ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱱᱮᱞ
|caption = [[ᱪᱟᱢᱨᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱜᱩᱞᱮᱴᱚᱨ-ᱠᱟᱢ-ᱵᱨᱤᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱤᱠ ᱧᱮᱱᱮᱞ
}}
==== ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ====
[[File:Chandranagar round palakkad.jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ, [[ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ|ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱵᱟᱣᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ ᱜᱽᱨᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱔᱔]] ([[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]]–[[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]]) ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱙᱖᱖]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱴᱴᱩᱠᱚᱨᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.nhai.org/doc/23june12/nh_nh%20wise.pdf "National Highways and their lengths"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120906234553/http://www.nhai.org/Doc/23june12/NH_NH%20wise.pdf |date=6 September 2012 }}. National Highways Authority of India. Retrieved 4 September 2015.</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ–ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱕᱔᱔ ᱟᱨ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱖᱖ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱨᱤᱵᱚᱦᱚᱱ ᱱᱤᱜᱟᱢ]] ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ (ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ) ᱾ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ ᱰᱤᱯᱳ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱮᱫ KSRTC ᱰᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2011-03-14 |title=KSRTC Depots |url=http://www.keralartc.com/html/depots.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314023608/http://www.keralartc.com/html/depots.html |archive-date=14 March 2011 |access-date=2022-09-06 |website=}}</ref> [[Stadium Bus Stand Palakkad|ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱳᱞᱞᱟᱪᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], [[ᱢᱟᱱᱱᱟᱨᱠᱠᱟᱰ]], [[ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ]], [[ᱠᱳᱝᱜᱟᱰ (ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ)|ᱠᱳᱝᱜᱟᱰ]], [[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱰᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ([[ᱳᱴᱴᱟᱯᱟᱞᱟᱢ]], [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ]], ᱟᱨ [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]] ᱥᱮᱫ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱨᱮᱞᱣᱮ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ====
[[File:Kozhikode Railway Station.jpg|thumbnail|[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ {{INRConvert|98|c|year=2018}} ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Kerala railway stations ahead in passenger fare income|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|access-date=26 December 2016|work=[[Manoramaonline.com]]|date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103063307/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|archive-date=3 January 2016|location=Thrissur}}</ref> ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/archive/|title=Archive News|website=Thehindu.com|access-date=27 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱥᱤᱠᱤᱣᱨᱤᱴᱤ ᱥᱤᱥᱴᱟᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱮᱡᱽ ᱥᱠᱮᱱᱟᱨ, ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ, ᱟᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱠᱮᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/50-CCTVs-at-railway-station/article15729676.ece|title=50 CCTVs at railway station|author=Staff Reporter|date=25 November 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref> ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱦᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kozhikode-rail-station-to-celebrate-anniversary/article12553065.ece|title=Kozhikode rail station to celebrate anniversary|author=Staff Reporter|date=11 October 2012|access-date=27 November 2021|website=Thehindu.com}}</ref>
ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] (ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ) ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=A milestone|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/a-milestone/article4013251.ece|access-date=5 March 2013|newspaper=The Hindu|date=19 October 2012}}</ref>
ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{stnlnk|Ferok}} (''code: FK''), [[ᱠᱟᱞᱞᱟᱭᱤ|ᱠᱟᱞᱞᱟᱭᱤ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱥᱟᱣᱩᱛ]] (code: KUL), [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱤᱞ]] (code: VLL) ᱟᱨ {{stnlnk|West Hill}} (code: WH) ᱾
====ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ====
[[File:Mankeri kunnu.jpg|thumbnail|ᱢᱟᱱᱠᱮᱨᱤ ᱠᱩᱱᱱᱩ, [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱤᱨᱤᱢᱵᱤᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
[[File:Tirur Railway Station.jpg|thumb|[[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name="mpm" /> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾|ᱞᱮᱸᱜᱟ]]
[[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<ref>{{cite web |title=Railway in Malappuram |url=http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210426034953/http://industry.kerala.gov.in/images/pdf/malappuram.pdf |archive-date=26 April 2021 |access-date=21 April 2020 |website=industry.kerala.gov.in |page=45}}</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ]] (᱑᱗ ᱠᱤ.ᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ), [[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]] (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱒᱖ ᱠᱤ.ᱢᱤ, ᱔᱐ ᱴᱤᱲᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="mpm" /> [[ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱰᱤ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱞᱤᱭᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱖᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ll">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lifeline-of-malabar-turns-125/article4250472.ece |website=Thehindu.com |title='Lifeline' of Malabar turns 125 |date=29 December 2012 |access-date= 19 December 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ [[ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱳᱰᱟᱱᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm" /> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]–[[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱵᱮᱯᱳᱨ]]–[[ᱯᱳᱰᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm">{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi|archive-date=30 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130082010/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|url-status=dead}}</ref>
[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ [[ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://nilamburnews.com/m_train.htm|title=The Nilambur news|publisher=Kerala Tourism|access-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160920133828/http://nilamburnews.com/m_train.htm|archive-date=20 September 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ]] ᱠᱟᱴ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱱᱟᱱᱡᱟᱱᱜᱩᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/Kerala-govt-inks-deal-on-joint-venture-with-railways/articleshow/53978367.cms |website=The Times of India |title= Nilambur-Nanjandgud way to be realised |date= 2 September 2016 |access-date= 26 June 2020}}</ref><ref>{{Cite news|title=Nilambur teak set to enter elite club of products with GI tag|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/Nilambur-teak-set-to-enter-elite-club-of-products-with-GI-tag/article17280134.ece|last=Muringatheri|first=Mini|date=10 February 2017|access-date=24 January 2021|work=The Hindu}}</ref> [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]]–[[ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱟ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Guruvayur-Thirunavaya railway line project in focus again|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/guruvayur-thirunavaya-railway-line-project-in-focus-again/article27473510.ece|last=Special Currepondent|date=4 June 2019|work=The Hindu}}</ref> ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ–ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ–ᱟᱝᱜᱟᱰᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
====ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ====
[[File:Olavakkode railway station, palakkad .jpg|thumb|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]][[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱳᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱕᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ: [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ]] ([[ᱳᱞᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱰ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱤᱥᱴᱮᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤ.ᱢᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ) ᱟᱨ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ) ᱾ [[ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]], ᱟᱨ [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Train services resume on Pollachi – Palakkad section">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/train-services-resume-on-pollachi-palakkad-section/article7885689.ece | title=Train services resume on Pollachi – Palakkad section | date=17 November 2015 | agency=The Hindu | access-date=25 November 2015 | location=Coimbatore}}</ref>
[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ([[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]]) ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱲᱮ ([[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]) ᱫᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱜᱮᱯ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱯ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]]–[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ, [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]–[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱭ ᱮᱢᱟ ᱾
=== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ===
====ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ====
[[File:കോഴിക്കോട് വിമാനത്താവളം.jpg|thumbnail|[[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]]]
ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CCJ|VOCL}} ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱧᱟᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/Silver-jubilee-does-not-bring-cheer-to-Karipur-airport-users/articleshow/12498757.cms|title=Silver jubilee does not bring cheer to Karipur airport users|work=The Times of India}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱝ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱚᱫᱤᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱤᱝ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱟᱡᱤᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱡᱮᱫᱽᱫᱟᱦ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱦᱟᱡᱽ|ᱦᱟᱡᱽ ᱛᱤᱨᱛᱷᱚ]] ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
====ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ====
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|62|km|mi|0}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱵᱟᱭ ᱮᱢᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱮᱵᱷᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴ ᱭᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱱᱤ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴ ᱭᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ==
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
== ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ==
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
== ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ==
== ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ==
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
o2m6qpv2802h5ynidlcfk1e3r45mx8w
ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ
0
37858
198117
197590
2026-09-22T03:24:19Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198117
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Baghmundi town.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23|12|N|86|03|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total =
| population_as_of = ᱒᱐᱑૧
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[ᱯᱤᱱ ᱠᱳᱰ|ᱯᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱱ]]
| postal_code = ᱗᱒᱓᱑᱕᱒ (ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱒᱕᱔
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
{{OSM Location map
| width=400| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption='''ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ'''
ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ: M: ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, C: ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, R: ᱟᱹᱛᱩ/ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, H: ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, X: ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ, T: ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ
''(ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾)''
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (Census Town)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (Census Town)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ| numbered7=R| mark-title7= ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ (R) |shape-color7=black|label-color7=black|label-size=14|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱭᱩᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱴᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱴᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13=[[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]]| numbered13=R| mark-title13= [[ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱛᱩᱞᱤᱱ]] (R) |shape-color13=#C42222
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱴᱩᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱵᱩᱨᱩ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ-ᱵᱟᱱᱫᱳᱣᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ#ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱲᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ {{cvt|475| to |700|m}} ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf |title = District Census Handbook Puruliya | work= page 11 |publisher= Directorate of Census Operations West Bengal | accessdate = 2 December 2016 }}</ref>
=== ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱧᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ|ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ-ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱚᱥ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱲᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book|first=John Wardle|last=Houlton|author-link=John Wardle Houlton|title=Bihar, the Heart of India|url=https://archive.org/details/dli.ernet.537044|year=1949|page=[https://archive.org/details/dli.ernet.537044/page/170 170]|publisher=Orient Longmans Ltd|publication-place=Bombay}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |accessdate = 12 January 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| accessdate = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |accessdate = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |accessdate = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |accessdate = 21 January 2020}}</ref>
[[File:Ajodhya Hill Upper Dam.jpg|alt=|thumb|ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱰᱮᱢ]]
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
[[᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱔,᱐᱓᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱐᱙᱕ (᱕᱒%) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱙᱔᱐ (᱔᱘%) ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱖᱑ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱓᱔᱐ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱗.᱓᱖% ᱦᱚᱲ)᱾<ref name="census3-2011">{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | accessdate = 5 October 2016 }}</ref>
== ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ==
ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{cvt|275|km2}} ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱓᱕,᱕᱓᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱟᱹᱭᱠᱮᱞᱟ-ᱠᱷᱚᱨᱥᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱞᱰᱤᱦ ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱰᱤᱦ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟᱦᱟᱹᱛᱩ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ {{cvt|41.91|km}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 5 October 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archive-date = 2017-07-29 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://puruliapolice.org/ps/bagmundi-ps/ | title = Baghmundi PS | publisher = Purulia District Police | accessdate = 5 October 2016 | archive-date = 9 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161009134932/https://puruliapolice.org/ps/bagmundi-ps/ | url-status = dead }}</ref>
== ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ==
ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ (ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱᱯᱩᱴ (ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔]] ᱫᱚ ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | accessdate = 3 October 2016}}</ref>
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱲᱟᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Ajodhya Hills {{!}} Nature inFocus |url=https://www.natureinfocus.in/guide/ajodhya-hills |access-date=2026-02-17 |website=www.natureinfocus.in |language=en }}{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱤᱨᱠᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
5tgq21beu7wozxipb67k717q1x0hkfm
ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
0
37911
198112
197562
2026-09-22T03:19:29Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198112
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱑)}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
| image =Sheela Murthy.jpg
| birth_date= {{Birth date and age|df=yes|1961|10|12}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ|ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = [[ᱩᱠᱤᱞ|ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ]]
| education = [[ᱦᱟᱨᱵᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ]]
| spouse = ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ
| citizenship = ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ
}}
'''ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱠᱤᱞ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱥᱟᱱᱴ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱡᱤᱣ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ-ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ, ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=rediff>{{cite news|last=Haniffa|first=Aziz|title=Attorney Sheela Murthy wins top awards|newspaper=India Abroad|date=23 Oct 2009|pages=A42, A49}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name='Bizmonthly'>{{cite web | url = http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | title = Attorney Sheela Murthy: Where Excellence Meets Humility | access-date = 1 May 2012 | last = Kim | first = Susan | date = 4 Mar 2011 | work = The Business Monthly | quote = As a child in India, she was the middle of three sisters. | archive-date = 3 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121103051840/http://www.bizmonthly.com/attorney-sheela-murthy-where-excellence-meets-humility/ | url-status = dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ, ᱮᱪᱮᱢᱮᱥ (ᱥᱨᱤᱱᱤᱣᱟᱥ) ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="rediff"/> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="rediff"/>
ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱞᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name='Daily Record 2008'>{{cite news | title = Leadership in Law 2008 | date = 30 Dec 2008 | url = http://thedailyrecord.com/wp-files/_pdf/publications/LIL%202008%20lo.pdf | work = The Daily Record | pages = 23 | access-date = 7 May 2012}}</ref><ref name=Femina>{{cite news|last=Shridhar|first=Lalitha|title=Dream Made True|publisher=[[Femina (India)|Femina magazine]]|date=Dec 2000}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱝᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref name='India Abroad'>{{cite web | url = http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | title = Sheela Murthy wins Children's Guild Award | access-date = 2 May 2012 | last = Haniffa | first = Aziz | date = 13 Apr 2012 | work = India Abroad | quote = ...my father came from a very, very poor home...throughout my growing up...he would say to me, 'It's a curse and a crime if somebody who has money does not share it with other people.' | archive-date = 13 March 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150313205641/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/20120413?pg=52#pg52 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name=rediff/> ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Top 100">{{cite magazine |agency= Sheela Murthy |url= http://www.murthy.com/pdf/daily_record.pdf |title= Maryland's Top 100 Women |magazine= The Daily Record |access-date= 15 May 2012 |date= May 2007 |archive-date= 17 November 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20111117142327/http://murthy.com/pdf/daily_record.pdf |url-status= dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Top 100"/>
ᱥᱴᱮᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Book>{{cite book |last=Pearce |first= Susan |title= Immigration and Women: Understanding the American Experience |date=May 2011 |publisher= NYU Press |isbn= 978-0814767399 |url= http://www.nyupress.org/webchapters/Pearce_women_intro.pdf |author2=Clifford, Elizabeth |author3=Tandon, Reena |access-date=15 May 2012|page=1}}</ref><ref name=Hindu/> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref name=E&Y/>
ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱥᱯ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱮᱥᱯ ᱢᱩᱴ ᱠᱚᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='IndUS'>{{cite web | url = http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | title = Immigration law firm continues to thrive | access-date = 2 May 2012 | last = Desmarais | first = Martin | date = 30 Sep 2009 | work = IndUS Business Journal | quote = Murthy impressed finishing first in the Jessup Moot Court competition for law students in India. She then went on to represent India internationally in the competition, which was organized by the American Society of Law, finishing third individually and second with her Indian team. | archive-date = 27 September 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130927133107/http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&tier=4&id=23F3DB078FE34B919363BDEAFB179284&AudID=0A2DD881F6EF45E19EAC48E93C07BF66 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱑,᱕᱐᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name='Lawyers Weekly 97'>{{cite news | title = Lawyer Behind the Website | date = 15 Dec 1997 | work = Lawyers Weekly USA}}</ref>
ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴ ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱚ (LL.M.) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱫᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Femina/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱞᱟᱭᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ<ref name="Top 100"/> ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱴᱮᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name='MSN Money'>{{cite web | url = http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1| title = 6 secrets of successful immigrants | access-date = 7 May 2012 | last = Lewis | first = Marilyn | date = 11 Sep 2007 | publisher = MSN Money |archive-url= https://web.archive.org/web/20071105225637/http://articles.moneycentral.msn.com/Investing/Extra/6SecretsOfSuccessfulImmigrants.aspx?page=1 |archive-date=5 November 2007}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱮᱞ ᱮᱢ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Top 100"/>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/> ᱚᱱᱰᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱴᱴᱚᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, "ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ, ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Femina"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱦᱚᱴᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ "ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ" ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ" ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/>
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Lawyers Weekly 97"/><ref name=Newsweek>{{cite news|last=Childress|first=Sarah|title=Made in America|url=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2005/11/13/made-in-america.html|access-date=8 May 2012|newspaper=Newsweek|date=14 Nov 2005}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=Hindu>{{cite news|last=Bhumika|first=K.|title=The Spirit of Giving|url=http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20091031092251/http://www.hindu.com/mp/2009/10/28/stories/2009102850270100.htm|url-status=dead|archive-date=31 October 2009|access-date=8 May 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 Oct 2009}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱛᱮ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Baltimore Sun Immigrant Women">{{cite news|last=Brewington|first=Kelly|title=An increasing number of immigrant women are entrepreneurs, according to a study by a Towson University professor for the Immigration Policy Center.|url=https://www.baltimoresun.com/2005/06/14/an-increasing-number-of-immigrant-women-are-entrepreneurs-according-to-a-study-by-a-towson-university-professor-for-the-immigration-policy-center/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Baltimore Sun|date=14 Jun 2005|quote=Murthy...remained, working in New York and later Baltimore, where associates frequently asked for her help researching immigration cases. Murthy knew the process all too well, having spent her first 12 years in the United States navigating the labyrinth of immigration paperwork from student visa to citizenship.}}</ref>
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=OMT>{{cite news|last=Strowbridge|first=Linda|title=Attorney wages own immigration campaign|newspaper=Owings Mills Times|date=4 May 2006|page=19}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱚᱢᱚᱜ, ᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Hindu"/><ref name=HuffPo>{{cite web|last=Karin|first=Kamp|title=Immigrant Entrepreneurs: Is America Losing Its Edge?|url=http://www.huffingtonpost.com/karin-kamp/immigrant-entrepreneurs-i_b_3583131.html?ir=Business|work=The Huffington Post|access-date=15 July 2013|date=12 July 2013}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱨᱤᱱ [ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ] ᱩᱠᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱞᱮᱫᱟ... ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱤᱧᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾"<ref name="Hindu"/>
==ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ==
᱑᱙᱙᱔ ᱢᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ: ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Being Sheela">{{cite book |last1=Rao |first1=Adithi |title=Being Sheela |url=https://archive.org/details/beingsheelalifej0000raoa |date=2020 |publisher=HarperCollins |page=[https://archive.org/details/beingsheelalifej0000raoa/page/97 97] |edition=1}}</ref><ref name="Newsweek"/><ref name="Working Wonders">{{cite book|last=Gately|first=Gary|title=Maryland: Working Wonders|year=2009|publisher=Cherbo Publishing Group|isbn=978-1882933259}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚᱠᱚᱯᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱮᱯᱥᱚᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
Murthy.com ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱜᱟᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱹᱥᱩᱲ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/><ref name=NYTimes>{{cite web|last=Gardella|first=Adriana|title=The New York Times|website=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2013/06/27/business/smallbusiness/how-the-web-helped-a-law-firm-take-off.html?pagewanted=all&_r=1&|access-date=28 June 2013|date=26 June 2013}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱩᱱᱤ ᱤᱧ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱤᱧᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ, 'ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ! ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ!' ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ, 'ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱤᱧ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱹᱧ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website"/> ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱞᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Super Lawyers Dec 08">{{cite news|title=Sheela Murthy|magazine=Super Lawyers|date=Dec 2008|url=http://www.murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|page=57|quote=Enquiro, an independent marketing researcher, found the Murthy Law Firm to have the world's most popular legal Web site.|access-date=2026-08-23|archive-date=2011-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20111117142246/http://murthy.com/pdf/sl_sm2.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name='SmartCEO'>{{cite journal | title = The Gift of Giving | journal = Baltimore SmartCEO | date = May 2010 | first = Georgia | last = Patton | volume = 10 | issue = 5 | pages = 38}}</ref><ref name="In Reality">{{cite web|last=Sherman|first=John|title=Episode Six: February 2011|url=http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|publisher=Maryland Chamber – In Reality|access-date=11 May 2012|date=Feb 2011|archive-date=14 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120414070057/http://blog.mdchamber.com/maryland-chamber-in-reality|url-status=dead}}</ref>
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Worlds best website">{{cite news|last=Bowden|first=Michael|title=World's Best Lawyer Website?|url=http://lawyersusaonline.com/blog/1997/12/15/does-sheela-murthy-have-the-worlds-best-lawyer-website/|access-date=11 May 2012|newspaper=Lawyers Weekly USA|date=15 Dec 1997}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Got Started">{{cite web|title=How I got started with Sheela Murthy|url=http://www.bizjournals.com/baltimore/print-edition/2011/08/05/how-i-got-started-with-sheela-murthy.html?page=all|publisher=Baltimore Business Journal|access-date=17 May 2012|date=5 Aug 2011}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=rediff/><ref name=HLB/> ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱭᱚᱨ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱹ (AILA) ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=HLB>{{cite web|title=Sheela Murthy LL.M. '87 went from immigrant to expert|url=http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2008/winter/commitment.php|publisher=Harvard Law Bulletin|access-date=16 May 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱴᱠᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ "... ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾"<ref>{{cite web | url=http://sayfty.com/sheela-murthy/ | title=Meet the Woman Extraordinaire – Sheela Murthy | date=31 May 2015 | publisher=Sayfty | access-date=16 November 2018 }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Daily Record 2008"/><ref>{{cite web | url = http://www.murthy.com/name.html | title = About MurthyDotCom | access-date = 2012-05-02 | publisher = MurthyDotCom | quote = We are pleased to announce that The Law Office of Sheela Murthy, P.C. is now doing business as the Murthy Law Firm. This change in our name reflects the rapid growth and tireless advancement we have made since our inception in 1994. | archive-date = 2012-01-17 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120117211902/http://www.murthy.com/name.html | url-status = dead }}</ref> ᱓᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱴ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱣᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (MISPL) ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨᱥ ᱜᱞᱚᱵᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱩᱥ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Book"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱᱰᱮᱞ ᱦᱩᱵᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AV-rated law ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/><ref name="Working Wonders"/><ref name=Citybizlist>{{cite news|title=Girl Scouts of Central Maryland Reappoints Sheela Murthy as Chair of Its Board of Directors|url=http://www.citybizlist.com/1/2012/1/6/Girl-Scouts-of-Central-Maryland-Reappoints-Sheela-Murthy-as-Chair-of-Its-Board-of-Directors.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=6 Jan 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="India Abroad"/> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱥᱟᱭᱤᱴ2ᱥᱟᱭᱤᱴ, ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱥᱯᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱢᱟᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱞᱟᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ JHPIEGO, ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱴᱨᱤᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ,<ref name=CTC>{{cite web|title=Murthy joins Cancer Treatment Centers board|url=http://www.indusbusinessjournal.com/ME2/Audiences/dirmod.asp?sid=&nm=&type=Publishing&mod=Publications%3A%3AArticle&mid=8F3A7027421841978F18BE895F87F791&AudID=ADF7DD655E7B4CFFB11C070DDEA34A95&tier=4&id=80B2B6DAA9384C91B1A7640551CDBCE0|work=India Business Journal|access-date=11 May 2012|date=1 Feb 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱨᱞ ᱥᱠᱟᱴ,<ref name="Citybizlist"/><ref name="Daily Record Supp"/> ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ,<ref name="Chamber of Commerce">{{cite news|title=Sheela Murthy Confirmed Secretary/Treasurer of the MD Chamber of Commerce|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/5/8/Sheela-Murthy-Confirmed-SecretaryTreasurer-of-the-MD-Chamber-of-Commerce-.aspx|access-date=9 May 2012|publisher=Citybizlist|date=8 May 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Girl Scouts Profile">{{cite web|title=Sheela Murthy, Esq.|url=http://www.gscm.org/aboutus/boardchair.html|work=Girl Scouts of Central Maryland|access-date=9 May 2012|archive-date=15 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101215222026/http://gscm.org/aboutus/boardchair.html|url-status=dead}}</ref> ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ,<ref name=Stevenson>{{cite news|title=Stevenson U. Adds Sheela Murthy to Board of Trustees|url=http://apps.stevenson.edu/mpr/pressreleases/full-release.cfm?id=303|access-date=10 May 2012|newspaper=Stevenson University|date=18 Aug 2008}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱴᱰ ᱣᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ,<ref name="CityBiz Harvard">{{cite news|title=Sheela Murthy -- Member of the Visiting Committee of Harvard Law School|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2012/3/28/Sheela-Murthy--Member-of-the-Visiting-Committee-of-Harvard-Law-School.aspx|access-date=10 May 2012|publisher=Citybizlist|date=28 Mar 2012}}{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="Daily Record Harvard">{{cite news|title=Murthy appointed to Harvard Law, AGC peer review committees|url=http://thedailyrecord.com/movers-and-shakers/2012/03/30/murth-appointed-to-harvard-law-agc-peer-review-committees/|access-date=10 May 2012|newspaper=The Daily Record|date=30 Mar 2012}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ. ᱪᱮᱯᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥ ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ (TiE) (ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱤᱛ) ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="AB - TiEDC">{{cite news|title=K. Paul Singh of Rezon8 honored with TiE DC 2017 Legends Award|url=https://www.americanbazaaronline.com/2017/12/17/paul-singh-honored-with-tie-dc-2017-legends-award-431471/|agency=The American Bazaar|publisher=AB Wire|date=17 December 2017}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ==
ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱢᱤᱜᱨᱮᱥᱚᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Corporate Immigration">{{cite web|last=PTI|title=Indian American attorney Sheila Murthy honoured|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/nri/nris-in-news/indian-american-attorney-sheila-murthy-honoured/articleshow/22147972.cms|work=The Economic Times|access-date=30 August 2013|date=29 Aug 2013|quote=attorney Sheela Murthy has been recognised as one of the world's top international corporate immigration lawyers in the 2013 edition of Corporate Immigration, a prestigious directory of leading advocates in her field.}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Daily Record Influential">{{cite news|last=Smith|first=Mark|title=Influential Marylanders|newspaper=The Daily Record Supplement|date=Apr 2011|page=23}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱯ ᱑᱐᱐ ᱩᱢᱮᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Daily Record Circle">{{cite news|title=23 join Top 100 Circle of Excellence|newspaper=The Daily Record|date=20 May 2011|quote=Sheela Murthy, president and founder of the Murthy Law Firm, a 2011 Circle of Excellence inductee...}}</ref> ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱑᱐᱐ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|title=The 2012 Top 100 MBE Winners for the Mid-Atlantic Region|url=http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|access-date=10 May 2012|publisher=The Center for Business Inclusion and Diversity, The Pinder Group, LLC|archive-date=16 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120416233738/http://www.top100mbe.com/documents/T100_Winners_9.5x12.375_v3.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="citybiz2010">{{cite web|title=Sheela Murthy Honored|url=http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|publisher=citybizlist|access-date=11 May 2012|date=2 Dec 2010|archive-date=26 December 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101226113845/http://baltimore.citybizlist.com/1/2010/12/2/SHEELA-MURTHY-HONORED.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Chamber of Commerce" /> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱞ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Econ Times">{{cite news|last=Duttagupta|first=Ishani|title=All For a Good Cause|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094541/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-12-04/news/27732553_1_immigration-law-murthy-law-firm-online-bulletin-board|url-status=dead|archive-date=28 September 2013|access-date=11 May 2012|newspaper=The Economic Times|date=4 Dec 2008}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱ CEO" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Most Admired CEO">{{cite news|title=The Daily Record launches Most Admired CEOs event|url=http://thedailyrecord.com/2012/07/19/the-daily-record-launches-most-admired-ceos-event/|access-date=20 July 2012|newspaper=The Daily Record|date=19 July 2012}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱤᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BusMonthlyAward">{{cite web|last=Mangus|first=Becky|title=2012 Maryland Entrepreneur of the Year Awards Announced|work=The Business Monthly|date=6 November 2012}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱰ ᱜᱤᱞᱰ, ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱵᱷ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff" /> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱨᱱᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱭᱟᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=E&Y>{{cite web|title=Entrepreneur Of The Year 2009 Road to Palm Springs|url=http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|publisher=Ernst & Young|access-date=11 May 2012|archive-date=24 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111224022151/http://www.ey.com/US/en/About-us/Entrepreneur-Of-The-Year/US_EOY_RTPS_2009_Murthy|url-status=dead}}</ref><ref name="Baltimore Sun">{{cite news|title=People on the Move|newspaper=The Baltimore Sun|date=7 Sep 2010|page=4|quote=Sheela Murthy...received the Ernst & Young Entrepreneur of the Year Award in 2009...}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱ, ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱞᱴᱤᱢᱚᱨ ᱥᱟᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ MD ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱷᱤᱠ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱮᱢ ᱰᱤ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Portal|Law|Biography}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ, ᱥᱤᱞᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱨᱣᱟᱨᱰ ᱞᱚ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱴᱨᱚᱯᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱣᱤᱝᱥ ᱢᱤᱞᱥ, ᱢᱮᱨᱤᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱴᱮᱞᱞᱟ ᱢᱟᱨᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
jgfk4zml99i62c8fvx295bkz49ldjxp
ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ
0
37919
198113
197295
2026-09-22T03:20:51Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198113
wikitext
text/x-wiki
[[File:Floor-Light Kerala.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ᱾]]
[[File:Seal of Rajaraja I.jpg|thumb|᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱥᱟᱶ ᱪᱳᱞ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱦᱚᱨ᱾]]
[[File:The descent of Buddha, Bharhut.jpg|thumb|ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱓᱐᱐–᱒᱐᱐ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ᱾]]
[[File:Nilavilakku_Different_sizes.jpg|thumb|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ]]
'''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ''' {{Pronunciation |LL-Q36236 (mal)-Vis M-നിലവിളക്ക്.wav|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ}} ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱛ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' ({{Lang|ta|குத்துவிளக்கு}}), ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ''ᱠᱩᱱᱰᱩᱞᱩ'', ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ''ᱫᱤᱯᱟᱫᱟ ᱠᱟᱢᱵᱟ'' ({{Lang|kn|ದೀಪದ ಕಂಬ}}) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref name=Dance>{{Cite web|url=http://www.dancecostumesandjewelry.com/south-indian-traditional-nilavilakku-12-inch-tall/|title=South Indian Traditional Nilavilakku 12 Inch tall|last=RRV|website=www.DanceCostumesAndJewelry.com|language=en|access-date=2018-04-11|archive-date=10 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180410072029/http://www.dancecostumesandjewelry.com/south-indian-traditional-nilavilakku-12-inch-tall/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱱᱟᱥ'' ({{lang|ne|पनास}}), ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱢᱟᱭ'' ({{Lang|mr|समई}}), ଓଡ଼ିଶା ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱤᱞିᱥᱟᱡᱟ/ᱯᱤᱞᱤᱵᱮᱲᱤ'' ({{Lang|or|ପିଲିସଜା}} / {{Lang|or|ପିଲିବେଢ଼ି}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱦᱟᱱᱟ'' ({{lang|si|පහණ}}) ᱟᱨ ''ᱠᱩᱠᱩᱞᱟ ᱯᱟᱦᱟᱱᱟ'' ({{lang|si|කුකුළා පහන}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ᱾
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ<ref name=Dance/> ''ᱱᱤᱞᱟᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱚᱛ ᱥᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ'' ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ==
=== ᱱᱟᱜᱟᱢ ===
ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ/ᱫᱤᱯᱟᱢ'' (ᱵᱟᱹᱛᱤ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱩᱥᱯᱟ'' (ᱵᱟᱦᱟ), ''ᱫᱷᱩᱯᱟ'' (ᱫᱷᱩᱯ), ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱟ'' (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱞᱮᱧᱡᱮᱫ) ᱟᱨ ''ᱱᱤᱵᱷᱮᱫᱽᱭᱟ'' (ᱡᱚᱢᱟᱜ)᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱥ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ; ''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ'', ''ᱚᱨᱛᱷᱚ'', ''ᱠᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱢᱳᱠᱥᱚ''᱾<ref>Sociology of Religion in India (2001) - Page 287, M. G. Nayar</ref>
ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ, ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ, ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱦᱟᱹᱥᱩᱨᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱱᱰᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵᱟ᱾ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ, ᱟᱹᱭᱩᱵᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ, 'ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ', 'ᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=http://neokerala.com/kerala-culture/nilavilakku-kerala-traditional-lamp/|title=Nilavilakku - The Kerala's Traditional Oil Lamp - Neokerala|date=2017-06-21|work=Neokerala|access-date=2018-04-11|language=en-US|archive-date=2018-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180412083230/http://neokerala.com/kerala-culture/nilavilakku-kerala-traditional-lamp/|url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱞ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>[http://www.jaya-he.com/aal-vilakku] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161221134806/http://www.jaya-he.com/aal-vilakku |date=21 December 2016 }}|www.jaya-he.com/aal-vilakku</ref>
ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱥᱮ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱥᱮ ᱜᱚᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱫᱚ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱜᱮ ᱡᱩᱞᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱮ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱡᱩᱞᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱨᱪ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱮᱠᱳᱵᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱛᱷᱳᱞᱤᱠ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=Social and Cultural History of Kerala |publisher=[[Sterling Publishing]] |year=1979 |location=New Delhi |pages=199 |oclc=422347723}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Collins |first=Paul M. |title=Christian inculturation in India |url=https://archive.org/details/christianincultu0000coll |date=2007 |publisher=[[Ashgate Publishing|Ashgate]] |isbn=978-0-7546-6076-7 |series=Liturgy, worship, and society |location=Aldershot, England; Burlington, VT |chapter=Art, architecture and topography: temples and churches in South India |oclc=71506890}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱥᱮ ''ᱛᱷᱩᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name=":1" /> ᱪᱟᱨᱪ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱤᱪᱟᱢᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱟᱪᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery>
File:WLA haa Kerala Tiered Lamp.jpg|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
File:Nilavilak,a tradition lamp.jpg|ᱛᱩᱞᱟᱹᱢ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ
File:Brass Kuthuvillakku-1-tirunelveli-India.jpg|ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
File:Nilavilakku.JPG|ᱠᱩᱛᱷᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ
File:WLA haa Kerala Bronze Lamp.jpg|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
File:വിളക്കുകൾ.jpg|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ
File:Nilavilakku.jpg|ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
File:Nirapara and Nilavilakku.jpg|ᱱᱤᱨᱟᱯᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ
File:Exhibits at Koyikkal Palace Museum Nedumangad 01.jpg|ᱫᱤᱥᱟᱠᱟᱵᱷᱟᱞ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ
File:Exhibits at Koyikkal Palace Museum Nedumangad 07.jpg|ᱛᱷᱩᱠᱠᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ
File:Exhibits at Koyikkal Palace Museum Nedumangad 06.jpg|ᱜᱟᱡᱟᱞᱟᱠᱥᱢᱤ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ
File:South Indian Silverwares in Jewellery Shop.jpg|ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱠᱚ
File:Aal vilakku.jpg|ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ᱾
File:Hanging lamps.jpg|ᱛᱷᱩᱠᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ
File:Government college kasaragod 02.jpg|ᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ
File:Hanging Lamps 1.JPG|ᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱟ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ
File:Nilavilak, നിലവിളക്ക്.JPG|ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱨᱚᱥ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
{{commons category|Nilavilakku}}
[https://www.kalkipuri.com/lamps/ www.kalkipuri.com]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱨᱱᱤᱪᱟᱨ]]
axrtipo8olyqly746au47yy0scmjr24
ᱥᱳᱞᱤ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ
0
37970
198116
197427
2026-09-22T03:23:01Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198116
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ (᱑᱙᱓᱐–᱒᱐᱒᱑)}}
{{Infobox officeholder
| office = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱗ ᱟᱱ ᱟᱴᱳᱨᱱᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ
| image = Soli Sorabjee lecture (cropped).jpg
| term = ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱘ - ᱔ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱔
| prime_minister = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]]
| predecessor = [[ᱟᱥᱳᱠ ᱫᱮᱥᱟᱭ]]
| successor = [[ᱢᱤᱞᱳᱱ ᱠᱮ. ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| term1 = ᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ - ᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐
| prime_minister1 = [[ᱵᱷᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤᱝ]]
| predecessor1 = [[ᱠᱮ. ᱯᱟᱨᱞᱥᱟᱨᱟᱱ]]
| successor1 = ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ
| birth_date = {{birth date|1930|3|9|df=y}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age|2021|4|30|1930|3|9|df=y}}
| death_place = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| caption = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ
| alt = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]]<br/>[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]]<br/>[[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ]]
}}
'''ᱥᱳᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ''', [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ|ᱮᱢ.ᱮ.]] (᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱓᱐ - ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱴᱚᱨᱱᱤ-ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mathur |first=Aneesha |last2=Sharma |first2=Nalini |date=30 April 2021 |title=Soli Sorabjee, former Attorney General of India, passes away after contracting Covid-19 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/soli-sorabjee-dies-suffering-from-covid19-1796522-2021-04-30 |access-date=9 April 2025 |website=India Today}}</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/former-attorney-general-soli-j-sorabjee-passes-away/articleshow/82321222.cms | title=Former attorney general Soli Sorabjee dies of Covid-19 | work=[[The Times of India]] | date=30 April 2021 | access-date=30 April 2021}}</ref><ref name=jsa>{{cite web|title=Hall of Fame - Top 50|url=http://www.jsalaw.com/Admin/uplodedfiles/PublicationFiles/Hall%20of%20Fame_Top%2050_2010.pdf|publisher=[[J. Sagar Associates]]|access-date=21 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121202101217/http://www.jsalaw.com/Admin/uplodedfiles/PublicationFiles/Hall%20of%20Fame_Top%2050_2010.pdf|archive-date=2 December 2012}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱳᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱱᱜᱤᱨ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="nytobit" /><ref>{{Cite news|last=Tripathi|first=Ashish|date=2021-04-30|title=Former Attorney General Soli Sorabjee passes away after contracting Covid-19|url=https://www.deccanherald.com/national/former-attorney-general-soli-sorabjee-passes-away-after-contracting-covid-19-980697.html|access-date=2021-04-30|work=[[Deccan Herald]]|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱫᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|last=Rajagopal|first=Krishnadas|date=2021-04-30|title=Former Attorney General of India Soli Sorabjee passes away|language=en-IN|work=[[The Hindu]]|url=https://www.thehindu.com/news/national/former-attorney-general-of-india-soli-sorabjee-passes-away/article34446454.ece|access-date=2021-04-30|issn=0971-751X}}</ref> ᱜᱚᱵᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱞᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤᱥᱥᱛᱨᱚ (᱑᱙᱕᱒) ᱨᱮ ᱠᱤᱱᱞᱳᱪ ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱥᱳᱣᱨᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|date=5 January 2003|title=Soli Jehangeer Sorabjee|url=https://timescontent.com/tss/showcase/preview-buy/8897/News/Soli-Jehangeer-Sorabjee.html|website=The Times Of India Group}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱗᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱫᱷᱩᱠᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱞᱤᱥᱤᱴᱚᱨ-ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱟᱴᱚᱨᱱᱤ-ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=jsa />
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱥᱳᱞᱤ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Padma Vibhushan for Rangarajan, Soli Sorabjee|url=http://hindu.com/2002/01/26/stories/2002012605040100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090719113305/http://www.hindu.com/2002/01/26/stories/2002012605040100.htm|url-status=dead|archive-date=19 July 2009|work=[[The Hindu]]|date=2002-01-26|access-date=26 January 2002}}</ref> ᱚᱯᱷᱮᱴᱠᱚᱞ (᱑᱙᱗᱕-᱑᱙᱗᱗) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="nytobit">{{Cite news|last=Yasir|first=Sameer|date=2021-05-06|title=Soli Sorabjee, Eminent Indian Jurist and Jazz Lover, Dies at 91|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/05/06/obituaries/soli-sorabjee-dead-coronavirus.html|access-date=2021-05-07|issn=0362-4331}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱫᱟᱝᱜᱟ ''ᱯᱨᱚ ᱵᱚᱱᱚ'' ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱠᱴᱤᱢ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=BB>{{cite web|title=25 Years after Indira Gandhi The lawyers in the Indira Gandhi Murder Trial and the 1984 Riots|url=http://barandbench.com/content/25-years-after-indira-gandhi-lawyers-indira-gandhi-murder-trial-and-1984-riots|work=2 November 2009|date=2 November 2009 |publisher=Bar and Bench|access-date=21 May 2013}}</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ (AM) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, "ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ-ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ"᱾<ref>{{cite web|url=https://honours.pmc.gov.au/honours/awards/1129459|title=Award Extract|website=honours.pmc.gov.au}}</ref>
ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱵᱷᱚᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱮᱥ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ [[ᱯᱷᱟᱞᱤ ᱱᱟᱨᱤᱢᱟᱱ]] ᱫᱚ ''ᱠᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ" ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱚᱞᱤᱥᱤᱴᱚᱨ-ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱮᱠᱟ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Vyas|first=Maulik|title=Once you choose law as a profession, you don't retire till you die: Soli Sorabjee|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/once-you-choose-law-as-a-profession-you-dont-retire-till-you-die-soli-sorabjee/articleshow/82329284.cms|access-date=2021-04-30}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱵᱳᱢᱢᱟᱭ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name=":3">{{Cite web|title=Legal Luminary Soli Sorabjee Passes Away Due to COVID-19|url=https://thewire.in/law/legal-luminary-soli-sorabjee-passes-away-due-to-covid-19|access-date=2021-04-30|website=[[The Wire (India)|The Wire]]}}</ref> ᱟᱨ ''ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱠᱳᱮᱞᱦᱳ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱞᱤᱥᱤᱴᱚᱨ-ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱜᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Former Attorney General Soli Sorabjee dies of Covid|url=https://www.tribuneindia.com/news/nation/former-attorney-general-soli-sorabjee-passes-away-due-to-covid-246296|access-date=2021-04-30|website=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱨᱮᱭᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱞ ᱵᱟᱱᱟᱢ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":3" />
===ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱱᱚᱨᱤᱴᱤ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱶᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱨᱮᱯᱚᱨᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱮᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱟᱱ ᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="legalera" />
ᱥᱳᱞᱤ ᱡᱮ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱚᱱᱣᱮᱞᱴ ᱩᱠᱤᱞ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱩᱯ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱢ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="legalera" />
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱟᱵᱷᱚᱭ ᱯᱟᱞᱠᱷᱤᱵᱷᱟᱞᱟ ᱭᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱳᱫᱤ ᱦᱚᱸ ᱮ.ᱡᱮᱰ.ᱵᱤ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=legalera>{{cite web|title=In Conversation with Soli Sorabjee|url=http://www.legalera.in/component/k2/item/26-in-conversation-with-soli-sorabjee|publisher=Legal Era|access-date=21 May 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522190947/http://legalera.in/component/k2/item/26-in-conversation-with-soli-sorabjee|archive-date=22 May 2013}}</ref> ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ''᱑᱐ ᱡᱟᱡᱽᱢᱮᱱᱴᱥ ᱫᱟᱴ ᱪᱮᱸᱡᱽᱰ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/VNQTxDgBAg36bsrFaOoKaP/Its-a-tight-balance-for-the-Supreme-Court-says-Zia-Mody.html|title=It's a tight balance for the Supreme Court, says Zia Mody|date=31 August 2013|access-date=30 April 2021|website=www.livemint.com}}</ref> ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ- ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ, ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱢᱟᱡᱽ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ, ᱚᱴᱚᱠᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ, ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽ<ref name="ndtv-obit">{{Cite news|title=Soli Sorabjee, Former Attorney General, Dies Of COVID-19|website=[[NDTV]]|url=https://www.ndtv.com/india-news/soli-sorabjee-former-attorney-general-dies-of-covid-19-he-was-91-2424976|access-date=2021-04-30}}</ref>- ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱠᱤ, ᱟᱨᱫᱮᱥᱤᱨ, ᱨᱟᱭᱟᱱ, ᱢᱟᱭᱟ, ᱟᱱᱡᱟᱞᱤ, ᱟᱨᱛᱤ, ᱟᱨ ᱟᱫᱛᱤ ᱾<ref>{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/law-bores-me-says-zia-modys-daughter-anjali/articleshow/45054265.cms|title=Law bores me, says Zia Mody's daughter Anjali|last=Saxena|first=Aditi|work=The Economic Times|date=6 November 2014|access-date=30 April 2021}}</ref>
ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱡᱽ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱞᱟᱨᱤᱱᱮᱴ ᱮ ᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ; ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱤ ᱜᱩᱰᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱽᱡᱤ ᱜᱤᱞᱮᱥᱯᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nytobit" />
ᱩᱱᱤ ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱠᱤᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ndtv-obit" />
==ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ==
===ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ===
* {{Cite book|title=Law of Press Censorship in India|date=1976|publisher=N.M. Tripathi|location=Bombay|language=en|oclc=639092798}}
* {{Cite book|title=The Emergency, Censorship and the Press in India, 1975–77|date=1977|publisher=Writers and Scholars Educational Trust|isbn=0-904286-00-2|location=London|oclc=3865883}}
* {{Cite book|title=The Governor, Sage or Saboteur|date=1985|publisher=Roli Books International|location=New Delhi|language=en|oclc=13797698}}
* {{Cite book|title=Law & Justice: An Anthology|date=2003|publisher=Universal Law Pub. Co.|isbn=81-7534-367-2|location=Delhi|oclc=55961332}}
===ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱚ ᱜᱨᱟᱯᱷ ᱠᱚ===
* {{Cite book|chapter=Fundamental Rights|title=Public Law in India|date=1982|publisher=Vikas|isbn=0-7069-1390-6|location=New Delhi|oclc=9504480}}
* {{Cite book|chapter=Protection of Human Rights in Emergencies|editor-last=Venkataramiah|editor-first=E. S|url=https://books.google.com/books?id=50aQAAAAMAAJ|title=Human Rights in the Changing World|date=1988|publisher=International Law Association, Regional Branch (India)|location=New Delhi|language=en|oclc=609511690}}
* {{Cite book|chapter=Equity in the United States and India|title=Constitutionalism and Rights: The Influence of the United States Constitution abroad|url=https://archive.org/details/constit_xxx_1990_00_0171|date=1990|publisher=[[Columbia University Press]]|editor-last1=Henkin|editor-first1=Louis|editor-last2=Rosenthal|editor-first2=Albert J.|isbn=0-231-06570-1|location=New York|oclc=18962022}}
===ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ===
* {{cite journal|title=Obliging Government to Control Itself; Recent Development in Indian Administrative Law|journal=[[Public Law (journal)|Public Law]]|date=1994|issn=0033-3565}}
* {{cite journal|title=Freedom of Expression and Censorship: Some Aspects of the Indian Experience|journal=Northern Ireland Legal Quarterly|volume=45|date=1994|pages=327–342|url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/nilq45&div=38&id=&page=|via=[[HeinOnline]]}}
* {{Cite journal|date=October 1993|title=Freedom of Expression|journal=Commonwealth Law Bulletin|language=en|volume=19|issue=4|pages=1712–1721|doi=10.1080/03050718.1993.9986320|issn=0305-0718|last1=Sorabjee|first1=Soli K.}}
He also wrote columns for the [[Indian Express]].<ref>{{Cite web|date=2019-01-17|title=Soli J. Sorabjee|url=https://indianexpress.com/profile/columnist/soli-j-sorabjee/|access-date=2021-05-01|website=The Indian Express|language=en}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
* [[ᱨᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱤᱥᱯᱨᱩᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱱᱞᱚᱪ ᱯᱷᱚᱨᱵᱽᱥ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ]], ᱑᱙᱕᱒<ref name=":0" />
* [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒<ref>{{Cite news|date=2021-04-30|title=Former attorney general, Padma Vibhushan awardee Soli Sorabjee dies during treatment for COVID-19|url=https://www.firstpost.com/india/former-attorney-general-padma-vibhushan-awardee-soli-sorabjee-dies-during-treatment-for-covid-19-9579311.html|access-date=2021-04-30|website=Firstpost}}</ref>
* [[ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱦᱮᱜᱽᱰᱮ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]], ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱖<ref>{{cite web|title=Justice Hegde Award for Soli Sorabjee|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/justice-hegde-award-for-soli-sorabjee/article3153312.ece|date=27 April 2006|work=The Hindu|access-date=25 April 2015}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.indianexpress.com/columnist/solisorabjee/ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ]
* [https://web.archive.org/web/20070312053355/http://rshrc.nic.in/htm/e-SpSorabji.htm ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ]
* {{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20070112235735/http://www.hrsolidarity.net/mainfile.php/2001vol11no4/49/ ᱡᱟᱹᱛ ᱵᱷᱮᱫᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ ᱟᱜ ᱛᱷᱩᱛᱤ]}}
* [https://theprobe.in/if-you-are-not-independent-you-sell-the-soul-of-democracy-in-india/ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ]
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱳᱨᱟᱵᱽᱡᱤ, ᱥᱳᱞᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱴᱳᱨᱱᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱞᱤᱥᱤᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱷᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱨᱤᱱ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛ ᱪᱟᱞᱟ ᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱰᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱨᱤᱵᱷᱭᱩᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱵᱤᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱢᱟᱱ ᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
h7x645rzpw5i5ff6k2hc48x2u9xbdnm
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ
0
37975
198096
197554
2026-09-21T15:47:05Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198096
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Malana Village during sunset.jpg
| image_caption =
| pushpin_map = India Himachal Pradesh#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|32|03|46|N|77|15|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| unit_pref = Metric
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes =
| population_total = 4700
| population_as_of = ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗<ref name="HT"/>
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[Hindi language|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱨᱮᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱞ
| demographics1_info2 = [[Kullui|ᱠᱩᱞᱞᱩ traditional]]<ref>{{cite web| website=Literary Herald |title=Language and dialect of Himachal Pradesh |url=https://tlhjournal.com/uploads/products/35.shradha-shandil-article.pdf?utm_}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| website =
| population_demonym = ᱢᱟᱞᱟᱱᱤᱥ,<ref name = toii /> ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ<ref name = bbcc />
}}
'''ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ। ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱠᱤᱠᱳᱣᱥᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱠᱷᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱣ ᱴᱤᱵᱽᱵᱟ]] ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱡᱟᱯᱟᱜ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{convert|2652|m|ft}} ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''Malana: Globalization of a Himalayan Village''<ref>[http://www.veverkabros.com/Projects.html Malana: Globalization of a Himalayan Village, 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628154944/http://www.veverkabros.com/Projects.html |date=28 June 2010 }}</ref> ᱟᱨ ''Malana, A Lost Identity''<ref>{{cite web | url=http://www.cultureunplugged.com/play/1212/-Malana--A-Lost-Identity | title=Documentary Film makers & Film Productions. Watch Documentaries Online }}</ref>᱾ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ/ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱨᱚᱲ-ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱗᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ (᱕᱖᱓) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱜᱩᱬ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://www.ignca.nic.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ₹᱒,᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ₹᱓,᱕᱐᱐ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱰᱚᱸᱰ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱢᱩᱜᱼᱟ<ref name = toii>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/food-news/watch-this-bizarre-tradition-of-malana-in-kasol-doesnt-let-you-touch-anything-details-inside/articleshow/98969179.cms|work=[[Times of India]]|title=Why tourists are not allowed to touch anything in this Kasol village|date=2023-03-24|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱞᱚ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟ ᱮᱱᱛᱮ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱱ-ᱫᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚᱛᱟ" ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟ tight ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ<ref name = bbcc>{{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth | date = 2018-08-21|work=BBC|access-date=2024-08-29}}</ref>᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
local ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ''[[rishi]]'' ( we support/ ᱨᱤ context) ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱚᱢ-ᱠᱟᱹᱱᱩᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ Local ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱲᱤ-ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ (democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ 'ᱫᱮᱣᱛᱟ' (Deity) ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱤᱭᱚ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (parliamentary system) ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>Kulu The End of the Habitable World By Penelope Chetwode page 89 {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾ ᱡᱩᱫᱤ standard ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱭᱟ, ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱛᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱚ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱞᱟᱦᱟ (pre-Aryan) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱚ direct ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ [[G. M. Young]] ᱟᱨ [[Penelope Chetwood]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ [[Brahmin]] ᱱᱟ structure ᱟᱜ [[#The tale of the Brahmin priest| ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ]] ᱠᱤᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ local ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱭᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ<ref name="Young" /><ref>Penelope Chetwode (1972). "Kulu The End of the Habitable World. p. 90. {{ISBN|81-85113-20-3}}</ref>᱾
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[Western Himalayas]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱦᱟ anti frame ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟ an ᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ local ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ [[Jamadagni|ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ]] (Jamadagni Rishi) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ practice ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱵᱳᱱ (Bon) ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟ coordinate ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟ ᱵᱟ (cultural bridge) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ [[Kullu]], [[Ladakh]], [[Tibet]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ— ᱡᱟᱢᱞᱩ, ᱡᱟᱭᱢᱳ, ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ ᱨᱤᱥᱤ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱥᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱟ ᱨᱮᱬᱩᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱩᱨᱤ (consort) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱦौल ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱷᱮᱯᱟᱱ (Raja Ghepan), ᱵᱳᱱᱟᱞᱤ ([[Hidimba Devi Temple|ᱦᱤᱰᱤᱢᱵᱟ]], [[Manali, Himachal Pradesh|ᱢᱟᱱᱟᱞᱤ]]) ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱭᱦᱟ-ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[Hampta Pass|ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ]] ᱚ an ᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ 'Jetha Hampta- Kona Malana', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱥᱟ coordinate ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ (basket) ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱤᱯᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱢᱯᱴᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱚᱭ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱠᱚ [[Kullu Valley|ᱠᱩᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ('Tharah Kardu')᱾
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ' (oldest democracies) ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=http://kullutourism.com/malana-village-kullu-trek.php |title=Malana - World's Oldest Democracy - Kullu |website=kullutourism.com |access-date=2018-01-09 |archive-date=2017-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225164611/http://kullutourism.com/malana-village-kullu-trek.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news |url=https://www.amarujala.com/shimla/malana-village-of-kullu-has-oldest-democracy-in-world |title=यहां सदियों से गांव की संसद ही तय करती है कायदा कानून - Amarujala |work=Amar Ujala |access-date=2018-01-09 |language=en}}</ref>᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander the Great)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ an ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟ injection/ ᱪᱚᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱰᱮ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Experts-to-study-Alexanders-last-descendants-in-Himachal/articleshow/4832428.cms |title=Experts to study Alexander's 'last descendants' in Himachal - Times of India |work=The Times of India |access-date=2018-01-09}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, [[Malana Hydro Power Station|ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮ computer ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ b ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱞᱚ ᱦᱩ an ᱲ ᱞᱮᱱᱟ<ref name=fire>{{cite news |last1=Joshi |first1=Namratha |title=Jamlu's fire |url=https://books.google.com/books?id=SjEEAAAAMBAJ&q=malana+village&pg=PA52 |accessdate=12 July 2015 |publisher=Outlook magazine. M/s Kasturi ad sons |date=26 January 2008}}</ref>᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱟ ᱢ ᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱣᱟᱜ ᱟ structure ᱫᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ we/ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱟ n ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟ an ᱫᱮᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾
== ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ plan ᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱣᱟᱥᱛᱟ (judiciary system) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Bicameralism|ᱫᱚ product ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ]] (bicameral parliament) ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ (lower house) ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱤᱥᱴᱷᱟᱝ (Kanishthang) ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ (upper house) ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱮᱥᱴᱷᱟᱝ (Jayeshthang) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ [[Panchayati raj|ᱯᱚ n ᱪᱟᱭᱮᱛ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤ ᱨᱟᱢ (Bhagi Ram) ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="HT"/>᱾
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[Kanashi|ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ]]/ ᱨᱟᱠᱥ (Kanashi/Raksh) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ<ref>"About Malana" {{cite web |url=http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |title=About Malana |accessdate=2010-07-26 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110320103650/http://www.mykullumanali.com/malana/about-malana.html |archivedate=20 March 2011 |df=dmy-all }}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ deep ᱛᱮ ᱵᱟ special ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ<ref>Dr. Virendra Bangroo, "Malana: A Lost Utopia In The Himalayas," http://ignca.nic.in/nl002401.htm</ref>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ (Tibetan-Burmese) ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱨ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns>{{e25|xns|Kanashi}}</ref>᱾ ᱠᱟᱱᱟᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱱᱚ ᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟ soft ᱵᱟᱝ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟ center ᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref name=e25xns/>᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ==
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ (Economy) ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱸᱡᱟ/ ᱜᱟ inter (hemp) ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱩᱠᱩᱪ/ᱴᱩᱯᱨᱤ, ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱟᱦᱤ (slippers) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{cite magazine |quote=Local lawmakers and officials say the plant is part of their tradition and empathize with people in steep, remote villages who consider cannabis the only cash crop they can grow in harsh weather and geographic conditions. Maheshwar Singh, a local lawmaker and the descendant head of the royal family of Kullu, said a look at the old tax books shows that the plant was legally cultivated and sold for decades before India's drug law. |title=For this Himachal village, banned cannabis is its source of livelihood |first=Prabhash K. |last=Dutta |date=December 4, 2016 |url=https://www.indiatoday.in/india/story/indian-village-malana-himachal-pradesh-cannabis-livelihood-355610-2016-12-04 |magazine=[[India Today]]}}</ref>᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ [[recreational drug tourism]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱚ white (maize) ᱟᱨ ᱟᱹᱞᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ<ref name="HT"/>᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱟ ᱲᱟ ᱱ ᱦᱚᱲ (tourism) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ==
[[File:Aerial picture of Malana, Himachal Pradesh.jpg|thumb|ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱩᱯ]]
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ location ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱚᱬᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ( गणतंत्र) ᱠᱟᱱᱟ<ref name="autogenerated1">{{cite journal |last1 = Giroti |first1 = R |last2 = Talwar |first2 = I |date = Apr 2010 |title = The Most Ancient Democracy in the World is a Genetic Isolate: An Autosomal and Y-Chromosome Study of the Hermit Village of Malana (Himachal Pradesh, India) |url = https://archive.org/details/sim_human-biology_2010-04_82_2/page/123 |journal = Hum. Biol. |volume = 82 |issue = 2 |pages = 123–41 |pmid=20649396 |doi=10.3378/027.082.0201 |s2cid = 22324205 |jstor=41466666}}</ref>᱾
[[Kullu|ᱠᱩᱞᱞᱩ]] ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ [[Pahari language| Pahari ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ layout/ ᱨᱩᱯ-ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ (Jamlu Devta) ===
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱫᱟᱲᱮᱣᱟᱱ ᱫᱮᱣᱛᱟ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (village council) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱡᱚᱬ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱷᱟᱹᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱟᱭᱥᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱮᱱᱥ (Athens of the Himalayas) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ<ref>[http://voyageforum.com/voyage/inde_malana_manali_athenes_himalaya_D762971/ Malana (Manali): Athènes de l'Himalaya]</ref>᱾
ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ( oracle) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ/ ᱠᱚ ᱟ optical ᱟᱭᱟ<ref name="HT">{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |newspaper=[[Hindustan Times]] |title='Deity orders' closure of joints, guest houses at Malana village famous for hash |first=Gaurav |last=Bisht |date=July 11, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170714004314/http://www.hindustantimes.com/india-news/hasish-village-malana-s-deity-orders-restaurants-guest-houses-shut-to-save-culture/story-LBj0YA3NtbrdGmJEln2w1J.html |archive-date=July 14, 2017}}</ref>᱾ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱫᱚ [[Jamdagni| ᱨᱤᱥᱤ ᱡᱟᱢᱟᱫᱚᱜᱽᱱᱤ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱮᱭᱟ᱾
==== ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱯᱩᱨᱳᱦᱤᱛᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ (tale of the Brahmin priest) ====
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[G. M. Young]] ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ, ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱱᱟ n ᱭᱚᱠ ( ᱯᱚ n ᱰᱤᱛ) ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚ b ᱥᱚ ( Jamadagni) ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮ, ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ('Ra Deo') ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚ an ᱜᱟ- ᱨᱚᱲ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚ system ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱞᱟᱸᱫᱟ/ focus ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱞ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱮᱫ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ<ref name="Young">{{cite journal |last1=Young |first1=George Malcolm |title=Malana and the Akbar-Jamlu Legend |journal=Journal of the Panjab Historical Society |date=1916 |volume=4 |issue=2 |pages=77–149}}</ref>᱾
==== ᱟᱠᱵᱚᱨ- ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ(The Akbar-Jamlu legend) ====
᱑᱙᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[G.M. Young]] ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ [[Akbar the Great| ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ ᱟᱠᱵᱚᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱟᱜᱩᱱ (Phaggan) ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠᱟ᱾
ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱣᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱟ dangerous/ strict ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱟᱠᱟ ᱴᱮᱠᱥ (tax) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱮ an ᱪᱷᱤ align ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱟᱹ see/ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟ an ᱡᱟᱨ ᱵᱮ composite ( ᱠᱩᱥᱴᱷᱚ ᱨᱳᱜᱽ/ leprosy) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref name="Young"/>᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮ composite ᱫᱚ ᱵᱚ point ᱜᱟ ᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱞᱟ positioning ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮ code ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟ direct/ sacred ᱴᱟᱠᱟ ( ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱭᱥᱟ) ᱧᱟᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱭᱥᱟ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ, ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱫᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱵᱮ disease ᱵᱮᱥ ᱮᱱᱟ<ref name="Young"/>᱾
=== ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ (Hellenic connection) ===
ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱚᱠᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱤᱰᱳᱱᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ [[Alexander the Great|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ (Alexander)]] ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱵᱚ precise ᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟ discrete ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ n ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱱᱟ core ᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱢᱟᱬ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ<ref name = bbcc />᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ (genetic) ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ (Y-DNA haplotypes J2 ᱟᱨ R1a) ᱫᱚ ᱜᱽᱨᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ sequence ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ( Indo-Aryan) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟ direct ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ<ref name="autogenerated1"/>᱾
=== ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ (Temples) ===
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚ internal ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟ ᱴᱷ ᱠᱩᱱᱤ (Kathkuni) ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱢᱞᱩ ᱵᱚ standard ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ<ref name=fire/> ᱟᱨ [[Rukmini| ᱨᱩᱠᱢᱤᱬᱤ]] ᱵᱚ complex ᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ (Malana Cream) ===
ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱫᱟᱨᱮ (cannabis plants) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |newspaper=[[Hindustan Times]] |title=Hash through hashtag: Himachal's famed marijuana on sale via Instagram, Speed Post |first=Aarish |last=Chhabra |date=March 21, 2017 |url=http://www.hindustantimes.com/india-news/hash-through-hashtag-himachal-s-famed-marijuana-on-sale-via-instagram-speed-post/story-BosATt2zX028mUC3rhzS0K.html |quote=Other photos had an entry gate of Malana, considered to have the best quality of cannabis in the world.}}</ref><ref name="HT"/>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ/ primary ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱨᱚᱥ (hash) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite news |url=https://qz.com/1026188/malana-an-ancient-himalayan-village-known-for-indias-best-hash-is-now-off-limits-for-tourists/ |work=[[Quartz (publication) |Quartz]] |quote=An isolated village nestled in the Himalayas, Malana is popular for Malana Cream, a strain of cannabis with a high oil content and intense aroma [...] Malana Cream is among the most expensive hashish on the famed cannabis menus of Amsterdam. A tola, or 11.66 grams, sells for over $250 there and over Rs4,000 ($60) in India. |title=An ancient Himalayan village known for India's best hash is now off limits for tourists |date=July 11, 2017 |first=Manu |last=Balachandran}}</ref>᱾ ᱢᱟᱞᱟᱱᱟ ᱠᱨᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱸᱡᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱷᱟ touch ᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱜᱟᱥᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱛᱤ-ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱨᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱴᱷᱟ/ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/travel/among-the-world-s-top-stoner-spots-malana-now-cannot-do-without-marijuana/story-rbiWwsRw44NcIjcCQyIvjM.html |title = Among the world's top stoner spots, Malana now cannot do without marijuana |date = 4 December 2016}}</ref>᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{cite news |last1=Chakraborty |first1=Mehk |title=Malana: A Himalayan village shrouded in myth |url=https://www.bbc.com/travel/article/20180821-malana-a-himalayan-village-shrouded-in-myth |work=bbc.com }}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category|Malana, Himachal Pradesh}}
* [http://www.ignca.gov.in/ex_0055.htm Malana : Shangrila in the Himalayas]
* [http://www.ignca.gov.in/bangru04.htm Himalayan Culture and Mountaineering Museum]
cft478f66jw69rppfg3i1w2w8d4isw5
ᱛᱩᱞᱤᱱ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ
0
37989
198106
197541
2026-09-22T03:13:00Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198106
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱩᱞᱤᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Tulin village in Purulia district 01.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal# India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3794|N|85.8906|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ|
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = ᱗᱖᱑.᱙᱔
| elevation_footnotes =
| elevation_m = ᱒᱖᱔
| population_total = ᱙,᱘᱔᱔
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱠᱛᱚ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset1 = +᱕:᱓᱐
| postal_code_type =
| postal_code =
| registration_plate =
| website = {{URL|purulia.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
| module = {{OSM Location map
| width=300| height=340| zoom=10
| coord={{coord|23.316|86.050}}| float=center|caption=ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱟᱹᱵᱤ:<br/>ᱮᱢ (M): ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱥᱤ (C): ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱟᱨ (R): ᱟᱹᱛᱩ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱭᱤᱪ (H): ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱮᱠᱥ (X): ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱴᱤ (T): ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ, △: ᱵᱩᱨᱩ<br/>ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
|mark-coord1={{coord|23|23|42|N|85|59|54|E}} | label-pos1=left|label1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]]| numbered1=C| mark-title1= [[ᱪᱮᱠᱭᱟ]] (C)|label-color1= #800000 |label-sizeD=11| mark-sizeD=14|shapeD=l-circle|shape-colorD=#A40000|shape-outlineD=white|label-offset-x1=2
|mark-coord2={{coord|23|21|10|N|86|3|23|E}} | label-pos2=right|label2=[[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]]| numbered2=C| mark-title2= [[ᱵᱮᱜᱩᱱᱠᱳᱫᱳᱨ]] (C)
|mark-coord3={{coord|23|25|52|N|86|8|57|E}} | label-pos3=top|label3=[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]| numbered3=C| mark-title3= [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (C)
|mark-coord4={{coord|23|22|12|N|85|58|12|E}} | label-pos4=right|label4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]]| numbered4=M| mark-title4= [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] (M) |shape-color4=#800000
|mark-coord5={{coord|23|25|16|N|86|12|28|E}} | label-pos5=bottom|label5=[[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]]| numbered5=R| mark-title5= [[ᱟᱜᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]] (R) |shape-color5=#C42222
|mark-coord6={{coord|23|30|19|N|86|4|34|E}} | label-pos6=right|label6=[[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]| numbered6=R| mark-title6= [[ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] (R) |shape-color6=#C42222
|mark-coord7={{coord|23|11|50|N|86|3|0|E}} | label-pos7=left|label7=[[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]]| numbered7=R| mark-title7= [[ᱵᱟᱜᱷᱢᱩᱱᱰᱤ]] (R) |shape-color7=#C42222|ldy7=6
|mark-coord8={{coord|23|18|37|N|85|53|46|E}} | label-pos8=right|label8=[[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]]| numbered8=R| mark-title8= [[ᱡᱟᱨᱜᱳ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱡᱟᱨᱜᱳ]] (R) |shape-color8=#C42222
|mark-coord9={{coord|23|24|47|N|86|4|46|E}} | label-pos9=right|label9=[[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]]| numbered9=R| mark-title9= [[ᱡᱤᱣᱫᱟᱨᱩ]] (R) |shape-color9=#C42222
|mark-coord10={{coord|23|24|22|N|86|4|12|E}} | label-pos10=bottom|label10=[[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]]| numbered10=R| mark-title10= [[ᱠᱳᱴᱥᱤᱞᱟ]] (R) |shape-color10=#C42222
|mark-coord11={{coord|23|21|20|N|85|57|11|E}} | label-pos11=bottom|label11=[[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]]| numbered11=R| mark-title11= [[ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ, ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ|ᱢᱟᱥᱤᱱᱟ]] (R) |shape-color11=#C42222
|mark-coord12={{coord|23|11|2|N|86|3|50|E}} | label-pos12=bottom|label12=ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ| numbered12=R| mark-title12= ᱯᱟᱛᱚᱨᱰᱤ (R)|shape-color12=#C42222|ldy12=2
|mark-coord13={{coord|23|22|45|N|85|53|26|E}} | label-pos13=right|label13='''ᱛᱩᱞᱤᱱ'''| numbered13=R| mark-title13= '''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' (R) |shape-color13=black|label-color13=black|label-size13=14
|mark-coord14={{coord|23|11|44|N|85|53|37|E}} | label-pos14=bottom|label14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]]| numbered14=H| mark-title14= [[ᱥᱩᱭᱥᱟ]] (H) |shape-color14=#AA6666
|mark-coord15={{coord|23|12|30|N|86|1|53|E}} | label-pos15=left|label15=[[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]]| numbered15=X| mark-title15= [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] (X)| shape-color15=#AA6666
|mark-coord16={{coord|23|12|34|N|86|7|49|E}} | label-pos16=right|ldy16=-5 |label16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ | numbered16=T|shape-color16=green| mark-title16= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord17={{coord|23|11|44|N|86|5|29|E}} | shape17=l-square| label-pos17=bottom |label17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]| numbered17=T|shape-color17=green| mark-title17= [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱢᱯᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]|ldy17=0|ldx17=6
|mark-coord18={{coord|23|12|25|N|86|5|5|E}} | label-pos18=top |label18= ᱵᱟᱢᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ | numbered18=T|shape-color18=green| mark-title18= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ (T)
|mark-coord19={{coord|23|19|3|N|86|3|17|E}} | shape19=l-square|label-pos19=right |label19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]] | numbered19=T|shape-color19=green| mark-title19= [[ᱢᱩᱨᱜᱩᱢᱟ ᱰᱮᱢ]]
|mark-coord20={{coord|23.32|85.885}}| label20= ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ| label-color20 = #77A1CB| label-angle20=-55| label-pos20=top| label-size20=9| mark-size20=0| mark-title20 =none
|mark-coord21={{coord|23.2708989|85.9921269}}|shape21=l-triangle|label21= ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ| label-color21 = #C42222| label-pos21=left| mark-title21 =ᱪᱟᱢᱛᱩᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered21=△|mark-description21={{cvt|720|m}}|ldy21=2
|mark-coord22={{coord|23.2894|N|86.0506|E}}| label22= ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ^ᱵᱩᱨᱩ| label-color22 = #C42222 | label-angle22=0| label-pos22=bottom| label-size22=14| mark-size22=0| mark-title22 =none<!--keep as 22 as shape label had a bug now fixed--->
|mark-coord23={{coord|23|08|37.3|N|86|07|42.8|E}}|shape23=l-triangle|label23= [[ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ]]| label-color23 = #C42222| label-pos23=left| mark-title23 =ᱜᱚᱨᱜᱟᱵᱩᱨᱩ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered23=△|mark-description23={{cvt|677|m}}|ldy23=2
|mark-coord24={{coord|23|14|37.7|N|86|08|18.0|E}}|shape24=l-triangle|label24= ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ|label-color24 = #C42222| label-pos24=right| mark-title24 =ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱯᱟᱦᱟᱲ|numbered24=△|mark-description24={{cvt|620|m}}|ldy24=2
|arc-coordA={{coord|23.45|85.86}}|arc-textA= ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ| arc-text-colorA=hard grey| arc-angleA=-50| arc-gapA=3.5| arc-radiusA=0.43}}
}}
'''ᱛᱩᱞᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱑]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ [[ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
[[File:Tulin Bridge on Subarnarekha river 03.jpg|left|thumb|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱯᱚᱞ]]
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱓᱓᱑᱒᱗᱙ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|11.6|km}} ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]] ᱠᱷᱚᱱ {{cvt|54.8|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|761.94|ha|abbr=off}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Tulin Village in Jhalda I (Puruliya) West Bengal {{!}} villageinfo.in|url=https://villageinfo.in/west-bengal/puruliya/jhalda-i/tulin.html|website=villageinfo.in|access-date=16 November 2016}}</ref>
=== ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ ===
ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ [[ᱪᱷᱚᱴᱟᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱩᱜᱷᱩᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱯᱚᱫ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱡᱷᱟᱞᱫᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱑.᱐᱒% ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱘.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱫᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱪᱷᱳᱣ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱨᱤᱫᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱣᱡᱚ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=John Wardle|last=Houlton|author-link=John Wardle Houlton|title=Bihar, the Heart of India|url=https://archive.org/details/dli.ernet.537044|year=1949|page=[https://archive.org/details/dli.ernet.537044/page/170 170]|publisher=Orient Longmans Ltd|publication-place=Bombay}}</ref><ref>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Purulia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 12 January 2020 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| title = Purulia| work = Department of Tourism| publisher = Government of West Bengal| access-date = 1 February 2020| archive-date = 13 June 2021| archive-url = https://web.archive.org/web/20210613193601/https://www.wbtourismgov.in/destination/district/purulia| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.utsavpedia.com/cultural-connections/indian-performing-arts/chhau-dance-of-purulia/| title = Chhau dance of Purulia| date = 30 July 2015| publisher = Itsavpedia |access-date = 1 February 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1914_PART_A_DCHB_PURULIYA.pdf| title = District Census Handbook: Puruliya – Series 20, Part Xii A, Census of India 2011| work= Page 102: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District |publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal |access-date = 28 January 2020}}</ref><ref>{{cite web | url = https://rangandatta.wordpress.com/2018/04/25/deuli-harup-and-suisa-crumbling-temples-scattered-statues-and-single-room-museum-purulia-district/#more-32881| title = Deuli, Harup and Suisa, Crumbling Temples, Scattered Statues and Single Room Museum| date = 24 April 2018| publisher = Rangan Dutta/ Wordpress |access-date = 21 January 2020}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱙,᱘᱔᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱕,᱐᱕᱔ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱐ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱒᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖,᱖᱐᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗᱖.᱕᱗%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 10 February 2020 }}</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
[[File:Tulin railway station in Purulia district 02.jpg|left|thumb|ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔ᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱢᱳᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 10 February 2020}}</ref>
[[ᱛᱩᱞᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/adra-barkakana-passenger-58621-prr-to-muri-indianrail-indian-railway-irctc-enquiry/5075/1468/383 |title = 58621Adra-Barkakana Passenger |work= Time Table |publisher= indiarailinfo | access-date = 10 February 2020}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist|3}}
{{ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Long stubs with short prose]]
{{Purulia-geo-stub}}
9il7d0jd4m0fp9iqj95hrm1scl63oeb
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
0
38053
198110
197912
2026-09-22T03:18:29Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198110
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
| other_name =
| settlement_type = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ
| image_skyline = Landscape of Nameri National Park.jpg
| image_alt =
| image_caption = [[ᱱᱟᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱥᱟᱶ
| nickname =
| image_map = Sonitpur in Assam (India).svg
| map_alt =
| map_caption = ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26.63|N|92.8|E|display=title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱟᱥᱟᱢ]]
| established_title =
| established_date =
| founder =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| government_footnotes =
| leader_party =
| leader_title = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| leader_name = [[ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ]]
| leader_title1 = [[विधान सभा|विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| leader_name1 = [[ᱵᱚᱨᱪᱟᱞᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱵᱚᱨᱪᱟᱞᱟ]], [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]], [[ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ (विधान सभा ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱥᱩᱛᱤᱭᱟ]]
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 2076.70
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 48-560
| population_total = 13,11,619
| population_as_of = 2011
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]]
| timezone1 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱥᱚᱢᱚᱭ|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate = AS12
| website = {{URL|https://sonitpur.assam.gov.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-AS]]
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ''' [{{IPAc-en|ˌ|s|ə|ʊ|n|ɪ|t|ˈ|p|ʊ|ə}} ᱥᱮ {{IPAc-en|ˌ|ʃ|ə|ʊ|n|ɪ|t|ˈ|p|ʊ|ə}}] ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ|ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱩᱨᱟᱬ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱯᱩᱨᱟᱬ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱬᱟᱥᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱮᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱬᱟᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱩᱥᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱤᱨᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱵᱟᱫᱽ Śōṇita ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱭᱟᱢ", ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟ direct ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱢᱟᱱᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱚᱸ "ᱢᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
=== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ===
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱟ circulation ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ]] ᱨᱟᱡᱽ central ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱞᱮᱪᱪᱷᱚ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱢᱞᱮᱪᱪᱷᱚ]] ᱥᱮ ᱥᱟᱞᱟᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟ collect ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱩᱯᱯᱮᱥᱣᱚᱨ, ᱦᱚᱰᱚᱯᱮᱥᱣᱚᱨ ᱥᱮ ᱦᱟᱴᱟᱯᱮᱥᱣᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ vital ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=History |url=https://sonitpur.assam.gov.in/about-us/history |website=Sonitpur District |publisher=Government of Assam |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱨᱡᱽᱡᱚᱨᱚᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱚᱞ (Tezpur rock inscription), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱕᱑᱐ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱮᱨᱟ (᱘᱒᱙–᱘᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=The Rock Inscription on the bank of the Brahmaputra, Tezpur |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/rock%20inscription.html |website=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛᱵᱚ ᱫᱚ ᱫᱟ-ᱯᱚᱨᱵᱚᱛᱤᱭᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ (Da-Parbatia temple door-frame) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ভাসᱠᱚᱨᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱮᱥᱴᱷᱚ ᱱᱩᱢᱩᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |title=Da Parbatia Gate |url=https://sonitpur.assam.gov.in/tourist-place-detail/272 |website=Sonitpur District |publisher=Government of Assam |access-date=11 June 2026}}</ref> ᱟᱨ ᱵᱟᱢᱩᱱᱤ ᱵᱩᱨᱩ (Bamuni Hill) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙-᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱥᱛᱚᱢᱵᱷᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Masonry Remains of the Bamuni Hill, Tezpur |url=https://www.asiguwahaticircle.gov.in/masory%20remains.html |website=Archaeological Survey of India, Guwahati Circle |publisher=Archaeological Survey of India |access-date=11 June 2026}}</ref>
=== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ===
ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱳ-ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ]] ᱟᱨ [[ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>"..the Chutiya kingdom was bound by the Himalayas on the north, river Burhi Dihing on the south, Patkai ranges on the east and Bharali river in the west"{{harvcol|Dutta|1985|pp=28}}</ref>
ᱵᱩᱨᱚᱱᱡᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱑᱕᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱦᱳᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱑᱕᱒᱗ ᱟᱨ ᱑᱕᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱣᱛᱟ-ᱛᱮᱢᱚᱱᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱮᱞᱟᱠᱟ) ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱠᱚᱠᱚ ᱫᱚᱵᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨᱠᱩᱞᱟ ᱥᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ (ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱮᱞᱟᱠᱟ) ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>According to ''Purani Assam Buranji'', p.27. the twelve Bara Bhuyans of Rowta-Temani (mid-Assam, on either banks of the Brahmaputra) namely Utai, Tamai, Rai, Sakai, Kausika, Uzir, Laskar, Comdar, Sanatana, Keho, Rambhat and Bhakat with four sub-Bhuyans each, were transported and settled in various places of Uttara-kula (Biswanath, Lakhimpur districts). The Lacam Kalita Bhuyan family was placed at Bahbari(Lakhimpur), while one of them was settled on the river Sonari(Dhakuakhana), and another on the hills. As per ''Satsari Buranji'', p.16, Suhungmung suppressed the Baro-Bhuyans in Rowta. The people of the region were placed under the leadership of the Baro-Bhuyans and re-settled at different places of the kingdom.</ref> ᱑᱕᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱠᱚᱱᱥᱮᱝ ᱫᱷᱟᱱᱩᱫᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮ ᱱᱟᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱱᱫᱤᱠᱳᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱯᱟᱛᱨᱚ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ (''Chao-Sheng-lung'') ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱦᱳᱢ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕᱒᱗ ᱟᱨ ᱑᱕᱒᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ ᱠᱚᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>Barua, G.C.,"Ahom Buranji, p. 62, "The heavenly king proceeded to Shaola(Biswanath). He ordered Shenglung, Thaomung Shenba, and some others to go and remain at Teomani-Rowta. They did accordingly proceeded to the place and stopped there...The king passed the year Lakni Taomit (1528 AD) in peace. In Lakni Kaken (in 1529 AD), the king, with his son, the Dangarias and followers proceeded to Shaola(Sala). The heavenly king sent a messenger to Shenglung and other directing them to return from Teomani-Rowta. The king then ordered Thaomung Katak and Thaomung Mungklang to cross the Bharali river and plunder the wide country on the other side. Both of them acted as desired and returned with some captives who were produced before the king. Thaomung Katak was placed at Narayanpur."</ref><ref>Bhuyan, S.K, ''Deodhai Asam Buranji'',p.21,"ৰজাদেৱে বিশ্বনাথ লৈ গৈ ত্যাওচুংলুং-কংচেᱝ, থাওমুং-চেনব এই দুইক ৰেটাই-টেমনিত থাকিব দিলেগৈ। পাচে থাওমুং-কটকক উজিৰক ধৰিবলৈ পঠালে। উজিৰে এই কথা জানি ভাগি পৰাৰ...লাক্নি কাকেও শকত ৰজাদেৱৰ বাপেক-পুতেক ৰাজ্যে-সমন্বিতে বিশ্বনাথলৈ গৈ কলᱝᱜᱮᱫᱤ মানুহ পঠাই ৰেটাই-টেমনিৰ পৰা ত্যাওচুংলুং-কᱝচেঙᱠ লোকজন সহিতে আহিব দিলে। পাচে ৰজাদেৱᱮ থাওমুং-কটক, থাওমুং-মুংক্লাᱝ, এই দুইᱠ ভৰলীয়ে উজাই পঠালে, বোলে-"তহঁতে দুয়ে ভৰলু পাৰ হৈ গৈ যᱤ মানুহ পাᱣ ধৰি আনগৈ।" পাচে ইবোলাᱠ দুয়ᱚ গৈ যᱤ মানুহ পালে আনি ৰজাদেৱৰ ঠাইᱛ দিলেহি। পাচে থাওমুং-কটকᱠ নাৰায়ণপুৰᱛ ৰাজ দি তাতে থাকিᱵ দিলে।"</ref>
[[File:Map of Baro-Bhuyan territories.jpg|thumb|[[ᱵᱟᱨᱳ-ᱵᱷᱩᱭᱟᱸ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱩᱝᱢᱩᱝ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]]
[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ, ᱛᱩᱨᱵᱚᱠ ᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱚᱲᱚ ᱩᱡᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱴ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱑᱕᱒ adopt ᱟᱨ ᱑᱕᱓᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ, ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱟᱨ ᱥᱟ processes [[ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ|ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱟᱞ ᱜᱳᱦᱟᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱠᱷᱟᱢᱯᱷᱟ]] (ᱠᱷᱳᱨᱟ ᱨᱟᱡᱟ) ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱕᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱥᱤ ᱥᱮ ᱫᱟᱯᱷᱞᱟ ᱠᱚ, ᱠᱳᱪ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱷᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=History of North East India, 1228 to 1947 |url=https://ide.rgu.ac.in/docs/UG_HisI.pdf |website=Institute of Distance Education, Rajiv Gandhi University |publisher=Rajiv Gandhi University |page=47 |access-date=11 June 2026}}</ref> [[ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ [[ᱪᱤᱞᱟᱨᱟᱭ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ]] ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱞᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱠᱚᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱟᱦᱳᱢ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱳᱪ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ— [[ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱷᱩᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱟᱡᱳ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱥᱮ ᱵᱚᱨᱮᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer">{{Cite web|title=Assam District Gazetteers Volume V: Darrang|url=http://indianculture.gov.in/gazettes/assam-district-gazetteers-volume-v-darrang-0|access-date=2021-05-07|website=INDIAN CULTURE|language=en}}</ref>
᱑᱖᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱦᱟᱱ]] ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱡᱽ vital ᱨᱮ, ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱚᱝᱠᱳᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ [[ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ ᱒|ᱢᱤᱨ ᱡᱩᱢᱞᱟ II]] ᱩᱱᱠᱩ ᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱜᱟᱶ ᱮ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱤᱞᱜᱷᱟᱴ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱱᱫᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ, ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ-ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" />
ᱫᱚᱨᱚᱝ-ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱯᱷᱮᱰ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ#ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ|ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱩᱨᱩ-ᱵᱮᱰᱟ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ structured ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱵᱚᱨᱚᱝ [[ᱛᱚᱣᱟᱝ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩ components ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Bose |first=Manilal |title=Historical and Constitutional Documents of North-Eastern India, 1824–1973 |publisher=Concept Publishing Company |location=New Delhi |year=1979 |page=32}}</ref>
ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱖᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱞᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨ-ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ [[ᱜᱳᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱟᱞᱤ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱥᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ [[ᱡᱚᱭᱚᱫᱷᱣᱚᱡᱽ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ (ᱟᱥᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱢᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨ ᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |last=Phukan |first=J. N. |title=Ahom-Bhutan Relations with Specific Reference to Royal Bhutanese Embassy Visiting Ahom Capital in 1801 |journal=Journal of Bhutan Studies |volume=30 |date=Summer 2014 |pages=64–66 |url=https://d1i1jdw69xsqx0.cloudfront.net/digitalhimalaya/collections/journals/jbs/pdf/JBS_30_03.pdf |access-date=1 July 2026}}</ref>
ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱴᱚᱠᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱱᱚᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ, ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱚᱨᱯᱷᱩᱠᱚᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱩᱨᱤᱜᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱞᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱥ direct ᱛᱮ ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱥᱟᱛᱜᱷᱚᱨᱤᱭᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱳᱱᱯᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮ [[ᱞᱦᱟᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱣᱟᱝ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|p=26}}</ref>
ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|pp=38–39}}</ref> ᱯᱨᱚᱛᱟᱯ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱛ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱫᱷᱭᱚ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, [[ᱢᱳᱣᱟᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱽᱨᱳᱦ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱣᱟᱢᱳᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ, ᱟᱥᱟᱢ|ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱣᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝᱦᱚ ᱫᱚ ᱧᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱗᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱑᱗᱙᱔ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱦᱳᱢ ᱠᱚ ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" />
=== ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱡᱩᱜᱽ ===
᱑᱘᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱢᱤ (Burmese) ᱠᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱦᱳᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱘᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱮᱝᱞᱳ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱭᱟᱱᱫᱟᱵᱳ ᱪᱩᱠᱛᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ strategic ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" /> ᱑᱘᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟᱯᱟᱨᱟ ᱫᱩᱣᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{harvcol|Das|1998|p=26}}</ref> ᱑᱘᱓᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱚᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘᱓᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ (tea plantations) ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱮᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="DarrangGazetteer" />
== ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
{{unreferenced section|date=December 2018}}
* ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱚᱨ: ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ
* ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ ᱥᱟᱨᱠᱮᱞ/ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ:
* ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱒᱖
* ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ (C.D.) ᱵᱽᱞᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱗
* ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱑
* ᱟᱸᱪᱚᱞᱤᱠ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱗
* ᱟᱛᱳ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ (Gaon Panchayats) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: ᱑᱕᱘
* ᱟᱛᱳ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑᱖᱑᱕ ([[ᱵᱳᱰᱳᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱤᱡᱚᱱ|BTAD]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ)
* ᱵᱟᱡᱟᱨ/ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱖
* ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ: [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱮᱠᱤᱭᱟᱡᱩᱞᱤ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱢᱩᱜᱩᱲᱤᱦᱟᱴ]]
* ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱒
* ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱔
* ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ: ᱑ (ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱡᱤᱞᱟᱹ)
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ]] ᱵᱮᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱭᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Dutta-2012">{{Citation|last=Dutta |first=Joydev |year=2012 |chapter=Chapter 2. Study Area |title=Assessment of soil and water quality in and around the small tea gardens of Gohpur and Biswanath Chariali sub divisions of Sonitpur district Assam India |series=thesis, [[Gauhati University]] |hdl=10603/116399 |chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/116399/10/10_chapter%202.pdf |url=http://hdl.handle.net/10603/116399 }}</ref><ref name="Saikia">{{Citation|last=Saikia |first=Bipul |year=2013 |chapter=Chapter 3. Study Area |title=Taxonomic diversity, utilization and market potential of wild edible plants in Sonitpur District of Assam |series=thesis, North Eastern Regional Institute of Science and Technology (NERIST) |hdl=10603/45986 |chapter-url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/jspui/bitstream/10603/45986/11/11_chapter%203.pdf |url=http://hdl.handle.net/10603/45986 }}</ref> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, {{Convert|5324|sqkm|sqmi|0}} ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ,<ref name='Reference Annual'>{{Cite book | editor-last = Srivastava | editor-first = Dayawanti | display-editors = etal | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Assam: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1116 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱣᱟᱰᱟᱞᱠᱟᱱᱟᱞ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name='Islands'>{{cite web | url = http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | title = Island Directory Tables: Islands by Land Area | access-date = 2011-10-11 | date = 1998-02-18 | publisher = [[United Nations Environment Program]] | quote = Guadalcanal 5,353km2 | archive-date = 2018-02-20 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180220003634/http://islands.unep.ch/Tiarea.htm | url-status = dead }}</ref> [[ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ]] ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱡᱤᱭᱟᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ]], [[ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ|ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱩ]], ᱵᱚᱨᱜᱚᱝ ᱟᱨ ᱵᱩᱲᱳᱭ ᱾<ref name="Saikia" /><ref>{{Cite book|last=Sarma |first=Nayan |chapter=An Overview of the Brahmaputra River System |editor-last1=Singh |editor-first1=Vijay P. |editor-last2=Sharma |editor-first2=Nayan |editor-last3=Ojha |editor-first3=C. Shekhar P. |title=The Brahmaputra Basin Water Resources |date=9 March 2013 |location=Dordrecht |publisher=Springer Verlag |pages=72–87, [https://books.google.com/books?id=RjrpCAAAQBAJ&pg=PA83&lpg=PA83 page 83] |isbn=978-94-017-0540-0 }}</ref>
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ===
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱟᱢᱮᱨᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|200|km2|mi2|abbr=on|1}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks>{{cite web|author=Indian Ministry of Forests and Environment|title=Protected areas: Assam|url=http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|access-date=September 25, 2011|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823163836/http://oldwww.wii.gov.in/envis/envis_pa_network/index.htm|archive-date=August 23, 2011}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ [[ᱚᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|79|km2|mi2|abbr=on|1}} ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=parks/>
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ|ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: [[ᱵᱩᱲᱟᱪᱟᱯᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱱᱟᱭ ᱨᱩᱯᱟᱭ ᱵᱤᱨ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱾<ref name=parks /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱤᱨ (RF) ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱮᱦᱟᱞᱤ RF (᱑᱔᱐ km<sup>2</sup>), ᱱᱚᱫᱩᱣᱟᱨ RF (᱖᱙ km<sup>2</sup>), ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱫᱩᱣᱟᱨ RF (᱒᱖᱐ km<sup>2</sup>) ᱾<ref>{{Cite magazine|last=Mazoomdaar |first=Jay |date=20 June 2011 |title=Where the Forests Have No Trees |magazine=[[Open (Indian magazine)|Open]] |url=https://openthemagazine.com/features/india/where-the-forests-have-no-trees/ }}</ref>
=== ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ===
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱟᱵᱽ-ᱴᱨᱳᱯᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱱᱯᱷᱳᱨᱮᱥᱴ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] ('''Af''') ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱟᱫᱽᱨᱚ (Hot & Wet) ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱤᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱛᱟᱯᱢᱟᱱ ᱒᱗ °C ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱓,᱐᱐᱐ mm ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱫᱟᱨᱮ-ᱱᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣ-ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ===
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ semi-evergreen, moist deciduous ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Saikia" /> ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ: ''[[Aegle marmelos]]'', ''[[Albizia procera]]'', ''[[Alstonia scholaris]]'', ''[[Arundo donax]]'', ''[[Bambusa balcooa]]'', ''[[Cynodon dactylon]]'', ''[[Dipterocarpus macrocarpus]]'', ''[[Duabanga grandiflora]]'', ''[[Eichhornia crassipes]]'', ''[[Mesua#Species|Mesua assamica]]'', ''[[Melocanna baccifera]]'', ''[[Mesua ferrea]]'', ''[[Shorea assamica]]'' ᱟᱨ ''[[Shorea robusta]]'' ᱾<ref name="Saikia" />
[[File:Salnabari - Sonitpur Assam.jpg|800px|center|ᱥᱟᱞᱱᱟᱵᱟᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ]]
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱙᱒᱔,᱑᱑᱐ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱫᱷᱩᱵᱽᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref name="districtcensus">{{Cite web |date=2011 |title=District Census Handbook: Sonitpur |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/242/download/618/DH_2011_1807_PART_A_DCHB_SONITPUR.pdf |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱑,᱙᱒᱔,᱑᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name="districtcensus"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱮᱥᱳᱛᱷᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = June 13, 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Lesotho 1,924,886}}</ref> ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|title=2010 Resident Population Data|publisher=U. S. Census Bureau|access-date=2011-09-30|quote=West Virginia 1,852,994|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927180736/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ (᱖᱔᱐ ᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ) ᱾<ref name=districtcensus/> ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱷᱚᱱᱚᱛᱣᱚ (density) ᱫᱚ {{convert| 365 |PD/sqkm|PD/sqmi}} ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱟᱨᱟ-ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱕.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ (sex ratio) ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱔᱖ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ (literacy rate) ᱫᱚ ᱖᱙.᱙᱖% ᱾
ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱑᱓,᱑᱑,᱖᱑᱙ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱔᱒,᱔᱗᱗ (᱑᱐.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱚᱱᱩᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱠᱟᱥᱴ (SC) ᱟᱨ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ (ST) ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱖᱕,᱓᱖᱗ (᱔.᱙᱘%) ᱟᱨ ᱑᱓᱙,᱐᱓᱓ (᱑᱐.᱖᱐%) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=districtcensus/>
=== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
{{bar box
|title=ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion"/>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ (%)
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.27}}
{{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|22.75}}
{{bar percent|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian)]]|dodgerblue|7.30}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.68}}
}}
ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱙᱐᱘,᱕᱖᱕ (᱖᱙.᱒᱗%) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱒᱙᱘,᱓᱘᱑ (᱒᱒.᱗᱕%) ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱙᱕,᱗᱗᱔ (᱗.᱓᱐%) ᱤᱥᱟᱹᱭ (Christian) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱡ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (0.5%), [[ᱡᱮᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Religion">{{cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population By Religion: Assam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11365/download/14478/DDW18C-01%20MDDS.XLS |website=census.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
=== ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ===
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] |value1 = 37.01 |color1 = purple
|label2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value2 = 19.27 |color2 = orchid
|label3 = [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value3 = 12.52 |color3 = burlywood
|label4 = [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]] |value4 = 8.93 |color4 = royalblue
|label5 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] |value5 = 6.63 |color5 = lightcoral
|label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 3.79 |color6 = orange
|label7 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |value7 = 2.54 |color7 = saddlebrown
|label8 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value8 = 1.98 |color8 = teal
|label9 = ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ |value9 = 7.33 |color9 = grey
}}
ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱖% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱤᱛᱟ]], [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱵᱟᱢᱬᱮ]], [[ᱠᱳᱪ ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱟᱨᱵᱤ]], [[ᱠᱮᱣᱴ]] (ᱠᱟᱭᱵᱚᱨᱛᱚ), [[ᱢᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱲ|ᱢᱤᱥᱤᱝ]], ᱱᱟᱛᱷ ᱡᱳᱜᱤ, [[ᱵᱳᱰᱳ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱰᱳ]], ᱴᱷᱮᱝᱜᱟᱞ ᱠᱚᱪᱟᱨᱤ, [[ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ|ᱪᱩᱛᱤᱭᱟ]], [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱥᱮ internal ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱦᱤᱡ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱦᱟ-ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] (Tea-garden tribes) ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] (ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ) ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱟ ᱾ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜᱽ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱓᱗.᱐᱑% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ]], ᱑᱙.᱓᱖% [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱒.᱕᱒% [[ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱘.᱙᱓% [[ᱵᱳᱰᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱳᱰᱳ]], ᱖.᱖᱓% [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], ᱓.᱗᱙% [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]], ᱒.᱕᱔% [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱑.᱙᱘% [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱞᱩᱣ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (mother tongue) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{cite web |date=2011 |title=Table C-16 Population By Mother Tongue: Assam |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10195/download/13307/DDW-C16-STMT-MDDS-1800.XLSX |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
== ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!Sr No.
!Guardian_Minister
!Tenure
! colspan="2" |Party
|-
|'''1.'''
|[[Pijush Hazarika]]
|2021 Incumbent
|[[Bharatiya Janata Party]]
|}
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ:
<!---♦♦♦ Only add a person to this list if they already have their own article on the English Wikipedia ♦♦♦--->
<!---♦♦♦ Please keep the list in alphabetical order by LAST NAME ♦♦♦--->
*[[ᱡᱽᱭᱳᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜᱚᱨᱣᱟᱞᱟ]] (᱑᱙᱐᱓–᱑᱙᱕᱑) ᱱᱟᱴᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱤᱡ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
*[[ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ (ᱟᱥᱟᱢ)|ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]], ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ
*[[ᱚᱝᱠᱩᱥᱤᱛᱟ ᱵᱳᱨᱳ]], ᱵᱚᱠᱥᱚᱨ
*[[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱵᱳᱨᱳ]], ᱵᱚᱠᱥᱚᱨ
*[[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱰᱚ. ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ]], ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
*[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ]] (᱑᱙᱐᱙–᱖᱙), ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱛᱤ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨᱚᱠ
*[[ᱯᱷᱚᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ]] (᱑᱙᱐᱙–᱗᱐), ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱴᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
* ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ : [[ᱫᱮᱠᱟᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱮᱠᱟᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱨᱚᱝᱜᱟᱯᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱤ]] ᱾
* ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ : [[ᱥᱟᱞᱳᱱᱤᱵᱟᱹᱲᱤ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ]], [[ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱾
* [[ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱴᱮᱴ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ASTC) ᱥᱴᱮᱱᱰ : ᱛᱮᱡᱽᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱾
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{Reflist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
* {{Cite thesis|last=Das|first=Smriti|date=1998|title=Assam Bhutan relations with special reference to duars from 1681 to 1949 |type=PhD |publisher=Guwahati University |url=https://ir.nbu.ac.in/handle/123456789/195 |hdl=10603/67909}}
* {{cite book|last=Eilmer|first=David|title=The Emperor Far Away:Travels at the Edge of China|url=https://archive.org/details/emperorfarawaytr0000eime_p3b6|year=2014|publisher=Bloomsbury}}
*{{cite book|last1=Mizuno|first1=Kazuharu|last2=Tenpa|first2=Lobsang|title=Himalayan Nature and Tibetan Buddhist Culture in Arunachal Pradesh, India : A Study of Monpa|year=2015|publisher=Springer
}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
* [https://sonitpur.assam.gov.in/ ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
{{Geographic location
|Centre = ᱥᱚᱱᱤᱛᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
|North = [[ᱤᱥᱴ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|Northeast = [[ᱯᱟᱯᱩᱢ ᱯᱟᱨᱮ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|East = [[ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|Southeast = [[ᱜᱳᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|South = [[ᱱᱟᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|Southwest = [[ᱢᱚᱨᱤᱜᱟᱶ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|West = [[ᱩᱫᱟᱹᱞᱜᱩᱲᱤ ᱡᱤᱞᱟᱹ]],
[[ᱫᱚᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]]
|Northwest = [[ᱣᱮᱥᱴ ᱠᱟᱢᱮᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ]], [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
}}
{{Assam}}
{{Authority control}}
[[Category:Sonitpur district| ]]
[[Category:Districts of Assam]]
[[Category:1983 establishments in Assam]]
tfky8js9ejpjby51awxrl22d1h5tz8i
ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
38089
198159
198026
2026-09-22T08:13:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
198159
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color = 800000
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = A View of Ranchi Road Railway Station.jpg
| image_width =
| caption = ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱳᱰ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| type =
| system = ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| start = {{stnlnk|ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ||ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ}}
| end = {{stnlnk|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}
| stations = ᱒᱐
| routes =
| daily_ridership =
| website =
| open = ᱑᱙᱐᱒
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength = {{convert|105|km|mi|0|abbr=on}}
| tracklength =
| tracks = ᱒
| gauge = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| electrification =
| speed = ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| elevation =
| racksystem =
| map = {{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱳᱢᱳᱦ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱕ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱘᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱘᱘-᱑᱘᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱰᱟᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱦᱨᱤ]] ᱨᱮ [[ᱥᱳᱱ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱯᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱷᱚᱱᱰᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱩᱱᱮᱞ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="grandchord">{{cite web|url=http://eastrailindia.tripod.com/grandchord.html|title=As the traffic continued to grow even beyond the capacity of the|publisher=Tripod|access-date=20 November 2011|archive-date=25 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425235805/http://eastrailindia.tripod.com/grandchord.html|url-status=dead}}</ref>
[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱫᱽᱨᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱢᱳᱦ]] ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="timeline">{{cite web|url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|title=Indian Railway History Time line|last=Saxena|first=R.P.|work=Irse.bravehost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|archive-date=29 February 2012|access-date=3 January 2014}}</ref>
᱑᱔᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ (᱘᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ-ᱢᱩᱨᱤ-ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱦᱟᱴᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=v21-4YYgocUC&q=Muri-Chandrapura+line&pg=PA60|title=Transport Geography of India: Commodity Flow and the Regional Structure of Indian Economy|last1=Raza|first1=Moonis|last2=Aggarwal|first2=Yash|year=1999|publisher=Concept Publishing Company|page=60|orig-year=1986|isbn=81-7022-089-0}}</ref>
᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱳᱱ ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱸᱠ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱞᱴᱳᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱞᱴᱳᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ [[ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="timeline" />
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐-᱖᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱜᱟᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱜᱟᱭᱟ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑-᱖᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="electric">{{cite web|url=http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title=History of Electrification|publisher=IRFCA|access-date=24 April 2013}}</ref>
ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ: ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱥᱨᱳ, ᱑᱙᱘᱖-᱘᱗ ᱨᱮ, ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱑᱙᱙᱖-᱙᱗ ᱨᱮ, ᱑᱙᱙᱗-᱙᱘ ᱨᱮ ᱫᱟᱱᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱢᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱨᱟᱱᱰᱤᱦ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref name="electric" />
==ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱠᱚ==
[[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ. ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ]] ᱨᱮ ᱑᱒᱕+ ᱞᱳᱠᱳᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱨᱮ WAG-7, WAG-9, WAG-9I, WAP-7 ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱣᱮᱹ ᱮᱯᱹ-᱗ ᱞᱳᱠᱳ ᱫᱚ ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="shed">{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html|title=Sheds and Workshops|publisher=IRFCA|access-date=10 April 2013}}</ref>
[[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱽᱞᱩᱰᱤᱮᱢ-᱒ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱽᱞᱩᱰᱤᱮᱢ-᱓ᱮ ᱞᱚᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱤᱠᱥ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="shed" />
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱜᱚᱲᱚ==
᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ, ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone|title=Geography: Railway Zones|publisher=IRFCA|access-date=28 March 2014}}</ref> ᱑᱙᱙᱖-᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ecr.indianrailways.gov.in/|title=East Central Railway|publisher=ECR|archive-url=https://web.archive.org/web/20160519232432/http://www.ecr.indianrailways.gov.in/|archive-date=19 May 2016|access-date=28 March 2014}}</ref>
==ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ==
*[[ᱥᱟᱠᱛᱤᱯᱩᱸᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
*[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
*[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
*[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
*[[ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱪᱳᱯᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱥᱚᱨ]]
*[[ᱜᱳᱢᱳᱦ-ᱵᱟᱨᱣᱟᱰᱤᱦ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ]]
*[[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ-ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱢᱩ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{external media|float=right|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=LXk3TpLD3RM Gurpa Gajhandi Ghat Section (Part I)]|video2=[https://www.youtube.com/watch?v=XJMVpABrnBk Gurpa Gajhandi Ghat Section (Part II)]}}
|{{ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱵᱳᱥ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
03y1zbqblra0ff4yvage8iszi3vycw8
ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ
0
38095
198100
198051
2026-09-21T18:56:38Z
InternetArchiveBot
3665
Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921sim)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198100
wikitext
text/x-wiki
{{infobox ethnic group
| group = ᱠᱟᱫᱟᱨ
| image = A KAADAR TRIBALWOMAN OF ANAPPANTHAM,THRISSUR,KERALA.JPG
| flag =
| image_caption = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ
| population = ᱒᱐᱐᱐<ref>{{cite book |title=The culture of India |date=2011 |location=New York, NY |publisher=Britannica Educational Pub. in association with Rosen Educational Services |page=29 |quote=The Kadar population was estimated at approximately 2,000 individuals in the early 21st century}}</ref>-᱔᱐᱐᱐
| popplace = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱞ]]<ref name=ethnologue/>
| languages = [[ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]<ref name=ethnologue>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/kej/ |title=Kadar |publisher=Ethnologue |date=2016-02-20 |accessdate=2019-10-30}}</ref>
| religions = [[ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ|ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
| related_groups = {{hlist| [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ]] | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ]] | [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ]] | [[ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ]]
}}
}}
[[File:Kadar hut.jpg|thumb|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ]]
[[File:Kadar girl wearing a comb.jpg|thumb|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱟᱠᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ]]
'''ᱠᱟᱫᱟᱨ''' ('''ᱠᱟᱫᱟᱱ''' ᱥᱮ '''ᱠᱟᱫᱤᱨ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ)<ref name="Luiz 1986 59">{{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |page=59}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱥᱮ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]],<ref>{{cite web |url=https://kirtads.kerala.gov.in/tribals-in-kerala/ |title=KIRTADS | Tribals in Kerala |publisher=Kirtads.kerala.gov.in |date= |accessdate=2019-10-30 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ethnologue/> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱰᱩ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱨ',<ref>{{Cite book |title=Races & Cultures of India |first=Dhirendra Nath |last=Majumdar |author-link=Dhirendra Nath Majumdar |edition=second |publisher=Universal Publishers |date=1951 |orig-year=1944 |page=91 |quote=Kadar means forest-dweller. |url=https://books.google.com/books?id=NeMxAAAAIAAJ&q=kadar}}</ref><ref>{{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]] |page=3n8}}</ref><ref>{{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |page=59 |quote=Their name connotes that they are 'Al' (people) of the Kad (forest).}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]<ref>{{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |page=76 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166 |quote=The word, ''kādan'', in Malayalam, means the dweller in a forest (plural - ''kādar''). The tribe obviously got the name because of their exclusively forest habitat.}}</ref> ᱥᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 [37] |chapter=3. The Kadars|quote=The word ‘kadar’ is the plural form of Kadan ('forest dweller’) derived from Kadu which means forest in [[Tamil language|Tamil]].}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 [37] |chapter=3. The Kadars|quote=The plainsmen designate this tribe only by this term [Kadar], other forest dewlling ([[sic]]) tribes being known by different names. In anthropological literature the tribe is known as Kadar or Kadir.}}</ref>
== ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{cite book |title=Tribes And Castes Of Cochin |volume=1 |last=Iyer |first=L. K. Ananta Krishna |publisher=Cosmo Publications |date=1981 |orig-year=1909 |pages=1–27 [1] |chapter=1. The Kadars |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.228471/page/n33/mode/1up?q=%22the+kadars%22}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |title=Kadar Education at Vazhachal |url=https://keralamuseum.org/article/kadar-education-at-vazhachal/ |access-date=2024-06-03 |website=The Kerala Museum |language=en-US}}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱱᱰᱚᱨ ᱫᱮᱥᱚᱢ, ᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |title=The Adivasis |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |date=1960 |orig-year=1955 |page=50}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Luiz 1986 59"/> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=4 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ==
ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟ, ᱢᱚᱢ, ᱥᱟᱜᱩ, ᱮᱨᱳᱨᱩᱴ, ᱤᱞᱟᱹᱪᱤ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 September 2014 |title=Kadar |url=https://www.britannica.com/topic/Kadar |url-status= |access-date=25 May 2023 |website=Britannica}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/39135/1/Unit-3.pdf |title=Data |publisher=egyankosh.ac.in |date= |accessdate=2019-10-30}}</ref><ref>{{cite web|author=totem |url=https://totemngo.wordpress.com/2014/12/18/tribal-communities-of-kerala/ |title=Tribal Communities of Kerala | totem |publisher=Totemngo.wordpress.com |date=2014-12-18 |accessdate=2019-10-30}}</ref>
== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱟᱜᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=Castes and Tribes of Southern India, Vol 3 |publisher=Government Press |year=1909 |location=Madras |pages=6–29}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱤ ᱛᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ (ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kadan in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17038/IN}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=11 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
{{Main|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=42 |quote='''''Kadar''''': The vitality of mother tongue seems questionable for the Kadar community. Some Kadar subjects said the children speak Malayalam first or at an early age, and some said that the young people in their community don’t know their language as well as the old people. About half of the subjects believed their children will continue to speak their language, about 20 percent felt that they will not, and the rest were not quite sure whether the children will speak the vernacular when they grow up. |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chandramohan |first=P. |date=2025 |chapter=Kadar—An Endangered Dravidian Tribal Language of India |editor1=N. S. Dash |editor2=S. Arulmozi |editor3=N. Ramesh |title=Handbook on Endangered South Asian and Southeast Asian Languages |publisher=Springer |location=Cham |pages=331–363 [331, 336-337] |doi=10.1007/978-3-031-80752-7_15 |isbn=978-3-031-80751-0 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-80752-7_15}}</ref>
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ==
ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ) ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
[[ᱜᱤᱛᱟ ᱵᱷᱟᱡᱟᱪᱟᱞ]], ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱡᱟᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Binoy |first=Anna |date=2018-06-05 |title=Recounting the tales of displacement, injustice and marginalisation |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/Jun/05/recounting-the-tales-of-displacement-injustice-and-marginalisation-1823689.html |access-date=2025-09-14 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
;ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ:
* {{cite book |title=Tribes And Castes Of Cochin |volume=1 |last=Iyer |first=L. K. Ananta Krishna |publisher=Cosmo Publications |date=1981 |orig-year=1909 |pages=1–27 |chapter=1. The Kadars |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.228471/page/n33/mode/1up?q=%22the+kadars%22}}
* {{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]]}}
* {{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |pages=59–64}}
* {{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 |chapter=3. The Kadars}}
* {{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |pages=76–86 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166}}
* {{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
{{refbegin}}
* {{cite book |title=A Physical Survey of the Kadar of Kerala |first=Sasanka Sekher |last=Sarkar |publisher=Department of Anthropology, Government of India |date=1960}}
* {{cite book |title=Innere Entwicklungshilfe: eine ethnologische Studie in Südindien |volume=8 |series=Schriftenreihe des Südasien-Instituts der Universität Heidelberg |issn=0440-601X |first=Umar Rolf Freiherr |last=von Ehrenfels |publisher=O. Harrassowitz |date=1969 |language=DE}}
* {{Cite journal |last1=SAHA |first1=N. |last2=KIRK |first2=R.L. |last3=SHANBAG |first3=S. |last4=JOSHI |first4=S.R. |last5=BHATIA |first5=H.M. |date=1974 |title=Genetic studies among the Kadar of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_human-heredity_1974_24_2/page/198 |journal=Human Heredity |volume=24 |issue=2 |pages=198–218 |doi=10.1159/000152653 |pmid=4424647 }}
* {{cite journal |last=Chakrabarti |first=S. B. |date=1987 |title=Family, Marriage and Kinship System in a Food Gathering Community: A Note on the Kadar of Kerala |journal=Human Science |volume=36 |pages=175–185}}
* {{cite journal |last=Xavier |first=S. |date=2018 |title=The Problems and Challenges of the Kadar Tribe of Kerala |journal=Contemporary Voice of Dalit |volume=10 |issue=2 |pages=204–215 |doi=10.1177/2455328X18785454}}
* {{cite thesis |title=Socio Cultural Identity of Tribes Kadar Community in Athirapally |last=Sindhu |first=K. K. |publisher=University of Kerala |date=2023 |type=PhD |hdl=10603/571364 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/571364}}
; ᱤᱠᱳᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱠᱟ:
* {{cite journal |last=Chakrabarti |first=S.B. |title=Economic transmutations in a food gathering ecology - a note on the Kadar of Kerala |journal=Journal of the Indian Anthropological Society |volume=14 |issue=l |date=Mar 1979 |pages=33–40}}
* {{cite journal |title=Ecological Anthropological Analysis of the Kadars of the Parambikulam Wildlife Sanctuary |first=S. |last=Mahendrakumar |journal=Man and Life |volume=32 |issue=1-2 |date=2006 |pages=65–72}}
* {{Cite book |last=Chandi |first=M. |date=2008 |title=Tribes of the Anamalais: livelihood and resource-use patterns of communities in the rainforests of the Indira Gandhi Wildlife Sanctuary and Valparai Plateau |series=NCF Technical Report |volume=16 |publisher=Nature Conservation Foundation |location=Mysore |url=https://archive.org/details/ncf-tr-16/page/19/mode/1up}}
* {{Cite book |first=Divya |last=Kalathingal |chapter=Culture and Conservation: A Study of the Kadar Tribe in Kerala |title=Ecocultural Ethics: Critical Essays |series=Ecocritical Theory and Practice |editor1=Rayson K. Alex |editor2=S. Susan Deborah |editor3=Reena Cheruvalath |editor4=Gyan Prakash |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |date=2017 |pages=149–160 |isbn=9781498532488}}
* {{cite web |last=Shaji |first=K. A. |date=December 2019 |title=A community rallies around hornbill habitat to aid conservation |website=[[Mongabay]] India |url=https://india.mongabay.com/2019/12/a-community-rallies-around-hornbill-habitat-to-aid-conservation/ |access-date=30 March 2026}}
; ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ:
* {{cite journal |last=v. Ehrenfels |first=U. R. |title=A Kadan Creation-Myth |url=https://archive.org/details/anthropos_january-june-1950_45_1-3/page/165 |journal=Anthropos |volume=45 |issue=1/3 |date=1950 |pages=165–76 |jstor=40450835}}. Accessed 6 Dec. 2025.
* {{Cite journal |last=Hermanns |first=M. |title=161. Contributions to the Study of Kadan Religion |journal=Man |volume=55 |date=1955 |pages=145–51 |doi=10.2307/2793482 |jstor=2793482 }} Accessed 6 Dec. 2025.
* {{cite book |title=The Adivasis |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |date=1960 |orig-year=1955 |pages=50–51 (religion)}}
* {{Cite journal |last=Ehrenfels |first=U. R. |title=75. Kadan Religion |journal=Man |volume=56 |date=1956 |pages=75–76 |jstor=2794342}} Accessed 6 Dec. 2025.
* {{cite journal |last=Mazumdar |first=Satyendra Narayan |title=Kadar folklore |url=https://archive.org/details/sim_folk-lore_1962-06_3_6/page/n26 |journal=Folklore |volume=3 |issue=6 |date=1962 |pages=273–75}}
* {{Cite book |last=Thundy |first=Zacharias P. |author-link=:de:Zacharias P. Thundy |title=South Indian Folktales of Kadar |publisher=Archana Publications |date=1983}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{Commons category-inline}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
89w49l7a4vxvbvp3hmic4fa27nxi6l3
198109
198100
2026-09-22T03:16:23Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198109
wikitext
text/x-wiki
{{infobox ethnic group
| group = ᱠᱟᱫᱟᱨ
| image = A KAADAR TRIBALWOMAN OF ANAPPANTHAM,THRISSUR,KERALA.JPG
| flag =
| image_caption = ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱩᱲᱤ
| population = ᱒᱐᱐᱐<ref>{{cite book |title=The culture of India |url=https://archive.org/details/cultureofindia0000unse |date=2011 |location=New York, NY |publisher=Britannica Educational Pub. in association with Rosen Educational Services |page=[https://archive.org/details/cultureofindia0000unse/page/29 29] |quote=The Kadar population was estimated at approximately 2,000 individuals in the early 21st century}}</ref>-᱔᱐᱐᱐
| popplace = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱞ]]<ref name=ethnologue/>
| languages = [[ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]<ref name=ethnologue>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/18/language/kej/ |title=Kadar |publisher=Ethnologue |date=2016-02-20 |accessdate=2019-10-30}}</ref>
| religions = [[ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ|ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]]
| related_groups = {{hlist| [[ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ]] | [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ]] | [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ]] | [[ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ]]
}}
}}
[[File:Kadar hut.jpg|thumb|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ]]
[[File:Kadar girl wearing a comb.jpg|thumb|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱟᱠᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ]]
'''ᱠᱟᱫᱟᱨ''' ('''ᱠᱟᱫᱟᱱ''' ᱥᱮ '''ᱠᱟᱫᱤᱨ''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ)<ref name="Luiz 1986 59">{{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |page=59}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱥᱮ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]],<ref>{{cite web |url=https://kirtads.kerala.gov.in/tribals-in-kerala/ |title=KIRTADS | Tribals in Kerala |publisher=Kirtads.kerala.gov.in |date= |accessdate=2019-10-30 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫᱽ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ethnologue/> ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱞ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ==
ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱠᱟᱰᱩ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱵᱤᱨ',<ref>{{Cite book |title=Races & Cultures of India |first=Dhirendra Nath |last=Majumdar |author-link=Dhirendra Nath Majumdar |edition=second |publisher=Universal Publishers |date=1951 |orig-year=1944 |page=91 |quote=Kadar means forest-dweller. |url=https://books.google.com/books?id=NeMxAAAAIAAJ&q=kadar}}</ref><ref>{{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]] |page=3n8}}</ref><ref>{{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |page=59 |quote=Their name connotes that they are 'Al' (people) of the Kad (forest).}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]<ref>{{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |page=76 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166 |quote=The word, ''kādan'', in Malayalam, means the dweller in a forest (plural - ''kādar''). The tribe obviously got the name because of their exclusively forest habitat.}}</ref> ᱥᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 [37] |chapter=3. The Kadars|quote=The word ‘kadar’ is the plural form of Kadan ('forest dweller’) derived from Kadu which means forest in [[Tamil language|Tamil]].}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 [37] |chapter=3. The Kadars|quote=The plainsmen designate this tribe only by this term [Kadar], other forest dewlling ([[sic]]) tribes being known by different names. In anthropological literature the tribe is known as Kadar or Kadir.}}</ref>
== ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref>{{cite book |title=Tribes And Castes Of Cochin |volume=1 |last=Iyer |first=L. K. Ananta Krishna |publisher=Cosmo Publications |date=1981 |orig-year=1909 |pages=1–27 [1] |chapter=1. The Kadars |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.228471/page/n33/mode/1up?q=%22the+kadars%22}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Cite web |title=Kadar Education at Vazhachal |url=https://keralamuseum.org/article/kadar-education-at-vazhachal/ |access-date=2024-06-03 |website=The Kerala Museum |language=en-US}}</ref> ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱣᱟᱭᱱᱟᱰ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱱᱰᱚᱨ ᱫᱮᱥᱚᱢ, ᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |title=The Adivasis |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |date=1960 |orig-year=1955 |page=50}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Luiz 1986 59"/> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=4 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ==
ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱥᱟ, ᱢᱚᱢ, ᱥᱟᱜᱩ, ᱮᱨᱳᱨᱩᱴ, ᱤᱞᱟᱹᱪᱤ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱰᱟᱱᱴᱟ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 September 2014 |title=Kadar |url=https://www.britannica.com/topic/Kadar |url-status= |access-date=25 May 2023 |website=Britannica}}</ref> ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱭᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://egyankosh.ac.in/bitstream/123456789/39135/1/Unit-3.pdf |title=Data |publisher=egyankosh.ac.in |date= |accessdate=2019-10-30}}</ref><ref>{{cite web|author=totem |url=https://totemngo.wordpress.com/2014/12/18/tribal-communities-of-kerala/ |title=Tribal Communities of Kerala | totem |publisher=Totemngo.wordpress.com |date=2014-12-18 |accessdate=2019-10-30}}</ref>
== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱟᱜᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱨ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Thurston |first=Edgar |title=Castes and Tribes of Southern India, Vol 3 |publisher=Government Press |year=1909 |location=Madras |pages=6–29}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ, ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱤ ᱛᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ (ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ) ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱠᱚ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kadan in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17038/IN}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=11 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref> ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" />
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
{{Main|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=42 |quote='''''Kadar''''': The vitality of mother tongue seems questionable for the Kadar community. Some Kadar subjects said the children speak Malayalam first or at an early age, and some said that the young people in their community don’t know their language as well as the old people. About half of the subjects believed their children will continue to speak their language, about 20 percent felt that they will not, and the rest were not quite sure whether the children will speak the vernacular when they grow up. |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chandramohan |first=P. |date=2025 |chapter=Kadar—An Endangered Dravidian Tribal Language of India |editor1=N. S. Dash |editor2=S. Arulmozi |editor3=N. Ramesh |title=Handbook on Endangered South Asian and Southeast Asian Languages |publisher=Springer |location=Cham |pages=331–363 [331, 336-337] |doi=10.1007/978-3-031-80752-7_15 |isbn=978-3-031-80751-0 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-80752-7_15}}</ref>
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ==
ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ (ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ) ᱟᱨ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
[[ᱜᱤᱛᱟ ᱵᱷᱟᱡᱟᱪᱟᱞ]], ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱡᱟᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Binoy |first=Anna |date=2018-06-05 |title=Recounting the tales of displacement, injustice and marginalisation |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2018/Jun/05/recounting-the-tales-of-displacement-injustice-and-marginalisation-1823689.html |access-date=2025-09-14 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
;ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ:
* {{cite book |title=Tribes And Castes Of Cochin |volume=1 |last=Iyer |first=L. K. Ananta Krishna |publisher=Cosmo Publications |date=1981 |orig-year=1909 |pages=1–27 |chapter=1. The Kadars |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.228471/page/n33/mode/1up?q=%22the+kadars%22}}
* {{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]]}}
* {{Cite book |title=Tribes of Kerala |first=A. A. D. |last=Luiz |publisher=Bharatiya Adimjati Sevak Sangh |date=1986 |orig-year=1962 |pages=59–64}}
* {{cite book |title=Indian Tribes |first1=Mukul |last1=Chakraborti |first2=Dipak |last2=Mukherji |location=Calcutta |publisher=Saraswat Library |date=1971 |pages=37–54 |chapter=3. The Kadars}}
* {{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |pages=76–86 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166}}
* {{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
{{refbegin}}
* {{cite book |title=A Physical Survey of the Kadar of Kerala |first=Sasanka Sekher |last=Sarkar |publisher=Department of Anthropology, Government of India |date=1960}}
* {{cite book |title=Innere Entwicklungshilfe: eine ethnologische Studie in Südindien |volume=8 |series=Schriftenreihe des Südasien-Instituts der Universität Heidelberg |issn=0440-601X |first=Umar Rolf Freiherr |last=von Ehrenfels |publisher=O. Harrassowitz |date=1969 |language=DE}}
* {{Cite journal |last1=SAHA |first1=N. |last2=KIRK |first2=R.L. |last3=SHANBAG |first3=S. |last4=JOSHI |first4=S.R. |last5=BHATIA |first5=H.M. |date=1974 |title=Genetic studies among the Kadar of Kerala |url=https://archive.org/details/sim_human-heredity_1974_24_2/page/198 |journal=Human Heredity |volume=24 |issue=2 |pages=198–218 |doi=10.1159/000152653 |pmid=4424647 }}
* {{cite journal |last=Chakrabarti |first=S. B. |date=1987 |title=Family, Marriage and Kinship System in a Food Gathering Community: A Note on the Kadar of Kerala |journal=Human Science |volume=36 |pages=175–185}}
* {{cite journal |last=Xavier |first=S. |date=2018 |title=The Problems and Challenges of the Kadar Tribe of Kerala |journal=Contemporary Voice of Dalit |volume=10 |issue=2 |pages=204–215 |doi=10.1177/2455328X18785454}}
* {{cite thesis |title=Socio Cultural Identity of Tribes Kadar Community in Athirapally |last=Sindhu |first=K. K. |publisher=University of Kerala |date=2023 |type=PhD |hdl=10603/571364 |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/571364}}
; ᱤᱠᱳᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱠᱟ:
* {{cite journal |last=Chakrabarti |first=S.B. |title=Economic transmutations in a food gathering ecology - a note on the Kadar of Kerala |journal=Journal of the Indian Anthropological Society |volume=14 |issue=l |date=Mar 1979 |pages=33–40}}
* {{cite journal |title=Ecological Anthropological Analysis of the Kadars of the Parambikulam Wildlife Sanctuary |first=S. |last=Mahendrakumar |journal=Man and Life |volume=32 |issue=1-2 |date=2006 |pages=65–72}}
* {{Cite book |last=Chandi |first=M. |date=2008 |title=Tribes of the Anamalais: livelihood and resource-use patterns of communities in the rainforests of the Indira Gandhi Wildlife Sanctuary and Valparai Plateau |series=NCF Technical Report |volume=16 |publisher=Nature Conservation Foundation |location=Mysore |url=https://archive.org/details/ncf-tr-16/page/19/mode/1up}}
* {{Cite book |first=Divya |last=Kalathingal |chapter=Culture and Conservation: A Study of the Kadar Tribe in Kerala |title=Ecocultural Ethics: Critical Essays |series=Ecocritical Theory and Practice |editor1=Rayson K. Alex |editor2=S. Susan Deborah |editor3=Reena Cheruvalath |editor4=Gyan Prakash |publisher=Bloomsbury Publishing PLC |date=2017 |pages=149–160 |isbn=9781498532488}}
* {{cite web |last=Shaji |first=K. A. |date=December 2019 |title=A community rallies around hornbill habitat to aid conservation |website=[[Mongabay]] India |url=https://india.mongabay.com/2019/12/a-community-rallies-around-hornbill-habitat-to-aid-conservation/ |access-date=30 March 2026}}
; ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ:
* {{cite journal |last=v. Ehrenfels |first=U. R. |title=A Kadan Creation-Myth |url=https://archive.org/details/anthropos_january-june-1950_45_1-3/page/165 |journal=Anthropos |volume=45 |issue=1/3 |date=1950 |pages=165–76 |jstor=40450835}}. Accessed 6 Dec. 2025.
* {{Cite journal |last=Hermanns |first=M. |title=161. Contributions to the Study of Kadan Religion |journal=Man |volume=55 |date=1955 |pages=145–51 |doi=10.2307/2793482 |jstor=2793482 }} Accessed 6 Dec. 2025.
* {{cite book |title=The Adivasis |publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India |date=1960 |orig-year=1955 |pages=50–51 (religion)}}
* {{Cite journal |last=Ehrenfels |first=U. R. |title=75. Kadan Religion |journal=Man |volume=56 |date=1956 |pages=75–76 |jstor=2794342}} Accessed 6 Dec. 2025.
* {{cite journal |last=Mazumdar |first=Satyendra Narayan |title=Kadar folklore |url=https://archive.org/details/sim_folk-lore_1962-06_3_6/page/n26 |journal=Folklore |volume=3 |issue=6 |date=1962 |pages=273–75}}
* {{Cite book |last=Thundy |first=Zacharias P. |author-link=:de:Zacharias P. Thundy |title=South Indian Folktales of Kadar |publisher=Archana Publications |date=1983}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{Commons category-inline}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱪᱤᱵᱚᱫᱷᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
9fxl0pbsapv6dl1jkd603zdc5actj0b
ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
38096
198107
198050
2026-09-22T03:14:22Z
InternetArchiveBot
3665
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260921)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
198107
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱠᱟᱫᱟᱨ
| altname =
| states = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱚᱞ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| speakers = {{sigfig|1960|2}}
| date = ᱒૦૦᱔ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ
| ref = e18
| familycolor = Dravidian
| fam2 = ᱮᱛᱚᱢ
| fam3 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱮᱛᱚᱢ ᱑]]
| fam4 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]–[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| fam5 = ᱛᱟᱢᱤᱞ–[[ᱠᱳᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱠᱳᱴᱟ]]
| fam6 = ᱛᱟᱢᱤᱞ–[[ᱴᱳᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱴᱳᱰᱟ]]
| fam7 = ᱛᱟᱢᱤᱞ–[[ᱤᱨᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱨᱩᱞᱟ]]
| fam8 = ᱛᱟᱢᱤᱞ–[[ᱠᱳᱰᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱳᱰᱟᱵᱷᱟ]]–[[ᱩᱨᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱟᱞᱤ]]
| fam9 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱚᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]–[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢᱚᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]
| fam10 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱚᱭᱮᱰ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱚᱭᱮᱰ]]<ref>{{cite book |title=Encyclopedia of language and linguistics |date=2006 |location=Amsterdam; London |publisher=[[Elsevier]] |volume=14 |editor=Keith Brown |page=266}}</ref>
| ancestor = [[ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| ancestor2 = [[ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| iso3 = kej
| glotto = kada1242
| glottorefname = Kadar
| ethnicity = ᱒,᱐᱐᱐ [[ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱦᱚᱲ|ᱠᱟᱫᱟᱨ]]<ref>{{cite book |title=The culture of India |url=https://archive.org/details/cultureofindia0000unse |date=2011 |location=New York, NY |publisher=Britannica Educational Pub. in association with Rosen Educational Services |p=[https://archive.org/details/cultureofindia0000unse/page/29 29] |quote=The Kadar population was estimated at approximately 2,000 individuals in the early 21st century}}</ref>
}}
'''ᱠᱟᱫᱟᱨ''' ({{ipa|kej|kaːɖɐr|ipa}}), ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱚᱨᱮ '''ᱠᱟᱫᱟ''', '''ᱠᱟᱫᱟᱱ''' ᱟᱨ '''ᱠᱟᱫᱤᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite journal |last=Zvelebil |first=Kamil V. |date=1997 |title=Language List for Dravidian |journal=Archiv orientální |volume=65 |issue=2 |pages=175-190 [177, 179] |quote=2. The language list which follows id (sic) designated above as 'possibly exhaustive'. ... Second, it is very probable that there is quite some overlap in the sense that one language is designated by several terms, or that what is in the list qualified as a language is in fact a dialect of a language. ... ''Kadar'' [language] (Kada, Kāḍar, Kāṭan, Kādir, Kadir) ... |url=https://kramerius.lib.cas.cz/view/uuid:1d231dc9-3e4d-11e1-bdd3-005056a60003?page=uuid:213f5cee-3e4d-11e1-bdd3-005056a60003}}</ref><ref>{{cite book |title=Encyclopedia of language and linguistics |date=2006 |location=Amsterdam; London |publisher=[[Elsevier]] |volume=14 |editor=Keith Brown |page=266}}</ref> ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱽᱨᱟᱣᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱳ|ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾
== ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ==
ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱠᱟᱫᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ,<ref>{{cite book |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |pp=92-93 [93] |chapter=Kadar Language |isbn=9788185692166 |quote=The closest relationship [of Kadar language] is with Malayalam.}}</ref><ref>{{cite book |first=P.R.G. |last=Mathur |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |p=76 |chapter=Kadar |isbn=9788185692166 |quote=The word, ''kādan'', in [[Malayalam language|Malayalam]], means the dweller in a forest (plural - ''kādar''). The tribe obviously got the name because of their exclusively forest habitat.}}</ref><ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=18 |quote=The Kada wordlists show 58 to 62 percent similarity with Tamil and 62 percent similarity with Malayalam. |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}
</ref><ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=2 |quote=Menon further states that the Kada language [Kadar; [kej]] is identified as a separate language. The phonology of Kada is related to Tamil whereas the vocabulary has a closer relationship with Malayalam. |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}
</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ<ref>{{cite journal |last=Thundyil |first=Zacharias |author-link=:de:Zacharias P. Thundy |date=1975 |title=The language of the Kadars |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=IV |issue=2 |pp=229-248 [246] |quote=Therefore, the Kada language is a language in its own right and, on account of its close similarities with Malayalam, it belongs to the South Dravidian group}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite journal |title=From Proto-South Dravidian to Malayalam |last=Zvelebil |first=K. |journal=Archív Orientální |volume=38 |date=Jan 1970 |pages=45-67 [59] |quote=There is a number of speech-forms used by smaller or more numerous tribes or tribe-like communities in the jungles and other out-of-the-way or inaccessible areas in South India, mainly in the mountaineous regions of the South-West. We are still unable to say which of these tongues are dialects of Tamil, Malayalam, Kannada, ... [or] ... separate languages of the SDr sub-family. These doubts concern speechforms used by the Kadar, Irular, Kurumbar, Känikkärar etc. |url=https://www.digitalniknihovna.cz/knav/view/uuid:d7cb241b-3e47-11e1-bdd3-005056a60003?page=uuid:dcbded28-3e47-11e1-bdd3-005056a60003}}</ref><ref>{{cite book |title=A Grammar of the Malayalam Language in Historical Treatment |volume=1 |series=Beiträge zur Kenntnis südasiatischer Sprachen und Literaturen |first=Mikhail Sergeevich |last=Andronov |publisher=Otto Harrassowitz Verlag |date=1996 |page=16 |isbn=9783447038119 |quote=On the whole there are four groups of territorial dialects [of Malayalam] on the map of Kerala ... Besides, a number of the so-called social dialects are attested, i.e., the dialects spoken by members of various castes, religious communities and primitive tribes (e.g., the dialects of Mappilas, Tiya-Ezhavas, Pulayar, Adiyar, Vedar, Kadar, etc.).}}</ref>
== ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite journal |last=Thundyil |first=Zacharias |author-link=:de:Zacharias P. Thundy |date=1975 |title=The language of the Kadars |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=IV |issue=2 |pp=229-248 [230] |quote=The Kada children who go to school show greater influence of Malayalam or Tamil on their speech than the illiterate Kadars. It is likely that the Kada language will become extinct in the next 25 years through sheer disuse.}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]<ref>{{Cite book |last=Chandramohan |first=P. |date=2025 |chapter=Kadar—An Endangered Dravidian Tribal Language of India |editor1=N. S. Dash |editor2=S. Arulmozi |editor3=N. Ramesh |title=Handbook on Endangered South Asian and Southeast Asian Languages |publisher=Springer |location=Cham |pages=331–363 [331] |doi=10.1007/978-3-031-80752-7_15 |isbn=978-3-031-80751-0 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-80752-7_15 |quote=The [Kadar] language is currently listed as critically endangered by UNESCO with only a few hundred speakers left. ... However, due to the influence of Tamil — the regional as well as the state language of Tamil Nadu — the Kadar language is rapidly declining in usage and is in danger of being lost forever.}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chandramohan |first=P. |date=2025 |chapter=Kadar—An Endangered Dravidian Tribal Language of India |editor1=N. S. Dash |editor2=S. Arulmozi |editor3=N. Ramesh |title=Handbook on Endangered South Asian and Southeast Asian Languages |publisher=Springer |location=Cham |pages=331–363 [336] |doi=10.1007/978-3-031-80752-7_15 |isbn=978-3-031-80751-0 |chapter-url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-031-80752-7_15 |quote=Like many other indigenous languages around the world, Kadar is at risk of disappearing. The Kadar community is small and their traditional way of life is being threatened by modernization. Kadar children are now studying at ‘''uɳɖu uRaiviʈep paɭɭi''’ (Residential School for Tribal Children) where they are taught in Tamil, and as a result of this, they are not getting any scope to learn their native language.}}</ref> ᱥᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |page=42 |quote='''''Kadar''''': The vitality of mother tongue seems questionable for the Kadar community. Some Kadar subjects said the children speak Malayalam first or at an early age, and some said that the young people in their community don’t know their language as well as the old people. About half of the subjects believed their children will continue to speak their language, about 20 percent felt that they will not, and the rest were not quite sure whether the children will speak the vernacular when they grow up. |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references/>
;ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ:
* {{cite journal |title=From Proto-South Dravidian to Malayalam |last=Zvelebil |first=K. |journal=Archív Orientální |volume=38 |date=Jan 1970 |pages=45-67 |url=https://www.digitalniknihovna.cz/knav/view/uuid:d7cb241b-3e47-11e1-bdd3-005056a60003?page=uuid:dcbded28-3e47-11e1-bdd3-005056a60003}}
* {{cite journal |last=Thundyil |first=Zacharias |author-link=:de:Zacharias P. Thundy |date=1975 |title=The language of the Kadars |journal=International Journal of Dravidian Linguistics |volume=IV |issue=2 |pp=229-248}}
* {{cite book |title=The Encyclopaedia of Dravidian Tribes |volume=2 |publisher=International School of Dravidian Linguistics |date=1996 |pp=92-93 |chapter=Kadar Language |isbn=9788185692166}}
* {{Cite web |title=The Tribes of Palakkad, Kerala: A Sociolinguistic Profile (SIL) |author=Bijumon Varghese |date=2015 |orig-year=2004 |url=https://www.sil.org/system/files/reapdata/12/30/35/123035517420667367799205409945550701297/silesr2015_028.pdf}}
* {{Cite book |last=Chandramohan |first=P. |date=2025 |chapter=Kadar—An Endangered Dravidian Tribal Language of India |editor1=N. S. Dash |editor2=S. Arulmozi |editor3=N. Ramesh |title=Handbook on Endangered South Asian and Southeast Asian Languages |publisher=Springer |location=Cham |pp=331–363 |doi=10.1007/978-3-031-80752-7_15}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{cite book |last=Ehrenfels |first=U. R. |date=1952 |title=Kadar of Cochin |series=Anthropological series |volume=1 |location=Madras |publisher=[[University of Madras]] |chapter=XI. The Kadan Language |pp=257-271}}
* {{Cite thesis |title=Descriptive analysis of Kadar |last=Indira |first=R. |publisher=Savitribai Phule Pune University |date=1976 |hdl=10603/154343 |type=PhD |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/154343}}
* {{cite journal |last=Thundyil |first=Zacharias |title=The Language and Culture of the Kadar |journal=Asian Profile |volume=6 |date=1978 |pp=375-79}}
* {{cite thesis |last=Suresh |first=J. |date=1981 |title=A Descriptive study of Kadar Language of Anaimalai Hills |type=Ph.D. |publisher=Centre of Advanced Study in Linguistics, Annamalai University |location=Annamalainagar}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
39v4375vfh2vs871c3d3ehvlc5kf24m
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38109
198123
198091
2026-09-22T04:55:08Z
MT731
2184
198123
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| system = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Charbagh Railway Station, Lucknow.jpg
| caption = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]], ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|26.832|N|80.919|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}}
| elevation = {{convert|123.500|m|ft}}
| connections = {{ric|Lucknow Metro}} {{rcb|Lucknow Metro|Red|croute}} [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]]
| structure = ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| cyclepark =
| architect = ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱟᱱ
| code = LKO
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| owner = [[ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| opened = {{start date|df=yes|1914|3|21}}
| closed =
| rebuilt =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| electrified =
| former = [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] / [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
| map_locator =
| route_map =
| map_state =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ
| mapframe = yes
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
| line = *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ-ᱡᱚᱭᱚᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱩᱱᱱᱟᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| platform = ᱙
| tracks = ᱒᱖
| passengers = ᱘᱐,᱐᱐᱐
| services = [[File:Feature ticket office.svg|20px|Computerized Ticketing Counters]] [[File:Baggage claim ecomo.svg|20px|Luggage Checking System]] [[File:Feature parking.svg|20px|Parking]] [[File:Feature accessible.svg|20px|Disabled Access]] [[File:SymbolCoffeeShop.svg|20px|Food Plaza]] [[File:AB-Autobahnkiosk.svg|20px|Kiosks]] [[File:Aseos Públicos.jpg|20px|WC]] [[File:Aiga taxi.svg|20px|Taxi Stand]] [[File:Feature suburban buses.svg|20px|Public Transportation]]
}}
'''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ''' (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''LKO''') ᱫᱚ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/station/map/lucknow-charbagh-nr-lko/336|title=India Rail Info|website=Indiarailinfo.com|access-date=26 August 2026}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱭᱚᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ (NSG 2) ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (LJN) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱟᱭᱤᱥᱵᱟᱜᱽ}} (ASH) ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱘᱐,᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱞ/ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱒᱕᱐-᱓᱐᱐ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]], [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱱᱟᱥᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱱᱤᱠ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ (O&RR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱖᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱳᱯ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱦᱮᱵᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱚᱣᱵᱮ ᱢᱩᱠᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ, ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ (LKO), ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (LJN), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱔᱒᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ LKO (ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱟᱨ LJN (ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱾
* ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱛᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱒ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱴ ᱠᱩᱸᱡᱽ) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Under-construction Charbagh Station New Building.jpg|thumb|ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ. (''ᱨᱮᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ'')]]
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱟ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ₹ ᱗᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ₹ ᱑᱔ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱮ ᱢᱩᱠᱴᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱮᱥ ᱞᱟᱱᱵᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱩᱞᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱴ, ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-budget-2012-railway-indias-best-stations/20120314.htm#6|title=India's best railway stations|date=14 March 2012|work=Rediff}}</ref> ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url = https://in.news.yahoo.com/lucknow-police-station-gets-iso-9001-certification-121431909.html|title = Lucknow police station gets ISO-9001 certification|date = 11 March 2012|access-date = 6 March 2015|publisher = Yahoo News India|agency = [[Indo-Asian News Service|IANS]]}}</ref>
==ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱟᱞᱟᱢᱵᱟᱜᱽ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞ !! ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱞᱟᱥ !! ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ !! ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ
|-
| ᱑. || [[:en:|WAP-4]] || ᱕᱓᱕᱐ || ᱒
|-
| ᱒. || [[:en:|WAG-7]] || ᱕᱓᱕᱐ || ᱖᱐
|-
| ᱓. || [[:en:|WAG-5]] || ᱓᱘᱕᱐ || ᱑᱙
|-
| ᱔. ||[[:en:|WAP-1]] || ᱓᱘᱕᱐ || ᱑᱕
|-
| ᱕. || [[:en:|WDG-3A]] || ᱓᱑᱐᱐ || ᱒᱕
|-
| ᱖. || [[:en:|WDM-3A]] || ᱓᱑᱐᱐ || ᱑᱖
|-
| ᱗. || [[:en:|WDM-3D]] || ᱓᱓᱐᱐ || ᱗᱒
|-
| ᱘. ||[[:en:WDG-4|WDG-4/4D]] || ᱔᱐᱐᱐/᱔᱕᱐᱐ || ᱕᱘
|-
| ᱙. ||[[:en:WDP-4|WDP-4/4B/4D]] || ᱔᱐᱐᱐/᱔᱕᱐᱐ || ᱒᱘
|-
| colspan="3" |'''ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱩᱴ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'''<ref>{{Cite web |title=Ministry of Railways (Railway Board) |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,304,366,541,710,717 |access-date=28 May 2025 |website=Railway Board, Indian Railways}}</ref><ref>{{Cite web |title=Electric Loco Holding |url=https://elocos.railnet.gov.in/Holding/holding.html |access-date=28 May 2025 |website=Railnet}}</ref>|| ᱒᱙᱕
|}
==ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱠᱩᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱞᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱤ.ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱖ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery widths="180">
File:Charbagh Railway.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱞ
File:Lucknow Charbagh Railway Station 3.jpg|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
File:Lucknow charbagh railway station 13.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱧᱮᱞ
File:Lko charbagh railway station 10.jpg|LKO ᱨᱮ FOB ᱧᱮᱞ
File:Lucknow charbagh railway station platform 7.jpg|LKO ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ
File:Lko charbagh railway station 5.jpg|LKO ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱾
File:Lko charbagh railway station 3.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ}}
{{Wikivoyage|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ}}
* {{cite web
|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/lucknow-charbagh-nr-lko/336| title=Arrivals from LKO/Lucknow Charbagh| website=IndiaRailInfo}}
* {{cite web| url=http://indiarailinfo.com/departures/lucknow-charbagh-nr-lko/336| title=Departures from LKO/Lucknow Charbagh| website=IndiaRailInfo}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱱᱤᱠ ᱨᱤᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱞ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ]]
kp3rj2p70l6u2th1qmvpt737vh8ms2w
198171
198123
2026-09-22T09:26:26Z
MT731
2184
198171
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| system = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Charbagh Railway Station, Lucknow.jpg
| caption = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]], ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|26.832|N|80.919|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}}
| elevation = {{convert|123.500|m|ft}}
| connections = {{ric|Lucknow Metro}} {{rcb|Lucknow Metro|Red|croute}} [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]]
| structure = ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| cyclepark =
| architect = ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱟᱱ
| code = LKO
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| owner = [[ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| opened = {{start date|df=yes|1914|3|21}}
| closed =
| rebuilt =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| electrified =
| former = [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] / [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
| map_locator =
| route_map =
| map_state =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ
| mapframe = yes
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
| line = *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ-ᱡᱚᱭᱚᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱩᱱᱱᱟᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| platform = ᱙
| tracks = ᱒᱖
| passengers = ᱘᱐,᱐᱐᱐
| services = [[File:Feature ticket office.svg|20px|Computerized Ticketing Counters]] [[File:Baggage claim ecomo.svg|20px|Luggage Checking System]] [[File:Feature parking.svg|20px|Parking]] [[File:Feature accessible.svg|20px|Disabled Access]] [[File:SymbolCoffeeShop.svg|20px|Food Plaza]] [[File:AB-Autobahnkiosk.svg|20px|Kiosks]] [[File:Aseos Públicos.jpg|20px|WC]] [[File:Aiga taxi.svg|20px|Taxi Stand]] [[File:Feature suburban buses.svg|20px|Public Transportation]]
}}
'''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ''' (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''LKO''') ᱫᱚ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/station/map/lucknow-charbagh-nr-lko/336|title=India Rail Info|website=Indiarailinfo.com|access-date=26 August 2026}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱣᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ (NSG 2) ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (LJN) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱟᱭᱤᱥᱵᱟᱜᱽ}} (ASH) ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱘᱐,᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱞ/ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱒᱕᱐-᱓᱐᱐ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]], [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱱᱟᱥᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱱᱤᱠ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ (O&RR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱖᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱳᱯ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱦᱮᱵᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱚᱣᱵᱮ ᱢᱩᱠᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ, ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ (LKO), ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (LJN), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱔᱒᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ LKO (ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱟᱨ LJN (ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱾
* ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱛᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱒ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱴ ᱠᱩᱸᱡᱽ) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Under-construction Charbagh Station New Building.jpg|thumb|ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ. (''ᱨᱮᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ'')]]
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱟ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ₹ ᱗᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ₹ ᱑᱔ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱮ ᱢᱩᱠᱴᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱮᱥ ᱞᱟᱱᱵᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱩᱞᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱴ, ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-budget-2012-railway-indias-best-stations/20120314.htm#6|title=India's best railway stations|date=14 March 2012|work=Rediff}}</ref> ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url = https://in.news.yahoo.com/lucknow-police-station-gets-iso-9001-certification-121431909.html|title = Lucknow police station gets ISO-9001 certification|date = 11 March 2012|access-date = 6 March 2015|publisher = Yahoo News India|agency = [[Indo-Asian News Service|IANS]]}}</ref>
==ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱟᱞᱟᱢᱵᱟᱜᱽ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞ !! ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱞᱟᱥ !! ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ !! ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ
|-
| ᱑. || [[:en:|WAP-4]] || ᱕᱓᱕᱐ || ᱒
|-
| ᱒. || [[:en:|WAG-7]] || ᱕᱓᱕᱐ || ᱖᱐
|-
| ᱓. || [[:en:|WAG-5]] || ᱓᱘᱕᱐ || ᱑᱙
|-
| ᱔. ||[[:en:|WAP-1]] || ᱓᱘᱕᱐ || ᱑᱕
|-
| ᱕. || [[:en:|WDG-3A]] || ᱓᱑᱐᱐ || ᱒᱕
|-
| ᱖. || [[:en:|WDM-3A]] || ᱓᱑᱐᱐ || ᱑᱖
|-
| ᱗. || [[:en:|WDM-3D]] || ᱓᱓᱐᱐ || ᱗᱒
|-
| ᱘. ||[[:en:WDG-4|WDG-4/4D]] || ᱔᱐᱐᱐/᱔᱕᱐᱐ || ᱕᱘
|-
| ᱙. ||[[:en:WDP-4|WDP-4/4B/4D]] || ᱔᱐᱐᱐/᱔᱕᱐᱐ || ᱒᱘
|-
| colspan="3" |'''ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱩᱴ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'''<ref>{{Cite web |title=Ministry of Railways (Railway Board) |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,304,366,541,710,717 |access-date=28 May 2025 |website=Railway Board, Indian Railways}}</ref><ref>{{Cite web |title=Electric Loco Holding |url=https://elocos.railnet.gov.in/Holding/holding.html |access-date=28 May 2025 |website=Railnet}}</ref>|| ᱒᱙᱕
|}
==ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱠᱩᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱞᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱤ.ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱖ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery widths="180">
File:Charbagh Railway.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱞ
File:Lucknow Charbagh Railway Station 3.jpg|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
File:Lucknow charbagh railway station 13.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱧᱮᱞ
File:Lko charbagh railway station 10.jpg|LKO ᱨᱮ FOB ᱧᱮᱞ
File:Lucknow charbagh railway station platform 7.jpg|LKO ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ
File:Lko charbagh railway station 5.jpg|LKO ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱾
File:Lko charbagh railway station 3.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ}}
{{Wikivoyage|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ}}
* {{cite web
|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/lucknow-charbagh-nr-lko/336| title=Arrivals from LKO/Lucknow Charbagh| website=IndiaRailInfo}}
* {{cite web| url=http://indiarailinfo.com/departures/lucknow-charbagh-nr-lko/336| title=Departures from LKO/Lucknow Charbagh| website=IndiaRailInfo}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱱᱤᱠ ᱨᱤᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱞ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ]]
ezbozzlumsb896u4h2ldi7gj459xwaa
198172
198171
2026-09-22T09:27:19Z
MT731
2184
198172
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ
| other_name =
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| system = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Charbagh Railway Station, Lucknow.jpg
| caption = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]], ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|26.832|N|80.919|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline}}
| elevation = {{convert|123.500|m|ft}}
| connections = {{ric|Lucknow Metro}} {{rcb|Lucknow Metro|Red|croute}} [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]]
| structure = ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| cyclepark =
| architect = ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱟᱱ
| code = LKO
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| owner = [[ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| opened = {{start date|df=yes|1914|3|21}}
| closed =
| rebuilt =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| electrified =
| former = [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] / [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
| map_locator =
| route_map =
| map_state =
| pushpin_map = India Uttar Pradesh#India
| pushpin_label = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ
| mapframe = yes
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
| line = *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ-ᱡᱚᱭᱚᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱟᱵᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱩᱱᱱᱟᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
*[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| platform = ᱙
| tracks = ᱒᱖
| passengers = ᱘᱐,᱐᱐᱐
| services = [[File:Feature ticket office.svg|20px|Computerized Ticketing Counters]] [[File:Baggage claim ecomo.svg|20px|Luggage Checking System]] [[File:Feature parking.svg|20px|Parking]] [[File:Feature accessible.svg|20px|Disabled Access]] [[File:SymbolCoffeeShop.svg|20px|Food Plaza]] [[File:AB-Autobahnkiosk.svg|20px|Kiosks]] [[File:Aseos Públicos.jpg|20px|WC]] [[File:Aiga taxi.svg|20px|Taxi Stand]] [[File:Feature suburban buses.svg|20px|Public Transportation]]
}}
'''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ''' (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.''', ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''LKO''') ᱫᱚ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indiarailinfo.com/station/map/lucknow-charbagh-nr-lko/336|title=India Rail Info|website=Indiarailinfo.com|access-date=26 August 2026}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱢᱳᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ (NSG 2) ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (LJN) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱟᱭᱤᱥᱵᱟᱜᱽ}} (ASH) ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱘᱐,᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱑᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱞ/ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱒᱕᱐-᱓᱐᱐ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ]], [[ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱳᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]], [[ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]], [[ᱢᱚᱛᱷᱩᱨᱟ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱽ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱥᱩᱨᱚᱛ]], [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱱᱟᱥᱤᱠ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱱᱤᱠ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ (O&RR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱖᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱳᱯ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱦᱮᱵᱚᱨᱴ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱚᱣᱵᱮ ᱢᱩᱠᱛᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞ, ᱚᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ (LKO), ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (LJN), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱔᱒᱐ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱥᱟᱛ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ LKO (ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱟᱨ LJN (ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ x ᱑᱑᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱾
* ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞ ᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱛᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱡᱽ ᱒ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ-ᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱴ ᱠᱩᱸᱡᱽ) ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Under-construction Charbagh Station New Building.jpg|thumb|ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ. (''ᱨᱮᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ'')]]
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱴᱨᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱥᱮᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱜᱟ ᱠᱚᱱᱠᱚᱨᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱭᱞᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ₹ ᱗᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱫᱟᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ₹ ᱑᱔ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱮᱪ. ᱦᱳᱨᱱᱤᱢᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱑᱙᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱵᱮ ᱢᱩᱠᱴᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱮᱥ ᱞᱟᱱᱵᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱩᱞᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱤᱝ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱴ, ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨᱠᱴᱤᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟᱞᱤ ᱧᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-budget-2012-railway-indias-best-stations/20120314.htm#6|title=India's best railway stations|date=14 March 2012|work=Rediff}}</ref> ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url = https://in.news.yahoo.com/lucknow-police-station-gets-iso-9001-certification-121431909.html|title = Lucknow police station gets ISO-9001 certification|date = 11 March 2012|access-date = 6 March 2015|publisher = Yahoo News India|agency = [[Indo-Asian News Service|IANS]]}}</ref>
==ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ, ᱟᱞᱟᱢᱵᱟᱜᱽ==
{| class="wikitable"
|-
! ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞ !! ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱞᱟᱥ !! ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮ !! ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ
|-
| ᱑. || [[:en:|WAP-4]] || ᱕᱓᱕᱐ || ᱒
|-
| ᱒. || [[:en:|WAG-7]] || ᱕᱓᱕᱐ || ᱖᱐
|-
| ᱓. || [[:en:|WAG-5]] || ᱓᱘᱕᱐ || ᱑᱙
|-
| ᱔. ||[[:en:|WAP-1]] || ᱓᱘᱕᱐ || ᱑᱕
|-
| ᱕. || [[:en:|WDG-3A]] || ᱓᱑᱐᱐ || ᱒᱕
|-
| ᱖. || [[:en:|WDM-3A]] || ᱓᱑᱐᱐ || ᱑᱖
|-
| ᱗. || [[:en:|WDM-3D]] || ᱓᱓᱐᱐ || ᱗᱒
|-
| ᱘. ||[[:en:WDG-4|WDG-4/4D]] || ᱔᱐᱐᱐/᱔᱕᱐᱐ || ᱕᱘
|-
| ᱙. ||[[:en:WDP-4|WDP-4/4B/4D]] || ᱔᱐᱐᱐/᱔᱕᱐᱐ || ᱒᱘
|-
| colspan="3" |'''ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱩᱴ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ'''<ref>{{Cite web |title=Ministry of Railways (Railway Board) |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,304,366,541,710,717 |access-date=28 May 2025 |website=Railway Board, Indian Railways}}</ref><ref>{{Cite web |title=Electric Loco Holding |url=https://elocos.railnet.gov.in/Holding/holding.html |access-date=28 May 2025 |website=Railnet}}</ref>|| ᱒᱙᱕
|}
==ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱠᱩᱥᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱞᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱤ.ᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱖ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery widths="180">
File:Charbagh Railway.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱞ
File:Lucknow Charbagh Railway Station 3.jpg|ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
File:Lucknow charbagh railway station 13.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱧᱮᱞ
File:Lko charbagh railway station 10.jpg|LKO ᱨᱮ FOB ᱧᱮᱞ
File:Lucknow charbagh railway station platform 7.jpg|LKO ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ
File:Lko charbagh railway station 5.jpg|LKO ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱾
File:Lko charbagh railway station 3.jpg|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ}}
{{Wikivoyage|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ}}
* {{cite web
|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/lucknow-charbagh-nr-lko/336| title=Arrivals from LKO/Lucknow Charbagh| website=IndiaRailInfo}}
* {{cite web| url=http://indiarailinfo.com/departures/lucknow-charbagh-nr-lko/336| title=Departures from LKO/Lucknow Charbagh| website=IndiaRailInfo}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳ-ᱥᱟᱨᱟᱥᱮᱱᱤᱠ ᱨᱤᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱞ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ]]
9x5j6defseewfvei3aadvyrahwgexsh
ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ
0
38110
198126
2026-09-22T06:14:47Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox sportsperson | full_name = ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|2002|9|18|df=y}} | birth_place = | education = | sport = [[ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱩᱴᱤᱝ]] | event = [[ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ|᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]] | h..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198126
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox sportsperson
| full_name = ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ
| image =
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|2002|9|18|df=y}}
| birth_place =
| education =
| sport = [[ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱥᱩᱴᱤᱝ]]
| event = [[ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ|᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]]
| height =
| personal_best =
| medal_templates = {{Medal|Sport|ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ|᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ]]}} [[File: Shooting pictogram.svg|30px]]
{{Medal|Country | {{IND}}}}
{{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]}}
{{Medal|Silver|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖ ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ – ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱫᱚᱞ|ᱫᱚᱞ]]}}
}}
'''ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱞᱢᱟᱱ ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤᱛᱣᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱳᱱᱚᱢ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Sonam Maskar |work=[[International Shooting Sport Federation]] |url=https://www.issf-sports.org/athletes/SHINDW1809200201 |access-date=20 September 2026 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱥ]] ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱭᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="IE">{{cite news |date=20 September 2026 |title=Elavenil, Sonam, Vidarsa: 3 unique paths to India's 1st Asian Games 2026 medal |url=https://indianexpress.com/article/sports/india-first-asian-games-2026-medal-elavenil-valarivan-sonam-maskar-vidarsa-vinod-10885950/ |access-date=20 September 2026 |work=[[The Indian Express]] }}</ref>
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.ᱮᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=15 October 2024 |title=ISSF World Cup: Sonam Uttam Maskar wins Silver Medal in Women's 10m Air Rifle event |url=https://newsonair.gov.in/issf-world-cup-sonam-uttam-maskar-wins-silver-medal-in-womens-10m-air-rifle-event/ |access-date=20 September 2024 |work=[[All India Radio]] }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤᱛᱣᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱫᱚᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱵᱷᱮᱱᱤᱞ ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱤᱵᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱚᱨᱥᱟ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱙᱘ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟ ᱥᱠᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱮ ᱖᱓᱔.᱑ ᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IE"/><ref>{{cite news |date=20 September 2026 |title=India wins first Asian Games 2026 medal with silver in 10m air rifle women's team |url=https://sportstar.thehindu.com/asian-games/india-silver-medal-10m-air-rifle-women-team-asian-games-2026-elavenil-sonam-vidarsa/article71487010.ece |access-date=20 September 2026 |work=[[Sportstar]] }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
ey97xfzdo11e496yfwd1pf4huif3pm9
᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
0
38111
198127
2026-09-22T06:23:29Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}} {{Infobox games | name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ | logo = 2026 Asian Games logo.svg | size = | caption = | motto = {{Nihongo|''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasi..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198127
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = {{Nihongo|''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ''|ここで、ひとつに|Koko de, hitotsu ni|lead=yes}}<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
8bk5y12ak2h02euhlln9zf8zag0d0uv
198131
198127
2026-09-22T06:32:03Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198131
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
et7d74s5cywrlgbqep57r2ieclh1tea
198142
198131
2026-09-22T07:15:43Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
added [[Category:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
198142
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]
3u2731r5md2gotgnil0v9hxewkv5ov7
198143
198142
2026-09-22T07:21:11Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198143
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ===
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref>
ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref>
==== ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}}
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ
|rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ)
|-
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ
|rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|-
|{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}}
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ
|᱑,᱑᱕᱘
|rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ)
|rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔
|-
|ᱣᱩᱥᱩ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|ᱡᱩᱰᱳ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ)
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱖,᱗᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱯᱮᱰᱮᱞ
|rowspan="2"|᱙᱘᱑
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|ᱴᱮᱱᱤᱥ
|rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ)
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ)
|rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}}
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|᱑,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ
|TBA
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]]
|ᱦᱚᱞ ᱑
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ)
|᱑᱕᱖
|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]]
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ)
|{{N/A}}
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱥᱠᱣᱟᱥ
|᱒,᱕᱖᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|}
==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ
|᱒,᱕᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|᱑,᱗᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}}
|rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]]
|ᱥᱮᱞᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]]
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ
|[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]]
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]]
|ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
|᱒,᱐᱐᱒
|rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]]
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}}
|[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒,᱖᱐᱒
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}}
|rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]]
|ᱜᱚᱞᱯᱷ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}}
|[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]]
|ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
|᱒,᱑᱗᱔
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]]
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|᱒,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="3"|{{ill|Okazaki Central Park|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}}
|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔,᱖᱗᱓
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ
|ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱐,᱐᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ
|[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ)
|{{N/A}}
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]]
|[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ
|[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]]
|ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ
|᱑,᱓᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
|ᱦᱚᱞ B
|rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]]
|ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ
|TBA
|rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱦᱚᱞ C
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)
|TBA
|-
|ᱦᱚᱞ D
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|TBA
|-
|rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F
|ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ
|TBA
|-
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]]
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ
|rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱑᱕,᱘᱙᱕
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ
|rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱥᱩᱴᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|᱖,᱕᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|}
==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ====
{|class="wikitable sortable"
!ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ
!ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]]
|rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱖,᱑᱐᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]]
|[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]]
|ᱨᱳᱭᱤᱝ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
|᱑,᱖᱓᱐
|rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱔᱗,᱘᱕᱓
|-
|[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]]
|rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕᱐,᱘᱘᱙
|-
|{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱒,᱒᱐᱐
|-
|[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]]
|[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ)
|᱓,᱖᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|[[ᱠᱳᱛᱳ]]
|rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]]
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ
|᱑,᱕᱐᱐
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]
enkkh5g25ih25cylr2xeq3wli1jooej
198148
198143
2026-09-22T07:24:51Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
/* ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ */
198148
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ===
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref>
ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref>
==== [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}}
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ
|rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ)
|-
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ
|rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|-
|{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}}
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ
|᱑,᱑᱕᱘
|rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ)
|rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔
|-
|ᱣᱩᱥᱩ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|ᱡᱩᱰᱳ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ)
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱖,᱗᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱯᱮᱰᱮᱞ
|rowspan="2"|᱙᱘᱑
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|ᱴᱮᱱᱤᱥ
|rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ)
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ)
|rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}}
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|᱑,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ
|TBA
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]]
|ᱦᱚᱞ ᱑
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ)
|᱑᱕᱖
|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]]
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ)
|{{N/A}}
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱥᱠᱣᱟᱥ
|᱒,᱕᱖᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|}
==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ
|᱒,᱕᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|᱑,᱗᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}}
|rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]]
|ᱥᱮᱞᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]]
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ
|[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]]
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]]
|ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
|᱒,᱐᱐᱒
|rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]]
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}}
|[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒,᱖᱐᱒
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}}
|rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]]
|ᱜᱚᱞᱯᱷ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}}
|[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]]
|ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
|᱒,᱑᱗᱔
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]]
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|᱒,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="3"|{{ill|Okazaki Central Park|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}}
|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔,᱖᱗᱓
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ
|ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱐,᱐᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ
|[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ)
|{{N/A}}
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]]
|[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ
|[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]]
|ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ
|᱑,᱓᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
|ᱦᱚᱞ B
|rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]]
|ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ
|TBA
|rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱦᱚᱞ C
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)
|TBA
|-
|ᱦᱚᱞ D
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|TBA
|-
|rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F
|ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ
|TBA
|-
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]]
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ
|rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱑᱕,᱘᱙᱕
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ
|rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱥᱩᱴᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|᱖,᱕᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|}
==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ====
{|class="wikitable sortable"
!ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ
!ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]]
|rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱖,᱑᱐᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]]
|[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]]
|ᱨᱳᱭᱤᱝ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
|᱑,᱖᱓᱐
|rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱔᱗,᱘᱕᱓
|-
|[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]]
|rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕᱐,᱘᱘᱙
|-
|{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱒,᱒᱐᱐
|-
|[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]]
|[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ)
|᱓,᱖᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|[[ᱠᱳᱛᱳ]]
|rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]]
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ
|᱑,᱕᱐᱐
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]
gs0h592s4rdinruhdvr1zhfmbni98bd
198154
198148
2026-09-22T07:49:50Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198154
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ===
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref>
ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref>
==== [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}}
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ
|rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ)
|-
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ
|rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|-
|{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}}
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ
|᱑,᱑᱕᱘
|rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ)
|rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔
|-
|ᱣᱩᱥᱩ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|ᱡᱩᱰᱳ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ)
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱖,᱗᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱯᱮᱰᱮᱞ
|rowspan="2"|᱙᱘᱑
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|ᱴᱮᱱᱤᱥ
|rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ)
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ)
|rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}}
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|᱑,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ
|TBA
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]]
|ᱦᱚᱞ ᱑
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ)
|᱑᱕᱖
|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]]
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ)
|{{N/A}}
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱥᱠᱣᱟᱥ
|᱒,᱕᱖᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|}
==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ
|᱒,᱕᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|᱑,᱗᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}}
|rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]]
|ᱥᱮᱞᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]]
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ
|[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]]
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]]
|ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
|᱒,᱐᱐᱒
|rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]]
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}}
|[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒,᱖᱐᱒
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}}
|rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]]
|ᱜᱚᱞᱯᱷ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}}
|[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]]
|ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
|᱒,᱑᱗᱔
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]]
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|᱒,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="3"|{{ill|Okazaki Central Park|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}}
|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔,᱖᱗᱓
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ
|ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱐,᱐᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ
|[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ)
|{{N/A}}
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]]
|[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ
|[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]]
|ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ
|᱑,᱓᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
|ᱦᱚᱞ B
|rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]]
|ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ
|TBA
|rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱦᱚᱞ C
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)
|TBA
|-
|ᱦᱚᱞ D
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|TBA
|-
|rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F
|ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ
|TBA
|-
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]]
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ
|rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱑᱕,᱘᱙᱕
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ
|rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱥᱩᱴᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|᱖,᱕᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|}
==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ====
{|class="wikitable sortable"
!ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ
!ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]]
|rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱖,᱑᱐᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]]
|[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]]
|ᱨᱳᱭᱤᱝ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
|᱑,᱖᱓᱐
|rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱔᱗,᱘᱕᱓
|-
|[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]]
|rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕᱐,᱘᱘᱙
|-
|{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱒,᱒᱐᱐
|-
|[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]]
|[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ)
|᱓,᱖᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|[[ᱠᱳᱛᱳ]]
|rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]]
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ
|᱑,᱕᱐᱐
|}
=== ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ===
ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=refugeeteam />
{| class="wikitable collapsible" style="width:100%;"
|-
! ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|work=AINAGOC|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|title=Partcipants / NOCs|publisher=Bornan Sports Technology|access-date=9 September 2026}}</ref>
|-
|
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flagIOC2|AFG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|50}}
*{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} * [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ]] (᱒)</small><ref name=refugeeteam />
*{{flagIOC2|BRN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|128}}
*{{flagIOC2|BAN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|187}}
*{{flagIOC2|BHU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}}
*{{flagIOC2|BRU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|6}}
*{{flagIOC2|CAM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|60}}
*{{flagIOC2|CHN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|811}}
*{{flagIOC2|PRK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|107}}
*{{flagIOC2|HKG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|581}}
*{{flagIOC2|IND|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|500}}
*{{flagIOC2|INA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|436}}
*{{flagIOC2|IRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|305}}
*{{flagIOC2|IRQ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|14}}
*{{flagIOC2|JPN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|927}}
*{{flagIOC2|JOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|73}}
*{{flagIOC2|KAZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|557}}
*{{flagIOC2|KUW|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|119}}
*{{flagIOC2|KGZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|169}}
*{{flagIOC2|LAO|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|66}}
*{{flagIOC2|LBN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|40}}
*{{flagIOC2|MAC|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|85}}
*{{flagIOC2|MAS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|349}}
*{{flagIOC2|MDV|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|42}}
*{{flagIOC2|MGL|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|299}}
*{{flagIOC2|MYA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|59}}
*{{flagIOC2|NEP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|136}}
*{{flagIOC2|OMA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|71}}
*{{flagIOC2|PAK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|165}}
*{{flagIOC2|PLE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|70}}
*{{flagIOC2|PHI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|452}}
*{{flagIOC2|QAT|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|254}}
*{{flagIOC2|KSA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|138}}
*{{flagIOC2|SGP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|302}}
*{{flagIOC2|KOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|787}}
*{{flagIOC2|SRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|156}}
*{{flagIOC2|SYR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|37}}
*{{flagIOC2|TPE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|480}}
*{{flagIOC2|TJK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|102}}
*{{flagIOC2|THA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|690}}
*{{flagIOC2|TLS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}}
*{{flagIOC2|TKM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|35}}
*{{flagIOC2|UAE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|153}}
*{{flagIOC2|UZB|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|396}}
*{{flagIOC2|VIE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|348}}
*{{flagIOC2|YEM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|17}}
{{div col end}}
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]
b2uw5wikii406pnfauxsy8a213ieb7x
198160
198154
2026-09-22T08:46:18Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198160
wikitext
text/x-wiki
{{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}}
{{Infobox games
| name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| logo = 2026 Asian Games logo.svg
| size =
| caption =
| motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref>
| host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ
| nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>)
| athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies -->
| events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref>
| opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖
| opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}}
| closed_by =
| athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| judge_oath =
| torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]
| stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
| website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org]
| SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]]
| SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]''
| Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]]
| Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]''
}}
{{2026 Asian Games}}
'''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾
== ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ==
ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
|+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ
|-
! ᱥᱚᱦᱚᱨ
! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ
| align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ'''
|-
||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}'''
||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ'''
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ===
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref>
ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref>
==== [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}}
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ
|rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ)
|-
|rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ
|rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|-
|{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}}
|ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ
|᱑,᱑᱕᱘
|rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ)
|rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔
|-
|ᱣᱩᱥᱩ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|ᱡᱩᱰᱳ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ
|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ)
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱖,᱗᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱯᱮᱰᱮᱞ
|rowspan="2"|᱙᱘᱑
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|ᱴᱮᱱᱤᱥ
|rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ)
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|-
|colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}}
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ)
|rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}}
|᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
|᱑,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ
|TBA
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]]
|ᱦᱚᱞ ᱑
|ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ)
|᱑᱕᱖
|ᱱᱟᱶᱟ
|-
|rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]]
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ
|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}}
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ)
|{{N/A}}
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]]
|ᱥᱠᱣᱟᱥ
|᱒,᱕᱖᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|}
==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ====
{|class="wikitable sortable"
!colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]]
|ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ
|᱒,᱕᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ
|ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|᱑,᱗᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}}
|rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]]
|ᱥᱮᱞᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]]
|ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ
|{{N/A}}
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ
|[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]]
|ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]]
|ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ
|᱒,᱐᱐᱒
|rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]]
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱓,᱕᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}}
|[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒,᱖᱐᱒
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}}
|rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]]
|ᱜᱚᱞᱯᱷ
|TBA
|-
|colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}}
|[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]]
|ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ
|᱒,᱑᱗᱔
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]]
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|᱒,᱐᱐᱐
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="3"|{{ill|Okazaki Central Park|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}}
|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]]
|ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔,᱖᱗᱓
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ
|ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱐,᱐᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ
|[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ)
|{{N/A}}
|rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
|-
|colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]]
|[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ
|[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]]
|ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ
|᱑,᱓᱐᱐
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
|ᱦᱚᱞ B
|rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]]
|ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ
|TBA
|rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱦᱚᱞ C
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ)
|TBA
|-
|ᱦᱚᱞ D
|ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ
|TBA
|-
|rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F
|ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ
|TBA
|-
|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]]
|rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]]
|ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ
|rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
|-
|colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱑᱕,᱘᱙᱕
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ
|-
|colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ
|rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱥᱩᱴᱤᱝ
|TBA
|-
|colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]]
|ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ
|᱖,᱕᱐᱐
|rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱔᱕,᱐᱐᱐
|-
|colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]]
|ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ)
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|}
==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ====
{|class="wikitable sortable"
!ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
!ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ
!ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ
!ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
!ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ
!ᱦᱟᱞᱚᱛ
|-
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]]
|rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱒᱖,᱑᱐᱙
|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]]
|[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]]
|ᱨᱳᱭᱤᱝ
|TBA
|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}}
|[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]]
|ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ
|᱑,᱖᱓᱐
|rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]]
|[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ)
|᱔᱗,᱘᱕᱓
|-
|[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]
|[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]]
|rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ)
|᱕᱐,᱘᱘᱙
|-
|{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}}
|[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱒,᱒᱐᱐
|-
|[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]]
|[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]]
|ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ)
|᱓,᱖᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]]
|[[ᱠᱳᱛᱳ]]
|rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]]
|ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ)
|᱑᱐,᱐᱐᱐
|-
|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]]
|[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]]
|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ
|᱑,᱕᱐᱐
|}
=== ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ===
ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=refugeeteam />
{| class="wikitable collapsible" style="width:100%;"
|-
! ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|work=AINAGOC|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|title=Partcipants / NOCs|publisher=Bornan Sports Technology|access-date=9 September 2026}}</ref>
|-
|
{{div col|colwidth=20em}}
*{{flagIOC2|AFG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|50}}
*{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} * [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ]] (᱒)</small><ref name=refugeeteam />
*{{flagIOC2|BRN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|128}}
*{{flagIOC2|BAN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|187}}
*{{flagIOC2|BHU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}}
*{{flagIOC2|BRU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|6}}
*{{flagIOC2|CAM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|60}}
*{{flagIOC2|CHN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|811}}
*{{flagIOC2|PRK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|107}}
*{{flagIOC2|HKG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|581}}
*{{flagIOC2|IND|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|500}}
*{{flagIOC2|INA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|436}}
*{{flagIOC2|IRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|305}}
*{{flagIOC2|IRQ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|14}}
*{{flagIOC2|JPN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|927}}
*{{flagIOC2|JOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|73}}
*{{flagIOC2|KAZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|557}}
*{{flagIOC2|KUW|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|119}}
*{{flagIOC2|KGZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|169}}
*{{flagIOC2|LAO|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|66}}
*{{flagIOC2|LBN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|40}}
*{{flagIOC2|MAC|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|85}}
*{{flagIOC2|MAS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|349}}
*{{flagIOC2|MDV|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|42}}
*{{flagIOC2|MGL|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|299}}
*{{flagIOC2|MYA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|59}}
*{{flagIOC2|NEP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|136}}
*{{flagIOC2|OMA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|71}}
*{{flagIOC2|PAK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|165}}
*{{flagIOC2|PLE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|70}}
*{{flagIOC2|PHI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|452}}
*{{flagIOC2|QAT|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|254}}
*{{flagIOC2|KSA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|138}}
*{{flagIOC2|SGP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|302}}
*{{flagIOC2|KOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|787}}
*{{flagIOC2|SRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|156}}
*{{flagIOC2|SYR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|37}}
*{{flagIOC2|TPE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|480}}
*{{flagIOC2|TJK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|102}}
*{{flagIOC2|THA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|690}}
*{{flagIOC2|TLS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}}
*{{flagIOC2|TKM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|35}}
*{{flagIOC2|UAE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|153}}
*{{flagIOC2|UZB|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|396}}
*{{flagIOC2|VIE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|348}}
*{{flagIOC2|YEM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|17}}
{{div col end}}
|}
=== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ ===
᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=Asian Games 2026 Events: Full Schedule & Sports List |url=https://asiasportshub.com/asian-games-events/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX]], [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]], [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]], [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]], [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (open water swimming)|ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="cricket&mixedmartialarts" /> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱮᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=DECISIONS 103rd OCA EXECUTIVE BOARD MEETING |url=https://oca.asia/media/attachments/memberships_subcommittee/5/Decision_-_103rd_OCA_EB_Meeting_5ypY8y4.pdf |website=[[Olympic Council of Asia]] |access-date=2 September 2026}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=OCA approves Virtual Taekwondo for Aichi-Nagoya Asian Games|url=https://oca.asia/news/7404-oca-approves-virtual-taekwondo-for-aichi-nagoya-asian-games.html|date=2 June 2026|work=Olympic Council of Asia}}</ref>
{|class="wikitable" width=100%
|-
!᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/sports/|title=Sports|work=AINAGOC|access-date=4 August 2026}}</ref>
|-
|
{{div col|colwidth=20em}}
*ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ
**{{GamesSport|Artistic swimming|Events=2|Image=yes}}
**{{GamesSport|Diving|Events=10|Image=yes}}
**{{GamesSport|Swimming|Events=41|Image=yes}}
**{{GamesSport|Water polo|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Archery|Events=10|Image=yes}}
*{{GamesSport|Athletics|Events=50|Image=yes}}
*{{GamesSport|Badminton|Events=7|Image=yes}}
*ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ
**{{GamesSport|Baseball|Events=1|Image=yes}}
**{{GamesSport|Softball|Events=1|Image=yes}}
*ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ
**{{GamesSport|Basketball|Events=2|Image=yes}}
**{{GamesSport|3x3 basketball|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Boxing|Events=11|Image=yes}}
*{{GamesSport|Breaking|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Canoeing|Image=yes}}
**ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ <small>(᱖)</small>
**ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ <small>(᱑᱒)</small>
*ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ
**{{GamesSport|Ju-jitsu|Events=8|Image=yes}}
**{{GamesSport|Kurash|Events=6|Image=yes}}
**{{GamesSport|Mixed martial arts|Events=6|Image=yes}}
*{{GamesSport|Cricket|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Cycling|Image=yes}}
**BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ <small>(᱒)</small>
**ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX <small>(᱒)</small>
**ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ <small>(᱒)</small>
**ᱨᱳᱰ <small>(᱔)</small>
**ᱴᱨᱮᱠ <small>(᱑᱒)</small>
*[[File:Equestrian pictogram.svg|20px]] [[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (Equestrian)]] <small>([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ|''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'']])</small>
**ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ <small>(᱒)</small>
**ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ <small>(᱒)</small>
**ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ <small>(᱓)</small>
*{{GamesSport|Esports|Events=11|Image=yes}}
*{{GamesSport|Fencing|Events=12|Image=yes}}
*{{GamesSport|Field hockey|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Football|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Golf|Events=4|Image=yes}}
*{{GamesSport|Gymnastics|Image=yes}}
**ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ <small>(᱑᱔)</small>
**ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ <small>(᱒)</small>
**ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ <small>(᱒)</small>
*{{GamesSport|Handball|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Judo|Events=15|Image=yes}}
*{{GamesSport|Kabaddi|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Karate|Events=15|Image=yes}}
*{{GamesSport|Modern pentathlon|Events=4|Image=yes}}
*{{GamesSport|Padel|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Rowing|Events=14|Image=yes}}
*{{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Sailing|Events=14|Image=yes}}
*{{GamesSport|Sepak takraw|Events=6|Image=yes}}
*{{GamesSport|Shooting|Events=28|Image=yes}}
*{{GamesSport|Skateboarding|Events=4|Image=yes}}
*{{GamesSport|Sport climbing|Events=6|Image=yes}}
*{{GamesSport|Squash|Events=5|Image=yes}}
*{{GamesSport|Surfing|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Table tennis|Events=7|Image=yes}}
*{{GamesSport|Taekwondo|Image=yes}}
** ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑᱐)</small>
** ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑)</small>
*ᱴᱮᱱᱤᱥ
**{{GamesSport|Soft tennis|Events=5|Image=yes}}
**{{GamesSport|Tennis|Events=5|Image=yes}}
*{{GamesSport|Teqball|Events=5|Image=yes}}
*{{GamesSport|Triathlon|Events=3|Image=yes}}
*ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ
**{{GamesSport|Beach volleyball|Events=2|Image=yes}}
**{{GamesSport|Volleyball|Events=2|Image=yes}}
*{{GamesSport|Weightlifting|Events=16|Image=yes}}
*{{GamesSport|Wrestling|Events=18|Image=yes}}
*{{GamesSport|Wushu|Events=15|Image=yes}}
{{div col end}}
|}
* ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ:
# [[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] ([[ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱠᱩᱨᱟᱥ]] ([[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
# [[ᱡᱩᱡᱤᱛᱥᱩ]] ([[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]])
* ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ:
# [[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]]
# [[ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ]]
# [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]]
* ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ:
# [[ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ]]/[[ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ]]
# [[ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ]]
* ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ:
# [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]<ref name="cricket&mixedmartialarts">{{Cite web|title=Asian Games: Cricket, mixed martial arts added to 2026 program |url=https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |access-date=29 April 2025 |website=[[Kyodo News]]|date=29 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429074350/https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |archive-date=29 April 2025 |url-status=live}}</ref>
# [[ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Asian Games 2026 to include 11 medal events in esports – full list|url=https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list|date=21 February 2025|website=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221190044/https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list |archive-date=21 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Aichi-Nagoya Asian Games Embraces 11 Esports Titles, Excludes Dota 2 |url=https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |date=21 February 2025|website=The Esports Advocate |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225134528/https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |archive-date=25 February 2025 |url-status=live}}</ref>
# [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=MMA Officially Included in the 2026 Aichi-Nagoya Asian Games |url=https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |date=7 March 2025 |website=Asian MMA Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20250308034758/https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |archive-date=8 March 2025 |url-status=live}}</ref>
# [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]]<ref>{{Cite web|title=OCA includes padel at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|url=https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|date=17 November 2025|work=Olympic Council of Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215042056/https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|archive-date=15 December 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Padel confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|date=6 March 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260524042905/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|archive-date=24 May 2026|url-status=live}}</ref>
# [[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]]<ref>{{Cite web |title=Asian Games 2026 Squash 1st final event – 27 sep |url=https://asiasportshub.com/event/asian-games-squash-1st-final-event/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US}}</ref>
# [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]]<ref>{{Cite web|title=Teqball confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153|date=13 February 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260517170428/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153/|archive-date=17 May 2026|url-status=live}}</ref>
# ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]
8blncfeqh2454unslb5g0ez15d2ljym
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Infobox games
10
38112
198128
2026-09-22T06:27:49Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{infobox | bodyclass = vevent | title = {{{name|}}} | titleclass = summary | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{size|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = {{#if:{{{host_city|}}}|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ}} | data1 = {{if empty | {{{host_city|}}} | {{{host|}}} }} | class1 = location | label2 = ᱫᱤᱥᱚᱢ | data2 = {{{..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198128
wikitext
text/x-wiki
{{infobox
| bodyclass = vevent
| title = {{{name|}}}
| titleclass = summary
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{logo|}}}|size={{{size|}}}|alt={{{logo_alt|}}}}}
| caption = {{{caption|}}}
| label1 = {{#if:{{{host_city|}}}|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ}}
| data1 = {{if empty | {{{host_city|}}} | {{{host|}}} }}
| class1 = location
| label2 = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| data2 = {{{country|}}}
| label3 = ᱥᱞᱳᱜᱟᱱ
| data3 = {{{motto|}}}
| label4 = {{#if:{{{organiser|}}}|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ|{{#if:{{{organizer|}}}|ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ}}}}{{#if: {{Detect singular|{{{organiser|{{{organizer|}}}}}}}}|| ᱠᱚ}}
| data4 = {{if empty|{{{organiser|}}}|{{{organizer|}}}}}
| label5 = ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ
| data5 = {{{edition|}}}
| label6 = {{#if:{{{provinces_and_territories|}}}|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ}}
| data6 = {{if empty| {{{provinces_and_territories|}}} | {{{nations|}}} }}
| label7 = ᱫᱚᱞ ᱠᱚ
| data7 = {{{teams|}}}
| label8 = ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ
| data8 = {{{debuting_countries|}}}
| label9 = ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ
| data9 = {{{athletes|}}}
| label10 = ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ{{#if: {{Detect singular|{{{sports|}}}}}|| ᱠᱚ}}
| data10 = {{{sports|}}}
| label11 = ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ
| data11 = {{{events|}}}
| label12 = ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| class12 = location
| data12 = {{{opening_city|}}}
| label13 = {{#if:{{{opening_link|}}}|[[{{{opening_link|}}}|ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ]]|ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ}}
| data13 = {{{opening|}}}
| label14 = {{#if:{{{closing_link|}}}|[[{{{closing_link|}}}|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ]]|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ}}
| data14 = {{{closing|}}}
| label15 = ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱚ
| data15 = {{{dates|}}}
| label16 = ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ
| data16 = {{{opened_by|}}}
| label17 = ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ
| data17 = {{{closed_by|}}}
| label18 = ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ
| data18 = {{{athlete_oath|}}}
| label19 = ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ
| data19 = {{{judge_oath|}}}
| label20 = ᱠᱳᱪ ᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ
| data20 = {{{coach_oath|}}}
| label21 = {{#if:{{{torch_label|}}}|{{{torch_label}}}|ᱢᱚᱥᱟᱞ ᱡᱩᱞᱤᱡ}}
| data21 = {{{torch_lighter|}}}
| label22 = ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱢᱚᱥᱟᱞ
| data22= {{{Paralympic_torch|}}}
| label23 = {{#if:{{{Kings_Baton|}}}|[[King's Baton Relay|ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱜ ᱵᱮᱴᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱟᱹᱲᱤᱡ]]|{{#if:{{{Queens_Baton|}}}|[[King's Baton Relay|ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱵᱮᱴᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱟᱹᱲᱤᱡ]]}}}}{{#if: {{Detect singular|{{{Kings_Baton|{{{Queens_Baton|}}}}}}}}|| ᱠᱚ}}
| data23 = {{if empty|{{{Kings_Baton|}}}|{{{Queens_Baton|}}}}}
| label24 = ᱮᱱᱛᱷᱮᱢ
| data24 = {{{anthem|}}}
| label25 = ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ
| data25 = {{{stadium|}}}
| label26 = ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ
| data26 ={{{venues|}}}
|label27 = ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ
|data27 = {{{Paralympic_stadium|}}}
|label28 = ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱴᱷᱟᱶ
|data28 = {{{ceremony_venue|}}}
|label29 = ᱫᱟᱹᱲ ᱡᱤᱞᱤᱧ
|data29 = {{{length|}}}
|label30 = ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ (US$)
|data30 = {{{ind_prize|}}}
|label31 = ᱫᱚᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ (US$)
|data31 = {{{team_prize|}}}
|label32 = ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ
|data32= {{{website|}}}
|data33 = {{{module|}}}
| header34 = {{#if: {{{gold_o|}}}{{{gold_w|}}}{{{silver_o|}}}{{{silver_w|}}}{{{bronze_o|}}}{{{bronze_w|}}} | ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ }}
| header35 = {{#if:{{{gold_o|}}}{{{silver_o|}}}{{{bronze_o|}}} | ᱫᱚᱞ {{#if:{{{gold_w|}}}{{{silver_w|}}}{{{bronze_w|}}}|(ᱚᱯᱮᱱ)}}}}
| label36 = {{Gold1}}
| data36 = {{{gold_o|}}}
| label37 = {{Silver2}}
| data37 = {{{silver_o|}}}
| label38 = {{Bronze3}}
| data38 = {{{bronze_o|}}}
| header39 = {{#if:{{{gold_w|}}}{{{silver_w|}}}{{{bronze_w|}}} | ᱫᱚᱞ {{#if:{{{gold_o|}}}{{{silver_o|}}}{{{bronze_o|}}}|(ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)}}}}
| label40 = {{Gold1}}
| data40 = {{{gold_w|}}}
| label41 = {{Silver2}}
| data41 = {{{silver_w|}}}
| label42 = {{Bronze3}}
| data42 = {{{bronze_w|}}}
| header43 = {{#if:{{{board1_o|}}}{{{board2_o|}}}{{{board3_o|}}}{{{board4_o|}}}{{{board5_o|}}} | ᱮᱠᱞᱟ {{#if:{{{board1_w|}}}|(ᱚᱯᱮᱱ)}}}}
| label44 = {{#if:{{{board2_o|}}}|ᱵᱳᱨᱰ ᱑}}
| data44 = {{{board1_o|}}}
| label45 = ᱵᱳᱨᱰ ᱒
| data45 = {{{board2_o|}}}
| label46 = ᱵᱳᱨᱰ ᱓
| data46 = {{{board3_o|}}}
| label47 = ᱵᱳᱨᱰ ᱔
| data47 = {{{board4_o|}}}
| label48 = ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ
| data48 = {{{board5_o|}}}
| header49 = {{#if:{{{board1_w|}}}{{{board2_w|}}}{{{board3_w|}}}{{{board4_w|}}}{{{board5_w|}}} | ᱮᱠᱞᱟ {{#if:{{{board1_o|}}}|(ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)}}}}
| label50 = {{#if:{{{board2_w|}}}|ᱵᱳᱨᱰ ᱑}}
| data50 = {{{board1_w|}}}
| label51 = ᱵᱳᱨᱰ ᱒
| data51 = {{{board2_w|}}}
| label52 = ᱵᱳᱨᱰ ᱓
| data52 = {{{board3_w|}}}
| label53 = ᱵᱳᱨᱰ ᱔
| data53 = {{{board4_w|}}}
| label54 = ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ
| data54 = {{{board5_w|}}}
| header55 = {{#if:{{{Gaprindashvili|}}}|[[Nona Gaprindashvili Trophy|ᱜᱟᱯᱨᱤᱱᱫᱟᱥᱵᱷᱤᱞᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ]]}}
| data56 = {{{Gaprindashvili|}}}
| header57 = {{#if:{{{SpreviousS|}}}{{{SnextS|}}}|ᱥᱤᱛᱩᱝ}}
| data58 = {{succession links
| left = {{link if exists|{{{SpreviousS|}}}}}
| right = {{link if exists|{{{SnextS|}}}}}
}}
| header59 = {{#if:{{{Sprevious|}}}{{{Snext|}}}|ᱨᱟᱵᱟᱝ}}
| data60 = {{succession links
| left = {{link if exists|{{{Sprevious|}}}}}
| right = {{link if exists|{{{Snext|}}}}}
}}
| header61 = {{#if:{{{Wprevious|}}}{{{Wnext|}}}|ᱨᱟᱵᱟᱝ}}
| data62 = {{succession links
| left = {{link if exists|{{{Wprevious|}}}}}
| right = {{link if exists|{{{Wnext|}}}}}
}}
| header63 = {{#if:{{{WpreviousS|}}}{{{WnextS|}}}|ᱥᱤᱛᱩᱝ}}
| data64 = {{succession links
| left = {{link if exists|{{{WpreviousS|}}}}}
| right = {{link if exists|{{{WnextS|}}}}}
}}
| belowstyle = border-top: solid 1px #aaa;
| below = {{succession links
| left = {{link if exists|{{{previous|{{{prev|}}}}}}}}
| right = {{link if exists|{{{next|}}}}}
}}
}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox games with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=[[Template:Infobox games]] ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ "_VALUE_" ᱵᱟᱝᱵᱟᱰᱟᱭ ᱯᱮᱨᱟᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ|ignoreblank=y| anthem | athlete_oath | athletes | board1_o | board1_w | board2_o | board2_w | board3_o | board3_w | board4_o | board4_w | board5_o | board5_w | bronze_o | bronze_w | caption | ceremony_venue | closed_by | closing | closing_link | coach_oath | country | dates | debuting_countries | edition | events | Gaprindashvili | gold_o | gold_w | host | host_city | ind_prize | judge_oath | Kings_Baton | length | logo | logo_alt | module | motto | name | nations | next | opened_by | opening | opening_city | opening_link | organiser | organizer | Paralympic_stadium | Paralympic_torch | prev | previous | provinces_and_territories | Queens_Baton | silver_o | silver_w | size | Snext | SnextS | sports | Sprevious | SpreviousS | stadium | team_prize | teams | torch_label | torch_lighter | venues | website | Wnext | WnextS | Wprevious | WpreviousS }}<noinclude>{{documentation}}</noinclude>
8zo3aazuow6uh5owpwjsflohg0x4dcv
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Link if exists
10
38113
198129
2026-09-22T06:29:49Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{#invoke:Link if exists|main}}<noinclude> {{Documentation}} </noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198129
wikitext
text/x-wiki
{{#invoke:Link if exists|main}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
gwa3wvz9yntx2rh5snp2dkuyjgvkzig
ᱢᱳᱰᱩᱞ:Link if exists
828
38114
198130
2026-09-22T06:31:02Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"require('strict') local p = {} local function titleExistsUnprotected(titleObject) return titleObject.exists end -- test for title existing -- if we get an error accessing titleObject.exists, assume it doesn't exist local function titleExists(titleObject) local success, exists = pcall(titleExistsUnprotected, titleObject) return success and exists end function p._main(args) local title = args[1] if not ti..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198130
Scribunto
text/plain
require('strict')
local p = {}
local function titleExistsUnprotected(titleObject)
return titleObject.exists
end
-- test for title existing
-- if we get an error accessing titleObject.exists, assume it doesn't exist
local function titleExists(titleObject)
local success, exists = pcall(titleExistsUnprotected, titleObject)
return success and exists
end
function p._main(args)
local title = args[1]
if not title then
return title
end
local display = args[2] or title
title = args.prefix and args.prefix..':'..title or title
local titleObject = mw.title.new(title, args.nsp)
local result = ''
if titleObject and titleExists(titleObject) then
-- use prefix only if args[2] is empty/false
display = args[2] or title
result = result..'[['
result = result..(titleObject.namespace ~= 0 and ':' or '')
result = result..(titleObject.fullText ~= display and titleObject.fullText..'|' or '')
result = result..display..']]'
elseif not args.hide_display then
result = result..(args.color and '<span style="color:'..args.color..'">' or '')
result = result..display
result = result..(args.color and '</span>' or '')
end
return result
end
function p.main(frame)
local getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
local args = getArgs(frame)
return p._main(args) or ""
end
return p
0oaig3kqduvuak0u5ultcaih17gwt73
ᱪᱷᱟᱸᱪ:2026 Asian Games
10
38115
198132
2026-09-22T06:34:41Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Multi-sport event sidebar | preset = Asian Games | name = 2026 Asian Games | collapsible = no | content = *[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ|ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ]] *{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱩᱛ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198132
wikitext
text/x-wiki
{{Multi-sport event sidebar
| preset = Asian Games
| name = 2026 Asian Games
| collapsible = no
| content =
*[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ|ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ]]
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]]|<span style="color:gray;">ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ</span>}} ([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]])
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ|ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ|ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ]]|<span style="color:gray;">ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ]]|<span style="color:gray;">ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ|ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ</span>}} <!--({{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ</span>}})-->
<!-- *{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ</span>}} -->
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ</span>}}
*[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]
| organizations =
* '''[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱮ.ᱡᱤ.ᱮᱯᱷ (AGF)]]'''
}}<noinclude>
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱭᱤᱰᱵᱟᱨ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ]]
</noinclude>
brsyawu4k3459yzy2lrymtii0bsyq8l
198135
198132
2026-09-22T06:38:05Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198135
wikitext
text/x-wiki
{{Multi-sport event sidebar
| preset = Asian Games
| name = ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| collapsible = no
| content =
*[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ|ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ]]
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]]|<span style="color:gray;">ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ</span>}} ([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]])
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ|ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ|ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ]]|<span style="color:gray;">ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ]]|<span style="color:gray;">ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ|ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ</span>}} <!--({{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ</span>}})-->
<!-- *{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ</span>}} -->
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ</span>}}
*[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]
| organizations =
* '''[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱮ.ᱡᱤ.ᱮᱯᱷ]]'''
}}<noinclude>
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱭᱤᱰᱵᱟᱨ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ]]
</noinclude>
9c223lhuys7fpjg8l9song4bqai8szi
198176
198135
2026-09-22T10:48:18Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198176
wikitext
text/x-wiki
{{Multi-sport event sidebar
| preset = Asian Games
| name = ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ
| collapsible = no
| content =
*[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ|ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ]]
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ]]|<span style="color:gray;">ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ</span>}} ([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ|ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]])
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ|ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ|ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ|ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ]]|<span style="color:gray;">ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ]]|<span style="color:gray;">ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ|ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱴᱮᱵᱚᱞ</span>}} <!--({{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ</span>}})-->
<!-- *{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ</span>}} -->
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ]]|<span style="color:gray;">ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ</span>}}
*{{#ifexist:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ|[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ|ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ]]|<span style="color:gray;">ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ</span>}}
*[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ#ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ|ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ]]
| organizations =
* '''[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ|ᱮ.ᱡᱤ.ᱮᱯᱷ]]'''
}}<noinclude>
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱭᱤᱰᱵᱟᱨ ᱴᱮᱢᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ]]
</noinclude>
ofd45bnjcig2nqap8mb8eacqk2yohp5
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Multi-sport event sidebar
10
38116
198133
2026-09-22T06:35:48Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Sidebar with collapsible lists | class = {{{class|}}} multi-sport-event-sidebar | templatestyles = Multi-sport event sidebar/styles.css | child templatestyles = {{Multi-sport event sidebar/Preset/{{{preset|None}}}|templatestyles}} | grandchild templatestyles = {{{templatestyles|}}} |centered list titles=y | name = Template:{{{template name|{{{name|<noinclude>Multi-sport event sidebar</noinclude>}}}}}} | topimage = {{{top im..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198133
wikitext
text/x-wiki
{{Sidebar with collapsible lists
| class = {{{class|}}} multi-sport-event-sidebar
| templatestyles = Multi-sport event sidebar/styles.css
| child templatestyles = {{Multi-sport event sidebar/Preset/{{{preset|None}}}|templatestyles}}
| grandchild templatestyles = {{{templatestyles|}}}
|centered list titles=y
| name = Template:{{{template name|{{{name|<noinclude>Multi-sport event sidebar</noinclude>}}}}}}
| topimage = {{{top image|{{Multi-sport event sidebar/Preset/{{{preset|None}}}|top image}}}}}
| pretitle = Part of a series on
| {{#ifeq:{{Yesno-yes|{{{collapsible|}}}}}|yes|list1title|title}} = [[{{{link|{{{name}}}}}}|{{{name}}}]]
| {{#ifeq:{{Yesno-yes|{{{collapsible|}}}}}|yes|list1|content1}} =
{{{content|}}}
{{#if:{{{organizations|}}}|{{flatlist|style=padding-top: 5px; text-align: center;}}
{{{organizations}}}
{{endflatlist}}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
b04xrpvp9fy1olij8rro8j3pfsladae
198136
198133
2026-09-22T06:39:21Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198136
wikitext
text/x-wiki
{{Sidebar with collapsible lists
| class = {{{class|}}} multi-sport-event-sidebar
| templatestyles = Multi-sport event sidebar/styles.css
| child templatestyles = {{Multi-sport event sidebar/Preset/{{{preset|None}}}|templatestyles}}
| grandchild templatestyles = {{{templatestyles|}}}
|centered list titles=y
| name = Template:{{{template name|{{{name|<noinclude>Multi-sport event sidebar</noinclude>}}}}}}
| topimage = {{{top image|{{Multi-sport event sidebar/Preset/{{{preset|None}}}|top image}}}}}
| pretitle = ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| {{#ifeq:{{Yesno-yes|{{{collapsible|}}}}}|yes|list1title|title}} = [[{{{link|{{{name}}}}}}|{{{name}}}]]
| {{#ifeq:{{Yesno-yes|{{{collapsible|}}}}}|yes|list1|content1}} =
{{{content|}}}
{{#if:{{{organizations|}}}|{{flatlist|style=padding-top: 5px; text-align: center;}}
{{{organizations}}}
{{endflatlist}}}}
}}<noinclude>
{{Documentation}}
</noinclude>
csceuwldxdea83731yixm41cyqapxvu
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Multi-sport event sidebar/Preset/Asian Games
10
38117
198134
2026-09-22T06:36:42Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"<onlyinclude><includeonly>{{#switch:{{{1}}} | templatestyles = | top image = [[File:Asian Games logo.svg|40px|alt=Asian Games logo|link=]] | #default = {{Error|Missing preset value: {{{1}}}}} }}</includeonly></onlyinclude> <nowiki>{{#switch:{{{1}}} | templatestyles = | top image = [[File:Asian Games logo.svg|40px|alt=Asian Games logo|link=]] | #default = {{Error|Missing preset value: {{{1}}}}} }}</nowiki>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198134
wikitext
text/x-wiki
<onlyinclude><includeonly>{{#switch:{{{1}}}
| templatestyles =
| top image = [[File:Asian Games logo.svg|40px|alt=Asian Games logo|link=]]
| #default = {{Error|Missing preset value: {{{1}}}}}
}}</includeonly></onlyinclude>
<nowiki>{{#switch:{{{1}}}
| templatestyles =
| top image = [[File:Asian Games logo.svg|40px|alt=Asian Games logo|link=]]
| #default = {{Error|Missing preset value: {{{1}}}}}
}}</nowiki>
ezke2s9me1gi0yhvvz4sloq9c76q137
ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ
0
38118
198137
2026-09-22T06:55:02Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ | native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}} | type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] | image = {{multiple image | border =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198137
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->
| name = ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|愛知県}}}}
| type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
| image = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| perrow = 1/2/2/2
| image1 = View of Westward from Sky Deck MIRAI360, Nishiki Naka Ward Nagoya 2022.jpg
| caption1 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ
| image2 = Atsuta Shrine.jpg
| caption2 = [[ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ]]
| image3 = Kōrankei.jpg
| caption3 = [[ᱠᱳᱨᱟᱱᱠᱮᱭ]]
| image4 = Castle in Inuyama.JPG
| caption4 = [[ᱤᱱᱩᱭᱟᱢᱟ ᱠᱤᱞᱟ]]
| image5 = Iragomisaki5.jpg
| caption5 = [[ᱠᱮᱯ ᱤᱨᱟᱜᱳ]]
| image6 = Tenshuhonmaru.jpg
| caption6 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ]]
| image7 = Tsushimajinja4.JPG
| caption7 = [[ᱛᱥᱩᱥᱤᱢᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ]]
}}
| translit_lang1 = ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ
| translit_lang1_type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ]]
| translit_lang1_info = {{lang|ja|愛知県}}
| translit_lang1_type1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ|ᱨᱳᱢᱟᱡᱤ]]
| translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Aichi-ken}}
| image_flag = Flag of Aichi Prefecture.svg
| flag_size = 100px
| image_blank_emblem = Emblem of Aichi Prefecture.svg
| blank_emblem_size = 80px
| blank_emblem_type = ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 8
| image_map1 =
| coordinates = {{coord|35|10|43|N|136|54|50|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Japan}}
| subdivision_type1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱩᱵᱩ]] ([[ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]])
| subdivision_type2 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ|ᱫᱤᱯ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱚᱱᱥᱩ]]
| seat_type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]]
| seat = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]
| parts_type = ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ
| parts_style = para
| p1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]: ᱗
| p2 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ|ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ]]: ᱕᱔
| leader_title = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱠᱚ|ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱦᱤᱫᱮᱭᱟᱠᱤ ᱳᱢᱩᱨᱟ]] (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ)
| area_total_km2 = 5172.92
| area_water_percent = 5.4
| area_rank = [[ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ|᱒᱗ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_footnotes =
| population_total = 7552873
| population_as_of = ᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙
| population_rank = [[ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ|᱔ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_density_km2 = auto
| demographics_type2 = ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (᱒᱐᱒᱒)
| demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |title=2020年度国民経済計算(2015年基準・2008SNA) : 経済社会総合研究所 - 内閣府|url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230924062316/https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |archive-date=24 September 2023 |access-date=18 May 2023 |website=内閣府ホームページ |language=ja}}</ref>
| demographics2_title1 = ᱜᱩᱴ
| demographics2_info1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱭᱮᱱ|JP¥]] ᱔᱓,᱐᱘᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ|US$]] ᱓᱑᱘.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| iso_code = JP-23
| website = {{URL|http://www.pref.aichi.jp/global/en/index.html}}
| module = {{Infobox place symbols
| embedded = yes
| country = ᱡᱟᱯᱟᱱ
| bird = [[Oriental scops owl]] (''Otus sunia japonicus'')
| fish = [[Kuruma prawn]] (''Penaeus japonicus'')
| flower = [[Kakitsubata]] (''Iris laevigata'')
| tree = Hananoki (''[[Acer pycnanthum]]'')
}}
| anthem = [[:ja:われらが愛知|ᱣᱟᱨᱮᱨᱟ ᱜᱟ ᱟᱭᱤᱪᱤ]]
}}
'''ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ''', 愛知県, Aichi-ken<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><nowiki>}} ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ </nowiki>[[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{rp|pages=11,126}} ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗,᱔᱖᱑,᱑᱑᱑ ({{as of|2025|01|01|lc=y}}) ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ {{convert|5172.92|km2|lk=on}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ {{convert|1442|PD/km2}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱭᱮ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱱᱳ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱧᱮᱱᱮᱞ ==
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱨ ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱩᱠᱭᱳ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱥᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱫᱚ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ, ᱪᱩᱵᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱮᱭᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱟᱨ ᱞᱮᱜᱳᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱥᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]]
cgobn3hrdu4ivi7xxixlatlpsw591xi
ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ
0
38119
198138
2026-09-22T07:08:21Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ | native_name = {{nobold|{{lang|ja|名古屋市}}}} | type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198138
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|名古屋市}}}}
| type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
<!-- images, nickname, motto --->| image = {{Multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| perrow = 1/2/3/2
| image1 = Nagoya Station - View from the Main Building in Nagoya Campus of Aichi University 2022-6-29.jpg
| alt1 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ
| caption1 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ|ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| image2 = Nagoya Castle 7.jpg
| alt2 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ
| caption2 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ]]
| image3 = Nagoya TV Tower & Spaceship-Aqua, Higashisakura Higashi Ward Nagoya 2020.jpg{{!}}
| alt3 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ
| caption3 = [[ᱥᱟᱠᱟᱭ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ|ᱥᱟᱠᱟᱭ]] ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ]]
| image4 = Atsuta shrine Saikan.jpg
| alt4 = ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ
| caption4 = [[ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ]]
| image5 = Arimatsu Historic Townscape, Midori Ward Nagoya 2014.JPG
| alt5 = ᱟᱨᱤᱢᱟᱛᱥᱩ
| caption5 = [[ᱟᱨᱤᱢᱟᱛᱥᱩ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱟᱨᱤᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| image6 = View of Osu Intersection & Monzen-cho-Dori St., Monzen-cho Naka Ward Nagoya 2022.jpg
| alt6 = ᱳᱥᱩ
| caption6 = [[ᱳᱥᱩ]]
| image7 = Higashiyama sky tower.jpg
| alt7 = ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ
| caption7 = [[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ]]
| image8 = Garden Pier of Nagoya Port, May 2026.jpg
| alt8 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ
| caption8 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
}}
| image_size =
| alt =
| caption =
| image_flag = Flag of Nagoya, Aichi.svg
| flag_alt =
| image_seal = Emblem of Nagoya, Aichi.svg
| nickname = ᱪᱩᱠᱭᱳ (中京), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱣᱥᱴᱚᱱ]]
| motto = <!-- maps and coordinates ------>
| map_size1 = 300
| map_alt1 =
| map_caption1 = {{color box|#ad4ce6}} [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| image_dot_map =
| dot_mapsize =
| dot_map_base_alt =
| dot_map_alt =
| dot_map_caption =
| dot_x =
| dot_y =
| pushpin_map = Japan Aichi Prefecture#Japan Chubu #Japan
| pushpin_map_size = 300
| pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
| pushpin_alt =
| pushpin_caption =
| coordinates = {{Coord|35|11|N|136|54|E|region:JP-23|display=it}}
| coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) -->
| coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
<!-- location ------------------>| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱡᱟᱯᱟᱱ
| subdivision_type1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱩᱵᱩ]] ([[ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]])
| subdivision_type2 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
| subdivision_name2 = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 = <!-- established --------------->
| established_title = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ
| established_date = ᱑᱙᱙ ᱮᱰᱤ
| established_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ
| established_date2 = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱘᱙
| founder =
| named_for = <!-- seat, smaller parts ------->
| seat_type = <!-- defaults to: Seat -->
| seat = <!-- government type, leaders -->
| government_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
| leader_title2 =
| leader_name2 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 -->
<!-- display settings --------->| area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink -->
| area_total_km2 = 326.45
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_water_percent =
| area_note = <!-- elevation ----------------->
| elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
| elevation_m = <!-- population ---------------->
| population_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
| population_total = 2,337,864 ([[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|᱔ ᱟᱱᱟᱜ]])
| population_as_of = ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia|accessdate=15 August 2026|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013155105/http://demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live}}</ref>
| population_metro = 10,240,000 ([[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]])
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_demonym = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟᱱ
| population_note = <!-- time zone(s) -------------->
| time_zone1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ]]
| utc_offset1 = +09:00
<!-- postal codes, area code --->| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) -->
| area_code = <!-- blank fields (section 1) -->
| custom_label_sec1 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ
| custom_label1_sec1 = – ᱫᱟᱨᱮ
| custom_data1_sec1 = ᱠᱮᱢᱯᱷᱳᱨ ᱞᱚᱨᱮᱞ<br />''([[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]])''
| custom_label2_sec1 = – ᱵᱟᱦᱟ
| custom_data2_sec1 = [[Lilium]]
| custom_label3_sec1 =
| custom_data3_sec1 = <!-- blank fields (section 2) -->
| custom_label_sec2 = ᱯᱷᱳᱱ ᱮᱞ
| custom_data_sec2 = 052-972-2017
| custom_label1_sec2 = ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱱᱟ
| custom_data1_sec2 = 3-1-1 Sannomaru, Naka-ku, Nagoya-shi, Aichi-ken 460-0001
<!-- website, footnotes -------->| website = {{URL|http://www.city.nagoya.jp/}}
| footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.city.nagoya.jp/somu/page/0000025344.html |script-title=ja:平成23年6月1日現在の世帯数と人口(全市・区別) |language=ja |access-date=19 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110922060814/http://www.city.nagoya.jp/somu/page/0000025344.html |archive-date=22 September 2011 |url-status=dead }}</ref>
}}
{{Infobox Chinese
| pic = Nagoya (Chinese characters).svg
| piccap = ''[[ᱠᱟᱱᱡᱤ]]'' ᱛᱮ "ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ"
| picupright = 0.45
| kanji = 名古屋
| hiragana = なごや
| katakana = ナゴヤ
| romaji = Nagoya
}}
'''ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ''', 名古屋市, Nagoya-shi<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>}} ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ),<ref name="Population">{{cite web |url=https://www.city.nagoya.jp/shisei/category/67-5-5-0-0-0-0-0-0-0.html |title= Population of Nagoya City
|author= <!--Staff writer(s); no by-line.-->|publisher= Nagoya City Hall |access-date=11 October 2025 |url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011094137/https://www.city.nagoya.jp/shisei/category/67-5-5-0-0-0-0-0-0-0.html |archive-date=11 October 2025 }}</ref> ᱟᱨ ᱪᱩᱠᱭᱳ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱐.᱑᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱾<ref>{{cite web |title=Population of Japan |publisher=Japanese Statistics Bureau |year=2010 |url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c02 |access-date=26 August 2015 |archive-date=13 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113221530/http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c02 |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱱᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱖᱑᱐ ᱨᱮ, ᱥᱳᱜᱩᱱ ᱛᱳᱠᱩᱜᱟᱣᱟ ᱤᱭᱮᱭᱟᱥᱩ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱳᱥᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱭᱡᱤ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱩᱰᱟᱹᱱ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ; ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ, ᱥᱤᱞᱟᱹᱭ ᱢᱮᱥᱤᱱ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱟᱢᱤᱠ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱯᱮᱴᱨᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱟᱨ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Nagoya|title=Nagoya {{!}} Japan|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=28 April 2020|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804112128/https://www.britannica.com/place/Nagoya|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱚᱭ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱳᱠᱟᱭᱫᱳ ᱥᱤᱱᱠᱟᱱᱥᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ, [[ᱳᱥᱟᱠᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱭᱳᱛᱳ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱫᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱤᱵᱟᱱᱮᱡᱽ, ᱞᱮᱠᱥᱚᱥ, ᱟᱨ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱛᱥᱩᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ, ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ, ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ, ᱯᱚᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱠᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱢ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ | ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
l7700y554zigvhqw87r8y2vzoouu1lg
198140
198138
2026-09-22T07:13:45Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198140
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ
| native_name = {{nobold|{{lang|ja|名古屋市}}}}
| type = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]
<!-- images, nickname, motto --->| image = {{Multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| perrow = 1/2/3/2
| image1 = Nagoya Station - View from the Main Building in Nagoya Campus of Aichi University 2022-6-29.jpg
| alt1 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ
| caption1 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ|ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| image2 = Nagoya Castle 7.jpg
| alt2 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ
| caption2 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ]]
| image3 = Nagoya TV Tower & Spaceship-Aqua, Higashisakura Higashi Ward Nagoya 2020.jpg{{!}}
| alt3 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ
| caption3 = [[ᱥᱟᱠᱟᱭ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ|ᱥᱟᱠᱟᱭ]] ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ]]
| image4 = Atsuta shrine Saikan.jpg
| alt4 = ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ
| caption4 = [[ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ]]
| image5 = Arimatsu Historic Townscape, Midori Ward Nagoya 2014.JPG
| alt5 = ᱟᱨᱤᱢᱟᱛᱥᱩ
| caption5 = [[ᱟᱨᱤᱢᱟᱛᱥᱩ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱟᱨᱤᱢᱟᱛᱥᱩ]]
| image6 = View of Osu Intersection & Monzen-cho-Dori St., Monzen-cho Naka Ward Nagoya 2022.jpg
| alt6 = ᱳᱥᱩ
| caption6 = [[ᱳᱥᱩ]]
| image7 = Higashiyama sky tower.jpg
| alt7 = ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ
| caption7 = [[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ]]
| image8 = Garden Pier of Nagoya Port, May 2026.jpg
| alt8 = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ
| caption8 = [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]]
}}
| image_size =
| alt =
| caption =
| image_flag = Flag of Nagoya, Aichi.svg
| flag_alt =
| image_seal = Emblem of Nagoya, Aichi.svg
| nickname = ᱪᱩᱠᱭᱳ (中京), ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱣᱥᱴᱚᱱ]]
| motto = <!-- maps and coordinates ------>
| map_size1 = 300
| map_alt1 =
| map_caption1 = {{color box|#ad4ce6}} [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| image_dot_map =
| dot_mapsize =
| dot_map_base_alt =
| dot_map_alt =
| dot_map_caption =
| dot_x =
| dot_y =
| pushpin_map = Japan Aichi Prefecture#Japan Chubu #Japan
| pushpin_map_size = 300
| pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
| pushpin_alt =
| pushpin_caption =
| coordinates = {{Coord|35|11|N|136|54|E|region:JP-23|display=it}}
| coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) -->
| coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
<!-- location ------------------>| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱡᱟᱯᱟᱱ
| subdivision_type1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱩᱵᱩ]] ([[ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]])
| subdivision_type2 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ|ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
| subdivision_name2 = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]]
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 = <!-- established --------------->
| established_title = ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ
| established_date = ᱑᱙᱙ ᱮᱰᱤ
| established_title2 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ
| established_date2 = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱘᱙
| founder =
| named_for = <!-- seat, smaller parts ------->
| seat_type = <!-- defaults to: Seat -->
| seat = <!-- government type, leaders -->
| government_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
| leader_title2 =
| leader_name2 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 -->
<!-- display settings --------->| area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink -->
| area_total_km2 = 326.45
| area_land_km2 =
| area_water_km2 =
| area_water_percent =
| area_note = <!-- elevation ----------------->
| elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
| elevation_m = <!-- population ---------------->
| population_footnotes = <!-- for references: use<ref> tags -->
| population_total = 2,337,864 ([[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|᱔ ᱟᱱᱟᱜ]])
| population_as_of = ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes = <ref>{{Cite web|url=http://demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia|accessdate=15 August 2026|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013155105/http://demographia.com/db-worldua.pdf|url-status=live}}</ref>
| population_metro = 10,240,000 ([[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚ|᱓ ᱟᱱᱟᱜ]])
| population_est =
| pop_est_as_of =
| population_demonym = ᱱᱟᱜᱳᱭᱟᱱ
| population_note = <!-- time zone(s) -------------->
| time_zone1 = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ]]
| utc_offset1 = +09:00
<!-- postal codes, area code --->| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) -->
| area_code = <!-- blank fields (section 1) -->
| custom_label_sec1 = ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ
| custom_label1_sec1 = – ᱫᱟᱨᱮ
| custom_data1_sec1 = ᱠᱮᱢᱯᱷᱳᱨ ᱞᱚᱨᱮᱞ<br />''([[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]])''
| custom_label2_sec1 = – ᱵᱟᱦᱟ
| custom_data2_sec1 = [[Lilium]]
| custom_label3_sec1 =
| custom_data3_sec1 = <!-- blank fields (section 2) -->
| custom_label_sec2 = ᱯᱷᱳᱱ ᱮᱞ
| custom_data_sec2 = 052-972-2017
| custom_label1_sec2 = ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱱᱟ
| custom_data1_sec2 = 3-1-1 Sannomaru, Naka-ku, Nagoya-shi, Aichi-ken 460-0001
<!-- website, footnotes -------->| website = {{URL|http://www.city.nagoya.jp/}}
| footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.city.nagoya.jp/somu/page/0000025344.html |script-title=ja:平成23年6月1日現在の世帯数と人口(全市・区別) |language=ja |access-date=19 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110922060814/http://www.city.nagoya.jp/somu/page/0000025344.html |archive-date=22 September 2011 |url-status=dead }}</ref>
}}
'''ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ''', 名古屋市, Nagoya-shi<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref>}} ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱩᱵᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ-ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ),<ref name="Population">{{cite web |url=https://www.city.nagoya.jp/shisei/category/67-5-5-0-0-0-0-0-0-0.html |title= Population of Nagoya City
|author= <!--Staff writer(s); no by-line.-->|publisher= Nagoya City Hall |access-date=11 October 2025 |url-status=live
|archive-url=https://web.archive.org/web/20251011094137/https://www.city.nagoya.jp/shisei/category/67-5-5-0-0-0-0-0-0-0.html |archive-date=11 October 2025 }}</ref> ᱟᱨ ᱪᱩᱠᱭᱳ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ (᱑᱐.᱑᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱾<ref>{{cite web |title=Population of Japan |publisher=Japanese Statistics Bureau |year=2010 |url=http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c02 |access-date=26 August 2015 |archive-date=13 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113221530/http://www.stat.go.jp/english/data/handbook/c0117.htm#c02 |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱱᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ|ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱖᱑᱐ ᱨᱮ, ᱥᱳᱜᱩᱱ ᱛᱳᱠᱩᱜᱟᱣᱟ ᱤᱭᱮᱭᱟᱥᱩ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱠᱤᱭᱳᱥᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱭᱡᱤ ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱩᱰᱟᱹᱱ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ; ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ, ᱥᱤᱞᱟᱹᱭ ᱢᱮᱥᱤᱱ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱟᱢᱤᱠ, ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱯᱮᱴᱨᱳᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ, ᱟᱨ ᱤᱥᱯᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Nagoya|title=Nagoya {{!}} Japan|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=28 April 2020|archive-date=4 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200804112128/https://www.britannica.com/place/Nagoya|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱦᱚᱭ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱳᱠᱟᱭᱫᱳ ᱥᱤᱱᱠᱟᱱᱥᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ, [[ᱳᱥᱟᱠᱟ]], ᱟᱨ ᱠᱭᱳᱛᱳ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ, ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱫᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱤᱵᱟᱱᱮᱡᱽ, ᱞᱮᱠᱥᱚᱥ, ᱟᱨ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱛᱥᱩᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱛᱥᱩᱛᱟ ᱥᱨᱟᱭᱤᱱ, ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱡᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱥ, ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱤᱞᱟ, ᱯᱚᱨᱴ ᱚᱯᱷ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱠᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱢ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ | ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
9wq7euv0o1ldy7ctp3q4orhha9fbths
ᱪᱷᱟᱸᱪ:N/A
10
38120
198145
2026-09-22T07:22:14Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"<noinclude>{| class="wikitable" |- | </noinclude><onlyinclude>data-sort-value="{{{sort|}}}" style="background: var(--background-color-interactive, #ececec); color: var(--color-base, inherit); vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="table-na" <!-- -->| {{{1|<span aria-hidden="true">—</span>{{screen reader-only|N/a}}}}}</onlyinclude><noinclude> |}{{documentation}}</noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198145
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{| class="wikitable"
|-
| </noinclude><onlyinclude>data-sort-value="{{{sort|}}}" style="background: var(--background-color-interactive, #ececec); color: var(--color-base, inherit); vertical-align: middle; text-align: {{{align|center}}}; {{{style|}}}" class="table-na" <!--
-->| {{{1|<span aria-hidden="true">—</span>{{screen reader-only|N/a}}}}}</onlyinclude><noinclude>
|}{{documentation}}</noinclude>
26qir7lzhth47yk9lwdxnzlttp5ijsu
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Screen reader-only
10
38121
198146
2026-09-22T07:22:59Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"<templatestyles src="Screen reader-only/styles.css" /><span class="sr-only">{{{1|}}}</span><noinclude> {{documentation}} </noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198146
wikitext
text/x-wiki
<templatestyles src="Screen reader-only/styles.css" /><span class="sr-only">{{{1|}}}</span><noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
dr03ykw4bip84lwesqte5xzxp6gkuod
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Screen reader-only/styles.css
10
38122
198147
2026-09-22T07:23:43Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"/* {{pp-template}} This implementation is from https://cloudfour.com/thinks/see-no-evil-hidden-content-and-accessibility/#showing-additional-content-for-screen-readers which is a slight tweak from https://accessibility.18f.gov/hidden-content/ . https://webaim.org/techniques/css/invisiblecontent/#techniques has slightly different CSS clip, rect (1px) for all dimensions. WARNING: Template:Fraction and friends use this styles...." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198147
sanitized-css
text/css
/* {{pp-template}}
This implementation is from
https://cloudfour.com/thinks/see-no-evil-hidden-content-and-accessibility/#showing-additional-content-for-screen-readers
which is a slight tweak from https://accessibility.18f.gov/hidden-content/ .
https://webaim.org/techniques/css/invisiblecontent/#techniques
has slightly different CSS clip, rect (1px) for all dimensions.
WARNING:
Template:Fraction and friends use this styles.css page and class directly rather
than going through the template.
*/
/* We retain .sr-only as the class name because it's used by the outside world. */
.sr-only {
border: 0;
clip: rect(0, 0, 0, 0); /* Removed from CSS specification */
/* clip-path is the replacement for clip, but very few browsers support it. */
clip-path: polygon(0px 0px, 0px 0px, 0px 0px);
height: 1px;
margin: -1px;
overflow: hidden;
padding: 0;
position: absolute;
width: 1px;
white-space: nowrap;
}
for9h62x3u8fn9vjhl6scmtrhj8uotg
ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)
0
38123
198150
2026-09-22T07:33:14Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox venue|name=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|nick_name=|former_names=|image=|image_caption=|location=[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ|public_transit='''[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽᱣᱮ]]''':<br />[[File:Subway NagoyaMeijo.png|20px]] {{ja-stalink|Mizuho Undōjō Higashi}} ᱨᱮ ᱢᱮᱭ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198150
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox venue|name=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|nick_name=|former_names=|image=|image_caption=|location=[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ|public_transit='''[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽᱣᱮ]]''':<br />[[File:Subway NagoyaMeijo.png|20px]] {{ja-stalink|Mizuho Undōjō Higashi}} ᱨᱮ [[ᱢᱮᱭᱡᱳ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]|coordinates={{Coord|35.122721|136.944301|format=dms|type:landmark_scale:3000}}|groundbreaking=ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑|built=᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖|opened=᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖|renovated=|expanded=|closed=|demolished=|image_map=|owner=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|operator=|surface=ᱜᱷᱟᱸᱥ|Constructor=|cost=|architect=|nicknames=|tenants=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ]]|capacity=᱓᱐,᱐᱐᱐|dimensions=᱑᱐᱖ x ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ}}
{{Nihongo|'''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ'''|パロマ瑞穂スタジアム|ᱯᱟᱨᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱩᱴᱟᱡᱤᱭᱟᱢᱩ}} ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ<ref name="sportsandvenues">{{cite web|access-date=5 March 2025|title=Sports Program/Competition Venues|url=https://www.asianparagames-2026.org/en/tournament/competition/|work=AINAGOC}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴ-ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑,᱙᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱴᱚᱯ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ᱰ᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="award" /><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref><ref name="sportsandvenues" /> ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ-ᱛᱷᱚᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱮᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite press release|date=2019-11-19|url=http://www.nespa.or.jp/system/news_data/03/201911151522125431.pdf|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム) 建て替えに伴う休場予定のお知らせ|publisher=名古屋市教育委員会生涯学習部スポーツ振興課|accessdate=2019-11-23}}</ref><ref>{{Cite press release|date=2019-11-22|url=https://nagoya-grampus.jp/news/game/2019/1122post-1326.php|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム)建て替えに伴う休場について|publisher=名古屋グランパスエイト|accessdate=2019-11-23}}</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ J1 ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱵᱷᱤᱥᱯᱟ ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱒-᱒ ᱰᱨᱚ (draw) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱕-᱔ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ – ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category-inline|Mizuho Athletic Stadium}}
* [https://web.archive.org/web/20100406231743/http://www.j-league.or.jp/stadium/mizuho_riku/ ᱡᱮ. ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱜᱟᱭᱤᱰ] {{in lang|ja}}
* [[:ja:ファイル:Mizuho Stadium 1.JPG|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
{{Nagoya Grampus}} {{Asian Games stadiums}}{{s-start}}
{{succession box||||before=[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br>[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]]|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=[[ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br /> [[ᱫᱳᱦᱟ]]}}
{{succession box|||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ<br>[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ]]<br>ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}}
{{succession box||||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}}
{{end}}
nf45fbnxb63l1y2rf5nuc6bnb0wg030
198151
198150
2026-09-22T07:34:09Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198151
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox venue|name=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|nick_name=|former_names=|image=|image_caption=|location=[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ|public_transit='''[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽᱣᱮ]]''':<br />[[File:Subway NagoyaMeijo.png|20px]] {{ja-stalink|Mizuho Undōjō Higashi}} ᱨᱮ [[ᱢᱮᱭᱡᱳ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]|coordinates={{Coord|35.122721|136.944301|format=dms|type:landmark_scale:3000}}|groundbreaking=ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑|built=᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖|opened=᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖|renovated=|expanded=|closed=|demolished=|image_map=|owner=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|operator=|surface=ᱜᱷᱟᱸᱥ|Constructor=|cost=|architect=|nicknames=|tenants=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ]]|capacity=᱓᱐,᱐᱐᱐|dimensions=᱑᱐᱖ x ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ}}
'''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', パロマ瑞穂スタジアム, ᱯᱟᱨᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱩᱴᱟᱡᱤᱭᱟᱢᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ<ref name="sportsandvenues">{{cite web|access-date=5 March 2025|title=Sports Program/Competition Venues|url=https://www.asianparagames-2026.org/en/tournament/competition/|work=AINAGOC}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴ-ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑,᱙᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱴᱚᱯ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ᱰ᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="award" /><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref><ref name="sportsandvenues" /> ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ-ᱛᱷᱚᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱮᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite press release|date=2019-11-19|url=http://www.nespa.or.jp/system/news_data/03/201911151522125431.pdf|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム) 建て替えに伴う休場予定のお知らせ|publisher=名古屋市教育委員会生涯学習部スポーツ振興課|accessdate=2019-11-23}}</ref><ref>{{Cite press release|date=2019-11-22|url=https://nagoya-grampus.jp/news/game/2019/1122post-1326.php|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム)建て替えに伴う休場について|publisher=名古屋グランパスエイト|accessdate=2019-11-23}}</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ J1 ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱵᱷᱤᱥᱯᱟ ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱒-᱒ ᱰᱨᱚ (draw) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱕-᱔ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ – ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category-inline|Mizuho Athletic Stadium}}
* [https://web.archive.org/web/20100406231743/http://www.j-league.or.jp/stadium/mizuho_riku/ ᱡᱮ. ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱜᱟᱭᱤᱰ] {{in lang|ja}}
* [[:ja:ファイル:Mizuho Stadium 1.JPG|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
{{Nagoya Grampus}} {{Asian Games stadiums}}{{s-start}}
{{succession box||||before=[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br>[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]]|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=[[ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br /> [[ᱫᱳᱦᱟ]]}}
{{succession box|||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ<br>[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ]]<br>ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}}
{{succession box||||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}}
{{end}}
gwzjcyaxpguowodscgeidc1es1kbbbo
198152
198151
2026-09-22T07:34:53Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198152
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox venue|name=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|nick_name=|former_names=|image=|image_caption=|location=[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ|public_transit='''[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱟᱵᱽᱣᱮ]]''':<br />[[File:Subway NagoyaMeijo.png|20px]] {{ja-stalink|Mizuho Undōjō Higashi}} ᱨᱮ [[ᱢᱮᱭᱡᱳ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]|coordinates={{Coord|35.122721|136.944301|format=dms|type:landmark_scale:3000}}|groundbreaking=ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑|built=᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱖|opened=᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖|renovated=|expanded=|closed=|demolished=|image_map=|owner=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ|operator=|surface=ᱜᱷᱟᱸᱥ|Constructor=|cost=|architect=|nicknames=|tenants=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ]]|capacity=᱓᱐,᱐᱐᱐|dimensions=᱑᱐᱖ x ᱖᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ}}
'''ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ''', パロマ瑞穂スタジアム, ᱯᱟᱨᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱩᱴᱟᱡᱤᱭᱟᱢᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<ref name="award">{{cite news|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|last1=Butler|first1=Nick|date=25 September 2016|work=Inside the Games|accessdate=15 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|archive-date=19 October 2016|publisher=insidethegames.biz|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ<ref name="sportsandvenues">{{cite web|access-date=5 March 2025|title=Sports Program/Competition Venues|url=https://www.asianparagames-2026.org/en/tournament/competition/|work=AINAGOC}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱴ-ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱦᱳᱢ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑,᱙᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱦᱚᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱴᱚᱯ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ᱰ᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="award" /><ref>{{cite news|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|date=9 December 2024|work=Kyodo News|accessdate=10 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|archive-date=9 December 2024|url-status=live}}</ref><ref name="sportsandvenues" /> ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱓᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ-ᱛᱷᱚᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱜᱮᱢᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱨᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱚᱱᱰᱤᱝ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱮᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱪ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱡᱷᱤᱡᱚᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite press release|date=2019-11-19|url=http://www.nespa.or.jp/system/news_data/03/201911151522125431.pdf|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム) 建て替えに伴う休場予定のお知らせ|publisher=名古屋市教育委員会生涯学習部スポーツ振興課|accessdate=2019-11-23}}</ref><ref>{{Cite press release|date=2019-11-22|url=https://nagoya-grampus.jp/news/game/2019/1122post-1326.php|title=瑞穂公園陸上競技場(パロマ瑞穂スタジアム)建て替えに伴う休場について|publisher=名古屋グランパスエイト|accessdate=2019-11-23}}</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱢᱮᱪ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ J1 ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱞᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱜᱽᱨᱟᱢᱯᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱵᱷᱤᱥᱯᱟ ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱚ ᱒-᱒ ᱰᱨᱚ (draw) ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱕-᱔ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ – ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱟᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category-inline|Mizuho Athletic Stadium}}
* [https://web.archive.org/web/20100406231743/http://www.j-league.or.jp/stadium/mizuho_riku/ ᱡᱮ. ᱞᱤᱜᱽ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱜᱟᱭᱤᱰ]
* [[:ja:ファイル:Mizuho Stadium 1.JPG|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
{{s-start}}
{{succession box||||before=[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱳ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br>[[ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ]]|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=[[ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]]<br /> [[ᱫᱳᱦᱟ]]}}
{{succession box|||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ<br>[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ]]<br>ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}}
{{succession box||||before=ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br>ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ|title=[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ]]<br> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ|years=[[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱖]]|after=ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ<br /> ᱫᱳᱦᱟ}}
{{end}}
me2s16vcvq4vqnce4o819rjzvvu59bd
ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ
0
38124
198153
2026-09-22T07:46:11Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"{{Infobox venue | name = ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ | native_name = 愛知国際アリーナ | native_name_lang = ja | logo_image = | image = NGO Kita Meijokoen 20250712 1446a.jpg | image_caption = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ | fullname = | location = ᱑-᱔-..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198153
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox venue
| name = ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ
| native_name = 愛知国際アリーナ
| native_name_lang = ja
| logo_image =
| image = NGO Kita Meijokoen 20250712 1446a.jpg
| image_caption = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ
| fullname =
| location = ᱑-᱔-᱑ ᱢᱮᱭᱡᱳ, [[ᱠᱤᱛᱟ-ᱠᱩ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], [[ᱟᱭᱤᱪᱤ]]
| image_map =
| opened = ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕
| owner =
| operator = ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳ. ᱮᱞ.ᱴᱤ.ᱰᱤ.
| architect = [[ᱠᱮᱱᱜᱳ ᱠᱩᱢᱟ]]
| capacity = ᱑᱗,᱐᱐᱐<br>᱗,᱘᱐᱐ ([[ᱥᱩᱢᱳ]])
| website = https://ig-arena.jp/en/
| tenants = [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]<br>[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰ ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱᱥ]] ([[ᱵᱤ.ᱞᱤᱜᱽ|B.League]])
}}
'''ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ''',愛知国際アリーナ,Aichi Kokusai Arīna, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ '''ᱟᱭᱤ.ᱡᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ''',IGアリーナ,IG Arīna ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱛᱟ-ᱠᱩ, ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱚᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=aichi1>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/496258.pdf|title=資料5 愛知国際アリーナ課の主な事業の取組状況と今後の取組について|website=www.pref.aichi.jp|publisher=Aichi Prefectural Government|access-date=28 December 2024|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20240413222856/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/496258.pdf|archive-date=13 April 2024|url-status=live}}</ref><ref name=hollywoodreporter1>{{Cite web |url=https://www.hollywoodreporter.com/news/general-news/aeg-nagoya-japan-arena-naming-rights-deal-1235819767/|title=AEG Seals Naming-Rights Deal for New Arena in Japan|last=Barnes|first=Mike|date=8 February 2024|publisher=Hollywood Reporter|access-date=28 December 2024}}</ref>
== ᱧᱮᱱᱮᱞ ==
ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱦᱤᱫᱮᱭᱟᱠᱤ ᱳᱢᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾<ref name=chunichi1>{{Cite web |url=http://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2017062202000098.html|title=愛知県体育館、移転新築 アジア大会までに、名城公園が有力|publisher=The Chunichi Shimbun|date=22 June 2017|access-date=28 December 2024|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623102208/http://www.chunichi.co.jp/article/front/list/CK2017062202000098.html|archive-date=23 June 2017}}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱭᱡᱳ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=chunichi1/>
ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱠᱮᱱᱜᱳ ᱠᱩᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ,<ref>{{Cite web|title=【独自】隈研吾氏デザインの愛知県新体育館にバリアフリーの大問題 26年アジア大会に影響も(関口威人) - 個人 |url=https://news.yahoo.co.jp/expert/articles/21cd3730f1b3d7c77be8f6328ccb406bf8714322 |publisher=Yahoo News|date=17 June 2022|access-date=28 December 2024|language=ja}}</ref> ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱑᱗,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=aichi1/><ref name=IGsponsor>{{cite web |url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20240209/3000034143.html|title=2025年開業の新アリーナ 名称「IGアリーナ」に決定|date=9 February 2024|publisher=NHK|access-date=28 December 2024|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20240209033449/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20240209/3000034143.html|archive-date=9 February 2024}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰ ᱥᱩᱢᱳ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨᱟᱞ ᱰᱚᱠᱭᱩᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱳ ᱢᱮᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ,<ref name=aichi1/> ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱥᱩᱢᱳ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒0᱒᱔ ᱨᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱗,᱘᱐᱐ ᱥᱤᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.japantimes.co.jp/sports/2024/12/25/sumo/new-nagoya-arena-lower-capacity/|title=New Nagoya arena won't ease sumo's ticket crunch |last=Gunning|first=John|date=25 December 2024|publisher=The Japan Times|access-date=28 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241225090104/https://www.japantimes.co.jp/sports/2024/12/25/sumo/new-nagoya-arena-lower-capacity/|archive-date=25 December 2024|url-access=subscription}}</ref>
ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱭᱤ.ᱡᱤ ᱜᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="IGsponsor" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱫᱚ ᱮ.ᱤ.ᱡᱤ ᱣᱟᱨᱞᱰᱣᱟᱭᱤᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hollywoodreporter1" />
== ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ==
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱚᱥᱴᱤᱠ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=June 28, 2025 |title=AI、愛知県の新しいアリーナIGアリーナにて初めて歌声を披露した「Story」の映像公開 |url=https://www.billboard-japan.com/d_news/detail/150975/2 |access-date=2025-06-29 |website=[[Billboard Japan]] |language=ja}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰ ᱥᱩᱢᱳ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒0᱒᱕ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=4 June 2025 |title=Sumo: Newly built IG Arena readying for big opening with Nagoya meet |url=https://english.kyodonews.net/news/2025/06/c7398fb1bb70-sumo-newly-built-ig-arena-readying-for-big-opening-with-nagoya-meet.html |access-date=4 June 2025 |publisher=Kyodo News}}</ref> ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱩᱢᱳ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱠᱳᱛᱳᱥᱳᱦᱳ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://mainichi.jp/english/articles/20250728/p2g/00m/0sp/020000c|title=Sumo: Nagoya victory still sinking in for 1st-time champion Kotoshoho|date=28 July 2025|website=Mainichi Shimbun|publisher=Kyodo News|access-date=28 July 2025}}</ref>
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱜᱷᱳᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ ᱥᱴᱟᱨ ᱱᱟᱳᱭᱟ ᱤᱱᱳᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱳᱫᱽᱡᱳᱱ ᱟᱠᱷᱢᱟᱫᱟᱞᱤᱭᱮᱵᱷ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱱᱰᱤᱥᱯᱤᱭᱩᱴᱮᱰ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱵᱮᱱᱴᱟᱢᱣᱮᱴ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱱᱳᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Naoya Inoue-Murodjon Akhmadaeliev confirmed for Nagoya, Japan |url=https://www.boxingscene.com/articles/naoya-inoue-murodjon-akhmadaeliev-confirmed-for-nagoya-japan |access-date=2025-07-10 |website=www.boxingscene.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=2025-09-14 |title='Smart' Naoya Inoue outclasses Murodjon Akhmadaliev To Retain The Ring Title |url=https://ringmagazine.com/en/news/naoya-inoue-murodjon-akhmadaliev-junior-featherweight-championship |access-date=2025-09-15 |website=RingMagazine.com |language=en}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{Commons category inline}}
*{{Official website|https://ig-arena.jp/en/}}
{{coord|35.18998|136.90222|type:landmark_globe:earth_region:JP|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱳ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱚ]]
qc6sgx4ewm2mwhls084mkzhk4e06jg5
ᱪᱷᱟᱸᱪ:FlagIOC2
10
38125
198155
2026-09-22T07:50:52Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"<includeonly>{{#invoke:Country alias|flagXYZ|name={{{name|}}}|type=name}}</includeonly><noinclude> {{documentation|Template:FlagIOC2/doc}} </noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198155
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{#invoke:Country alias|flagXYZ|name={{{name|}}}|type=name}}</includeonly><noinclude>
{{documentation|Template:FlagIOC2/doc}}
</noinclude>
hy9a7m19kfcn9v4w5qw10qqcvp07d2y
ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
38126
198156
2026-09-22T07:53:48Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ<br/>ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ | color =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198156
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ<br/>ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color = 800000 | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Raebareli Junction.jpg
| image_width =
| caption = ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| type =
| system =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ
| start = [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]]
| end = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]]
| stations =
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱖᱔
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱟᱞᱚᱢᱵᱟᱜᱽ
| stock =
| linelength =
| tracklength = {{convert|300|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = ᱒
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = <nowiki>25 kV 50 Hz AC </nowiki>[[Overhead line|OHLE]]
| speed = ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ (᱘᱐ ᱢᱤᱯᱤᱪ) ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
| elevation = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ {{convert|82|m|ft|0|abbr=on}}<br/>ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ {{convert|123|m|ft|0|abbr=on}}
| website =
| map = {{ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' (ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱩᱛᱚᱨᱟᱴᱤᱭᱟ-ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱟᱢᱮᱴᱷᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱩᱱᱪᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=northern>{{cite web| url = http://www.nr.indianrailways.gov.in/view_detail.jsp?lang=0&dcd=2761&id=0,4,268|title = Railway projects and amenities to transform Rae Bareli and surrounding areas | publisher= Northern Railway, 17 May 2013| access-date = 12 January 2014}}</ref><ref>{{cite web| url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-17/lucknow/39335299_1_rail-budget-railway-line-coaching-complex| archive-url = https://web.archive.org/web/20130814045036/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-17/lucknow/39335299_1_rail-budget-railway-line-coaching-complex| url-status = dead| archive-date = 14 August 2013|title =Rlys rolls out schemes in Rae Bareli, Amethi |date=17 May 2013| work = [[The Times of India]]| access-date = 12 January 2014}}</ref>
==ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ==
ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱟᱠᱵᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱯᱷᱮᱭᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱑᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱚᱱᱪᱷᱟᱦᱟᱨ-ᱟᱢᱮᱛᱷᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱠᱟᱫᱤᱯᱩᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=northern/>
==ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱑᱐᱐ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=12 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref>
==ᱥᱮᱰ, ᱣᱟᱨᱠᱥᱳᱯ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱥᱮ ᱟᱞᱚᱢᱵᱟᱜᱽ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱮᱢ-᱒, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱮᱢ-᱓ᱮ, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱮᱢ-᱓ᱰᱤ, ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱡᱤ-᱓ᱮ ᱟᱨ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩᱰᱤᱮᱢ-᱔ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱣᱟᱨᱠᱥᱳᱯ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱾<ref name=sheds>{{cite web |url= http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |title= Sheds and workshops|publisher= IRFCA| access-date = 12 January 2014}}</ref>
ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱞᱠᱳ ᱠᱤᱴ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤ ᱮᱢ ᱤ ᱮᱢ ᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱒᱔᱐ ᱜᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-shop.html | title= Production Units & Workshops |work=Diesel Loco Works, Varanasi|publisher= IRFCA| access-date=12 January 2014}}</ref>
[[ᱨᱮᱞ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ, ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱪ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/sonia-opens-rail-coach-factory-at-rae-bareli/article4075693.ece| title=Sonia opens rail coach factory at Rae Bareli| newspaper=The Hindu|date=8 November 2012 |access-date=12 January 2014}}</ref>
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱜᱚᱲᱚ==
᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱥᱮᱡ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱫᱚ [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=irfcai>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html |title = IR History: Early History (1832-1869) | publisher= IRFCA| access-date = 12 January 2014}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.oldmartiniansassociation.co.uk/documents/OudhandRohilkandRly.pdf | title = The Oudh and Rohilkhand Railway | publisher = Old Martinian Association | access-date = 12 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130621225555/http://www.oldmartiniansassociation.co.uk/documents/OudhandRohilkandRly.pdf | archive-date = 21 June 2013 | url-status = dead | df = dmy-all }}</ref><ref>{{cite web| url =http://wiki.fibis.org/index.php?title=Indian_Branch_Railway |title = Indian Branch Railway | publisher= fibis| access-date = 11 January 2014}}</ref> ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History III : (1900-1947) | publisher= IRFCA| access-date = 12 January 2014}}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱶ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wiki.fibis.org/index.php?title=Bengal_and_North-Western_Railway |title =Bengal and North-Western Railway | publisher= fibis| access-date = 12 January 2014}}</ref>
᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥ, ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone |title = Geography – Railway Zones| publisher= IRFCA| access-date = 12 January 2014}}</ref> ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖-᱙᱗ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.ecr.indianrailways.gov.in/ |title = East Central Railway| publisher= ECR| access-date = 12 January 2014}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=http://www.ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,261|title = North Central Railway| publisher= NCR| access-date = 12 January 2014 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://indiarailinfo.com/departures/varanasi-junction-bsb/334 ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
* [http://indiarailinfo.com/arrivals/rae-bareli-junction-rbl/461 ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
* [http://indiarailinfo.com/arrivals/lucknow-charbagh-lko/336 ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
m9qin2tkaf2janlckcplshtv5ojunfv
ᱪᱷᱟᱸᱪ:Detailslink
10
38127
198161
2026-09-22T08:47:27Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
"<span class="noprint" style="font-size:90%; font-style:italic;">[[{{{1}}}|{{#if:{{{text|}}}|{{{text}}}|details}}]]</span>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using Details link with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview = Page using [[Template:DetailsLink]] with unknown parameter "_VALUE_"|showblankpositional=1|1|text}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude>" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198161
wikitext
text/x-wiki
<span class="noprint" style="font-size:90%; font-style:italic;">[[{{{1}}}|{{#if:{{{text|}}}|{{{text}}}|details}}]]</span>{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown=[[Category:Pages using Details link with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]|preview = Page using [[Template:DetailsLink]] with unknown parameter "_VALUE_"|showblankpositional=1|1|text}}<noinclude>
{{documentation}}
</noinclude>
9udttneooqoew67p58t2h7e8epa9k6f
ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
38128
198175
2026-09-22T09:59:17Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = | name = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ–ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/><br/>ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ | color..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198175
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width =
| name = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ–ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/><br/>ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ
| color = 0066CC
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Sultanpur U.P Railway Station.JPG
| image_width =
| caption = ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| type =
| system =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱴᱟᱺᱰᱤ
| start = [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]]
| end = [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]]
| stations = [[ᱡᱟᱯᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱯᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]], [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱱᱤᱦᱟᱞᱜᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱟᱥᱤ]]
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱗᱒
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot = ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱟᱞᱚᱢᱵᱟᱜᱽ
| stock =
| linelength = ᱒
| tracklength = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ: {{convert|282|km|mi|0|abbr=on}}<br>ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ{{convert|158|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks =
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱮᱰ ᱠᱮᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱕ ᱠᱮᱵᱤ, ᱕᱐ ᱦᱟᱨᱡᱽ ᱮᱥᱤ
| speed = up to {{convert|110|km/h|abbr=on}}
To be 120kmph by April 2023
| elevation = ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ {{convert|82|m|ft|0|abbr=on}}<br/>ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ {{convert|123|m|ft|0|abbr=on}}
| website =
| map = {{ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' (ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] ᱟᱨ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
==ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱦᱚᱨ==
[[ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]-[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]-[[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]-[[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]-[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-04/varanasi/36147958_1_railway-station-diesel-engines-varanasi-cantonment | archive-url = https://web.archive.org/web/20140111060650/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-04/varanasi/36147958_1_railway-station-diesel-engines-varanasi-cantonment | url-status = dead | archive-date = 11 January 2014 |title = Electrified Mughalsarai–Lucknow railway testing on Jan 5|last= Rajeev Dikshit|location=Varanasi|date=11 January 2013| work = [[The Times of India]] | access-date = 11 January 2014}}</ref>
ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱞᱠᱳ ᱠᱤᱴ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱷᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮ ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱟᱞᱠᱳ]] ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ WDM2 ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱛᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱥ ᱫᱟᱲᱮ ᱒᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱒᱔᱐ ᱜᱟᱱ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.irfca.org/faq/faq-shop.html | title= Production Units & Workshops |work=Diesel Loco Works, Varanasi|publisher= IRFCA| access-date=11 January 2014}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ, ᱰᱤ ᱮᱞ ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://indiarailinfo.com/departures/varanasi-junction-bsb/334 ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
* [http://indiarailinfo.com/arrivals/sultanpur-junction-sln/335 ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
* [http://indiarailinfo.com/arrivals/jaunpur-city-jop/629 ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
* [http://indiarailinfo.com/arrivals/lucknow-charbagh-lko/336 ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
01ptfl5edfgi2mjdlqxt47cusw2ctdk