ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ satwiki https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱫ ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱷᱚᱠ ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ TimedText TimedText talk ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ Event Event talk ᱕ 0 87 198315 158862 2026-09-24T11:57:43Z Yoijx 11665 /* ᱠᱤᱨᱤᱥᱛᱟᱱ */ 198315 wikitext text/x-wiki [[File:OL CHIKI DIGIT FIVE.jpg|thumb|ᱢᱚᱬᱮ]] ᱕ (ᱢᱚᱬᱮ) ᱫᱚ [[ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ|ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[᱔]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[᱖]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ== ᱕ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱬᱛᱮ ᱮᱞ ([[:en:Prime number|Prime number]]) ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ===ᱜᱟᱵᱟᱬ=== {| Class= "wikitable sortabke" ! ᱜᱟᱵᱟᱬ ! ᱑ !᱒ !᱓ !᱔ !᱕ !᱖ !᱗ !᱘ !᱙ !᱑᱐ |- |᱕*x |᱕ |᱑᱐ |᱑᱕ |᱒᱐ |᱒᱕ |᱓᱐ |᱓᱕ |᱔᱐ |᱔᱕ |᱕᱐ |} ===ᱦᱟᱴᱟᱬ=== ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱬᱮ== ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱕ ᱭᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ===ᱥᱟᱨᱱᱟ=== * ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱚ]] ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ===ᱦᱤᱱᱫᱩ=== * ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱥᱤᱵᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱫᱦᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱱᱛᱟᱨ ᱫᱚ '''ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹᱣᱟᱱ ᱢᱟᱱᱛᱟᱨ''' (five worded mantra) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ᱾ * ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱣᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ- [[ᱫᱷᱟ.ᱨᱛᱤ|ᱫᱷᱟ.ᱨᱛᱤ]], [[ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ|ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ]], [[ᱫᱟᱜ|ᱫᱟᱜ]], [[ᱦᱚᱭ|ᱦᱚᱭ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱢᱟ|ᱥᱮᱨᱢᱟ]] ([[:en:Earth|Earth]], [[:en:Fire|Fire]], [[:en:Water|Water]], [[:en:Air|Air]] and [[:en:Space|Space]] respectively) ===ᱠᱤᱨᱤᱥᱛᱟᱱ=== [[File:Augustinermuseum Rattenberg 018.JPG|thumb|five wounds]] * [[ᱡᱤᱥᱩ]] ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱷᱚᱯᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ᱾ ===ᱤᱥᱞᱟᱢ=== [[File:Five pillars of Islam.svg|thumb|The five pillars of islam]]ꌠꇨꆏ * [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱤᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ * ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱞᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚᱣᱟᱭᱟ᱾ ===ᱥᱤᱠᱷ === * [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ '''ᱠᱮ ''' (Panj kakars-Five Ks) ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ '''ᱠᱮ''' ᱛᱮᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ- ''kesh'' (Unshorn hair), ''kangha'' (the comb), ''kara'' (the steel bracelet), ''kachhehra'' (the soldiers short) ᱟᱨ ''kirpan'' (the sword)᱾ ==ᱠᱷᱮᱞ== ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱩᱲᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ|ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ]] ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ|ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ]], [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ|ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ== * https://en.m.wikipedia.org/wiki/5. * The dictionary definition of [[:en:five|five]] at Wiktionary. * [[:en:The number 5|The number 5]]. ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:Mathematics]] j8zwg1gekc95yuev8v7u9u9xy91awjl ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ 0 110 198222 187649 2026-09-23T23:26:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198222 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | taxon = Panthera tigris | authority = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758) | fossil_range = {{fossil range|Early Pleistocene | Present}} | image = Panthera tigris tigris Tidoba 20150306.jpg | image_caption = Female tiger in [[Tadoba Andhari Tiger Reserve]] | status = EN | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{Cite iucn | author1 = Goodrich, J. | author2 = Lynam, A. | author3 = Miquelle, D. | author4 = Wibisono, H. | author5 = Kawanishi, K. | author6 = Pattanavibool, A. | author7 = Htun, S. | author8 = Tempa, T. | author9 = Karki, J. | author10 = Jhala, Y. | author11 = Karanth, U. | title = ''Panthera tigris'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2015 | page = e.T15955A50659951 | publisher = [[IUCN]] | date = 2015 | url = https://www.iucnredlist.org/species/15955/50659951 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T15955A50659951.en | access-date = 23 October 2018}}</ref> | subdivision_ranks = [[Subspecies]] | subdivision = :''[[Panthera tigris tigris|P. t. tigris]]'' :''{{link3|link=Sunda Island tiger|text=P. t. sondaica}}'' | range_map = Tiger map.jpg | range_map_caption = Tiger's historical range in about 1850 (pale yellow) and in 2006 (in green).<ref>{{cite journal|author=Dinerstein, E. |author2=Loucks, C. |author3=Wikramanayake, E. |author4=Ginsberg, J. |author5=Sanderson, E. |author6=Seidensticker, J. |author7=Forrest, J. |author8=Bryja, G. |author9=Heydlauff, A. |title=The Fate of Wild Tigers |journal=BioScience |volume=57 |issue=6 |pages=508–514 |year=2007 |doi=10.1641/B570608 |url=https://academic.oup.com/bioscience/article-pdf/57/6/508/19418796/57-6-508.pdf}}</ref> | synonyms = * ''Tigris striatus'' {{small|[[Nikolai Severtzov|Severtzov]], 1858}} * ''Tigris regalis'' {{small|[[John Edward Gray|Gray]], 1867}} }} [[File:Panthera tigris tigris in Bandhavgarh National Park, 2006-05.jpg|thumb|ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ]] '''ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ''' ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱭᱳ ᱛᱳᱣᱟ ᱧᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱷᱮᱱ ᱡᱤᱞ ᱜᱮ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱣᱤᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛ, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], ᱟᱨ ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱰᱷᱤᱯ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ, [[ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱱᱮᱯᱟᱲ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]], ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ, [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱤᱸᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ-ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱯᱷᱤᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱓᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱚᱦᱚᱨ== ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ, ᱫᱩᱞᱠᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱥᱟᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱴᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱥᱩᱠᱨᱤ, ᱵᱤᱨ ᱥᱟᱹᱞ, ᱢᱟᱱᱣᱟ, ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢ, ᱡᱤ, ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱷᱟᱯᱴᱟᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱵᱽᱨᱟ ᱨᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱟᱨᱮ ᱞᱟᱴᱟᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱠᱚ ᱩᱠᱩ ᱜᱟᱱ ᱜᱚᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱠᱩᱫᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟ ᱫᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹ ᱡᱚᱝᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱤᱦᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱜᱚᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤ-ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱻᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱒-᱓ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱥᱟᱵ ᱡᱚᱝ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱮᱢᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱫᱩᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ== ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱟᱱᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱣᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵᱟᱜ ᱮᱞ ᱖,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱔,᱐᱐᱐ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮ ᱨᱚᱠᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚᱠᱚ ᱟᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱵᱚᱸᱜᱟᱞ ᱴᱟᱭᱤᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ - ᱱᱮᱯᱟᱞ, ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱛᱟᱹᱨᱩᱵᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱚᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱤ.ᱮᱱ.ᱮ. ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱪᱤ ᱛᱟᱹᱨᱩᱵ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱪᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <gallery> Image:Tipu Sultan's Tiger.JPG Image:Boys Hunting Book 1890 7.jpg Image:Flag of the Indian Legion.svg Image:037tiger.jpg Image:TigerSkelLyd1.png Image:SkullSaberToothCatGDL.JPG Image:Smilodon Knight.jpg Image:white tiger.jpg Image:Tigerdholes.jpg </gallery> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://www.catsg.org/index.php?id=124 Species portrait Tiger; IUCN/SSC Cat Specialist Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124 |date=2014-11-12 }} *[https://www.biodiversitylibrary.org/name/Panthera_tigris Biodiversity Heritage Library bibliography] for ''Panthera tigris'' *[https://web.archive.org/web/20090605030601/http://www.stampsbook.org/subject/Tiger.html Tiger Stamps]: Tiger images on postage stamps from many different countries *[https://web.archive.org/web/20180908062629/http://www.bbc.co.uk/nature/collections/p0063wt7 Year of the tiger]. Video collection on occasion of the Year of the Tiger, 2010. BBC. *[https://web.archive.org/web/20101106090731/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Tiger Video clips]. BBC archive on Wildlife Finder. *[https://web.archive.org/web/20121109123729/http://www.ekantipur.com/the-kathmandu-post/2010/11/19/features/is-this-the-last-chance-to-save-the-tiger/215040/ "Is this the last chance to save the tiger?"]. 19 November 2010. By Pralad Yonzon. The Kathmandu Post. [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱚᱱᱛᱩ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ]] 6lmk3wv4d7uijb8e85ljr1ojkg748m4 ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ 0 121 198223 124665 2026-09-24T00:07:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198223 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable floatright" style="width: 100px;" |- | colspan="2" | <gallery caption="ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ" widths="375" heights="480"> File:Thomas Edison2.jpg </gallery> |- ! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ |- ! colspan="3" style="background: #00FA1A;" | ᱡᱤᱭᱚᱱ |- ! ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ | ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱔᱗ |- ! ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ | ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ |- !ᱟᱯᱟᱛ | [[ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱚᱜᱽᱰᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ]] |- ! ᱮᱝᱜᱟᱛ | [[ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱢᱟᱛᱷᱤᱣᱩᱥ ᱤᱞᱤᱭᱚᱴ]] |- ! ᱮᱱᱮᱢ | ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ *ᱯᱷᱚᱱᱚᱜᱨᱟᱯᱷ *ᱥᱴᱚᱠ ᱴᱤᱠᱚᱨ *ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮ *ᱢᱮᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱚᱨ |- !ᱫᱤᱥᱚᱢ |ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ |- !ᱥᱩᱦᱤ | <gallery widths="300" heights="100"> File: Thomas Alva Edison Signature.svg </gallery> |} '''ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ''' (᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱔᱗ - ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱤᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>cite news|author1=Adrian Wooldridge|authorlink1=Adrian Wooldridge|title=The alphabet of success|url=https://www.economist.com/news/special-report/21707053-superstars-need-dazzling-range-qualities-alphabet-success|accessdate=September 16, 2016|work=[[The Economist]]|date=September 15, 2016</ref><ref name="Sproule1">cite book|last1=Sproule|first1=Anna|title=Thomas Alva Edison : The World's Greatest Inventor|date=2000|publisher=Blackbirch Press|location=Woodbridge, CT|isbn=9781567113310|edition=1st U.S. ed.</ref><ref name="SoNJ1">cite web|title=Hangout - Thomas Edison|url=http://www.state.nj.us/hangout_nj/200408_edison_p1.html|website=www.state.nj.us|publisher=State of New Jersey</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥᱼᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ '''ᱯᱷᱚᱱᱚᱜᱨᱟᱯᱷ, ᱥᱤᱱᱢᱟ ᱠᱮᱢᱮᱨᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ''' ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱮᱢᱤᱡ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱚᱯᱟᱨᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱫᱩᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱥᱮᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <br>ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱯᱩᱨᱩᱫᱷᱩᱞ ᱥᱤᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟᱭ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱥᱴᱚᱠ ᱴᱤᱠᱚᱨ]], [[ᱥᱟᱢᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱚᱴ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱟᱜ]], ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱮᱴᱨᱤ]], ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱢᱚᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱚᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱱ ᱾ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]] ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱚᱲᱟᱜ]], [[ᱵᱮᱯᱟᱨ]], [[ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]] ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫᱼᱮ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ '''ᱢᱭᱟᱱᱦᱟᱴᱚᱱ ᱫᱤᱯᱚ''', ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="coned1">cite web|url=http://www.coned.com/history/electricity.asp |title=Con Edison: A Brief History of Con Edison – electricity |publisher=Coned.com |date=January 1, 1998 |accessdate=October 11, 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121030164753/http://www.coned.com/history/electricity.asp |archivedate=October 30, 2012 |df=</ref> ==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ== ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ '''ᱳᱦᱤᱭᱚ''' ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱨᱴ ᱦᱭᱩᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱯᱟᱛ [[ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱚᱜᱽᱰᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ]] ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ [[ᱱᱟᱱᱥᱤ ᱢᱟᱛᱷᱤᱣᱩᱥ ᱤᱞᱤᱭᱚᱴ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱮᱭᱟᱭᱟᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱓᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱨᱟᱣᱞᱮᱱ ᱢᱟᱠᱮᱧᱡᱤ ᱛᱩᱯᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱦᱯᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱛᱮ ᱰᱚᱪ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱚᱱᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <br />ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮ ᱛᱷᱤᱛ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱠᱚᱣᱤᱡ ᱢᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱵᱷᱮᱨᱮᱸᱰ ᱟᱝᱜᱽᱞᱮ ''ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚᱣᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱜᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱜᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <br>ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱥᱟᱹᱛᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ== ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ]] ᱚᱯᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱟᱹᱲᱟᱠᱟᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ '''ᱡᱮᱢᱤ ᱢᱮᱠᱮᱱᱡᱤ''' ᱾ ᱡᱮᱢᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ''ᱡᱮ.ᱭᱩ. ᱢᱮᱠᱮᱱᱡᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱶᱩᱴ ᱠᱞᱮᱢᱮᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱮᱱ ᱛᱮ ᱴᱮᱞᱮᱜᱨᱟᱯᱷ ᱚᱯᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱭᱚᱢ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ ᱚᱯᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱫᱚ ''ᱥᱴᱟᱨᱰᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱚᱝᱠᱥᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱡᱩᱨᱤ ᱡᱚᱛᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ== ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱰᱨᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱮᱯᱮᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ * ᱢᱟᱨᱤᱭᱚ ᱤᱥᱴᱤᱞᱮᱰ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ * ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱟᱞᱵᱷᱟ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ, ᱡᱩᱱᱭᱚᱨ * ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱥᱞᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ <br>ᱢᱮᱨᱤ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱙ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱷᱤᱠᱟᱹᱬ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱵᱨᱮᱱ ᱴᱭᱩᱢᱚᱨ''' ᱥᱮ '''ᱢᱚᱨᱯᱷᱤᱱ ᱚᱵᱷᱚᱨᱰᱚᱡᱽ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ <br>ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱘᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱒᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱩᱲᱤ '''ᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱞᱚᱨ''' ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱡᱤᱭᱟᱹ [[ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱢᱤᱞᱚᱨ]]ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ * ᱢᱟᱰᱮᱞᱤᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ * ᱪᱟᱨᱞᱮᱥ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ * ᱛᱷᱤᱭᱚᱰᱚᱨ ᱢᱤᱞᱚᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/01/dayintech_0104? "January 4, 1903: Edison Fries an Elephant to Prove His Point"] – ''[[Wired (magazine)|Wired]]'' article about Edison's "macabre form of a series of animal electrocutions using AC." * [https://web.archive.org/web/20160104005621/http://www.nps.gov/nr/twhp/wwwlps/lessons/25edison/25edison.htm "The Invention Factory: Thomas Edison's Laboratories"] National Park Service (NPS) * [http://www.shapell.org/Collection/Historical-Figures/Edison-Thomas Thomas Edison Personal Manuscripts and Letters] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Scientist]] o51v6qu1oe4inegpmgpyb4eqxjly45p ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 138 198227 175010 2026-09-24T00:42:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198227 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱜᱨᱤᱠ | image = [[File:Homer British Museum.jpg|thumb|upright=0.8|Idealised portrayal of [[ᱦᱚᱢᱤᱨ]]]] | nativename = {{lang|el|ελληνικά}} | pronunciation = {{IPA-el|eliniˈka|}} | ethnicity = Greeks | region = [[ᱜᱨᱤᱠ]]<br>[[ᱥᱟᱭᱯᱨᱟᱥ]]<br>[[ᱟᱱᱟᱛᱳᱞᱳᱭᱟ]]<br>[[ᱵᱚᱞᱠᱟᱱ]]<br>[[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱟᱰᱟ|ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ]] ᱟᱨᱮ<br>[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ]]<br>[[ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ]] | speakers = ᱑᱓.᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = | ref = e18 | refname = Greek<!--name as shown at Ethnologue reference--> | familycolor = ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱭᱩᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ | fam2 = [[ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱮᱞᱮᱱᱤᱠ]] | ancestor = [[ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱜᱽᱨᱤᱠ]] | dia1 = [[:en:Ancient Greek dialects|ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | dia2 = [[:en:Varieties of Modern Greek|ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] | stand1 = | script = {{ublist|[[ᱜᱨᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]}} | iso1 = el | iso2b = gre | iso2t = ell | lc1 = ell | ld1 = [[ᱱᱮᱵᱮᱛᱟᱨ ᱜᱨᱤᱠ]]<!-- main ISO 639-3 code, list first --> | lc2 = grc | ld2 = [[ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱨᱤᱠ]] | lc3 = cpg | ld3 = {{nowrap|[[Cappadocian Greek]]}} | lc4 = gmy | ld4 = [[Mycenaean Greek]] | lc5 = pnt | ld5 = [[Pontic Greek|Pontic]] | lc6 = tsd | ld6 = [[Tsakonian language|Tsakonian]] | lc7 = yej | ld7 = [[Yevanic]] | glotto = gree1276 | glottorefname = Greek<!--name as shown at Glottolog reference--> | lingua = {{ublist|class=nowrap |56-AAA-a |56-AAA-aa {{small|to}} -am {{small|(varieties)}} }} | map = | mapcaption = | notice = IPA }} '''ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱥ (ᱦᱮᱞᱞᱟᱥ) ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱨᱳᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱨᱤᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ''ᱮᱞᱤᱱᱤᱠᱟ'' (Ελληνικά) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱶᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱛᱮ ᱓᱔᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>cite web|title=Greek language|work=[[:en:Encyclopædia Britannica|Encyclopædia Britannica]]|publisher=[[:en:Encyclopædia Britannica, Inc.|Encyclopædia Britannica, Inc.]]|accessdate=29 April 2014|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/244595/Greek-language</ref> ᱱᱩᱠᱩᱶᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤ (Linear B) ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱨᱤ (Cypriot syllabary) ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/59712402|title=A history of the Greek language : from its origins to the present|last=1922-|first=Adrados, Francisco Rodríguez,|date=2005|publisher=Brill|isbn=9789004128354|location=Leiden|oclc=59712402</ref> [[File:Proto Greek Area reconstruction.png|thumb|[[Proto-Greek language|Proto-Greek]]-speaking area according to linguist [[Vladimir I. Georgiev]]]] ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ [[ᱵᱟᱞᱠᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮᱻᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱥᱮᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱥᱩᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔᱕᱐ ᱟᱨ ᱑᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ,<ref>cite web|title=Ancient Tablet Found: Oldest Readable Writing in Europe|publisher=[[:en:National Geographic Society]]|date=30 March 2011|accessdate=22 November 2013|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2011/03/110330-oldest-writing-europe-tablet-greece-science-mycenae-greek {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110401192141/http://news.nationalgeographic.com/news/2011/03/110330-oldest-writing-europe-tablet-greece-science-mycenae-greek/ |date=2011-04-01 }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱮ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱚ-ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱚᱱᱟᱛᱮᱞᱤᱭᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱷᱟᱯᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ == [[File:A27 Motorway, Greece - Section Kozani-Ptolemaida - Kozani-North interchange (A2) - 02.jpg|thumb|ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱᱵᱚᱨᱰ]] ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱜᱚ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gr.html|title{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}=Greece|work=[[:en:The World Factbook|The World Factbook]]|publisher=[[:en:Central Intelligence Agency|Central Intelligence Agency]]|accessdate=23 January 2010</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱯᱨᱳᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=GreekCyprus>cite web|title=The Constitution of Cyprus, App. D., Part 1, Art. 3 |deadurl=yes |url=http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/302578ad62e1ea3ac2256fd5003b61d4?OpenDocument&ExpandSection=3&Click=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120407035710/http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/302578ad62e1ea3ac2256fd5003b61d4?OpenDocument&ExpandSection=3&Click=|archivedate=7{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} April 2012 | states that ''The official languages of the Republic are Greek and Turkish''. However, the official status of Turkish is only nominal in the Greek-dominated Republic of Cyprus; in practice, outside Turkish-dominated [:en:Northern Cyprus|Northern Cyprus]], Turkish is little used; see A. Arvaniti (2006): Erasure as a Means of Maintaining Diglossia in Cyprus, ''San Diego Linguistics Papers'' 2: pp. 25–38, page 27.</ref> ᱜᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱯᱨᱳᱥ ᱫᱚ [[ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ]] (European Union) ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫᱤᱭᱟ (member) ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="European Union">cite web|title=The EU at a Glance – Languages in the EU|url=http://europa.eu/abc/european_countries/languages/index_en.htm|work=[[:en:Europa (web portal)|Europa]]|publisher=[[:en:European Union|European Union]]|accessdate=30 July 2010</ref> ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱤᱴᱟᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱞᱵᱟᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱩᱠᱟᱨᱮᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱻᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱚᱞ ᱟᱠᱷᱚᱨ== ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤ]] (Linear B), [[ᱥᱤᱯᱨᱤᱭᱚᱴ ᱥᱤᱞᱟᱵᱚᱨᱤ]] (Cypriot syllabary) ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ, ᱢᱮᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ=== ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱥᱮ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱢᱟᱹᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱱᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] (Phoenician alphabet) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠᱤ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱤᱠᱤ (upper-case letters) ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱤᱠᱤ (lower-case letters) ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱮᱰᱤᱵᱷᱟᱞ ᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱥᱻᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱶ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱜᱨᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚᱶᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱪᱤᱠᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱢᱟ (ς) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="33" | [[:en:upper case|ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱟᱠᱷᱚᱨ]] |- |[[:en:Alpha|Α]]||[[:en:Beta|Β]]||[[:en:Gamma|Γ]]||[[:en:Delta (letter)|Δ]]||[[:en:Epsilon|Ε]]||[[:en:Zeta|Ζ]]||[[:en:Eta|Η]]||[[:en:Theta|Θ]]||[[:en:Iota|Ι]]||[[:en:Kappa|Κ]]||[[:en:Lambda|Λ]]||[[:en:Mu (letter)|Μ]]||[[:en:Nu (letter)|Ν]]||[[:en:Xi (letter)|Ξ]]||[[:en:Omicron|Ο]]||[[:en:Pi (letter)|Π]]||[[:en:Rho|Ρ]]||[[:en:Sigma|Σ]]||[[:en:Tau|Τ]]||[[:en:Upsilon|Υ]]||[[:en:Phi|Φ]]||[[:en:Chi (letter)|Χ]]||[[:en:Psi (letter)|Ψ]]||[[:en:Omega|Ω]] |- ! colspan="33" | [[:en:lower case|ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱟᱠᱷᱚᱨ]] |- |α||β||γ||δ||ε||ζ||η||θ||ι||κ||λ||μ||ν||ξ||ο||π||ρ||σ<br>ς||τ||υ||φ||χ||ψ||ω |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.bartleby.com/65/gr/Greeklan.html Greek Language], Columbia Electronic Encyclopedia. * [http://greeklinguistics.com The Greek Language and Linguistics Gateway], useful information on the history of the Greek language, application of modern Linguistics to the study of Greek, and tools for learning Greek. * Aristotle University of Thessaloniki, [http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html The Greek Language Portal], a portal for Greek language and linguistic education. * [http://www.perseus.tufts.edu/ The Perseus Project] has many useful pages for the study of classical languages and literatures, including dictionaries. * [http://socrates.berkeley.edu/~ancgreek/ancient_greek_start.html Ancient Greek Tutorials], Berkeley Language Center of the University of California, Berkeley [[ᱛᱷᱚᱠ:!Main category]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] k4mjvdv6lhpeibtq3zzaseiq6rov2zi ᱜᱩᱜᱚᱞ 0 139 198228 179980 2026-09-24T00:42:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198228 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Google LLC | logo = Google 2015 logo.svg | logo_size = | logo_alt = Each letter of "Google" is colored (from left to right) in blue, red, yellow, blue, green, and red. | logo_caption = Logo {{as of|2015|lc=y|since=y}} | image = Googleplex HQ (cropped).jpg | image_size = 250px | image_caption = Google's headquarters, the [[Googleplex]] | former_name = Google Inc. (1998–2017) | type = [[Subsidiary]] ([[Limited liability company|LLC]]) | industry = {{Unbulleted list | [[Artificial intelligence]] | [[Advertising]] | [[Cloud computing]] | [[Computer software]] | [[Computer hardware]] | [[Internet]] }} | founded = {{Start date and age|1998|09|04}}{{efn|Google was incorporated on September 4, 1998, however, since 2002, the company has celebrated its anniversaries on various days in September, most frequently on September 27.<ref>{{Cite magazine |last=Fitzpatrick |first=Alex |date=September 4, 2014 |title=Google Used to Be the Company That Did 'Nothing But Search' |url=https://time.com/3250807/google-anniversary/ |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=October 16, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191016175103/https://time.com/3250807/google-anniversary/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Telegraph Reporters |date=September 27, 2019 |title=When is Google's birthday – and why are people confused? |url=https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/technology/2019/09/27/when-is-googles-21st-birthday-doodle/ |archive-date=January 10, 2022 |url-access=subscription |url-status=live |website=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Griffin |first=Andrew |date=September 27, 2019 |title=Google birthday: The one big problem with the company's celebratory doodle |url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |website=[[The Independent]] |access-date=July 19, 2020 |archive-date=January 12, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112103548/https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/google-birthday-surprise-spinner-date-problem-start-company-a7968951.html |url-status=dead}}</ref> The shift in dates reportedly happened to celebrate index-size milestones in tandem with the birthday.<ref>{{Cite web |last=Wray |first=Richard |date=September 5, 2008 |title=Happy birthday Google |url=https://www.theguardian.com/business/2008/sep/05/google.mediabusiness |website=[[The Guardian]]}} in [[Menlo Park, California|Menlo Park]], [[California]], United States | founders = {{Unbulleted list | [[Larry Page]] | [[Sergey Brin]] }} | hq_location = [[Googleplex|1600 Amphitheatre Parkway]] | hq_location_city = [[Mountain View, California]] | hq_location_country = U.S. | area_served = Worldwide | key_people = {{Unbulleted list | [[Sundar Pichai]] ([[Chief executive officer|CEO]]) | [[Ruth Porat]] ([[Chief financial officer|CFO]]) | [[Thomas Kurian]] ([[Chief executive office|CEO]], [[Google Cloud Platform]]) | [[Prabhakar Raghavan]] ([[Senior Vice President|SVP]], search, ads, and e-commerce)<ref>{{Cite web |last=Langley |first=Hugh |date=May 11, 2021 |title=Prabhakar Raghavan is the surprisingly powerful exec running Google's most important businesses. Insiders describe how he went from wonky Stanford professor to CEO Sundar Pichai's most trusted lieutenant at record speed. |url=https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-url=https://archive.today/20210511195507/https://www.businessinsider.com/google-head-of-search-prabhakar-raghavan-ceo-sundar-pichai-alphabet-2021-5 |archive-date=May 11, 2021 |website=Business Insider}}</ref> }} | products = [[List of Google products|List of products]] | parent = [[Alphabet Inc.]] | website = {{URL|https://www.google.com/|google.com}} | footnotes = {{Cite web |date=January 16, 2015 |title=Company – Google |url=https://www.google.com/intl/en/about/company/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150116073513/https://www.google.com/intl/en/about/company/ |archive-date=January 16, 2015 |access-date=September 13, 2018}}</ref><ref>{{Cite web |last=Claburn |first=Thomas |date=September 24, 2008 |title=Google Founded By Sergey Brin, Larry Page... And Hubert Chang?!? |url=https://www.informationweek.com/applications/google-founded-by-sergey-brin-larry-page-and-hubert-chang!/d/d-id/1072309 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110628231125/http://www.informationweek.com/news/internet/google/210603678 |archive-date=June 28, 2011 |access-date=January 22, 2017 |website=[[InformationWeek]] |publisher=[[UBM plc]]}}</ref><ref>{{Cite web |title=Locations— Google Jobs |url=https://www.google.com/about/jobs/locations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130930200600/http://www.google.com/about/jobs/locations/ |archive-date=September 30, 2013 |access-date=September 27, 2013}}</ref> }} ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[:en:Multinational corporation|ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱮᱱᱟᱞ]] [[:en:Technology company|ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱥᱤ ''(Google Limited Liability Company)'' ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]] ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱳᱢᱯᱟᱢᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱴᱟᱭᱤᱥ]], [[ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱ]], [[ᱠᱞᱟᱭᱩᱰ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱤᱝ]], [[ᱥᱚᱯᱷᱣᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱦᱟᱨᱰᱣᱮᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱟᱱ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛ-ᱛᱷᱚ ᱯᱨᱚᱡᱩᱠᱛᱤ ''(Information Technology)'' ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱕-ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ|ᱮᱢᱟᱡᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱤᱝᱠ|ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ]], [[ᱮᱯᱚᱞ ᱤᱝᱠ|ᱮᱯᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱴ]] ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱮᱨᱜᱮᱭ ᱵᱽᱨᱤᱱ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] ᱨᱮᱱ Ph.D. ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ Standford University ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱑᱔% ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱕᱖% Stockholder ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ Supervoting Stock ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ| California ᱠᱷᱚᱱ October ᱒᱒, ᱒᱐᱐᱒ ᱦᱤᱞᱳᱜ ᱫᱮᱞᱣᱟᱨᱮ(Delware) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ| ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ August ᱑᱙, ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ IPO(Initial Public Offer) ᱧᱟᱢᱞᱮᱱᱛᱮ ᱜᱩᱜᱩᱞ(Google) ᱫᱚ California ᱨᱮᱱᱟᱜ Mountain View (ᱱᱤᱛᱟᱜ Headquarters Googleplex) ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ| == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱚᱨᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱪᱮᱛ ᱞᱟᱨᱤᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱤᱵᱮᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱞᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱭᱟᱜ ᱜᱭᱟᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱩᱜᱚᱞᱯᱞᱮᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱐ ᱒᱐᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱤᱪᱟᱭ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱹᱤᱹᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱮᱰᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱶᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱙% ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱱᱠᱞᱤᱠᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭ ᱧᱟᱢᱟᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱵᱚᱭᱚᱥ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱱᱟᱞᱤᱴᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱮᱰᱵᱷᱮᱴᱟᱡᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱛᱮᱦᱮᱧᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱜᱚᱜᱚᱞ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱠᱚᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ google ᱠᱮᱢᱥᱠᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱩᱱᱠᱷᱤ ᱞᱮᱱ ᱥᱩᱛᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱤgoogle ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱫᱽᱨᱟ ᱤᱧᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ< ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱚᱴᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱩᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱠᱟ ᱟᱡᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱚᱱᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱚᱴᱟᱵvoice typingᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱷᱚᱨᱪᱩᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱒᱐᱐᱗, ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱢᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ᱔᱗᱗᱕᱖ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ googleᱚᱱᱟ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱯᱴᱚᱭᱟᱨ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮgoogleᱠᱟᱱᱟgoogle᱒᱐᱐᱗ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱮᱸᱫgoogle᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱤᱚ ᱵᱮᱱᱟᱶ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫgoogle ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱩᱱᱠᱩ ᱒᱐% ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱢᱮᱞᱟ == === ᱢᱟᱶᱴᱮᱱ ᱵᱷᱤᱣ === === ᱱᱤᱣᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ === === ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ === == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱴ]] ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱣᱟᱱᱴᱚᱢ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱟᱨᱤᱝ (ᱥᱟᱭᱠᱮᱢᱳᱨ), ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ (Waymo, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ), ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ (ᱥᱟᱭᱤᱰᱣᱟᱠ ᱞᱮᱵᱽᱥ), ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱚᱨᱢᱮᱴᱚᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ (ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱰᱤᱯᱢᱟᱭᱤᱸᱰ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[ 17] ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱭᱩᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ, ᱢᱮᱯ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟᱭᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱤᱢᱮᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱩᱭᱤᱴ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱨᱤᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱰ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ, ᱢᱚᱵᱟᱤᱞ ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ, ᱣᱮᱵᱽ ᱵᱽᱨᱟᱩᱡᱟᱨ, ᱮᱢ.ᱮᱞ. ᱯᱷᱨᱮᱢᱚᱠᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱣᱟᱨᱪᱩᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱭᱰᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱨᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾[᱑] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱴᱮᱠᱥ ᱮᱵᱷᱤᱣᱮᱱᱥᱟᱱ, ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ, ᱥᱟᱨᱪ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱟᱞᱤᱴᱤ, ᱟᱱᱴᱤᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱮ ᱵᱨᱤᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱜᱤ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱯᱷ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱒][᱓] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱵᱚᱴᱤᱠᱥ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱣᱤᱞᱳ ᱜᱟᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[᱔] 25][26] ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱨᱟᱭᱤᱝ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱚᱨᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥ ᱮᱫᱟ ᱾[ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱘] [᱒] ᱯᱮᱡ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱰ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ [ 23] ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ "ᱵᱮᱠᱨᱩᱵ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱞᱤᱱᱠ ᱠᱚ ᱪᱮᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾[ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱱ ᱥᱴᱮᱨᱱᱮᱢᱵᱚᱨᱜᱽ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱢᱚᱴᱣᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱤ ᱣᱤᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱰ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱡᱽᱨᱚᱝᱠ ᱟᱨ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱨᱳᱴᱟᱭᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱟᱨᱥᱤᱭᱟ-ᱢᱳᱞᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱯᱷ ᱩᱞᱢᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ-ᱨᱟᱱᱠ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ-ᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱮᱞᱜᱚᱨᱤᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱫᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱡᱨᱟᱸᱠ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱞᱤ ᱦᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱟᱱᱠᱰᱮᱠᱥ ᱯᱮᱴᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱴᱮᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱵᱮᱭᱫᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ 33][34] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [᱒] [᱓] [᱓] ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱑᱐ (᱑᱐᱐ ᱡᱚᱨᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱤᱸᱡᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [ 37] ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ HTML ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱮᱵ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱯ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 38] ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱮᱸᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ,[᱒] ᱥᱚᱱ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱛᱮ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱱᱰ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾[ ᱓᱙] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱛᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱮᱥᱴᱟᱨᱴᱟᱯᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱴᱷᱮᱱ ᱒᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱫᱚ ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱱᱤᱴ ᱥᱟᱶ-ᱥᱚᱯᱚᱱᱟᱨ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱮᱠᱴᱚᱞᱥᱦᱮᱭᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱞᱳ ᱟᱞᱴᱳ ᱨᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱮᱱᱰᱤ ᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱥᱠᱳ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱾ ᱮᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱢᱳ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ. ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱪᱮᱨᱤᱴᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾[ 41][42] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱝᱜᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱚᱨᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱰᱟᱴ ᱠᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱱᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱯᱷ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱾[ ᱔] ᱯᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱱᱪᱩᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱮᱞᱤᱥᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱢᱮᱢᱚᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱝᱜᱽᱞᱤ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱡᱚᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱸᱴ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱭ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱨᱚᱸᱰ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ CEO ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱚᱥ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱯᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱱ ᱟᱜ ᱨᱚᱸᱰ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ 44][45] ᱱᱩᱠᱩ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱱᱥᱴᱟᱨᱥ, ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱑᱐᱐᱐ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱞᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱳᱯ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ ᱔᱖] ᱥᱴᱟᱱᱯᱷᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱠᱨᱮᱭᱜᱽ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾[ 22][47][48] ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱮᱱᱰᱤᱝ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱞᱟᱭᱱᱚᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱣᱚᱭᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾[ [᱔᱐] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱸᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱞᱟᱨᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱜᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱜᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱣᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱱ ᱠᱚᱱᱵᱮᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱑᱒.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾[ 50] n341i8quuqaxjcx5l3ebhs2nf9zdtj6 ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ ᱰᱤᱴᱨᱤᱪ 0 325 198283 193801 2026-09-24T08:21:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198283 wikitext text/x-wiki '''ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ ᱰᱤᱴᱨᱤᱪ''' (᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ - ᱖ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱒)<ref>Flint, Peter B. (7 May 1992). [https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE6D7163CF934A35756C0A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all "Marlene Dietrich, 90, Symbol of Glamour, Dies"]. ''The New York Times''.</ref> ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ Actress ᱟᱨ Singer ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ Hollywood ᱥᱟᱶ ᱤᱭᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟᱭ ᱟᱵᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ {| class="wikitable floatright" ! colspan="2" |ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ ᱰᱤᱴᱨᱤᱪ |- | colspan="2" |[[File:Marlene_Dietrich_in_No_Highway_(1951)_(Cropped).png|thumb|Marlene Dietrich in No Highway (1951) (Cropped)]] |- |'''ᱧᱤᱛᱩᱢ''' |ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ ᱰᱤᱴᱨᱤᱪ |- |'''ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ''' |᱒᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱒ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱ, ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ |- |'''ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ''' |᱖ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱒ ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ |- |'''ᱡᱟᱸᱭᱟᱺᱭ''' |Rudolf Sieber (<abbr>m.</abbr> 1923; his death 1976) |- |ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ |http://www.marlene.com/ |} == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ == '''ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ''' ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱭᱮᱱᱮᱵᱟᱨᱜ ᱨᱮᱭ [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]] ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱜᱚ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱮᱨᱤᱠᱷ ᱚᱴᱳ ᱰᱤᱴᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱞᱦᱮᱞᱢᱤᱱᱟ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱤᱭᱳᱥᱮᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱯᱷᱮᱞᱥᱤᱝ᱾ ᱨᱩᱰᱞᱚᱯᱷ ᱥᱤᱵᱮᱨ ᱧᱤᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱴᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱡᱟᱺᱭᱟᱺᱭ ᱯᱚᱨᱮᱛᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱟᱩᱱᱴ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱨᱤᱪᱟᱞᱚᱠᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱮᱞᱤᱡᱟᱵᱮᱛᱷ ᱥᱤᱵᱟᱨ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢᱞᱮᱱᱟ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱩᱛᱟᱭ == [[ᱨᱮᱫ:The-Blue-Angel-Dietrich.jpg|thumb|The-Blue-Angel-Dietrich]] ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱳᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱨᱮ কোরাস গায়ক ᱦᱤᱱᱟᱹᱵᱛᱮ ᱠᱞᱟᱵ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱜ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ Director ᱟᱨ Actor ᱢᱟᱠᱥ ᱨᱟᱭᱤᱱᱦᱟᱨᱰᱚᱴ theater ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟᱨᱮ  [[:en:The_Blue_Angel|''The Blue Angel'' (1930)]] ᱥᱤᱱᱟᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱨᱳᱝᱜᱤᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱜᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ সবাক ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ᱾ ᱤᱱᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱞᱤᱩᱰ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱭᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱨᱚᱠᱠᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱨᱮ ᱳᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱡᱳᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱨᱮ ᱳᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱛ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱳᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱞᱮᱱᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱜᱮᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟᱭ᱾ == ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ == # ''[[:en:Tragedy_of_Love|Tragödie der Liebe]]'' (1923) # ''[[:en:The_Little_Napoleon|The Little Napoleon]]'' (1923) # ''[[:en:The_Blue_Angel|The Blue Angel]]'' (1930) #  ''[[:en:Morocco_(film)|Morocco]]'' (1930) # ''[[:en:A_Foreign_Affair|A Foreign Affair]]'' (1948) == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞᱠᱩ == * [http://www.marlene.com/ Official website] * [https://www.britannica.com/EBchecked/topic/162817 Marlene Dietrich] at ''Encyclopædia Britannica'' * [https://www.ibdb.com/Person/View/38065 Marlene Dietrich] at the Internet Broadway Database  * [[imdbname:0000017|Marlene Dietrich]] on IMDb * [https://www.allmovie.com/artist/p19148 Marlene Dietrich] at AllMovie * [http://tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=50375 Marlene Dietrich] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930224953/http://www.tcmdb.com/participant/participant.jsp?participantId=50375 |date=2007-09-30 }} at the TCM Movie Database  * [https://web.archive.org/web/20060212183356/http://www.marlenedietrich.org/ Marlene Dietrich Collection, Berlin (MDCB)] * [https://web.archive.org/web/20170209083141/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/culture-obituaries/film-obituaries/5256352/Marlene-Dietrich.html Marlene Dietrich] – Daily Telegraph obituary * A film clip [[iarchive:gov.fdr.6|Air Army Invades Germany (1945)]] is available at the Internet Archive * A film clip [[iarchive:1946-06-13_Atom_Test_Nears|Atom Test Nears, 1946/06/13 (1946)]] is available at the Internet Archive * A film clip [[iarchive:1945-07-23_Cruiser_Bow_Ripped_Off_By_Typhoon|Cruiser Bow Ripped Off By Typhoon, 1945/07/23 (1945)]] is available at the Internet Archive * [http://sistercelluloid.com/2014/12/27/a-soldier-lovingly-remembers-marlene-dietrich/ A Soldier Lovingly Remembers Marlene Dietrich] * [https://archive.org/stream/MarleneDietrichFBIFiles/Marlene%20Dietrich%20FBI%20Files#page/n0/mode/2up Marlene Dietrich FBI Files] * [https://www.findagrave.com/memorial/1991 Marlene Dietrich] at Find a Grave ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] sam4515cftye048oyz9ie8iu7jdauzj ᱢᱟᱶᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ 0 343 198285 191806 2026-09-24T08:51:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198285 wikitext text/x-wiki [[File:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|thumb|ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱴ]] '''ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱴ''' ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱚᱨᱨᱡᱽ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱩᱪᱩᱫ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱩᱪᱩᱫ (Peak XV) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱡᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱯᱟᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱜᱚᱨᱢᱚᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱢᱩᱞᱟᱝᱢᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{Short description|Earth's highest mountain}} {{redirect-multi|2|Everest|Sagarmatha}} {{Pp-semi-indef}} {{Pp-move-indef}} {{Prone to spam|date=ᱯᱷᱮᱵᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕}} {{EngvarB|date=ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱖}} {{Use dmy dates|date=ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒}} {{Infobox mountain | fetchwikidata = ᱥᱟᱱᱟᱢ | name = ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱴ | photo = Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit Cropped.jpg | photo_size = 300 | photo_caption = Aerial photo from the south, with Mount Everest rising above the ridge connecting [[Nuptse]] and [[Lhotse]] | native_name = {{native name list|tag1=ne|name1=सगरमाथा|postfix1=&nbsp;{{transliteration|ne|(''Sagarmāthā'')}}|tag2=bo|name2=ཇོ་མོ་གླང་མ|postfix2=&nbsp;{{transliteration|bo|(''Chomolungma'')}}|tag3=zh|name3=珠穆朗玛峰|postfix3=&nbsp;{{transliteration|zh|(''Zhūmùlǎngmǎ Fēng'')}}}} | translation = Holy Mother | etymology = [[George Everest]] | elevation_ref = <!-- This elevation, and the reasons for supporting it, are laid out and referenced in the measurement section, but some editors believe we should support 8844 m or 8850 m instead. If any editor thinks we should change it, could they please make the case on the talk page and allow time for discussion before making the change. -->{{NoteTag|Based on the 2020 surveys of elevation of snow cap, not rock head. For more details, see ''[[#Surveys|Surveys]]''.}}<br /> [[List of highest mountains on Earth|Ranked 1st]] | prominence_ref = <br />[[List of mountain peaks by prominence|Ranked 1st]]<br />[[Topographic prominence#Definitions|(Special definition for Everest)]] | isolation = n/a <!-- Topographic isolation can not be measured to itself but an other peak by definition. Giving a value here to show the circumstances of Earth is not correct --> | map = Nepal#Nepal Province1#China#China Tibet topography#Asia | map_caption = Location on the border between [[Koshi Province]], Nepal and [[Tibet Autonomous Region]], China | label = Mount Everest | label_position = left | location = [[Solukhumbu District]], [[Koshi Province]], [[Nepal]];<ref>''Geography of Nepal: Physical, Economic, Cultural and Regional'' by Netra Bahadur Thapa, D.P. Thapa Orient Longmans, 1969.</ref><br />[[Tingri County]], [[Xigazê]], [[Tibet Autonomous Region]], [[China]]{{NoteTag|The position of the summit of Everest on the international border is clearly shown on detailed topographic mapping, including official Nepali mapping.}} | country_type = Countries | country = [[China]] and [[Nepal]] | parent = [[Mahalangur Himal]], [[Himalayas]] | coordinates = {{Coord|27|59|17|N|86|55|31|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = {{NoteTag|The [[World Geodetic System]] coordinates given here were calculated using detailed topographic mapping and are in agreement with [http://www.adventurestats.com/tables/8000ergeo.shtml adventurestats]. They are unlikely to be in error by more than 2". Coordinates showing Everest to be more than a minute further east that appeared on this page until recently, and still appear in Wikipedia in several other languages, are incorrect.}} | first_ascent = 29 May 1953<br />[[Edmund Hillary]] and [[Tenzing Norgay]] {{NoteTag|It remains unclear whether [[George Mallory]] and [[Andrew Irvine (mountaineer)|Andrew Irvine]] reached the summit in 1924 or not. For more details, see ''[[1924 British Mount Everest expedition]]''.}}<br /> [[List of highest mountains on Earth|Ranked 1st]] | normal_route = [[South Col|Southeast ridge]] (Nepal) }} {{contains special characters|Indic}} {{contains special characters|Tibetan}} [[File:Everest_North_Face_toward_Base_Camp_Tibet_Luca_Galuzzi_2006.jpg|thumb|North Face as seen from the path to North Base Camp]] [[File:Mount Everest morning.jpg|thumb|Everest and [[Lhotse]] from the south. In the foreground are [[Thamserku]], [[Kangtega]], and [[Ama Dablam]].]] '''ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱥᱴ''' ({{Lang-ne|सगरमाथा|translit=Sagarmāthā}}; [[Tibetic languages|Tibetan]]: ''Chomolungma'' {{lang|bo-Tibt|ཇོ་མོ་གླང་མ}}; {{zh |s = 珠穆朗玛峰 |p = Zhūmùlǎngmǎ Fēng }}) is [[List of highest mountains on Earth|Earth's highest mountain]] above [[sea level]], located in the [[Mahalangur Himal]] sub-range of the [[Himalayas]]. The [[China–Nepal border]] runs across its [[summit|summit point]].<ref name="Bishart">{{cite magazine |last = Bishart |first = Andrew |title = China's New Road May Clear a Path for More Everest Climbers |url = https://www.nationalgeographic.com/adventure/adventure-blog/2016/05/04/how-the-everest-experience-is-different-in-china-versus-nepal/ |magazine=National Geographic |date=4 May 2016}}</ref> Its elevation (snow height) of {{convert|8848.86|m|ftin|frac=2|abbr=on}} was most recently established in 2020 by the Chinese and Nepali authorities.<ref>{{cite news|title=Mount Everest is two feet taller, China and Nepal announce|work=[[National Geographic]]|url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|access-date=8 December 2020|archive-date=8 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201208113343/https://www.nationalgeographic.com/science/2020/12/new-height-of-mount-everest-announced-by-china-and-nepal/|url-status=dead}}</ref><ref name="LiveScience">{{cite web |url= https://www.livescience.com/tallest-mountain-on-earth |title= Is Mount Everest really the tallest mountain on Earth? It depends how you measure height. |author= Joe Phelan |date= Oct 28, 2022 |website= livescience.com |publisher= Future US, Inc. |access-date= April 27, 2023 |quote= "Researchers have measured Mount Everest many times over the past few decades, but the latest assessment, announced in November 2021, puts it at 29,031.69 feet (8,848.86 meters), which is almost 5.5 miles (8.8 kilometers) tall."}}</ref> ==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱨᱮᱫ:Influence_of_Mountain-Attraction_on_heights_of_Mount_Everest_(IA_dli.pahar.0507).pdf|thumb|right|ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱶᱴ ᱮᱵᱷᱨᱮᱥᱴ]] ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱳᱞᱟᱝᱜᱟᱢᱟ (ཇོ་མོ་གླང་མ, lit. "ᱥᱚᱸᱛ ᱢᱟᱢᱚ") ᱾ ᱠᱤᱝ ᱪᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ Kangxi ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱗᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ Kangxi ᱟᱴᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱯᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱩᱜᱽᱯᱚᱛᱤ D'Anville ᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱗᱓᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ Tchoumour Lancma ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱳᱢᱳᱞᱩᱝᱢᱟ ᱟᱨ (ᱣᱟᱭᱞᱤ ᱨᱮ) ᱡᱳ-ᱢᱳ-ᱜᱞᱟᱝ-ᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱨᱳᱢᱟᱱᱤᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱟᱴᱮᱫ == ᱥᱟᱹᱢᱩᱸᱫ ᱴᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱙ ᱠᱤᱢᱤ (᱘,᱘᱔᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ) <ref name="ReferenceB">Based on the 1999 and 2005 surveys of elevation of snow cap, not rock head. For more details, see ''[[:en:Surveys|Surveys]]''.</ref> ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱩᱰᱤᱡ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱤᱵᱽᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱱᱮᱯᱟᱲ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱪᱩᱫ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱢ ᱩᱪᱩᱫ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱧᱪᱚᱱᱡᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱦᱮᱢᱟᱞᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱩᱪᱩᱫ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱪᱩᱫ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱨᱟᱠᱳᱨᱚᱢ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱚᱰᱣᱤᱱ ᱚᱥᱴᱤᱱ, ᱫᱷᱚᱣᱲᱟᱜᱤᱨᱤ, ᱱᱚᱱᱫᱟᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱱᱚᱯᱩᱨᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ == ᱦᱚᱨ == ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱵᱽᱵᱚᱛ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱮᱴᱠᱨᱴᱚᱬᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱜᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱫᱮᱡᱚᱜ== ᱑᱙᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱒᱙ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱢᱚᱸᱰ ᱦᱤᱞᱟᱨᱤᱱᱠᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱱᱮᱱᱡᱤᱝ ᱱᱚᱨᱜᱮ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱪᱩᱫ ᱴᱩᱭ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱩᱪᱩᱫ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ ᱡᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱰᱢᱚᱸᱰ ᱦᱤᱞᱥᱨᱤᱝᱠ ᱥᱟᱶ ᱫᱮᱡᱞᱮᱱ ᱱᱮᱱᱡᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱚᱪᱮᱱᱫᱨᱤ ᱯᱟᱞ ᱫᱚ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱩᱪᱩᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱮᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ<ref name="britannica">cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1912159/Bachendri-Pal|title=Bachendri Pal (Indian mountaineer) – Encyclopedia Britannica|accessdate=11 January 2014</ref> ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱚ ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱭᱚ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱦᱚᱸ ᱴᱩᱭ ᱮ ᱛᱮᱵᱟᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.nationalgeographic.com/everest/ ''National Geographic'' site on Mt. Everest] * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/everest/ NOVA site on Mt. Everest] * [http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423064736/http://imagingeverest.rgs.org/Concepts/Imaging_Everest/ |date=23 April 2009 }} * [http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/Everest-North.gif North] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531055643/http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-North.gif |date=31 May 2023 }} *[http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/Everest-South.gif South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220102081646/http://viewfinderpanoramas.org/panoramas/ASIA/EVEREST-South.gif |date=2 January 2022 }} * [http://dsc.discovery.com/convergence/everest/interactive/interactive.html Interactive climb of Everest] from Discovery Channel * [http://www.summitpost.org/mountain/rock/150230/everest.html Mount Everest on Summitpost] * [http://www.8000ers.com/cms/content/view/52/185/ Full list of all ascents of Everest up to and including 2008 (in pdf format)] * [http://hikinginmountain.com/where-is-mount-everest Where is Mount Everest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120519043118/http://hikinginmountain.com/where-is-mount-everest |date=19 May 2012 }} * [http://basecamptrekking.com/nepal-info/where-is-mount-everest Where is Mount Everest located]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://nepalesetrekking.com/ Mount Everest fact] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603084213/http://nepalesetrekking.com/ |date=3 June 2012 }} * [http://www.everesthistory.com/everestsummits/summitsbyyear.htm Summits and deaths per year] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150720183726/http://www.everesthistory.com/everestsummits/summitsbyyear.htm |date=20 July 2015 }} * [http://www.yetizone.com/Everest/Trek/Everest_Trek.shtml The Everest Trek guidebook] * [http://www.durbay.com/drb-index.asp?id=1 Expeditions tracking on line in the different routes of ascent of Mount Everest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100418023835/http://www.durbay.com/drb-index.asp?id=1 |date=18 April 2010 }} * [http://thegreatindian.tripod.com/mountEverest.htm Mount Everest panorama] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531104744/https://thegreatindian.tripod.com/mountEverest.htm |date=31 May 2023 }}, [http://www.panoramas.dk/fullscreen2/full22.html Mount Everest interactive panorama (Quicktime format)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410141725/http://www.panoramas.dk/fullscreen2/full22.html |date=10 April 2013 }}, Virtual panoramasᱹ == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:ᱚᱛᱱᱚ]] j5x3jmbd18vp6lvfwitlm6bwak4f4kn ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ 0 348 198286 151665 2026-09-24T08:57:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198286 wikitext text/x-wiki [[File:Efmo View from Fire Point.jpg|thumb|ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] '''ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱢᱯᱷᱤᱥ, ᱴᱮᱱᱤᱥᱤ ᱾ "ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ" ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ" ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱴᱟᱥᱠᱟ ᱞᱮᱠ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱾ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱛᱟ, ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱚᱣᱟ, ᱤᱞᱤᱱᱚᱭᱤᱥ, ᱢᱤᱥᱚᱣᱨᱤ, ᱠᱮᱱᱴᱩᱠᱤ, ᱴᱮᱱᱤᱥᱤ, ᱟᱨᱠᱟᱱᱥᱟᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪ ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱣ ᱚᱨᱞᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱫᱩᱞᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟᱠᱚ == ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱫᱩᱞ ᱢᱠᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱩᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱤᱸᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱫᱩᱞᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱞ ᱮᱱᱟ {| class="wikitable sortable" |- ! ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱥᱚᱱᱛ ᱠᱨᱚᱭᱤᱠᱥ ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱤᱞᱤᱱᱚᱭᱤᱥ ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱢᱤᱥᱚᱣᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱚᱦᱟᱭᱚ ᱜᱟᱰᱟ |- | ᱟᱨᱠᱟᱱᱥᱟᱥ ᱜᱟᱰᱟ |} == ᱧᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ == ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱢᱤᱥᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱥᱤ ᱨᱮᱱᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ" ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱟᱛᱮ "ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱯᱤ" ᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://web.archive.org/web/20070610102737/http://www.alcnet.org/projects/overview/mississippi Mississippi River], project of the [[:en:American Land Conservancy]] * [http://www.apfm.info/publications/casestudies/cs_usa_mississippi_full.pdf Flood management in the Mississippi River] * [http://fmr.org/ Friends of the Mississippi River] ** [https://web.archive.org/web/20110225132047/http://mississippiriverchallenge.org/ Mississippi River Challenge annual canoe & kayak event on the Twin Cities stretch] ** [https://web.archive.org/web/20110208170052/http://fieldguide.fmr.org/ Mississippi River Field Guide] * [http://www.nps.gov/miss/ Mississippi National River and Recreation Area (MN)] from the [[:en:National Park Service|NPS]] ** [http://www.nps.gov/miss/riverfacts.htm Mississippi River Facts] from the [[:en:National Park Service|NPS]] * [https://web.archive.org/web/20090125032447/http://dig.lib.niu.edu/twain "Mark Twain's Mississippi"], from the digital library of Northern Illinois University * [http://www.mappingsupport.com/p/gmap4.php?q=https://sites.google.com/site/gmap4files/p/news/mississippi_course_change.txt&ll=30.417887,-91.201416&t=h&z=9&label=on Interactive detailed satellite photos and zoomable USGS topographic quad maps of the lower Mississippi, the alternative course for the river, and the various control structures and floodways] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511223418/http://www.mappingsupport.com/p/gmap4.php?q=https%3A%2F%2Fsites.google.com%2Fsite%2Fgmap4files%2Fp%2Fnews%2Fmississippi_course_change.txt&ll=30.417887%2C-91.201416&t=h&z=9&label=on |date=2011-05-11 }} * [http://lmvmapping.erdc.usace.army.mil/ Lower Mississippi Valley – Engineering Geology Mapping Program] – PDF files of publications about and maps of the geology of the Mississippi River Valley and its tributaries. * [https://web.archive.org/web/20041119021545/http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/map_eco.htm Ecoregions of the Mississippi Alluvial Plain Map] * [https://books.google.com/books?id=CCcDAAAAMBAJ&pg=PA67&dq=popular+science+1942+%22Diving+Artillery%22&hl=en&ei=3tLMTM-1LNj6nwfxj4mHAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=popular%20science%201942%20%22Diving%20Artillery%22&f=true '' "Old Man River Loses His Kinks" '', April 1942, Popular Science] article on 1930-40s project to improve barge navigation between Helena and Natchez ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] [[Category:ᱜᱟᱰᱟ]] 0dmu6eyna9xm76jqpa0s6t78nn168iz ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ 0 1019 198298 181509 2026-09-24T10:49:07Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198298 wikitext text/x-wiki {{Infobox religious group | group = ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ | flag = Sarnaism flag.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | flag_caption = ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱪᱤᱨ | image = File:Sarna sb.png | image_size = 150px | image_alt = | image_caption = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱪᱤᱨ | population = {{circa|5 million}}<ref name=pew>{{cite report |title=Religious Composition of India |first=Stephanie |last=Kramer |publisher=Pew Research Center |date= ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱑,᱒᱐᱒᱑ |page=᱒᱑ |url=https://www.pewresearch.org/religion/wp-content/uploads/sites/7/2021/09/PF_09.21.21_Religious-Composition-of-India-FULL.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402102744/https://www.pewresearch.org/religion/wp-content/uploads/sites/7/2021/09/PF_09.21.21_Religious-Composition-of-India-FULL.pdf |archive-date=April 2, 2022 |url-status=live}}</ref> | founder = | regions = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | tablehdr = | region1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | pop1 = ᱔,᱑᱓᱑,᱒᱘᱒ | ref1 =<ref name=Relegion>{{cite web|title=C-01 Appendix: Details of religious community shown under 'Other religions and persuasions' in main table C01 - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11398/download/14511/DDW00C-01%20Appendix%20MDDS.xlsx |publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India }}</ref> | region2 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | pop2 = ᱔᱐᱓,᱓᱕᱐ | ref2 = <ref name=Relegion/> | region3 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | pop3 = ᱔᱓᱐,᱒᱕᱐ | ref3 = <ref name=Relegion/> | region4 = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] | pop4 = ᱑᱐,᱔᱐᱗ | ref4 = <ref name=Relegion/> | region5 = [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] | pop5 = ᱘,᱐᱘᱗ | ref5 = <ref name=Relegion/> | region6 = | pop6 = | ref6 = }} '''ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱳᱴᱟ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ [[ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="outlook india">{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/national/explained-what-is-the-sarna-religious-code-and-what-are-its-followers-demanding--news-230860|title=Explained: What Is The Sarna Religious Code And What Are Its Followers Demanding?|publisher=outlook india|date=18 October 2022|access-date=3 December 2022}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Religious Complexity in Northeastern South Asia|url=https://www.geocurrents.info/cultural-geography/religion/religious-complexity-in-northeastern-south-asia|access-date=2021-10-21|website=GeoCurrents|date=29 October 2015 }}</ref> == ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱢᱟᱱᱣᱟ == {{Pie chart |caption= '''ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ'''<ref name=TribalReligion/> |label1 = ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ |value1 = 30.48 |label2 = ᱩᱨᱟᱶ |value2 = 21.35 |label3 = ᱦᱚ |value3 = 17.87 |label4 = ᱢᱩᱱᱰᱟ |value4 = 12.48 |label5 = ᱵᱷᱩᱢᱤᱡᱽ |value5 = 1.71 |label6 = ᱞᱚᱦᱨᱟ |value6 = 1.70 |label7 = ᱢᱟᱦᱞᱤ |value7 = 1.07 |label8 = ᱠᱷᱟᱰᱮᱭᱟ |value8 = 0.87 |label9 = ᱵᱮᱫᱤᱭᱟ |value9 = 0.67 |label10 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ |value10 = 4.04 |label11 = [[ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱠᱟᱥᱴ]], [[ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴ ᱠᱮᱞᱟᱥ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ |value11 = 7.39 |footer = ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ-ᱟ᱾ }} ==ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱛᱮᱫ== *ᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱩᱧ ᱞᱟᱜᱼᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱨ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨ-ᱱᱟ, ᱥᱟᱨ-ᱱᱟ" ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ "ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱦᱤᱦᱤᱲᱤ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤ ᱫᱚᱢᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱟᱲ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ "ᱥᱟᱨᱱᱟ" ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ * ᱥᱟᱨᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱨᱚᱲᱜᱮ "ᱥᱟᱨᱱᱟ" ᱫᱚ ===ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ=== ᱟᱵᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤ, ᱞᱟᱥᱟᱬ ᱦᱮᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱵᱚ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱾ ᱥᱟᱨᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱷᱩᱢᱛᱮ ᱚᱱᱟ, ᱞᱟᱥᱟᱬᱦᱮᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱵᱚᱱ, ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱾ ===ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱱᱤᱡᱽ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ]], [[ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ]], [[ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱟᱭᱳ]], [[ᱢᱚᱬᱮ ᱠᱚ]], [[ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱠᱚ]], [[ᱟᱵᱽᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ]], [[ᱜᱚᱲᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ]], [[ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱚᱸᱜᱟ]], [[ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ]], [[ᱡᱚᱢᱥᱤᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱜᱮ ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱩᱢᱟᱺᱬᱮᱭᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱾ ᱪᱟᱸᱫᱚ, ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ===ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ=== ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱟᱶ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ- ᱢᱟᱜᱽ, ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ, ᱪᱟᱹᱛ, ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱠ, ᱡᱷᱮᱸᱴ, ᱟᱥᱟᱲ, ᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱫᱚᱨ, ᱫᱟᱸᱥᱟᱭ, ᱥᱚᱦᱨᱟᱭ, ᱟᱜᱷᱟᱬ, ᱯᱩᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱛᱤ== ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱦᱤᱛᱟᱹᱞ]], [[ᱵᱟᱠᱷᱮᱬ]], [[ᱠᱷᱮᱨᱣᱟᱲ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ]], [[ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ]], [[ᱞᱤᱴᱟᱹ ᱜᱚᱰᱮᱛ]], [[ᱡᱚᱢ ᱥᱤᱢ ᱵᱤᱱᱛᱤ]], [[ᱠᱟᱨᱟᱢ ᱵᱤᱱᱛᱤ]], [[ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱤᱱᱛᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱸᱰᱟᱱ ᱵᱤᱱᱛᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ=== ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭᱛᱮ, ᱟᱹᱭᱩᱨᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱾ === ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱟᱹᱨᱤ === * ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮᱵᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱥᱤᱸᱜᱤ, ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱩᱛ, ᱫᱟᱜ, ᱦᱚᱭ, ᱦᱟᱥᱟ, ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱜᱼᱟ ᱾ * ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ== ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * {{cite web |url=http://www.arsnetwork.org/ |title=Adivasi Religion and Society Network |website=arsnetwork.org}} [https://www.santhaledisom.com/2016/02/what-is-sarna-religion-sarna.html?m=0 ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731224735/https://www.santhaledisom.com/2016/02/what-is-sarna-religion-sarna.html?m=0 |date=2023-07-31 }} cv24d1juk2jskg92i47ibd6w8ptiq2z ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ 0 1050 198297 192239 2026-09-24T10:39:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198297 wikitext text/x-wiki [[File:Equestrian Portrait of the Emperor Shah Jahan from the Kevorkian Album.jpg|thumb|ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ]] '''ᱥᱟᱦᱟᱵᱽ-ᱩᱫᱽ-ᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱷᱩᱨᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ''ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ '''ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ'''ᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱱ ᱫᱚ '''ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ''' ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕ ᱡᱟᱹᱱᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱑᱕᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱱᱟᱢ]] ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱚᱭᱦᱟᱭ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱖᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱫᱚ '''ᱢᱚᱢᱚᱛᱟᱡᱽ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱑᱖᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ '''ᱛᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ''' ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱛᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱦᱟᱡᱟᱦᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱕᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱚᱣᱨᱚᱝᱡᱟᱵᱽ''' ᱟᱡ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱹᱫᱤᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱦᱩᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ== ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱟᱹᱫᱤ ᱦᱟᱥᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮ ᱪᱚᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱩᱱᱫᱮᱞ ᱨᱟᱡᱟ '''ᱡᱩᱡᱷᱟᱨ ᱥᱤᱝ''' ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ '''ᱠᱷᱟᱸᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱚᱫᱤ'''ᱭᱟᱜ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ '''ᱦᱩᱜᱩᱲᱤ''' ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱚᱭ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱱᱟᱪᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱦᱩᱞᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ== ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱨᱚᱥᱭᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱡ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱚᱥᱨᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱯᱟᱛ ᱛᱮᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱤᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱦᱩᱭᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱦᱩᱞᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ== ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ '''ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱚᱢᱵᱚᱨ'''ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱯᱷᱚᱛᱮ ᱠᱷᱟᱱ''' ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ '''ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱥᱟᱦ''' ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱹᱫᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱫᱟᱹᱨ ᱟᱡ ᱮ ᱤᱫᱤᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱡᱟᱦᱟᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱩᱴᱠᱟᱹᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ '''''ᱫᱚᱣᱞᱟᱛᱵᱟᱫ''''' ᱫᱚᱭ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱖᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱚᱜᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱡᱟᱢᱥᱟᱦᱤ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱚ ᱟᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱢᱚᱨᱚᱦᱚᱴᱟ'' ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://thecmsindia.org/art.html#shah_jehan Shah Jehan in Christian Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130330114226/http://www.thecmsindia.org/art.html#shah_jehan |date=2013-03-30 }} * [http://www.twocircles.net/2008jul29/shah_jahans_353rd_death_anniversary_observed_taj_mahal.html Shah Jahan's 353rd death anniversary observed at Taj Mahal at TwoCircles.net]{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.boloji.com/history/013.htm History of Islam in India at IndiaNest.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060618125100/http://www.boloji.com/history/013.htm |date=2006-06-18 }} * [http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=55696 A Handbook to Agra and the Taj – Sikandra, Fatehpur-Sikri and the Neighbourhood by E. B. Havel (Project Gutenberg)] * [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ Indian & Mughal History Discussions] at [https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ History Forum] * [http://homepage.univie.ac.at/ebba.koch/articles/outlook_india.pdf 'The Man Of Marble' – Outlook India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628140942/http://homepage.univie.ac.at/ebba.koch/articles/outlook_india.pdf |date=2007-06-28 }} * http://www.gutenberg.org/catalog/world/readfile?fk_files=55696 ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:!Main category]] cei4jsoc5i4m3zwxqnkz3kjp1jsmpqi ᱥᱤᱛᱟ ᱢᱚᱬᱤ ᱴᱩᱰᱩ 0 1379 198303 66456 2026-09-24T11:22:32Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198303 wikitext text/x-wiki [[File:Sitamani tudu.jpg|thumb|ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱬᱤ ᱴᱩᱰᱩ]] ᱥᱤᱛᱟ ᱢᱚᱬᱤ ᱴᱩᱰᱩ(Sitamani Tudu:English) ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱩᱞᱩ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞ ᱫᱚᱲ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ==ᱡᱟᱱᱟᱢ== ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱬᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱐᱔ ᱳᱠᱴᱳᱵᱚᱨ<ref>https://www.fiba.basketball/asiawomen/2015/player/Sitamani-Tudu</ref> ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱪᱚᱸᱫᱨᱚ ᱴᱩᱰᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱡᱟᱹᱥᱢᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱦᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ<ref>http://orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=MTM4Mw==</ref> ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱤᱝ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱵᱤᱱᱡᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ<ref>http://orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=MTM4Mw==</ref> ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱠᱴᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱫ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ , ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱥᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ===ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ=== ᱥᱤᱛᱟᱢᱚᱬᱤ ᱴᱩᱰᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱤᱱᱡᱷᱩᱣᱟᱹ ᱭᱩ ᱯᱤ ᱱᱳᱰᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱵᱞᱚᱠ ᱵᱚᱦᱚᱲᱫᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ,ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱪᱷᱚ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱟᱹᱨᱤᱯᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮ ᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱵᱷᱩᱵᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱳᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<br> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱔ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱷᱩᱵᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱮᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱢᱤᱰᱤᱭᱮᱴ ᱚᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱟᱠᱷᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱨᱮᱞᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ <ref>https://www.telegraphindia.com/1170401/jsp/t2/story_143789.jsp</ref>᱿ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱟᱡ ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤ ᱡᱮ ᱵᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱜᱱᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱡᱩᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ<br> ===ᱠᱷᱮᱞ=== ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱟᱡ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱷᱟᱢᱯᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱚᱢᱯᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱦᱟᱫᱮᱭᱟ ᱿ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱨᱮᱞᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ,ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱩᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱲ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱣᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱵᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱯ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/player/p/pid/124621/sid/8061/tid/301/tid2//_/2015_FIBA_Asia_Women_s_Championship/index.html |access-date=2018-08-31 |archive-date=2017-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170828233343/http://archive.fiba.com/pages/eng/fa/player/p/pid/124621/sid/8061/tid/301/tid2//_/2015_FIBA_Asia_Women_s_Championship/index.html |url-status=dead}}</ref> br> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤ ᱟᱡ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱮᱡ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮᱞᱵᱟᱭ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱸᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ===ᱠᱳᱪ=== ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱩᱵᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱯᱚᱨᱴᱥ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱫᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱚᱱᱰᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱪ ᱥᱚᱨᱤᱛᱟ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱥᱤᱝ ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱮ ᱟᱡᱟ ᱟᱡᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱫᱟᱹᱲ ᱫᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱥᱢᱚᱨᱤᱛᱟ ᱥᱟᱢᱚᱱᱛᱚᱨᱟᱭ, ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱥᱤᱝ, ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱟᱱᱤ ᱱᱩᱠᱩ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱟᱡᱜᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [http://orisports.com/PersonDetails.aspx?pId=MTM4Mw== ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱢᱚᱬᱤ ᱦᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱳᱨᱤ ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[Category:biography]] [[Category:recreation]] [[Category:basket ball]] [[Category:sports]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ]] mfs1hj0z761w86vlrch15rz4kkpm0o9 ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ 0 2167 198220 179321 2026-09-23T23:21:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198220 wikitext text/x-wiki [[File:Flag of Taliban.svg|thumb|ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ (Pashto: طالبان‬‎ ṭālibān "students") ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱮᱵᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ Islamic Emirate of Afghanistan (IEA)<ref>[http://www.thejakartapost.com/news/2013/06/21/us-welcomes-qatar-decision-taliban-name-change.html ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ]</ref>, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱚᱴᱚᱨᱵᱟᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱤᱛᱜ ᱫᱚ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱦᱟᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱩᱲ ᱠᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱿ᱢᱟᱣᱞᱟᱣᱤᱦᱤᱵᱟᱛᱩᱞᱞᱟ ᱟᱠᱷᱩᱱᱫᱡᱟᱫᱟ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ <ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-36375975 ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱱ ᱮ ᱥᱚᱫᱳᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ]</ref>|<br> ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱵᱷᱟᱜ ᱡᱟᱜᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱨᱟᱭ ᱨᱤᱛ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ<ref>{{Cite web |url=https://cic.nyu.edu/news_commentary/isil-wont-get-very-far-afghanistan-now |title=ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱦᱟᱫ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ |access-date=2018-11-10 |archive-date=2021-06-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628152856/https://cic.nyu.edu/news_commentary/isil-wont-get-very-far-afghanistan-now |url-status=dead }}</ref> <ref>[https://www.rand.org/blog/2015/08/afghanistan-choose-your-enemies-wisely.html ᱨᱟᱸᱫ ᱠᱳᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞ]</ref>᱿ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱩᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ <ref>[http://web.stanford.edu/group/mappingmilitants/cgi-bin/groups/view/367 ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ]</ref>᱾ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚ ᱡᱟᱥᱛᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱤᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱞᱟᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱟᱹᱢᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱤᱞ ᱟ <ref name="Raja2016">{{cite book|author=ᱢᱟᱥᱩᱫ ᱚᱥᱨᱚᱯᱷ ᱨᱟᱡᱟ|title=The Religious Right and the Talibanization of America|url=https://books.google.com/books?id=lusgDAAAQBAJ&pg=PA16|date=6 May 2016|publisher=ᱥᱯᱨᱤᱸᱜᱚᱨ|isbn=978-1-137-58490-8|pages=16–}}</ref> ᱾ᱢᱳᱦᱚᱢᱚᱫ ᱳᱢᱟᱨᱼᱟ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱢᱩᱡᱟᱦᱤᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱦᱩᱞ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱿᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱟᱡᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱞᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱡᱷᱚᱛᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱩᱱᱡᱚᱦᱚ ᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]], ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴᱮᱰ ᱟᱨᱚᱵ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱩᱴᱱᱤᱛᱤ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱿ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱤᱠᱩ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱡᱟᱭᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱴᱳ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱮᱨᱱᱟᱥᱱᱟᱞ ᱥᱤᱠᱩᱨᱤᱴᱤ ᱟᱥᱤᱥᱴᱟᱱᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ(ISAF) ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<br> ᱥᱟᱦᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱱᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱚᱲᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱲ ᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱪᱟᱹᱞᱮᱫ ᱥᱟᱹᱦᱨᱤᱭᱟ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱦᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ , ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱑᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱱ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ , ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱪᱟᱥ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱟᱛᱟᱨ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱷᱮᱸᱫ ᱾ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱗᱖%, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱘᱐%, ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱘᱐% ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱡᱚᱠᱷᱳᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱭᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱹᱞᱤᱵᱟᱱ ᱮ ᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱᱼᱟ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱡ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱚᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱫᱱᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕᱐᱐ ᱥᱮᱨᱟᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱠᱤᱨᱤᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<br> ᱥᱟᱦᱨᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱟᱱᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱮᱣᱵᱟᱹᱱᱫᱤ ᱠᱚᱴᱷᱚᱨ ᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱸᱡᱚ ᱟᱹᱨᱤ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱩᱜᱨᱳᱵᱟᱫ, [[ᱳᱥᱟᱢᱟ ᱵᱤᱱ ᱞᱟᱫᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱥᱚᱞᱟᱯᱷᱤ ᱡᱤᱦᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱫᱚ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱᱣᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱚᱛᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱭ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱷᱳᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱿<br> ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨ ᱥᱮᱨᱵᱷᱤᱥ ᱤᱱᱴᱤᱞᱤᱡᱮᱱᱥ (ISI) ᱜᱚᱲᱚᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱑ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱬ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱒᱕᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱟᱞ ᱠᱣᱮᱫᱟ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱳᱥᱟᱢᱟ ᱵᱤᱱ ᱞᱟᱫᱮᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱿ ==ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == {{Div col|colwidth=70%}} * [[ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞ ᱤᱢᱟᱢ]] * [[᱑᱙᱙᱒ᱼᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] * [[ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] * [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱪᱟᱥ]] * [[ᱱᱟᱨᱠᱚᱴᱤᱠ ᱰᱨᱚᱜᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱜᱟᱞᱚᱪ]] * [[ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱪᱷᱩᱵᱤ]] * [[ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱᱵᱮᱱᱟᱣ]] * [[ᱰᱨᱚᱜᱥ ᱟᱨ ᱜᱩᱱᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱ ]] * [[ᱥᱚᱠᱛᱚ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ]] {{Div col end}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2325?_hi=14&_pos=4 ᱚᱠᱥᱯᱷᱳᱰ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528231155/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e2325?_hi=14&_pos=4 |date=2012-05-28 }} * [https://web.archive.org/web/20110608180140/http://shahamat-english.com/ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ(ᱤᱸᱞᱤᱥ)] * [http://www.slate.com/articles/news_and_politics/explainer/2009/10/how_do_i_get_in_touch_with_a_terrorist.html ᱟᱛᱚᱸᱠᱵᱟᱫ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱨᱤᱧ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟ] Slate. October 2009 * [http://link.brightcove.com/services/link/bcpid271557392/bctid1151557602 ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱᱼᱟ ᱩᱠᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ] * [http://opioids.com/afghanistan/index.html ᱟᱜᱟᱢ ᱚᱯᱷᱤᱢᱠᱷᱚᱸᱰ:ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ,ᱚᱯᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20011108055954/http://opioids.com/afghanistan/index.html |date=2001-11-08 }} * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB97/index.htm ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱤᱠᱩᱨᱤᱴᱭ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷᱺᱼᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱮᱨ ᱑᱑ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱯᱚᱛᱚᱵ] Volume VII: The Taliban File September 2003 * [https://web.archive.org/web/20090628204343/http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2009%5C06%5C20%5Cstory_20-6-2009_pg3_5 ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱤᱡ] by [[Shaukat Qadir]], ''Daily Times'', 2009-06-20 * [https://web.archive.org/web/20180521000218/http://www.bbc.co.uk/news/special_reports/taliban_conflict ᱛᱟᱞᱤᱵᱟᱱ ᱮᱯᱮᱨᱮᱱᱰᱮ] ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ[[BBC News]] ==ᱥᱟᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]] c84y7s7ucit4rw2f964p1przczopqae ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ 0 2421 198294 146053 2026-09-24T09:47:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198294 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ | honorific prefix = | honorific-suffix = | native_name = {{nobold|<small>{{Nastaliq|عمران خان}}</small>}} | native_name_lang = Urdu | image = Imran Khan 2012.jpg | caption = | order = ᱒᱒ᱟᱱᱟᱝ | office = ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | president = [[Mamnoon Hussain|ᱢᱟᱢᱱᱩᱱ ᱦᱩᱥᱮᱱ]]<br>[[Arif Alvi|ᱟᱨᱤᱯᱷ ᱟᱞᱵᱷᱤ]] | term_start = ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ | term_end = | predecessor = [[Nasirul Mulk|ᱱᱟᱥᱤᱨᱩᱞ ᱢᱩᱞᱠ]] ([[Caretaker Prime Minister of Pakistan|ᱦᱚᱨᱦᱚᱜ]]) | successocer = | office1 = [[Ministry of Interior (Pakistan)|ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱥᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start1 = ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ | term_end1 = | predecessor1 = ᱢᱩᱦᱚᱢᱚᱫ ᱟᱡᱚᱢ ᱠᱷᱟᱱ (ᱦᱚᱨᱦᱚᱜ) | successor1 = | office2 = [[Ministry of Communications (Pakistan)|ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start2 = ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | term_end2 = | predecessor2 =[[Hafiz Abdul Kareem|(ᱦᱟᱯᱷᱤᱡ ᱟᱵᱫᱩᱞ ᱠᱟᱨᱤᱢ]] | successor2 = | office3 = [[Ministry of Energy (Pakistan)|ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | term_start3 = ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ | term_end3 = ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ | predecessor3 = ᱥᱚᱭᱮᱰ ᱚᱞᱤ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ (ᱡᱚᱛᱚᱱᱤᱡ) | successor3 = [[Omar Ayub Khan|ᱳᱬᱟᱨ ᱟᱭᱩᱵ ᱠᱷᱟᱱ]] | office4 = ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ [[Pakistan Tehreek-e-Insaf|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱨᱤᱠ ᱮ ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ]] | deputy4 = [[Shah Mehmood Qureshi|ᱥᱟᱦ ᱢᱮᱦᱢᱩᱫ ᱠᱩᱨᱮᱥᱤ]] | term_start4 = ᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱖ | term_end4 = | predecessor4 = ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ | successor4 = | office5 = Member of the [[National Assembly of Pakistan|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱫᱩᱱ]] | term_start5 = ᱑᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱘ | term_end5 = | predecessor5 = [[Obaidullah Shadikhel|ᱚᱵᱫᱩᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱤᱠᱷᱮᱞ]] | successor5 = | constituency5 = [[NA-᱙᱕ (ᱢᱤᱭᱟᱸᱣᱟᱞᱤ-I)]] | majority5 = ᱑᱑᱓,᱕᱒᱓ (᱔᱔ᱹ᱘᱙%) | term_start6 = ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱓ | term_end6 = ᱓᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ | predecessor6 = [[Hanif Abbasi|ᱦᱚᱱᱤᱯᱷ ᱟᱵᱟᱥᱤ]] | successor6 = [[Sheikh Rashid Shafique|ᱥᱮᱠᱷ ᱨᱚᱥᱤᱫ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱤ]] | constituency6 = [[Constituency NA-56|NA-56 (ᱨᱟᱣᱟᱞᱯᱤᱱᱰᱤ-VII)]] | majority6 = ᱑᱓,᱒᱖᱘ (8ᱹ᱒᱘%) | term_start7 = ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ | term_end7 = ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ | predecessor7 = ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ | successor7 = ᱱᱟᱣᱟᱵ ᱡᱟᱫᱟ ᱢᱟᱞᱤᱠ ᱟᱢᱚᱫ ᱠᱷᱟᱱ | constituency7 = [[Constituency NA-71|NA-71 (ᱢᱤᱭᱟᱸᱣᱟᱞᱤ-I)]] | majority7 = ᱖,᱒᱐᱔(᱔ᱹ᱔᱙%) | office8 = [[University of Bradford]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ | term_start8 = ᱒ᱰᱮᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ | term_end8 = ᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ | predecessor8 = [[Betty Lockwood, Baroness Lockwood|ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱳᱱᱥ ᱞᱚᱠᱩᱰ]] | successor8 = [[Kate Swann|ᱠᱟᱴᱮ ᱥᱣᱟᱱ]] | birth_name = ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱡᱤ | birth_date = {{birth date and age|df=y|1952|10|5}} | birth_place = [[Lahore|ᱞᱟᱦᱳᱨ]], [[Dominion of Pakistan|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] | death_date = | death_place = | party = [[Pakistan Tehreek-e-Insaf|ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱨᱤᱠ ᱮ ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ]] | spouse = | partner = ᱮᱢᱢᱟ ᱥᱮᱨᱡᱤᱟᱱᱴ (᱑᱙᱘᱒ᱼ᱑᱙᱘᱖)<br> ᱥᱤᱛᱟ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ({{circa|1987–1991}}){{sfn|Hutchins|Midgley|2015}}{{sfn|Morgan|2012}} | children = ᱓ | education = [[Keble College, Oxford|ᱠᱮᱵᱞᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡ, ᱳᱠᱥᱯᱷᱳᱨᱰ]]<br>{{small|([[B.A. (Hons)|ᱵᱤᱹᱮ (ᱢᱟᱱ)]] [[Philosophy, politics and economics|ᱯᱤᱹᱯᱤᱹᱤ]])}} | awards = ᱦᱤᱞᱟᱞ ᱮ ᱤᱢᱛᱤᱭᱟᱡ | signature = Imran Khan signature.svg | nickname = ᱠᱚᱯᱛᱟᱱ<ref>[https://dunyanews.tv/en/Pakistan/449844-Kaptaan-Khans-slog-from-sports-icon-to-Pakistans-likely-new-leader. "Kaptaan Khan's slog from sports icon to Pakistan's likely new leader"], Dunya News. Retrieved on 3 August 2018</ref><ref>[https://www.thehindu.com/sport/cricket/imran-khan-forever-the-kaptaan/article24520284.ece "Imran Khan: Forever the Kaptaan"], The Hindu. Retrieved on 3 August 2018</ref> | net_worth = {{PKRConvert|1.4|b}}<ref>{{cite web|url=https://www.dawn.com/news/1339843 |title=Sharif, Imran's net worth sees decline - Pakistan |publisher=Dawn.Com |date=2017-06-16 |accessdate=2018-08-20}}</ref> | salary = {{PKRConvert|1.68|m}}<ref>{{Cite news|url=https://www.express.co.uk/news/world/1005131/Imran-Khan-net-worth-news-Pakistan-how-much-is-Imran-Khan-worth-what-is-salary|title=Imran Khan net worth: How much is new Pakistan Prime Minister worth? What is PM's salary?|last=Hughes|first=Amani|date=2018-08-18|work=Express.co.uk|access-date=2018-11-22|language=en}}</ref> | module = }} ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱡᱤ (Urdu: عمران احمد خان نیازی‬; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱒)<ref name="Dawn/DOB">{{cite news |title=#HappyBirthdayIK: PTI Chairman Imran Khan turns 62 |url=http://www.dawn.com/news/1136414/happybirthdayik-pti-chairman-imran-khan-turns-62 |accessdate=22 October 2016 |work=DAWN.COM |publisher=Dawn |date=5 October 2014 |ref=Dawn/DOB |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170407065014/https://www.dawn.com/news/1136414/happybirthdayik-pti-chairman-imran-khan-turns-62 |archivedate=7 April 2017 |df=dmy-all}}</ref> ᱯᱟᱠᱟᱥᱤᱛᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱒᱒ ᱟᱱᱝ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱢᱟᱨᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=FirstPost2018-07-27a>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/world/imran-khan-as-pakistan-pm-india-need-not-take-pti-chiefs-duplicitous-and-insincere-peace-overtures-seriously-4837081.html|title=Imran Khan as Pakistan PM: India need not take PTI chief's insincere 'peace overtures' seriously|publisher=[[Firstpost]]|author=Sreemoy Talukdar | date=27 July 2018|accessdate=18 August 2018|quote=The Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) chief, who is poised to take over as Pakistan's 19th prime minister}}</ref><ref name=WashingtonTimes2018-08-15a>{{cite web|url=https://www.washingtontimes.com/news/2018/aug/15/imran-khan-faces-corruption-pakistan-prime-ministe/|title=Famed cricketer turned prime minister faces widespread corruption in his effort to fix Pakistan|publisher=[[The Washington Times]]|author=Naila Inayat| date=15 August 2018|accessdate=18 August 2018|quote= ... Imran Khan, the legendary cricketer turned politician who is now slated to become Pakistan’s 19th prime minister}}</ref><br> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱨᱤᱠᱼᱮᱼᱤᱱᱥᱟᱯᱷ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱᱼ᱒᱐᱐᱗, ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱪᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱣᱠᱚᱛ ᱠᱷᱟᱱᱚᱢ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱥᱚᱨ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱫᱨᱚᱸᱫ ᱛᱟᱞᱟᱢᱟ, ᱱᱟᱢᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ <ref name="Thomas Fletcher">{{cite book |title=Sports Around the World: History, Culture, and Practice|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1598843002|page=231|url=https://books.google.com/books?id=IkLYDgTnMxEC&pg=PA231|author=Thomas Fletcher|editor1=John Nauright|editor2=Charles Parrish|accessdate=30 August 2013|chapter=Imran Khan|date=6 April 2012|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170912104531/https://books.google.com/books?id=IkLYDgTnMxEC&pg=PA231|archivedate=12 September 2017|df=dmy-all}}</ref><ref name=Oxford>{{cite book|title=The Oxford Companion to Pakistani History |year=2012 |url=https://books.google.com/?id=-b0nLgEACAAJ |publisher=Ameena Saiyid, [[Oxford University Press]] |location=Karachi |isbn=9780195475784 |page=282|author=Kamila Hyat|authorlink=Khan, Imran|editor=Ayesha Jalal|language=en-PK|chapter=Khan}}</ref>᱾<br> ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱡᱟᱵ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱛᱩᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱤᱴᱪᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱸᱞᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱚᱨᱥᱮᱥᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱜᱨᱟᱢᱟᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱣᱚᱨᱥᱮᱥᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱳᱠᱥᱯᱷᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱵᱞᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱿ᱟᱡ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱷᱮᱸᱫ ᱟᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱣᱳᱨᱥᱤᱥᱴᱮᱨᱥᱟᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱿ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱢᱤᱝᱜᱷᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱡᱵᱟᱥᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱸᱞᱚᱰ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱲ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱑᱙᱙᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱜᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾᱑᱙᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱯᱛᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ <ref>[http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1;filter=advanced;groupby=captains;orderby=won;team=7;template=results;type=team Pakistan Test Captaincy record] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170301141623/http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?class=1%3Bfilter%3Dadvanced%3Bgroupby%3Dcaptains%3Borderby%3Dwon%3Bteam%3D7%3Btemplate%3Dresults%3Btype%3Dteam|date=1 March 2017}}. ''[[Cricinfo]]''. Retrieved 18 December 2012.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/40560.html#profile |title=Imran Khan |publisher=[[ESPNcricinfo]] |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140207031603/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/40560.html#profile |archivedate=7 February 2014 |df=dmy-all}}</ref>᱾<br> ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱨᱤᱠᱼᱮᱼᱤᱱᱥᱟᱯᱷ (ᱢᱮᱱᱮᱛᱺ ᱱᱭᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱩᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞᱼᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱡᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱵᱟᱪᱷᱳᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱱᱣᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱥᱚᱦᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱲ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱫᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱞᱤᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱵᱷᱟᱜ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱠᱷᱟᱭᱵᱚᱨ ᱯᱟᱠᱷᱛᱩᱱᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱲᱼᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱲ ᱡᱷᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱫᱳᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱤᱜ ᱱᱟᱣᱟᱡ ᱯᱷᱟᱹᱰᱩ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣᱹ ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱮᱨᱤᱠ ᱮ ᱤᱱᱥᱟᱯᱷ ᱫᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ <ref>{{cite news |url=http://tribune.com.pk/story/552650/voting-positions-pti-won-more-popular-votes-than-ppp/ |title=Voting positions: PTI won more popular votes than PPP |date=25 December 2011 |work=Express Tribune|accessdate=25 March 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130607061535/http://tribune.com.pk/story/552650/voting-positions-pti-won-more-popular-votes-than-ppp/ |archivedate=7 June 2013 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.thenews.com.pk/print/164287-KP-progressed-in-human-development-says-WB-report |title=KP progressed in human development, says WB report |website=www.thenews.com.pk |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115233513/https://www.thenews.com.pk///print/164287-KP-progressed-in-human-development-says-WB-report |archivedate=15 November 2016 |df=dmy-all}}</ref> ==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ== ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ [[:en:List of awards and honours received by Imran Khan|ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱦᱟᱠᱟᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱳ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱑᱘]] ==ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[:en:Family of Imran Khan |ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱼᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ]] * [[:en:List of international cricket five-wicket hauls by Imran Khan |ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] * [[:en:Player of the Match awards (cricket) |ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ]] * [[:en:Goldschmidt family| ᱜᱳᱞᱰᱥᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ]] * [[:en:List of sportspeople who served or are serving in political office)| ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱡᱲᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links | wikt=no | commons=Category:Imran Khan (politician) | b=no | n=Category:Imran Khan (politician) | q=no | s=no | v=no | voy=no | species=no | d=Q155164}} * [https://www.theguardian.com/profile/imrankhan Column archive] at ''[[The Guardian]]'' * [https://www.youtube.com/watch?v=ui_oECjOoCE Imran Khan's journey from cricketing Playboy to Politician - Journeyman Pictures] * [https://www.youtube.com/watch?v=j_p6AWtDgKU 1990s Interview, Cricketer Imran Khan at Home – thekinolibrary] * {{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/45789373/ns/world_news-south_and_central_asia/t/rising-star-pakistani-politics-charismatic-khan-wows-rally/#.TvqpIXZi7VQ|title='Stop fighting and start talking'|date=14 December 2011|publisher=[[MSNBC]]|format=video|access-date=30 November 2018|archive-date=11 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120111030837/http://www.msnbc.msn.com/id/45789373/ns/world_news-south_and_central_asia/t/rising-star-pakistani-politics-charismatic-khan-wows-rally#.TvqpIXZi7VQ|url-status=dead}} 46340q95vbb132diu0e3tadyz1bwowq ᱚᱲᱟᱜ 0 2447 198218 149702 2026-09-23T23:07:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198218 wikitext text/x-wiki [[File:New Home.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ]] '''ᱚᱲᱟᱜ''' ᱥᱮ '''ᱛᱟᱦᱮ'ᱱ ᱴᱷᱟ:ᱭ''' ᱥᱮ '''ᱡᱤᱨᱟ.ᱣᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ''' ᱦᱚ' ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ | ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚ'ᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱟ.ᱭ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵᱟ | ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚ'ᱡᱽ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ'ᱱᱟ | ᱱᱚᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱪᱷᱟ ᱯᱟ.ᱨᱪᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ'ᱱ ᱠᱟᱱᱟ | ᱡᱤᱭᱟ.ᱞᱤ ᱥᱮ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱦᱚ' ᱟᱯᱟᱱ - ᱟ.ᱯᱤᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ'ᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱟᱦᱮ ᱟ.ᱥᱩᱞ ᱡᱤᱭᱟ.ᱞᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱥᱮ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟ.ᱞᱤ | ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱴᱷᱟ:ᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ '''ᱚᱲᱟᱜ''' ᱯᱟ.ᱱᱟ.ᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱫᱚᱞᱟᱱ, ᱵᱟᱠᱷᱳᱞ ᱮᱢᱟᱱ, ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱵᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟ.ᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱸᱜᱟ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱣ ᱵᱚᱱ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱠᱟᱱ | ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱟ.ᱫᱽ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱟᱸᱫᱷᱮᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ'ᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮ' ᱠᱟᱱᱟ | ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱩᱜᱟᱨᱥᱰᱨᱚᱯ ᱟᱨ ᱢᱚᱠᱚᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱟᱸᱫᱷᱮᱨ ᱨᱮ ᱟ.ᱫᱽ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱣᱟᱜ ᱡᱤᱵᱟᱥᱢᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱫᱟᱸᱫᱷᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱨᱠᱯᱷᱚᱱᱴᱮᱭᱱ, ᱥᱣᱟᱨᱛᱠᱨᱟᱱᱥ, ᱠᱨᱚᱢᱫᱨᱟᱭ ᱵᱤ, ᱫᱨᱤᱢᱞᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱯᱟ, ᱠᱳᱯᱟᱨᱥ ᱰᱤ, ᱜᱞᱟᱰᱣᱥᱣᱟᱞ, ᱜᱚᱱᱰᱚᱞᱤᱱ ᱟᱨᱧᱟᱢ ᱟ ᱢᱟᱠᱟᱯᱟᱱᱥᱜᱟᱛ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱮ-ᱱᱤᱭᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ-ᱱᱤᱭᱩᱛ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟ.ᱫᱽ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱨᱤᱝᱠᱷᱚᱞᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ | ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱚᱠᱛᱤ ᱩᱛᱱᱟ.ᱣ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱ ᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱡᱤᱭᱟ.ᱞᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ'ᱱ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟ.ᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ | 2500 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟ:ᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ - ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ - ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ |<ref name="Skara Brae">{{cite web | url=http://www.orkneyjar.com/history/skarabrae/ | title=Skara Brae | publisher=Orkneyjar | accessdate=8 December 2012 | archive-date=9 December 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121209170724/http://www.orkneyjar.com/history/skarabrae/ | url-status=dead }}</ref> ==ᱞᱮᱠᱟᱱ== ===ᱫᱚᱞᱟᱱ=== ===ᱯᱚᱨᱴᱮᱵᱽᱞ ᱟᱥᱨᱟᱭ=== [[File:LakeUnionHouseboat.jpg|thumb|ᱞᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱚᱲᱟᱜ]] *ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱚᱲᱟᱜ *ᱞᱟ.ᱣᱠᱟ. ᱚᱲᱟᱜ *ᱭᱟᱨᱴ *ᱠᱮᱢᱯᱟᱨᱣᱟᱱ ===ᱛᱟ.ᱢᱵᱩ=== ᱛᱟ.ᱢᱵᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱯᱟ.ᱦᱤ ᱠᱚ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱟ'ᱦᱟ'ᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱡᱟ'ᱦᱟ' ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱥᱟᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫ ᱟ.ᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱪᱨᱤᱪ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱨᱤᱯᱚᱞᱤᱱ ᱛᱮ ᱫᱟᱞᱚᱵ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ-ᱟ | [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱲᱟᱜ]] ==ᱚᱜᱷᱚᱨᱤ ᱥᱮ ᱵᱤ-ᱚᱲᱟᱜ== 2005 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ 100 ᱱᱤᱡᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟ.ᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟ'ᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/bigpicture/2011/12/homelessness_around_the_world.html|title=Homelessness around the world|work=Boston Globe|date=14 December 2011|access-date=2 December 2018|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203040105/http://www.boston.com/bigpicture/2011/12/homelessness_around_the_world.html|url-status=dead}}</ref> , ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱵᱩᱡᱷᱟ.ᱣ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ 'houseless' ᱥᱮ ᱵᱤᱱ -ᱚᱲᱟᱜ ' ᱟᱱ ᱟ.ᱲᱟ. ᱞᱟᱲᱪᱟᱲ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ | == ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == <nowiki>*</nowiki>[[ᱵᱷᱤᱛ]] <nowiki>*</nowiki>[[ᱠᱷᱤᱲᱠᱤ]] <nowiki>*</nowiki>[[ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== kg1ti8uqd0b7wp55nfrgn55itlpimcz ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ 0 2597 198239 191959 2026-09-24T02:51:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198239 wikitext text/x-wiki '''ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ''' ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ three millennia ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱹᱞ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱯᱚᱥᱛᱳ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱤ ᱛᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱱᱚᱡᱟ.ᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱰᱤᱜᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢ ᱧᱩᱭᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟ.ᱝ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝ== [[File:Center for Contemporary Arts Afghanistan in 2010.jpg|thumb|ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩ~ᱚᱨᱚᱝ]] ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱨᱩᱻᱚᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟ.ᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ (oil painting) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱜᱚᱸᱜᱷᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱤᱭᱟ. ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱜᱚᱸᱫᱷᱨᱟ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑ ᱟᱨ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱤᱠᱚ-ᱨᱳᱢᱚᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱣᱫᱷᱚ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱟ.ᱨᱥᱤᱭᱟ. ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱮᱨᱟᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱢᱚᱞᱫᱫᱤᱱ ᱵᱮᱦᱡᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱛᱤᱢᱩᱨᱤᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱚᱯᱷᱚᱵᱤᱫᱽ ᱱᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟ.ᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱜᱚᱯᱷᱩᱨ ᱵᱨᱮᱥᱱᱟ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱵᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨᱤᱭᱟ. ᱟᱨ ᱥᱠᱮᱪ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱨᱟ.ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟ.ᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱵᱩᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱟᱢᱫᱟ ᱟ.ᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ, ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨᱠᱤᱵᱽ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ== ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟ.ᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ/ ᱫᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱛᱳ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱟ.ᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱛᱳ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱯᱩᱨᱩᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱤᱱᱥᱟᱨᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱟᱢ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟ.ᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟ.ᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟ.ᱢᱤᱭᱟ. ᱜᱚᱬᱚᱨᱟᱡᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱙᱙% ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱘᱐% ᱫᱚ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱠᱷ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱸ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱠᱟ.ᱴᱤᱡ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱚᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐᱐ ᱤᱥᱟ. ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱛᱷᱩᱥᱴᱨᱚ ᱵᱚᱞᱠᱷ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟ.ᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== https://en.m.wikipedia.org/wiki/Demography_of_Afghanistan https://en.m.wikipedia.org/wiki/Afghan_diaspora https://en.m.wikipedia.org/wiki/Postage_stamps_and_postal_history_of_Afghanistan https://en.m.wikipedia.org/wiki/Nancy_Dupree ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf https://books.google.com/books?id=KRt0HfYFZGsC&lpg=PP1&pg=PA4#v=onepage&q&f=false http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html#preamble {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html#preamble |date=2013-10-28 }} http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037) http://www.understandingwar.org/map/afghanistans-ethno-linguistic-groups https://en.m.wikipedia.org/wiki/National_Geographic_Society http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180320110145/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/ |date=2018-03-20 }} https://web.archive.org/web/20080427021547/http://www.foxnews.com/story/0,2933,352342,00.html https://www.britannica.com/art/Gandhara-art http://www.csmonitor.com/2004/1126/p01s04-almp.html https://web.archive.org/web/20091016053105/http://www.thehindubusinessline.com/2005/05/09/stories/2005050900561400.htm ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.afghanistan.culturalprofiles.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090713153833/http://www.afghanistan.culturalprofiles.net/ |date=2009-07-13 }} http://www.afghan-web.com/culture/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181216120533/https://www.afghan-web.com/culture/ |date=2018-12-16 }} https://web.archive.org/web/20070326221924/http://www.afghanistan-photos.com/crbst_27.html https://web.archive.org/web/20061206014859/http://www.afghan-network.net/Culture/mati4.html http://www.cp-pc.ca/english/afghanistan/index.html http://www.nongnu.org/afghancalendar {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170617051111/http://www.nongnu.org/afghancalendar/ |date=2017-06-17 }} http://www.afghanproverbs.com/ http://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Afghanistan_GeogCulturalDivisions_lg.png [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] bshlrle0aa388v9xjy205cu2h0krdel ᱠᱩᱡᱟᱨᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ 0 2837 198260 198069 2026-09-24T05:14:43Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198260 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' ᱯᱩᱨᱟ. ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱱᱚᱢᱚᱭᱨᱚᱠᱯᱚᱢ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱦᱟᱨᱟᱵᱳᱨᱳ== ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ(1st March 1968) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱟ.ᱭᱨᱟᱝ ᱢᱟᱭᱟᱭᱤ ᱞᱮᱭᱠᱟᱭᱤ ᱟ.ᱛᱩᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱤᱱᱰᱟᱢ ᱥᱤᱱᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱮᱭᱟᱭᱜᱮᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ (1978) ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱛᱩᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱺᱭ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱛᱮᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱩᱸᱡᱚᱨᱟ.ᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱥᱟᱛᱞᱟᱜᱼᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ. ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱮᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱜᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟ.ᱛ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ (CRPF) ᱨᱮ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫᱚᱜ ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱟ.ᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱠᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱟ.ᱥᱠᱟ. ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱘ (1996-98) ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱴᱤᱢ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ (Gold Medal) ᱜᱮ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱔᱔kg,᱔᱖kg ᱟᱨ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱘kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱔᱔kg ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱖kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Gold Medal) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱔᱘ kg ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚᱠᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱠᱮᱫᱼᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱪᱮᱥᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱠᱩ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱤᱣᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱧᱟᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟ.ᱨᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Gold medal ) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Silver Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱮᱤᱡᱤᱸ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Bronze Medal) ᱜᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠᱚᱠ ᱮᱥᱤᱟᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱩᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱡᱚ== {|class = "wikitable" style="text-align:center;" ! rowspan=2 width=40|ᱥᱮᱨᱢᱟ ! rowspan=2 width=250|ᱡᱟᱭᱜᱟ ! rowspan=2 width=60|ᱦᱟᱢᱟᱞ !colspan=4| Snatch (kg) !colspan=4| Clean & Jerk (kg) !rowspan=2 width=40| Total !rowspan=2 width=40| Rank |- ! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank!! width=40|1!! width=40|2!! width=40|3!! width=40|Rank |- ! colspan=13|[[World Weightlifting Championships|World Championships]] |- |[[2005 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱕]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱛ}} [[ᱫᱳᱦᱟ]], [[ᱠᱟᱛᱟᱨ]]|| [[2005 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||'''᱗᱘'''||<s> 79||᱗||95||98||'''100'''||᱗||'''178.0'''||7 |- |[[2003 World Weightlifting Championships|᱒᱐᱐᱓]] || align=left|{{flagicon|ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ}} [[ᱵᱟᱸᱠᱚᱣᱵᱚᱨ]], [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] || [[2003 World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||᱗᱕||᱗᱗.᱕||'''᱘᱐'''||᱖||97.5||'''102.5'''||<s>105||4||'''182.5'''||5 |- |[[1999 World Weightlifting Championships|᱑᱙᱙᱙]] || align=left|{{flagicon|ᱜᱨᱤᱥ}} [[ᱱᱯᱤᱨᱟᱣᱚᱥ]], [[ᱜᱨᱤᱥ]] || [[᱑᱙᱙᱙ World Weightlifting Championships – Women's 48 kg|᱔᱘ ᱠᱤᱞᱳ]] ||'''᱗᱕'''||<s>80||<s>80||᱑᱐||95||100||'''105'''||{{sica}}||'''180'''||5 |} ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231171650/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-12-31 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019215108/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-10-19 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117004138/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2017-11-17 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |date=2015-10-15 }} http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== http://www.athens2004.com/en/ParticipantsAthletes/newParticipants?pid=9003801{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://web.archive.org/web/20071028023001/http://sportal.nic.in/legenddetails.asp?sno=722&moduleid=&maincatid=48&subid=0&comid=55 http://www.mapsofindia.com/who-is-who/sports/n-kunjarani-devi.html [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] q1vza1qhl4tzfaf4h7737i1y4qum0ge ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ 0 3132 198300 176573 2026-09-24T11:04:31Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198300 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography | name = ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ | image = Sania Mirza (35449409862).jpg | caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ | image_size = | country_represented = {{IND}} | residence = [[Hyderabad]], India | birth_place = {{birth date and age|df=yes|1986|11|15}}<ref>{{Cite web|url=http://www.wtatennis.com/players/310112/sania-mirza|title=Overview {{!}} Sania Mirza {{!}} WTA Official|website=Women's Tennis Association|language=en|access-date=24 November 2019}}</ref><br/>[[Mumbai]], India | height = {{convert|1.73|m|ftin}}<ref>{{cite web |title=Sania Mirza |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mi/sania-mirza-1.html |website=[[Sports Reference]] |accessdate=15 December 2018 |archive-date=18 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418090341/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/mi/sania-mirza-1.html |url-status=dead}}</ref> | turnedpro = February 2003 | plays = Right-handed (two-handed backhand) | careerprizemoney = [[US$]] 6,945,795 | college = [[St. Mary's College, Hyderabad|St. Mary's College]] <br/> [[Dr. M.G.R. Educational and Research Institute]] | website = | singlesrecord = {{tennis record|won=271|lost=161}} | singlestitles = 1 [[Women's Tennis Association|WTA]], 14 [[International Tennis Federation|ITF]] | highestsinglesranking = No. 27 (27 August 2007) | AustralianOpenresult = 3R ([[2005 Australian Open – Women's Singles|2005]], [[2008 Australian Open – Women's Singles|2008]]) | FrenchOpenresult = 2R ([[2007 French Open – Women's Singles|2007]], [[2011 French Open – Women's Singles|2011]]) | Wimbledonresult = 2R ([[2005 Wimbledon Championships – Women's Singles|2005]], [[2007 Wimbledon Championships – Women's Singles|2007]], [[2008 Wimbledon Championships – Women's Singles|2008]], [[2009 Wimbledon Championships – Women's Singles|2009]]) | USOpenresult = 4R ([[2005 US Open – Women's Singles|2005]]) | Othertournaments = yes | Olympicsresult = 1R ([[Tennis at the 2008 Summer Olympics – Women's singles|2008]]) | doublestitles = 42 WTA, 4 ITF | doublesrecord = {{tennis record|won= 496|lost=215}} | highestdoublesranking = [[List of WTA number 1 ranked tennis players#Doubles|No. '''1''']] (13 April 2015) | currentdoublesranking = {{no wrap|No. 253 (3 February 2020)}} | AustralianOpenDoublesresult = '''W''' ([[2016 Australian Open – Women's Doubles|2016]]) | FrenchOpenDoublesresult = F ([[2011 French Open – Women's Doubles|2011]]) | WimbledonDoublesresult = '''W''' ([[2015 Wimbledon Championships – Women's Doubles|2015]]) | USOpenDoublesresult = '''W''' ([[2015 US Open – Women's Doubles|2015]]) | OthertournamentsDoubles = yes | OlympicsDoublesresult = 2R ([[Tennis at the 2008 Summer Olympics – Women's doubles|2008]]) | WTAChampionshipsDoublesresult = '''W''' ([[2014 WTA Finals – Doubles|2014]], [[2015 WTA Finals – Doubles|2015]]) | Mixed = yes | mixedtitles = 3 | AustralianOpenMixedresult = '''W''' ([[2009 Australian Open – Mixed Doubles|2009]]) | FrenchOpenMixedresult = '''W''' ([[2012 French Open – Mixed Doubles|2012]]) | WimbledonMixedresult = QF ([[2011 Wimbledon Championships – Mixed Doubles|2011]], [[2013 Wimbledon Championships – Mixed Doubles|2013]], [[2015 Wimbledon Championships – Mixed Doubles|2015]]) | USOpenMixedresult = '''W''' ([[2014 US Open – Mixed Doubles|2014]]) | OthertournamentsMixedDoubles = yes | OlympicMixedDoublesresult = SF ([[Tennis at the 2016 Summer Olympics – Mixed Doubles|2016]]) | updated = 7 February 2020 }} '''ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥᱺ Sania Mirza ) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱴᱮᱱᱤᱥ]] ᱠᱷᱟᱞᱣᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱲ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ '''ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱥᱞᱟᱢ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ''' ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=No1ranking>{{cite news|title=Hingis and Mirza win. Mirza becomes No. 1|url=http://www.wtatennis.com/news/article/4634188/title/hingis-mirza-win-mirza-becomes-no1|accessdate=19 April 2015|publisher=[[Women's Tennis Association]]|date=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.telangananewspaper.com/sania-mirza-martina-hingis-wins-womens-doubles-title/ | location=Hyderabad, India | work=TNP LIVE | title=Telangana Player Makes India Proud | date=12 July 2015}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱨᱟᱠᱤ ᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱾<ref name="sports.vice.com">{{cite web|url=https://sports.vice.com/article/fatwas-feminism-and-forehands-the-life-of-indian-tennis-superstar-sania-mirza|title=Fatwas, Feminism, and Forehands: The Life of Indian Tennis Superstar Sania Mirza|work=VICE Sports|access-date=2019-03-03|archive-date=2015-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20150116173455/https://sports.vice.com/article/fatwas-feminism-and-forehands-the-life-of-indian-tennis-superstar-sania-mirza|url-status=dead}}</ref><ref name="wtatennis.com">{{cite web|url=http://www.wtatennis.com/news/article/4392701/title/forbes-india-sania-queen-of-her-court|title=News – WTA Tennis English|work=Women's Tennis Association}}</ref> == ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ (sports journalist) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ <ref>{{cite news |last=Tolasaria |first=Vatsal |date=8 September 2018 |title=Interview with Imran Mirza (Sania Mirza’s Dad) |url=https://indiantennisdaily.com/2018/09/08/interview-with-imran-mirzasania-mirzas-dad/ |work=Indian Tennis Daily |access-date=4 December 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ '''ᱱᱟᱥᱤᱢᱟ''' ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱞᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ '''ᱚᱱᱟᱢ''' ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱥᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱣᱟᱹᱨᱤ [[ᱜᱷᱩᱞᱟᱢ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱤᱠᱵᱟᱞ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mid-day.com/sports/2010/apr/030410-Cricket-Pakistan-captain-Shoaib-Malik-Sania-Mirza.htm|title=Sania and the great cricket connection|work=mid-day.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱟᱨ ᱟᱱᱰᱨᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱱᱟᱥᱟᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱱᱟᱥᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱᱟᱜ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱹ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱤᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ '''ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱚᱨᱥ''' ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ MGR Educational and Research Institute University ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/12/12/stories/2008121255701700.htm |title=Sport : Sania Mirza gets a doctorate |work=The Hindu |date=12 December 2008 |accessdate=17 May 2010 |location=Chennai, India |archive-date=14 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081214200050/http://www.hindu.com/2008/12/12/stories/2008121255701700.htm |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱥᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱤᱱᱩᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱤᱱᱩᱝᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ]] lzqyyafp34i2mfe4ob9jpyltwhnuze4 ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ 0 3282 198243 191558 2026-09-24T03:40:16Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198243 wikitext text/x-wiki {{Infobox astronaut | name = ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ | image = [[File:Kalpana Chawla, NASA photo portrait in orange suit.jpg|thumb]] | caption = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ | birth_date = ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗, ᱑᱙᱖᱒ | death_date = {{death date and age|2003|2|1|1962|3|17}} | birth_place = [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱞ]], [[East Punjab|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]<br><small>(ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]</small>) | death_place = Aboard [[Space Shuttle Columbia]] over [[Texas]], U.S. | alma_mater = [[Punjab Engineering College]] <br> [[University of Texas at Arlington]] <br> [[University of Colorado at Boulder]] | selection = [[List of astronauts by selection#1994|1994 NASA Group]] | time = ᱓᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱔ ᱴᱟᱬᱟᱝ, ᱕᱔ ᱴᱤᱲᱤᱡ<ref>{{cite web|title=Life facts|url=http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/chawla.html|publisher=NASA|accessdate=February 27, 2014|archive-date=March 4, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304203108/http://spaceflight.nasa.gov/shuttle/archives/sts-107/memorial/chawla.html|url-status=dead}}</ref> | mission = [[STS-87]], [[STS-107]] | insignia = [[File:Sts-87-patch.svg|40px]] [[File:STS-107 Flight Insignia.svg|40px]] | awards = {{CS Medal of Honor}} }} '''ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ''' (ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗, ᱑᱙᱖᱒<ref name="Rediff.com">{{cite news|last1=Salwi|first1=Dilip M|title=Did you know Kalpana was called Monto?|url=http://www.rediff.com/news/2004/feb/20spec.htm|accessdate=19 March 2016|work=[[Rediff.com]]|date=20 February 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040507215916/http://www.rediff.com/news/2004/feb/20spec.htm|archivedate=7 May 2004}}</ref><ref name=bioreview>{{cite magazine|title=Book Review: Biography of Kalpana Chawla |author=Basu, Biman |url=http://www.niscair.res.in/jinfo/sr/2012/SR%2049%285%29%20%28Book%20Review%29.pdf |magazine=[[Science Reporter (magazine)|Science Reporter]] |pages=40–41 |date=May 2012 |access-date=2013-07-06 |quote=Born on 17 March 1962 in Karnal, Haryana}}</ref> – ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑, ᱒᱐᱐᱓) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱪᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=bioreview/> ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱱᱤ mission specialist ᱟᱨ primary [[robotic arm]] operator ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ([[Space Shuttle Columbia disaster]])<ref>{{cite web|url=http://www.msnbc.msn.com/id/28436243/ns/technology_and_science-space/t/nasa-reports-new-details-columbia-deaths/|title=Kalpana Chawla|accessdate=2012-05-24|archive-date=2012-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20120501080813/http://www.msnbc.msn.com/id/28436243/ns/technology_and_science-space/t/nasa-reports-new-details-columbia-deaths|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱚᱣᱧᱡᱟᱵᱽ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱚᱱᱚᱴᱤᱠᱟᱞ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨᱥᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱨᱚᱥᱯᱮᱥ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱫ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱟᱥᱤᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱨᱟᱰᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱹᱮᱪᱹᱰᱤᱹ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱹᱥᱤᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite news |title=Indo-US astronaut follows Kalpana's footsteps |author=Salim Rizvi |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6169111.stm |publisher=BBC |date=December 11, 2006 |location=New York |access-date=November 20, 2012 |quote=Almost four years after the death of the first Indian-American astronaut Kalpana Chawla in the Columbia space shuttle disaster, Nasa has sent another woman of Indian origin into space.}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱱ ᱯᱮᱨᱤ ᱦᱚᱨᱤᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥᱪᱟᱨᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱠᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Citation| last = Chawla| first = Kalpana| title = MS Thesis Optimization of cross flow fan housing for airplane wing installation.| publisher = University of Texas at Arlington|page=97| date = 1984}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱦᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱚᱠᱛᱮ ᱢᱮᱱᱢᱟ ᱵᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱪᱟᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱟᱫ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.preservearticles.com/201103034359/biography-of-indian-astronaut-kalpana-chawla.html |title=Archive copy |access-date=2019-03-23 |archive-date=2012-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120626081204/http://www.preservearticles.com/201103034359/biography-of-indian-astronaut-kalpana-chawla.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱵᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱩᱯᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ -᱑ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ı<ref>http://kalpanachawla.tripod.com/id16.html{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ== ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱗ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱚᱞ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="Rediff.com"/> ᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥᱤ ᱞᱟᱞ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱚᱧᱡᱚᱛᱤ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱡᱷᱚᱜ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱦᱟᱜᱟ ᱦᱚᱦᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱴᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱯᱟᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱠᱚᱲᱯᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱛᱨᱟ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡ ''[[India Today]]'' ᱯᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱯᱩᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱠᱩᱴᱷᱤᱱ ᱢᱮᱦᱱᱚᱛ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱥᱤᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱠᱞᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ== ==ᱵᱨᱩᱛᱤ== ===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱛᱨᱟ=== ===ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱡᱟᱛᱨᱟ=== [[File:STS-107 Mission Specialist Kalpana Chawla.jpg|thumb|STS-107 Mission Specialist Kalpana Chawla]] ==ᱜᱩᱨ== ==ᱢᱟᱹᱱ== * [[Asteroid 51826 Kalpanachawla]], [[କଲମ୍ବିଆ]]ରେ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ମହାକାଶଚାରୀ ଦଳରେ କଳ୍ପନାଙ୍କ ନାମ ।<ref>{{cite web|title=Tribute to the Crew of Columbia|url=http://www.jpl.nasa.gov/releases/2003/columbia-tribute.cfm|publisher=[[NASA]] [[JPL]]|accessdate=2007-06-10|archive-date=2008-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20080208162807/http://www.jpl.nasa.gov/releases/2003/columbia-tribute.cfm|url-status=dead}}</ref> * ୨୦୦୩ ମସିହା ଫେବୃୟାରୀ ମାସ ୫ ତାରିଖରେ [[ଭାରତର ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ]] ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ପାଣିପାଗ ସୂଚନା ଦେଉଥିବା କୃତ୍ରିମ ଉପଗ୍ରହ ଶୃଙ୍ଖଳା MetSatର ପୁନଃ ନାମକରଣ କରାଯାଇ ଏହାର ନାମ "କଳ୍ପନା" ("Kalpana") ରଖାଯିବ । ଭାରତଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରଣ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାର ପ୍ରଥମ ଉପଗ୍ରହ "MetSat-1"କୁ ୨୦୦୨ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ୧୨ ତାରିଖରେ "କଳ୍ପନା-୧" ("Kalpana-1") ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା ।<ref>{{cite web|title=ISRO METSAT Satellite Series Named After Columbia Astronaut Kalpana Chawla|url=http://www.spaceref.com/news/viewnews.html?id=732|publisher=Spaceref.com|accessdate=2007-06-10}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ନିୟୁ ୟର୍କ ସ‌ହରର କୁଇନ୍‌ସ୍‌ଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜ୍ୟାକ୍‌ସନ୍ ହାଇଟ୍‌ସ୍‌ର ୭୪ତମ ରାସ୍ତାକୁ କଳ୍ପନାଙ୍କ ସମ୍ମାନରେ Kalpana Chawla Way ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।[15] * ଯୁବ ମହିଳା ବୈଜ୍ଞାନିକମାନ‌ଙ୍କୁ ପୁରସ୍କୃତ କରିବା ପାଇଁ ୨୦୦୪ ମସିହାରୁ କର୍ଣ୍ଣାଟକ ସରକାର Kalpana Chawla Award ନାମକ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି ।[16] * ନାସା ଏକ ସୁପର୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟର୍ ଚାୱଲାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛି ।[17] * Florida Institute of Technologyର Columbia Village Suites ନାମକ ଛାତ୍ର-ଛାତ୍ରୀମାନ‌ଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ଏକ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଲ୍‌କୁ ଜଣେ ଜଣେ ମହାକାଶଚାରୀଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ହଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଚାୱଲାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହଲ୍‌ଟିଏ ମଧ୍ୟ ଅଛି । * The NASA Mars Exploration Rover mission has named seven peaks in a chain of hills, named the Columbia Hills, after each of the seven astronauts lost in the Columbia shuttle disaster. One of them is Chawla Hill, named after Chawla. * Steve Morse from the band Deep Purple created the song "Contact Lost" in memory of the Columbia tragedy along with her interest in the band. The song can be found on the album Bananas.[18] * Novelist Peter David named a shuttlecraft, the Chawla, after the astronaut in his 2007 Star Trek novel, Star Trek: The Next Generation: Before Dishonor.[19] * The Kalpana Chawla ISU Scholarship fund was founded by alumni of the International Space University (ISU) in 2010 to support Indian student participation in international space education programs.[20] * The Kalpana Chawla Memorial Scholarship program was instituted by the Indian Students Association (ISA) at the University of Texas at El Paso (UTEP) in 2005 for meritorious graduate students.[21] * The Kalpana Chawla Outstanding Recent Alumni Award at the University of Colorado, given since 1983, was renamed after Chawla.[22] * The University of Texas at Arlington, where Chawla obtained a Master of Science degree in aerospace engineering in 1984, opened a dormitory named Kalpana Chawla Hall in 2004.[23] In addition, the university dedicated the Kalpana Chawla Memorial on May 3, 2010, in Nedderman Hall, one of the primary buildings in the College of Engineering.[24] * The girls' hostel at Punjab Engineering College is named after Chawla. In addition, an award of INR twenty-five thousand, a medal, and a certificate is instituted for the best student in the Aeronautical Engineering department.[25] * The Government of Haryana established the Kalpana Chawla Planetarium in Jyotisar, Kurukshetra.[26] * The Indian Institute of Technology, Kharagpur, named the Kalpana Chawla Space Technology Cell in her honor.[27][28] * Delhi Technological University named a girls' hostel block after Chawla.[29] * A military housing development at Naval Air Station Patuxent River, Maryland, has been named Columbia Colony, and includes a street named Chawla Way. * Hostel blocks in Maulana Azad National Institute of Technology, Sagar Institute of Research & Technology, VIT University and Pondicherry University have been named after Chawla.[30][31] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons|Kalpana Chawla}} * [http://www.montsu.org Kalpana Chawla Family Foundation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130302231042/http://www.montsu.org/ |date=2013-03-02 }} * [http://www.peopleforever.org/NFHomepage.aspx?NFID=66 Celebrating Life of Kalpana Chawla] * [http://pecoba.in/kalpana-chawla-excellence-awards-2012-presented-on-6th-may-2012/ Kalpana Chawla Excellence Awards 2012] * [http://www.fishridingabike.com/kc.html Kalpana Chawla profile in India Currents 1998] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] qamrufsjt59v54q3ymmspda646tyezy ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱟ 0 3296 198266 160600 2026-09-24T06:22:44Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198266 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱡᱮ ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱟ | native_name = {{small| ஜெ ஜெயலலிதா}} | image = Jayalalithaa.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱟ | office = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | term_start = ᱒᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱕ | term_end = ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ | governor = ᱥᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱟᱣ | predecessor = [[ᱳ ᱯᱚᱱᱤᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱚᱢ]] | successor = ᱳ ᱯᱚᱱᱤᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱚᱢ | constituency = ᱫᱚ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ | term_start1 = ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ | term_end1 = ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ | predecessor1 = [[ᱠᱚᱨᱩᱬᱟᱱᱤᱫᱷᱤ]] | successor1 = ᱳ ᱯᱚᱱᱤᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱚᱢ | constituency1 = ᱥᱨᱤᱨᱚᱝᱜᱚᱢ | predecessor2 = ᱳ ᱯᱚᱱᱤᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱚᱢ | successor2 = ᱠᱚᱨᱩᱬᱟᱱᱤᱫᱷᱤ | term_start2 = ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱒ | term_end2 = ᱑᱒ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱖ | constituency2 = ᱚᱱᱰᱤᱯᱚᱴᱴᱤ | term_start3 = ᱑᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱑ | term_end3 = ᱒᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱑ | predecessor3 = ᱠᱚᱨᱩᱬᱟᱱᱤᱫᱷᱤ | successor3 = ᱳ ᱯᱚᱱᱤᱨᱥᱮᱞᱵᱷᱚᱢ | constituency3 = Did not contest | term_start4 = ᱒᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱑ | term_end4 = ᱑᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱖ | predecessor4 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]] | successor4 = ᱠᱚᱨᱩᱬᱟᱱᱤᱫᱷᱤ | constituency4 = ᱵᱚᱨᱜᱩᱨ | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱚᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱚ ᱠᱚᱰᱜᱚᱢ]] | birth_name = ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱟ ᱠᱚᱢᱚᱲᱚᱵᱚᱞᱞᱤ | birth_date = {{birth date|df=yes|1948|02|24}} | birth_place = [[ᱢᱟᱱᱰᱭᱟ]], ᱢᱚᱭᱥᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | death_date = {{death date and age|2016|12|05|1948|02|24|df=yes}} | death_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] | religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | profession = ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ }} '''ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱟ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ''' {{efn|ଜ୍ୟୋତିଷ କାରଣ ସକାଶେ ୨୦୦୧ ମସିହାରେ ଜୟଲଳିତା ତାଙ୍କ ନାମର ଇଂରାଜୀ ବନାନରେ ଅଧିକ ଏକ "a" ଯୋଡ଼ିଥିଲେ ।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2001/12/23/stories/2001122300310300.htm|title='Scrabble' in real life|work=The Hindu|access-date=2019-03-31|archive-date=2002-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20020328012141/http://thehindu.com/thehindu/mag/2001/12/23/stories/2001122300310300.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tehelka.com/2009/05/chasing-the-poll-stars/8/|title=Chasing The Poll Stars|work=Tehelka|access-date=2019-03-31|archive-date=2016-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022181048/http://www.tehelka.com/2009/05/chasing-the-poll-stars/8/|url-status=dead}}</ref>}} (᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ - ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱛᱷᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱖ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱫᱚᱞ (ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱚ ᱠᱚᱲᱜᱚᱢ) ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡ '''ᱟᱢᱢᱟ''' (ᱟᱭᱳ), ''ᱯᱩᱨᱪᱤ ᱛᱟᱞᱟᱭᱵᱤ'' (ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱛᱟ) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱤᱡ ''ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱠᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱟᱭ ᱰᱤ ᱮᱢ ᱠᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱱᱟᱹᱜ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟᱭ ᱜᱷᱚᱥᱚᱬᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱢᱟᱢᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱩᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱦᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱓ ᱫᱤᱱ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱦᱟᱭᱠᱚᱨᱴ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱥ ᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱟ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱴᱮᱫ ᱠᱷᱟᱨᱟᱯᱮᱱ ᱛᱮ ᱗᱕ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱕ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱟᱨᱴ ᱟᱴᱟᱠ ᱛᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱛᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ==ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ==ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Sister project links|wikt=no|commons=Category:J. Jayalalithaa|Jayalalithaa| b=no | n=no | q=Jayalalithaa | s=no|v=no|voy=no|species=no|d=no|display=Jayalalithaa}} * [http://www.tn.gov.in/gov_cm.html Biography] at Assembly.tn.gov.in * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4762593.stm Profile] at ''[[BBC News]]'' * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/J.-Jayalalithaa J. Jayalalithaa] collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' * [http://transcurrents.com/tamiliana/archives/549 Jayalalithaa: From Alluring Actress to Powerful Politician-by D.B.S. Jeyaraj] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1850717.stm BBC News article&nbsp;– ''Jayalalitha returns to power'' (dated 2 March 2002)] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4762593.stm BBC&nbsp;– Controversial life of Jayalalitha] * [http://www.bbc.co.uk/tamil/jaya_thapar.ram BBC Hardtalk RealPlayer video of Jayalalitha (RealPlayer required)] * {{IMDb name|0412883|J.Jayalalitha}} * http://www.drjayalalithaa.in/demo/index.php# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140622184546/http://www.drjayalalithaa.in/demo/index.php |date=2014-06-22 }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] oh16k0j35519vitxzcipozvxuueni55 ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ 0 3324 198240 100596 2026-09-24T03:23:27Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ | image = | image_size = | caption = | birth_date = {{birth date|1932|9|30}} | birth_place = [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] | death_date = {{death date and age|2014|12|31|1932|9|30}} | death_place = ᱥᱭᱨᱟᱠᱭᱥᱮ, [[ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ]], [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ (USA)]] | residence = ᱵᱟᱝᱜᱞᱟᱪᱮᱥ | office = ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱞᱮᱜᱤᱥᱞᱮᱪᱚᱨ | party = | religion = |alma_mater = |occupation = ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱮᱴ, ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ |profession = |}} ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ (ᱥᱮᱯᱛᱮᱢᱵᱚᱨ ᱓᱐, ᱑᱙᱓᱒ – ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱓᱑, ᱒᱐᱑᱔) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱞᱚᱴ ᱦᱚ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱵᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱵᱟᱰᱚᱥ ᱨᱮ ᱮᱢᱵᱚᱥᱚᱨ ᱨᱮᱟᱜ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ I.K. Gujural ᱨᱮᱟᱜ ᱚᱫᱷᱭᱚᱠᱷᱭᱚ ᱨᱮ Union Minister of State (MoS) for external affairs (Independent Charge) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱟᱭ ᱾<ref name="BS">{{cite web|title=Former MoS for External Affairs Kamala Sinha passes away|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/former-mos-for-external-affairs-kamala-sinha-passes-away-115010100744_1.html|work=Business Standard| date=January 1, 2015|accessdate=January 1, 2015}}</ref><ref name="TOI">{{cite web|title=Former union minister Kamla Sinha dies in US away|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Former-union-minister-Kamla-Sinha-dies-in-US/articleshow/45720792.cms|work=Times of India|date=January 1, 2015|accessdate=January 1, 2015}}</ref> ==ᱡᱤᱚᱵᱱ== ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱰᱷᱟᱭ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱱᱟ ᱭᱩᱱᱤᱫᱮᱨᱥᱤᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱵᱟᱥᱚᱭᱚᱱ ᱥᱤᱱᱦᱚ''' ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱛ, ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ, ᱥᱚᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱛᱢ, ᱴᱨᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱷᱩᱢ ᱚᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱟᱜ ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱟ ᱮ ᱱᱤᱵᱷᱟᱣ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱭᱚᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱢᱩᱠᱷᱮᱨᱡᱮ ᱮᱡ ᱜᱨᱟᱱᱰᱱᱤᱥ (grandniece) ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱭ ᱾<ref name="Hindu 2015">{{cite web | last=Hindu | first=The | title=Kamala Sinha passes away | website=The Hindu | date=2015-01-02 | url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/kamala-sinha-passes-away/article6746856.ece | access-date=2019-03-31}}</ref><ref name="India 2015">{{cite web | last=India | first=Press Trust of | title=Former MoS for External Affairs Kamala Sinha passes away | website=Business Standard News | date=2015-01-01 | url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/former-mos-for-external-affairs-kamala-sinha-passes-away-115010100744_1.html | access-date=2019-03-31}}</ref><ref name="PTI 2015">{{cite web | author=PTI | title=Former MoS for External Affairs Kamala Sinha passes away in US | website=indiatvnews.com | date=2015-01-01 | url=https://www.indiatvnews.com/politics/national/former-mos-for-external-affairs-kamala-sinha-passes-away-24442.html | access-date=2019-03-31}}</ref><ref name="Outlook">{{cite web | title=Former MoS for External Affairs Kamala Sinha Dead | date=2015-01-01 | url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/former-mos-for-external-affairs-kamala-sinha-dead/875339 | access-date=2019-03-31 | archive-date=2019-03-31 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190331101217/https://www.outlookindia.com/newswire/story/former-mos-for-external-affairs-kamala-sinha-dead/875339 | url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱨᱮ ᱡᱭᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱱᱚᱨᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱯᱩᱨᱤ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱤᱡ ᱠᱞᱟᱥᱢᱮᱴ ᱮ ᱴᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱰᱤ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱱᱰᱥᱚᱱ (grandson) ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱰᱟᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ New York ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱨᱮᱥᱟᱜ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱞᱮᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱱᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱜᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ New York ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱚᱨᱛᱷᱚᱠ ᱥᱚᱨᱤᱨ ᱛᱭ ᱠᱚ ᱡᱩᱞ ᱠᱚ ᱡᱩᱞ ᱠᱮᱟᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱥᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱯᱚᱛᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱰᱤᱥᱚᱨᱡᱚᱱ ᱞᱮᱟ ᱾ ==ᱨᱟᱡᱱᱤᱛᱤ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Internal Security Act (MISA) ᱦᱤᱥᱟᱵ ᱛᱮ, JP-Movement ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱡᱮᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫ ᱢᱟᱹᱡᱫᱩᱨ ᱥᱚᱵᱷᱟ (Hind Mazdoor Sabha) ᱤᱡ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱩᱱᱤ ᱚᱫ ᱯᱨᱩᱛᱷᱩᱢ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱵᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ Central Labour Federation ᱮ ᱦᱮᱰ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱡ) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱤᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱫᱚᱰᱟ ᱠᱟᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱜᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱔ ᱦᱟᱵᱤᱡ, Bihar legislative council ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱚᱭᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]] n0f290opj2cwrikgj2any36a6cepr2u ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ 0 3430 198278 136252 2026-09-24T08:00:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198278 wikitext text/x-wiki {{Infobox state <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ | native_name = मध्य प्रदेश <br /> Madhya Pradesh | native_name_lang = | type = ᱯᱚᱱᱚᱛ | image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Western Group of Temples - Khajuraho 12.jpg | photo2a = Sanchi Stupa from Eastern gate, Madhya Pradesh.jpg | photo2b = JahazMahal.jpg | photo3a = A GROUP OF SPOTTED DEERS.jpg | photo3b = White Marble Rocks at Bhedaghat.jpg | photo4a = Bhimbetka Caves, Madhya Pradesh.jpg | photo4b = Temples kundalpur.JPG | spacing = 1 | color_border = white | color = white | size = 280 | foot_montage = ''From top, left to right:'' [[Khajuraho Group of Monuments]], [[Great Stupa of Sanchi]], Ancient city of [[Mandu, Madhya Pradesh|Mandu]], Deer at [[ᱠᱟᱱᱦᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]], [[Marble Rocks]], [[Bhimbetka rock shelters]] and [[Kundalpur]] Jain temples }} | image_caption = | image_blank_emblem = Emblem of Madhya Pradesh.svg | anthem = "Mera Madhya Pradesh"<br>("My Madhya Pradesh") <ref>{{cite news |title=MP: State Song to be Sung Along with National Anthem |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/mp-state-song-to-be-sung-along-with-national-anthem/697068 |accessdate=21 March 2020 |work=Outlook |date=12 October 2010 |archive-date=21 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321173757/https://www.outlookindia.com/newswire/story/mp-state-song-to-be-sung-along-with-national-anthem/697068 |url-status=dead}}</ref> | blank_emblem_type = ᱥᱤᱞ | image_map = IN-MP.svg | seal_alt = ᱥᱤᱞ | map_alt = | map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | image_map1 = Madhya Pradesh locator map.svg |map_caption1 = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱱᱚᱠᱥᱟ | latd = 23.25 | longd = 77.417 | coor_pinpoint = [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] | coordinates_type = region:IN-MP_type:adm1st | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | coordinates_region = IN-MP | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱖᱕᱖ | parts_type = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱮᱞᱥᱚᱝ | parts_style = para | p1 = ᱕᱒ | seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | seat = [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] | seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ | seat1 = [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] | government_footnotes = | leader_title = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ | leader_name = [[ᱢᱚᱝᱜᱩᱵᱷᱟᱭ ᱪᱷᱚᱜᱚᱱᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] | leader_title1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ | leader_name1 = [[ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]]) | leader_title2 = ᱱᱟᱭᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_name2 = | leader_title3 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ | leader_name3 = ᱒᱙ ᱢᱟᱪᱤ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ) | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = ᱓,᱐᱘,᱒᱕᱒ | area_note = | area_rank = ᱵᱟᱨ (᱒) | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = ᱗,᱒᱖,᱒᱖,᱘᱐᱙ | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_rank = ᱢᱚᱲᱮ (᱕) | population_density_km2 = auto | population_note = | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-MP]] | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱔᱕xxxx-᱔᱖xxxx-᱔᱗xxxx-᱔᱘xxxx | blank_name_sec1 = [[Human Development Index|HDI]] | blank_info_sec1 = {{increase}} ᱐ᱹ᱕᱓᱐ (<span style="color:#FBB117">ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ</span>) | blank1_name_sec1 = HDI ᱫᱷᱟᱹᱲᱼᱮᱞ | blank1_info_sec1 = | blank_name_sec2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ | blank_info_sec2 = ᱗᱐.᱖% | blank1_name_sec2 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank1_info_sec2 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] | website = [http://www.mpgov.nic.in mpgov.nic.in] | footnotes = }} '''ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱚᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱛᱩᱨᱩᱭ (᱑᱖) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ== {{Pie chart| thumb = right| caption = ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="census2011-langreport">{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14 |access-date=15 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |archive-date=14 November 2018 }}</ref> |label1=[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] |value1=68.0 |label2=[[ᱢᱟᱞᱵᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱵᱷᱤ]] |value2=6.5 |label3=[[ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱤ]] |value3=5.9 |label4=[[ᱵᱟᱜᱷᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱜᱷᱮᱞᱤ]] |value4=3.6 |label5=[[ᱱᱤᱢᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱤᱢᱟᱲᱤ]] |value5=3.2 |label6=[[ᱵᱷᱤᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱤᱞᱤ]] |value6=2.5 |label7=[[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] |value7=1.7 |label8=[[ᱜᱚᱱᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱚᱱᱰᱤ]] |value8=1.6 |label9=[[ᱯᱟᱣᱨᱤ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱣᱨᱤ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]] |value9=1.4 |label10=[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |value10=1.3 |label11=[[ᱵᱷᱤᱞᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱤᱞᱟᱞᱤ]] |value12=3.4|color12=grey|color11=#f7f381|color10=green|color9=lightyellow|value11=1.0|color7=maroon|color8=skyblue|color6=gold|color5=#9c0c78|color4=#f5c982|color3=#de572a|color2=#de54a0|color1=orange|label12=ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ}} ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱼᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱞᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱱᱤᱢᱟᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱜᱷᱮᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱩᱸᱫᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱜᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱣᱫᱷᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱᱚᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱷᱤᱨᱟᱭᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱫᱚ ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱨᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ 'ᱦᱤᱱᱫᱤ' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱟᱸᱫᱽᱨᱚᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱕᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱵᱷᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱤᱱᱰᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱱᱚᱛ== [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ (᱕᱒) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.mpdistricts.nic.in/|title="ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ"|access-date=2019-04-14|archive-date=2019-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119045142/http://www.mpdistricts.nic.in/|url-status=dead}}</ref> # [[ᱟᱜᱚᱨ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱟᱱᱩᱯᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱟᱞᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱟᱥᱚᱠᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱤᱱᱫᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱩᱢᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱠᱟᱴᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱠᱷᱟᱨᱜᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱜᱩᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱪᱷᱟᱛᱟᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱪᱷᱤᱸᱫᱽᱣᱟᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱡᱷᱟᱵᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱴᱤᱠᱟᱢᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱫᱟᱛᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱫᱟᱢᱚᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱫᱮᱵᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱫᱷᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱱᱚᱨᱥᱤᱝᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱱᱤᱢᱚᱪ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱯᱟᱱᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱟᱲᱣᱟᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱟᱞᱟᱜᱷᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱮᱛᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱩᱨᱦᱚᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱷᱤᱸᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱢᱟᱸᱰᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱰᱤᱸᱰᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱢᱟᱸᱫᱽᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱢᱩᱨᱮᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱨᱤᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱨᱟᱭᱥᱮᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱵᱤᱫᱤᱥᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱟᱛᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱤᱫᱷᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱤᱵᱷᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱤᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱟᱦᱰᱚᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱭᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱟᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱤᱝᱨᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱦᱟᱨᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱦᱚᱥᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] # [[ᱱᱤᱣᱟᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ==ᱵᱟᱨᱯᱚᱫᱽ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Wikiquote}} {{Sister project links|voy=ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|d=Q1188|c=Category:Madhya Pradesh|n=Category:Madhya Pradesh|q=no|s=no|b=no|v=no}} * [https://web.archive.org/web/20100611084321/http://www.mp.gov.in/ Official Site for the Government of Madhya Pradesh] * [http://www.mp.nic.in/ National Informatics Centre – Madhya Pradesh] * [https://www.britannica.com/place/Madhya-Pradesh Madhya Pradesh] ''Encyclopædia Britannica'' entry * {{curlie|Regional/Asia/India/Madhya_Pradesh/}} * {{osmrelation-inline|1950071}} {{ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ}} {{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1956]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1956 establishments in India]] 3ul1grp4fisa8zecxk1zvyapik2jxwx ᱚᱨᱱᱚᱵᱽ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ 0 3460 198214 178360 2026-09-23T22:58:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198214 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱚᱨᱱᱚᱵᱽ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ | image = Arnab Goswami Times Now.jpg | caption = ᱚᱨᱱᱚᱵᱽ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ (᱒᱐᱑᱑) | birth_name = ᱚᱨᱱᱚᱵᱽ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ<ref>{{Cite web|url=https://pbs-h2.twimg.com/media/C3a9MtMWEAE6hB5.jpg|title=Arnab's full signed letter.|last=Ranjan Goswami|first=Arnab|date=28 January 2017|website=Twitter (from handle of @swamy39)|access-date=|archive-date=16 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170416222945/https://pbs-h2.twimg.com/media/C3a9MtMWEAE6hB5.jpg|url-status=dead}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1973|10|9}} | birth_place = [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], ᱟᱥᱟᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ | education = ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱟᱣᱩᱸᱴ ᱮᱥᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ (ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ)<br />ᱮᱥᱴᱤ ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ | occupation = ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱤᱱ ᱪᱤᱯ ᱟᱨ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ | years_active = ᱑᱙᱙᱕ᱼᱱᱤᱛᱚᱜ | organization = ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱴᱤᱵᱷᱤ | credits = ''ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱟᱣᱟᱨ'',<br/>''ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱞᱤ ᱥᱯᱤᱠᱤᱝ ᱣᱤᱛᱷ ᱚᱨᱱᱚᱵᱽ'' | module = {{Listen |embed= yes |filename= Arnab Goswami voice sample in Hindi.ogg|title= Arnab Goswami's voice in Hindi|type= speech |description= Arnab Goswami discussing three obsessions of India.}} }} '''ᱚᱨᱱᱚᱵᱽ ᱨᱚᱧᱡᱚᱱ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ''' (ᱟᱥᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮᱺঅৰ্ণৱ ৰঞ্জন গোস্বামী), (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱚᱠᱴᱩᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱓) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱱᱤᱣᱡᱽ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱝᱠᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱴᱤᱵᱷᱤ''' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ '''ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ''' ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱩᱱ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>http://indianexpress.com/article/india/nda-mp-rajeev-chandrasekhar-investor-director-in-arnab-goswami-channel/</ref><ref name="indianexpress1">{{Cite web |url=http://businessworld.in/article/Arnab-Goswami-s-Republic-TV-To-Launch-On-6-May/05-05-2017-117680/ |title=Arnab Goswami resigns as Editor-in Chief of Times Now {{!}} The Indian Express<!-- Bot generated title --> |access-date=2019-04-19 |archive-date=2019-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190419054547/http://www.businessworld.in/article/Arnab-Goswami-s-Republic-TV-To-Launch-On-6-May/05-05-2017-117680/ |url-status=dead }}</ref> ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ '''ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱱᱟᱶ''' ᱟᱨ '''ᱤᱴ ᱱᱟᱶ''' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱣᱩᱡᱽ ᱮᱝᱠᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Arundhati Roy |url=https://www.theguardian.com/world/2008/dec/12/mumbai-arundhati-roy |title=Arundhati Roy: Mumbai was not India's 9/11 &#124; World news |publisher=theguardian.com |date= |accessdate=31 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.exchange4media.com/54312_television-news-will-dominate-50-of-the-revenues-arnab-goswami.html |title=Television news will dominate 50% of the revenues: Arnab Goswami. |publisher=Exchange4media.com |date=22 January 2014 |accessdate=31 January 2014 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203025509/http://www.exchange4media.com/54312_television-news-will-dominate-50-of-the-revenues-arnab-goswami.html |archivedate=3 February 2014 |df=dmy }}</ref> ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱱᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ, ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ''ᱫᱟ. ᱱᱤᱣᱡᱽᱼᱟᱣᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱮᱴ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |author=Anuradha Raman |url=http://www.outlookindia.com/article/Wrecking-News/293690 |title=Wrecking News |access-date=2019-04-19 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224203244/https://www.outlookindia.com/magazine/story/wrecking-news/293690 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Hartosh Singh Bal |url=http://www.outlookindia.com/article/The-Arnab-Cast-Of-Characters/293692 |title=The Arnab Cast of Characters |access-date=2019-04-19 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224203247/https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-arnab-cast-of-characters/293692 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Shahjahan Madampat |url=http://www.outlookindia.com/article/The-Nation-Will-Skewer-You-Now/293693 |title=The Nation Will Skewer You Now |access-date=2019-04-19 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224203241/https://www.outlookindia.com/magazine/story/the-nation-will-skewer-you-now/293693 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱞᱤ ᱥᱯᱤᱠᱤᱝ ᱣᱤᱛᱷ ᱟᱨᱱᱚᱵᱽ'' ᱮ ᱦᱚᱥᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Rahul-Gandhis-first-interview-Full-text/articleshow/29455665.cms |title=Rahul Gandhi's first interview: Full text – Times Of India |publisher=Timesofindia.indiatimes.com |date=27 January 2014 |accessdate=31 January 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://blogs.wsj.com/indiarealtime/2014/01/27/the-gandhi-goswami-smackdown/ |title=The Gandhi-Goswami Smackdown – India Real Time – WSJ |publisher=Blogs.wsj.com |date=27 January 2014 |accessdate=31 January 2014}}</ref> ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱫᱚ '''ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱱᱟᱶ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="indianexpress1"/><ref>http://www.openthemagazine.com/shorts/smallworld/arnab-goswami-india-s-inquisitor</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱤᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱖ ᱢᱮᱸ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Arnab Goswami's Republic TV launched; here's how to watch it live on phone|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/arnab-goswami-s-republic-tv-launched-here-s-how-to-watch-it-live-on-phone-117050600230_1.html|publisher=Business Standard, India.|accessdate=6 May 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Arnab Goswami's Republic first Indian news channel to air live on Hotstar|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/arnab-goswami-s-republic-first-indian-news-channel-to-air-live-on-hotstar-117050500303_1.html|publisher=Business Standard, India.|accessdate=6 May 2017}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱜᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱺ * ᱒᱐᱐᱓ ᱼ '''ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ''' (ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱝᱠᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ)<ref name=sebi>{{cite web|url=http://www.sebi.gov.in/dp/ndtvdraft.pdf|title=NEW DELHI TELEVISION LIMITED|publisher=sebi.gov.in|accessdate=4 August 2011|work=}}</ref> * ᱒᱐᱐᱔ ᱼ ᱱᱤᱣᱩᱡᱽ ᱮᱝᱠᱚᱨ, ᱨᱚᱱᱚᱨᱚᱯ (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱤᱣᱩᱡᱽ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ)<ref>{{Cite web|url=http://www.mass-communication.in/arnab-goswami/|title=Arnab Goswami|last=media|date=2014-03-11|website=Mass Communication|language=en-US|access-date=2019-02-27|archive-date=2016-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308141215/http://www.mass-communication.in/arnab-goswami/|url-status=dead}}</ref> * ᱒᱐᱐᱗ ᱼ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ ᱭᱚᱝ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ <ref name=indiantelevision>{{cite web|url=http://www.indiantelevision.com/release/y2k7/jan/janrel49.htm|title=Arnab Goswami receives Society Young Achievers award|publisher=indiantelevision.com|accessdate=4 August 2011|work=}}</ref> * ᱒᱐᱑᱐ ᱼ ᱟᱥᱟᱢᱤ ᱚᱯ ᱫᱟ.ᱭᱤᱟᱨ (ᱱᱤᱣᱩᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ)<ref name=assamtribune>{{cite news|title=Award to Arnab Goswami |url=https://www.thequint.com/social-buzz/2017/03/08/virat-kohli-anupam-kher-kirti-sanon-arnab-goswami-kapil-sharma-on-twitter-today |newspaper=[[The Assam Tribune]] |date=18 January 2010 |location=Guwahati |accessdate=28 July 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120401104420/http://www.assamtribune.com/scripts/details.asp?id=jan1810%2FCity3 |archivedate=1 April 2012 |df=dmy }}</ref> * ᱒᱐᱑᱐ ᱼ ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷ ᱜᱚᱭᱮᱱᱠᱟ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱤᱱ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱢ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ)<ref>{{cite news|title=Ramnath Goenka Award for Excellence in Journalism |newspaper=The Indian Express |date=23 July 2010 |accessdate=20 April 2013 |url=http://www.indianexpress.com/Picture-Gallery/851/7/5}}</ref><ref>{{cite news|title=And the awards go to... |newspaper=The Indian Express |date=23 July 2010 |accessdate=20 April 2013 |url=http://www.indianexpress.com/news/and-the-awards-go-to.../650659}}</ref> * ᱒᱐᱑᱘ ᱼ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ<ref>{{Cite web|url=https://www.afaqs.com/news/story/53367_IAAs-India-chapter-announces-winners-of-leadership-awards|title=IAA's India chapter announces winners of leadership awards|date=2018-07-29|website=www.afaqs.com|language=en-US|access-date=2019-02-27|archive-date=2019-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190227182003/https://www.afaqs.com/news/story/53367_IAAs-India-chapter-announces-winners-of-leadership-awards|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.campaignindia.in/article/iaa-leadership-awards-arun-iyer-harish-shriyan-bag-creative-media-agency-leade/446227|title=IAA Leadership Awards: Arun Iyer, Harish Shriyan bag creative, media agency leader accolade respectively|website=Campaign India|access-date=2019-02-27}}</ref> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ]] ao38u9zbcqzjo2e9goasjksdvtgfc5e ᱤᱯᱤᱞ 0 3523 198312 129437 2026-09-24T11:48:57Z Yoijx 11665 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 198312 wikitext text/x-wiki [[File:Starsinthesky.jpg|thumb|A [[Star formation#Stellar nurseries|star-forming]] region in the [[Large Magellanic Cloud]]]] [[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|False-color imagery of the [[Sun]], a [[G-type main-sequence star]], the closest to Earth]] '''ᱤᱯᱤᱞ''' ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱱ ᱜᱳᱞ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱨᱢᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱᱠᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱟᱝ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱳ ᱵᱤᱠᱨᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱩᱞᱩᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱝᱟ ᱾ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱳ [[ᱥᱚᱝᱡᱳᱡᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱠᱟᱱ ᱮᱛᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱟᱯ ᱜᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱪᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱪᱟᱵᱟᱞᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱛᱚᱨᱟ ᱜᱚᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱡ ᱥᱮᱛ ᱵᱟᱢᱚᱱ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱚᱱ [[ᱤᱯᱤᱞ]] ᱥᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱷᱟᱰᱞᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱤᱯᱤᱞ ᱪᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ == == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱤᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱤᱯᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱵᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱠ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱤᱯᱤᱞ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱤᱯᱤᱞᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ == ᱤᱯᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱱᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱥᱤᱠᱩᱭᱮᱱᱥ ᱤᱯᱤᱞ ᱜᱮ ᱘᱐ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ ᱾<ref>"[http://science.skyphoton.com/2015/01/types-of-stars.html ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱤᱯᱤᱞᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"। Sky Photon।</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱤᱯᱤᱞ ᱜᱮ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱚᱵᱽ ᱤᱯᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱥᱟᱨᱫᱷᱚ ᱵᱟᱲᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱴᱨᱚᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱥᱟᱨ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮᱸ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ (black hole) ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == * ''A Brief History of Time''। Bantam Books == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱯᱤᱞ]] rfy222wdeoxs3ktv5r89hbmur6mnqzd 198313 198312 2026-09-24T11:52:16Z Yoijx 11665 /* ᱱᱟᱜᱟᱢ */ 198313 wikitext text/x-wiki [[File:Starsinthesky.jpg|thumb|A [[Star formation#Stellar nurseries|star-forming]] region in the [[Large Magellanic Cloud]]]] [[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|False-color imagery of the [[Sun]], a [[G-type main-sequence star]], the closest to Earth]] '''ᱤᱯᱤᱞ''' ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱱ ᱜᱳᱞ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱨᱢᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱᱠᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱟᱝ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱳ ᱵᱤᱠᱨᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱩᱞᱩᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱝᱟ ᱾ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱳ [[ᱥᱚᱝᱡᱳᱡᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱠᱟᱱ ᱮᱛᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱟᱯ ᱜᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱪᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱪᱟᱵᱟᱞᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱛᱚᱨᱟ ᱜᱚᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱡ ᱥᱮᱛ ᱵᱟᱢᱚᱱ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱚᱱ [[ᱤᱯᱤᱞ]] ᱥᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱷᱟᱰᱞᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ꉰ ꇬꏓꀔꀔꄚꀂꆏꇬꌠ ꑌꏏꃅ ꁈꇁꆏꄉ ꀕꉾꀔꏓꀔ ꀃꌋ ꑿꇨꏓꌠ ꇬꀊꆹꀊꑟꑳ == ᱤᱯᱤᱞ ᱪᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ == == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱤᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱤᱯᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱵᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱠ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱤᱯᱤᱞ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱤᱯᱤᱞᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ == ᱤᱯᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱱᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱥᱤᱠᱩᱭᱮᱱᱥ ᱤᱯᱤᱞ ᱜᱮ ᱘᱐ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ ᱾<ref>"[http://science.skyphoton.com/2015/01/types-of-stars.html ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱤᱯᱤᱞᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"। Sky Photon।</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱤᱯᱤᱞ ᱜᱮ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱚᱵᱽ ᱤᱯᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱥᱟᱨᱫᱷᱚ ᱵᱟᱲᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱴᱨᱚᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱥᱟᱨ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮᱸ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ (black hole) ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == * ''A Brief History of Time''। Bantam Books == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱯᱤᱞ]] rz2tetwywvy7doysmcb54f75yxqe0la 198314 198313 2026-09-24T11:56:11Z Pristome 10429 Undid edits by [[Special:Contribs/Yoijx|Yoijx]] ([[User talk:Yoijx|talk]]) to last version by InternetArchiveBot 198314 wikitext text/x-wiki [[File:Starsinthesky.jpg|thumb|A [[Star formation#Stellar nurseries|star-forming]] region in the [[Large Magellanic Cloud]]]] [[File:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|thumb|False-color imagery of the [[Sun]], a [[G-type main-sequence star]], the closest to Earth]] '''ᱤᱯᱤᱞ''' ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱩᱠ ᱠᱟᱱ ᱜᱳᱞ ᱢᱟᱪᱷᱟ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱨᱢᱟ]] ᱪᱮᱛᱟᱱᱠᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱟᱝ ᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱳ ᱵᱤᱠᱨᱤᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭᱛᱮ ᱟᱹᱠᱩᱣᱟᱜ ᱞᱩᱞᱩᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱡᱚᱝᱟ ᱾ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱳ [[ᱥᱚᱝᱡᱳᱡᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱠᱟᱱ ᱮᱛᱟᱝ ᱟᱨ ᱪᱟᱯ ᱜᱮ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱠᱚᱪᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱪᱟᱵᱟᱞᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱛᱚᱨᱟ ᱜᱚᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱡ ᱥᱮᱛ ᱵᱟᱢᱚᱱ, ᱱᱤᱣᱴᱨᱚᱱ [[ᱤᱯᱤᱞ]] ᱥᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱷᱟᱰᱞᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱤᱯᱤᱞ ᱪᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ == == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱤᱯᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱤᱯᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱵᱤᱠ ᱠᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱠ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱤᱯᱤᱞ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱭᱮᱛ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱤᱯᱤᱞᱟᱜ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽ == ᱤᱯᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱚᱱᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱥᱤᱠᱩᱭᱮᱱᱥ ᱤᱯᱤᱞ ᱜᱮ ᱘᱐ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ ᱾<ref>"[http://science.skyphoton.com/2015/01/types-of-stars.html ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱤᱯᱤᱞᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}"। Sky Photon।</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱤᱯᱤᱞ ᱜᱮ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱠᱩ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱡᱟᱠ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚᱡᱮᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱚᱵᱽ ᱤᱯᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱮᱥᱟᱨᱫᱷᱚ ᱵᱟᱲᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱣᱴᱨᱚᱱ ᱤᱯᱤᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱞᱥᱟᱨ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮᱸ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ (black hole) ᱢᱮᱱᱛᱮᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == * ''A Brief History of Time''। Bantam Books == ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱯᱤᱞ]] 5fc5eo3bxafrwrv3n5wy1v9z3nby8tn ᱟᱭᱳ ᱢᱟᱦᱟᱸ 0 3630 198238 98990 2026-09-24T02:48:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198238 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = ᱟᱭᱳ ᱢᱟᱦᱟᱸ |image = |type = ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ |observedby = ᱔᱐+ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ |significance = ᱟᱭᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ |date = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ |celebrations = |duration = ᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ |frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ |observances = |relatedto = [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ]], [[ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ]], [[ᱮᱸᱜᱟᱛᱼᱟᱯᱟᱛ ᱢᱟᱦᱟᱸ]] }} ᱱᱤᱛᱚᱜ '''ᱟᱭᱳ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ''' ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱴᱚᱱ ᱣᱮᱥᱴ ᱣᱟᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ . ᱨᱮ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱨᱣᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱯᱚᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ᱾ <ref name="vancouversun">{{cite news|url=http://www.canada.com/vancouversun/news/story.html?id=c942370c-cdbb-43b2-af59-71ad4b546854|title=Mother's Day creator likely 'spinning in her grave'|author=Louisa Taylor, Canwest News Service|work=[[Vancouver Sun]]|date=2008-05-11|accessdate=2008-07-07}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ। ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱣᱭᱟᱥᱟᱭᱤᱠ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱱ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱨᱣᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱞᱢᱟᱨᱠ ᱦᱚᱞᱤᱰᱮ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱣᱟᱬᱤᱡᱤᱣᱤᱠ ᱯᱨᱟᱭᱚᱡᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱣᱤᱨᱚᱫᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱱᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱾<ref name="vancouversun"/><ref name="msnbc">{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/24556903/|title=Mother's Day reaches 100th anniversary, The woman who lobbied for this day would berate you for buying a card|author=AP|work=MSNBC|date=2008-05-11|accessdate=2008-07-07|archive-date=2009-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212060518/http://www.msnbc.msn.com/id/24556903/|url-status=dead}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ == ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱨᱚᱱᱟᱞᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱣᱟᱨᱛᱟᱱᱤᱫᱷᱚᱨᱚ == == ᱱᱚᱴ == == ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ == === ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ === === ᱫᱤᱥᱚᱢ === ==== ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ==== ==== ᱵᱚᱞᱤᱣᱤᱭᱟ ==== ==== ᱪᱤᱱ ==== ==== ᱜᱨᱤᱥ ==== ==== ᱤᱨᱟᱱ ==== ==== ᱡᱟᱯᱟᱱ ==== ==== ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ ==== ==== ᱱᱮᱯᱟᱞ ==== ==== ᱛᱷᱟᱭᱤᱞᱮᱸᱰ ==== ==== ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ==== ==== ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱸᱜᱽᱰᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱸᱰ ==== [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮ, ᱢᱚᱫᱨᱤᱝ ᱥᱟᱸᱰᱮ ᱞᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱜ ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ, <ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/holydays/motheringsunday_1.shtml|title=Mothering Sunday|work=Religion & Ethics|publisher=[[bbc.co.uk]]|accessdate=2006-05-28}}</ref> ==== ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱭᱟ (ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ)/ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ/ᱥᱤᱧᱚᱛ ==== ==== ᱣᱤᱭᱟᱛᱱᱟᱢ ==== == ᱣᱟᱬᱤᱡᱣᱤᱭ == == ᱱᱚᱴ == == ᱥᱚᱸᱫᱟᱨᱵᱷ == == ᱜᱽᱨᱚᱸᱛᱷ ᱥᱩᱪᱤ == == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} nq1wycgojbyfl4kgsfafjs4gcpexopd ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ 0 5444 198263 195777 2026-09-24T05:45:15Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198263 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ | native_name = | native_name_lang = bn | other_name = | settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = Kharagpur Railway Junction Station - Kharagpur - West Midnapore 2013-01-26 3621.JPG | image_alt = | image_caption = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] | nickname = KGP, The Mini India | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = India West Bengal#India | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | coordinates = {{coord|22.330239|N|87.323653|E|display=inline,title}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | subdivision_type = ᱯᱚᱱᱚᱛ | subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ | subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] | subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = Railway settlement, India's first [[Indian Institutes of Technology|IIT]], Largest city in [[West Midnapur]] district | government_type = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | governing_body = ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ | leader_title = MLA | leader_name = [[ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱜᱷᱚᱥ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱨᱤ)|ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱜᱷᱚᱥ]] ([[BJP]]) | leader_title1 = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ | leader_name1 = ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ([[All India Trinamool Congress|TMC]]) | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_total_km2 = 127 | area_rank = | elevation_footnotes = | elevation_m = 61 | population_total = 299683<ref name="Census 2011"/> | population_as_of = ᱒᱐᱑᱑ | population_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://www.citypopulation.de/php/india-westbengal.php|title=West Bengal (India): Districts, Cities, Towns and Outgrowth Wards - Population Statistics in Maps and Charts|publisher=}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ᱒᱒᱑ | population_demonym = ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱱ, KGPian | demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]] | utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐ | postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]] | postal_code = ᱗᱒᱑᱓᱐᱑ / ᱗᱒᱑᱓᱐᱕ | area_code = ᱐᱓᱒᱒᱒ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | registration_plate = [[List of RTO districts in India#WB.E2.80.94West_Bengal|WB]]-36-xxxx | blank1_name_sec1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank1_info_sec1 = [[ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ (ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ]] | website = {{URL|kharagpurmunicipality.org/}} {{URL|paschimmedinipur.gov.in/}} | iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]] | footnotes = | demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ]] [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱜᱽᱞᱤᱥ]] | blank2_name_sec1 = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | blank2_info_sec1 = [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱫᱟᱨ (ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ)|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱫᱟᱨ]] }} '''ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱽᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Cities having population 1 lakh and above, Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|work=Census of India|publisher=Government of India, Ministry of Home Affairs|accessdate=23 December 2013}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ (ITI ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ), ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱭ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Brief history of the Institute and context of its formation|url=http://www.iitkgp.ac.in/rti/2-3.html|work=Indian Institute of Technology, Kharagpur|publisher=Indian Institute of Technology, Kharagpur|accessdate=23 December 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱣᱚᱨᱠᱥᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ (᱑᱐᱗᱒.᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Singh|first=Mahendra|title=Gorakhpur set to have longest railway platform in world|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-01/india/42573502_1_longest-railway-platform-gorakhpur-station-subway-station|accessdate=23 December 2013|newspaper=Times of 90th India|date=1 October 2013|archive-date=4 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004224815/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-01/india/42573502_1_longest-railway-platform-gorakhpur-station-subway-station|url-status=dead}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == == ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ == ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]]-[[ᱵᱟᱞᱮᱥᱚᱨ]]-ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱞᱟᱜᱷᱟᱴ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱟᱱᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱩᱰ (Mood) ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱩᱯᱱᱭᱟᱥᱠᱟᱨ ᱰᱟ. ᱨᱟᱢᱯᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ (ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱟ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ (Painted) ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢ ᱯᱨᱚᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱰᱷᱟᱥᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱼᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱫᱟᱞᱤᱛ (Dalit) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱟᱛᱟᱵᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱟᱲᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢᱵᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱫᱚ TABOOS ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱠᱥᱮᱯᱴᱮᱵᱟᱞ (Acceptable) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱮᱫᱽᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱚᱞᱟᱜᱷᱟᱴ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱙ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ, ᱨᱩᱯᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱵᱮᱞᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱟᱢᱛᱟ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ (᱒ ᱯᱷᱤᱴ ᱜᱮᱡ ᱼ ᱖᱑᱐ ᱢᱤᱢᱤ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱑᱘᱙᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱨᱥ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱸᱠ ᱑᱙᱗᱑ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱳᱯᱨᱮᱴᱤᱵ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ Emphasis ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱨᱮ, ᱥᱟᱸᱛᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱡᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱜᱟᱪᱷᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱸᱥᱤᱨᱦᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚᱞᱟᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱢᱛᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱴᱮᱯ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱩᱬᱴᱮᱱ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱥᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=From ticket collector Dhoni to World Cup-winning captain|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/new-zealand-in-india-2016/top-stories/From-ticket-collector-Dhoni-to-World-Cup-winning-captain/articleshow/46162894.cms|newspaper=Times of India|date=8 Feb 2015}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ == {{multiple image | align = right | direction = vertical | image1 = Keshiary Road - Kharagpur - West Midnapore 2015-09-28 4066.JPG | width1 = 260 | alt1 = Keshiary Road - Kharagpur - West Midnapore 2015-09-28 4066 | caption1 = ᱠᱮᱥᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ | image2 = | width2 = 260 | alt2 = Inda Kharagpur | caption2 = Bird view of Inda Kharagpur }} ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ, [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]], ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{Coord|22.330239|N|87.323653|E|}}, ᱯᱟᱨᱮ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱯᱟᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱗&nbsp;ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>2</sup> ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kharagpur.html|title=Maps, Weather, and Airports for Kharagpur, India|publisher=|access-date=2019-09-21|archive-date=2019-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20190906100230/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Kharagpur.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱕ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱵᱽᱼᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚᱞᱢᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱩᱵᱷᱮᱭᱟᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱦ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱱᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [[ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱥᱚᱵᱚᱨᱱᱟᱠᱟ]], ᱥᱮᱞᱮᱜᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱜᱥᱟᱵᱟᱛᱤ ᱾ ===ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱤᱥᱴᱨᱟᱪᱟᱨ=== ᱱᱤᱢᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱢᱯᱩᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱞᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱪᱩᱨᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱛᱟᱸᱜᱟᱨᱦᱩᱛ (ᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱛᱤ), ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ ᱥᱮᱱᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱠᱩᱸᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱯᱟᱞᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱦᱤᱨᱰᱤᱦᱤ, ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱞᱤ ᱥᱟᱦᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱭᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱞᱟᱴᱤᱰ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱠᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱚᱭ ᱤᱝᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱐᱐᱐ ᱠᱣᱟᱨᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱦᱟᱭᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱭᱢᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ, ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱮᱨᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱮᱨᱟ, ᱢᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱠᱟᱴᱤ, ᱱᱤᱢᱯᱩᱨᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱥᱛᱟ, ᱴᱨᱮᱯᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ (Ownership) ᱵᱤᱮᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱱᱟᱜᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱣᱟᱜ ᱮᱞᱮᱡ ᱴᱟᱸᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱛᱛᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ (Popular) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱯᱟᱞᱤ, ᱠᱷᱟᱨᱤᱫᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱸᱪᱟ, ᱤᱸᱫᱟ, ᱡᱷᱟᱯᱴᱟᱯᱩᱨ, ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ,ᱯᱨᱮᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱮᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱚᱞᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱰᱮᱵᱞᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱫᱚ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ Reliable ᱟᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱨᱟᱱ ᱥᱳᱯᱤᱝ ᱰᱮᱥᱛᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱞᱵᱟᱜᱤᱪᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱜᱮᱴ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱤᱸᱫᱨᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱡᱟᱱᱛᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱰᱤᱵᱤᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱚᱪᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱮᱢᱚᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱣᱨᱟᱸᱜᱤ ᱟᱨ ᱤᱸᱫᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱰᱮᱵᱞᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱞᱮ ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱭᱩᱪᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱹᱣ ᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮᱞ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱳᱞ ᱰᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱳᱞ ᱟᱨ ᱥᱳᱯᱤᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱩᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱥᱯᱮᱸᱥᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱜᱟᱨᱰᱟᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱮᱱᱟᱨ ᱜᱟᱨᱰᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱ ᱱᱟᱠᱚ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱛᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱴᱚᱭᱼᱴᱨᱮᱱ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ===ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱦ=== ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠᱟᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱭ (ᱠᱚᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱮᱠᱟᱥᱚᱱ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ humid ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱟ, ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱥᱚᱝ ᱓᱐°C (᱘᱖°F) ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟ ᱾ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤ (᱔᱕ ᱤᱸᱪ) ᱫᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ, ᱞᱚᱞᱚ ᱚᱥᱚᱝ ᱒᱒°C (᱗᱒°F) ᱥᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱯᱩᱫ ᱫᱟᱜ ᱑᱔᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱓,᱗᱑᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref name="Census 2011">{{cite web|title=Kharagpur City demography|url=http://www.census2011.co.in/census/city/251-kharagpur.html|accessdate=27 May 2015}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱕᱐,᱔᱘᱗ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱓,᱒᱓᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱕,᱑᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ Effective ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱘᱕.᱖᱑ % ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | title = Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above |work= Provisional Population Totals, Census of India 2011 |accessdate = 21 October 2011 }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archivedate=16 June 2004|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|accessdate=1 November 2008|publisher= Census Commission of India}}</ref>ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱗,᱘᱘᱔ (ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱟᱨ ᱘᱘,᱓᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱸᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱔% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱕᱙.᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ, ᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ (ᱱᱚᱜᱚᱨ) ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ (jurisdiction) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="handbook2014">{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/site.php |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |accessdate = 14 October 2016 |deadurl = yes |archiveurl = https://web.archive.org/web/20170729135056/http://www.dospiwb.org.in/site.php |archivedate = 29 July 2017 |df = dmy-all }}</ref><ref name="police">{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | accessdate = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref> ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱚᱠᱟᱞ) ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ I ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ II ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱩᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="handbook2014" /><ref name="police" /> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱤᱱᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=WB govt to set up two new police commissionerates|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/wb-govt-to-set-up-two-new-police-commissionerates/1188752|work=Outlook India|date=15 Nov 2017|access-date=21 September 2019|archive-date=21 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190921082136/https://www.outlookindia.com/newsscroll/wb-govt-to-set-up-two-new-police-commissionerates/1188752|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ । == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [http://www.kharagpurmunicipality.org/ Kharagpur Municipality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190921082439/https://www.kharagpurmunicipality.org/ |date=2019-09-21 }} * [https://www.paschimmedinipur.gov.in/mkda Midnapore Kharagpur Development Authority(MKDA)] * [http://web.ncf.ca/kharagpurdiaspora Kharagpur’s diaspora reunited] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716232645/http://web.ncf.ca/kharagpurdiaspora |date=2012-07-16 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ]] kiisv0os3n2zbxg26o8a6tgpngl4025 ᱢᱮᱭᱱᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ 0 6538 198289 129385 2026-09-24T09:23:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198289 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Maine Pyar Kiya | image = Maine_Pyar_Kiya.jpg | caption = Promotional Poster | director = [[Sooraj R. Barjatya]] | producer = [[Tarachand Barjatya]] | writer = S. M. Ahale<ref name="bollywoodlife">{{cite web|title=Maine Pyar Kiya|url=http://www.bollywoodlife.com/movies/maine-pyar-kiya/|website=[[Bollywood Life]]|accessdate=15 November 2017}}</ref> <br> Sooraj R. Barjatya | starring = [[Salman Khan]]<br />[[Bhagyashree Patwardhan]]<br />[[Laxmikant Berde]]<br />[[Alok Nath]]<br />[[Reema Lagoo]]<br />[[Mohnish Bahl]] | music = [[Raamlaxman]] (composer) <br> [[Asad Bhopali]] (lyrics) <br> Dev Kohli (lyrics) | cinematography = Aravind Laad | editing = Mukhtar Ahmed | studio = [[Rajshri Productions]] | distributor = Rajshri Productions | released = {{Film date|df=y|1989|12|29}} | runtime = 192 minutes{{efn|name=exchange|It could also be 125 or 173 minutes, depending on the version.<ref>{{cite web |title=''Maine Pyar Kiya'' (1989) |url=http://www.bbfc.co.uk/releases/maine-pyar-kiya-1990-0 |publisher=[[British Board of Film Classification]] |accessdate=26 August 2014 |archive-date=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826221713/http://www.bbfc.co.uk/releases/maine-pyar-kiya-1990-0 |url-status=dead}}</ref>}} | country = India | language = Hindi | budget = INR-5 crore | gross = INR-46 crore }} '''ᱢᱮᱭᱱᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ'''([[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]ᱺ ᱤᱧᱤᱧ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ) ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ ᱱᱚᱲᱡᱟᱛᱭᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱥᱚᱞ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚᱥᱨᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱᱥ]] ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ, ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱥᱚᱞ ᱯᱟᱯᱟᱴ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱣᱤ ᱦᱚ ᱛᱚ ᱮᱭᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ) ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚᱥᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱭᱴᱨᱠ ᱣᱞᱵᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱓᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱨᱤᱝ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱰᱮ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓᱕ ᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟᱤ᱾ ==ᱛᱮᱛᱮᱫ== ᱠᱟᱨᱟᱱ ([[ᱟᱞᱚᱢ ᱱᱟᱛᱷ]]) ᱟᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱭ ᱥᱩᱢᱟᱱ ([[ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚᱥᱨᱤ]]) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱡᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱭ ᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱫᱩᱵᱚᱭ]] ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱱ ([[ᱨᱟᱡᱤᱣ ᱣᱚᱨᱢᱟ]]) ᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱠᱟ ᱠᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱯᱨᱮᱢ ([[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]]) ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱛᱮᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱥᱩᱢᱟᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟ ([[ᱯᱚᱨᱣᱤᱱ ᱫᱚᱥᱛᱩᱨ]]) ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱤᱥᱟᱱᱤᱡ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱚᱸᱡᱤᱛ ([[ᱚᱠᱤᱛ ᱣᱟᱪᱪᱷᱟᱱᱤ]]) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱡᱤᱣᱚᱱ([[ᱢᱳᱦᱱᱤᱥ ᱵᱚᱦᱚᱞ) ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶ ᱵᱮ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱤᱱ ᱟᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱥᱚᱞᱭᱟ ([[ᱨᱤᱢᱟ ᱞᱟᱜᱩ]]) ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱦᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱟᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱩᱵᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="indiatoday1990">{{cite news |title=Sooraj Bhajatya's superhit film Maine Pyar Kiya saves Rajshri Productions |url=https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/19900515-sooraj-bhajatya-s-superhit-film-maine-pyar-kiya-saves-rajshri-productions-812575-1990-05-15 |accessdate=6 October 2013 |work=[[India Today]] |date=15 May 1990}}</ref> <ref name=production>{{cite news|title='Maine Pyaar Kiya': 22 years and counting|url=http://ibnlive.in.com/blogs/sushantmehta/329/62413/maine-pyaar-kiya-22-years-and-counting.html|accessdate=19 August 2014|work=[[CNN-IBN]]|agency=[[Network18]]|publisher=[[CNN]]|date=16 May 2011|archive-date=19 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519100952/http://ibnlive.in.com/blogs/sushantmehta/329/62413/maine-pyaar-kiya-22-years-and-counting.html|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱯᱨᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱠᱟᱨᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱱᱨ ᱛᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱟᱪᱚᱭᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱠ ᱰᱨᱟᱭᱤᱣᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱸᱰᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟ ᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱟᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱟᱠᱟ ᱞᱚᱦᱚᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱹᱜᱩ ᱵᱮᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱮ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱟᱷᱟᱱ ᱯᱨᱮᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱷᱟ ᱢᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱭ ᱯᱟᱥᱤᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱚᱸᱡᱤᱛ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱣᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱯᱟᱞᱮᱱ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱢᱮᱱ ᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱠᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱢ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱣᱚᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱸᱡᱤᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱸᱰᱟ ᱥᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱟᱷᱟᱱ ᱠᱟᱨᱟᱱ, ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱨᱚᱸᱡᱤᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭᱮ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱜᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} trzcl2hdj7vmqfcjkwotyt9fd27txlk ᱛᱚᱥᱤᱨᱚ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ 0 7025 198219 179131 2026-09-23T23:13:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198219 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱛᱚᱥᱤᱨᱚ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ | image = Toshiro Mifune 1954 Scan10003 160913.jpg | caption = Mifune in 1954 | birth_date = {{Birth date|1920|04|01}} | birth_place = [[Qingdao]], [[Shandong]], China | death_date = {{Death date and age|1997|12|24|1920|04|01}} | death_place = [[Mitaka, Tokyo]], Japan | resting_place = [[Kawasaki, Kanagawa]], Japan | nationality = [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] | occupation = ᱮᱠᱴᱚᱨ | years_active = 1947–1995 | spouse = {{marriage|Sachiko Yoshimine|1950|1995|end=her death}} | partner = Mika Kitagawa | children = 3 | website = {{url|mifuneproductions.co.jp/}} | module = {{Infobox military person | embed = yes | allegiance = {{flag|Empire of Japan}} | branch = [[Imperial Japanese Army Air Service]] | serviceyears = 1940–1945 | serviceyears_label = | rank = [[Ranks of the Imperial Japanese Army|Sergeant]] | rank_label = | servicenumber = <!-- Do not use data from primary sources such as service records --> | unit = Aerial Photography | commands = | battles_label = | battles = [[World War II]] | awards = | memorials = | spouse = <!-- Add spouse if reliably sourced --> | children = | relations = | laterwork = | signature = | signature_size = | signature_alt = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | module = {{Infobox Chinese | child = yes | kanji = 三船 敏郎 | romaji = Mifune Toshirō | hiragana = みふね としろう | katakana = ミフネ トシロウ}} }} }} '''ᱛᱚᱥᱤᱨᱚ ᱢᱩᱯᱷᱟᱱᱮ''' (三船 敏郎 April 1, 1920 – December 24, 1997) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱥᱚᱢᱚᱱ, ᱮᱭᱮᱟᱭ ᱥᱟᱢᱩᱨᱟᱭ, ᱫᱟ ᱦᱟᱭᱰᱮᱱ ᱯᱷᱨᱚᱴᱱᱮᱥ, ᱛᱷᱚᱨᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱵᱞᱚᱰ ᱭᱚᱡᱤᱢᱵᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱭᱟᱢᱚᱴᱚ ᱢᱩᱥᱟᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱛᱤᱱᱟᱜ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱢᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱜᱟ-ᱟ ᱾ {{refn|{{cite newspaper|url=http://articles.latimes.com/1997/dec/27/entertainment/ca-2476/2|title=Toshiro Mifune: a World-Class Talent Appreciation: Japanese star, who had a great actor's gift, made an indelible mark on international cinema|date=December 27, 1997|work=Los Angeles Times|last=Hunter|first=stephen|access-date=November 26, 2019|archive-date=January 6, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160106010337/http://articles.latimes.com/1997/dec/27/entertainment/ca-2476/2|url-status=dead}} }} ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱤᱱ== ᱛᱚᱥᱤᱨᱚ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱝᱰᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱞᱟᱹᱠᱟ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱪᱤᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱟᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱣᱲᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|title = 95 years ago today: Actor Toshiro Mifune born|url = http://akirakurosawa.info/2015/04/01/95-years-ago-today-actor-toshiro-mifune-born/|website = Akira Kurosawa info|accessdate = 2015-11-05}}</ref><ref>{{Cite web|title = Toshiro Mifune presented in Arts section|url = http://www.newsfinder.org/site/more/toshiro_mifune/|website = www.newsfinder.org|accessdate = 2015-11-05|archive-date = 2007-10-07|archive-url = https://web.archive.org/web/20071007131204/http://www.newsfinder.org/site/more/toshiro_mifune/|url-status = dead}}</ref> ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱟᱞᱤᱭᱟᱱ, ᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱱᱪᱩᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book|title=International Stars at War|author1=James E. Wise Jr.|author2=Scott Baron|page=132}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ [[ᱪᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱳ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱵᱚᱱᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱛᱩᱞᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ <ref name="jasper sharp">{{cite book|last1=Sharp|first1=Jasper|title=Historical Dictionary of Japanese Cinema|date=2011|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, MD|isbn=9780810857957|pages=162–65|url=https://books.google.com/books?id=oAYsyZRRqzcC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|accessdate=19 July 2015}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱢᱮ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱮᱢᱨᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ==ᱵᱟᱯᱞᱟ== ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱷᱳᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱪᱤᱠᱚ ᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱩᱭ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ [[ᱴᱚᱠᱤᱭᱚ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱧᱚᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱲᱞᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱚᱢᱟ ᱜᱚᱠᱩᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱨᱪ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://stuffstuff1757.tumblr.com/post/48280052288/toshiro-mifune-and-sachiko-yoshimine-wedding|title=Oddstuff, Toshiro Mifune and Sachiko Yoshimine’ wedding,...|author=|date=|website=Oddstuff|accessdate=November 29, 2018}}</ref> ᱭᱚᱥᱤᱢᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱯᱷᱩᱱᱮ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱨᱪ ᱨᱮ ᱠᱷᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://www.flickr.com/photos/bampfa/34925494740|title=A great photo spread of Toshiro Mifune’s wedding to Sachiko Yoshimine in 1950. Eiga Fan, March 1950|author=|date=|publisher=|accessdate=November 29, 2018}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ''ᱥᱤᱨᱚ''ᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱠᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱛᱟᱠᱮᱥᱤ'' ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== '''ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ:''' * [https://web.archive.org/web/20110605223258/http://www.bfi.org.uk/features/kurosawa/mifune.html Toshiro Mifune: Biographical details and selected filmography] at the [[British Film Institute]] * {{IMDb name|id=0001536|name=Toshirô Mifune}} * [http://www.geraldpeary.com/interviews/mno/mifune.html Toshiro Mifune interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110726132514/http://www.geraldpeary.com/interviews/mno/mifune.html |date=2011-07-26 }} by [[Gerald Peary]] on ''The Globe and Mail'', 6 June 1986 '''ᱡᱟᱯᱟᱱᱤᱡᱽ:''' * {{official website|http://www.mifuneproductions.co.jp}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] aobf7ag06air19iw8ydavydjfp7s95r ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱵᱷᱚᱜᱣᱚᱛ 0 7178 198215 178622 2026-09-23T23:03:40Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198215 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | name = ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱚᱛ | image = | birth_name = ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱨᱚᱢᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱮᱫᱽᱯᱟᱴᱷᱚᱠ | nationality = ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ | residence = [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | birth_date = {{birth date and age|1969|12|5|df=y}} | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] | sport = [[ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ (Rifle shooting)]] | turnedpro = ᱑᱙᱘᱘ | height = ᱕'᱔'' | show-medals = yes | medaltemplates = <!-- see [[Template:MedalRelatedTemplates]] --> {{MedalCountry | the {{IND}} }} {{MedalCompetition | International Career Statistics}} {{MedalGold|᱓᱑|}} {{MedalSilver|᱒᱓|}} {{MedalBronze|᱗|}} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Games]] }} {{MedalGold | [[2002 Commonwealth Games|ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒]] | [[Shooting at the 2002 Commonwealth Games|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ)]] }} {{MedalGold | [[2002 Commonwealth Games|ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒]] | ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱴᱤᱢ }} {{MedalGold | [[2002 Commonwealth Games|ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒]] | 3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ)(ᱮᱠᱞᱟ) }} {{MedalGold | [[2002 Commonwealth Games|ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒]] | 3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ) ᱴᱤᱢ }} {{MedalSilver | [[2006 Commonwealth Games|ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖]] | [[List of Commonwealth Games medallists in shooting|3P Team]] }} {{MedalCompetition | [[Commonwealth Shooting Championships|Commonwealth Championships]] }} {{MedalGold|ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ ᱑᱙᱙᱙|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ)}} {{MedalGold|ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ ᱑᱙᱙᱙|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ ᱑᱙᱙᱙|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ)(ᱮᱠᱞᱟ)}} {{MedalGold|ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ ᱒᱐᱐᱑|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ)}} {{MedalGold|ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ ᱒᱐᱐᱑|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ ᱒᱐᱐᱑|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ)(ᱮᱠᱞᱟ)}} {{MedalGold|ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ ᱒᱐᱐᱑|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ) ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ ᱒᱐᱐᱕|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱴᱤᱢ}} {{MedalGold|ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ ᱒᱐᱐᱕|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ) (ᱮᱠᱞᱟ)}} {{MedalSilver|ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ ᱑᱙᱙᱙|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ) ᱴᱤᱢ}} {{MedalSilver|ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ ᱒᱐᱐᱑|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱴᱤᱢ}} {{MedalSilver|ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ ᱒᱐᱐᱕|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ)}} }} '''ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱚᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[Indian people|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[Shooting|ᱥᱩᱴᱚᱨ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[10 metre air rifle|᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]] ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ISSF World Cup|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ]] ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱞᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱓᱙᱙/᱔᱐᱐ ᱮ ᱥᱠᱳᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱱᱤᱪ]] ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱮ [[Air gun|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]] ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ, ᱮᱠᱞᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ [[International Shooting Sport Federation|ᱤ. ᱥ. ᱥ. ᱯᱷ.]] ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱮ ᱡᱮᱠᱷᱟ [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ]] ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ [[2000 Summer Olympics|᱒᱐᱐᱒ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱟ, ᱔ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[10 metre air rifle|᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ [[Three positions|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ)]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢ [[Three positions|3P(ᱛᱷᱨᱤ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ)]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱟᱨ [[Air gun|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟ.ᱵᱤᱡ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱥᱟᱶ ᱓᱑ ᱥᱚᱱᱟ, ᱒᱓ ᱨᱩᱯᱟᱹ, ᱗ ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱣᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱕᱕ ᱥᱚᱱᱟ, ᱓᱕ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱨ, ᱗ ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱨᱚᱢᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱷᱮᱫᱽᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="sportsreference-profile">{{cite Sports-Reference |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ve/anjali-ramakanta-vedpathak-bhagwat-1.html |title=Anjali Ramakanta Vedpathak-Bhagwat |accessdate=6 August 2014 |archive-date=3 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200303062234/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ve/anjali-ramakanta-vedpathak-bhagwat-1.html |url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[Marathi people|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] [[ᱫᱮᱥᱟᱥᱛᱷᱟ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite book |title=Indian Champions: Profiles of Famous Indian Sportspersons |url=https://books.google.com/books?id=Fq1wdzqhu6kC |author=Chitra Garg |publisher=Rajpal & Sons2010 |page=267}}</ref> ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱞᱷᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. [[ᱠᱟᱨᱞ ᱞᱩᱭᱤᱥ]] ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟ.ᱠᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2015}} ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱴᱩᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ [[National Cadet Corps (India)|ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱟᱰᱮᱴ ᱠᱚᱨᱯᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ [[ᱡᱩᱰᱳ]] [[ᱠᱚᱨᱟᱴᱮ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱨᱤᱝ (mountaineering) ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[Kirti M.Doongursee College|ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱢᱩᱢᱰᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[National Cadet Corps (India)|ᱱ. ᱠ. ᱠ.]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢ. ᱨ. ᱟ. (ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱟᱭᱯᱷᱮᱞ ᱟᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ) ᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱑ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱺᱫᱩᱠ ᱥᱟᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱫᱚ, ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱫᱷᱟᱨᱟᱭ ᱴᱨᱮᱸᱰ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤᱭ ᱞᱟ.ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾{{citation needed|date=February 2015}} ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱴᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱕᱕ ᱥᱚᱱᱟ, ᱓᱕ ᱨᱩᱯᱟᱹ, ᱑᱖ ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱚᱱ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮ [[South Asian Games|ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢ (SAF games)]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱱᱩᱭ [[Air gun|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]], [[Three positions|3P]] ᱮᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ISSF World Cup|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ]] ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ {{citation needed|date=February 2015}} ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[Lioubov Galkina|ᱜᱟᱞᱠᱤᱱᱟ ᱞᱤᱳᱵᱳᱵᱷ]] (ᱨᱩᱥᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱟᱭᱰᱳᱞ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱮᱭᱟ ᱾ {{citation needed|date=February 2015}} ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱡᱽᱞᱳ ᱥᱩᱠᱥᱟᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟ.ᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱡᱽᱞᱳ ᱜᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱩᱭ ᱢᱟᱞᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱥᱠᱣᱟᱰ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾{{citation needed|date=February 2015}} ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[2000 Summer Olympics|᱒᱐᱐᱐ ᱥᱤᱰᱱᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰ ᱠᱟᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮᱭ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱞᱟᱡᱽᱞᱳ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱥᱠᱚᱣᱟᱰ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱐᱘ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱱᱤᱥᱞᱟᱵᱷ ᱞᱟᱯᱤᱰᱚᱥ ᱾ [[Indian Army|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱛᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱚᱣᱟᱰ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱳᱪ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱳᱯᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ {{citation needed|date=February 2015}} ==ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚ== {| class="wikitable" |- ! ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ! ᱴᱷᱟᱶ ! ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ! ᱥᱠᱳᱨ/ᱨᱮᱸᱠ ! ᱢᱮᱰᱟᱞ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱗ |ᱦᱚᱝᱜᱽᱨᱤ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱖ |ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱒᱐᱐᱖ |ᱵᱨᱟᱡᱤᱞ |Sports 3P (ᱮᱠᱞᱟ) |᱕᱘᱒ / IV |ᱠᱩᱴᱟ ᱯᱞᱮᱥ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱖ |ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ |Sports 3P (ᱴᱤᱢ) |᱓᱗᱓ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱕ |ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱘ | |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱕ |ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ |ᱴᱤᱢ |᱓᱙᱕ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱕ |ᱢᱮᱞᱵᱚᱨᱱ |Sports 3P ᱴᱤᱢ |᱕᱗᱓ |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱒᱐᱐᱔ |ᱟᱛᱷᱮᱱᱥ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) |᱕᱗᱕/ XIII | |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱒᱐᱐᱔ |ᱥᱤᱰᱱᱤ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) |᱕᱘᱓ |ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ |- |ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱓ |ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱖ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱟᱯᱷᱨᱳ-ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱔ |ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ |Sports 3P |᱕᱗᱗ |Gold |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱒᱐᱐᱓ |ᱢᱤᱞᱚᱱ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ |᱓᱙᱙ |ᱥᱚᱱᱟ* |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱒᱐᱐᱓ |ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ |᱓᱙᱙ |ᱥᱚᱱᱟ* |- |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱒ |ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱴᱤᱢ) |᱓᱙᱖ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱒᱐᱐᱒ |ᱢᱩᱱᱤᱪ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱙ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱒ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱘ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱒ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱴᱤᱢ) |᱓᱙᱘ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱒ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) |᱕᱗᱘ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ ᱒᱐᱐᱒ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |Sports 3P |᱕᱗᱔ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱒᱐᱐᱒ |ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱟ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱙ |ᱨᱩᱯᱟᱹ (Quota Place ) |- |ᱣᱟᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱒᱐᱐᱒ |ᱥᱤᱰᱱᱤ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱗ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱢᱩᱱᱤᱪ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (1st Day) |᱓᱙᱘ |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (2nd Day) |᱓᱙᱘ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (1st Day) |᱓᱙᱘ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱴᱤᱢ |᱓᱙᱖ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱴᱤᱢ |᱓᱙᱗ |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (2nd Day) |᱓᱙᱙ |ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱴᱤᱢ | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (3rd Day) | |ᱥᱚᱱᱟ (Equaled World Record) |- |ᱭᱩᱨᱳᱯ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱒᱐᱐᱒ |ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ |ᱴᱤᱢ | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱑ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱖ |ᱥᱚᱱᱟ (Record) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱑ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |ᱴᱤᱢ |᱕᱘᱒ |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱑ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) | |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱑ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ |ᱴᱤᱢ | |(ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱟᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱑ |ᱤᱸᱜᱽᱞᱚᱸᱰ | | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱒᱐᱐᱐ |ᱥᱤᱰᱱᱤ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱔ / VII |ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ |- |ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱒᱐᱐᱐ |Czech |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱖ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐0 |ᱢᱟᱞᱟᱥᱤᱭᱟ |Sport Prone ( ᱮᱠᱞᱟ ) |᱕᱘᱘ |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱐᱐ |ᱢᱟᱞᱟᱥᱤᱭᱟ |ᱴᱤᱢ | |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱘ |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ |ᱴᱤᱢ |᱕᱗᱑ |(ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) | |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ |ᱴᱤᱢ | |(ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ | | |ᱥᱚᱱᱟ |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ | | |(ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱚᱠᱞᱟᱸᱰ | | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |ᱳᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱙ |ᱥᱤᱰᱱᱤ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ |᱓᱙᱕ |ᱥᱚᱱᱟ |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱙ |ᱱᱮᱯᱟᱲ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) |᱓᱙᱖ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱙ |ᱱᱮᱯᱟᱲ |ᱴᱤᱢ |᱕᱖᱘ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱙ |ᱱᱮᱯᱟᱲ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) |᱕᱗᱔ |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱙ |ᱱᱮᱯᱟᱲ |ᱴᱤᱢ | |ᱥᱚᱱᱟ (ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ) |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱙ |ᱱᱮᱯᱟᱲ |Sport Prone ( ᱮᱠᱞᱟ ) | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱙ |ᱱᱮᱯᱟᱲ |ᱴᱤᱢ | |ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ |- |SAF ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱗ |ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱮᱠᱞᱟ) | |ᱥᱚᱱᱟ |- |SAF ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱗ |ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ |ᱴᱤᱢ | |ᱥᱚᱱᱟ |- |SAF ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱗ |ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ |ᱥᱯᱤᱴ ᱯᱨᱳᱱ (ᱴᱤᱢ) | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |SAF ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱑᱙᱙᱗ |ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ | | |ᱥᱚᱱᱟ |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱕ |ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ |ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ (ᱴᱤᱢ) | |ᱵᱽᱨᱳᱸᱡᱽ |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱕ |ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ |Sports 3P ( ᱮᱠᱞᱟ ) | |ᱨᱩᱯᱟᱹ |- |SAF ᱜᱮᱢ ᱑᱙᱙᱕ |ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ |ᱴᱤᱢ | |ᱥᱚᱱᱟ |} ==ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ== ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ [[Air gun|ᱮᱭᱟᱨ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱯᱷᱮᱭᱤᱱᱣᱮᱠᱵᱟᱣᱩ (Feinwerkbau)]] ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ-ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ᱯᱷᱮᱭᱤᱱᱣᱮᱠᱵᱟᱣᱩ (Feinwerkbau)]] ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱫᱚ .᱒᱒ [[Walther arms|ᱣᱮᱞᱛᱷᱚᱨ (Walther)]] ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱵᱚᱞᱤᱭᱳᱰ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱩᱴᱚᱨ [[ᱱᱟᱱᱟ ᱯᱟᱴᱠᱚᱨ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱤᱴ (kit) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱡᱟ ᱯᱷᱟᱸᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ [[ᱢᱤᱛᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱨᱚᱥᱴ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ [[ᱦᱩᱱᱰᱟᱭᱤ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ== '''ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ (᱒᱐᱐᱓)<ref>{{cite news |url=http://expressindia.indianexpress.com/news/fullstory.php?newsid=24095 |title=Anjali, Beenamol to share Khel Ratna |work=expressindia.com |date=23 August 2003 |agency=Press Trust of India |accessdate=6 August 2014}}</ref>'''<br/> '''ᱚᱨᱡᱩᱱᱟ ᱟᱣᱟᱰ (᱑᱐᱐᱐)<ref name="nrai">{{cite web |url=http://www.thenrai.in/index.php/the-awardees/arjuna-award/167-anjali-bhagwat |title=Anjali Bhagwat |publisher=National Rifle Association of India |accessdate=6 August 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140214105739/http://thenrai.in/index.php/the-awardees/arjuna-award/167-anjali-bhagwat |archivedate=14 February 2014}}</ref>''' *᱑᱙᱙᱒ : ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱟᱣᱟᱰ *᱑᱙᱙᱓ : ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱜᱚᱣᱩᱨᱚᱵᱽ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ *᱑᱙᱙᱓ : ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱨᱚᱵᱽ ᱱᱟᱭᱮᱠ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ *᱒᱐᱐᱒ : ᱤᱱᱫᱳ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱭᱚᱝ ᱟᱪᱤᱵᱷᱚᱨ ᱟᱣᱟᱰ[http://www.indoamericansociety.org/] *᱒᱐᱐᱓ : ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱟᱱ *᱒᱐᱐᱓ : ᱦᱤᱨᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱟᱣᱟᱰ-ᱵᱮᱟᱴ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟ. *᱒᱐᱐᱓ : ᱦᱤᱥᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱳᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱚᱨ *᱒᱐᱐᱓ : ᱦᱤᱥᱟ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱳᱢᱮᱱ ᱳᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱚᱨ *᱒᱐᱐᱔ : ᱦᱤᱥᱟ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱳᱢᱮᱱ ᱳᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱚᱨ *᱒᱐᱐᱕ : GR8 ᱳᱢᱮᱱ ᱟᱪᱤᱵᱷᱚᱨ ᱟᱣᱟᱰ *᱒᱐᱐᱕ : ᱴᱤᱪᱚᱨᱥ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱟᱣᱟᱰ *᱒᱐᱐᱖ : F I E ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱣᱟᱰ ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== {{BLP unsourced section|date=February 2015}} ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟ.ᱭ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱟ.ᱭ ᱫᱚ [[ᱴᱮᱱᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ [[ᱭᱳᱜᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ [[All India Radio|ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ (ᱚ. ᱤ. ᱨ.)]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚᱲᱟ [[ᱢᱚᱱᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱚᱛ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱫᱷᱭᱟ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱯᱳᱴᱤᱝ ᱥᱩᱵᱽᱫᱜᱟ. ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱴᱚᱨ ᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ== ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ [[Sahara India Pariwar|ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ]] ᱟᱨ [[Reliance Industries|ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ]] ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱚᱭ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱱᱵᱷᱤᱴᱟ ᱠᱩᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱮᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱫᱚ [[CNN-IBN]] ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱦᱤᱨᱳ ᱦᱩᱱᱰᱟ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱚᱨ [[ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱠᱟᱢᱵᱽᱞᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱡᱟᱰᱮᱡᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱣᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. [[ᱥᱳᱵᱷᱟ ᱫᱮ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱮᱱ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱧᱡᱚᱲᱤ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟ. ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱣᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ''[[Bokya Satbande]]'' ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱟᱸᱯ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱯᱷᱟᱰᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟᱭ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱠᱟᱬᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{DEFAULTSORT:Bhagwat, Anjali}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]] isax0k83aowzwiviip6ne54sjd7kui3 ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱫᱤ ᱜᱽᱨᱮᱴ 0 7553 198304 176989 2026-09-24T11:24:20Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198304 wikitext text/x-wiki ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱫᱤ ᱜᱽᱨᱮᱴ {{Use dmy dates|date=November 2015}} {{Use Indian English|date=November 2015}} {{Infobox film | name=Singh Saab the Great [[File:Urvashi Rautela SSTG promotion.jpg|thumb|ᱩᱨᱣᱟᱥᱤ ᱨᱟᱚᱛᱮᱞᱟ SSTG promotion]] | image=File:Singh Sahab the Great Theatrical poster.jpg | director=[[ᱟᱱᱤᱞ ᱥᱟᱨᱢᱟ]] | producer= Anuj Sharma<br/>Sangeeta Ahir | writer= Shaktimaan Talwar | starring= [[ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱚᱞ]]<br/>[[Urvashi Rautela]]<br/>[[Prakash Raj]]<br/>[[Amrita Rao]] | music= [[Anand Raj Anand]]<br/>[[Sonu Nigam]] | cinematography= S. Gopinath | editing= Ashfaque Makrani | studio= | distributor=[[Eros International]] | released= {{Film date|2013|11|22||df=y}} | runtime= 150 minutes | country=India | language= Hindi<ref name="British Board of Film Classification">{{cite web | title=SINGH SAAB THE GREAT Main language- Hindi | website=British Board of Film Classification | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/singh-saab-great-2013 | accessdate=7 October 2015 | archive-date=6 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160306032318/http://www.bbfc.co.uk/releases/singh-saab-great-2013 | url-status=dead}}</ref> |gross = {{INR}}36 crore<ref name="koim_Sing">{{Cite web | title = Singh Saab The Great: 2nd Week Box Office Collections | last = Team | first = Koimoi.com | work = koimoi.com | date = 17 June 2016 | accessdate = 2016-06-22 | url = http://www.koimoi.com/box-office/singh-saab-the-great-2nd-week-box-office-collections/ }}</ref> }} ᱟᱱᱤᱞ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱤᱸᱫᱤ ᱱᱟᱴᱟᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱦᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱚᱞ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱚᱞ, ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱨᱟᱣ, ᱩᱨᱣᱟᱥᱤ ᱨᱟᱚᱴᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱒᱒ ᱱᱚᱣᱚᱢᱵᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱛᱮᱛᱮᱫ== ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱛᱟᱸᱛᱨᱟ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱣᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱸᱛᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱢᱟᱹᱱᱫᱟᱨ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ‘ᱟᱢ ᱟᱫᱢᱤ’ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱥᱮᱯᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱨ ᱛᱟᱹᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ (ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱚᱞ) ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱦᱩᱭᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ! ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱟᱜ ᱯᱷᱟᱞᱮᱥᱵᱮᱠ (flashback) ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱫᱚᱨᱤ ᱡᱤᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱱᱡᱤᱛ ᱛᱟᱞᱣᱟᱨ (ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱚᱞ) ᱤᱢᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱨᱟᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱟᱨᱟᱱᱡᱤᱛ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱩᱨᱤ ᱩᱢᱩᱞ ᱢᱤᱱᱱᱤ (ᱩᱨᱣᱟᱥᱤ ᱨᱟᱚᱛᱮᱞᱟ) ᱟᱨ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱡᱤᱣᱤ ᱤᱨᱪᱤᱭᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱦᱩᱵᱟᱞᱤ ᱵᱷᱩᱫᱮᱣ (ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ) ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱵᱦᱟᱨ ᱛᱟᱠᱛᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱮᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱫᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱦᱚᱲ ᱫᱷᱚᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱨ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱥᱣᱟᱹᱛ ᱫᱚᱥᱤ ᱩᱞᱴᱟ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱡᱮᱞ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱡᱮᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱤᱯᱷᱟᱹᱨᱤᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱚᱰᱚᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱫᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟᱣᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱩᱢᱩᱞᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱛᱤ ᱵᱤᱛᱤ ᱦᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭ ᱢᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱫᱤ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱾ ᱪᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟᱭ । ᱠᱟᱯᱷᱤ ᱡᱟᱫᱫᱚᱦᱟᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱷᱤᱨᱠᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱮᱠᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱚᱫᱞᱟ ᱦᱟᱞᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱫᱞᱟᱣ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱞᱟᱣ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢ ᱟᱫᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱞᱟᱣ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱫᱮᱣ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱛᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱽ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ == ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ == * ᱥᱟᱱᱤ ᱫᱮᱚᱞ ᱼ ᱥᱟᱨᱟᱱᱡᱤᱛ ᱩᱨᱯᱷ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱵ * ᱩᱨᱣᱟᱥᱤ ᱨᱟᱚᱛᱮᱞᱟ ᱼ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱩᱢᱩᱞ ᱢᱤᱱᱱᱤ * ᱟᱢᱨᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣ ᱼ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱟ * ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱼ ᱵᱷᱩᱫᱮᱣ * ᱡᱚᱱᱤ ᱞᱤᱣᱟᱨ ᱼ ᱜᱩᱞᱣᱤᱸᱫᱟᱨ * ᱥᱟᱦᱵᱟᱡ ᱠᱷᱟᱱ ᱼ ᱜᱩᱸᱰᱟ * ᱨᱟᱡᱤᱛ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱼ ᱡᱮᱞᱟᱨ == ᱥᱮᱨᱮᱧ == ᱟᱱᱟᱸᱫᱽ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱱᱟᱸᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟᱠ ᱥᱚᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾   == ᱛᱮᱛᱮᱫ ᱵᱟᱱᱟᱣᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ == (᱑) ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱦᱟᱵ ᱫᱤ ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱥᱚᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱱᱩ ᱱᱤᱜᱟᱢ,ᱛᱤᱥᱟ ᱱᱤᱜᱟᱢ <br> (᱒) ᱫᱟᱨᱩ ᱵᱟᱱᱫ ᱠᱟᱞ ᱥᱮᱟᱱᱟᱱᱫ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱱᱟᱱᱫ ᱠᱩᱢᱟᱨ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ== *[[᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱞᱤᱦᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱟᱢ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb title|id=2437954}} [[Category:2010s Hindi-language films]] [[Category:Indian films]] [[Category:2013 films]] [[Category:Indian action drama films]] [[Category:2010s action drama films]] [[Category:Films scored by Anand Raj Anand]] [[Category:Films featuring an item number]] pjahg8yub4cpvmc1qavoop62788iyr6 ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱱᱴᱤᱞ 0 7655 198306 129610 2026-09-24T11:26:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198306 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson | image = XIX Commonwealth Games-2010 Delhi Winners of Discus (Women’s) Krishna Poonia of India (Gold), Harwant Kaur of India (Silver) and Seema Antil of India (Bronze) during the medal presentation ceremony of the event (cropped) - Seema Antil.jpg | image_size = | caption = ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱱᱴᱤᱞ (᱒᱐᱑᱐) | birth_date = ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱓ | birth_place = [[ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ | country = {{IND}} | sport = ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ | event = [[ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]] | coach = | highestranking = | pb = | medaltemplates = {{Medal|Competition|[[ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Silver| [[᱒᱐᱐᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱐᱖ ᱢᱮᱞᱵᱳᱨᱱ]]|[[Athletics at the 2006 Commonwealth Games|ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} {{Medal|Silver| [[᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱑᱔ ᱜᱞᱟᱥᱜᱳᱣ]]|[[Athletics at the 2014 Commonwealth Games|ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} {{Medal|Bronze | [[᱒᱐᱑᱐ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱑᱐ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] |[[Athletics at the 2010 Commonwealth Games|ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} {{Medal|Silver | [[᱒᱐᱑᱘ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱑᱘ ᱜᱳᱞᱰᱠᱳᱥᱴ]] |[[Athletics at the 2018 Commonwealth Games|ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} {{Medal|Competition|[[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]]}} {{Medal|Gold| [[᱒᱐᱑᱔ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱑᱔ ᱤᱱᱪᱤᱭᱳᱱ]]|[[Athletics at the 2014 Asian Games|ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} {{Medal|Bronze| [[᱒᱐᱑᱘ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱑᱘ ᱡᱟᱠᱟᱨᱛᱟ ᱯᱟᱞᱮᱢᱵᱟᱝ]]|[[Athletics at the 2018 Asian Games|ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} {{Medal|Competition | [[ᱤ.ᱟ.ᱟᱯ. ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱤᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] }} {{Medal|Bronze | [[᱒᱐᱐᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱤᱱ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ|᱒᱐᱐᱒ ᱠᱤᱝᱥᱴᱳᱱ]] | [[ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]]}} | updated = 6 October 2014 }} '''ᱥᱤᱢᱟ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ ᱟᱱᱴᱤᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]ᱤᱭᱚ [[ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]] ᱪᱟᱯᱟᱫᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱱ ᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱫᱚ ᱖᱒ᱹ᱖᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱒᱐᱕ᱹ᱔ ᱯᱷᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱤᱱᱟᱥ,ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Discus thrower Seema Punia qualifies for Rio Olympics|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/discus-thrower-seema-punia-qualifies-for-rio-olympics/article8662999.ece|accessdate=29 July 2016|work=[[The Hindu]]|agency=[[Press Trust of India|PTI]]|date=29 May 2016}}</ref> ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱚᱱᱤᱯᱚᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱣᱰᱟ ᱟ.ᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web | title =Seema Antil | work =Athletes | publisher =Sports Reference | url =https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/an/seema-antil-1.html | accessdate =11 October 2010 | archive-date =18 April 2020 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200418051924/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/an/seema-antil-1.html | url-status =dead }}</ref> Her sporting career began at the age of 11 years as a ᱱᱩᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[Hurdling|ᱦᱚᱨᱰᱚᱞ]] ᱟᱨ [[Long jump|ᱡᱷᱟ.ᱞ ᱫᱚᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱰᱤᱥᱠᱚᱥ ᱛᱷᱨᱳ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite news |title= Seema Antil profile |url= http://timesofindia.indiatimes.com/london-olympics-2012/olympics-2012-players/seemaantil.cms |newspaper= The Times of India}}</ref> Her gold medal win at the [[2000 World Junior Championships in Athletics|᱒᱐᱐᱐ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]], [[ᱥᱟᱱᱴᱤᱭᱟᱜᱳ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ 'Millennium Child' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ-ᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news |title= Asian Games 2014: Two no-shows and two doping charges later, Seema Punia spins gold |url= http://indianexpress.com/article/sports/sport-others/asian-games-2014-with-gold-discus-thrower-seema-punia-moves-past-doping-cloud/ |newspaper= The Indian Express |date= 29 September 2014}}</ref> ᱥᱤᱢᱟ ᱚᱱᱴᱤᱞ ᱫᱚ [[Sonipat#Colleges|ᱥᱳᱱᱤᱯᱟᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟ.ᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡ]] ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱢᱟ ᱚᱱᱴᱤᱞ [[2000 World Junior Championships in Athletics|᱒᱐᱐᱐ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ [[pseudoephedrine]] ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱚᱜ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ,ᱰᱨᱚᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/2001/10/02/stories/07020116.htm |title=The Hindu : Seema Antil loses gold medal on ephedrine violation |publisher=Hinduonnet.com |date=2001-10-02 |accessdate=2014-08-25 |archive-date=2008-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080329062152/http://www.hinduonnet.com/2001/10/02/stories/07020116.htm |url-status=dead }}</ref> ᱛᱚᱵᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟ [[2002 World Junior Championships in Athletics|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱢᱟ [[᱒᱐᱐᱖ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱤᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨᱭᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱣᱟᱰ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ [[᱒᱐᱐᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://ia.rediff.com/sports/2006/dec/09dohalead02.htm |title=Seema Antil not to take part in Doha |publisher=Ia.rediff.com |date=2004-12-31 |accessdate=2014-08-25}}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ steroid (stanozolol) ᱠᱷᱟ.ᱭᱤᱨ ᱠᱚ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱯ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟ.ᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱴᱤᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/12/09/stories/2006120910962000.htm |title=Seema cleared, opts out |newspaper=The Hindu |date=2006-12-09 |accessdate=2014-08-25}}</ref> ᱥᱤᱢᱟ [[᱒᱐᱑᱐ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[᱒᱐᱑᱒ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮ 13th ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ [[2014 Commonwealth Games|ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ [[2014 Asian Games|ᱮᱟᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite magazine |title= India's discus thrower Seema Punia clinches gold at Asian Games |url= http://indiatoday.intoday.in/story/india-seema-punia-clinches-discus-gold-at-asian-games/1/393358.html |magazine= India Today |date= 29 September 2014 |accessdate= 6 October 2014}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱤᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱸᱠᱩᱥ ᱯᱩᱱᱤᱭᱟ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟ ᱤᱡ ᱠᱳᱪ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ [[ᱟᱛᱷᱮᱱᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[᱒᱐᱐᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ]] ᱠᱚᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{cite web |title= CWG medallist ties the knot |url= http://www.tribuneindia.com/2011/20110208/haryana.htm#9 |website= tribuneindia.com |date= 8 February 2011}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{iaaf name|id=180270}} {{Footer Asian Games Champions Discus Throw Women}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Antil, Seema}} [[Category:1983 births]] [[Category:Living people]] [[Category:Indian female discus throwers]] [[Category:21st-century Indian women]] [[Category:Olympic athletes of India]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2004 Summer Olympics]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2012 Summer Olympics]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2016 Summer Olympics]] [[Category:Commonwealth Games silver medallists for India]] [[Category:Commonwealth Games bronze medallists for India]] [[Category:Commonwealth Games medallists in athletics]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2006 Commonwealth Games]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2010 Commonwealth Games]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2014 Commonwealth Games]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2018 Commonwealth Games]] [[Category:Asian Games gold medalists for India]] [[Category:Asian Games bronze medalists for India]] [[Category:Asian Games medalists in athletics (track and field)]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2014 Asian Games]] [[Category:Athletes (track and field) at the 2018 Asian Games]] [[Category:Sportswomen from Haryana]] [[Category:People from Sonipat]] [[Category:Doping cases in athletics]] [[Category:Indian sportspeople in doping cases]] [[Category:Medalists at the 2014 Asian Games]] [[Category:Medalists at the 2018 Asian Games]] [[Category:Athletes from Haryana]] d11ixuunpfz3msuyokt92smzw9phs9e ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. 0 7884 198232 98120 2026-09-24T01:21:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198232 wikitext text/x-wiki {{Infobox award | name = ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. | subheader = <!-- or | current_awards = --> | image = President Lyndon Johnson accepts the Albert Lasker Award (14172750189).jpg | image_size = <!-- or | image_upright = --> | alt = | caption = ''ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚᱯᱚᱛᱤ ᱞᱮᱭᱚᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱞᱮᱥᱠᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ '' | description = ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ | sponsor = | date = ᱑᱙᱔᱕ | location = <!-- or | venue = or | site = --> | country = | presenter = | host = ᱟ.ᱞᱵᱚᱨᱴ ᱟᱨ ᱢᱮᱨᱤ ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱯᱷᱟᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ | former name = | preshow_host = | acts = | reward = $᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ | year = | year2 = | holder_label = | holder = <!-- or | winner = or | winners = --> | most_awards = <!-- or | most_wins = --> | most_nominations = | award1_type = ᱵᱮᱥᱤᱠ(᱒᱐᱑᱙) | award1_winner = ᱢᱮᱠᱥ ᱰᱟ.ᱞ ᱠᱩᱯᱚᱨ <br> ᱡᱮᱠᱩᱮᱥ ᱢᱤᱞᱞᱟ.ᱨ | award2_type = ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ(᱒᱐᱑᱙) | award2_winner = ᱮᱪ. ᱢᱟᱤᱠᱞ ᱥᱤᱯᱷᱟᱨᱰ <br> ᱰᱤᱱᱬᱤᱥ‌ᱡᱮ. ᱥᱞᱮᱢᱚᱱ<br> ᱟᱞᱮᱠᱥ ᱩᱞᱨᱤᱪ | award3_type = ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱥᱚᱨᱵᱦᱤᱥ(᱒᱐᱑᱙) | award3_winner = ᱜᱟᱵᱷᱤ, ᱵᱷᱮᱠᱥᱤᱱ ᱮᱞᱟᱮᱱᱥ | award4_type = | award4_winner = | award5_type = | award5_winner = | website = {{URL|laskerfoundation.org/}} | network = <!-- or | network_list = --> | runtime = | viewership = <!-- or | ratings = --> | producer = | director = | image2 = | image2size = <!-- or | image_upright2 --> | alt2 = | caption2 = | precedence_label = | individual = | higher = | same = | lower = | related = | previous = | main = | next = }} ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱟᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱞᱮᱥᱠᱟᱨ ᱯᱷᱟᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱽᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱵᱟ.ᱨᱴ ᱞᱮᱥᱠᱮᱨ]] ᱟᱨ ᱟᱡ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱭ [[ᱢᱮᱨᱤ ᱣᱩᱲᱟᱨᱲ ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ]](ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱘᱖ ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱚ ᱱᱚᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref name=Overview>{{cite web|title=The Lasker Awards Overview|url=http://www.laskerfoundation.org/awards/index.htm|accessdate=2013-11-26}}</ref><ref name=autogenerated1>[http://www.laskerfoundation.org/awards/2008special.htm The Lasker Foundation - 2008 Special Achievement Award<!-- Bot generated title -->]</ref> ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱤᱨ ᱯᱚᱮᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱪᱟᱭᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.== ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱮᱭᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ- #ᱮᱞᱵᱚᱨᱴ ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Albert Lasker Basic Medical Research Award). #ᱞᱟᱥᱠᱮᱨᱼᱰᱤᱵᱟᱠᱮᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award). #ᱞᱟᱥᱠᱮᱨᱼᱵᱞᱩᱢᱵᱮᱨᱜ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Lasker-Bloomberg Public Service Award). #ᱞᱮᱥᱠᱮᱨ-ᱠᱚᱥᱞᱟᱸᱰ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱸᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱢᱮᱰᱤᱠᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱑᱙᱙‌᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ...{Lasker-Koshland Special Achievement Award in Medical Science (1994–)} ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱨᱮ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱛᱷᱚᱠ , '''ᱮᱞᱵᱚᱨᱴ ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱞᱟ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Albert Lasker Basic Medical Research Award)., ᱞᱟᱥᱠᱮᱨᱼᱰᱤᱵᱟᱠᱮᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award), ᱞᱟᱥᱠᱮᱨᱼᱵᱞᱩᱢᱵᱮᱨᱜ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Lasker-Bloomberg Public Service Award)., ᱞᱮᱥᱠᱮᱨ-ᱠᱚᱥᱞᱟᱱᱰ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱮᱪᱤᱣᱢᱮᱸᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱢᱮᱰᱤᱠᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱑᱙᱙‌᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ...{Lasker-Koshland Special Achievement Award in Medical Science (1994–)}''' ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱨᱮ $᱒,᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ‌‌ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ‌ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱟ.ᱞᱤ ᱯᱚᱱᱮᱭᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱾ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱞᱤᱥᱴ== ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱞᱵᱚᱨᱴ ᱞᱟᱥᱠᱮᱨ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Albert Lasker Basic Medical Research Award), ᱞᱟᱥᱠᱮᱨᱼᱰᱤᱵᱟᱠᱮᱭ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Lasker-DeBakey Clinical Medical Research Award), ᱞᱟᱥᱠᱮᱨᱼᱵᱞᱩᱢᱵᱮᱨᱜ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.(Lasker-Bloomberg Public Service Award), ᱞᱮᱥᱠᱮᱨ-ᱠᱚᱥᱞᱟᱱᱰ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱮᱪᱤᱣᱢᱮᱸᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱑᱙᱙‌᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ...{Lasker-Koshland Special Achievement Award in Medical Science (1994–)} ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟ.ᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱾ {| align="center" class="wikitable" |- ! style="width:40px" | ᱥᱮᱨᱢᱟ ! style="width:95px" | ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ! style="width:140px" | ᱡᱤᱛᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱹ |- |rowspan=6|᱒᱐᱑᱙ |rowspan=2|Basic |[[Max Dale Cooper]] |- |[[Jacques Miller]] |- |rowspan=3|Clinical |[[H. Michael Shepard]] |- |[[Dennis J. Slamon]] |- |[[Axel Ullrich]] |- |rowspan=1|Public Service |[[Gavi, the Vaccine Alliance]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱑᱘ |rowspan=2|Basic |[[C. David Allis]] |- |[[Michael Grunstein]] |- |Clinical |[[John B. Glen]] |- |Special Achievement |[[Joan Argetsinger Steitz]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱑᱗ |Basic |[[Michael N. Hall]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Douglas R. Lowy]] |- |{{ill|John T. Schiller|de}} |- |Public Service |[[Planned Parenthood]] |- |rowspan=7|᱒᱐᱑᱖ |rowspan=3|Basic |[[William G. Kaelin, Jr.]] |- |[[Peter J. Ratcliffe]] |- |[[Gregg L. Semenza]] |- |rowspan=3|Clinical |[[Ralf F. W. Bartenschlager]] |- |[[Charles M. Rice]] |- |[[Michael J. Sofia]] |- |rowspan=1|Special Achievement |[[Bruce Alberts|Bruce M. Alberts]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱑᱕ |rowspan=2|Basic |[[Stephen J. Elledge]] |- |[[Evelyn M. Witkin]] |- |Clinical |[[James P. Allison]] |- |Public Service |[[Médecins Sans Frontières]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱑᱔ |rowspan=2|Basic |[[Kazutoshi Mori]] |- |[[Peter Walter]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Alim-Louis Benabid]] |- |[[Mahlon R. DeLong]] |- |Special Achievement |[[Mary-Claire King]] |- |rowspan=7|᱒᱐᱑᱓ |rowspan=2|Basic |[[Richard H. Scheller]] |- |[[Thomas C. Südhof]] |- |rowspan=3|Clinical |[[Graeme Clark (doctor)|Graeme M. Clark]] |- |[[Ingeborg Hochmair]] |- |[[Blake S. Wilson]] |- |rowspan=2|Public Service |[[Bill Gates]] |- |[[Melinda Gates]] |- |- |rowspan=7|᱒᱐᱑᱒ |rowspan=3|Basic |[[Michael Sheetz]] |- |[[James Spudich]] |- |[[Ronald Vale]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Roy Calne]] |- |[[Thomas Starzl]] |- |rowspan=2|Special Achievement |[[Donald D. Brown]] |- |[[Tom Maniatis]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱑᱑ |rowspan=2|Basic |[[Franz-Ulrich Hartl]] |- |[[Arthur L. Horwich]] |- |Clinical |[[Tu Youyou]] |- |Public Service |[[National Institutes of Health Clinical Center]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱑᱐ |rowspan=2|Basic |[[Douglas L. Coleman]] |- |[[Jeffrey M. Friedman]] |- |Clinical |[[Napoleone Ferrara]] |- |Special Achievement |[[David Weatherall]] |- |rowspan=6|᱒᱐᱐᱙ |rowspan=2|Basic |[[John Gurdon]] |- |[[Shinya Yamanaka]] |- |rowspan=3|Clinical |[[Brian Druker]] |- |[[Nicholas Lydon]] |- |[[Charles Sawyers]] |- |Public Service |[[Michael Bloomberg]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱐᱘ |rowspan=3|Basic |[[Victor Ambros]] |- |[[David Charles Baulcombe|David Baulcombe]] |- |[[Gary Ruvkun]] |- |Clinical |[[Akira Endo (biochemist)|Akira Endo]] |- |Special Achievement |[[Stanley Falkow]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱐᱗ |Basic |[[Ralph M. Steinman|Ralph Steinman]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Alain F. Carpentier|Alain Carpentier]] |- |[[Albert Starr]] |- |Public Service |[[Anthony Fauci]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱐᱖ |rowspan=3|Basic |[[Elizabeth Blackburn]] |- |[[Carol W. Greider|Carol Greider]] |- |[[Jack W. Szostak|Jack Szostak]] |- |Clinical |[[Aaron Temkin Beck|Aaron Beck]] |- |Special Achievement |[[Joseph G. Gall|Joseph Gall]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱐᱕ |rowspan=2|Basic |[[Ernest McCulloch]] |- |[[James Till]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Alec John Jeffreys]] |- |[[Edwin Mellor Southern]] |- |Public Service |[[Nancy Brinker]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱐᱔ |rowspan=3|Basic |[[Pierre Chambon]] |- |[[Ronald M. Evans]] |- |[[Elwood V. Jensen]] |- |Clinical |[[Charles Kelman]] |- |Special Achievement |[[Matthew Meselson]] |- |rowspan=4|᱒᱐᱐᱓ |Basic |[[Robert G. Roeder]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Marc Feldmann]] |- |[[Ravinder N. Maini]] |- |Public Service |[[Christopher Reeve]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱐᱒ |rowspan=2|Basic |[[James E. Rothman]] |- |[[Randy W. Schekman]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Willem J. Kolff]] |- |[[Belding H. Scribner]] |- |Special Achievement |[[James E. Darnell, Jr.]] |- |rowspan=5|᱒᱐᱐᱑ |rowspan=3|Basic |[[Mario R. Capecchi]] |- |[[Martin J. Evans]] |- |[[Oliver Smithies]] |- |Clinical |[[Robert G. Edwards]] |- |Public Service |[[William H. Foege]] |- |rowspan=6|᱒᱐᱐᱐ |rowspan=3|Basic |[[Aaron Ciechanover]] |- |[[Avram Hershko]] |- |[[Alexander Varshavsky]] |- |rowspan=2|Clinical |[[Harvey J. Alter]] |- |[[Michael Houghton (virologist)|Michael Houghton]] |- |Special Achievement |[[Sydney Brenner]] |} ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱨᱮᱣᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱩᱜ-ᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱼ Special Public Health Awards, Special Awards, Group Awards, Lasker Awards (International Society for the Rehabilitation of the Disabled, National Committee Against Mental Illness), ᱟᱨ Planned Parenthood - World Population. ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱚ ᱾ ===ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.=== *1975 – [[Merck Sharp and Dohme Research Laboratories]]: {{ill|Karl H. Beyer|de}} Jr., [[James M. Sprague]], [[John E. Baer]], [[Frederick C. Novello]] *1980 – [[National Heart, Lung, and Blood Institute]] *1984 – [[Dorothy T. Krieger]] *1987 – Centennial Salute to the [[National Institutes of Health]] ===ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.=== *1947 – [[Thomas Parran Jr.]] *1949 – [[Haven Emerson]] *1952 – [[Charles-Edward Amory Winslow]] *1956 – [[Alan Gregg (physician)|Alan Gregg]] *1959 – [[J. Lister Hill]] and [[John E. Fogarty]] ===ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.=== *1946 – [[National Institutes of Health]]; National Regional Research Laboratory of the [[US Department of Agriculture]]; Board for the Coordination of Malarial Studies; [[Bureau of Entomology|Bureau of Entomology and Plant Quarantine]] of the US Department of Agriculture; [[Army Epidemiological Board]] *1947 – British [[Department of Health and Social Care|Ministry of Health]] and [[Minister of Food|Ministry of Food]]; United States Committee on Joint Causes of Death *1948 – [[United States Department of Veterans Affairs|Veterans Administration]]'s Department of Medicine and Surgery *1949 – [[American Academy of Pediatrics]]; Life Insurance Medical Research Fund *1950 – [[International Health Division]] of [[The Rockefeller Foundation]] *1951 – [[Health Insurance Plan of Greater New York]]; [[Alcoholics Anonymous]] *1953 – [[Division of Research Grants]] of the [[National Institutes of Health]]; University Laboratory of Physical Chemistry Related to Medicine at [[Harvard University]] *1954 – Streptococcal Disease Laboratory, [[Armed Forces Epidemiological Board]], [[Francis E. Warren Air Force Base]]: [[Charles H. Rammelkamp, Jr.]], Director *1956 – [[Food and Drug Administration]]; Medical Care Program, Welfare and Retirement Fund of the [[United Mine Workers of America]] *1960 – Crippled Children's Program of the [[United States Children's Bureau|Children's Bureau]]; Chronic Disease Program of the [[California Department of Public Health|California State Department of Public Health]] ===International Society for the Rehabilitation of the Disabled=== *1954 – [[Henry H. Kessler]], [[Juan Farill]], [[Viscount Nuffield]] *1957 – [[Howard A. Rusk]], [[Fabian W. G. Langenskiold]], [[World Veterans Federation]] *1960 – [[Mary E. Switzer]], [[Gudmund Harlem]], [[Paul W. Brand]] *1963 – [[Renato de Costa Bomfim]], [[Kurt Jansson (UN diplomat)|Kurt Jansson]], [[Leonard W. Mayo]] *1966 – [[Poul Stochholm]], [[Wiktor Dega]], [[Eugene J. Taylor]] *1969 – [[Gustav Gringas]], Mr and Mrs [[Raden Soeharso]], [[Andre Trannoy]], [[International Labour Organization]] *1972 – [[James F. Garrett]], [[Kamala V. Nimbkar]], [[Jean Regniers]] ===National Committee Against Mental Illness=== *1944 – [[William C. Menninger]] *1945 – [[G. Brock Chisholm]], [[John Rawlings Rees]] *1946 – [[W. Horsley Gantt]], [[Jules H. Masserman]], [[Walter Lerch]], [[Douglass Rice Sharpe]], [[Lawrence K. Frank]] *1947 – [[Catherine MacKenzie]] *1948 – [[C. Anderson Aldrich]], [[Mike Gorman (journalist)|Mike Gorman]], [[Al Ostrow]] *1949 – [[Mildred C. Scoville]], [[Albert Deutsch]] ===Planned Parenthood - World Population=== *1945 – [[John McLeod (physiologist)|John McLeod]], [[Felix J. Underwood]] *1946 – [[Robert Latou Dickinson]], [[Irl Cephas Riggin]] *1947 – [[Alan F. Guttmacher]], [[Abraham Stone]] *1948 – [[John Rock (American scientist)|John Rock]], [[Richard N. Pierson]] *1949 – [[George M. Cooper]], [[Carl G. Hartman]] *1950 – [[Margaret Sanger]], [[Bessie L. Moses]] *1951 – [[Guy Irving Burch]], [[William Vogt]] *1952 – [[John William Roy Norton]], [[Herbert Thoms]], [[Eleanor Bellows Pillsbury]] *1953 – [[Harry Emerson Fosdick]], [[Elise Ottesen-Jensen]] *1954 – [[Dhanvanthi Rama Rau]], [[M. C. Chang]], [[Howard C. Taylor]] *1955 – [[Warren O. Nelson]], [[Robert Carter Cook]] *1958 – [[Harrison S. Brown]] *1959 – [[Julian Huxley]] *1960 – [[Gregory Pincus]] *1961 – [[John D. Rockefeller, III]] *1964 – [[Cass Canfield]] *1965 – [[C. Lee Buxton]], [[Estelle T. Griswold]] ==ᱵᱟᱷᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱲ== *[http://www.laskerfoundation.org/ The Lasker Foundation] - ᱟ.ᱯᱦᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ * [https://web.archive.org/web/20200616055357/https://oculus.nlm.nih.gov/cgi/f/findaid/findaid-idx?c=nlmfindaid;cc=nlmfindaid;view=reslist;subview=standard;didno=lasker Albert and Mary Lasker Foundation - Albert Lasker Awards Archives (1944-)]— ᱱᱟ.ᱥᱱᱟᱞ ᱞᱟᱤᱵᱨᱟᱮᱨᱤ ᱚᱯ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱯᱷᱟᱤᱱᱰᱤᱝ ᱮᱲ.(National Library of Medicine finding aid) ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] o1p268bxz1rcl40twdqag6x39f8asm9 ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ 0 7990 198271 161583 2026-09-24T07:06:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198271 wikitext text/x-wiki ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱟᱻᱵᱷᱤᱱᱟ.ᱨ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱳᱴᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "breaking the gender barrier" ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ "<ref>{{cite web|url=http://www.spokesman.com/stories/2013/aug/15/magistrate-judge-who-broke-glass-ceiling-retire/ |title=Magistrate judge who broke glass ceiling to retire - Spokesman.com - Aug. 15, 2013 |publisher=Spokesman.com |date= |accessdate=6 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |last=Devlin |first=Ron |url=http://readingeagle.com/article.aspx?id=505752 |title=Robesonia woman recalls breaking National Guard gender barrier |publisher=Readingeagle.com |date= |accessdate=6 September 2013 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329164002/https://www.readingeagle.com/article.aspx%3Fid%3D505752 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱫᱚ "breaking the brass ceiling" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱭᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ(clergy) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱭᱮᱫᱟ ᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ "breaking the stained glass ceiling" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=https://www.forbes.com/2009/11/11/ann-dunwoody-four-star-general-forbes-woman-power-women-us-army.html |title=Ann Dunwoody: Soldiering Is All I Ever Wanted To Do |work=Forbes |date= |accessdate=6 September 2013 |first=Heidi |last=Brown}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.virtueonline.org/portal/modules/news/print.php?storyid=17669 |title=News – New Presiding Bishop on the horizon |publisher=VirtueOnline |date= |accessdate=6 September 2013 |archive-date=29 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190329225746/https://www.virtueonline.org/portal/modules/news/print.php?storyid=17669 |url-status=dead }}</ref> ==ᱟᱴᱥ ᱮᱸᱰ ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ== ===ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ=== *᱑᱙᱓᱐: [[ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥ ᱢᱟᱨᱤᱭᱳᱱ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱰ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱞᱮ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱱᱤᱜᱽ ᱦᱟᱣᱩᱥ(᱑᱙᱓᱐ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ)|ᱫᱤ ᱱᱤᱜᱽ ᱦᱟᱣᱩᱥ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite web|url=http://blogs.indiewire.com/womenandhollywood/julia-stiles-playing-frances-marion-in-jennifer-delias-mary-pickford-biopic-the-first|title=Julia Stiles Playing Frances Marion in Jennifer DeLia's M – Women and Hollywood|author=Kerensa Cadenas|date=6 February 2013|work=Women and Hollywood|access-date=18 January 2020|archive-date=6 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306235946/http://blogs.indiewire.com/womenandhollywood/julia-stiles-playing-frances-marion-in-jennifer-delias-mary-pickford-biopic-the-first|url-status=dead}}</ref> *᱑᱙᱔᱐: [[ᱦᱚᱴᱤᱭᱤ ᱢᱟᱠᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱛᱞᱟ. ᱞᱮᱞᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤA ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱩᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱜᱚᱱ ᱣᱤᱛᱷ ᱫᱤ ᱣᱤᱱᱰ (ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ)|ᱜᱚᱱ ᱣᱤᱛᱷ ᱫᱤ ᱣᱤᱱᱰ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) *᱑᱙᱔᱐: [[ᱟᱱᱤ ᱵᱟᱣᱩᱪᱮᱱᱥ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮᱰᱤᱴᱤᱝ]] (''[[North West Mounted Police (film)|ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱣᱮᱥᱴ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱰ ᱯᱳᱞᱤᱥ]]'' ᱞᱟᱢᱜᱤᱱ) <ref>{{cite web|url=https://www.editorsguild.com/magazine.cfm?ArticleID=1058|title=Editors Guild Magazine Article : Oscar's Women|work=MPEG}}</ref> *᱑᱙᱔᱖: [[ᱢᱩᱨᱤᱭᱮᱞ ᱵᱚᱠᱥ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱟᱴ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱞᱮ]] (''[[ᱫᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱛᱷ ᱵᱷᱮᱭᱞ]]'' ᱞᱟᱴᱜᱤᱱ); ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱦᱟ.ᱯᱟ.ᱴᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |last=Bohanan |first=Rebecca |url=http://www.babble.com/baby-names/oscar-winners-famous-baby-names/oscar-winners-famous-baby-names-muriel/ |title=Oscar-inspired Baby Names for Your Coming Attraction |publisher=Babble.com |date=2012-02-22 |accessdate=5 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131030000234/http://www.babble.com/baby-names/oscar-winners-famous-baby-names/oscar-winners-famous-baby-names-muriel/ |archivedate=30 October 2013 }}</ref> *᱑᱙᱗᱓: [[ᱡᱩᱞᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱥ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱤᱠᱪᱚᱨ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱥᱴᱤᱝ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ); ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ [[Michael Phillips (producer)|ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱥ]] ᱟᱨ [[ᱴᱳᱱᱤ ᱵᱤᱞ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱯᱟᱴᱳᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.austinwomanmagazine.com/articles/read-the-credits|title=Read the Credits|publisher=|access-date=2020-01-18|archive-date=2016-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008084129/http://www.austinwomanmagazine.com/articles/read-the-credits|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/news/2002/jan/04/guardianobituaries.filmnews|title=Obituary: Julia Phillips|author=Brian Baxter|work=the Guardian}}</ref> *᱑᱙᱘᱗: [[ᱥᱩᱡᱚᱱ ᱵᱮᱱᱥᱚᱱ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱵᱷᱤᱡᱩᱟᱞ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ( ''[[Aliens (film)|ᱮᱞᱤᱭᱟᱱᱥ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ); ᱱᱚᱣ ᱟᱣᱟᱰ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱵᱚᱴ ᱥᱠᱳᱴᱟᱠ]], [[ᱥᱴᱟᱱ ᱣᱤᱱᱥᱴᱚᱱ]], [[John Richardson (special effects designer)|ᱡᱚᱱ ᱨᱤᱪᱟᱰᱥᱚᱱ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱝ ᱦᱟ.ᱴᱤᱧ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.cartoonbrew.com/award-season-focus/bear-story-ex-machina-makes-animation-history-oscars-137392.html|title='Bear Story' and 'Ex Machina' Makes Animation History at the Oscars|work=Cartoon Brew}}</ref> *᱑᱙᱙᱖: [[ᱨᱟᱪᱮᱞ ᱯᱳᱴᱢᱮᱱ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ‌. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱠᱳᱨ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[Emma (1996 theatrical film)|ᱮᱢᱟ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ)<ref>{{cite web|url=http://www.bustle.com/articles/12272-6-female-film-composers-you-should-know|title=Bustle|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/artists/rachel-portman/|title=Rachel Portman|work=MTV Artists|access-date=2020-01-18|archive-date=2016-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008121547/http://www.mtv.com/artists/rachel-portman/|url-status=dead}}</ref> *᱒00᱑: [[ᱦᱟᱞᱤ ᱵᱮᱨᱤ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ‌. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ( ''[[ᱢᱳᱱᱥᱴᱮᱨᱥ ᱵᱚᱞ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) *᱒0᱑0: [[Kathryn Bigelowᱠᱟᱭᱷᱨᱤᱱ ᱵᱤᱜᱽᱞᱳ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ‌. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]] (''[[ᱫᱤ ᱦᱚᱴ ᱞᱚᱠᱚᱨ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite web|url=http://today.msnbc.msn.com/id/35752337/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722061908/http://today.msnbc.msn.com/id/35752337|archive-date=2010-07-22 |title='Hurt Locker' wins best picture, director |publisher=Today.msnbc.msn.com |date=2010-03-08 |accessdate=10 July 2010}}</ref> *᱒᱐᱑᱓: [[ᱵᱨᱮᱱᱰᱟ ᱪᱟᱯᱢᱮᱱ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ‌. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱟᱱᱤᱢᱮᱴᱮᱰ ᱯᱷᱤᱭᱮᱪᱚᱨ]]; ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱟ ᱫᱚ [[Mark Andrews (filmmaker)|ᱢᱟᱨᱠ ᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱳ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱦᱟ.ᱯᱴᱤᱧ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://www.calarts.edu/news/2013-feb-25/calarts-congratulates-alumni-mark-andrews-and-brenda-chapman-academy-award-best-ani|title=CalArts Congratulates Alumni Mark Andrews and Brenda Chapman on Academy Award for Best Animated Feature|publisher=|access-date=2020-01-18|archive-date=2016-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008083341/https://www.calarts.edu/news/2013-feb-25/calarts-congratulates-alumni-mark-andrews-and-brenda-chapman-academy-award-best-ani|url-status=dead}}</ref> ===ᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ=== *᱑᱙᱔᱙: [[ᱥᱤᱨᱞᱮᱭ ᱰᱤᱱᱥᱰᱟᱞᱮ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>O'Neil, Thomas (2000). The Emmys: the ultimate, unofficial guide to the battle of TV's best shows and greatest stars. New York: Perigee.</ref> *᱑᱙᱘᱕: [[ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱟᱨᱛᱷᱚᱨ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱜᱽᱱᱮᱭ & ᱞᱮᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.studiosystemnews.com/emmy-female-directors-step-into-the-spotlight/ |title=Emmy: Female Directors Step Into the Spotlight " Studio System News |publisher=Studiosystemnews.com |date= |accessdate=5 September 2013}}</ref> *᱒᱐᱑᱕: [[ᱩᱡᱳ ᱟᱰᱩᱵᱟ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱛᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱨᱮ [[ᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://extratv.com/2015/09/21/uzo-aduba-is-grateful-after-tearful-emmy-win/ |title=Uzo Aduba Is 'Grateful' After Tearful Emmy Win |publisher=ExtraTV.com |date= |accessdate=22 September 2015}}</ref> *᱒᱐᱑᱕: [[ᱵᱷᱤᱭᱳᱞᱟ ᱰᱟᱵᱷᱤᱥ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ-ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱟ.ᱰᱤ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱟ‌.ᱛᱤᱨ ᱾ <ref>{{cite web|last1=Nakamura|first1=Reid|title=Viola Davis and Taraji P. Henson Make Emmy History With 'How to Get Away With Murder,' 'Empire' Roles|url=https://www.google.ca/webhp?sourceid=chrome-instant&ion=1&espv=2&ie=UTF-8#q=viola%20davis%20emmy%20nomination|accessdate=27 August 2015}}</ref> ===ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ (ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ)=== *᱑᱙᱔᱖: [[ᱵᱳᱰᱤᱞ ᱤᱯᱥᱮᱱ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱢᱮ ᱰᱤ`ᱳᱨ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱨᱮᱰ ᱢᱤᱰᱳᱡ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ)<ref>{{cite web |url=http://word-of-mouth-media.com/category/inspiring-voices-2/ |title=Inspiring Voices Archives |publisher=Word of Mouth Media |date= |accessdate=5 September 2013 |archive-date=20 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161220124345/http://word-of-mouth-media.com/category/inspiring-voices-2/ |url-status=dead }}</ref> *᱑᱙᱘᱔: [[ᱵᱟᱨᱵᱨᱟ ᱥᱴᱮᱭᱤᱥᱟᱱᱰ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱽ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ([[Yentl (film)|''ᱭᱮᱱᱴᱚᱞ'']] ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) *᱒00᱙: [[ᱠᱟᱛᱷᱨᱤᱱ ᱵᱤᱜᱮᱞᱳᱣ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Directors Guild of America Award for Outstanding Directing – Feature Film|ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱟᱣᱟᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱟᱣᱩᱴᱥᱴᱟᱱᱰᱤᱝ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱤᱝ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱦᱚᱸᱴ ᱞᱚᱠᱚᱨ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite news|url=http://www.gulf-times.com/site/topics/printArticle.asp?cu_no=2&item_no=340344&version=1&template_id=43&parent_id=19 |title=First woman to win top Guild's award |publisher=Gulf Times |date=2010-01-31 |accessdate=10 July 2010}}</ref> *᱒0᱑0: [[ᱠᱟᱛᱷᱨᱤᱱ ᱵᱤᱜᱮᱞᱳᱣ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱣᱟᱰ [[ᱵ.ᱟ.ᱯ.ᱴ‌.ᱟ.]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱦᱚᱸᱴ ᱞᱚᱠᱚᱨ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite web|url=http://www.screendaily.com/awards/baftas/bigelow-becomes-first-woman-to-win-bafta-director-prize/5011113.article|title=Bigelow becomes first woman to win BAFTA director prize|publisher=|accessdate=14 March 2015}}</ref> *᱒0᱑0: [[ᱠᱟᱛᱷᱨᱤᱱ ᱵᱤᱜᱮᱞᱳᱣ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱫᱤ ᱦᱚᱸᱴ ᱞᱚᱠᱚᱨ]] ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[Critics' Choice Movie Awards|ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱪᱚᱭᱮᱥ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/2010/01/15/2010-01-15_critics_choice_awards_2010_kathryn_bigelow_makes_history_as_first_female_to_win_.html |title=Critic's Choice Awards 2010: Sandra Bullock, Meryl Streep kiss; Kathryn Bigelow is Best Director |publisher=NY Daily News |date=2010-01-16 |accessdate=10 July 2010 | location=New York | first=Soraya | last=Roberts}}</ref> *᱒᱐᱑᱕: [[ᱟᱜᱽᱱᱮᱥ ᱵᱷᱚᱨᱫᱟ]], ᱫᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱟᱞᱢᱮ ᱰᱤ`ᱳᱨ]] ᱟᱣᱟᱰ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|title=A Palme d'honneur to Agnès Varda |url=http://www.festival-cannes.com/en/article/61348.html |accessdate=9 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150518093527/http://www.festival-cannes.com/en/article/61348.html |archivedate=18 May 2015 }}</ref> *᱒᱐᱑᱔: ᱟᱵᱷᱟ ᱰᱩᱵᱷᱮᱨᱱᱤᱭ ᱫᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱᱼᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱽ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ===ᱜᱽᱨᱟᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ=== *᱑᱙᱕᱘: [[ᱮᱞᱞᱟ ᱯᱷᱤᱡᱚᱨᱟᱞᱰ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ(multiple) [[ᱜᱽᱨᱟᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="9 times women made GRAMMY history">{{cite web|title=9 times women made GRAMMY history|url=https://www.grammy.com/grammys/news/9-times-women-made-grammy-history|website=Recording Academy Grammy Awards|accessdate=5 October 2017}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *᱑᱙᱖᱑: [[ᱡᱩᱰᱤ ᱜᱚᱨᱞᱟᱱᱰ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱫᱚ ᱭᱮᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ *᱑᱙᱖᱔: [[ᱟᱥᱴᱨᱚᱰ ᱜᱤᱞᱵᱚᱨᱴᱳ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Grammy Award for Record of the Year|ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ]] ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ *᱑᱙᱗᱑: [[ᱠᱭᱟᱨᱳᱞ ᱠᱤᱝ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱜᱽᱨᱟᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ *᱑᱙᱙᱖: [[ᱟᱥᱞᱮᱭ ᱠᱞᱤᱵᱷᱮᱭᱞᱟᱱᱰ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ‌. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱨᱚᱠ ᱜᱳᱥᱯᱮᱞ ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[Grammy awards|ᱜᱽᱨᱟᱢᱤ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=Grammy winner to sing gospel message|last=Hilner|first=H.K.|date=April 14, 1999|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1129&dat=19990414&id=C9NRAAAAIBAJ&sjid=x28DAAAAIBAJ&pg=3809,3644357|work=Pittsburgh Post-Gazette|via=Google News Archive Search|publisher=|accessdate=14 March 2015}}</ref> *᱒0᱑0: [[ᱴᱮᱞᱚᱨ ᱥᱣᱤᱯᱷᱴ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ [[Grammy Award for Album of the Year|ᱟᱞᱵᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ===ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ=== *᱒᱐᱑᱘ [[ᱛᱚᱞᱤᱫᱟᱦ ᱴᱟᱢᱮᱨ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱞᱠᱟᱣᱩᱪᱚᱨ ᱨᱚᱱᱣᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>https://www.harpersbazaararabia.com/editorials/taleedah-tamer-saudi-arabia-first-couture-model</ref> *᱑᱙᱑0 [[ᱠᱳᱠᱳ ᱪᱟᱱᱮᱞ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱸᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ===ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ=== *᱑᱙᱔᱔: [[ᱮᱞᱥᱟ ᱴᱨᱤᱭᱳᱞᱮᱴ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱨᱤᱠᱥ ᱜᱳᱱᱠᱳᱨᱴ]] ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://madame.lefigaro.fr/culture/ces-rares-femmes-qui-ont-eu-le-prix-goncourt-051114-82538|title=Ces rares femmes qui ont eu le Prix Goncourt|work=Le Figaro|language=French|accessdate=28 February 2019}}</ref> *᱑᱙᱗᱐: [[ᱵᱮᱨᱱᱟᱭᱤᱥ ᱨᱩᱵᱮᱱᱥ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡ first woman to win the [[ᱢᱮᱱ ᱵᱳᱠᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱮᱞᱮᱠᱴᱮᱰ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite web|url=http://www.scmp.com/article/539083/brief-history-man-booker-prize|title=A Brief History of The Man Booker Prize|work=South China Morning Post|accessdate=14 March 2015}}</ref> *᱑᱙᱙᱒: [[ᱢᱳᱱᱟ ᱵᱷᱟᱱ ᱰᱩᱭᱟᱱ]], ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ, laureate ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://m.poets.org/poetsorg/poet/mona-van-duyn |title=Mona Van Duyn &#124; Academy of American Poets |publisher=M.poets.org |date= |accessdate=12 June 2015}}</ref> *᱒᱐᱑᱕: ᱡᱤᱞᱤ ᱪᱚᱢᱟᱪᱚᱨ, first woman to win the [[Thurber Prize for American Humor]].<ref>{{cite web|agency=Associated Press 11:03 a.m. EDT September 29, 2015 |url=http://www.delawareonline.com/story/entertainment/2015/09/29/native-delawarean-first-woman-win-humor-award/73024170/ |title=Native Delawarean first woman to win humor award |publisher=Delawareonline.com |date=2015-09-25 |accessdate=29 September 2015}}</ref> *᱒᱐᱑᱕: ᱡᱩᱨᱤᱱᱟᱦ ᱦᱟᱥᱚᱱ, ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱥᱞ ᱞᱟᱣᱩᱨᱮᱴ]].<ref>{{cite web|url=https://www.malaysiakini.com/news/315633 |title=First woman made national laureate |publisher=Malaysiakini |date= |accessdate=14 October 2015}}</ref> ===ᱯᱩᱞᱤᱡᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡ=== *᱑᱙᱑᱘: [[ᱥᱟᱨᱟ ᱴᱤᱥᱰᱟᱞᱮ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱩᱞᱤᱡᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱚᱭᱮᱴᱨᱤ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''ᱞᱚᱵᱽ ᱥᱚᱝ'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite web |url=http://bellefontainecemetery.org/timeline/sara-teasdale-1884-1933/ |title=Sara Teasdale 1884–1933 |publisher=Bellefontaine Cemetery |accessdate=6 September 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140203004450/http://bellefontainecemetery.org/timeline/sara-teasdale-1884-1933/ |archivedate=3 February 2014 }}</ref> *᱑᱙᱒᱑: [[ᱡᱳᱱᱟ ᱜᱮᱞ]], ᱫᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱩᱞᱤᱡᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[Miss Lulu Bett (play)|ᱢᱤᱥ ᱞᱩᱞᱩ ᱵᱮᱴ]]'' ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ) <ref>{{cite web|url=http://minttheater.org/archive-miss-lulu-bett.php?tab=tab-1 |title=Miss Lulu Bett &#124; Archives &#124; Mint Theater Company |publisher=Minttheater.org |date= |accessdate=5 September 2013}}</ref> *᱑᱙᱒᱑: [[ᱮᱰᱤᱛᱷ ᱦᱣᱟᱨᱴᱚᱱ]], ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ.‌ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱩᱞᱤᱡᱚᱨ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ (''[[ᱫᱤ ᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱳᱥᱮᱱᱥ]]'' ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ) <ref>{{cite news |url=http://www.boston.com/yourtown/news/wellesley/2012/07/former_first_lady_laura_bush_t.html |title=Former First Lady Laura Bush to speak in Wellesley on Tuesday |author=Evan Allen |publisher=Boston.com |accessdate=5 September 2013 |date=2012-07-23 |archive-date=2016-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202034848/http://www.boston.com/yourtown/news/wellesley/2012/07/former_first_lady_laura_bush_t.html |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[Category:Lists of firsts|Women]] [[Category:Lists of women|Firsts]] qs3kmbesz13kvg5ousigtlw3vyj7pkr ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ 0 8156 198250 160520 2026-09-24T04:57:39Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198250 wikitext text/x-wiki {{Automatic taxobox | name = ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ<br>Crow | fossil_range = {{Fossil range|17|0}}<small>Middle [[Miocene]] – Recent</small> | image =Corvus-brachyrhynchos-001.jpg | image_caption = [[American crow]] (''Corvus brachyrhynchos'') | taxon = Corvus | authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Species | subdivision = many, see {{Main|List of Corvus species}} | diversity_link = List of Corvus species | diversity = c. 45 species }} '''ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ''' ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱵᱷᱤᱰᱟᱭ ᱜᱷᱟᱸᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱜᱩᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ ᱫᱚ ᱠᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱚᱨᱵᱷᱟᱥ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱱᱟᱱᱯᱨᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ ᱠᱩ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ ᱜᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮᱸ ᱜᱮᱭᱟᱠᱩ᱾ ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ ᱠᱳᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱜᱮ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]], ᱤᱣᱨᱳᱯ, [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮᱠᱩ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ/ᱠᱟᱦᱩ/ᱠᱟᱹᱦᱩ ᱫᱚ ᱪᱮᱬᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱩ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱳᱣᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱪᱩᱯᱨᱩᱫ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱵᱽ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱠᱤᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱩ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱠᱳᱣᱟ᱾<ref>{{cite web |title=A Murder of Crows |url=http://video.pbs.org/video/1621910826/ |publisher=PBS video |accessdate=6 February 2011 |archive-date=29 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029100556/http://video.pbs.org/video/1621910826 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱹᱫᱷᱩᱱᱤᱠ ᱠᱷᱚᱸᱫᱨᱚᱝ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱺᱦᱩᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱛᱨᱚᱯᱟᱛᱤ ᱦᱚᱸ ᱠᱩ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Winkler |first1=Robert |title=Crow Makes Wire Hook to Get Food |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0808_020808_crow.html |accessdate=6 February 2011 |agency=National Geographic |date=August 8, 2002 |archive-date=4 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604052745/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/08/0808_020808_crow.html |url-status=dead}}</ref> == ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱬᱮ]] cpixp3u22xkczw2479dkybl4fdcf3nc ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ 0 8319 198274 129223 2026-09-24T07:42:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198274 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ | native_name = Momtaz Begun মমতাজ বেগম | native_name_lang = bn | image = Momtaz Begum (cropped).jpg | caption = Begum in 2017 | constituency_MP = [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱜᱚᱸᱡᱽ-᱒]] | term_start = 5 January 2014 | predecessor = [[S. M. Abdul Mannan]] | birth_date = {{Birth date and age|1974|05|05|df=y}} | birth_place = [[Singair Upazila|Singair]], [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ | occupation = Singer, politician | party = [[Bangladesh Awami League]] | nationality = Bangladeshi | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | instrument = Vocals | background = solo_singer | genre = [[Folk music]] | years_active = | label = | associated_acts = }} }} '''ᱢᱚᱢᱛᱥᱡᱽ''' (ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱺ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ) ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱞᱚᱠ ᱜᱤᱛ ᱥᱮᱨᱤᱧ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱵᱮᱠ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱬᱟᱝ ᱨᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱗᱐᱐-ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱳ ᱪᱚᱞᱚᱪᱤᱛᱨᱚ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ]] ᱡᱚᱸᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱛᱩᱢᱤ ᱥᱩᱠᱷᱤ ᱦᱚᱣ (᱒᱐᱐᱔) ==ᱡᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ][ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱟᱡᱽ ᱮᱸᱜᱮᱛ(ᱜᱚᱜᱚ) ᱫᱚ ᱩᱡᱟᱞᱟ ᱵᱮᱜᱚᱢ, ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱵᱚᱣᱟᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱵᱟᱣᱩᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱞᱯᱤ᱾ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱵᱚᱣᱟᱛᱤ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ‌ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱪᱤᱪᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱵᱫᱩᱨ ᱨᱚᱥᱤᱫᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱮ ᱪᱤᱫᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱮᱥᱠᱟᱨ ᱮᱞᱵᱟᱢ-ᱮ ᱩᱵᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱞᱚᱠ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱪᱤᱪᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱵᱫᱩᱨ ᱨᱚᱥᱤᱫᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱽ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱵᱚᱣᱟᱛᱤ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱡᱟᱠ‌ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚ ᱞᱚᱠ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱪᱤᱪᱤᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱵᱫᱩᱨ ᱨᱚᱥᱤᱫᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱨᱤᱧ-ᱮ ᱪᱤᱫᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱠᱚᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ-ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱸᱥᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮᱜ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱳᱭᱥᱟᱹᱠᱷ|ᱱᱟᱶᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ]] [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱳᱭᱥᱟᱹᱠᱷ|ᱵᱳᱭᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱢᱮᱞᱟ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱤᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱣᱟᱢᱤᱞᱤᱠ]] ᱨᱮᱱ [[ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ]]-ᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱜᱚᱸᱡᱽ-᱒]] ᱟᱥᱚᱱ-ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ== ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱢᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱵᱫᱩᱨ ᱨᱚᱥᱤᱫᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱨᱚᱢᱡᱟᱱ ᱟᱹᱞᱤ-ᱮᱭ‌ ᱵᱟᱯᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱤ‌ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱢᱚᱭᱱᱚᱫᱽᱫᱤᱱ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱪᱚᱧᱪᱚ-ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱤᱭᱟ᱾ ᱢᱚᱢᱛᱟᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱮᱦᱮᱫᱤ ᱠᱷᱟᱱ, ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱹᱦᱩᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪ9ᱭᱛᱤ ᱫᱮᱣᱟᱱ᱾ ᱟᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [http://www.thedailystar.net/magazine/2004/12/05/cover02.htm Cover Story - Momtaz - The Music Queen] The Daily Star *[http://www.voanews.com/bangla/archive/2006-05/2006-05-26-voa14.cfm?moddate=2006-05-26 Singer Momtaz Speaks to VOA (26-May-2006)] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[VOA]], Washington. *[http://i.banglamusic.com/music/index.php?action=artist&id=156 Momtaz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303180620/http://i.banglamusic.com/music/index.php?action=artist&id=156 |date=2016-03-03 }} BanglaMusic.com {{Bangladesh National Film Award for Best Female Playback Singer}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Begum, Momtaz}} [[Category:Living people]] [[Category:1974 births]] [[Category:Bangladeshi female musicians]] [[Category:Bangladeshi folk singers]] [[Category:Bangladeshi female singers]] [[Category:Recipients of the National Film Awards (Bangladesh)]] [[Category:10th Jatiya Sangsad members]] [[Category:21st-century Bangladeshi singers]] [[Category:21st-century women singers]] [[Category:11th Jatiya Sangsad members]] d8fqzwux805655fk82zycfnenmteqc4 ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ 0 8790 198287 169585 2026-09-24T09:19:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198287 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Methil-Devika.jpg | name = ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ | caption = | birth_date = ᱑᱙᱗᱖ (ᱩᱢᱚᱨ ᱔᱔) | birth_place = [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱤᱢᱤᱨᱟᱴ]] | death_date = | death_place = | spouse = ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱱᱮᱭᱟᱨ (m.᱒᱐᱐᱒-᱒᱐᱐᱔) (divorced)<br>[[ᱢᱩᱠᱮᱥ (ᱮᱠᱴᱚᱨ)|ᱢᱩᱠᱮᱥ]] (m.᱒᱐᱑᱓-present) | children = ᱫᱮᱵᱷᱟᱝ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ | occupation = ᱮᱱᱮᱡ<br>ᱥᱮᱪᱮᱫ }} '''ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ''' [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱱᱩᱥᱚᱸᱫᱷᱟᱱ ᱣᱤᱫᱣᱟᱱ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱟ ᱩᱱᱤᱫᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/dance-scholar-and-performer/article2349976.ece|title=Dance scholar and performer|last=Paul|first=G. S|date=12 August 2011|work=The Hindu|access-date=10 July 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱯᱤᱞᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱨᱮᱬᱩᱠᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱟᱱᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱤᱡ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ [[ᱣᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱱ.(ᱛᱤᱨᱩᱣᱤᱞᱣᱟᱞᱟᱢ)|ᱣᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱱ.]] ᱤᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱣᱮᱫᱣᱟᱛᱷᱤ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱠᱟᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱨᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱜᱚᱣᱮᱨᱢᱮᱸᱴ ᱣᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ]] ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ <ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/lifestyle/books-and-art/160217/dancing-to-the-tunes-of-life.html|title=Dancing to the tunes of life|last=|first=|date=16 February 2017|work=Deccan Chronicle|access-date=12 July 2018|language=en}}</ref> ᱟᱨ [[ᱨᱟᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱧ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/mba-and-the-maestro/299344|title=MBA and the Maestro|last=Yiyyvadi|first=Sreevalsan|date=2 October 2017|work=Outlook india|access-date=10 July 2018|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710041218/https://www.outlookindia.com/magazine/story/mba-and-the-maestro/299344|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱫᱟᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱮᱪᱰᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ (ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱴᱚᱱ/ᱠᱟᱛᱷᱠᱟᱞᱤ/ᱠᱩᱰᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ) <ref name=":3">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/vadodara/methil-devika-interacts-with-students-in-the-city/articleshow/19635783.cms|title=Methil Devika interacts with students in the city|last=Rupera|first=Prashant|date=19 April 2013|work=The Times of India|access-date=12 July 2018}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱱᱩᱥᱚᱸᱫᱷᱟᱱ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ, ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱰᱤᱢᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱵᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/mukesh-methil-devika-wedding-10372.html|title=Malayalam actor Mukesh marries dancer Methil Devika|last=|first=|date=25 October 2013|work=India TV|access-date=10 July 2018|language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱰᱤᱢᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟᱜ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Dance-divine/article15772242.ece|title=Dance divine|last=Chakra|first=Shyamhari|date=8 October 2010|work=The Hindu|access-date=12 July 2018|last2=|first2=|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ==ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ== ᱢᱮᱛᱷᱤᱞ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ, ᱵᱤᱫᱣᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱯᱚᱱᱟᱱᱴ (proponent) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://indianewengland.com/2016/03/much-divine-energy-khajuraho-methil-devika/|title=So much divine energy in Khajuraho: Methil Devika|last=|first=|date=7 March 2016|work=INDIA New England News|access-date=10 July 2018|language=en-US|archive-date=10 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180710072736/http://indianewengland.com/2016/03/much-divine-energy-khajuraho-methil-devika/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/art/Masterly-Mohiniyattam/article16693368.ece|title=Masterly Mohiniyattam|last=Panchamakesan|first=C. S|date=24 November 2016|work=The Hindu|access-date=10 July 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱮᱥᱯᱞᱮᱱᱮᱰ ᱛᱷᱤᱮᱴᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱮᱥᱚᱱ (celebration) ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/Evenings-of-ragas-and-rhythm/article17054548.ece|title=Evenings of ragas and rhythm|last=Bal|first=Harish|date=19 January 2017|work=The Hindu|access-date=12 July 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱥᱛᱟᱫᱽ ᱵᱤᱥᱢᱤᱞᱞᱟᱦ ᱠᱷᱟᱱ ᱭᱩᱣᱟ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨ ᱭᱩᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20080512-your-week-736224-2008-05-02|title=Your music - Recurrent Note|last=|first=|date=2 May 2008|website=India Today|language=en|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=12 July 2018}}</ref> ᱡᱮᱠᱮᱠᱟ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱮᱥᱚᱱ (celebration) ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱤᱯᱷ (praised) ᱠᱮᱫᱟ ᱭᱩᱱᱤᱣᱟᱨᱥᱟᱞ (Universal) ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱯᱷᱤᱱᱮᱰ (Defined) ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ (institution) ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱤᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":3"/> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱱᱟᱛᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱪᱤᱞᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/steps-of-talent-and-skill/article17359120.ece|title=Steps of talent and skill|last=Nampoothiri|first=Hareesh N.|date=24 February 2017|work=The Hindu|access-date=12 July 2018|last2=|first2=|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱢᱩᱠᱮᱥ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/all-set-for-a-new-innings-on-stage/article7518103.ece|title=All set for a new innings on stage|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=9 August 2015|work=The Hindu|access-date=10 July 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> , ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ, ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱭᱮᱣᱚᱨᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱰᱩᱜᱤᱦ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱮ'' ᱛᱦᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱨᱡᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/naaga-an-adaptation-of-girish-karnads-nagamandala/article7557272.ece|title=Marrying myth and mystery|last=Paul|first=G. S.|date=20 August 2015|work=The Hindu|access-date=10 July 2018|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱩᱢᱮᱥ ᱞᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱰᱩᱜᱤᱦ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱭᱩᱢᱚᱝᱥ ᱳᱯᱷ'' ᱦᱩᱢᱚᱝᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Methil-Devika-makes-her-film-debut/articleshow/52400410.cms|title=Methil Devika makes her film debut|last=Prakash|first=Asha|date=24 January 2017|work=The Times of India|access-date=10 July 2018}}</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱮᱱᱟ <ref name=":4"/> ᱚᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱴᱟ ᱫᱮᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mukesh-and-wife-Devika-make-their-first-public-appearance/articleshow/33600687.cms|title=Mukesh and wife Devika make their first public appearance - Times of India|last=Khan|first=Shiba|date=11 April 2014|work=The Times of India|access-date=12 July 2018}}</ref> ᱫᱮᱵᱟᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱠᱴᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=":0"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/My-marriage-with-Mukesh-is-an-arranged-one-Methil-Devika/articleshow/25502876.cms|title=My marriage with Mukesh is an arranged one: Methil Devika - Times of India|last=Pillai|first=Radhila C|date=9 November 2013|work=The Times of India|access-date=10 July 2018}}</ref> ==ᱟᱣᱟᱨᱰ== == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://www.thehindu.com/features/friday-review/whither-mohiniyattam/article6334879.ece article on Mohiniyattam by Methil Devika] {{Commons category|Methil Devika}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Devika, Methil}} [[Category:Indian female classical dancers]] [[Category:Performers of Indian classical dance]] [[Category:Mohiniyattam exponents]] [[Category:University of Madras alumni]] [[Category:Rabindra Bharati University alumni]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[Category:Living people]] [[Category:Government Victoria College, Palakkad alumni]] [[Category:Artists from Palakkad]] [[Category:Dancers from Kerala]] [[Category:Women artists from Kerala]] [[Category:20th-century Indian dancers]] [[Category:20th-century Indian women artists]] [[Category:Koodiyattam exponents]] mxrarv7xi335q9z0yn1spoxeox9sdy3 ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ 0 9079 198311 158546 2026-09-24T11:48:29Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198311 wikitext text/x-wiki ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ [[ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱙0 ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒0᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱵᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱡᱚᱜᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱸᱠᱟᱹ (professional) ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ'ᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱿ {{Infobox person | honorific_prefix = | name = <!-- use common name/article title --> | honorific_suffix = | image = Sreejaya_Nair.jpg | image_upright = | landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank --> | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | native_name = | native_name_lang = | pronunciation = | birth_name = <!-- only use if different from name --> | birth_date = <!-- {{Birth date and age|YYYY|MM|DD}} for living people supply only the year with {{Birth year and age|YYYY}} unless the exact date is already widely published, as per [[WP:DOB]]. For people who have died, use {{Birth date|YYYY|MM|DD}}. --> | birth_place = | baptised = <!-- will not display if birth_date is entered --> | disappeared_date = <!-- {{Disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) --> | disappeared_place = | disappeared_status = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (enter DEATH date then BIRTH date (e.g., ...|1908|31|8|1967|28|2}} use both this parameter and |birth_date to display the person's date of birth, date of death, and age at death) --> | death_place = | death_cause = | body_discovered = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | burial_place = <!-- may be used instead of resting_place and resting_place_coordinates (displays "Burial place" as label) --> | burial_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | monuments = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | other_names = | siglum = | citizenship = | education = | alma_mater = | occupation = ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ,ᱰᱮᱱᱥᱟᱨ | years_active = ᱑᱙᱙᱒ ᱼ ᱒000(ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ) ᱒0᱑᱔ ᱼ ᱱᱤᱛᱚᱜ (ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ) | era = | employer = | organization = | agent = <!-- Discouraged in most cases, specifically when promotional, and requiring a reliable source --> | known_for = | notable_works = <!-- produces label "Notable work"; may be overridden by |credits=, which produces label "Notable credit(s)"; or by |works=, which produces label "Works"; or by |label_name=, which produces label "Label(s)" --> | style = | home_town = | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = <!-- "X cm", "X m" or "X ft Y in" plus optional reference (conversions are automatic) --> | television = | title = <!-- Formal/awarded/job title. The parameter |office=may be used as an alternative when the label is better rendered as "Office" (e.g. public office or appointments) --> | term = | predecessor = | successor = | party = | movement = | opponents = | boards = | criminal_charges = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources --> | criminal_penalty = | criminal_status = | spouse = ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ | partner = <!-- (unmarried long-term partner) --> | children = ᱑ (ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱤ) | parents = <!-- overrides mother and father parameters --> | mother = <!-- may be used (optionally with father parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | father = <!-- may be used (optionally with mother parameter) in place of parents parameter (displays "Parent(s)" as label) --> | relatives = | family = | callsign = | awards = | website = {{URL|http://sreejaya.in}} | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = | signature = | signature_size = | signature_alt = | footnotes = }} ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱛᱷᱟᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱞᱚᱞᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱥᱩᱢᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱞᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱟᱢ ᱥᱚᱨᱚᱥᱚᱛᱤ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱮᱞᱟ ᱞᱚᱞᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ,ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱫᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱫᱚᱥᱚᱨᱚᱛᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱿ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱫᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news|title=മമ്മൂട്ടിയെ സൈക്കിളിൽ നിന്നു വീഴ്ത്തിയ കഥ ശ്രീജയ പറയുന്നു|url=https://www.mathrubhumi.com/movies-music/news/actress-sreejaya-careful-mammootty-mohanlal-sreejayanair-1.2021730|accessdate=4 March 2019|work=[[Mathrubhumi]]|date=17 June 2017|language=ml}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ(ᱨᱤᱛᱩ) ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news|title='സമ്മര്‍ ഇന്‍ ബത്‌ലഹേം' എന്ന ചിത്രത്തിന്റെ ക്ലൈമാക്‌സില്‍ ജയറാമിന് പൂച്ചയെ അയച്ചതാര്: ചിത്രത്തിലഭിനയിച്ച നടി ശ്രീജയ പറയുന്നു|url=http://www.chandrikadaily.com/sreejaya-about-summer-in-bathlahem.html|accessdate=4 March 2019|work=[[Chandrika (newspaper)|Chandrika]]|date=29 May 2017|language=ml}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱱᱢᱟᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱪᱮᱫᱞᱮᱠᱟ; ᱢᱟᱢᱳᱛᱷᱤ, ᱢᱳᱦᱳᱱᱞᱟᱞ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ "ᱯᱚᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ" "ᱞᱤᱞᱟᱢ" "ᱠᱟᱱᱢᱟᱫᱟᱢ" "ᱥᱛᱟᱞᱤᱱ ᱥᱤᱵᱫᱟᱥ" "ᱵᱷᱮᱱᱫᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱮᱛᱛᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱱᱜᱟᱞ" "ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ" "ᱠᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱩᱞ" ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱶ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="mangalam"/> == ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭ ᱢᱤᱛᱷᱤᱞᱤ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱞᱤᱠᱚᱴ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱨᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱵᱟᱨ ᱵᱨᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱩᱭᱟᱹᱨ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ6᱾ ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ ᱵᱨᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ'ᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱸ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱦᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱮᱫᱟ᱿<ref>{{cite news|title='അന്നു ഞാൻ ഡിപ്രഷനിലേക്ക് വഴുതി വീണു, കാനഡയിൽ നിന്നു മകളുടെ കൈപിടിച്ചു വന്നപ്പോൾ സ്വന്തമായി ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല!'; ശ്രീജയ പറയുന്നു ആ കാലഘട്ടത്തെക്കുറിച്ച്!|url=https://www.vanitha.in/justin/actress-sreejaya-interview-in-vanitha-magazine-latest-issue.html|accessdate=4 March 2019|work=[[Vanitha]]|date=4 February 2019|language=ml}}</ref><ref name="mangalam"/> ==ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱤᱰᱟᱹ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ(stage show)== ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱨᱤᱡᱚᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱫᱟᱨᱟᱣᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡ ᱥᱳ ᱨᱮᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ|ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]],ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ,ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ,ᱵᱟᱦᱚᱨᱟᱭᱤᱱ,ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵ ᱟᱢᱤᱨᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱿ ==ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚ== ===ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ=== {| class="wikitable sortable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ!! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ!! ᱠᱟᱛᱷᱟ |- ||᱑᱙᱙᱒ || ''ᱠᱚᱢᱚᱞᱟᱫᱚᱞᱚᱢ'' ||ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ, ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱛᱮ|| |- ||᱑᱙᱙᱔ || ''ᱥᱟᱜᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱠᱥᱤ'' ||ᱤᱱᱫᱩ || |- ||᱑᱙᱙᱔ || ''ᱵᱷᱮᱰᱳᱨ ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱥᱴᱮᱴ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥᱤ'' ||ᱵᱟᱞᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱭ|| |- ||᱑᱙᱙᱔ || ''ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ'' ||ᱨᱮᱥᱢᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱕ || ''ᱚᱨᱢᱟᱠᱟᱞᱩᱱᱫᱟᱭᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱢ'' ||ᱟᱢᱢᱩ|| |- ||᱑᱙᱙᱕ || ''ᱵᱚᱠᱥᱟᱨ'' ||ᱨᱮᱱᱟ ᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱱ || |- ||᱑᱙᱙᱗|| ''ᱥᱩᱯᱟᱨᱢᱮᱱ'' ||ᱱᱟᱞᱤᱱᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱗|| ''ᱵᱷᱟᱢᱥᱟᱢ'' ||ᱢᱮᱱᱩ / ᱢᱮᱱᱟᱠᱥᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱗|| ''ᱞᱮᱞᱟᱢ'' ||ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱘|| ''ᱠᱟᱱᱢᱟᱫᱟᱢ'' ||ᱥᱩᱢᱟ|| |- ||᱑᱙᱙᱘|| ''ᱵᱮᱛᱷᱮᱞᱦᱮᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ(ᱨᱤᱛᱩ)'' ||ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ|| |- ||᱑᱙᱙᱘|| ''ᱢᱮᱱᱟᱠᱥᱤ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱚᱢ'' ||ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱘|| ''ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱟᱠᱳᱛᱛᱟᱨᱟᱢ'' ||ᱟᱱᱱᱟ|| |- ||᱑᱙᱙᱘|| ''[ᱟᱭᱟᱞ ᱠᱟᱫᱷᱟ'' ||ᱥᱳᱵᱷᱟ|| |- ||᱑᱙᱙᱘|| ''ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱥᱟᱠᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱱᱫᱟᱵᱟᱫ'' ||ᱟᱢᱢᱤᱱᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱙ || ''ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱢ'' ||ᱡᱮᱥᱤ ᱯᱤᱴᱟᱨ|| |- ||᱑᱙᱙᱙ || ''ᱯᱟᱨᱟᱥᱥᱟᱞᱟ ᱯᱟᱪᱟᱱ ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱩᱨ ᱯᱟᱨᱟᱢᱩ'' ||ᱢᱚᱱᱤᱥᱟ|| |- ||᱑᱙᱙᱙ || ''ᱥᱛᱟᱞᱤᱱ ᱥᱤᱵᱷᱫᱟᱥ'' ||ᱤᱱᱫᱩ|| |- ||᱑᱙᱙᱙ || ''ᱵᱷᱮᱱᱫᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱮᱛᱛᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱱᱜᱟᱞ'' ||ᱞᱤᱡᱤ|| |- ||᱑᱙᱙᱙ || ''ᱢᱳᱦᱟᱠᱳᱛᱛᱟᱨᱟᱢ'' ||ᱢᱟᱱᱳᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩ|| |- ||᱒000 || ''ᱟᱱᱟᱢᱩᱛᱛᱟᱛᱷᱮ ᱟᱱᱜᱟᱞᱟᱢᱟᱨ'' || ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱢᱮᱱᱳᱱ|| |- ||᱒000 || ''ᱟᱭᱟᱯᱯᱟᱱᱛᱟᱢᱢᱟ ᱱᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱢ ᱪᱩᱛᱛᱩ'' ||ᱛᱤᱥᱟ|| |- ||᱒0᱑᱔ || ''ᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱟᱢ'' ||ᱵᱷᱟᱞᱥᱟᱞᱟ ᱡᱚᱨᱡ|| |- ||᱒0᱑᱗ || ''ᱠᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱩᱞ'' || -|| |- ||᱒0᱑᱘ || ''ᱚᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱᱛᱮ ᱚᱛᱷᱤᱫᱷᱤᱠᱟᱞ'' ||ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱥᱩᱵᱷᱨᱚᱢᱟᱱᱭᱟᱢ|| |- ||᱒0᱑᱘ || ''ᱳᱫᱷᱤᱭᱟᱱ'' ||ᱛᱷᱟᱱᱠᱟᱢᱟᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱨ|| |- |} ===ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ=== {| class="wikitable" |- ! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱪᱮᱱᱮᱞ !! ᱠᱟᱛᱷᱟ |- | || ''ᱟᱭᱤᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱞ'' || || ᱢᱟᱡᱦᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱳᱱᱳᱨᱚᱢᱟ || ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ |- | || ''ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱟ ᱟᱞᱟ ᱵᱷᱨᱭᱟ'' || || ᱢᱟᱡᱦᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱳᱱᱳᱨᱚᱢᱟ || ᱨᱤᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ |- | || ''ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ'' || || ᱢᱟᱡᱦᱟᱵᱷᱤᱞ ᱢᱳᱱᱳᱨᱚᱢᱟ || |- | || ''ᱛᱷᱟᱨᱟᱯᱟᱠᱤᱛᱛᱩ'' || || ᱠᱩᱢᱩᱫᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ || |- | || '' ᱟᱱᱱᱤᱭᱮᱥ ᱠᱤᱪᱮᱱ'' || ᱟᱡᱜᱮ || ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ|| ᱴᱚᱠ ᱥᱳ |} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== 453b65i82039iyrmlgk5egqwdk6m5sz ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱜ 0 9563 198307 175377 2026-09-24T11:36:03Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198307 wikitext text/x-wiki {{speciesbox | name = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱜ | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=IUCN>{{cite iucn |title=''Pavo cristatus'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2016 |volume=2016 |page=e.T22679435A92814454}}</ref> | image = Peacock, East Park, Hull - panoramio.jpg | image_caption = ᱢᱟᱨᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ | image2 = Pavo cristatus -Tierpark Hagenbeck, Hamburg, Germany -female-8a (1).jpg | image2_caption = ᱯᱤᱦᱟᱱ | genus = Pavo | species = cristatus | authority = Linnaeus,1758 | range_map = Indian Peacock Range.svg | range_map_caption = Map showing native range }} ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱜ (Pavo cristatus), ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱜ, ᱟᱨ ᱞᱤᱞ ᱢᱟᱨᱟᱜ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱩᱰ-ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ| ᱦᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱥᱩ ᱨᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱞᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱟᱺᱜ ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=285&m=0 BirdLife Species Factsheet] * [https://web.archive.org/web/20080509103428/http://www.gbwf.org/pheasants/blue_peafowl.html gbwf.org – India Blue Peafowl] * [http://ibc.lynxeds.com/species/indian-peafowl-pavo-cristatus Indian peafowl videos, photos & sounds] * [https://web.archive.org/web/20101106074531/http://www.bbc.co.uk/nature/species/Indian_Peafowl Watch more peacock (Pavo cristatus) video clips from the BBC archive on Wildlife Finder] * [http://oo.adu.org.za/content.php?id=1 First recorded breeding in the wild in Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107012732/http://oo.adu.org.za/content.php?id=1 |date=2017-11-07 }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱬᱮ]] s5aqym7yg13vtg5vkdyd3nrxewixsco ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ 0 9865 198231 158880 2026-09-24T01:11:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198231 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ |image = Giani Zail Singh 1995 stamp of India.jpg | caption = |office = [[List of Presidents of India|᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] |primeminister = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]<br/>[[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] |vicepresident = [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱦᱤᱫᱟᱭᱟᱛᱩᱞᱞᱟᱦ]]<br/>[[ᱟᱨ. ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ]] |term_start = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱒ |term_end = ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱗ |predecessor = [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱥᱚᱧᱡᱤᱵᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] |successor = [[ᱟᱨ. ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ]] |office2 = [[Minister of Home Affairs (India)|Minister of Home Affairs]] |primeminister2 = [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] |term_start2 = ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱐ |term_end2 = ᱒᱒ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱒ |predecessor2 = [[ᱭᱚᱥᱣᱚᱱᱛᱨᱟᱣ ᱪᱚᱣᱚᱱ]] |successor2 = [[ᱟᱨ. ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱚᱨᱟᱢᱚᱱ]] |office3 = [[Chief Ministers of Punjab (India)|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱙ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] |term_start3 = ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱒ |term_end3 = ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱗ |predecessor3 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ]] |successor3 = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤ]] |birth_name = ᱡᱚᱨᱱᱮᱞ ᱥᱤᱝ |native_name = |birth_date = {{birth date|1916|5|5|df=y}} |birth_place = [[ᱥᱚᱸᱫᱷᱣᱟᱱ]], [[Punjab Province (British India)|Punjab Province]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br/> (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) |death_date = {{death date and age|1994|12|25|1916|5|5|df=y}} |death_place = [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] |party = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] |alma_mater = ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ |spouse = ᱯᱤᱨᱫᱷᱟᱱ ᱠᱚᱣᱨ (᱑᱙᱑᱙-᱒᱐᱐᱒)<ref name=nytimes>{{cite news|first=Sanjoy |last=Hazarika|title=Zail Singh, 78, First Sikh To Hold India's Presidency |url=https://www.nytimes.com/1994/12/26/obituaries/zail-singh-78-first-sikh-to-hold-india-s-presidency.html |work=[[New York Times]] |date=26 December 1994 |accessdate=23 August 2015}}</ref> |children = ᱑ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱓ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ<ref name=nytimes/> }} '''ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ''' (᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱖ - ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ <ref name="Obituary: Zail Singh">[https://www.independent.co.uk/news/people/obituary-zail-singh-1388722.html Obituary: Zail Singh]". ''The Independent''. 29 December 1994. Retrieved 2018-22-06.</ref>) ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱗ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱟᱸᱥ ᱫᱟᱲᱮ, ᱥᱚᱛ ᱱᱤᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱠᱩᱴᱷᱤᱱ ᱦᱚᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱨᱚᱵᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱱᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ 'ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱽᱞᱩᱥᱴᱟᱨ' ᱟᱨ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=nyt>"[https://www.nytimes.com/1994/12/26/obituaries/zail-singh-78-first-sikh-to-hold-india-s-presidency.html Zail Singh, 78, First Sikh To Hold India's Presidency]". ''The New York Times''. 26 December 1994. Retrieved 2011-26-10.</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱸᱴ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱡᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱬᱤᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱟ ᱾ == ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱢᱮ ᱑᱙᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱸᱫᱷᱚᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱴ ᱠᱚᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱟᱛᱳ, ᱥᱟᱸᱫᱷᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱜᱚᱰᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱤᱡᱩᱨᱤ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱣᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱷᱳᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱥᱟᱱ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱟᱺᱴᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱱᱢᱟᱹᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱥᱟᱱᱟᱱᱟᱢ", ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱭᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Obituary: Zail Singh"/>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱦᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷᱤᱛ ᱟᱨ ᱚᱢᱨᱩᱛᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱥᱤᱠᱷ ᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱽᱨᱚᱸᱛᱷ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/545853/Zail-Singh "Zail Singh"]. Encyclopædia Britannica Online.</ref> == ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ( ᱑᱙᱔᱗ - ᱑᱙᱗᱒ ) == ᱑᱙᱔᱖ ᱨᱮ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱤᱫᱽᱠᱳᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱟᱰ ᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱟᱹᱲᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>A.C. Aurora, "Punjab Riyasti [[Praja Mandal]]", The Encyclopedia of Sikhism, ed. Harbans Singh, Vol. III, Patiala, India, Punjabi University, 1997, p. 278.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱜᱽᱭᱟᱱᱤ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱨᱮᱣᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱥᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱾ <ref>[https://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/s.pdf Rajya Sabha member]</ref> == ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ == ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>Sangat Singh, The Sikhs in History, New Delhi, Uncommon Books, 1999, pp. 350–54; [[Khushwant Singh]], A History of the Sikhs, Volume II: 1839–2004, New Delhi, Oxford University Press, pp. 315–17.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱢᱡᱷᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱮᱛ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱚᱦᱬᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>Khushwant Singh, A History of the Sikhs, Volume II: 1839–2004, New Delhi, Oxford University Press, 2004, p. 355.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡᱛᱮᱫ, ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱵᱤᱸᱫᱽ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ == ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ == ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ ᱳᱯᱷ ᱦᱚᱢ ᱟᱯᱷᱮᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name=nyt/> == ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ == ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱪᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱝ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞᱟᱭᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱪᱤ ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱧ ᱨᱤᱱ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱚᱜ ᱤᱧ ᱥᱟᱵᱽ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱜ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱤᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱹᱭ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱠᱷ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱜᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ == ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱡᱳᱯ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱨᱳᱯᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱚᱛᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱮᱜᱷᱮᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱨ ᱮ ᱠᱩᱴᱟᱹᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/2000/12/07/stories/0207000n.htm | title=Zail Singh's death: RI for truck driver | work=The Hindu | date=7 December 2000 | accessdate=16 September 2016 | archive-date=3 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141203070243/http://www.thehindu.com/2000/12/07/stories/0207000n.htm | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.tribuneindia.com/2002/20020512/main4.htm | title=Giani Zail Singh’s widow dead | work=The Tribune | date=12 May 2002 | accessdate=16 September 2016}}</ref> ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱤᱬᱤᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱤᱠᱪᱷᱟᱹ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱫᱚ ᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news | url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1994/12/26/zail-singh-dies-after-crash/6c59e7d6-1cb1-481a-a1bd-d3491380cb44/ | title=Zail Singh dies after crash | work=The Washington Post | date=26 December 1994 | accessdate=16 September 2016}}</ref><ref name="Zail Singh dies after car crash">{{cite news | url=https://www.independent.co.uk/news/world/zail-singh-dies-after-car-crash-1388541.html | title=Zail Singh dies after car crash | work=Independent | date=26 December 1994 | accessdate=16 September 2016}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱫᱩᱠ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{commons category|Giani Zail Singh}} {{Wikiquote}} * [http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/zail.html Biography of Giani Zail Singh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170625180601/http://www.sikh-history.com/sikhhist/personalities/zail.html |date=2017-06-25 }} * [https://www.britannica.com/biography/Zail-Singh Zail Singh] at ''Encyclopaedia Britannica'' [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] hsu8johbb8ezrbm6gpwj7d38bg8wree ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱳᱱᱟᱞᱰᱳ 0 10964 198258 128981 2026-09-24T05:11:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198258 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Cristiano Ronaldo<!--Do not add order of merits per Template:Infobox person.--> | image = Cristiano Ronaldo 2018.jpg | image_size = 200 | caption = Ronaldo with [[Portugal national football team|Portugal]] at the [[2018 FIFA World Cup]] | fullname = Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro<ref>{{cite web|url=https://www.fifadata.com/documents/fcwc/2017/pdf/fcwc_2017_squadlists.pdf|title=FIFA Club World Cup UAE 2017: List of players: Real Madrid CF|publisher=FIFA|page=5|date=16 December 2017|access-date=23 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223004345/http://www.fifadata.com/documents/FCWC/2017/pdf/FCWC_2017_Squadlists.pdf|archive-date=23 December 2017}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|1985|2|5|df=y}}<ref> {{cite web| url=https://us.soccerway.com/players/cristiano-ronaldo-dos-santos-aveiro/382/| title=Soccerway - Cristiano Ronaldo}}</ref> | birth_place = [[Funchal]], [[Madeira]], Portugal | height = 1.87 m{{The number varies between 1.85 and 1.89 by publisher. [[Sports Illustrated]]' gives 1.85, <ref>{{cite web|url=https://www.si.com/soccer/2017/08/16/cristiano-ronaldo-height-how-tall-real-madrid|title=How Tall is Cristiano Ronaldo?|first=Stanley|last=Kay|work=Sports Illustrated|date=16 August 2017|accessdate=13 July 2019}}</ref> {{ill|Luca Caioli|es||fi}} 1.86,{{sfn|Caioli|2016}} [[Sveriges Television]] 1.865,<ref>{{cite web|url=https://www.svt.se/sport/artikel/alskad-eller-hatad-cristiano-ronaldo|title=Älskad eller hatad – Cristiano Ronaldo|publisher=Sveriges Television|language=Swedish|date=23 May 2010|access-date=24 July 2019|last=Lundell|first=Johan}}</ref> [[FIFA]] and [[EA Sports]] 1.87<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldcup/players/player/201200/profile/|title=2018 FIFA World Cup Russia™ - Players – CRISTIANO RONALDO|publisher=Fédération Internationale de Football Association (FIFA)|website=FIFA.com|date=16 August 2017|accessdate=13 July 2019|archive-date=22 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190722190952/https://www.fifa.com/worldcup/players/player/201200/profile/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.easports.com/fifa/ultimate-team/fut/database/player/20801/Cristiano%20Ronaldo|title=Cristiano Ronaldo - EA SPORTS FUT Database - FIFA Ultimate Team|work=Official website of EA Sports|date=20 September 2018|accessdate=24 July 2019}}</ref>, [[Soccerway]] and [[Eurosport]] 1.87 <ref>{{cite web| url=https://us.soccerway.com/players/cristiano-ronaldo-dos-santos-aveiro/382/| title= Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro| publisher= Soccerway}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.eurosport.com/football/cristiano-ronaldo_prs27317/person.shtml| title= Cristiano Ronaldo| publisher= [[Eurosport]]}}</ref>, [[Portuguese Football Federation]] 1.89.<ref>{{cite web|url=https://www.fpf.pt/Jogadores/Cristiano-Ronaldo|title=Cristiano Ronaldo|publisher=Portuguese Football Federation (FPF)|accessdate=22 July 2019|language=Pt}}</ref>}} | position = [[Forward (association football)|Forward]] | currentclub = [[Juventus F.C.|Juventus]] | clubnumber = 7 | youthyears1 = 1992–1995 | youthclubs1 = [[CF Andorinha|Andorinha]] | youthyears2 = 1995–1997 | youthclubs2 = [[C.D. Nacional|Nacional]] | youthyears3 = 1997–2002 | youthclubs3 = [[Sporting CP Youth Academy|Sporting CP]] | years1 = 2002 | clubs1 = [[Sporting CP B]] | caps1 = 2 | goals1 = 0<!-- LEAGUE GOALS ONLY --> | years2 = 2002–2003 | clubs2 = [[Sporting CP]] | caps2 = 25 | goals2 = 3<!-- LEAGUE GOALS ONLY --> | years3 = 2003–2009 | clubs3 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | caps3 = 196 | goals3 = 84<!-- LEAGUE GOALS ONLY --> | years4 = 2009–2018 | clubs4 = [[Real Madrid CF|Real Madrid]] | caps4 = 292 | goals4 = 311<!-- LEAGUE GOALS ONLY --> | clubs5 = [[Juventus F.C.|Juventus]] | years5 = 2018– | caps5 = 57 | goals5 = 46<!-- LEAGUE GOALS ONLY --><!--Only update at the end of the match--> | nationalyears1 = 2001 | nationalteam1 = Portugal U15 | nationalcaps1 = 9 | nationalgoals1 = 7 | nationalyears2 = 2001–2002 | nationalteam2 = [[Portugal national under-17 football team|Portugal U17]] | nationalcaps2 = 7 | nationalgoals2 = 5 | nationalyears3 = 2003 | nationalteam3 = [[Portugal national under-20 football team|Portugal U20]] | nationalcaps3 = 5 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2002–2003 | nationalteam4 = [[Portugal national under-21 football team|Portugal U21]] | nationalcaps4 = 10 | nationalgoals4 = 3 | nationalyears5 = 2004 | nationalteam5 = [[Portugal Olympic football team|Portugal U23]] | nationalcaps5 = 3 | nationalgoals5 = 2 | nationalyears6 = 2003– | nationalteam6 = [[Portugal national football team|Portugal]] | nationalcaps6 = 164 | nationalgoals6 = 99 | club-update = 4 July 2020 | nationalteam-update = 14 November 2019 | medaltemplates = {{MedalSport|Men's [[Association football|football]]}} {{MedalCountry|{{fb|POR}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|W|[[UEFA Euro 2016|2016 France]]|}} {{Medal|RU|[[UEFA Euro 2004|2004 Portugal]]|}} {{Medal|3rd|[[UEFA Euro 2012|2012 Poland-Ukraine]]|{{Though there was no third place playoff, UEFA decided in the 2012 edition to award the semi-final losers (Germany and Portugal) bronze medals for the first time: [https://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/competitions/euro/91/87/57/918757_download.pdf "Regulations for UEFA Euro 2012"]}}}} {{Medal|Competition|[[UEFA Nations League]]}} {{Medal|W|[[2019 UEFA Nations League Finals|2019 Portugal]]|}} {{Medal|Competition|[[FIFA Confederations Cup]]}} {{Medal|3rd|[[2017 FIFA Confederations Cup|2017 Russia]]|}} | module = {{Infobox person|embed=yes | signature = Cristiano Ronaldo Signature.png | signature_alt = Cristiano Ronaldo signature}} }} {{Cristiano Ronaldo series}} ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱳᱱᱟᱞᱰᱳ ᱫᱳᱥ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱟᱵᱮᱨᱳ (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro GOIH ComM; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱳᱣᱫᱤ ᱯᱨᱳ ᱞᱤᱜᱽ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱟᱞ ᱱᱟᱥᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱵᱟᱹᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ, ᱨᱳᱱᱟᱞᱰᱳ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱰᱳᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱯᱮᱭᱟ ᱭᱩᱮᱯᱮ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱚ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟ. ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱜᱟ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱭᱩᱤᱮᱯᱮ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱞᱤᱜᱟ, ᱭᱩᱤᱮᱯᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱭᱩᱤᱮᱯᱮ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱞᱤᱜᱟ ᱾ ᱨᱳᱱᱟᱞᱰᱳ ᱫᱚ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱞᱤᱜᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞ (᱑᱘᱓), ᱜᱳᱞ (᱑᱔᱐) ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱥᱴ (᱔᱒) ᱨᱮ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱜᱳᱞ (᱑᱔), ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱳᱞ (᱑᱒᱓) ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞ (᱒᱐᱐) ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱘᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱳᱞ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱳᱞᱥᱠᱳᱨᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-12-10 |title=Cristiano Ronaldo becomes all-time international cap leader |url=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2022/12/cristiano-ronaldo-becomes-all-time-international-cap-leader-729651 |access-date=2023-08-20 |website=Guinness World Records |language=en-gb}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱳᱱᱟᱞᱰᱳ ᱫᱳᱥ ᱥᱟᱱᱛᱚᱥ ᱟᱵᱮᱭᱨᱳ ᱫᱚ ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱯᱷᱩᱱᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱣ ᱯᱮᱰᱨᱳ ᱯᱟᱨᱟᱥᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱚ ᱟᱱᱛᱳᱱᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱟᱥᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-08-08 |title=Desporto - Pelos caminhos de Ronaldo |url=http://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/perfil/interior/pelos-caminhos-de-ronaldo-1298338.html |access-date=2023-08-20 |website=web.archive.org |archive-date=2017-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170808072949/http://www.dn.pt/dossiers/desporto/cristiano-ronaldo/perfil/interior/pelos-caminhos-de-ronaldo-1298338.html |url-status=bot: unknown }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱰᱳᱞᱳᱨᱮᱥ ᱫᱳᱥ ᱥᱟᱱᱴᱚᱥ ᱵᱷᱤᱵᱮᱭᱨᱚᱥ ᱫᱟ ᱟᱵᱮᱭᱨᱳ (Maria Dolores dos Santos Viveiros da Aveiro), ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱪ ᱟᱨ ᱡᱳᱥᱮ ᱰᱤᱱᱤᱥ ᱟᱵᱮᱭᱨᱳ (José Dinis Aveiro), ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱠᱤᱴ ᱢᱟᱱ (part-time kit man) ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱭᱳ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱤᱥᱟᱵᱮᱞ ᱰᱟ ᱯᱤᱭᱮᱰᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱣ ᱵᱷᱤᱥᱮᱱᱴᱮ (São Vicente) ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱩᱜᱳ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱮᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱟ ᱠᱮᱴᱤᱭᱟ "ᱠᱮᱴᱤᱭᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ U. S. ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱳᱱᱟᱞᱰ ᱨᱮᱭᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱫᱷᱩᱲᱤ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱳᱨᱛᱩᱜᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱱᱟᱞᱰᱳ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱚ-ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} co50kg4ebd5s4i91dnn1lvuqvbffbhi ᱠᱟᱥᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ 0 11383 198246 58899 2026-09-24T04:14:47Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198246 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱠᱟᱥᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ | image = Kasu Brahmananda Reddy 2011 stamp of India.jpg | caption = ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ | birth_date = ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱐᱙ | birth_place = [[ᱪᱤᱨᱩᱢᱟᱢᱤᱞᱞᱟ]], [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br/>(now in [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | death_date = {{death date and age|1994|5|20|1909|7|28|df=y}} | death_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br/>(now in [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]) | office = [[Minister of Home Affairs (India)|Minister of Home Affairs]] | term = ᱑᱙᱗᱔-᱑᱙᱗᱗ | predecessor = [[ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ]] | successor = [[ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ]] | office2 = ᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] | constituency2 = [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ]] | term_start2 = ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱔ | term_end2 = ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱟᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱑ | predecessor2 = [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱥᱚᱧᱡᱤᱵᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] | successor2 = [[ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱟᱣ]] | party =[[ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ (I)]] | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ | spouse = | children = | website = | footnotes = }} '''ᱠᱟᱥᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ''' (᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱹᱭ ᱑᱙᱐᱙ - ᱒᱐ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱒᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>Gupta, Smita (2 November 2009) [http://www.outlookindia.com/article.aspx?262447 Ghost Writers Of 1975] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011221343/http://www.outlookindia.com/article.aspx?262447 |date=2012-10-11 }}. ''Outlook India''</ref> == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱠᱟᱥᱩ ᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱵᱟᱰᱩ ᱟᱹᱛᱩᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=seAlAAAAMAAJ&q=|title=Leadership in South Asia|last=Pandey|first=Bishwa Nath|last2=Studies|first2=University of London Centre of South Asian|date=1977|publisher=Vikas Publishing House|year=|isbn=9780706905403|location=|pages=292|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱛᱟᱱᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ == ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟᱭ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ [[ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱜᱤᱰᱤᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱟᱥᱚᱱ (ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱵᱷᱮᱞ, ᱯᱮᱪᱮᱢᱴᱤ, ᱟᱭᱤᱰᱤᱯᱤᱮᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱠᱮᱵᱚᱞᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱢᱮᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱫᱷᱟᱱᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱰᱟᱭᱱᱟᱢᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱵᱮᱲᱟᱨᱮ ᱡᱚᱞᱜᱟᱢ ᱣᱮᱸᱜᱚᱞ ᱨᱟᱣ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱠᱥᱟᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱮ ᱫᱟᱵᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱳᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ (᱑᱙᱗᱔ - ᱑᱙᱗᱗) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ (᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱩᱴ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱧᱩᱢ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ AP ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱚᱛᱮ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱓᱗᱐ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱴᱩᱴᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱗᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱦᱟᱹᱲᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱗,᱐᱐᱐ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱓,᱒᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱟ ᱯᱟᱦᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱟᱯᱟ ᱯᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱑᱘᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱟᱝ ᱠᱚ ᱯᱚᱥᱟᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱮᱫ ᱫᱟᱜ ᱜᱮᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|Kasu Brahmananda Reddy}} *[https://web.archive.org/web/20131220113947/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_post.html History of Andhra] 3g7cyhym3qaaw5af17ypndtg4grerw8 ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ 0 12301 198216 197081 2026-09-23T23:06:36Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198216 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | image = Anil_Ambani_Reliance.jpg | image_size = | caption = ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | birth_date = {{Birth date and age|1959|6|4|df=yes}}<ref name=ET>{{Cite web|url=https://economictimes.com/news/company/corporate-trends/onetime-billionaire-says-hes-now-worth-nothing/amp_articleshow/74019910.cms|title=Anil Ambani: One-time billionaire Anil Ambani says he's now worth nothing - The Economic Times|website=economictimes.com}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱮᱴᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱴᱤᱭᱟᱹ | alma_mater = [[ᱠᱮᱹᱥᱤᱹ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] (ᱵᱤᱹᱮᱥᱹᱥᱤ)<br>[[ᱯᱮᱱᱥᱤᱞᱵᱷᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱴ ᱵᱤᱨᱰᱟᱹᱜᱟᱲ]] (ᱮᱢᱹᱵᱤᱹᱮᱹ) | occupation = ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ | title = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ, [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱜᱨᱩᱯ]] |net_worth = US$9 million in assets against $300 million in liabilities (ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱛᱮ)<ref name="sibling_rivalry">{{cite news |last1=Altstedter |first1=Ari |last2= Sanjai|first2= P.R. |title=Mukesh Ambani Won the World’s Most Expensive Sibling Rivalry |url=https://www.bloomberg.com/news/features/2020-06-03/mukesh-ambani-won-the-world-s-most-expensive-sibling-rivalry |accessdate=7 June 2020 |work=Bloomberg News |date=3 June 2020}}</ref> | office2 = [[ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]],[[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] | constituency2 = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] |termstart2 = ᱒᱐᱐᱔ |termend2= ᱒᱐᱐᱖ | spouse = {{marriage|[[ᱴᱤᱱᱟ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]]|᱑᱙᱙᱑}} | children = ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ | parents = [[ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]]<br>ᱠᱳᱠᱤᱞᱟᱵᱮᱱ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ | relations = [[ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ]] (ᱫᱟᱫᱟ) | website = | footnotes = }} '''ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱜᱨᱩᱯ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱟᱰᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]] ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱴᱚᱠ ᱮ ᱰᱤᱞ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.reliancecapital.co.in/|title=Reliance Capital|publisher=Reliance Capital|date=17 April 2014 |accessdate=18 April 2014}}</ref> [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ]],<ref>{{cite web|url=http://www.rinfra.com/|title=Reliance Infra|publisher=Reliance Infra|date=17 April 2014|accessdate=17 April 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ]], [[ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ]] ᱮᱢᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱠ ᱦᱚᱸ ᱱᱩᱭ ᱜᱮ ᱰᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rcom.co.in/Rcom/personal/home/index.html|title=Reliance Communication|publisher=Reliance Communication|date=17 April 2014|accessdate=April 17, 2014|archive-date=3 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190403162305/https://rcom.co.in/Rcom/personal/home/index.html|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱢᱚᱲ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱤᱥᱟ,ᱬ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱭᱩᱹᱠᱮᱹ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱫᱮᱣᱚᱲᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱛᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱥᱩᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/anil-ambani-tells-uk-court-his-net-worth-is-zero-despite-fleet-of-cars-private-jet-and-yacht/articleshow/74017394.cms|title=Onetime Billionaire Says He's Now Worth Nothing|publisher=Economic Times}}</ref> ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱨᱞᱭᱟᱢᱮᱸᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱛᱮ [[ᱥᱣᱟᱹᱫᱷᱤᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱛᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/anil-ambani-to-stand-for-rajya-sabha/articleshow/742646.cms | title=Anil Ambani to stand for Rajya Sabha | publisher=[[The Economic Times]] | date=16 June 2004 | accessdate=21 June 2020}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/anil-ambani-quits-as-rajya-sabha-mp-amid-office-of-profit-row/372762 | title=Anil Ambani quits as Rajya Sabha MP amid office of profit row | publisher=Outlook | accessdate=21 June 2020 | date=25 March 2006 | archive-date=22 June 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200622162437/https://www.outlookindia.com/newswire/story/anil-ambani-quits-as-rajya-sabha-mp-amid-office-of-profit-row/372762 | url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱔᱔ ᱮᱯᱷᱹᱮᱢᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱣᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱹᱴᱤᱹᱮᱪᱹ, ᱟᱱᱤᱢᱮᱥᱚᱱ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱢᱚᱞᱭᱤᱯᱞᱮᱠᱥ ᱪᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱞ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.cnngo.com/mumbai/shop/ambani-sons-available-india-now-sold-out-383418|title=Ambani & Sons|publisher=CNNGO|date=12 June 2012|accessdate=16 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20121031051551/http://www.cnngo.com/mumbai/shop/ambani-sons-available-india-now-sold-out-383418|archive-date=31 October 2012|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱟᱜ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱱᱤᱞ ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱱᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱸᱴ, ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ, ᱯᱟᱣᱟᱨ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱩᱠᱪᱚᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2002/jul/07amb1.htm |title=The Ambani Achievements|publisher= Rediff.com|date=7 July 2002|accessdate=16 February 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.exhibitmag.com/content/anil-ambani |title=Anil Ambani |publisher=EXHIBIT MAGAZINE |date=22 May 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150206115041/http://www.exhibitmag.com/content/anil-ambani |archivedate=6 February 2015 }}</ref> In 2005 Ambani made his debut in the entertainment industry with an acquisition of a majority stake in Adlabs Films, a company with interests in film processing, production, exhibition and digital cinema. The company was renamed [[Reliance MediaWorks]] in 2009.<ref>{{cite news|title=Reliance Cap buys 51% in Adlabs for Rs 360 crore|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-07-01/news/27503817_1_reliance-capital-adlabs-films-manmohan-shetty|accessdate=11 February 2015|work=The Economic Times|agency=Bennett, Coleman & Co. Ltd|date=1 July 2005|archive-date=11 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211145211/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2005-07-01/news/27503817_1_reliance-capital-adlabs-films-manmohan-shetty|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|title=The Reliance-Spielberg Deal: Anil Ambani's Next Blockbuster?|journal=Knowledge@Wharton|date=2 October 2008|volume=The Wharton School, University of Pennsylvania|url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article/the-reliance-spielberg-deal-anil-ambanis-next-blockbuster/|accessdate=11 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=Adlabs Films to be renamed Reliance MediaWorks|url=http://www.livemint.com/Consumer/9fjnwA2J9A7tzGItFVOWFP/Adlabs-Films-to-be-renamed-Reliance-MediaWorks.html|accessdate=11 February 2015|work=Live Mint|agency=HT Media|date=4 September 2009}}</ref> In 2008 a joint venture worth US$1.2 billion with [[Steven Spielberg]]'s production company [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]] cast Ambani's entertainment business on to a global platform.<ref>{{cite news|title=DreamWorks to Receive Funds From Reliance|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303815404577336502177912184|accessdate=11 February 2015|work=The Wall Street Journal|agency=News Corporation|date=10 April 2012}}</ref> He has contributed to the production of a number of Spielberg films, including the [[Academy Awards|Academy Award]]-winning [[Lincoln (2012 film)|''Lincoln'']].<ref>{{cite web|title=Reliance Entertainment [in]|url=https://www.imdb.com/company/co0336601/?ref_=ttco_co_3|website=[[IMDb]]|accessdate=11 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|title=Lincoln (2012) - Company credits|url=https://www.imdb.com/title/tt0443272/companycredits?ref_=tt_dt_co|website=[[IMDb]]|accessdate=11 February 2015}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.relianceadagroup.com/ada/chairman.html Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160915005729/http://www.relianceadagroup.com/ada/chairman.html |date=15 September 2016 }} at [[Reliance Anil Dhirubhai Ambani Group|Reliance ADAG]] * [https://www.forbes.com/profile/anil-ambani Profile] at [[Forbes]] * {{NYTtopic|people/a/anil_d_ambani}} * {{Guardian topic}} * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Anil-Ambani Anil Ambani]: collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱚᱢᱵᱟᱱᱤ, ᱚᱱᱤᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] 0um24qp4mocfez9k2zm3hjvuwx0uyi9 ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ 0 12821 198234 192410 2026-09-24T01:38:53Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198234 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | name = ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ<br>Barn owl | image = Tyto alba -British Wildlife Centre, Surrey, England-8a (1).jpg | image_caption = Barn owl at the [[British Wildlife Centre]], England [[File:Barn Owl (Tyto alba) (W TYTO ALBA R1 C16).ogg|thumb|Barn Owl screeches recorded in Cardiganshire, Wales]] | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{cite iucn |author=BirdLife International |title=''Tyto alba'' |volume=2016 |page=e.T22688504A86854321 |date=2016 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688504A86854321.en }}</ref> | taxon = Tyto alba | authority = Scopoli 1769 | subdivision_ranks = Subspecies | subdivision = | range_map = Combined_distribution_map_of_Tyto_alba,_Tyto_furcata,_Tyto_javanica.png | range_map_caption = Global range in green | synonyms = ''Strix alba'' <small>Scopoli, 1769</small><br> ''Strix pratincola'' <small>Bonaparte, 1838</small><br> ''Tyto delicatula'' <small>Gould, 1837</small> }} ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ (ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤᱺ লক্ষ্মী ফেঁচা; ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ: Barn Owl , ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ: Tyto alba) ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ| ᱱᱩᱠᱩ ᱪᱮᱬᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱳᱞ ᱥᱮ ᱢᱤᱨᱩ ᱟᱨ ᱦᱟᱦᱟᱝᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱸᱦᱟᱸ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱚ ᱡᱟᱞᱟᱯᱩᱨᱤ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ--White Owl, Silver Owl, Demon Owl, Ghost Owl, Death Owl, Night Owl, Rat Owl, Church Owl, Cave Owl, Stone Owl, Monkey-faced Owl, Hissing Owl, Hobgoblin or Hobby Owl, Dobby Owl, White-breasted Owl, Golden Owl, Scritch Owl, Screech Owl, Straw Owl, Barnyard Owl and Delicate Owl ᱮᱢᱟᱱ। ==ᱩᱱᱩᱨᱩᱢ== ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱥᱩᱯ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱟᱹᱠᱷᱲᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱩᱯᱤᱣᱟᱜᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ| ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱕-᱕᱐ ᱥᱤᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱺᱠᱷᱲᱟᱹᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱫᱚ ᱗᱕-᱑᱑᱐ ᱥᱤᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ । ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱗ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱐᱐ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱭᱚᱜ-ᱟ। ==ᱴᱮᱠᱥᱚᱱᱚᱢᱤ== [[ᱨᱮᱫ:Tyto alba close up.jpg|upright|thumb|Light adult, representative of ''T. a. alba'']] [[ᱨᱮᱫ:Flying owl.jpg|thumb|right|Adult of ''T. a. guttata'' in flight, Sandesneben (Germany)]] [[ᱨᱮᱫ:Australian barn owl.jpg|thumb|right|''T. a. delicatula'' in flight]] [[ᱨᱮᱫ:Barn Owl Tyto alba Carrizo 2.jpg|thumb|Adult ''T. a. pratincola'' in flight]] [[ᱨᱮᱫ:Barn Owl 1 Santa Cruz Island 2011.jpg|upright|thumb|right|Adult ''T. (a.) punctatissima'' on Santa Cruz Island (Galápagos)]] [[ᱨᱮᱫ:Barn Owl, Surat, India.jpg|thumb|upright|''T. a. stertens'' in India]] [[ᱨᱮᱫ:Tyto alba guttata MHNT.ZOO.2010.11.154.8.jpg|thumb|''Tyto alba guttata'']] ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷ᱾ᱱᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱚᱜ ᱜᱮ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ । * ''T. a. alba'' <small>(Scopoli, 1769)</small> – ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ, ᱛᱩᱨᱠᱤ, ᱥᱭᱰᱟᱱ, ᱦᱟᱨᱮᱝᱜᱤ ᱟᱨ ᱤᱡᱤᱯᱴ * ''T. a. javanica'' <small>(J.F.Gmelin, 1788)</small> &ndash; [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], ᱤᱱᱰᱚᱱᱤᱥᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱱᱤᱣᱳ * ''T. a. furcata'' <small>(Temminck, 1827)</small> – ᱠᱤᱣᱵᱟ, ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟ * ''T. a. tuidara'' <small>(J.E.Grey, 1829)</small> &ndash; ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱱᱰᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ * ''T. a. guttata'' <small>(C.L.Brehm, 1831)</small> &ndash; ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ,ᱞᱤᱛᱩᱣᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱨᱚᱢᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱜᱽᱨᱤᱥ। * ''T. a. delicatula'' <small>(Gould, 1837)</small> – ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱴᱟᱥᱢᱮᱱᱤᱭᱟ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱭᱱ, ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ * ''T. a. pratincola'' <small>(Bonaparte, 1838)</small> –ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ,ᱠᱮᱥᱤᱠᱚ. * ''Tyto alba punctatissima'' <small>(G.R.Grey, 1838)</small>- ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱜᱮᱞᱟᱯᱟᱜᱟᱥ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ * ''Tyto alba poensis'' <small>(Fraser, 1842)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱜ Bioko ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| * ''Tyto alba thomensis'' <small>(Hartlaub, 1852)</small> &ndash; ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ São Tomé Island ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| * ''Tyto alba affinis'' <small>(Blyth, 1862)</small> – [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] Traylor & Parelius (1967)<nowiki></ref></nowiki> * ''Tyto alba guatemalae'' <small>(Ridgway, 1874)</small> – ᱜᱩᱣᱟᱴᱮᱢᱟᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ, ᱛᱟᱞᱱᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, [ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ * ''Tyto alba deroepstorffi'' <small>(Hume, 1875)</small> &ndash; ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱟᱱᱫᱟᱢᱟᱱ ᱴᱟᱹᱯᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| * ''Tyto alba bargei'' <small>(Hartert, 1892)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱥ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| * ''Tyto alba sumbaensis'' <small>(Hartert, 1897)</small> – ᱥᱟᱹᱢᱩᱝ ᱥᱩᱢᱵᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ| * ''Tyto alba contempta'' <small>(Hartert, 1898)</small> &ndash; ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱷᱮᱱᱮᱡᱩᱣᱮᱞᱟ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ south to [[Peru]]. Includes ''stictica''. * ''Tyto alba meeki'' <small>(Rothschild & Hartert, 1907)</small> – ᱱᱤᱣ ᱜᱤᱱᱤ * ''Tyto alba stertens'' <small>Hartert, 1929</small> &ndash; ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱯᱟᱹᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]],ᱵᱷᱤᱭᱮᱴᱱᱟᱢ, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ==ᱠᱟᱹᱭᱛᱩᱠ== ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱞᱩᱠᱷᱤ ᱫᱩᱱᱫᱩ ᱦᱚᱸ ᱧᱤᱱᱫᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱴᱮ ᱧᱩᱛᱩᱜ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱠᱚ ᱠᱟᱹᱡᱽᱣᱟᱹᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱸᱥ ᱥᱮ ᱦᱩᱲᱩ ᱜᱚᱰᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱜᱮᱭᱟ| ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱥᱟᱵᱟᱫᱟ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ| ==ᱡᱚᱢᱟᱜ== ==ᱵᱟᱹᱰᱚᱜ== ==ᱵᱟᱜ-ᱟᱧᱪᱟᱣ== ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons|Tyto alba}} <!-- {{Wikispecies|Tyto alba|Barn Owl}} [subspecies list is outdated] --> * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=2155&m=0 Birdlife species factsheet] * [[BrainMaps]]: [http://brainmaps.org/index.php?p=speciesdata&species=tyto-alba ''Tyto alba'' (barn owl) brain] * [http://ibc.lynxeds.com/species/common-barn-owl-tyto-alba Barn Owl videos, photos & sounds] on the Internet Bird Collection * [http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3650id.html Barn Owl - ''Tyto alba''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071002024116/http://www.mbr-pwrc.usgs.gov/id/framlst/i3650id.html |date=2007-10-02 }} - USGS Patuxent Bird Identification InfoCenter * [http://www.birds.cornell.edu/AllAboutBirds/BirdGuide/Barn_Owl.html Barn Owl Species Account] - Cornell Lab of Ornithology * [http://www.barnowltrust.org.uk The Barn Owl Trust] registered charity dedicated to conserving the Barn Owl and its environment. Main source of Barn Owl information in the UK * [http://www.bto.org/survey/bomp/index.htm BTO - BOMP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101212092944/http://www.bto.org/survey/bomp/index.htm |date=2010-12-12 }} - BTO Barn Owl Monitoring Project (BOMP) * [http://www.sogbop.org.uk Suffolk Community Barn Owl Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517095527/http://www.sogbop.org.uk/ |date=2007-05-17 }} - Suffolk Community Barn Owl Project * [http://www.schleiereule.at/english/englframe.html Barn Owl Project in Austria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130609021343/http://www.schleiereule.at/english/englframe.html |date=2013-06-09 }} - Barn Owl Project in Austria * [http://www.bbc.co.uk/wales/nature/sites/wildlife/pages/barn_owls.shtml BBC - Wales - Barn Owls] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - BBC Wales Barn Owl page * [http://www.owls.org/ World Owl Trust Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060118162329/http://www.owls.org/ |date=2006-01-18 }} * [http://www.ibercajalav.net/img/266_BarnOwlTalba.pdf Ageing and sexing (PDF) by Javier Blasco-Zumeta] * [http://www.owlchannel.com The Owl Channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804031221/http://owlchannel.com/ |date=2020-08-04 }} * Barn Owl - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/392.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds]. ==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ== {{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱬᱮ]] fn5gi9a9z8o7103h506dan7g487g704 ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱑᱑ 0 12948 198273 129200 2026-09-24T07:32:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198273 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=August 2016}} {{Infobox football club | |clubname = ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱑᱑ |image = Jhapaxi logo.jpg |fullname = ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱑᱑ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ |nickname = Purbeli Lions |founded = {{Start date and age|᱒᱐᱑᱔}} |ground = ᱰᱳᱢᱟᱞᱟᱞ ᱨᱟᱠᱽᱵᱚᱝᱥᱤ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱚᱢ , [[ᱵᱤᱨᱛᱟᱢᱳᱰ]] |Capacity = ᱓᱐᱐᱐ |coach = ᱯᱨᱚᱵᱮᱥ ᱠᱚᱴᱩᱣᱟᱞ | kit_alt1 =Blue Shirts,Shorts,shocks | pattern_la1 = _blueborder | pattern_ra1 = _blueborder | pattern_sh1 = ffffff | pattern_so1 = | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000ff | shorts1 = 0000ff | socks1 = 0000ff | socks2 = | pattern_b1 = 0000ff }} '''ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱑᱑ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ''' [[ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟ.]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ।<ref>{{cite news|url=http://www.ekantipur.com/2014/09/11/sports/jhapa-xi-clinch-anfa-cup/394891.html|title=झापा ११|work=[[कान्तिपुर दैनिक]]|access-date=September 10, 2020|archive-date=September 12, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912153937/http://www.ekantipur.com/2014/09/11/sports/jhapa-xi-clinch-anfa-cup/394891.html|url-status=dead}}</ref>ᱱᱩᱣᱟ ᱠᱞᱚᱵ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱞᱚᱵ ᱠᱟᱱᱟ । ᱱᱩᱣᱟ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱤᱞᱟ.ᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱤᱞᱟ.ᱰ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱟ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱤᱞᱟ.ᱰ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ-ᱟ। ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱩᱣᱟ ᱠᱞᱚᱵ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱤᱞᱟ.ᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱡᱤᱛᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ । ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱤᱞᱟ.ᱰ ᱨᱮ ᱜᱤ ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱑᱑ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ [[ᱮᱱᱯᱷᱟ ᱠᱚᱯ]] ᱡᱤᱛᱟ.ᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱟᱰᱤ ᱵᱟᱞᱩ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ। ==ᱠᱷᱮᱞᱟᱰᱤ ᱠᱚ== ;ᱡᱷᱟᱯᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ ᱠᱚ *{{flagicon|NEP}} [[ᱠᱚᱨᱱᱚ ᱞᱤᱢᱵᱩ]](C) ''(FW)'' * ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ * ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱜᱤᱨᱤ * ᱯᱩᱥᱯᱚ ᱢᱟᱫᱮᱱ * ᱫᱤᱞᱮᱱ ᱞᱳᱠᱛᱟᱢ * ᱫᱮᱵᱷᱮᱱᱫᱨᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ * ᱥᱩᱢᱤᱱ ᱢᱚᱤᱱᱟᱞᱤ * ᱥᱚᱱᱡᱤᱛ ᱨᱟᱤ * ᱯᱨᱚᱢᱳᱫ ᱪᱳᱣᱫᱷᱚᱨᱤ * ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱞᱤᱢᱵᱩ * ᱥᱳᱣᱨᱚᱵ ᱢᱚᱜᱚᱨ * ᱭᱳᱜᱮᱥ ᱜᱩᱨᱩᱝ * ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ ᱜᱤᱞᱥᱚᱝ ᱠᱚᱱᱫᱚᱣᱟ * ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱠᱷᱚᱰᱠᱟ * ᱦᱤᱥᱩᱵ ᱛᱷᱚᱯᱚᱞᱤᱭᱟ * ᱯᱩᱡᱚᱱ ᱩᱯᱚᱨᱠᱳᱴᱤ * ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱨᱟᱤ A * ᱵᱤᱠᱮᱥ ᱞᱤᱢᱵᱩ ==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.== ᱡᱤᱛᱟ.ᱣ :*[[File:Cup Winner.png]] [[᱒᱐᱑᱔ ᱮᱱᱯᱷᱟ ᱠᱚᱯ]]<ref>{{cite news|url=http://live.givemegoal.com/2014/09/anfa-cup-final-jhapa-xi-vs-cmg-club.html |title=एन्फा कपको फाइनल |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422095952/http://live.givemegoal.com/2014/09/anfa-cup-final-jhapa-xi-vs-cmg-club.html |archivedate=अप्रिल २२, २०१५ |df= }}</ref> ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱤᱱᱚᱞ : [[ᱟᱦᱟ ᱜᱳᱞᱰᱚ ᱠᱚᱯ]], ᱯᱳᱠᱷᱚᱨᱟ, ᱒᱐᱑᱕ ᱡᱤᱛᱟ.ᱣ : *[[File:Cup Winner.png]][[ᱵᱤᱨᱟᱴ ᱜᱳᱞᱰᱚ ᱠᱚᱯ]], ᱵᱤᱨᱟᱴᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱒᱐᱑᱕ ᱡᱤᱛᱟ.ᱣ :*[[File:Cup Winner.png]] [[᱒᱐᱑᱕ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭ ᱞᱤᱜ]]<ref>{{cite news|url=https://www.fifa.com/world-match-centre/nationalleagues/nationalleague=nepal-a-division-league-2000001005/|title=फिफाको आधिकारिक वेबसाइट|access-date=September 10, 2020|archive-date=September 24, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924213452/http://www.fifa.com/world-match-centre/nationalleagues/nationalleague=nepal-a-division-league-2000001005/|url-status=dead}}</ref> *ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱜᱳᱞᱰᱚ ᱠᱚᱯ (᱑) **[[ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱚᱱᱫᱚ ᱜᱳᱞᱰᱚᱠᱚᱯ ᱒᱐᱗᱕|᱒᱐᱗᱕]]<ref>{{cite web|title=झापालाई रुस्लान फाल्गुनन्द गोल्डकप उपाधि|url=https://www.hamrokhelkud.com/general/46992|website=हाम्रो खेलकुद|accessdate=सोमवार, पौष ३०, २०७५|archive-date=May 26, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526113603/https://www.hamrokhelkud.com/general/46992|url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱞᱚᱵ ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ]] 7l4wa6ojxe7a17oosg7gfu5uuqhsbqb ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ 0 13054 198212 178032 2026-09-23T22:47:22Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198212 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | name = ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ | native_name = {{lang|ta|அம்பாறை மாவட்டம்}}<br />{{lang|si|අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය}} | native_name_lang = | other_name = | settlement_type = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] <!-- images, nickname, motto ---> | image_skyline = Oluvil.JPG | image_alt = | image_caption = Paddy field in Oluvil | image_flag = | flag_size = | flag_alt = | image_seal = | seal_size = | seal_alt = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | nickname = | motto = | anthem = <!-- maps and coordinates ------> | image_map = Ampara district.svg | map_alt = | map_caption = Location within Sri Lanka | image_map1 = | map_alt1 = | map_caption1 = | coordinates = {{coord|07|05|N|81|45|E|type:adm2nd_region:LK-52|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = <!-- location ------------------> | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] | subdivision_type1 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ]] <!-- established ---------------> | established_title = Created | established_date = ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱑ <!-- seat, smaller parts -------> | seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ | seat = [[ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ]] | seat1_type = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ | seat1 = [[ᱠᱟᱞᱢᱩᱱᱟᱭ]] | parts_type = [[Divisional Secretary's Division|DS Division]] | parts_style = coll | p1 = [[Addalaichchenai Divisional Secretary's Division|Addalaichchenai]] | p2 = [[Akkaraipattu Divisional Secretary's Division|Akkaraipattu]] | p3 = [[Alayadivembu Divisional Secretary's Division|Alayadivembu]] | p4 = [[Ampara Divisional Secretary's Division|Ampara]] | p5 = [[Damana Divisional Secretary's Division|Damana]] | p6 = [[Dehiattakandiya Divisional Secretary's Division|Dehiattakandiya]] | p7 = [[Irakkamam Divisional Secretary's Division|Irakkamam]] | p8 = [[Kalmunai Divisional Muslim Secretariat|Kalmunai (Muslim)]] | p9 = [[Kalmunai (Tamil) Divisional Secretary's Division|Kalmunai (Tamil)]] | p10 = [[Karaitivu Divisional Secretary's Division|Karaitivu]] | p11 = [[Lahugala Divisional Secretary's Division|Lahugala]] | p12 = [[Maha Oya Divisional Secretary's Division|Maha Oya]] | p13 = [[Navithanveli Divisional Secretary's Division|Navithanveli]] | p14 = [[Nintavur Divisional Secretary's Division|Nintavur]] | p15 = [[Padiyathalawa Divisional Secretary's Division|Padiyathalawa]] | p16 = [[Pottuvil Divisional Secretary's Division|Pottuvil]] | p17 = [[Sainthamarathu Divisional Secretary's Division|Sainthamarathu]] | p18 = [[Samanthurai Divisional Secretary's Division|Samanthurai]] | p19 = [[Thirukkovil Divisional Secretary's Division|Thirukkovil]] | p20 = [[Uhana Divisional Secretary's Division|Uhana]] <!-- government type, leaders --> | government_footnotes = | leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱤᱨᱤ | leader_name = ᱰᱤ. ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱵᱟᱱᱰᱟᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱮ | leader_title1 = [[Parliament of Sri Lanka|MPs]] | leader_name1 = {{Collapsible list | title = List | [[ᱮ. ᱮᱞ. ᱮᱢ. ᱚᱴᱷᱚᱞᱟᱦ]] | [[ᱯᱤ. ᱫᱟᱭᱟᱨᱚᱛᱱᱚ]] | [[ᱠᱮᱥᱤᱢ ᱯᱷᱟᱭᱡᱟᱞ]] | [[ᱮᱪ. ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱦᱟᱨᱤᱥ]] | [[ᱯᱚᱰᱤᱭᱟᱯᱯᱩᱦᱟᱢᱤ ᱯᱤᱭᱟᱥᱮᱱᱟ]] | [[ᱥᱚᱨᱚᱛᱷ ᱣᱤᱨᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱟ]] | [[ᱥᱨᱤᱭᱟᱱᱤ ᱣᱤᱡᱮᱣᱤᱠᱨᱟᱢᱟ]] }} | leader_title2 = [[Eastern Provincial Council|MPCs]] | leader_name2 = <!-- display settings ---------> | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> <!-- area ----------------------> | area_footnotes = | area_total_km2 = 4415 | area_land_km2 = 4222 | area_water_km2 = 193 | area_water_percent = 4.37 | area_rank = ᱔ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱖.᱗᱓%) | area_note = <!-- elevation -----------------> | elevation_footnotes = | elevation_m = <!-- population ----------------> | population_footnotes = | population_total = ᱖᱔᱘᱐᱕᱗ | population_rank = ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ (ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱓.᱒᱐%) | population_as_of = ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = <!-- demographics (section 1) --> | demographics_type1 = [[Demographics of Sri Lanka#Ethnicity|Ethnicity]] | demographics1_footnotes = (᱒᱐᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ) | demographics1_title1 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱥ|ᱢᱩᱨ]] | demographics1_info1 = ᱒᱘᱒,᱔᱘᱔ (᱔᱓.᱕᱙%) | demographics1_title2 = [[ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱤᱡᱽ ᱦᱚᱲ|ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱤᱡᱽ]] | demographics1_info2 = ᱒᱕᱑,᱐᱑᱘ (᱓᱘.᱗᱓%) | demographics1_title3 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ|ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ]] | demographics1_info3 = ᱑᱑᱒,᱗᱕᱐ (᱑᱗.᱔᱐%) | demographics1_title4 = [[ᱵᱩᱨᱜᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ|ᱵᱩᱨᱜᱷᱮᱨ]] | demographics1_info4 = ᱘᱔᱙ (᱐.᱑᱓%) | demographics1_title5 = ᱮᱴᱟᱜ | demographics1_info5 = ᱙᱕᱖ (᱙.᱑᱕%) <!-- demographics (section 2) --> | demographics_type2 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] | demographics2_footnotes = (᱒᱐᱑᱒ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ) | demographics2_title1 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] | demographics2_info1 = ᱒᱘᱒,᱗᱔᱖ (᱔᱓.᱖᱓%) | demographics2_title2 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]] | demographics2_info2 = ᱒᱕᱐,᱒᱑᱓ (᱓᱘.᱖᱑%) | demographics2_title3 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]] | demographics2_info3 = ᱑᱐᱒,᱔᱕᱔ (᱑᱕.᱘᱑%) | demographics2_title4 = [[ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]] | demographics2_info4 = ᱑᱒,᱖᱐᱙ (᱑.᱙᱕%) | demographics2_title5 = ᱮᱴᱟᱜ | demographics2_info5 = ᱓᱕ (᱐.᱐᱑%) <!-- time zone(s) --------------> | timezone1 = ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ | utc_offset1 = +05:30 <!-- postal codes, area code ---> | postal_code_type = [[Postal codes in Sri Lanka|Post Codes]] | postal_code = ᱓᱒᱐᱐᱐-᱓᱒᱙᱙᱙ | area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ | area_code = ᱐᱖᱓, ᱐᱖᱗ | geocode = | iso_code = [[ISO 3166-2:LK|LK-52]] | registration_plate = EP <!-- blank fields (section 1) --> | blank_name_sec1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ | blank_info_sec1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱟ]] <!-- website, footnotes --------> | website = {{URL|1=http://www.ampara.dist.gov.lk/|2=Ampara District Secretariat}} | footnotes = }} '''ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱮᱵᱟᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱤᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱤᱨᱤ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱮᱡᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱚᱴᱟᱞᱤᱠᱟᱞᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫᱟᱜ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ov>{{cite web|title=Overview|url=http://www.ampara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=63&lang=en|publisher=Ampara District Secretariat|access-date=2013-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224105413/http://www.ampara.dist.gov.lk/index.php?option=com_content&view=article&id=4&Itemid=63&lang=en|archive-date=2013-12-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Mohideen|first=M. I. M.|title=Sinhalisation of East: A reply to Minister Champika Ranawaka|url=http://www.island.lk/2007/12/27/features5.html|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=27 December 2007}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱔,᱔᱑᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱗᱐᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Area of Sri Lanka by province and district |url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf |work=Statistical Abstract 2011 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121113190301/http://www.statistics.gov.lk/Abstract2011/CHAP1/AB1-1.pdf |archivedate=2012-11-13 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱴᱞᱤᱠᱞᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱚᱱᱟᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱵᱚᱱᱴᱚᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱰᱩᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱛᱞᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱟᱨᱜᱟᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱫᱩᱨᱟ ᱳᱭᱟ ᱡᱟᱞᱟᱯᱩᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ (ᱫᱮᱦᱤᱭᱟᱛᱟᱠᱟᱸᱰᱤᱭᱟ ᱰᱤ. ᱮᱥ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ) ᱛᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱔᱘,᱐᱕᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱢᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱤᱱ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟ, ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱑᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Up to 100,000 killed in Sri Lanka's civil war: UN |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2009/05/20/2576543.htm |date=20 May 2009 |publisher=[[ABC News (Australia)]] |access-date=26 September 2020 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225155735/https://www.abc.net.au/news/2009-05-20/up-to-100000-killed-in-sri-lankas-civil-war-un/1689524 |url-status=dead}}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱤᱝᱦᱟᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == {{Commons category|ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ}} * [http://www.ampara.dist.gov.lk/ Ampara District Secretariat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421184151/http://www.ampara.dist.gov.lk/ |date=2015-04-21 }} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱢᱯᱟᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤ ᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] mymbrc82aro7mcctqqedan9zvbgqb65 ᱡᱟᱡᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13346 198269 129110 2026-09-24T06:39:17Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198269 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱡᱟᱡᱟ | states = ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] | region = [[ᱥᱤᱵᱷᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱵᱷᱟᱥ]], [[ᱛᱩᱱᱥᱮᱞᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱩᱱᱥᱮᱞᱤ]], [[ᱵᱤᱧᱜᱳᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱧᱜᱳᱞ]], [[ᱮᱨᱡᱩᱨᱩᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱡᱩᱨᱩᱢ]], [[ᱮᱨᱡᱤᱱᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱨᱡᱤᱱᱠᱟᱱ]], [[ᱮᱞᱟᱡᱤᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱞᱟᱡᱤᱜ]], [[:en:Muş Province|ᱢᱩᱥ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱛᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱟᱛᱭᱟ]],<ref>{{cite web |title=Ethnologue - Zazaki, Northern |url=https://www.ethnologue.com/18/language/kiu/index.html |website=[[Ethnologue]] |accessdate=22 May 2019}}</ref> [[ᱟᱫᱤᱭᱟᱢᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱫᱤᱭᱟᱢᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱭᱟᱨᱵᱟᱠᱷᱤᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱤᱭᱟᱨᱵᱟᱠᱷᱤᱨ]]<ref>{{cite web |title=Ethnologue - Zazaki, Southern |url=https://www.ethnologue.com/18/language/diq/index.html |website=[[Ethnologue]] |accessdate=22 May 2019}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] | ethnicity = [[:en:Zazas|ᱡᱟᱡᱟ]] | speakers = ᱑.᱓᱓᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ | date = NA | ref = e23 | familycolor = Indo-European | fam2 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam3 = [[ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] | fam4 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]] | fam5 = [[:en:Northwestern Iranian languages|ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮᱭᱟᱭ]] | fam6=[[ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱟᱥᱯᱤᱭᱟᱱ]]<ref>http://www.iranicaonline.org/articles/dimli</ref> | fam7=[[ᱡᱟᱡᱟᱼᱜᱳᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱡᱟᱡᱟᱼᱜᱳᱨᱟᱱᱤ]] | iso2 = zza | lingua = 58-AAA-ba | iso3 = zza | lc1 = kiu | ld1 = [[Kirmanjki]] (Northern Zaza) | lc2 = diq | ld2 = [[Dimli]] (Southern Zaza) | glotto = zaza1246 | glottorefname = Zaza | map = Kurdish languages map.svg | mapcaption = ᱠᱩᱨᱫᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱡᱟᱼᱜᱳᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#156a33|[[ᱠᱩᱨᱢᱟᱱᱡᱤ]]}} {{legend|#00a239|[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱤ]]}} {{legend|#00e450|[[:en:Southern Kurdish|ᱠᱚᱧᱮᱭᱟᱭ]]}} {{col-break}} {{legend|#ffd700|ᱡᱟᱡᱟ}} {{legend|#ff8a00|[[ᱜᱳᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱳᱨᱟᱱᱤ]]}} {{legend|#ce9bd8|ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱮᱨᱤᱭᱟ}} {{col-end}} }} '''ᱡᱟᱡᱟ''', '''ᱡᱟᱡᱟᱠᱤ''', '''ᱠᱤᱨᱢᱟᱱᱡᱠᱤ''', '''ᱠᱤᱨᱫᱠᱤ''' ᱟᱨ '''ᱰᱤᱢᱞᱤ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ [[ᱛᱩᱨᱠᱤ]] ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱡᱟᱥ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ [[ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ]] ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱡᱟᱼᱜᱳᱨᱟᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category}} * [http://www.zazaki.net/ Zaza People and Zazaki Literature] * [http://dersiminfo.com/ News, Articles and Columns] (ᱡᱟᱡᱟ ᱛᱮ) * [http://www.kirmancki.com/ News, Folktales, Grammar Course] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160129173536/http://www.kirmancki.com/ |date=2016-01-29 }} (ᱡᱟᱡᱟ ᱛᱮ) * [https://web.archive.org/web/20190313154952/http://www.kirdki.com/ News, Articles and Bingöl city] (ᱡᱟᱡᱟ ᱛᱮ) * [http://www.zazaki.de/ Center of Zazaki] (ᱡᱟᱡᱟ, ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ, ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ) * [http://www.zazaki-institut.de/ Zazaki Language Institute] (ᱡᱟᱡᱟ, ᱡᱚᱨᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱛᱮ) * [http://www.zazaki-institut.de/ Website of Zazaki Institute Frankfurt] * {{cite web|url=http://elalliance.org/languages/iranic/zaza/|title=Zaza a Northwestern Iranic language of eastern Turkey|publisher=Endangered Language Alliance}} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱩᱨᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} s98ck421wgpvt98t0xiddgph8zio05s ᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ 0 13621 198293 176468 2026-09-24T09:45:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198293 wikitext text/x-wiki {{Infobox Former Country |native_name = Tawantinsuyu ([[ᱠᱮᱪᱩᱣᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱪᱩᱣᱟ]]) |conventional_long_name = ᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ |common_name = ᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ |country = |era = [[:en:Pre-Columbian era|ᱯᱨᱤ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ]] |status = ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ) |government_type = [[:en:Imperial cult|Divine]], [[:en:absolute monarchy|absolute monarchy]] |date_pre = |year_start = ᱑᱔᱓᱘ |year_end = ᱑᱕᱓᱓ |event_pre = ||image_coat = |symbol_type = |coa_size = 120px |event_start = [[Pachacuti]] created the Tawantinsuyu |event_end = [[Spanish conquest of Peru|Spanish conquest]] led by [[Francisco Pizarro]] |event1 = [[Inca Civil War|Civil war]] between [[Huáscar]] and [[Atahualpa]] |date_event1 = 1529–1532 |flag_type = Reconstructed banner of the [[Sapa Inca]] |image_map = Tawantinsuyu (orthographic projection).svg |image_map_caption = The Inca Empire at its greatest extent ca. 1525 |capital = [[ᱠᱩᱥᱠᱳ]] <small><br />(᱑᱔᱓᱘–᱑᱕᱓᱓)</small> |official_languages = [[ᱠᱮᱪᱩᱣᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱪᱩᱣᱟ]] |common_languages = [[Aymara language|Aymara]], [[Puquina language|Puquina]], [[Jaqi]] family, [[Muchik]] and scores of smaller languages. |religion = [[Inca religion]] |title_leader = [[Sapa Inca]] |leader1 = [[Pachacuti]] |leader2 = [[Túpac Inca Yupanqui]] |leader3 = [[Huayna Capac]] |leader4 = [[Huáscar]] |leader5 = [[Atahualpa]] |year_leader1 = 1438–1471 |year_leader2 = 1471–1493 |year_leader3 = 1493–1527 |year_leader4 = 1527–1532 |year_leader5 = 1532–1533 <!-- Area and population --> | stat_year1 = 1438<ref>{{citation | place = US| title = K12 | url = http://www.k12.hi.us/~jowalton/inca.ppt | contribution = The Inca Empire | first1 = Katrina | last1 = Namnama | first2 = Kathleen | last2 = DeGuzman | url-status=dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20080227081710/http://www.k12.hi.us/~jowalton/inca.ppt | archive-date = 27 February 2008 | df = dmy-all }}</ref> |stat_area1 = |stat_pop1 = |stat_year2 = 1527 |stat_area2 = 2000000 |stat_pop2 = 10,000,000 ||ref_area2=<ref name="Turchin222">{{cite journal|last2=Adams|first2=Jonathan M.|last3=Hall|first3=Thomas D|date=December 2006|title=East-West Orientation of Historical Empires |url=http://jwsr.pitt.edu/ojs/index.php/jwsr/article/view/369/381 |journal=Journal of World-Systems Research|volume=12|issue=2|page=222|issn=1076-156X|last1=Turchin|first1=Peter|access-date=16 September 2016}}</ref><ref name="Taagepera497">{{cite journal|date=September 1997|title=Expansion and Contraction Patterns of Large Polities: Context for Russia|journal=[[International Studies Quarterly]]|volume=41|issue=3|page=497|doi=10.1111/0020-8833.00053|author=Rein Taagepera|author-link=Rein Taagepera|jstor=2600793|url=https://escholarship.org/uc/item/3cn68807|access-date=7 September 2018}}</ref> |demonym= |area_km2= |area_rank= |GDP_PPP= |GDP_PPP_year= |HDI= |HDI_year= |today=}} '''ᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ''' ([[ᱠᱮᱪᱩᱣᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱪᱩᱣᱟ]]: Tawantinsuyu; [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]: Inca Empire) ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱫ [[:en:Pre-Columbian era|ᱯᱨᱤᱼᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ (ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱡᱚ) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱥᱠᱳ]] ᱱᱟᱜᱟᱨᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱕᱗᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱮᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱱᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱷᱟᱺᱥᱩᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[File:José Bernardo de Tagle Inti.svg|thumb|right|ᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱨ]] [[File:Inca Empire South America.png|thumb|right|ᱤᱝᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ]] ==ᱧᱩᱛᱩᱢ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱥᱟᱶᱛᱟ== ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.kb.dk/elib/mss/poma/index-en.htm "Guaman Poma - El Primer Nueva Corónica Y Buen Gobierno"]&nbsp;– A high-quality digital version of the Corónica, scanned from the original manuscript. * [http://www.antiquebooks.net/readpage.html#peru Conquest of Peru, Prescott, 1847] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060708063248/http://www.antiquebooks.net/readpage.html#peru |date=2006-07-08 }} Full text, free to read and search. * [http://www.kellscraft.com/IncaLand/incalandscontents.html Inca Land] by [[Hiram Bingham III|Hiram Bingham]] (published 1912–1922 CE). * [http://www.destination360.com/peru/machu-picchu.php Inca Artifacts, Peru, and Machu Picchu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070129130225/http://www.destination360.com/peru/machu-picchu.php |date=2007-01-29 }} 360 degree movies of inca artifacts and Peruvian landscapes. * [http://www.lost-civilizations.net/ancient-civilizations.html Inca civilization] and other ancient civilizations by Genry Joil. * [http://www.davideandrea.com/personal/ideas/inca_stones/index.html Inca stone cutting techniques]: theory on how the Inca walls fit so perfectly. * [http://www.projectshum.org/Ancient/inca.html Ancient Civilizations - Inca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070204101553/http://www.projectshum.org/Ancient/inca.html |date=2007-02-04 }} Great research site for kids. * [https://web.archive.org/web/19990203171454/http://www2.nationalgeographic.com/mummy/index.html "Ice Treasures of the Inca" ] National Geographic site. * [http://red-coral.net/Pach.html "The Sacred Hymns of Pachacutec"] Poetry of an Inca emperor. * [http://www.pbs.org/wgbh/nova/peru/ Incan Ice Mummies] NOVA site based on their series about the 1996 expedition that discovered Incan ice mummies. * [https://web.archive.org/web/20070305220022/http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/latam/inca.html Incan Religion] * [http://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=3839 Engineering in the Andes Mountains] MIT asst. professor gives 40 minute lecture on Incan suspension bridges. * [https://web.archive.org/web/20110725193957/http://www.concharto.org/search/eventsearch.htm?_what=%22inca+empire%22&_maptype=1 A Map and Timeline] of events mentioned in this article [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} oj1n4lytmji9o7gccqoqrbisu5wwjh1 ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 13972 198242 196416 2026-09-24T03:36:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198242 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ | nativename = ''{{lang|kw|Kernewek}}, {{lang|kw|Kernowek}}'' | pronunciation = {{IPA-kw|kəɾˈnuːək|}} | image = | states = [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] | region = [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱣᱟᱞ]] | ethnicity = [[ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ ᱦᱚᱲ|ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ]] | extinct = {{circa|1777}} | revived = ᱒᱐ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ | familycolor = Indo-European | fam1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]] | fam2 = [[ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ]] | fam3 = [[:en:Insular Celtic languages|ᱤᱱᱥᱩᱞᱟᱨ ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ]] | fam4 = [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱚᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱚᱱᱤᱠ]] | fam5 = [[:en:Southwestern Brittonic languages|ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ]] | iso1 = kw | iso2 = cor | lc1 = cor | ld1 = Modern Cornish | lc2 = cnx | ld2 = Middle Cornish | lc3 = oco | ld3 = Old Cornish | linglist = cnx | lingname = Middle Cornish | linglist2 = oco | lingname2 = Old Cornish | lingua = 50-ABB-a | glotto = corn1251 | glottorefname = Cornish | script = [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱪᱤᱠᱤ]] | minority = | agency = {{nowrap|[[:en:Cornish Language Partnership|Cornish Language Partnership]]}} | standards = [[:en:Standard Written Form|ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ]] | notice = IPA | speakers = 300-400 Fluent Speakers e. 5,000 Conversational Speakers<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/11977031/What-does-the-Cornish-language-sound-like.html#:~:text=The%20Cornish%20language%20is%20rarely,support%20plans%20for%20its%20revival {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603161134/https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/11977031/What-does-the-Cornish-language-sound-like.html#:~:text=The%20Cornish%20language%20is%20rarely,support%20plans%20for%20its%20revival |date=2020-06-03 }}.</ref> }} [[File:WIKITONGUES- Elizabeth speaking Cornish.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ, [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]] [[File:WIKITONGUES- Marty speaking Cornish.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ, [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱣᱟᱞ]] ᱨᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]] '''ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ''' ([[:en:Standard Written Form|ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ]]: Kernewek ᱥᱮ Kernowek<ref>{{Cite web|url=https://www.cornishdictionary.org.uk/|title=Gerlyver Kernewek {{!}}|website=www.cornishdictionary.org.uk|access-date=2019-10-17}}</ref>) ᱫᱚ [[ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱠᱮᱞᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱧᱮᱭᱟᱭ [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱚᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱽᱨᱤᱴᱚᱱᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱵᱽᱨᱤᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱚᱨᱱᱚᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=THE HISTORY OF THE CORNISH LANGUAGE|url=https://celticlife.com/the-history-of-the-cornish-language/|website=CelticLife International|publisher=CelticLife International|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190710211630/https://celticlife.com/the-history-of-the-cornish-language|archive-date=10 July 2019}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Parry|first1=John|title=The Revival of Cornish: An Dasserghyans Kernewek|url=https://archive.org/details/sim_pmla-publications-modern-language-assoc-of-america_1946-01_61_1/page/258|jstor=459233|doi=10.2307/459233|journal=PMLA|volume=61|issue=1|pages=258–268|publisher=Modern Language Association|year=1946}}</ref> ᱑᱘ᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱽ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱨᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱪᱟᱵᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱟᱹᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=kw}} {{Wiktionary category|type=Cornish|category=Cornish language}} {{Commons category|Cornish language}} * [http://www.gutenberg.org/files/26192/26192-h/26192-h.htm A Handbook of the Cornish Language, by Henry Jenner] A [[Project Gutenberg]] eBook * [https://web.archive.org/web/20170112235606/http://www.magakernow.org.uk/ Cornish Language Partnership website] * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/4050 Endangered Languages Project: Cornish] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417210504/http://www.endangeredlanguages.com/lang/4050 |date=2021-04-17 }} * [http://radyo.kernewegva.com/ A Cornish Internet radio station in nascent state featuring weekly podcasts in Cornish] * [http://kernowek.net/mailman/listinfo/spellyans_kernowek.net Spellyans – Standard Written Form Cornish discussion list] * [http://www.kernowek.net/ UdnFormScrefys' site for the proposed compromise orthography, Kernowek Standard] * [http://www.kernewegva.com/medhelweyth.html List of localized software in Cornish] * [https://www.bbc.co.uk/cornwall/connected/stories/new_cornwall_language.shtml ''{{lang|kw|Blas Kernewek|nocat=y}}'' – A Taste of Cornish] – basic Cornish lessons hosted by BBC Cornwall * [http://www.cornish-language.org/ Cornish Language Fellowship] * [http://justus.anglican.org/resources/bcp/Cornish/index.htm Lyver Pysadow Kemyn (1980)] Portions of the Book of Common Prayer in Cornish * [https://www.bbc.co.uk/voices/multilingual/cornish.shtml Cornish today] by Kenneth MacKinnon – from the [[BBC]] * [http://www.bibelkernewek.com/ Bibel Kernewek] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616135850/http://www.bibelkernewek.com/ |date=2008-06-16 }} Cornish Bible Translation Project * [http://cornish-place-names.wikidot.com/ An Index to the Historical Place Names of Cornwall] * [https://qz.com/969597/hebrew-was-the-only-language-ever-to-be-revived-from-extinction-there-may-soon-be-another/ A review of the Cornish revival] === Dictionaries === * [https://www.cornishdictionary.org.uk/ Gerlyver kernewek (Cornish dictionary)] * [https://web.archive.org/web/20151105003722/http://www.magakernow.org.uk/idoc.ashx?docid=205a3451-0e49-4216-a825-d4a4ceba9ba2&version=-1 An English-Cornish Glossary in the Standard Written Form] – [[Cornish Language Partnership]] * [https://archive.org/details/lexiconcornubrit00willuoft ''Lexicon Cornu-Britannicum: a Dictionary of the Ancient Celtic Language of Cornwall''] by Robert Williams, Llandovery, 1865. [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱫᱽ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} l697alnfpji75h5msqac6hpzfoyth27 ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16189 198292 190915 2026-09-24T09:42:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198292 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ |nativename=''Wolof'' |states= [[ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱞ]], [[ᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱚᱣᱨᱤᱛᱟᱱᱤᱭᱟ]] |ethnicity=[[ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱦᱚᱲ|ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ]] |speakers=᱕,᱔᱕᱔,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱖) |date= |ref=<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/wof|title=Wolof, Gambian|website=Ethnologue|language=en|access-date=2018-12-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/wol|title=Wolof|website=Ethnologue|language=en|access-date=2018-12-06}}</ref> |speakers2=[[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2]] ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ: ? |familycolor=Niger-Congo |fam1=[[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam2=[[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ]] |fam3=[[ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ]] |fam4=[[ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱ]] |fam5=ᱣᱳᱞᱳᱯᱷᱼᱱᱭᱩᱱ |script=[[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱞᱟᱛᱤᱱ]] (ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱪᱤᱠᱤ)<br />[[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]] ([[:en:Wolofal script|ᱣᱳᱞᱳᱯᱷᱟᱞ]])<br/>[[ᱜᱟᱨᱟᱭ ᱪᱤᱠᱤ|ᱜᱟᱨᱟᱭ]] |agency=CLAD ([[:en:Centre de linguistique appliquée de Dakar|Centre de linguistique appliquée de Dakar]]) |iso1=wo |iso2=wol | lc1 = wol |ld1=Wolof | lc2 = wof |ld2=Gambian Wolof |lingua=90-AAA-aa |map=Wolof_language_map.svg | mapcaption = ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ |glotto=wolo1247 |glottorefname=Wolofic <!--|lingua=90-AAA--> }} [[File:WIKITONGUES- Aminah Abba speaking Wolof.webm|thumb|ᱢᱤᱫ ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ, [[ᱛᱟᱭᱣᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]] '''ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ''' {{IPAc-en|ˈ|w|oʊ|l|ɒ|f}}<ref>{{OED|Wolof}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱞ]], [[ᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱣᱨᱤᱛᱟᱱᱤᱭᱟ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ [[ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ [[ᱥᱮᱨᱮᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱷᱩᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱩᱞᱟ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱦᱚᱸ [[ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱ]] ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱣᱳᱞᱳᱯᱷ ᱦᱚᱲ (ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱐%) ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://nalrc.indiana.edu/brochures/wolof.pdf|title=Wolof Brochure|website=Indiana.edu|access-date=10 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612142122/http://nalrc.indiana.edu/brochures/wolof.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ== ==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ== ==ᱞᱮᱠᱟᱱ== ==ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱨᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=wo}} {{commons category}} {{Scholia|topic}} {{Wikivoyage|Wolof phrasebook|Wolof|a phrasebook}} *Wolof101: Online Wolof Language Lessons [https://wolof101.mykajabi.com/ Programs: Learn about our Wolof teacher and programs available] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206074827/https://wolof101.mykajabi.com/ |date=2021-12-06 }} *[https://web.archive.org/web/20160306064343/https://itunes.apple.com/us/app/easy-wolof/id597219957?mt=8/ Easy wolof (iPhone application)] *[http://www.abibitumikasa.com/forums/wolof-language-resources/ Wolof Language Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080602222359/http://www.abibitumikasa.com/forums/wolof-language-resources/ |date=2008-06-02 }} *[http://www.wolofresources.org/language/wolof_language_guide.htm An Annotated Guide to Learning the Wolof Language] *[https://groups.yahoo.com/group/wolof/ Yahoo group about Wolof (in English and German)] *[http://www.wolofonline.com/ Wolof Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417170610/http://www.wolofonline.com/ |date=2012-04-17 }} *[https://web.archive.org/web/20040413040841/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Wolof-english/ Wolof English Dictionary] (this dictionary mixes Senegalese and Gambian variants without notice, and does not use a standard orthography) *[https://books.google.com/books?id=GeDqX9GrUwMC&printsec=frontcover&dq=dictionnaire+wolof A French-Wolof-French dictionary] partially available at Google Books. *[https://web.archive.org/web/20060502043425/http://www.firicat.com/ Firicat.com] (an online Wolof to English translator; you can add your own words to this dictionary; it uses almost exclusively the Gambian variants and does not use a standard orthography) *[http://www.bisharat.net/wikidoc/pmwiki.php/PanAfrLoc/Wolof PanAfrican L10n page on Wolof] *[http://www.osad-sn.com/ OSAD spécialisée dans l’éducation nonformelle et l’édition des Ouvrages en Langues nationales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513111252/http://www.osad-sn.com/ |date=2008-05-13 }} *[https://www.jangawoloftranslator.com English to Wolof / Wolof to English translator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210414020108/https://www.jangawoloftranslator.com/ |date=2021-04-14 }} *[http://wolof.xLingua.net/en/index.aspx xLingua – Online-Dictionary German-Wolof/Wolof-German, 2009]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱱᱟᱭᱡᱟᱨᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠᱼᱠᱚᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱚᱣᱨᱤᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} 6nj5wgqja26155ta70bnv4n8amqs03c ᱥᱨᱟᱱᱟᱱ ᱴᱳᱝᱜᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ 0 16354 198308 193434 2026-09-24T11:44:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198308 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}} {{Infobox language | name = ᱥᱨᱟᱱᱟᱱ ᱴᱳᱝᱜᱳ | nativename = ''Sranan Tongo'' | states = [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] | speakers = {{sigfig|126,400|2}} (᱒᱙᱙᱓) | ethnicity = [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤ ᱦᱚᱲ|ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤ]] | date = | ref = e18 | speakers2 = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|L2 ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ]]: ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱ<!--Lingua franca of 80%, less native for 30%--> ᱕᱐% ᱦᱚᱲ (᱑᱙᱙᱓?)<ref name=e14>{{e14|SRN}}</ref><!--not quite the same in e13--> | familycolor = Creole | fam1 = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ]] | fam2 = ᱟᱴᱞᱟᱱᱴᱤᱠ | fam3 = ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ | iso2 = srn | iso3 = srn | lingua = 52-ABB-aw | glotto = sran1240 | glottorefname = Sranan Tongo }} '''ᱥᱨᱟᱱᱟᱱ ᱴᱳᱝᱜᱳ''' ('''ᱥᱨᱟᱱᱟᱱᱴᱳᱝᱜᱳ''' "ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤ ᱟᱲᱟᱝ", '''ᱥᱨᱟᱱᱟᱱ''', '''ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤ''', '''ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱥ''', '''ᱥᱩᱨᱤᱢᱟᱱᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)<ref>https://www.britannica.com/topic/Sranan</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]] [[ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟ ᱯᱷᱨᱟᱝᱠᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=e18/> ==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ== ==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱴᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱚᱨᱛᱷᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ==ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ== ==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]ᱠᱚ ==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ== {{Refbegin|30em}} *Iwan Desiré Menke: ''Een grammatica van het Surinaams (Sranantongo)'', Munstergeleen : Menke, 1986, 1992 (Dutch book on grammar of Sranan Tongo) *Jan Voorhoeve and Ursy M. Lichtveld: ''Creole Drum. An Anthology of Creole Literature in Suriname''. New Haven: Yale University Press, 1975. *C.F.A. Bruijning and J. Voorhoeve (editors): ''Encyclopedie van Suriname''. Amsterdam: Uitgeverij Elsevier, 1977, pp.&nbsp;573–574. *Eithne B. Carlin and Jacques Arends (editors): ''Atlas of the Languages of Suriname''. Leiden: [[KITLV]] Press, 2002. *Michaël Ietswaart and Vinije Haabo: ''Sranantongo. Surinaams voor reizigers en thuisblijvers''. Amsterdam: Mets & Schilt (several editions since 1999) *J.C.M. Blanker and J. Dubbeldam: "Prisma Woordenboek Sranantongo". Utrecht: [[Het Spectrum|Uitgeverij Het Spectrum B.V.]], 2005, {{ISBN|90-274-1478-5}}, [http://www.prismawoordenboeken.nl www.prismawoordenboeken.nl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223131850/http://www.prismawoordenboeken.nl/ |date=2014-02-23 }} - A Sranantongo to Dutch and Dutch to Sranantongo dictionary. *Henri J.M. Stephen: ''Sranan odo : adyersitori - spreekwoorden en gezegden uit Suriname''. Amsterdam, Stephen, 2003, {{ISBN|90-800960-7-5}} (collection of proverbs and expressions) *Michiel van Kempen and Gerard Sonnemans: ''Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur''. Breda : De Geus, 2003, {{ISBN|90-445-0277-8}} (Dutch history of Surinam literature) {{Refend}} ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{InterWiki|code=srn}} {{Wiktionary|Sranan Tongo}} {{Wikivoyage|Sranan phrasebook}} {{Wiktionary category|category=Sranan Tongo lemmas}} * Dictionaries ** [http://www.sil.org/americas/suriname/sranan/National/SrananNLDictIndex.html SIL International “Sranan wortubuku, Sranan-Nederlands interaktief woordenboek” (Sranan-Dutch interactive dictionary)] ** [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Sranan_Swadesh_list Sranan Tongo Swadesh list of basic vocabulary words] (from Wiktionary's [http://en.wiktionary.org/wiki/Appendix:Swadesh_lists Swadesh list appendix]) ** [https://web.archive.org/web/20051129200555/http://www.websters-online-dictionary.org/definition/Sranan-english/ Webster's Sranan-English Online Dictionary] ** [http://www.suriname-languages.sil.org/Sranan/STEng.pdf SIL International “Sranan Tongo – English Dictionary”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201130125539/http://www.suriname-languages.sil.org/Sranan/STEng.pdf |date=2020-11-30 }} (PDF format) * Grammar ** [http://www.verbix.com/languages/sranantongo.shtml Conjugate Sranantongo verbs (Verbix)] * Resources and more ** [http://www.sil.org/americas/suriname/sranan/English/SrananEngLLIndex.html "Sranan Tongo Interactive Library": Sranan texts with a bilingual interactive dictionary] ** [http://www.uni-siegen.de/~engspra/Papers/Creole/braun-plag.pdf How Transparent is Creole Morphology? A Study of Early Sranan Word Formation (30 p., Braun & Plag, 2002)] (PDF format) ** [https://dbnl.org/tekst/aren012synt01_01/aren012synt01_01.pdf Syntactic Developments in Sranan (408 p., Arends, 1989)] (PDF format) * Begin to learn ** [https://www.youtube.com/watch?v=BmVFzVUAr88 Words of Life: Sranang Tongo talk (audio)] (YouTube) ** [https://www.youtube.com/watch?v=-mkbB2F4KVE “Mama Sranan” - ''Mother Suriname'', a song in Sranantongo (with subtitled translation) by Steven Akkrum & Da Originals] (YouTube) * [https://web.archive.org/web/20160325174742/https://itunes.apple.com/nl/podcast/sranan-tongo-bible/id349483793 The New Testament in Sranan for iTunes] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱨᱮᱭᱳᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== ikm0524q4w28f5to5ru74dnlmkwd7tg ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱴᱤᱠᱟᱹ 0 17166 198279 102423 2026-09-24T08:00:38Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198279 wikitext text/x-wiki {{Infobox drug | Verifiedfields = | verifiedrevid = | drug_name = | INN = elasomeran | type = vaccine | image = Moderna COVID-19 vaccine.jpg | alt = | width = 250 | caption = Vials of the Moderna COVID-19 vaccine <!-- Vaccine data --> | target = [[Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2|SARS-CoV-2]] | vaccine_type = mrna <!-- Clinical data --> | pronounce = {{IPAc-en|m|ə|ˈ|d|ɜːr|n|ə}} {{respell|mə|DUR|nə}}<ref>{{cite AV media |people=Moderna|date=23 October 2019|title=mRNA-3704 and Methylmalonic Acidemia|medium=Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=eb8OHaF8wio|access-date=19 January 2021|publisher=YouTube}}</ref> | tradename = Spikevax | Drugs.com = {{drugs.com|mtm|moderna-covid-19-vaccine}} | MedlinePlus = a621002 | licence_EU = | DailyMedID = Moderna_COVID-19_Vaccine | licence_US = | pregnancy_AU = | pregnancy_AU_comment = | pregnancy_category = | routes_of_administration = [[Intramuscular injection|Intramuscular]] | class = | ATC_prefix = None <!-- scheduled to be J07BX03 in 2022 --> | ATC_suffix = | ATC_supplemental = <!-- Legal status --> | legal_AU = <!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --> | legal_AU_comment = | legal_BR = <!-- OTC, A1, A2, A3, B1, B2, C1, C2, C3, C4, C5, D1, D2, E, F --> | legal_BR_comment = | legal_CA = Schedule D; Authorized by interim order | legal_CA_comment = <ref name="CA Moderna decision">{{cite web | title=Regulatory Decision Summary – Moderna COVID-19 Vaccine | website=[[Health Canada]] | date=23 December 2020 | url=https://covid-vaccine.canada.ca/info/regulatory-decision-summary-detailTwo.html?linkID=RDS00736 | access-date=23 December 2020}}</ref><ref name="CA Moderna product description">{{cite web | title=Moderna COVID-19 Vaccine (mRNA-1273 SARS-CoV-2) | website=COVID-19 vaccines and treatments portal | date=23 December 2020 | url=https://covid-vaccine.canada.ca/moderna-covid-19-vaccine/product-details | access-date=23 December 2020}}</ref> | legal_DE = <!-- Anlage I, II, III or Unscheduled --> | legal_DE_comment = | legal_NZ = <!-- Class A, B, C --> | legal_NZ_comment = | legal_UK = [[Marketing authorization]] granted | legal_UK_comment = <ref name="gov.uk">{{cite web | title=Information for Healthcare Professionals on COVID-19 Vaccine Moderna | website=[[Medicines and Healthcare products Regulatory Agency]] (MHRA) | date=8 January 2021 | url=https://www.gov.uk/government/publications/regulatory-approval-of-covid-19-vaccine-moderna/information-for-healthcare-professionals-on-covid-19-vaccine-moderna | access-date=8 January 2021}}</ref><ref name="Conditions of Authorisation for COV">{{cite web | title=Conditions of Authorisation for COVID-19 Vaccine Moderna | website=[[Medicines and Healthcare products Regulatory Agency]] (MHRA) | date=8 January 2021 | url=https://www.gov.uk/government/publications/regulatory-approval-of-covid-19-vaccine-moderna/conditions-of-authorisation-for-covid-19-vaccine-moderna | access-date=9 January 2021}}</ref><ref name=UKapproval>{{cite web | title=Regulatory approval of COVID-19 Vaccine Moderna | url=https://www.gov.uk/government/publications/regulatory-approval-of-covid-19-vaccine-moderna | publisher=[[gov.uk]] | date=1 April 2021}}</ref> | legal_US = Standing Order; Unapproved | legal_US_comment = ([[Emergency Use Authorization]])<ref name="FDA PR 20201218">{{cite press release | title=FDA Takes Additional Action in Fight Against COVID-19 By Issuing Emergency Use Authorization for Second COVID-19 Vaccine | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | url=https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-additional-action-fight-against-covid-19-issuing-emergency-use-authorization-second-covid | access-date=18 December 2020 | archive-date=17 March 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210317151347/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-takes-additional-action-fight-against-covid-19-issuing-emergency-use-authorization-second-covid | url-status=dead}}</ref><ref name="Moderna COVID-19 Vaccine FDA label">{{cite web | title=Moderna COVID-19 Vaccine – cx-024414 injection, suspension | website=DailyMed | url=https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=e0651c7a-2fe2-459d-a766-0d59e919f058 | access-date=20 December 2020}}</ref><ref name="Moderna COVID-19 Vaccine FDA EUA">{{cite report | url=https://www.fda.gov/media/144636/download | format=PDF | title=Moderna COVID-19 Vaccine Emergency Use Authorization | website=U.S. [[Food and Drug Administration]] (FDA) | date=12 August 2021 | access-date=13 August 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210814043017/https://www.fda.gov/media/144636/download | archive-date=14 August 2021 }} {{PD-notice}}</ref><ref name="CDC standing order">{{cite web | url=https://www.cdc.gov/vaccines/covid-19/info-by-product/moderna/downloads/standing-orders.pdf | title=Moderna COVID-19 Vaccine Standing Orders for Administering Vaccine to Persons 18 Years of Age and Older | publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC) | date=16 July 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210814043527/https://www.cdc.gov/vaccines/covid-19/info-by-product/moderna/downloads/standing-orders.pdf | archive-date=14 August 2021 }}</ref> | legal_EU = Conditional marketing authorization granted | legal_EU_comment = <ref name="Spikevax EPAR">{{cite web | title=Spikevax (previously COVID-19 Vaccine Moderna) EPAR | website=[[European Medicines Agency]] (EMA) | date=4 January 2021 | url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/spikevax-previously-covid-19-vaccine-moderna | access-date=29 June 2021}}</ref> | legal_UN = <!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --> | legal_UN_comment = | legal_status = <!-- For countries not listed above --> Full list : [[List of COVID-19 vaccine authorizations#Moderna|List of Moderna COVID-19 vaccine authorizations]] <!-- Identifiers --> | CAS_number_Ref = {{cascite|correct}} | CAS_number = 2430046-03-8 | CAS_supplemental = | PubChem = | IUPHAR_ligand = | DrugBank_Ref = | DrugBank = DB15654 | ChemSpiderID_Ref = | ChemSpiderID = | UNII_Ref = | UNII = EPK39PL4R4 | KEGG_Ref = | KEGG = D12114 | ChEBI_Ref = | ChEBI = | ChEMBL_Ref = | ChEMBL = | NIAID_ChemDB = | PDB_ligand = | synonyms = mRNA-1273, CX-024414, COVID-19 mRNA Vaccine Moderna, TAK-919, Moderna COVID‑19 Vaccine, COVID‑19 Vaccine Moderna, COVID-19 Vaccine Moderna Intramuscular Injection<ref name="TakRNA">{{cite press release |title=Takeda Announces Approval of Moderna's COVID-19 Vaccine in Japan |url=https://www.takeda.com/newsroom/newsreleases/2021/takeda-announces-approval-of-modernas-covid-19-vaccine-in-japan/ |publisher=Takeda |date=21 May 2021}}</ref> <!-- Chemical and physical data --> | IUPAC_name = | chemical_formula_ref = | chemical_formula = | molecular_weight = | molecular_weight_comment = | SMILES = | StdInChI = | StdInChI_comment = | StdInChIKey = | density = | density_notes = | melting_point = | melting_high = | melting_notes = | boiling_point = | boiling_notes = | solubility = | sol_units = | specific_rotation = }} ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱟ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱡᱟᱸᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ.ᱟᱨ.ᱮᱱ.ᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱴᱣᱴ ᱚᱵᱽ ᱮᱞᱟᱨᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱤᱯᱷᱮᱠᱴᱤᱭᱟᱥ ᱰᱤᱡᱤᱡᱮᱥ (ᱮᱱ.ᱟᱭ.ᱮ.ᱟᱭ.ᱰᱤ), ᱵᱟᱭᱳᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (ᱵᱤ.ᱮ.ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱮ) ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱰᱟᱱᱟ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱰᱳᱡᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱯᱩᱱ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱡᱽ ᱫᱚ ᱐.᱕ ᱢᱤᱞᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱢᱟᱨᱮᱱ-᱑᱒᱗᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱳᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱟᱜ ᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱜᱷᱳᱥᱳᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱤᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱳ ᱤᱣᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱨᱟᱡᱡᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ== ==ᱛᱮᱭᱟᱨ== ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱹᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱴᱤᱠᱟᱹ]] foc2fimxu828g5ri7vmovvoj571i9en ᱞᱤᱢᱟ 0 17434 198233 180914 2026-09-24T01:33:42Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ᱞᱤᱢᱟ | official_name = | native_name = | settlement_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = | image2 = Basílica Catedral Metropolitana de Lima.jpg | image3 = Lima, Peru - Parque de la Reserva (Park of the Reserve) 05.jpg | image4 = Fountain - Plaza Mayor (Lima).jpg | image5 = Faro La Marina, Miraflores (6905145089).jpg | image6 = Miraflores Skyline (Lima, Peru).png }} | image_caption ='''Top to bottom, left to right:'''<br>{{small|Skyline of the [[San Isidro District, Lima|San Isidro District]], [[Cathedral Basilica of St. John the Apostle and Evangelist, Lima|Cathedral of Lima]], [[Park of the Reserve]], [[Plaza Mayor, Lima|Plaza Mayor of Lima]], [[La Marina Lighthouse]], Costa Verde ([[Miraflores District, Lima|Miraflores District]])}} | image_flag = Flag_of_Lima.svg | flag_size = | seal_size = | seal_link = | image_shield = Coat of arms of Lima.svg | nickname = ''Ciudad de los Reyes'' (City of the Kings) <br /> ''La Tres Veces Coronada Villa'' (The Three Times Crowned Ville) <br /> ''La Perla del Pacífico'' (The Pearl of the Pacific) | motto = ''Hoc Signum Vere Regum Est'' ([[ᱞᱟᱴᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱴᱤᱱ]])<br>"This is the real sign of the [[Biblical Magi|Kings]]") | image_map = {{PH wikidata|image_map}} | map_caption = Location within Lima Province | pushpin_map = #Peru#South America | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = Location within Peru | coordinates = {{coord|12|03|S|77|02|W|type:city_region:PE-LMA|display=it}} | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = [[ᱯᱮᱨᱩ]] | subdivision_type1 = ᱮᱞᱟᱠᱟ | subdivision_name1 = ᱞᱤᱢᱟ | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ | established_date = ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱕᱓᱕ | founder = [[Francisco Pizarro]] | leader_title1 = ᱢᱮᱭᱚᱨ | leader_name1 = [[Jorge Muñoz (Peruvian politician)|Jorge Muñoz]] | total_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ | area_footnotes = | area_total_km2 = 2672.3 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_urban_km2 = 800 | area_metro_km2 = 2819.3 | elevation_footnotes =<ref name="Peru Altitude: Elevation of Different Peru Cities">{{cite web|url=http://www.machupicchu-inca.com/peru-altitude.html|title=Peru Altitude|access-date=28 July 2014|archive-date=29 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029193551/http://www.machupicchu-inca.com/peru-altitude.html|url-status=dead}}</ref> | elevation_m = 0–1550 | elevation_ft = 0–5090 | population_footnotes =<ref name="INEI: Lima tiene 9 millones 752 mil habitantes">{{cite web|url=http://www.larepublica.pe/17-01-2015/inei-lima-tiene-9-millones-752-mil-habitantes|title=INEI: Lima cuenta con 9 millones 752 mil habitantes|website=larepublica.pe|publisher=La República|date=17 January 2020|language=es|access-date=1 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325203739/http://larepublica.pe/17-01-2020/inei-lima-tiene-9-millones-752-mil-habitantes|archive-date=25 March 2020|url-status=dead}}</ref> | population_as_of = ᱒᱐᱒᱐ | population_density_km2 = | population_urban = 9,751,717 | population_density_urban_km2 = auto | population_metro = 10,882,757<ref name="Lima Population 2021">{{cite web|url=https://worldpopulationreview.com/world-cities/lima-population|title=Lima ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱒᱐᱒᱐(Demographics, Maps, Graphs)}}</ref> | population_density_metro_km2 = | population_demonyms = Limeño | timezone = [[Time in Peru|PET]] | utc_offset = −᱐᱕ | postal_code_type = [[UBIGEO]] | postal_code = 15000 | area_code_type = [[Telephone numbering plan|Area code]] | area_code = | footnotes = {{Infobox UNESCO World Heritage Site |child=yes |ID=500 |Year=1988 |Criteria=Cultural: iv }} | website = {{url|www.munlima.gob.pe/}} }} [[File:Lima MKL Bd. 10 1890 (128443787).jpg|thumb|250px|Historic map (1890).]] '''ᱞᱤᱢᱟ''' ᱫᱚ [[ᱯᱮᱨᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱤᱱ ᱛᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱤᱞᱚᱱ, ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱟᱨ ᱞᱭᱩᱨᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱭᱞᱟᱣᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱶ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ,<ref>{{cite web |url=http://m.inei.gob.pe/prensa/noticias/la-poblacion-de-lima-supera-los-nueve-millones-y-medio-de-habitantes-12031/ |title=La población de Lima supera los nueve millones y medio de habitantes |website=inei.gob.pe |publisher=INEI |language=es |access-date=June 17, 2021 |archive-date=April 8, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408145330/http://m.inei.gob.pe/prensa/noticias/la-poblacion-de-lima-supera-los-nueve-millones-y-medio-de-habitantes-12031/ |url-status=dead }}</ref> ᱞᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱤ ᱞᱤᱢᱟᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱥᱚᱨᱟᱭᱞᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱨᱩ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ [[ᱞᱤᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱞᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱭᱱ ᱢᱟᱨᱠᱚᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱑᱒ ᱢᱮᱭ ᱑᱕᱕᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱭᱥᱚᱨᱟᱭᱞᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱜᱟᱯᱟ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱜᱮᱞ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱛᱼᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ "ᱵᱤᱴᱟ" ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ==ᱚᱛᱱᱚᱜ== ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱘᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱞᱚᱱ, ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱟᱨ ᱞᱭᱩᱨᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱡᱼᱠᱟᱹᱡ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱕᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕,᱐᱙᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱟᱨᱥᱟᱬ ᱟᱬᱜᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ== {{Main|ᱞᱤᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ}} [[File:Perou-Lima 9906a.jpg|thumb|ᱞᱤᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ|alt=|left]] ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱘,᱘᱕᱒,᱐᱐᱐ ᱟᱨ ᱙,᱗᱕᱒,᱐᱐᱐ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓,᱐᱐᱘.᱘ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗,᱗᱙᱓/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ,<ref name="INEI Censo 2007">Instituto Nacional de Estadística e Informática, [https://web.archive.org/web/20080908054149/http://www1.inei.gob.pe/Anexos/libro.pdf ''Perfil Sociodemográfico del Perú''] pp. 29–30, 32, 34.</ref> ᱞᱤᱢᱟ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱚ ᱯᱟᱣᱞᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>United Nations Department of Economic and Social Affairs, [http://esa.un.org/unpd/wup/wallcharts/WUP_2014%20Urban%20Agglomerations%20Wallchart.pdf ''Urban Agglomerations 2014''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906025830/http://esa.un.org/unpd/wup/wallcharts/WUP_2014%20Urban%20Agglomerations%20Wallchart.pdf |date=6 September 2015 }}.&nbsp;– note, per the source, "Urban agglomerations included in the chart are those of 1 million inhabitants or more in 2007. An agglomeration contains the population within the contours of contiguous territory inhabited at urban levels of residential density without regard to administrative boundaries."</ref> ==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ== ==ᱥᱮᱪᱮᱫ== ==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ== ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commonscat}} {{Wikivoyage}} *[http://www.munlima.gob.pe/ Municipality of Lima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990420214305/http://www.munlima.gob.pe/ |date=1999-04-20 }} *[https://web.archive.org/web/20120310231120/http://www.gigapan.org/gigapans/60314/ 1.40 gigapixel image of Lima] *{{Wikivoyage-inline}} {{Authority control}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱤᱢᱟ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Lima Province]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated coastal places in Peru]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Populated places established in 1535]] [[ᱛᱷᱚᱠ:1535 establishments in the Spanish Empire]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Buildings and structures in Lima]] kgerapmtzcsyhdcl6h7sdkhduaht75c ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ 0 18105 198299 158370 2026-09-24T10:54:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198299 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ | image = | caption = | birth_date = {{Birth date |1947|12|25|df=y}} | birth_place = ᱰᱩᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) | residence = ᱰᱩᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱹ, [[ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | death_date ={{Death date and age|2021|4|13|1947|12|25|df=y}} | death_place = [[Rabindranath Tagore International Institute of Cardiac Sciences|ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱦ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱟᱞ]] | office = [[ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ]], [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] | constituency = [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] | term_start = ᱑᱙᱘᱙ | term_end = ᱑᱙᱙᱖ | predecessor = [[ᱥᱮᱛᱷ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ]] | successor = [[ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ]] | party = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] | profession = Social Worker, Agriculturist, Sportsman, Industrialist and Management Consultant | spouse = ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ | children = | website = | footnotes = | date = | year = | source = http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3335.htm }} '''ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3335.htm| title=Lok Sabha Members Bioprofile | publisher=[[Lok Sabha]] | accessdate=24 October 2017}}</ref><ref name="SamaddarSen2014">{{cite book|author1=Ranabir Samaddar|author2=Suhit K. Sen|title=New Subjects and New Governance in India|url=https://books.google.com/books?id=WcMTAwAAQBAJ&pg=PA49|accessdate=25 October 2017|date=14 March 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-80969-2|pages=49–}}</ref><ref name="Gaur2009">{{cite book|author=Krishna Deo Gaur|title=Textbook on the Indian Penal Code|url=https://books.google.com/books?id=WnnxzkV2mk0C&pg=PA289|accessdate=25 October 2017|year=2009|publisher=Universal Law Publishing|isbn=978-81-7534-703-8|pages=289–}}</ref> == ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ == ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱤᱴᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱔᱙ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱦᱟᱨ [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱙ ᱞᱤᱴᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱴᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱬᱟᱝ [[ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ]] ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱤᱴᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱨ. ᱟᱱᱤᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱜᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱢᱟᱨᱟᱝᱰᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱥᱟᱭᱤᱰᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ == ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱦᱟᱸᱥᱫᱟᱜ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱴᱟ ᱫᱤᱱᱮᱥ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱤ ᱞᱤᱴᱴᱤᱯᱟᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱗᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱟᱥᱯᱟᱞᱟᱛ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://in.news.yahoo.com/jmm-founding-member-simon-marandi-133928700.html | title=JMM founding member Simon Marandi die | publisher=Yahoo News | date=13 April 2021 | accessdate=13 April 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ranchi/jmm-stalwart-simon-marandi-dies-at-74/articleshow/82055317.cms | title=JMM stalwart Simon Marandi dies at 74 | publisher=The Times of India | date=13 April 2021 | accessdate=15 April 2021}}</ref><ref>{{cite web | url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/jmm-founding-member-simon-marandi-laid-to-restcovid-protocol-violated-at-funeral-in-cm-presence/2064887 | title=JMM founding member Simon Marandi laid to rest;COVID protocol violated at funeral in CM presence | publisher=Outlook India | date=13 April 2021 | accessdate=15 April 2021 | archive-date=14 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210414221549/https://www.outlookindia.com/newsscroll/jmm-founding-member-simon-marandi-laid-to-restcovid-protocol-violated-at-funeral-in-cm-presence/2064887 | url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[http://164.100.47.194/loksabha/writereaddata/biodata_1_12/3335.htm Official biographical sketch in Parliament of India website] {{DEFAULTSORT:ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ, ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱜᱩᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱚᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] {{Bihar-politician-stub}} mtilvrjjn6j9pscwoh0sodmkjq6zpje ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ 0 19252 198221 179347 2026-09-23T23:23:04Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198221 wikitext text/x-wiki {{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰᱽ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒}} '''ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ''' ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]], [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]], [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]], ᱮᱱᱮᱡᱼᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ, ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱟᱹᱨᱤ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱨᱚᱲᱼᱞᱟᱸᱫᱟ, ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱵᱟᱸᱫᱮ, ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣ, ᱧᱮᱱᱮᱞ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱨᱟᱹᱭᱨᱤᱛ, ᱜᱟᱶᱛᱟ, ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ== ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ "ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱱᱱᱟᱭ" "ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱭᱚ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>See Sumathi Ramasamy, ''Passions of the Tongue'', 'Feminising language: Tamil as Goddess, Mother, Maiden' Chapter 3.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱳᱯᱨᱳᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>(Ramaswamy 1998)</ref> [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱠᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱷᱟᱹᱲ (ᱫᱷᱟᱨᱟ) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ== ==ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ== ==ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ== ==ᱥᱮᱨᱮᱧ== ==ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ== ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://tamilnation.org/culture/index.htm ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} baogntc8e16yipaar8ylosw89n3rszc ᱠᱟᱨᱞᱳ ᱢᱟᱥᱤ 0 23535 198247 122595 2026-09-24T04:16:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198247 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱟᱨᱞᱳ ᱢᱟᱥᱤ | image = Carlo Masi.jpg | birth_name = Ruggero Freddi | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|1976|10|6}} | birth_place = [[Rome]], Italy | alma_mater = [[Sapienza University of Rome]] (BS, MS, PhD) | website = {{URL|ruggerofreddi.it}} | module = {{Infobox person | embed=yes | years_active = 2004–2009 | employer = [[COLT Studio Group]] | height = | alias = Carlo Masi | spouse = {{Marriage|{{Interlanguage link|Adam Champ|lt=Gustavo Leguizamon|||WD=Q5657365}}|2018}} }} | module2 = {{Infobox scientist | embed=yes | fields = Mathematics | workplaces = Sapienza University of Rome | thesis_title = Morse index of multiple blow-up solutions to the two-dimensional sinh-poisson equation | thesis_url = https://iris.uniroma1.it/retrieve/handle/11573/1364660/1365546/Tesi_dottorato_Freddi.pdf | thesis_year = 2020 | doctoral_advisor = Angela Pistoia<br>{{Interlanguage link|Massimo Grossi|lt=|||WD=Q90594023}} | academic_advisors = }} }} [[Category:Articles with hCards]] '''ᱨᱩᱜᱮᱨᱳ ᱯᱷᱨᱮᱰᱰᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱖) ᱢᱤᱫ ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱠᱚᱨᱞᱳ ᱢᱮᱥᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱯᱷᱨᱮᱰᱰᱤ 1976 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱩᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱨᱮᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Matthews |first=David |date=May 17, 2018 |title=Interview with Ruggero Freddi |url=https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326163536/https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |archive-date=May 26, 2020 |access-date=May 21, 2020 |website=timeshighereducation.com}}</ref> 14 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱰᱤ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ 2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱤᱭᱮᱱᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7">{{Cite web |last=Morgana |date=2017-11-11 |title=Ruggero Freddi biografia: la storia di Carlo Masi |url=https://www.wdonna.it/ruggero-freddi-biografia/86983 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402015513/https://www.wdonna.it/ruggero-freddi-biografia/86983 |archive-date=2019-04-02 |access-date=2020-04-16 |website=WDonna.it |language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web |last=Corbelli |first=Giulio Maria |date=June 2, 2005 |title=Un ragazzo molto Colt – Intervista a Carlo Masi |url=http://www.culturagay.it/intervista/227 |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20190119201800/http://www.culturagay.it/intervista/227 |archive-date=January 19, 2019 |access-date=November 10, 2020 |publisher=CulturaGay.it |language=it}}</ref><ref name=":7" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ ᱾ == 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱢᱚᱦᱥᱤ ᱨᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱤᱭᱮᱱᱡᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱤᱝᱜᱤᱱᱡᱤᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ (ᱮᱢ ᱮᱥ ᱥᱤ ᱥᱤ) ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱥᱤᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱴᱤᱡᱮᱱᱥ ᱞᱮᱵᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-10-27 |title=Facevo il pornodivo per pellicole gay. Oggi sono docente di ingegneria a La Sapienza di Roma |url=https://www.huffingtonpost.it/2017/10/27/ruggero-freddi-insegna-alluniversita-la-sapienza-ma-ha-un-passato-da-pornodivo-negli-stati-uniti_a_23257900/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180106120134/https://www.huffingtonpost.it/2017/10/27/ruggero-freddi-insegna-alluniversita-la-sapienza-ma-ha-un-passato-da-pornodivo-negli-stati-uniti_a_23257900/ |archive-date=2018-01-06 |access-date=2020-04-16 |website=L'HuffPost |language=it}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Giovanna |first=Cavalli |date=2017-10-27 |title=Porn star turned lecturer earns students' respect |url=http://www.corriere.it/english/17_ottobre_27/porn-star-turned-lecturer-earns-students-respect-365fcf66-bb1c-11e7-8ef5-94a13146dc45.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180416163755/https://www.corriere.it/english/17_ottobre_27/porn-star-turned-lecturer-earns-students-respect-365fcf66-bb1c-11e7-8ef5-94a13146dc45.shtml |archive-date=2018-04-16 |access-date=2020-03-26 |website=Corriere della Sera |language=it}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Arcolaci |first=Alessia |date=2017-10-28 |title=Basta col porno, adesso salgo in cattedra |url=https://www.vanityfair.it/news/storie-news/2017/10/28/ruggero-freddi-porno-professore |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171120051529/http://www.vanityfair.it/news/storie-news/2017/10/28/ruggero-freddi-porno-professore |archive-date=2017-11-20 |access-date=2020-03-25 |website=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |language=it}}</ref> 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱜᱨᱩᱯ (ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱨᱮᱭᱩᱴᱤᱨ) ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ' ᱵᱤᱜ ᱮᱱ ' ᱯᱞᱮᱱᱴᱤ ' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱭᱮ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":7" /> ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱚᱛᱮᱹᱞᱤᱭᱟᱱ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":7"/> 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤᱭᱟᱜ40 ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱠᱳᱞᱴ'' 40ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=AVN |first=Peter Johnson |title=COLT to Celebrate 40th Anniversary AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/colt-to-celebrate-40th-anniversary-50445.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422201423/https://avn.com/business/articles/gay/colt-to-celebrate-40th-anniversary-50445.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-17 |website=AVN}}</ref> 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱡ ᱮᱰᱟᱢ ᱪᱟᱢᱯ (ᱜᱩᱥᱴᱟᱵᱷᱳ ᱞᱮᱜᱩᱭᱡᱟᱢᱳᱱ ᱩᱭᱤᱠᱤᱫᱟᱛᱟ ] ᱫᱚ ''ᱰᱮᱢᱨᱚᱱ 2007'' ᱢᱮᱱᱥ ᱴᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱜᱚᱭᱤᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=XBIZ |date=21 September 2007 |title=COLT Exclusives on the Cover of Damron Guide |url=https://www.xbiz.com/news/84417/colt-exclusives-on-the-cover-of-damron-guide |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422201833/https://www.xbiz.com/news/84417/colt-exclusives-on-the-cover-of-damron-guide |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-16 |website=XBIZ |language=en}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱞᱮᱠᱥᱳᱴᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱤᱞᱰᱳ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2009-03-04 |title=Carlo Masi Teams With Cal Exotics for Casting |url=https://avn.co/business/press-release/novelty/carlo-masi-teams-with-cal-exotics-for-casting-305954.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422202407/https://avn.com/business/press-release/novelty/carlo-masi-teams-with-cal-exotics-for-casting-305954.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-16 |website=[[AVN (magazine)|AVN]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱳᱞᱴ ᱢᱮᱱ ᱮᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱹᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Spencer |first=Jeremy |date=2008-04-04 |title=COLT Studio Renews Contract with Adam Champ and Carlo Masi |url=https://www.xbiz.com/news/92090/colt-studio-renews-contract-with-adam-champ-and-carlo-masi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180504225617/https://www.xbiz.com/news/92090/colt-studio-renews-contract-with-adam-champ-and-carlo-masi |archive-date=2018-05-04 |access-date=2020-04-01 |website=[[XBIZ]] |language=en}}</ref> 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ᱢᱮᱥᱤ ' ᱟᱨ ' ᱪᱟᱢᱯᱳ ' ''ᱮᱰᱟᱢ ᱜᱚᱭ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱰᱤᱨᱮᱠᱮᱴᱟᱨᱤ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱭᱟᱢᱵᱨᱮᱴᱤ نائᱴ'' [ ᱟᱭᱴ ] ᱞ ' ᱤᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱞ ᱟᱨ ''ᱥᱩᱜᱳ'' ᱟᱭᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱚᱛᱮᱹᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sugo - Carlo Masi |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ELauI7TS_4 |website=[[YouTube]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Magnani |first=Niccolò |date=2017-10-26 |title=CARLO MASI/ Ruggero Freddi: da porno attore gay a professore all'Università La Sapienza (Pomeriggio 5) |url=https://www.ilsussidiario.net/news/cronaca/2017/10/26/carlo-masi-ruggero-freddi-da-porno-attore-gay-a-professore-all-universita-la-sapienza-pomeriggio-5/789481/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203432/https://www.ilsussidiario.net/news/cronaca/2017/10/26/carlo-masi-ruggero-freddi-da-porno-attore-gay-a-professore-all-universita-la-sapienza-pomeriggio-5/789481/ |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-14 |website=Il Sussidiario |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Porn Actor Carlo Masi attends 'Chiambretti Night' Italian Tv Show... |url=https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/porn-actor-carlo-masi-attends-chiambretti-night-fotografie-di-cronaca/98752975 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203543/https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/porn-actor-carlo-masi-attends-chiambretti-night-fotografie-di-cronaca/98752975 |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-14 |website=Getty Images |language=it}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱤ ᱮᱥ ᱡᱤ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱚ , ᱢᱮᱠᱤᱥᱠᱳ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱨᱳᱯ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2007-11-10 |title=Parte il Tour degli uomini Colt: ecco chi ci sarà e le tappe |url=https://www.gay.it/gossip/news/parte-il-tour-degli-uomini-colt-ecco-chi-ci-sara-e-le-tappe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203604/https://www.gay.it/gossip/news/parte-il-tour-degli-uomini-colt-ecco-chi-ci-sara-e-le-tappe |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=Gay.it |language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web |last=AVN |first=G. Zisk Rice |title=COLT Men Ready for Mexican Tour AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/colt-men-ready-for-mexican-tour-52496.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203656/https://avn.com/business/articles/gay/colt-men-ready-for-mexican-tour-52496.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=AVN}}</ref><ref>{{Cite web |last=AVN |first=Peter Johnson |title=Europe on Four COLT Exclusives a Day! AVN |url=https://avn.com/business/articles/gay/europe-on-four-colt-exclusives-a-day-45858.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422203648/https://avn.com/business/articles/gay/europe-on-four-colt-exclusives-a-day-45858.html |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=AVN}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱢᱥᱤ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱮᱨᱤ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Carradori |first=Niccolò |date=November 26, 2017 |title=I Went From Being A Porn Star to University Lecturer |url=https://www.vice.com/en_nz/article/3kvanb/ricercatore-sapienza-porno-gay-ruggero-freddi-carlo-masi |access-date=May 21, 2020 |website=vice.com |archive-date=February 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180201032841/https://www.vice.com/en_nz/article/3kvanb/ricercatore-sapienza-porno-gay-ruggero-freddi-carlo-masi |url-status=dead}}</ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱴᱟᱨᱮ ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱛᱚᱛᱟᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":3"/><ref>{{Cite web |title=Riparte con Mary Carbone Saturday Night Live - Affaritaliani.it |url=https://www.affaritaliani.it/coffeebreak/saturday_night_live0211110.html?refresh_ce |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422204525/https://www.affaritaliani.it/coffeebreak/saturday_night_live0211110.html?refresh_ce |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=www.affaritaliani.it}}</ref><ref>{{Cite web |last=advertising |first=Nectivity Ltd For |last2=Releases |first2=Press |date=5 November 2010 |title=Mary Carbone, Giovanni Conversano, Rocco Pietrantonio e George Leonard al Saturday Night Live – MondoReality |url=https://www.mondoreality.com/mary-carbone-giovanni-conversano-rocco-pietrantonio-e-george-leonard-al-saturday-night-live/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422204521/https://www.mondoreality.com/mary-carbone-giovanni-conversano-rocco-pietrantonio-e-george-leonard-al-saturday-night-live/ |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-16 |language=it-IT}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱱ ᱯᱷᱳᱨ ''ᱮᱱᱰᱤ ᱳᱣᱟᱨᱦᱳᱞ ᱠᱷᱚᱱ''<ref>{{Cite web |date=2011-09-03 |title=La storia del porno gay in un volume |url=https://www.gay.it/cultura/news/la-storia-del-porno-gay-in-un-volume |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200422204951/https://www.gay.it/cultura/news/la-storia-del-porno-gay-in-un-volume |archive-date=2020-04-22 |access-date=2020-04-15 |website=Gay.it |language=it-IT}}</ref> ᱮᱠᱥᱼᱴᱩᱭᱵ ᱟᱨ ''ᱜᱚᱭ'' ᱯᱚᱨᱱ ᱦᱤᱨᱳᱥᱼ100 ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ' ''ᱦᱤᱥᱴᱞᱟᱵᱮᱞ ᱵᱟᱨᱞᱤᱱᱼ'' ᱮ ᱰᱤᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱫᱟ ᱵᱮᱨᱮᱥ ᱟᱞ ' ᱼ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Amos |date=2014-05-25 |title="HUSTLABALL BERLIN"— A Documentary That Bares All |url=http://reviewsbyamoslassen.com/?p=29587 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903221350/http://reviewsbyamoslassen.com/?p=29587 |archive-date=2014-09-03 |access-date=2020-04-15 |website=Reviews by Amos Lassen |language=en-US}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱴ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ' ᱦᱟᱭᱨᱤ ᱪᱮᱥᱴᱰ ᱢᱮᱱ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱯᱷᱤ ᱴᱮᱵᱤᱞ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ == ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱾ == ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱞᱟ ᱨᱮᱯᱩᱵᱞᱤᱠᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱨᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱛᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-10-26 |title=Il prof era un pornodivo: gli studenti lo scoprono su Facebook |url=https://video.repubblica.it/edizione/roma/il-prof-era-un-pornodivo-gli-studenti-lo-scoprono-su-facebook/288093/288707 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205234105/https://video.repubblica.it/edizione/roma/il-prof-era-un-pornodivo-gli-studenti-lo-scoprono-su-facebook/288093/288707 |archive-date=2017-12-05 |access-date=2020-03-26 |website=Repubblica Tv - la Repubblica.it |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=2017-11-06 |title=Students accidentally discover their maths teacher is a former gay porn star |url=http://attitude.co.uk/article/students-accidentally-discover-their-maths-teacher-is-a-former-gay-porn-star/16260/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326163541/https://attitude.co.uk/article/students-accidentally-discover-their-maths-teacher-is-a-former-gay-porn-star/16260/ |archive-date=2020-03-26 |access-date=2020-03-26 |website=Attitude.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Matthews |first=David |date=2018-05-17 |title=Interview with Ruggero Freddi |url=https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200326163536/https://www.timeshighereducation.com/people/interview-ruggero-freddi |archive-date=2020-03-26 |access-date=2020-03-26 |website=Times Higher Education (THE) |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱚᱛᱛᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ , ᱢᱥᱤ ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱡᱳᱵᱷᱟᱱᱤ ᱨᱟᱵᱷᱟᱥᱪᱤᱨᱮ ᱯᱷᱤᱥᱪᱤ ᱰᱮᱞ ᱰᱨᱟᱜᱳ ᱯᱳᱨto. 56 ᱼ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱰᱮᱞ ᱰᱨᱟᱜᱳᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱯᱳᱢᱮᱨᱤᱜᱤᱣ ᱥᱤᱱᱠᱮᱣ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱜᱩᱥᱴᱚᱵᱳ ᱞᱮᱜᱩᱭᱡᱟᱢᱳᱱ ᱼ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 4 ᱢᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱳᱢᱮᱨᱤᱜᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱠᱮ''<ref>{{Cite news|url=https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/matrimonio-in-diretta-a-pomeriggio-cinque-ruggero-freddi-si-sposa-e-vladimir-luxuria-celebra-le-nozze_3138068-201802a.shtml|title=Matrimonio in diretta a Pomeriggio Cinque, Ruggero Freddi si sposa e Vladimir Luxuria celebra le nozze|date=2018-05-04|work=TgCom24|access-date=2020-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504213211/https://www.tgcom24.mediaset.it/televisione/matrimonio-in-diretta-a-pomeriggio-cinque-ruggero-freddi-si-sposa-e-vladimir-luxuria-celebra-le-nozze_3138068-201802a.shtml|archive-date=2018-05-04}}</ref> ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Besanvalle |first=James |date=2018-05-05 |title=Gay porn star couple wed, 12 years on from their first gay sex scene together |url=https://www.gaystarnews.com/article/gay-porn-star-couple-wed-12-years-after-meeting-on-set/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180709213414/https://www.gaystarnews.com/article/gay-porn-star-couple-wed-12-years-after-meeting-on-set/ |archive-date=2018-07-09 |access-date=2020-03-25 |website=Gay Star News}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" ! style="background:#b0c4de;" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! style="background:#b0c4de;" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ ! style="background:#b0c4de;" |ᱥᱴᱩᱫᱤᱭᱳ ᱾ ! style="background:#b0c4de;" |ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾ |- | rowspan="4" |2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''Big ' N Plenty ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱾''<ref name=":5">{{Cite web |title=Carlo Masi: Gay Erotic Video Index |url=https://www.gayeroticvideoindex.com/S/8/29568.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706092742/https://www.gayeroticvideoindex.com/S/8/29568.html |archive-date=2010-07-06 |access-date=2020-04-16 |website=www.gayeroticvideoindex.com}}</ref> | rowspan="11" |ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ | rowspan="11" |ᱡᱚᱱ ᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱰ |- |''ᱯᱮᱥᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱾''<ref name=":5" /> |- |''ᱵᱚᱠᱞᱮᱨᱳᱡᱽ ᱼ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱾'' |- |''EXPosed: ᱫᱟ ᱢᱮᱠᱤᱝ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱞᱤᱜᱮᱱᱰ'' |- | rowspan="2" |2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱢᱤᱱᱩᱴ ᱢᱮᱱ 23''<ref name=":5" /> |- |''ᱳᱣᱟᱰ ᱥᱴᱨᱳᱠ ᱾''<ref name=":5" /> |- | rowspan="3" |2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |Dual: ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮ<ref name=":5" /> |- |''ᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ''<ref name=":5" /> |- |''ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱠᱩ 2''<ref name=":5" /> |- | rowspan="3" |2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱱᱮᱠᱲ ᱯᱮᱥᱤᱼ ᱱᱟᱶᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ''<ref name=":5" /> |- |''ᱦᱟᱭᱤ ᱾''<ref name=":5" /> |- |ᱯᱮᱨᱟᱰᱟᱭᱥ ᱯᱷᱳᱰ (ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱠᱮᱥ)<ref name=":5" /> |ᱵᱚᱠᱥᱳᱴ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱾ |ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱱᱰᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱳᱭᱮᱥᱴᱚᱱ |- | rowspan="2" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱦᱩᱴ ᱵᱳᱰ ᱾''<ref name=":5" /> | rowspan="5" |ᱠᱳᱞᱴ ᱥᱴᱤᱭᱩᱫᱤᱭᱳ | rowspan="5" |ᱡᱚᱱ ᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱰ |- |''ᱯᱮᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱾''<ref name=":5" /> |- |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱠᱳᱞᱴ ᱟᱭᱠᱚᱱ: ᱞᱩᱠ ᱜᱮᱨᱮᱴ<ref name=":5" /> |- | rowspan="2" |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱴᱠᱚ''<ref name=":5" /> |- |''ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱴ 3''<ref name=":5" /> |- |} {| class="wikitable" style="font-size:95%;" !ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! width="100px" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ !ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! width="150px" |ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ !ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱾ !ᱚᱨᱡᱚ ᱾ |- |2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱜᱚᱭᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |''Big ' N Plenty'' (2004) ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |ᱠᱟᱨᱤᱢ ᱾ | style="background: #ffdddd" |ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ |- |2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱦᱤᱛᱜᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ |{{win}} |- | rowspan="2" |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=XBIZ Awards (2008) |url=http://www.imdb.com/event/ev0002080/2008/1/ |access-date=2020-04-14 |website=IMDb}}</ref> |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞᱡᱤᱵᱤᱴᱤ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | align="center" |ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱾ | style="background: #ffdddd" |ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ |- |ᱜᱚᱭᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ |''ᱱᱮᱠᱰ ᱯᱮᱥᱤᱼ'' ᱫᱟ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱨᱤᱰ (2007) |ᱴᱟᱢ ᱪᱮᱥ ᱾ | style="background: #ffdddd" |ᱱᱳᱱᱤᱱᱤ ᱾ |- |} == ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == === ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ === {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Official website * Carlo Masi at IMDb  * Carlo Masi at the Internet Adult Film Database [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]] h86lu3fdzvhzq5d3lrltani9vu98203 ᱡᱟᱠ ᱥᱢᱤᱛᱷ 0 23735 198268 198072 2026-09-24T06:38:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198268 wikitext text/x-wiki   '''ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱗᱖) '''ᱡᱚᱠ ᱥᱟᱵᱽᱵᱚᱛ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ , ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ , ᱨᱳᱞᱼᱯᱚᱞᱮᱢ ᱜᱮᱢ ᱨᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱤᱨᱟᱭᱩᱠᱩᱡ ᱱᱤᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ, ᱰᱤ.ᱥᱤ.|ᱳᱣᱟᱥᱴᱤᱝᱴᱚᱱ ᱰᱤ ᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱯᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱣᱮᱜᱟᱱ ᱢᱮᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱣᱮᱜᱚᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱤᱭᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱮᱯᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ennies-2011">{{Cite web |title=2011 Noms and Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2011-nominees-and-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213085352/http://diehardgamefan.com/2011/12/26/diehard-gamefans-2011-tabletop-gaming-awards/ |archive-date=February 13, 2019 |access-date=March 12, 2019 |website=[[ENnie Awards]]}}</ref> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱟᱨ == ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱰᱠᱳᱨ ᱯᱳᱨᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Baumann |first=Ken |date=July 24, 2014 |title=Basement Magic: Notes From a New D&D Player & An Interview With Zak Smith |url=http://thefanzine.com/basement-magic-notes-from-a-new-dd-player-an-interview-with-zak-smith/ |access-date=May 28, 2019 |website=TheFanzine.com}}</ref><ref>{{Cite web |last=Veselka |first=Vanessa |author-link=Vanessa Veselka |date=October 6, 2014 |title=The Best Monster |url=https://medium.com/matter/the-best-monster-38461c5cbbf1 |access-date=May 28, 2019 |website=[[Medium (website)|Medium.com]]}}</ref> ᱥᱢᱤᱛ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱚᱯᱷ ᱢᱳᱰᱟᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ , ᱩᱭᱴᱤᱱᱤ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱟᱢ ᱳᱵᱷᱤᱠᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱤ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱾<ref>{{Cite web |year=2004 |title=The Collection &#124; Zak Smith (American, born 1976) |url=http://www.moma.org/collection/artist.php?artist_id=28814 |access-date=April 19, 2019 |publisher=[[Museum of Modern Art|MoMA]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2005 |title=Girls in the Naked Girl Business: Sawa |url=https://whitney.org/artists/9266 |access-date=July 25, 2019 |website=[[Whitney Museum of American Art]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2004 |title=Pictures of What Happens on Each Page of Thomas Pynchon's Novel, Gravity's Rainbow |url=https://walkerart.org/collections/artworks/pictures-of-what-happens-on-each-page-of-thomas-pynchons-novel-gravitys-rainbow |access-date=July 25, 2019 |website=[[Walker Art Center]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |year=2007 |title=Girls in the Naked Girl Business: Sasha Grey |url=https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080831/https://www.saatchigallery.com/artists/artpages/zak_smith_girls_sascha.htm |archive-date=March 8, 2019 |access-date=March 7, 2019 |website=[[Saatchi Gallery]]}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨᱴᱥᱤᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.latimes.com/entertainment/arts/miranda/la-et-cam-moment-of-friday-artist-zak-smith-metal-band-celtic-frost-20140703-column.html|title=Moment of Friday: Zak Smith picks the metal-est song in the world|last=Miranda|first=Carolina A.|date=July 4, 2014|work=[[LA Times]]|access-date=April 19, 2019}}</ref> [[ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ|ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱨᱮᱰᱮᱨᱤᱠᱥ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱨᱟᱭᱡᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Featured Works [http://www.fredericksfreisergallery.com/artists/zak-smith Fredericks & Freiser Gallery] Retrieved February 28, 2019.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>YABLONSKY, LINDA. "Punk Portraitist: On the Backs of Photographs, Zak Smith Plays with Slick Surfaces to Make Likenesses of Surprising Detail and Depth." ''ARTNews'', vol. 102, no. 8, Sept. 2003, p. 96.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱨᱤᱯᱟᱨᱥ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱱᱟᱠᱮᱰ ᱜᱟᱨᱞ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾<ref>Kley, Elisabeth. "Zak Smith." ''ARTNews'', vol. 104, no. 11, Dec. 2005, pp. 146–47. </ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ' ᱯᱮᱠᱪᱟᱨᱥ ᱥᱳᱭᱤᱝ ᱦᱳᱭᱟᱴ ᱦᱚᱯᱮᱱᱥ ᱚᱱ ᱮᱰᱤᱣ ᱯᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱴᱟᱢᱟᱥ ᱯᱮᱝᱪᱚᱱ ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ' ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱜᱨᱟᱵᱷᱴᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱤᱱᱵᱳ ' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ 760 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱚᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ'' ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱭᱴᱤᱱᱤ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱠᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Woods, Chris. "Gravity's Rainbow Illustrated: One Picture for Every Page." ''Chicago Review'', vol. 53, no. 2, Autumn, 2007, pp. 202-205,245''.''</ref> == ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ [[ᱞᱚᱥ ᱮᱧᱡᱮᱞᱥ|ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱢᱮᱱᱰᱤ ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.vice.com/read/zak-loves-mandy-0003000-v19n10|title=Zak Loves Mandy|last=Kane|first=Kimberly|date=October 16, 2012|work=[[Vice (magazine)|VICE]]|access-date=January 5, 2015|archive-date=September 26, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926203630/http://www.vice.com/read/zak-loves-mandy-0003000-v19n10|url-status=dead}}</ref> ᱥᱢᱤᱛ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.artnet.com/magazineus/features/trice/trice10-15-07.asp|title=Anarchy in the U.K.|last=Trice|first=Emilie|date=October 15, 2007|work=[[artnet]].de|access-date=January 5, 2015|quote=This month, the 31-year-old artist, anarchist and porn star has a solo show at Fred in London.}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/20973/1/stoya-selects-zak-smith|title=Stoya selects Zak Smith|last=Tsjeng|first=Zing|date=July 28, 2014|work=[[Dazed & Confused (magazine)#Dazed Digital|Dazed Digital]]|access-date=January 5, 2015|quote=The self-described anarchist landed his monumental page-for-page artistic interpretation of Gravity's Rainbow in the Whitney Biennal at 28, then landed his first adult film role in Barbed Wire Kiss.}}</ref><ref name="sff-interview">{{Cite web |last=Hellings |first=David Paul |date=September 13, 2015 |title=An Interview with Zak S |url=https://www.sffworld.com/2015/09/an-interview-with-zak-s/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302024518/https://www.sffworld.com/2015/09/an-interview-with-zak-s/ |archive-date=March 2, 2019 |access-date=March 1, 2019 |website=SFF World}}</ref> == ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ == ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ, ᱣᱤᱡᱚᱨᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱠᱚᱥᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱡᱚᱱ ᱮᱸᱰ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱᱥ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱢᱤᱛᱷᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="PolygonDnD">{{Cite web |last=Hall |first=Charlie |date=February 20, 2019 |title=Dungeons & Dragons publisher scrubs contributor from handbook amid abuse allegations |url=https://www.polygon.com/platform/amp/2019/2/20/18232181/dungeons-dragons-zak-smith-sabbath-abuse-accusations-players-handbook |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190228004142/https://www.polygon.com/platform/amp/2019/2/20/18232181/dungeons-dragons-zak-smith-sabbath-abuse-accusations-players-handbook |archive-date=February 28, 2019 |access-date=March 6, 2019 |website=[[Polygon (website)|Polygon]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thefandomentals.com/new-allegations-against-zak-smith-spotlight-rampant-harassment-in-the-rpg-industry/|title=New Allegations Against Zak Smith Spotlight Rampant Harassment In The RPG Industry|last=Arndt|first=Dan|date=15 February 2019|work=The Fandomentals|access-date=2019-04-24}}</ref><ref>{{Cite web |last=H |first=Brook |date=15 February 2019 |title=Tabletop RPG Community Boycotts Zak Smith |url=https://popcultureuncovered.com/2019/02/15/tabletop-rpg-community-snubs-zak-smith/ |website=Pop Culture Uncovered |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://411mania.com/games/wizards-of-the-coast-statement-dd-5e-contributor-zak-smith-abuse-allegations/|title=411MANIA|work=Wizards of the Coast Issues Statement About D&D 5E Contributor Zak Smith Following Abuse Allegations|access-date=4 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200704232630/https://411mania.com/games/wizards-of-the-coast-statement-dd-5e-contributor-zak-smith-abuse-allegations/|archive-date=July 4, 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://bleedingcool.com/games/dungeons-dragons-issues-a-statement-on-the-zak-smith-situation/|title=Dungeons & Dragons Issues a Statement on the Zak Smith Situation|last=Sheehan|first=Gavin|date=19 February 2019|work=Bleeding Cool News And Rumors|access-date=4 July 2020}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://comicbook.com/gaming/news/dungeons-and-dragons-zak-smith-statement/|title='Dungeons & Dragons' Releases Statement on Zak Smith|last=Hoffer|first=Christian|work=comicbook.com|access-date=4 July 2020|language=en}}</ref> ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨᱯᱤᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱮᱱᱮᱛ ᱦᱤᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱤᱜᱤᱞᱤ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱯᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱱᱚᱛᱮ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱳᱣᱟᱱᱵᱩᱠ ᱥᱮᱞᱯᱷ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ , ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱯᱮᱹᱡᱽ ᱮᱵᱤᱭᱩᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱮᱥᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱱᱟᱭ ᱮᱢᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱮᱞ ᱠᱳᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱤᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="PolygonDnD" /> ᱥᱢᱤᱛ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱨᱵᱤᱰ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱱᱦᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |date=13 February 2019 |title=The Statement |url=https://officialzsannouncements.blogspot.com/2019/02/the-statement.html |website=Official Z Announcements |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Smith |first=Zak |date=12 June 2019 |title=Im Suing |url=https://officialzsannouncements.blogspot.com/2019/06/im-suing.html |website=Official Z Announcements |language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.geeknative.com/69638/backlisted-rpg-designers-defamation-case-forces-ex-girlfriend-into-crowdfunding/|title=Backlisted RPG designer's defamation case forces ex-girlfriend into crowdfunding|last=Girdwood|first=Andrew|date=29 November 2019|work=Geek Native|access-date=4 July 2020}}</ref> == ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ == === ᱠᱟᱹᱨᱤ === * ''ᱡᱚᱠ'' ᱥᱤᱢᱤᱛᱼᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱜᱟᱨᱞᱥ (ᱱᱤᱭᱩᱨᱠᱼᱰᱤᱵᱨᱤᱵᱩᱴᱮᱰ ᱟᱨᱴ ᱯᱨᱚᱵᱤᱥᱟᱨᱥ 2005) ᱾ * ᱛᱟᱢᱟᱥ ᱯᱮᱱᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱱᱳᱵᱷᱮᱞ ᱜᱨᱟᱵᱷᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱤᱱᱵᱳ (Novel/illustration) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 0ᱼ9773127ᱼ9ᱼ8 ᱾ * We did Porn: ᱢᱮᱢᱚᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱣᱝᱥ ᱾ (ᱯᱳᱨᱴᱟᱞᱮᱱᱰ , ᱳᱨᱮᱜᱚᱱ , ᱴᱤᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ , 2009) ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9802436ᱼ8ᱼ0 * ᱫᱟ ᱳᱣᱟᱨᱥᱴ ᱵᱨᱮᱯᱯᱷᱟᱥᱴ (ᱥᱤᱞᱟᱥᱴᱨᱟᱴᱟᱨ) ᱪᱤᱱ ᱢᱤᱭᱵᱷᱤᱞᱚ ᱟᱠᱷᱟᱥᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ 2016ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-1-6177548-6-9|978ᱼ6177548ᱼ6ᱼ9 ᱾]] === ᱟᱨ ᱯᱤ ᱡᱤ === * ᱵᱷᱳᱨᱱᱦᱟᱭᱤᱢᱼ ᱫᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱮᱴ (ᱞᱟᱢᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2011  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9ᱼ5259042ᱼ4ᱼ6 ᱾ * ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ (ᱞᱚᱞᱟᱢᱮᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2014  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-9-5259046-0-4|978 - 9 - 5259046ᱼ0ᱼ4]] ᱾ * ᱰᱮᱛᱷ ᱯᱷᱨᱳᱥᱴ ᱰᱩᱢ (ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2014 ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] [[Special:BookSources/978-9-5259048-3-3|978 - 9 - 5259048ᱼ3ᱼ3 ᱾]] * ᱢᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ بلیو ᱢᱮᱰᱩᱥᱟ (Patrick Stuart ' s Satyr Press) 2016ᱼᱨᱮ ᱚᱞ ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978 - 0 - 9832437 - 5 * ᱯᱷᱨᱳᱥᱴᱵᱤᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱤᱞᱮᱴᱰ (ᱞᱚᱞᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱯᱷᱞᱟᱢ ᱯᱨᱤᱱᱮᱥᱮᱥ) 2018 ᱾  [[ISBN (identifier)|ᱟᱭᱹ ᱮᱥᱹᱵᱤᱹᱱ]] 978ᱼ9ᱼ5272380ᱼ2ᱼ8 ᱾ {| class="wikitable" ! width="6%" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ! width="17%" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾ ! width="47%" |ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾ ! width="29%" |ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾ |- | rowspan="2" |2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰ / ᱮᱠᱮᱥᱮᱥᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱾<ref name="ennies-2011"/> | rowspan="3" |''ᱵᱷᱳᱨᱱᱦᱟᱭᱤᱢᱼ ᱫᱟ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱤᱴ'' |- |ᱰᱟᱭᱦᱟᱨᱰ ᱜᱮᱢᱯᱷᱮᱱ |ᱴᱮᱵᱞᱮᱴᱳᱯ ᱜᱮᱢᱤᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ " ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱤᱢᱮᱭᱮᱱ ᱥᱮᱴᱤᱝ " ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="dgf-award-2011">{{Cite web |last=Lucard |first=Alex |date=December 26, 2011 |title=Diehard GameFAN's 2011 Tabletop Gaming Awards |url=http://diehardgamefan.com/2011/12/26/diehard-gamefans-2011-tabletop-gaming-awards/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190213084145/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2011-nominees-and-winners/ |archive-date=February 13, 2019 |access-date=March 16, 2019 |website=[[Diehard GameFan]] |quote=With ''Vornheim'' you are really getting two products in one: a dark urban fantasy setting where the skin on snakes used as books and a simple but effective city generation system. When you combine the two, you end up with a book that transcends game editions and provides a memorable backdrop for any gaming session.}}</ref> |- |2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱰ |" ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ "<ref name="indiecade-award-2012">{{Cite web |date=October 5, 2012 |title=IndieCade 2012 Indie Game Award Winners - The Complete List |url=https://indiegamereviewer.com/indiecade-2012-indie-game-award-winners-the-complete-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190301074800/https://indiegamereviewer.com/indiecade-2012-indie-game-award-winners-the-complete-list/ |archive-date=March 1, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=Indie Game Review}}</ref> |- |2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ |ᱤᱱᱰᱤ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱡᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |" ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ "<ref name="indie-rpg-award-2014">{{Cite web |year=2014 |title=Best Production, 2014 |url=http://www.indie-rpg-awards.com/2014/best_production.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160406102246/http://www.indie-rpg-awards.com/2014/best_production.shtml |archive-date=April 6, 2016 |access-date=March 16, 2019 |website=The Indie RPG Awards}}</ref> | rowspan="3" |''ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱾'' |- | rowspan="2" |2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ + ' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2015">{{Cite web |year=2015 |title=2015 ENnie Award Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503053518/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/ |archive-date=May 3, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref><ref name="bc-ennies-2015">{{Cite web |last=Helton |first=Christopher |date=August 1, 2015 |title=Bleeding Gen Con: Two Of The Best Four Days In Gaming |url=https://www.bleedingcool.com/2015/08/01/bleeding-gen-con-two-best-four-days-gaming/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151215202240/http://www.bleedingcool.com/2015/08/01/bleeding-gen-con-two-best-four-days-gaming/ |archive-date=December 15, 2015 |access-date=March 12, 2019 |website=[[Bleeding Cool]] |quote=The shocker of the awards was Zak Smith’s ''A Red & Pleasant Land'', published by Finnish small press publisher ''Lamentations of the Flame Princess'', winning 2 gold and 2 silver ''ENnies'', including Best Writing and Best Setting.}}</ref> |- |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱴᱤᱝ + ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ' ᱜᱳᱞᱰ ' ᱾<ref name="ennies-2015" /><ref name="bc-ennies-2015" /> |- | rowspan="2" |2016 ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱴᱳᱴᱳᱯᱷᱨᱤ + ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2016">{{Cite web |title=2016 ENnie Award Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/2016-ennie-award-winners/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190503163426/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2014-ennie-awards-nominees/2015-ennie-award-winners/2016-ennie-award-winners/ |archive-date=May 3, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref> | rowspan="2" |''ᱢᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱱᱤᱞᱩ ᱢᱮᱫᱩᱥᱟ'' |- |' ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱤᱞᱮᱴᱚᱨᱚᱱᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱾<ref name="ennies-2016" /> |- | rowspan="2" |2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾ | rowspan="2" |ᱤᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾ |ᱥᱚᱨᱮᱥ " ᱠᱟᱹᱨᱤᱼᱱᱚᱛᱤᱨᱚᱨᱚ + ᱥᱮᱴᱤᱝ + ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱾<ref name="ennies-2018">{{Cite web |year=2018 |title=2018 ENnie Noms and Winners |url=http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2018-nominations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190413043015/http://www.ennie-awards.com/blog/about-us/2018-nominations/ |archive-date=April 13, 2019 |access-date=February 28, 2019 |website=ENnie Awards}}</ref> | rowspan="2" |''ᱯᱷᱨᱳᱥᱴᱵᱤᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱴᱤᱞᱮᱴᱰ'' |- |" Best Monster / Adversary " ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱞᱰ ᱾<ref name="ennies-2018" /> |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * Zak Sabbath at IMDb * Zak Sabbath at the Internet Adult Film Database * rpggeek. com ᱨᱮ [https://www.rpggeek.com/rpgdesigner/39331/zak-smith-i ᱡᱚᱠ ᱥᱤᱢᱤᱛ]{{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱾ [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]] s45tio2atfwqi473gdjugz3xc9o5th2 ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱤ ᱒ 0 23878 198236 161389 2026-09-24T02:14:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198236 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱤ ᱒|image=Americanpie2.jpg|caption=Theatrical release poster|director=[[J. B. Rogers|James B. Rogers]]|producer=[[Chris Moore (film producer)|Chris Moore]]<br>Warren Zide<br>Craig Perry|screenplay=[[Adam Herz]]|story=Adam Herz <br>[[David H. Steinberg]]|based_on={{Based on|[[List of American Pie characters|Characters]]|Adam Herz}}|starring={{Plain list | * [[Jason Biggs]] * [[Shannon Elizabeth]] * [[Alyson Hannigan]] * [[Chris Klein (actor)|Chris Klein]] * [[Natasha Lyonne]] * [[Thomas Ian Nicholas]] * [[Tara Reid]] * [[Seann William Scott]] * [[Mena Suvari]] * [[Eddie Kaye Thomas]] * [[Eugene Levy]] }}|music=David Lawrence|cinematography=[[Mark Irwin]]|editing=Larry Madaras <br>Stuart H. Pappé|studio=[[LivePlanet]] <br> Zide/Perry Productions|distributor=[[Universal Pictures]]|released={{start date|2001|8|10}}|runtime=100 minutes<!-- 100m 06s --><ref>{{cite web|url=http://www.bbfc.co.uk/AVF169501|title=American Pie 2|website=British Board of Film Classification}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|language=English|country=United States|budget=$30 million<ref name="mojo" />|gross=$287.6 million<ref name="mojo">{{cite web |url= http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=americanpie2.htm |title= American Pie 2 (2001) |website= [[Box Office Mojo]] |access-date= 2018-11-17 }}</ref>}} ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱭ ᱒ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱥ ᱵᱤ. ᱨᱳᱡᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱢ ᱦᱟᱨᱡ ᱟᱨ ᱰᱮᱵᱤᱰ ᱮᱪ. ᱦᱟᱨᱡ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱣᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱭ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱭᱥᱚᱱ ᱵᱤᱜᱽᱥ, ᱥᱮᱱᱚᱱ ᱮᱞᱤᱡᱮᱵᱷᱮᱴ, ᱟᱞᱤᱥᱚᱱ ᱦᱟᱱᱤᱜᱟᱱ, ᱠᱨᱤᱥ ᱠᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱱᱟᱛᱟᱥᱷᱟ ᱞᱤᱭᱚᱱ, ᱴᱚᱢᱟᱥ ᱤᱭᱟᱱ ᱱᱤᱠᱚᱞᱟᱥ, ᱛᱟᱨᱟ ᱨᱤᱰ, ᱥᱤᱟᱱ ᱣᱤᱞᱤᱭᱚᱢ ᱥᱠᱚᱴ, ᱢᱮᱱᱟ ᱥᱩᱵᱟᱨᱤ, ᱮᱰᱰᱤ ᱠᱮ ᱴᱚᱢᱟᱥ, ᱟᱨ ᱭᱩᱡᱤᱱ ᱞᱤᱵᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮᱼᱡᱤᱢ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱳᱡ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱪ ᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱢᱚᱨᱚ ᱥᱟᱢᱩᱫᱥᱮᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱢᱚᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱤ ᱒ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ'' ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱤᱭᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ 14ᱹ5 ᱠᱳᱴᱤ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ 142 ᱠᱳᱴᱤ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ 30 ᱠᱳᱴᱤ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ 28ᱹ8 ᱠᱳᱴᱤ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱪᱟᱭᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ' ''ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ'' ᱳᱭᱮᱰᱤᱝ ' (2003) ᱾ == ᱯᱞᱚᱴ == ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱜᱳᱨᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱡᱤᱢ ᱞᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱢᱮᱭᱟᱨᱥ ᱠᱨᱤᱥ ᱳᱡᱮᱥᱴᱨᱮᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱞ ᱯᱷᱤᱱᱪ ᱥᱴᱤᱵᱷ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠ ᱢᱤᱥᱤᱜᱟᱱ ᱵᱤᱪ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱤᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱤᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢ ᱰᱮᱴ ' ᱢᱤᱥᱮᱞ ' ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱼᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱟᱢᱵᱳᱱ ᱯᱨᱳᱰᱤᱡᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱮᱢᱯ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱟᱡᱛᱮ ᱵᱳᱭᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱠᱮᱵᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱷᱤᱠᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱭᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱳᱡ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱤᱫᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱯᱮᱱ|ᱥᱯᱮᱱ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱞᱮᱥᱵᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫᱽ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱢ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱪ ᱩᱱᱤ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱤᱭᱤᱰ ᱯᱨᱳ ᱠᱚ ᱥᱮᱠᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱵᱟᱨ ᱢᱤᱫᱵᱟᱨ ᱦᱮᱱᱰᱡᱚᱵ ᱮᱢ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱳᱜᱱᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱱᱪ ᱟᱨ ᱡᱤᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱥᱮᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱᱳᱯᱷᱨᱤᱭ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱡᱤᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱜᱞᱩ ᱫᱚ ᱞᱩᱵᱨᱤᱠᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱪ ᱫᱚ ᱛᱚᱱᱚᱛᱨᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱯᱷᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱥᱴᱤᱯᱷᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱥᱩᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱯᱟᱴ ==   == ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱟᱱ == [[ᱨᱮᱫ:American_Pie_2_painters_house_west_view.JPG|thumb|200x200px|ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪᱼᱞᱤᱯᱷᱤᱱᱟᱹᱱᱟᱹᱱᱟᱹᱱᱟᱹᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱞᱟ ᱨᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|2}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱴ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱤᱥᱴ]] ifm82nz4w3o499w1ctupwagkj7l0m3o ᱜᱳᱣᱩᱲ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 25118 198229 161713 2026-09-24T00:59:06Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198229 wikitext text/x-wiki  {{Infobox university|name=University of Gour Banga|image_name=University of Gour Banga.svg|image_upright=.7|budget={{INRConvert|23.684|c}}<br />{{small|([[Fiscal year|FY]]2021–22 est.)}}<ref name=nirf_stud/>|mottoeng=''Keep Walking''|established={{circa|{{start date and age |2008}}}}|type=[[Public university]]|chancellor=[[Governor of West Bengal]]|vice_chancellor=Shanti Chhetry<ref>{{cite web|url=https://www.ugb.ac.in/vice-chancellor.php|title=University of Gour Banga}}</ref>|city=[[Malda City|Malda]]|state=[[West Bengal]]|country=India|academic_staff=88 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|students=2,743 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud>{{cite web |title=NIRF 2023 |url=https://www.ugb.ac.in/couch/uploads/file/Notice/univesity-of-gour-banga20230119-2023-submitted-data.pdf |publisher=University of Gour Banga}}</ref>|postgrad=2,471 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|doctoral=272 ({{small|2023}})<ref name=nirf_stud/>|campus=[[Urban areas|Urban]]|website={{Official url}}}} {| class="infobox vcard" |+ class="infobox-title fn org" id="5" style="font-size:125%;" |ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:University_of_Gour_Banga.svg|frameless]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱳᱴᱳ ᱾&nbsp;</div> | class="infobox-data" |''ᱪᱟᱞᱟᱣᱟ ᱾'' |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱴᱟᱭᱤᱯ ᱢᱮ ᱾ | class="infobox-data" |[[Public university|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ | class="infobox-data" |<abbr title="circa">ᱥᱤ ᱾</abbr><span style="white-space:nowrap;">2008 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ <span style="display:none"> (<span class="bday dtstart published updated">2008</span>)&nbsp;</span> &#x2009;</span> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |[[Higher education accreditation|ᱥᱟᱹᱵᱩᱫ ᱮᱢ ᱾]] | class="infobox-data" |[[National Assessment and Accreditation Council|ᱮᱱ ᱮ ᱮ ᱥᱤ ᱾]] |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱾</div> | class="infobox-data" |<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><div class="hlist"> * [[ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱹᱧᱡᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱤᱭᱩᱡᱤᱥᱤ ᱾]] * AIU ᱾ * ᱵᱤᱥᱤ ᱟᱭ ᱾ </div> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱾ | class="infobox-data" |23 , 684 ᱠᱳᱴᱤ (3ᱹ0 ᱠᱳᱴᱤ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) (2021ᱼ22 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ) &nbsp;<br /><ref name="nirf_stud" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱾ | class="infobox-data" |ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<span class="nowrap">ᱩᱯᱚᱼᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ</span> | class="infobox-data" |ᱥᱚᱱᱛᱤ ᱪᱮᱴᱨᱤ<ref><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation web cs1">[https://www.ugb.ac.in/vice-chancellor.php "University of Gour Banga"].</cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾</div> | class="infobox-data" |88 (<span style="font-size:85%;">2023</span>)<ref name="nirf_stud" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱯᱟᱹᱴᱷᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾ | class="infobox-data" |2,743 (<span style="font-size:85%;">2023</span>)<ref name="nirf_stud"><cite class="citation web cs1"><span class="cx-segment" data-segmentid="238">[https://www.ugb.ac.in/couch/uploads/file/Notice/univesity-of-gour-banga20230119-2023-submitted-data.pdf "NIRF 2023"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </span><span class="cx-segment" data-segmentid="239">University of Gour Banga.</span></cite></ref> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱯᱮᱥᱴᱜᱟᱨᱮᱡᱤᱭᱩᱴ ᱾ | class="infobox-data" |2,471 (<span style="font-size:85%;">2023</span>)<ref name="nirf_stud" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |<div style="display: inline-block; line-height: 1.2em; padding: .1em 0; ">ᱰᱤᱠᱟᱨᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱾</div> | class="infobox-data" |272 (<span style="font-size:85%;">2023</span>)<ref name="nirf_stud" /> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱴᱷᱟᱶ ᱾ | class="infobox-data adr" |<div class="locality" style="display:inline">[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ|ᱢᱟᱞᱰᱟ ᱾]]</div>, , , , ᱾<div class="state" style="display:inline">[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]</div>, , , , ᱾<div class="country-name" style="display:inline">ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱾</div><br /><templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="geo-inline"><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=University_of_Gour_Banga&params=24_59_01.40_N_88_08_09.47_E_region:IN-WB_type:edu <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">24. 59′′01.40′′N <span class="longitude">88′08′′09. 47′′E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">/ / ᱾&#x1C6B;&#x1C5A;&#x1C60;&#x20;&#x1C6B;&#x1C5A;&#x20;&#x1C7E;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">24 , 9837222ᱼ8389639ᱼ8189ᱼ8188ᱼ8187228ᱼ8387222ᱼ93893639ᱼ8388ᱼ89893639ᱹ8ᱼ8688ᱼ8137228ᱹ8ᱼ9388ᱼ9683ᱼ8184ᱼ8185ᱼ8186ᱼ8183ᱼ8384ᱼ8385ᱼ8383ᱼ8988ᱼ8174ᱼ8984ᱼ8134ᱼ8178ᱼ8ᱼ83596398ᱼ8304ᱼ8359439ᱼ838639ᱼ9384ᱼ9387228187ᱼ83837228ᱼ9187224ᱼ85837224ᱼ9188387248187248987224ᱹ8187287228988187</span><span style="display:none"> / <span class="geo">24.9837222; 88.1359639</span></span></span>]</span></span><indicator name="coordinates"><span id="coordinates">[[Geographic coordinate system|Coordinates]]: <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css"></templatestyles><span class="plainlinks nourlexpansion">[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=University_of_Gour_Banga&params=24_59_01.40_N_88_08_09.47_E_region:IN-WB_type:edu <span class="geo-default"><span class="geo-dms" title="Maps, aerial photos, and other data for this location"><span class="latitude">24°59′01.40″N</span> <span class="longitude">88°08′09.47″E</span></span></span><span class="geo-multi-punct">&#xfeff; / &#xfeff;</span><span class="geo-nondefault"><span class="geo-dec" title="Maps, aerial photos, and other data for this location">24.9837222°N 88.1359639°E</span><span style="display:none">&#xfeff; / <span class="geo">24.9837222; 88.1359639</span></span></span>]</span></span></indicator> |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱾ | class="infobox-data" |ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱾ |- ! class="infobox-label" scope="row" style="padding-right:0.65em;" |ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ | class="infobox-data" |<span class="url">[https://www.ugb.ac.in ᱳᱣᱟᱹᱰᱞᱩᱭᱴᱤᱵ. ᱤᱭᱩᱜᱵ. ᱮᱠ. ᱤᱱ]</span>[[File:OOjs_UI_icon_edit-ltr-progressive.svg|link=https://www.wikidata.org/wiki/Q7895470#P856|alt=Edit this at Wikidata|text-top|class=noprint|frameless|10x10px|ᱩᱭᱠᱤᱰᱟᱴᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱢᱮ ᱾]] |} [[Category:Articles using infobox university]] [[Category:Pages using infobox university with the image name parameter]] '''ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ XXVI ᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱤ ᱡᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ(ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱕᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱭᱜᱚᱧ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱢᱟᱞᱫᱟ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱾]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ(ᱡᱮᱞᱟ) ᱨᱮ ᱑ᱹ᱕᱐ ᱞᱟᱠᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ (ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱮᱱ ᱮᱭᱤᱪᱮᱪ ᱓᱔) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱤᱭᱩ ᱡᱤ ᱵᱤ) ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱮᱠᱴ XXVI ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸ ' ᱥᱩᱭᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱠᱮᱥᱮᱥ ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱫᱟ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱾]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱱᱼᱵᱟᱹᱨᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱥᱮᱥ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱮᱱᱚᱨᱚᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱴᱤᱣᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱞᱫᱟ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱾]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱭᱩᱡᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟᱼ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱮᱹᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱚᱯᱮᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱤᱥᱼᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱯᱚᱨᱯᱷᱮᱥᱟᱨ ᱥᱩᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱱᱫᱤᱭᱳᱯᱟᱫᱽᱫᱷᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱤᱥᱼᱪᱮᱝᱥᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱟᱟᱨ ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱛᱯᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱚᱛᱴᱳᱯᱟᱫᱽᱫᱷᱟᱭᱮ 2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱱ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱟᱨ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱜᱳᱯᱟ ᱫᱟᱛᱛᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱯᱚ ᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20120409204322/http://www.telegraphindia.com/1120308/jsp/siliguri/story_15226118.jsp#.UBU92vVQDIU VC of Gour Banga University resigns], ''[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]''. </ref> [[ᱨᱮᱫ:University_of_Gour_Banga.jpg|alt=|thumb|600x600px|ᱤᱭᱩᱡᱤᱵᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]] ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱟᱫᱚᱵᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱫᱽᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱡᱟᱫᱚᱵᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱢᱤᱨ ᱨᱚᱠᱠᱷᱤᱛᱚ ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="logo">{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1080621/jsp/siliguri/story_9440964.jsp|title=Varsity logo ready|date=2008-06-20|access-date=2008-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20110525222539/http://www.telegraphindia.com/1080621/jsp/siliguri/story_9440964.jsp|archive-date=25 May 2011|publisher=The Telegraph}}</ref>ᱨᱚᱠᱠᱷᱤᱛ ᱫᱚ ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱰᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢᱼᱵᱟᱹᱨᱥᱤᱫ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱗᱓᱒᱑᱐᱓ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ == === ᱥᱟᱥᱚᱱ === ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱛᱤ ᱪᱮᱴᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱼᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="background:#ffc; color:black" |+ class="nowrap" style="background:#fcc;" |ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥᱼᱪᱟᱱᱮᱞᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ !ᱮᱞ ! scope="col" |ᱧᱩᱛᱩᱢ |- |᱑ |ᱯᱟᱲᱦᱮᱫ ᱥᱩᱨᱟᱵᱷᱤ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ |- |᱒ |ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱜᱳᱯᱟ ᱫᱚᱛᱛᱚ |- |᱓ |ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱟᱪᱤᱱᱛᱭᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ |- |᱔ |ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱪᱟᱱᱫᱨᱚ ᱢᱤᱥᱨᱟ |- |᱕ |ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱥᱣᱟᱜᱟᱛᱟ ᱥᱮᱱ |- |᱖ |ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱪᱟᱱᱪᱟᱞ ᱪᱦᱟᱣᱫᱷᱩᱨᱤ |- |᱗ |ᱰᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱪᱮᱛᱛᱨᱤ |- |} === ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ === ᱜᱳᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=University of Gour Banga :: Malda :: West Bengal |url=http://www.ugb.ac.in/index.php |website=ugb.ac.in |access-date=2023-10-21 |archive-date=2023-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103012401/http://www.ugb.ac.in/index.php |url-status=dead}}</ref> * '''ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱷᱮᱞᱟᱠᱴᱤ''' ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱞᱠᱷᱟ , ᱫᱩᱨᱤᱵᱟᱱ ᱵᱤᱮᱫᱟᱹ , ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ , ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ , ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱩᱴᱨᱤᱥᱚᱱ , ᱵᱳᱴᱟᱱᱤ , ᱡᱩᱞᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱞᱡᱤ ᱾ * '''ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ' ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ''' ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ , ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ , ᱟᱨᱵᱤᱠ , ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ , ᱱᱟᱜᱟᱢ , ᱚᱛᱱᱚᱜ , ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ , ᱥᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ , ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤᱠᱥ , ᱥᱳᱥᱤᱣᱳᱞᱤᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ * '''ᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱼᱯᱷᱚᱠᱛᱟᱹᱨᱤᱼᱪᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱤᱢᱼᱞᱤᱭᱵᱨᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱼ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱾''' ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ , ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱚᱛᱛᱷᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ , ᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜᱽ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ === ᱥᱮᱞᱮᱫ === ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱫᱟ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱾]] [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{ᱢᱩᱬ|Category:Colleges affiliated to University of Gour Banga}} == ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ == === ᱥᱮᱞᱮᱫ === ᱚᱱᱢᱟᱱᱫᱨᱚᱜᱤᱭ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ (᱑᱐+᱒) ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱯᱳᱥᱴᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱥᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱢᱟ ᱾ === ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ === ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱨᱮᱰᱤᱴᱮᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱥᱤᱡᱤᱯᱤ ᱮ ᱜᱚᱱᱚᱝ 2.30 ᱥᱟᱶ ' ᱵᱤ ' ᱜᱨᱟᱰ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=UC111383 |url=http://web5.kar.nic.in/naac_ec/ShowPdf.aspx?Field1=University&Field2=University+of+Gour+Banga&Field3=Malda&Field4=WB&Field5=Cycle1&Field6=10266 |access-date=5 July 2017 |publisher=National Assessment and Accreditation Council }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ * ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ * ᱡᱟᱫᱚᱵᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ * ᱡᱚᱣᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ * ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ * ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ * ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ == * ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱳᱭᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ * [http://www.ugc.ac.in/ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱾] * [http://www.naac.gov.in/ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱟᱨ ᱮᱠᱨᱤᱰᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱾] {{Universities in West Bengal}}{{University of Gour Banga}}{{Authority control}} kh9lz9x7e16p4736rqdbvgyf5ddfsz3 ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ 0 25208 198310 133621 2026-09-24T11:46:13Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198310 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ | image = Dr. Srikumar Banerjee (cropped).jpg | alt = | caption = | birth_date = {{Birth date|df=y|1946|04|25}} | birth_place = | death_date = {{Death date and age|df=y|2021|05|23|1946|04|25}} | death_place = | citizenship = | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛ | fields = [[ᱢᱮᱴᱟᱨᱡᱤ]] | workplaces = [[Bhabha Atomic Research Centre]] (BARC)<br/>[[Department of Atomic Energy]] (DAE)<br/>[[Atomic Energy Commission of India]] (AECI) | alma_mater = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]] | doctoral_advisor = | academic_advisors = | doctoral_students = | notable_students = | known_for = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱣᱠᱞᱤᱭᱟᱨ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ | author_abbrev_bot = | author_abbrev_zoo = | influences = | influenced = | awards = [[ᱯᱟᱫᱢᱟ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱕)<br/>[[ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]] (᱑᱙᱘᱙) | signature = <!--(filename only)--> | signature_alt = | footnotes = }} '''ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ''' (᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱖ᱼ᱒᱓ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱑) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱮᱴᱟᱞᱚᱨᱡᱤᱠᱮᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Brief Profile of the Awardee awardee Dr Srikumar Banerjee |url=https://ssbprize.gov.in/content/Detail.aspx?AID=393 |access-date=24 May 2021 |publisher=CSIR Human Resource Development Group, New Delhi}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱟᱢᱩ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱢᱩᱼᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱼᱥᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱮ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱮᱴᱚᱢᱤᱠ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ) ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Dr Srikumar Banerjee |url=http://www.barc.gov.in/leaders/skb.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190825131026/http://barc.gov.in/leaders/skb.html |archive-date=25 August 2019 |access-date=4 September 2013 |publisher=[[Bhabha Atomic Research Centre]]}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱮᱴᱚᱢᱤᱠ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱮ ᱦᱳᱢᱤ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱪᱤᱨ ᱯᱟᱲᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱛᱟᱞᱚᱨᱡᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱱᱟᱵᱷᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱴᱮᱹᱠ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱝᱜᱟᱨᱡᱤᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱫᱼ᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/former-atomic-energy-commission-chairman-srikumar-banerjee-dead/articleshow/82877074.cms|title=Former Atomic Energy Commission chairman Srikumar Banerjee dead|work=The Economic Times|access-date=2021-05-25}}</ref> == ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱑᱙᱖᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱮᱠᱱᱤᱠᱚᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱟᱞᱚᱨᱡᱤᱠᱮᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱡᱤᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤ ᱴᱮᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱢᱮᱛᱟᱞᱚᱨᱡᱤ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱳᱭᱫᱽᱫᱷᱤᱠ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Srikumar Banerjee |url=http://insaindia.org/detail.php?id=N92-1085 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304030932/http://insaindia.org/detail.php?id=N92-1085 |archive-date=4 March 2016 |publisher=[[Indian National Science Academy]]}}</ref>ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭ ᱟᱭ ᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱚᱜᱯᱩᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱟᱞᱚᱨᱡᱤᱠᱮᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱡᱮᱨᱤᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱮ ᱯᱮ ᱮᱭᱤᱪ ᱰᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱡᱤᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱟᱥᱮᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ , ᱵᱨᱤᱴᱚᱱ , ᱤᱜᱽᱞᱮᱱᱰ , ᱥᱤᱱᱟᱥᱤᱱᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱠᱥᱼᱯᱟᱞᱟᱝᱠᱼᱱᱤᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱮᱴᱟᱞᱯᱷᱳᱨᱥᱪᱚᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱳᱦᱟᱭᱳ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ , ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱾ == ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ == ᱵᱮᱱᱟᱡᱤᱨᱤᱝ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱤᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱱᱛᱤ ᱥᱚᱨᱩᱯ ᱵᱷᱟᱛᱱᱟᱜᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱚᱥᱚᱢᱚᱨᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱾]] ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.outlookindia.com/article/Padma-Awards-2005/226328|title=Padma Awardees 2005|access-date=7 August 2014|publisher=Outlook India Magazine|archive-date=8 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808061839/http://www.outlookindia.com/article/Padma-Awards-2005/226328|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱤᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Annual Convocation |url=http://www.caluniv.ac.in/convocation-2012/hony_degrees.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528004638/http://caluniv.ac.in/convocation-2012/hony_degrees.htm |archive-date=28 May 2012 |publisher=[[University of Calcutta]]}}</ref> ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱥᱱᱟᱫᱤ , ᱵᱟᱝᱞᱟ , ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱥᱱᱟᱫᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱥᱱᱟᱫᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱮᱞᱳ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱰᱟᱭᱮ ᱦᱳᱢᱤ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱪᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱯᱷᱚᱥᱟᱨ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟ ᱮᱴᱚᱢᱤᱠ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱾ ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱰ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ|ᱟᱭ ᱟᱭ ᱴᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Srikumar Banerjee |url=http://www.iitkgp.ac.in/shownews.php?newsid=86 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140702042458/http://iitkgp.ac.in/shownews.php?newsid=86 |archive-date=2 July 2014 |publisher=[[IIT Kharagpur]]}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == <references group="" responsive="0"></references> == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ == * [https://web.archive.org/web/20150924033542/http://www.iitkgp.ac.in/top-awardees/causa1.php?Sl=83 ᱟᱭ ᱟᱭ ᱴᱤ ᱠᱷᱟᱨᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱟᱨᱤᱥ ᱠᱟᱣᱥᱟ ᱾] * [http://www.thehindu.com/news/national/srikumar-banerjee-takes-over-as-aec-chairman/article57524.ece ᱮᱭᱤᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱠᱛᱟᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾] * [http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/education/dr-srikumar-banerjee-appointed-as-cuk-chancellor/article3763768.ece ᱰᱚᱠᱟᱨ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱤ ᱤᱭᱩ ᱠᱮ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾] * ᱵᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱯᱨᱚᱠᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱟᱭᱵᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ {{SSBPST recipients in Engineering Science}} d4tf5tq9lh1d87b8r203xl9agkcmgal ᱠᱮᱱᱫᱮᱞ ᱟᱱᱫᱩᱡᱚᱨ 0 25824 198261 137107 2026-09-24T05:30:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198261 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱮᱱᱰᱮᱞᱟ ᱟᱱᱫᱩᱡᱚᱨ ᱡᱤᱢᱮᱱᱡᱽ''' (᱾{{IPA-es|kanˈdela anˈduxaɾ}}{{IPA-es|kanˈdela anˈduxaɾ}}Candela Andújar Jiménez ᱼ ᱡᱟᱱᱟᱢ 26 ᱢᱟᱨᱪ 2000ᱼᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱯᱟᱱᱤᱥ ᱯᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱳᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱚᱨᱤᱢᱤᱨᱤᱢᱟᱨ ڈویᱡᱤᱱ ᱠᱞᱵ ᱥᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱜᱼᱟ ᱾ {{IPA-es|kanˈdela anˈduxaɾ}} ᱩᱱᱤ <ref name="UEFA Profile">{{Cite web |title=UEFA Profile |url=http://es.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250092013/profile/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180807001513/https://es.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250092013/profile/index.html |archive-date=7 August 2018 |access-date=7 December 2017 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">. Archived from [http://es.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250092013/profile/index.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180807001513/https://es.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250092013/profile/index.html |date=2018-08-07 }} on 7 August 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">7 December</span> 2017</span>.</cite></ref> ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ dfkthbrxvk2d8ic3id57oe0t9q2o12c ᱠᱩᱞᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ 0 26195 198259 139514 2026-09-24T05:13:59Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198259 wikitext text/x-wiki {{Infobox river|name=ᱠᱩᱞᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=Kulik River (4) 01.jpg|image_size=|image_caption=|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|subdivision_name1=[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]|subdivision_type2=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]|subdivision_name2=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]|subdivision_type3=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]|subdivision_name3=[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ|subdivision_name5={{hlist|[[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ]]|[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ]]}} <!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length={{convert|360|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=[[ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ]]|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=[[ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]]|mouth_location=ᱜᱳᱫᱟᱜᱤᱨᱤ, [[ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]|mouth_coordinates={{coord|24|29|24|N|88|18|14|E|display=inline,title}}|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size={{Convert|20600|km2|mi2|abbr=on}}|tributaries_left=[[ᱛᱟᱝᱜᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ]], [[ᱱᱟᱜᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ]]|tributaries_right=[[ᱢᱮᱪᱤ ᱜᱟᱰᱟ]], [[ᱠᱚᱝᱠᱟᱭ ᱜᱟᱰᱟ]], [[ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ]], ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱽᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ|custom_label=|custom_data=|extra=}} '''ᱠᱩᱞᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web |date=2019-10-24 |title=Saving an indispensable river |url=https://www.thestatesman.com/supplements/nbextra/saving-indispensable-river-1502813977.html |access-date=2022-03-21 |website=The Statesman |language=en-US}}</ref>᱾ == ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ == ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ<ref>{{Cite web |title=Weekending with Storks at Kulik Bird Sanctuary |url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/71382/weekending-with-storks-at-kulik-bird-sanctuary |access-date=2022-03-21 |website=outlookindia.com |language=en |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528130323/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/71382/weekending-with-storks-at-kulik-bird-sanctuary |url-status=dead}}</ref>, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱮᱬᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, <ref>{{Cite web |title=bengal floods: 3 killed, road and rail links to north Bengal remain cut off {{!}} Kolkata News - Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/3-killed-road-and-rail-links-to-n-bengal-remain-cut-off/articleshow/60065016.cms |access-date=2022-03-21 |website=The Times of India |language=en}}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱹᱭ <ref name=":0">{{Cite web |date=2018-02-09 |title=N Dinajpur talks ways to save Kulick River |url=https://www.thestatesman.com/cities/n-dinajpur-talks-ways-save-kulick-river-1502582291.html |access-date=2022-03-21 |website=The Statesman |language=en-US}}</ref> ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱰᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱵᱽᱨᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ <ref name=":0" /> ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ == ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Thakurgaon people wait for bridge for years amid mounting sufferings |url=https://unb.com.bd/category/Special/thakurgaon-people-wait-for-bridge-for-years-amid-mounting-sufferings/85372 |access-date=2022-03-21 |website=unb.com.bd |language=English}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2018-09-05 |title=Endangered 'Nilgai' found in Thakurgaon |url=https://archive.dhakatribune.com/bangladesh/nation/2018/09/05/endangered-nilgai-found-in-thakurgaon |access-date=2022-03-21 |website=Dhaka Tribune}}</ref> ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ <ref>{{Cite web |title=People suffer as demand for a RCC bridge goes unheeded |url=https://unb.com.bd/category/Special/people-suffer-as-demand-for-a-rcc-bridge-goes-unheeded/57236 |access-date=2022-03-21 |website=unb.com.bd |language=English}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱩᱞᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Raja Tonkonath's Palace in ruins |url=https://bdnews24.com/media-en/2017/07/17/raja-tonkonaths-palace-in-ruins |access-date=2022-03-21 |website=bdnews24.com}}</ref>[[ᱨᱟᱡᱟ ᱴᱳᱱᱠᱳᱱᱟᱛᱷ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱟᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱤᱠ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱜᱟᱰᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== fjpk2y56fqz5qv9d4i2741i1sjs0hde ᱠᱚᱨᱱᱟᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱳᱨᱤ 0 26313 198241 140309 2026-09-24T03:36:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198241 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|name=ᱠᱚᱨᱱᱟᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱳᱨᱤ|image=Karanam malleshwari.png|fullname=ᱠᱚᱨᱱᱟᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱳᱨᱤ|birth_date={{birth date and age|1975|6|1|df=yes}}|birth_place=ᱵᱩᱥᱚᱵᱚᱱᱤᱯᱮᱴᱟ, ᱥᱨᱤᱠᱮᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|death_date=|death_place=|residence=ᱡᱚᱢᱩᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|country=ᱥᱤᱧᱚᱛ|sport=[[Olympic weightlifting|Weightlifting]]|event=|coach=ᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱰ ᱴᱟᱨᱟᱱᱮᱱᱠᱳ|medaltemplates={{MedalCountry | {{IND}} }} {{MedalCompetition|[[Weightlifting at the Summer Olympics|Olympic Games]]}} {{MedalBronze | [[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]] | [[Weightlifting at the 2000 Summer Olympics – Women's 69 kg| 69 kg]]}} {{MedalWorldChampionships}} {{MedalBronze|[[1993 World Weightlifting Championships|1993 Melbourne]]| 54 kg}} {{MedalGold|[[1994 World Weightlifting Championships|1994 Istanbul]]| 54 kg}} {{MedalGold|[[1995 World Weightlifting Championships|1995 Guangzhou]]| 54 kg}} {{MedalBronze|[[1996 World Weightlifting Championships|1996 Guangzhou]]| 54 kg}} {{MedalCompetition|[[Asian Games]]}} {{MedalSilver| [[1994 Asian Games|1994 Hiroshima]] | [[Weightlifting at the 1994 Asian Games – Women's 54 kg| 54 kg]]}} {{MedalSilver| [[1998 Asian Games|1998 Bangkok]] | [[Weightlifting at the 1998 Asian Games – Women's 63 kg| 63 kg]]}}|height=163 cm|hometown=}} '''ᱠᱚᱨᱱᱟᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱳᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 1 ᱡᱩᱱ 1975) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱧᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱳᱭᱟᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ|ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱾]] ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 1994 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱢᱟᱹᱱ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ|ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱟ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱞᱮᱥᱚᱨᱤ 1994 ᱟᱨ 1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 54 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 1993 ᱟᱨ 1996 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1994 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱛᱚᱱᱵᱚᱞᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯᱨᱩᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ 54 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱳᱭᱟᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯᱨᱮ 113 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱟᱞᱞᱮᱥᱚᱨᱤ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱳᱭᱟᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ 11 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱳᱱᱟ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/bronze-woman/210135|title=Bronze Woman|last=BISWAS|first=SOUTIK|date=2000-10-02|work=outlookindia|access-date=2017-08-25|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328231346/https://www.outlookindia.com/magazine/story/bronze-woman/210135|url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱞᱮᱥᱚᱨᱤ 1994 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ, 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱚ|ᱨᱟᱡᱤᱵ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱚᱛᱱᱟ]] ᱟᱨ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Padma Awards">{{Cite web |date=2015 |title=Padma Awards |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |access-date=21 July 2015 |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=23 June 2021 |title=Karnam Malleswari made first Vice-Chancellor of Delhi Sports University |url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2021/jun/23/karnam-malleswari-made-v-c-of-delhi-sports-varsity-2320264.html |access-date=13 August 2021 |website=The New Indian Express}}</ref> 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱰᱤᱱᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱞᱮᱥᱚᱨᱤ "ᱥᱱᱟᱪ" ᱨᱮ 110 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ "ᱠᱞᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱡᱟᱨᱠ" ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ 130 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ 240 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="time">Ganguly, Meenakshi (27 December 2000) [https://web.archive.org/web/20130105183659/http://www.time.com/time/world/article/0%2C8599%2C2054437%2C00.html Conversations: 'I Did What I Could For My Country']. ''Time''</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱨᱳᱧᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=24 July 2021 |title=Tokyo Olympics: Karnam Malleswari reacts to Mirabai Chanu's silver |url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/tokyo-olympics-karnam-malleswari-reacts-to-mirabai-chanu-s-silver-101627132013969.html |access-date=13 August 2021 |website=Hindustan Times |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱷᱮᱞᱮᱴᱤᱯᱷᱴᱟᱨ, ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱯᱚᱫᱚᱠ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="time" /> == ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱚᱢᱚᱫᱟᱞᱚᱵᱞᱟᱥ ᱥᱳᱨ ᱵᱷᱳᱥᱚᱵᱱᱤᱯᱮᱴᱟᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱨᱱᱟᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/Karnam-Malleswari-The-woman-who-lifted-a-nation/article14504833.ece|title=Karnam Malleswari: The woman who lifted a nation|work=The Hindu|access-date=2017-08-25|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱞᱮᱥᱳᱲᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪ ᱱᱤᱞᱚᱢᱥᱮᱴᱤ ᱟᱯᱯᱚᱱᱱᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱞᱞᱮᱥᱳᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/Karnam-Malleswari-The-woman-who-lifted-a-nation/article14504833.ece|title=Karnam Malleswari: The woman who lifted a nation|work=The Hindu|access-date=2017-08-25|language=en}}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱦᱳᱨᱤᱴᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1990 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱟᱞᱞᱮᱥᱳᱲᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱳᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ 54 ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱳᱭᱟᱴᱼᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/bronze-woman/210135|title=Bronze Woman|work=outlookindia|access-date=2017-08-25|archive-date=2019-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190328231346/https://www.outlookindia.com/magazine/story/bronze-woman/210135|url-status=dead}}</ref> 2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱤᱭᱤᱥᱼᱪᱮᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/andhra-pradesh-governor-congratulates-karnam-malleswari/article34945014.ece|title=Andhra Pradesh Governor congratulates Karnam Malleswari|last=P.|first=Sujatha Varma|date=24 June 2021|work=The Hindu|access-date=12 August 2021|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ == 1994 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == eznsd7lfoc8n9d24phe3s84rfc66tet ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱦᱳᱥᱤᱱ 0 26348 198288 159175 2026-09-24T09:22:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198288 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱦᱳᱥᱤᱱ|image=Neumos Show.jpg|image_size=|Landscape=<!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->|alt=|caption=ᱢᱮᱦᱱᱟᱡᱽ ᱱᱤᱭᱚᱢᱚᱥ, ᱥᱤᱭᱮᱴᱞ, ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱚᱱ ᱨᱮ (᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑)|Birth_name=ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱦᱳᱥᱤᱱ|native_name_lang=ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ|birth_date={{birth date and age|1973|01|30|df=yes}}|birth_place=ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|Origin=India|Genre={{ublist|[[Indipop]]|[[Progressive Rock]]|[[Worldbeat]]}}|Occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ|Instrument=Vocals|Years_active=1996-ᱱᱤᱛ|Label=BMG Music,Zee Music,Mowlawner Records|website={{URL|www.mehnazmusic.com}}}} '''ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱦᱳᱥᱤᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 30 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ 1973) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱵᱮᱱᱟᱣᱝᱜᱤ ᱢᱮᱭ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡᱤᱭᱩᱴ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱯᱟᱱᱰᱤᱛ ᱵᱷᱟᱵᱷᱫᱤᱯ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱳᱭᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1988 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱭᱟᱢᱚᱠ ᱫᱟᱵᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ 1995 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱭᱟᱢᱚᱠ ᱫᱚᱵᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱮᱨᱟᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱳᱞ ᱵᱷᱚᱠᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 1996 ᱪᱮᱱᱮᱞ V ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Miss India">{{Cite news|url=http://archive.indianexpress.com/news/second-innings/487064|title=Second Innings|last=Banerjee|first=Debesh|date=9 July 2009|work=The Indian Express|access-date=26 July 2018}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.therecordmag.com/jan2007/indipop.htm |title=The Record Music Magazine (January 2007). "Indipop, pop, snap and crackle!". Retrieved 19 March 2013 |access-date=4 February 2024 |archive-date=18 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180318042956/http://www.therecordmag.com/jan2007/indipop.htm |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |title=Biswadeep Ghosh, 18 December 1996, 10 questions, Mehnaaz, Channel Vs Best Female Voice award winner, is poised to go international, Outlookindia.com. Retrieved 18 March 2013 |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202717 |access-date=4 February 2024 |archive-date=13 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130613031402/http://outlookindia.com/article.aspx?202717 |url-status=dead}}</ref>ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱱᱟ ᱦᱟᱭᱰᱮᱱ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱩᱛᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱱᱮᱵᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱼᱯᱟᱯ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ == 1996 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱼᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱚᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱭ ᱦᱩᱱ (ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱨᱤᱞᱤᱱ ᱰᱤᱥᱩᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ) ᱫᱟᱯᱟ ᱢᱮᱦᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱷᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20120803095112/http://old.bfi.org.uk/sightandsound/review/8 Rachel Malik (1996). "Fire". BFI Film Forever. Retrieved 11 March 2013]</ref> 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ 50 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱳᱣᱟᱡᱟ ᱢᱚᱥᱠᱩᱨᱟᱱ ᱠᱤ ᱾''(ᱮ ᱨᱤᱥᱚᱱ ᱴᱩ ᱥᱢᱤᱞᱮ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱵᱤ ᱮᱢ ᱡᱤ ᱢᱟᱞᱮᱭᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱳᱲᱟᱨ ᱟᱭᱵᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱮᱱᱫᱟ ᱥᱤᱱᱴᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱵᱚᱭᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱥᱟ ᱯᱮᱥᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="BombayBoys">'[http://beardscratchers.com/artist/ashutosh-phatak/release/bombay-boys?m=0b59a58e-fab8-449e-a84d-011378bcfbe8 "Bombay Boys by Ashutosh Phatak". Beardscratchers.com. Retrieved 18 March 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304073554/http://beardscratchers.com/artist/ashutosh-phatak/release/bombay-boys?m=0b59a58e-fab8-449e-a84d-011378bcfbe8 |date=4 March 2016 }}</ref>1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱰᱮᱵᱷ ᱵᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱯᱞᱤᱴ ᱳᱣᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱮᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱯᱞᱟᱭᱤ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱜᱨᱟᱢ ᱨᱚᱥᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱥᱮᱞ ᱦᱤᱪᱠᱚᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱭᱩ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱮᱡᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="You Are The Reason">[https://www.amazon.com/Yours-Truly-Air-Supply/dp/B00005JXQ6/ "Yours Truly" AirSupply, "You Are The Reason" (Featuring Mehnaz) (Album Version). Amazon Music. (2001). Retrieved 15 March 2013]</ref>1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱮᱢ ᱡᱤ ᱠᱨᱮᱥᱮᱱᱰᱳ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ 'ᱢᱳᱥᱟᱢ' ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱤᱱᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱱᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱰᱨᱤᱢᱠᱟᱪᱟᱨ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾''ᱥᱱᱤᱯ ᱢᱮ ᱾'', ᱥᱩᱱᱦᱤᱞ ᱥᱤᱯᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Snip">[https://itunes.apple.com/gb/album/dreamcatcher-snip-soundtrack/id392944801?i=392944866/ iTunes Preview (2000). Snip (OST), Various Artists. Universal Music India Pvt. Ltd. Retrieved 18 March 2013]</ref> <ref>[http://www.planetbollywood.com/music/Snip/index.html Mandeep Bahra, Music review of Snip, Planetbollyood.com. Retrieved 18 March 2013]</ref>2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱥᱯᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱯᱷᱟᱱ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱤᱭᱩ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱨᱮᱡᱚᱱ ᱚᱱ ᱤᱭᱳᱨᱥ ᱴᱨᱚᱞᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="You Are The Reason" /> ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ 2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ, ᱠᱳᱠ ᱵᱷᱤ ᱯᱮᱯᱥᱴᱟᱨ 2 ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=TNN (26 March 2003). "Channel V tie up for Popstars 2". The Economic Times, Indiatimes.com. Retrieved 15 March 2013 |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-03-26/news/27539098_1_vj-purab-popstars-pop-band/ |access-date=4 February 2024 |archive-date=18 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318013049/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2003-03-26/news/27539098_1_vj-purab-popstars-pop-band |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ 'ᱤᱭᱩᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱟᱡᱱᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20061119020103/http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/albumreview/3093.html Aelina, (November 14, 2006). "Sajnaa, Mehnaz". IndiaGlitz. Retrieved 12 March 2013]</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/mehnaz-all-set-for-comeback-with-latest-offering-sajnaa/1/180460.html/ Kimi Dangor (6 November 2006). Pops a new tune, Mehnaz all set for come back with latest offering "Sajnaa", IndiaToday.in. Retrieved 15 March 2013]</ref> == ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱩᱜᱤ ᱦᱟᱭ == 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱭᱟᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱰ ᱢᱚᱱᱩᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱦᱤᱸᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ <ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/From-Banoongi-Main-to-Manooghi-Hi/articleshow/4463132.cms/ Nicole Dastur (30 April 2009). "From Banoongi Main, to Manooghi Hi!". The Times of India. Retrieved 12 March 2013]</ref>᱾ <ref>{{Cite web |url=http://o.seattletimes.nwsource.com/html/musicnightlife/2008931133_sxsw290.html |title=Jonathan Zwickel (29 March 2009). "SXSW notebook: A Seattle writer encounters Seattle bands ... in Austin The Seattle Times." Retrieved Date 18 March 2013 |access-date=4 February 2024 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304001744/http://o.seattletimes.nwsource.com/html/musicnightlife/2008931133_sxsw290.html |url-status=dead }}</ref> ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱳᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢᱼᱚᱢᱚᱨᱤᱠ ᱨᱩᱠ ᱥᱚᱱᱛᱨᱚᱥᱤᱵᱤᱛᱚ ᱵᱟᱨᱰ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱭᱟᱴᱮᱞ ᱴᱟᱭᱚᱢᱥ ᱨᱮᱱ ᱡᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱡᱩᱭᱤᱠᱮᱞ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ 'ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱳᱭᱩᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ' ᱾ ᱢᱮᱦᱚᱱᱟᱡ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱩᱜᱤ ᱦᱟᱭ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱩ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱾ ᱢᱚᱱᱩᱜᱤ ᱦᱟᱭ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱭ ᱟᱨ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱫᱚ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱥᱩᱱᱤᱭᱟᱛᱟ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱴ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ "ᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱮᱠᱴ" ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Silence">{{Cite web |url=http://www.muzikreviews.com/reviews.php?ID=1707/ |title=Brian McKinnon (11 July 2011). Muzikreviews.com, Manooghi Hi. Silence. Retrieved 12 March 2013 |access-date=4 February 2024 |archive-date=17 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230217184558/http://www.muzikreviews.com/reviews.php?ID=1707/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Hi">[http://www.cdbaby.com/cd/manooghihi/ Manooghi Hi (2009). "Manooghi Hi". cdbaby.com. Retrieved 12 March 2013]</ref> 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱳᱯᱨᱳᱱᱟ ᱪᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱩᱨᱞᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱥᱤᱞᱤ ᱵᱞᱟᱠᱥᱤᱨ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱩᱫᱩ ᱯᱷᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.nola.com/music/index.ssf/2013/11/vocalist_mehnaz_hoosein_meets.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402090359/http://www.nola.com/music/index.ssf/2013/11/vocalist_mehnaz_hoosein_meets.html |archive-date=2 April 2015 |access-date=12 March 2015}}</ref> ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ ᱥᱚᱨᱳᱫᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰᱤᱭᱟᱹ ᱚᱥᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ (ᱥᱨᱤᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱨᱤ ᱥᱤᱵᱟᱨᱛᱷ, ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ᱢᱮᱠᱞᱤᱟᱱ, ᱢᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱠᱤᱱᱠᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱤᱢ ᱜᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱦᱱᱟᱡ ᱯᱮᱭᱟᱱᱚᱥᱚᱠ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱥᱤᱵᱟᱨᱛᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱨ ᱟᱨᱞᱤᱱᱥ ᱡᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱤᱡ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.glidemagazine.com/134815/new-orleans-jazz-fest-5215-saturday-elton-john-jerry-lee-lewis/Leslie Michele Derrough (2 May 2015). Retrieved 3 May 2015]</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == q5p39w2p4a69em6g8oqrdbkvkl4157e ᱡᱳᱱᱤᱛᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ 0 26692 198272 146863 2026-09-24T07:17:01Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198272 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|Name=ᱡᱳᱱᱤᱛᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|image=Jonita44.jpg|caption=ᱜᱟᱱᱫᱫᱷᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ|image_size=200px|Birth_name=|birth_date={{Birth date and age|1989|10|23}}|birth_place=ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|Occupation={{hlist|Singer|[[Playback singer]]}}|Instrument={{hlist|Vocals|keyboard}}|Years_active=2011–ᱱᱤᱛ|website={{URL|jonitagandhi.com}}|module={{Infobox YouTube personality|embed=yes | channel_display_name = jonitamusic | channel_name = jonitamusic | name = Jonita Gandhi | years_active = 2010–present | genre = | subscribers = 1.11 Million | views = 178.90 Million | stats_update = 12 July 2023<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/user/jonitamusic/about|title=jonitamusic - YouTube|website= [[YouTube]]|access-date=8 September 2022}}</ref> | network = | silver_button = | silver_year = | gold_button = | gold_year = | diamond_button = | diamond_year = | ruby_button = | ruby_year = }}}} '''ᱡᱳᱱᱤᱛᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 23 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ, 1989) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 May 2019 |title="Singing for a Bollywood number is a big deal", says Jonita Gandhi |url=https://www.freepressjournal.in/cmcm/singing-for-a-bollywood-number-is-a-big-deal-says-jonita-gandhi |website=Free Press Journal}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jetelina |first=Margaret |date=18 July 2017 |title=Jonita Gandhi highlights Canada's #BollywoodMonster Mashup this weekend |url=https://canadianimmigrant.ca/living/culture/jonita-gandhi-highlights-canadas-bollywoodmonster-mashup-this-weekend |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180716070705/http://canadianimmigrant.ca/living/culture/jonita-gandhi-highlights-canadas-bollywoodmonster-mashup-this-weekend |archive-date=16 July 2018 |access-date=24 March 2022 |website=Canadian Immigrant}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]][[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]], ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ,[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱜᱩᱡᱨᱟᱴᱤ]],[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]],[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱫᱟ ᱵᱨᱮᱠᱚᱯ ᱥᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱴᱮᱞ ᱢᱟᱱᱫᱷᱤᱞ, ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱟ ᱟᱨ ''ᱟᱨᱵᱤ ᱠᱩᱛᱷᱩ'' ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="tele">{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/from-a-youtube-sensation-to-a-bolly-playback-toronto-girl-jonita-gandhi-sings-to-t2/cid/210552|title=From a YouTube sensation to a Bolly playback, Toronto girl Jonita Gandhi sings to t2|date=27 February 2014|work=The Telegraph India.com|access-date=13 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20211022075549/https://www.telegraphindia.com/entertainment/from-a-youtube-sensation-to-a-bolly-playback-toronto-girl-jonita-gandhi-sings-to-t2/cid/210552|archive-date=22 October 2021}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Punjabi Wave: How Diasporic Canadian Artists Are Redefining Global Music {{!}} Billboard Canada |url=https://ca.billboard.com/music/punjabi-music |access-date=2023-11-13 |website=ca.billboard.com |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Jonita Gandhi {{!}} Billboard Canada |url=https://ca.billboard.com/tag/jonita-gandhi |access-date=2023-11-13 |website=ca.billboard.com |language=en}}</ref> == ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=15 July 2021 |title=People confuse my surname with Gujarati, but I am a Punjabi: Jonita Gandhi |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/people-confuse-my-surname-with-gujarati-but-i-am-a-punjabi-jonita-gandhi/articleshow/84444845.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215162458/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/music/people-confuse-my-surname-with-gujarati-but-i-am-a-punjabi-jonita-gandhi/articleshow/84444845.cms |archive-date=15 February 2022 |access-date=15 February 2022 |website=The Times of India}}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱟᱢᱯᱴᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="theh">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-voice-that-touched-big-bs-heart/article4018718.ece|title=A voice that touched Big B's heart|date=21 October 2012|work=The Hindu.com|access-date=13 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116000952/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-voice-that-touched-big-bs-heart/article4018718.ece|archive-date=16 January 2017}}</ref><ref name="bton">{{Cite news|url=https://m.bramptonguardian.com/community-story/4468868-bollywood-crooner-from-brampton-enroute-to-stardom|title=Bollywood crooner from Brampton en route to stardom {{!}} BramptonGuardian.com|last=Panjwani|first=Radhika|date=16 April 2014|work=BramptonGuardian.com|access-date=26 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217185444/http://m.bramptonguardian.com/community-story/4468868-bollywood-crooner-from-brampton-enroute-to-stardom|archive-date=17 February 2017|language=en-CA}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱥᱤᱥᱤᱥᱳᱜᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.mississauga.com/whatson-story/7468223-bollywood-is-a-roller-coaster-ride-says-mississauga-s-jonita-gandhi/|title=Bollywood is a roller-coaster ride, says Mississauga's Jonita Gandhi|last=Khalil|first=Nouman|work=[[The Mississauga News]]|access-date=July 26, 2018|archive-date=July 26, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180726041853/https://www.mississauga.com/whatson-story/7468223-bollywood-is-a-roller-coaster-ride-says-mississauga-s-jonita-gandhi/|url-status=dead}}</ref> ᱴᱟᱨᱱᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱚᱱ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱳᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱚᱱᱴᱮᱨᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱵᱷᱤ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱡᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Winter 2015 |url=https://www.ivey.uwo.ca/alumni/stay-connected/intouch/archive/winter-2015/ |access-date=4 August 2022 |website=Ivey}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱛᱚᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="ndtv">{{Cite web |date=8 July 2013 |title=Jonita Gandhi: Lucky my first Bollywood song for Shah Rukh Khan-starrer |url=http://movies.ndtv.com/music/jonita-gandhi-lucky-my-first-bollywood-song-for-shah-rukh-khan-starrer-389250 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130712050210/http://movies.ndtv.com/music/jonita-gandhi-lucky-my-first-bollywood-song-for-shah-rukh-khan-starrer-389250 |archive-date=12 July 2013 |access-date=13 July 2014 |publisher=NDTV.com}}</ref><ref name="theh"/> == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == [[ᱨᱮᱫ:Jonita_Gandhi_performs_at_Aurora,_IIIT_Gwalior_(2018).jpg|thumb|[[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ|ᱜᱳᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱛᱟᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱟᱡᱯᱮᱭᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱤᱠ ᱛᱚᱛᱩᱛᱚᱱᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡᱟᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱳᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ]] ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱡᱩᱭᱟᱹᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱼᱟ ᱾ 16 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱟᱰᱤᱟᱱ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱱᱰ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱰᱮᱢᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱠ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Citation|title=Exclusive JONITA GANDHI Interview {{!}} In Conversation with Amin Dhillon (Ep. 5)}}</ref> ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨᱮᱞ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱤᱱᱫᱤᱼᱯᱷᱞᱤᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱯᱟᱱᱤ ᱫᱟ ᱨᱚᱝ'', ''ᱛᱩᱡᱦᱠᱳ ᱡᱳ ᱯᱟᱭᱟ''<nowiki/>', ᱛᱩᱢ ᱦᱤ ᱦᱳ', ᱥᱩᱦᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛ, ''ᱤᱭᱮ ᱦᱳᱱᱥᱞᱟ''<nowiki/>' ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ndtv"/> ᱥᱩᱱᱩ ᱱᱟᱜᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ, ᱤᱭᱩᱠᱮᱹᱹ, ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱤᱥᱚᱞᱼᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ,''ᱠᱟᱦᱟᱱ ᱦᱩᱱ ᱢᱮ'' ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱚᱞᱳᱥᱤᱵᱷ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="ibn">{{Cite web |date=5 February 2014 |title=My efforts have paid off with 'Highway', says singer Jonita Gandhi |url=http://ibnlive.in.com/news/my-efforts-have-paid-off-with-highway-says-singer-jonita-gandhi/450139-8-66.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140307032558/http://ibnlive.in.com/news/my-efforts-have-paid-off-with-highway-says-singer-jonita-gandhi/450139-8-66.html |archive-date=7 March 2014 |access-date=13 July 2014 |publisher=IBN Live.in.com}}</ref> ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱮ ᱟᱨ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱛᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱨᱦᱟᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱳᱣᱟᱱ ᱦᱟᱨᱴ' ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱫᱚᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱤᱢᱼᱥᱩᱞᱟᱭᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱤ ᱚᱱᱯᱚᱞᱜᱰ ᱚᱢᱤᱛ ᱛᱨᱤᱵᱮᱫᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="news">{{Cite web |title=Jonita Gandhi sings on the tunes of AR Rahman in the upcoming Bollywood film 'Highway' |url=http://www.newswala.com/Entertainment-News/Jonita-Gandhi-sings-on-the-tunes-of-AR-Rahman-in-the-upcoming-Bollywood-film-Highway-56755.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714014205/http://www.newswala.com/Entertainment-News/Jonita-Gandhi-sings-on-the-tunes-of-AR-Rahman-in-the-upcoming-Bollywood-film-Highway-56755.html |archive-date=14 July 2014 |access-date=13 July 2014 |publisher=News Wala.com}}</ref> 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱡᱳᱱᱤᱛᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱴᱟᱨᱯᱚᱞᱥ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱛᱮᱨᱮ ᱡᱟᱢᱤᱱ ᱯᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ <ref>{{Cite news|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/now-shankar-mahadevan-turns-mentor-for-child-singers-on-reality-show-taare-zameen-par-along-with-tony-kakkar-and-jonita-gandhi/articleshow/78625431.cms|title=Now, Shankar Mahadevan turns mentor for child singers on reality show Taare Zameen Par, along with Tony Kakkar and Jonita Gandhi|date=13 October 2020|work=[[Mumbai Mirror]]|access-date=6 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20201118133123/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/now-shankar-mahadevan-turns-mentor-for-child-singers-on-reality-show-taare-zameen-par-along-with-tony-kakkar-and-jonita-gandhi/articleshow/78625431.cms|archive-date=18 November 2020}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱷᱤᱜᱱᱮᱥ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱳᱣᱟᱠᱤᱝ/ᱴᱚᱠᱤᱝ ᱥᱴᱨᱟᱵᱮᱨᱤ ᱟᱭᱤᱥᱠᱨᱤᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱠᱚᱢᱚᱨ ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Movie debut of |first=Gandhi |date=26 February 2021 |title=Jonita Gandhi makes her acting debut; teams up with KK for a romantic drama |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jonita-gandhi-makes-her-acting-debut-teams-up-with-kk-for-a-romantic-drama/articleshow/81229571.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217172847/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jonita-gandhi-makes-her-acting-debut-teams-up-with-kk-for-a-romantic-drama/articleshow/81229571.cms |archive-date=17 February 2022 |access-date=18 February 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> 2023 ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱳᱱᱤᱛᱟ ᱟᱦᱚᱢᱮᱫᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱱ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-05-29 |title=IPL 2023 Final: Divine, Jonita Gandhi Entertain Fans During Innings Break After Sai Sudarshan's Show On Field |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/ipl-2023-final-divine-jonita-gandhi-entertain-fans-during-innings-break-after-sai-sudarshans-show-on-field-gt-vs-csk-match-live-article-100600999 |access-date=2023-06-04 |website=TimesNow |language=en}}</ref> == ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == {| class="wikitable sortable" !ᱥᱮᱨᱢᱟ !ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ !ᱱᱳᱴᱠᱚ !ᱥᱟ,ᱠᱷᱤ |-|{{TBA}} | style="background: #ffc;" |ᱪᱟᱞ/ᱠᱟᱛᱷᱟ† ᱥᱴᱨᱟᱵᱮᱨᱤ ᱟᱭᱤᱥᱠᱨᱤᱢ † | style="text-align:center" |ᱛᱟᱢᱤᱞ |ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ |<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jonita-gandhi-and-kks-walking/talking-strawberry-ice-cream-starts-with-puja/articleshow/81241322.cms|title=Jonita Gandhi and KK's Walking/Talking Strawberry Ice Cream starts with puja|date=27 February 2021|work=The Times of India|access-date=19 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213065244/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jonita-gandhi-and-kks-walking/talking-strawberry-ice-cream-starts-with-puja/articleshow/81241322.cms|archive-date=13 February 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=CR |first=Sharanya |date=26 February 2021 |title=Jonita Gandhi makes her acting debut; teams up with KK for a romantic drama |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jonita-gandhi-makes-her-acting-debut-teams-up-with-kk-for-a-romantic-drama/articleshow/81229571.cms |access-date=19 May 2022 |website=The Times of India |language=en}}</ref> |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == ssa1sxhcrwxoyg3gmtmgpx9ne9s2yr3 ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ 0 26764 198281 191441 2026-09-24T08:09:41Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198281 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ | image = File:Mala-Sinha (cropped).jpg | image_size = 200px | caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ | birth_name = ᱟᱞᱫᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ | birth_date = {{birth date and age|1936|11|11|df=y}} | birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | years_active = 1946–2000 | spouse = {{marriage|ᱪᱤᱰᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱞᱳᱦᱟᱱᱤ|1966}} | children = ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ | parents = }} ''''''ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ'''''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 11 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1936), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱛᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ 1950ᱼ60 ᱟᱨ 1970ᱼ70 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱳᱱ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱚ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱟᱛ ᱟᱜ ''ᱯᱤᱭᱟᱥᱟ'' (1957) ᱟᱨ [[ᱭᱚᱥ ᱪᱳᱯᱰᱟ|ᱭᱚᱥ ᱪᱳᱯᱲᱟ]] ''ᱫᱷᱩᱞ ᱠᱟ ᱯᱷᱩᱞ'' (1959) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'' (1958ᱼ8ᱼ8ᱼ5 ᱦᱨᱤᱭᱟᱞᱤ ᱳᱣᱟᱨ ᱨᱟᱥᱟᱛ),''ᱚᱱᱯᱚᱫ'' (1962ᱼ2ᱼ6ᱼ6ᱼ2ᱼ2ᱼ5 ᱜᱩᱢᱨᱟ, ''ᱵᱚᱦᱩᱨᱟᱱᱤ'' (1963ᱼ6ᱼ3 ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱠᱤ ᱜᱳᱰ ᱢᱮ),''ᱚᱱᱠᱷᱮᱱ'' , ᱰᱳ ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱱ (1968ᱼ1971ᱼ6ᱼ1971), ᱥᱟᱶᱛᱮ 100 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bollywoodhungama.com">{{Cite journal|date=13 March 2001|title=Trip down the memory lane with Mala Sinha|url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/03/13/2373/index.html|url-status=dead|journal=[[Screen (magazine)|Screen]]|publisher=[[Bollywood Hungama]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031174125/http://www.bollywoodhungama.com/features/2007/03/13/2373/index.html|archive-date=31 October 2011|access-date=26 August 2011}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱟᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱫᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱵᱷᱟ" ᱟᱨ "ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱴᱟᱨᱪ ᱵᱟᱦᱟᱨᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Bollywood celebs: Then and now |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-then-and-now/sonam-kapoor-wishes-papa-anil-kapoor-on-birthday-with-an-adorable-throwback-picture-calls-him-her-constant-support-system/photostory/72954488.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191225133400/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-celebs-then-and-now/sonam-kapoor-wishes-papa-anil-kapoor-on-birthday-with-an-adorable-throwback-picture-calls-him-her-constant-support-system/photostory/72954488.cms |archive-date=25 December 2019 |access-date=27 December 2019 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 February 2016 |title=Guru Dutt's 'Pyaasa' completes 58 years: Mala Sinha's character in this classic was ahead of her time |url=https://www.firstpost.com/bollywood/guru-dutts-pyaasa-completes-58-years-mala-sinhas-character-in-this-classic-was-ahead-of-her-time-2633122.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200723085058/https://www.firstpost.com/bollywood/guru-dutts-pyaasa-completes-58-years-mala-sinhas-character-in-this-classic-was-ahead-of-her-time-2633122.html |archive-date=23 July 2020 |access-date=27 December 2019}}</ref> ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ,ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ,[[ᱫᱮᱣ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ|ᱫᱮᱵ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚ]] ,ᱫᱟᱢᱨᱮᱱᱫᱚᱨ , ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ,[[ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ|ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ,ᱵᱤᱥᱵᱷᱟᱡᱤᱛ ,ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱠᱩᱢᱟᱨ ,[[ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ]] ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 1958 ᱠᱷᱚᱱ 1965 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ <ref>{{Cite web |title=Star of the week - MALA SINHA &#124; Bollywood Buzz - MAG THE WEEKLY |url=http://www.magtheweekly.com/detail/3357-star-of-the-week-mala-sinha |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129145535/http://www.magtheweekly.com/detail/3357-star-of-the-week-mala-sinha |archive-date=29 January 2020 |access-date=29 January 2020}}</ref> [[ᱣᱮᱭᱡᱽᱭᱚᱱᱛᱤᱢᱟᱞᱟ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, 1966 ᱠᱷᱚᱱ 1967 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 1968 ᱠᱷᱚᱱ 1971 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱚᱨᱢᱤᱞᱟ ᱴᱟᱜᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, 1972-73 ᱼᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱚᱱᱟ ᱱᱟᱱᱫᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱢᱮᱞᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱞᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱰᱟᱞᱫᱟ (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱵᱷᱮᱡᱤᱞᱤ ᱳᱭᱮᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱵ ᱱᱟᱡᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=10 less known facts about Mala Sinha-Features-Features & Events-Indiatimes Movies - Page3 |url=http://movies.indiatimes.com/Features-Events/Features/10-less-known-facts-about-Mala-Sinha/articleshow/msid-3696038,curpg-3.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100504045420/http://movies.indiatimes.com/Features-Events/Features/10-less-known-facts-about-Mala-Sinha/articleshow/msid-3696038,curpg-3.cms |archive-date=4 May 2010 |access-date=24 February 2014}}</ref> ᱫᱟᱨᱟᱢ , ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="glamsham.com">{{Cite web |title=Do you know Mala Sinha is Christian? |url=http://www.glamsham.com/movies/news/13/nov/11-news-do-you-know-mala-sinha-is-christian-111303.asp# |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180725153257/http://www.glamsham.com/movies/news/13/nov/11-news-do-you-know-mala-sinha-is-christian-111303.asp |archive-date=25 July 2018 |access-date=2 February 2018 |website=glamsham.com}}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥᱦᱚᱸ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, 1947 ᱠᱷᱚᱱ 1975 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ == ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱼ ᱡᱚᱭ ᱵᱳᱭᱥᱱᱳ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱞᱤᱞᱟ'', ''ᱡᱳᱜᱽ ᱵᱤᱣᱳᱜ'' ᱟᱨ ''ᱫᱩᱞᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨᱫᱷᱮᱱᱫᱩ ᱵᱳᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱳᱥᱚᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱞᱚ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱳᱢᱵᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱜᱤᱛᱟ ᱵᱚᱞᱤ|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱚᱞᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱤᱫᱟᱨ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱨᱝᱜᱤᱱ ᱨᱚᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱯᱨᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱫᱥᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱮᱠᱫᱟᱥᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱨᱤᱞᱚᱠ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱥᱟᱦᱩ ᱟᱜ ''ᱦᱟᱢᱞᱮᱴ ᱾'' ᱯᱨᱫᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱞᱟᱭ ᱵᱟᱛᱛᱤ ᱾''(ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱵᱚᱞᱨᱟᱡ ᱥᱟᱦᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱳᱥᱮᱨᱣᱟᱱᱼᱮᱼ ᱮᱰᱤᱞ', ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱚᱨᱚᱵ ᱢᱳᱫᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱷᱤᱨ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱦᱳᱜᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱥᱟᱭᱜᱟᱞ ᱟᱜ ᱫᱳᱥᱛᱳᱵᱷᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱢ ᱮᱱᱰ ᱯᱮᱱᱤᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱚ ᱥᱤᱱᱦᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱼᱵᱮᱛᱟᱣᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱡᱩᱠᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ == ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ == == ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ == ; ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱠᱚ * 2004ᱼ ᱥᱤᱠᱤᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱠᱤᱢ ᱥᱟᱢᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{Cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1040715/asp/siliguri/story_3496329.asp|title=Few facts about Bollywood's former heroine|date=15 July 2004|work=The Telegraph|access-date=25 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102091216/http://www.telegraphindia.com/1040715/asp/siliguri/story_3496329.asp|archive-date=2 November 2012|location=Calcutta, India}}</ref> * 2005 ᱼ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ (ꯅꯦᱯᱟᱞ) ᱼᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼᱢᱟᱭᱛᱤᱜᱚᱨ <ref>{{Cite web |title=&#124; Bollywood News &#124; Hindi Movies News |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/box-office-special-features/2005-lowest-openers-in-u-k/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302211816/http://www.bollywoodhungama.com/news/2005/07/11/5476/index.html |archive-date=2 March 2014 |access-date=24 February 2014 |website=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Outlook India Magazine Online- Read News India, Latest News Analysis, World, Sports, Entertainment &#124; Best Online Magazine India |url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/dev-anand-honoured-with-nepals-film-excellence-award/311139 |access-date=2024-02-19 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204090931/https://www.outlookindia.com/newswire/story/dev-anand-honoured-with-nepals-film-excellence-award/311139 |url-status=dead}}</ref> * 2013ᱼ ᱠᱮᱞᱵᱷᱤᱱᱟᱴᱟᱨ GR8! ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱞᱤᱯᱷᱟᱭᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ <ref>{{Cite web |title=IndianTelevisionAcademy.com |url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=77 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130411040344/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=77 |archive-date=11 April 2013 |access-date=24 February 2014 |publisher=IndianTelevisionAcademy.com}}</ref> * 2017ᱼ ᱮᱞᱡᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱰᱼᱢᱟᱭᱛᱤᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ <ref>{{Cite web |title=Nepal & Nepali |url=https://xnepali.net/tag/lg-film-award/ }}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2021ᱼᱫᱤᱱᱚ ᱢᱚᱱᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱚᱨ: ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ <ref>{{Cite web |title=Nana Patekar, Mala Sinha and others felicitated with Master Deenanath Mangeshkar Awards |url=https://zeenews.india.com/people/nana-patekar-mala-sinha-and-others-felicitated-with-master-deenanath-mangeshkar-awards-2413406.html/amp}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == 0y95rfia1mtbb1gr2sd48wwy8nd9tqm ᱜᱤᱛᱟ ᱠᱳᱲᱟ 0 26820 198226 152401 2026-09-24T00:35:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198226 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱜᱤᱛᱟ ᱠᱳᱲᱟ | image = | birth_date = ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱓ | birth_place = ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ, [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | office = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ | termstart = ᱑᱗ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙ | constituency2 = [[ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ]] | predecessor =[[ᱞᱚᱠᱷᱢᱚᱱ ᱜᱤᱞᱩᱣᱟ]] | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | spouse = [[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱳᱲᱟ]] (᱒᱐᱐᱔) | children = | nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] }} '''ᱜᱤᱛᱟ ᱠᱳᱲᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱢᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=News |first=India TV |last2=Kumar |first2=Raju |date=2024-02-26 |title=Geeta Koda, Congress party's lone Lok Sabha MP from Jharkhand, joins BJP {{!}} India News – India TV |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/geeta-koda-mp-from-singhbhum-quit-congress-to-join-bjp-latest-updates-india-bloc-madhu-koda-wife-lok-sabha-election-2024-02-26-918672 |access-date=2024-02-26 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref> ᱒᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Congress's lone Jharkhand MP Geeta Koda quits party, joins BJP |url=https://www.indiatoday.in/india/story/congress-jharkhand-mp-geeta-koda-quits-joins-bjp-singhbhum-seat-2507227-2024-02-26 |access-date=2024-02-26 |website=India Today |language=en}}</ref> ==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ== ᱠᱳᱲᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/ranchi/geeta-koda-becomes-member-of-cwp-steering-committee/story-x2ngnSRBylVVLz9IwPd8ZP.html|title=Geeta Koda becomes member of CWP steering committee|date=20 February 2017|website=Hindustantimes.com|accessdate=20 November 2018}}</ref><ref name="DNAIndia">{{cite news|title=Geeta Koda, the youngest MLA in Jharkhand assembly|url=http://www.dnaindia.com/india/report-geeta-koda-the-youngest-mla-in-jharkhand-assembly-1328078|accessdate=11 November 2017|work=Daily News and Analysis|date=27 December 2009}}</ref><ref name="Thaker">{{cite news|last1=Thaker|first1=Jayesh|title=Poll Power Trips Geeta Koda means business|url=https://www.telegraphindia.com/1141128/jsp/jharkhand/story_19097253.jsp|accessdate=11 November 2017|work=The Telegraph India|date=28 November 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/news/geeta-koda-the-youngest-mla-in-jharkhand-assembly-news-features-jm1j7Lgfabhsi.html|title=Geeta Koda, the youngest MLA in Jharkhand assembly|website=Sify.com|accessdate=20 November 2018|archive-date=15 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215212716/http://www.sify.com/news/geeta-koda-the-youngest-mla-in-jharkhand-assembly-news-features-jm1j7Lgfabhsi.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱳ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref name="Thaker" /> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱠᱳᱲᱟ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱠᱳᱲᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱢᱟᱦᱟᱡᱚᱱ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱤᱡ ᱠᱩᱢᱩᱴ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="hindustantimes.com"/> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱠᱳᱲᱟ, ᱜᱤᱛᱟ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱑᱔]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ]] fifiyc3kvav7ghhz4liqnqjbwjrrby9 ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 27149 198245 147378 2026-09-24T04:13:24Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198245 wikitext text/x-wiki {{Infobox station | name = ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | image_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱞᱳᱜᱳ | address = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|29.2052|78.9614|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}} | line = | other = ᱚᱴᱳ ᱥᱴᱮᱸᱰ | elevation = {{convert|237|m|ft}} | structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ) | platform = ᱓ | depth = | levels = | tracks = ᱔ | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | opened = | closed = | rebuilt = | electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | ADA = | code = {{Indian railway code | code = KPV | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱤᱡᱽᱡᱚᱛᱯᱩᱨ}} }} | owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] | status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = | map_type = India#India Uttarakhand | map_dot_label = ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | map_size = 300 | map_caption = ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | mapframe-caption = Interactive map | mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}} <!-- Only use S-rail/S-line Templates here, without start or end --> }} '''ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''KPV''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160118/2773064.html&ei=5kR498mO&lc=en-IN&s=1&m=465&ts=1453153041&sig=ALL1Aj4CzcHGsXy9dbtPwTUnGf1I_vOiTA |title=PM to flag off express train from Varanasi |website=WebIndia123 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411190515/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20160118/2773064.html%26ei%3D5kR498mO%26lc%3Den-IN%26s%3D1%26m%3D465%26ts%3D1453153041%26sig%3DALL1Aj4CzcHGsXy9dbtPwTUnGf1I_vOiTA |archivedate=2016-04-11 }}</ref><ref>{{cite web| url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/rawat-demands-expansion-of-rail-network-in-uttarkhand/846267| title=CM Rawat demands expansion of rail network in Uttarakhand| website=Outlook India| date=24 June 2014| access-date=13 April 2024| archive-date=28 July 2017| archive-url=https://web.archive.org/web/20170728155440/https://www.outlookindia.com/newswire/story/rawat-demands-expansion-of-rail-network-in-uttarkhand/846267| url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{IndiaRailInfo|᱑᱖᱔᱙}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱡᱽᱡᱚᱛᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] bhcmbvudrhx2a3qhxn2z4h741y4r9zb ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ 0 27234 198235 170134 2026-09-24T01:43:12Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198235 wikitext text/x-wiki {{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ | name = ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ | logo = Loksatta - Lokmanya Lokshakti Logo.gif | logo_size = 220px | image = LoksattaCover.jpg | image_size = 240px | caption = | type = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ | format = ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ | owners = ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ | founder = ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷ ᱜᱚᱭᱮᱝᱠᱟ | publisher = | editor = ᱜᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱵᱮᱨ | chiefeditor = | assoceditor = | maneditor = | newseditor = | managingeditordesign = | campuseditor = | campuschief = | opeditor = | sportseditor = | photoeditor = | staff = | foundation = ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ | political = | language = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] | headquarters = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] | sister newspapers = ''Lokrang'', ''Ravivar Vruttant'' (Sunday), ''Chaturang'', ''Vasturang'' (Saturday), ''Viva'' (Friday), ''Local Supplement'' (Tuesday–Saturday) | ISSN = | oclc = | website = {{url|http://www.loksatta.com}} | free = {{url|http://epaper.loksatta.com/}} }} '''ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱵᱟᱝᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ, ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱳᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱠᱥᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱚᱢᱱᱟᱛᱷ ᱜᱳᱭᱮᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱚᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=The Paper Of Courage Continues To Roar At 55|url=http://www.financialexpress.com/news/the-paper-of-courage-continues-to-roar-at-55/68171/2 |publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] |date=18 January 2003}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱠᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book| first= Robin |last=Jeffrey |author-link=Robin Jeffrey| title = India's newspaper revolution: capitalism, politics, and the Indian-language press, 1977-99| url = https://books.google.com/books?id=D2H7ByahsJ0C&q=Loksatta+&pg=PA211| date = 2000-04-12| publisher = C. Hurst & Co. Publishers| isbn = 978-1-85065-434-6| page = 221 }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱯᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book| last = Mehta| first = Satish| title = Marketing to Win: Designs and Campaigns to Achieve Market Dominance| chapter-url = https://books.google.com/books?id=uOOGwRBysdgC&q=Loksatta+newspaper&pg=PA310| date = 2009-05-14| publisher = Pearson Education India| isbn = 978-81-317-1382-2| page = 310| chapter = Re-modelling and Extending of the ''Lok Satta'' }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.newsepapers.com/indian/marathi/loksatta-epaper/ | title=Loksatta | publisher=NewsEpapers | access-date=13 January 2019 | archive-date=31 December 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181231235738/http://www.newsepapers.com/indian/marathi/loksatta-epaper/ | url-status=dead }}</ref> == ᱮᱰᱤᱴᱚᱨᱥ == ᱴᱤ. ᱵᱤ. ᱯᱟᱨᱵᱮᱴ<ref>{{cite news |title=Angry mob attacks Indian editor's home|url=http://www.facebook.com/pages/Loksatta/112687585409934|publisher=[[Facebook]] }}</ref> ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱯᱮᱱᱰᱥᱮ ᱮᱪ. ᱟᱨ. ᱢᱚᱦᱟᱡᱟᱱᱤ ᱮᱱ. ᱮᱱ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱷᱚᱨ ᱜᱳᱠᱷᱮᱞᱮ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱭᱮᱥᱣᱚᱸᱛ ᱜᱚᱰᱠᱟᱨᱤ<ref>{{cite news |last=D'Monte |first=Darryl |url=http://infochangeindia.org/governance/analysis/banning-the-majority-from-voting.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323002221/http://infochangeindia.org/governance/analysis/banning-the-majority-from-voting.html |url-status=usurped |archive-date=23 March 2012 |title=Banning the majority from voting |publisher=[[Infochange]] |date=October 2004}}</ref> ᱚᱨᱩᱱ ᱴᱤᱠᱮᱠᱚᱨ<ref>{{cite news |first=Saira |last=Menezes |title=Policing The Press |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?204577 |publisher=[[Outlook India]] |date=17 November 1997 |access-date=23 April 2024 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017125403/http://www.outlookindia.com/article.aspx?204577 |url-status=dead }}</ref> ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱮᱴᱠᱟᱨ<ref>{{cite news |title=For asking why a Shivaji statue, Loksatta Editor's home attacked |url=http://www.indianexpress.com/news/for-asking-why-a-shivaji-statue-loksatta-editors-home-attacked/319317/0 |newspaper=[[The Indian Express]] |date=2008-06-06 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kumar Ketkar |url=http://www.manase.org/en/maharashtra.php?mid=68&smid=23&pmid=9&id=928 |publisher=[[Maharashtra Navnirman Sena]] |access-date=19 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406155521/http://www.manase.org/en/maharashtra.php?mid=68&smid=23&pmid=9&id=928 |archive-date=6 April 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Editors meet Maharashtra Chief Minister on Dey's killing |url=http://www.thehindu.com/news/national/article2124064.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=2011-06-22}}</ref> ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱩᱵᱮᱨ == ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ == ᱦᱟᱨᱤ ᱟᱯᱴᱮ ᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱢ ᱠᱚᱠᱡᱮ ᱟᱛᱢᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱴᱮᱭ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱡᱚᱣᱟᱨ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱨ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱯᱚᱸᱪᱣᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱫᱤᱠᱷᱤᱛ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://www.navisakal.com/ '''Latest Marathi News''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411124458/https://www.navisakal.com/ |date=2021-04-11 }} ᱢᱩᱬ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ * [http://www.loksatta.com ''Loksatta'' official site] qt93n6den5t1xkzb40wl8jkm9127fu7 ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ 0 27602 198284 150599 2026-09-24T08:40:34Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198284 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | image = [[ᱨᱮᱫ:Manipur_University_main_gate.jpg|thumb|right|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ]] | motto = ᱫᱤᱭᱚ ᱭᱚᱱᱟ ᱯᱟᱨᱪᱚᱫᱟᱭᱟ | established = ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱐ | type = ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ | rector = ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ | head_label = [[Visitor]] | head = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ | chancellor = ᱴᱤ. ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱨᱟᱣ | vice_chancellor = ᱱᱚᱨᱚᱢ ᱞᱚᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ | faculty = ᱓᱗᱐<ref name=nirf_stud>{{cite web |title=NIRF 2021 |url=https://www.manipuruniv.ac.in/allbuni/ckfinder/userfiles/files/NIRF2021_MU.pdf|publisher=Manipur University}}</ref> | students = ᱕,᱒᱖᱕<ref name="NIRF 2021 Data">{{cite web|title=Manipur University Data for NIRF'2021'|url=https://www.manipuruniv.ac.in/allbuni/ckfinder/userfiles/files/NIRF2021_MU.pdf|publisher=Manipur University |access-date=26 April 2021}}</ref> | undergrad = ᱘᱑᱙<ref name="NIRF 2021 Data"/> | postgrad = ᱓,᱓᱖᱒<ref name="NIRF 2021 Data"/> | doctoral = ᱙᱘᱔<ref name="NIRF 2021 Data"/> | city = [[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]] | state = [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coor = {{coord|24.7522876|N|93.9280425|E|format=dms|type:edu_region:IN-MN|display=inline, title}} | campus = [[Suburb]] {{convert|300|acre|km2}} | affiliations = {{hlist|[[University Grants Commission (India)|UGC]]|[[National Assessment and Accreditation Council|NAAC]]|[[Association of Indian Universities|AIU]]}} | website = {{URL|https://www.manipuruniv.ac.in}} }} '''ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ([[ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱮᱭᱛᱮᱭ]]: Manipur Taibang Maheikol) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱠᱴ, ᱑᱙᱘᱐ (ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱟᱠᱴ ᱘ᱟᱜ ᱑᱙᱘᱐) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱨᱤᱥᱰᱤᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱩᱢ-ᱟᱯᱷᱤᱞᱤᱴᱤᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱐᱕<ref>{{cite web |title=Manipur University Act, 2005 |url=https://www.manipuruniv.ac.in/allbuni/ckfinder/userfiles/files/MU_ACT_2005.pdf |publisher=[[Government of India]] |work=Gazette of India|access-date=17 January 2021 |date=28 December 2005}}</ref> ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/manipur-university-becomes-central-university/328730|title=Manipur University becomes Central University|website=outlookindia.com|access-date=|archive-date=2021-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210826195422/https://www.outlookindia.com/newswire/story/manipur-university-becomes-central-university/328730|url-status=dead}}</ref> ==ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ== ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱪᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱒᱘᱗ ᱮᱠᱚᱨ (᱑.᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{Official website|http://www.manipuruniv.ac.in}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ]] 9xstt9jq5enl36gnm8l6s1dmgjiqtpv ᱡᱟᱱᱟᱥᱨᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ 0 27808 198270 155819 2026-09-24T06:47:55Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198270 wikitext text/x-wiki {{short description|Indian Kannada-language television news channel}} {{primary sources|date=May 2014}} {{Use Indian English|date=September 2015}} {{Use dmy dates|date=September 2015}} {{Infobox television channel | name = ᱡᱟᱱᱟᱥᱨᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ | logo = Janasri News Channel Logo.jpg | logo_size = | logo_alt = ᱡᱟᱱᱟᱥᱨᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ | launch_date = February 18, 2011 | owner = Yash Broadcasting Industries Pvt Ltd. | country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | language = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] | headquarters = [[ᱵᱮᱝᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱠᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | website = {{url|http://www.janasritv.com}} }} '''ᱡᱚᱱᱥᱨᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱒᱔x᱗ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱳᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ "ᱡᱚᱱ ᱢᱚᱱ ᱫᱟᱱᱤ" ᱴᱮᱜᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱦᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲ" ᱾ <ref>{{Cite web|title=Kannada news channel Janasri to launch on Feb 18 - Exchange4media|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/kannada-news-channel-janasri-to-launch-on-feb-18-41075.html|access-date=2020-07-30|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en}}</ref> ᱡᱚᱥ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴᱤᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (Yash Broadcasting Industries Pvt. Ltd.) ᱴᱷᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱱᱮᱛᱟ ᱡᱚᱱᱚᱨᱫᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱩᱞᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|last=Mamatha|date=2010-10-22|title=Bellary Reddy Brothers|url=https://www.oneindia.com/2010/10/22/reddy-brothers-to-launch-kannada-news-channel.html|access-date=2020-07-30|website=oneindia.com|language=en|archive-date=18 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718074048/https://www.oneindia.com/2010/10/22/reddy-brothers-to-launch-kannada-news-channel.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=June 13, 2017|title=Ahead of 2018 polls, TV news channels will explode on airwaves|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ahead-of-2018-polls-tv-news-channels-will-explode-on-airwaves/articleshow/59125374.cms|access-date=2020-07-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱪᱟᱱᱮᱞ ᱟᱱᱚᱱᱛᱟ ᱪᱤᱱᱤᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱯᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱮᱰ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱴᱮᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟᱨᱴ ᱵᱨᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ [[ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ [[ᱪᱮᱱᱮᱞ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Janasri TV turns two in Karnataka - Exchange4media|url=https://www.exchange4media.com/industry-briefing-news/janasri-tv-turns-two-in-karnataka-49935.html|access-date=2020-07-30|website=Indian Advertising Media & Marketing News|language=en}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱤ-ᱞᱟᱱᱪ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱧᱮᱞ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=BARC Ratings: Viewership for Kannada News genre surges 47% in week 30 - Exchange4media|url=https://www.exchange4media.com/media-tv-news/barc-ratingsviewership-for-kannada-news-genre-surges-47in-week-30-65552.html|access-date=2020-07-30|website=Indian Advertising Media & Marketing News – exchange4media|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mini War Over The Megahertz {{!}} Outlook India Magazine|url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/mini-war-over-the-megahertz/299225|access-date=2020-07-30|website=outlookindia.com/|archive-date=24 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190624223042/https://www.outlookindia.com/magazine/story/mini-war-over-the-megahertz/299225|url-status=dead}}</ref> == ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱵᱟᱨᱥᱤᱡᱽ == ᱑᱔ [[ᱮᱯᱨᱤᱞ]] ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, IMA ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱤᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱤ.ᱟᱨ. ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱮᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-04-17|title=Janasri CEO extorted Rs 10 crore, 1 kg of gold jewellery: city bizman|url=https://www.deccanherald.com/content/606744/janasri-ceo-extorted-rs-10.html|access-date=2020-07-30|website=Deccan Herald|language=en}}</ref> ==ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱧᱮᱞᱢᱮ== *[[List of Kannada-language television channels]] *[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] *[[Media in Karnataka]] *[[Media of India]] {{clear}} ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== <references /> ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.janasritv.com Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221001145320/http://www.janasritv.com/ |date=1 October 2022 }} {{Kannada TV Channels}} {{Television news in India}} * [http://www.deccanherald.com/content/606744/janasri-ceo-extorted-rs-10.html JanaSree TV Channel CEO - Extortionist] [[Category:Kannada-language television channels]] [[Category:Television stations in Bangalore]] [[Category:Television channels and stations established in 2011]] [[Category:2011 establishments in Karnataka]] {{Karnataka-stub}} {{India-tv-stub}} 7rcrlhrra987gmf02cj0c8x4f39vtyg ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ 0 29484 198224 190019 2026-09-24T00:28:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198224 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = ᱞᱩᱴᱴᱳ, [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]] | residence = [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]], [[ᱪᱟᱛᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱛᱨᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] | death_date = | death_place = | office = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ | constituency = [[ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱤᱢᱨᱤᱭᱟᱹ]] | termstart = ᱒᱐᱑᱔ | termend = ᱒᱐᱑᱙ | predecessor = [[ᱡᱚᱭ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱷᱳᱜᱽᱛᱟ]] | successor = | party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | occupation = ᱪᱟᱹᱥᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ | religion = | father= ᱯᱟᱱᱪᱩ ᱜᱚᱱᱡᱷᱩ | spouse = | children = | relatives= ᱵᱨᱟᱡᱮᱥ ᱜᱚᱱᱡᱷᱩ (ᱵᱚᱭᱦᱟ) | website = | footnotes = | date = ᱒᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙| }} '''ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/bjp-banks-on-raghubar-das-as-jharkhand-cm/1659939 |title=BJP banks on Raghubar Das as Jharkhand CM |website=outlookindia.com/ |publisher=[[Outlook (Indian magazine)]] |location=India |access-date=2019-11-18}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/north/story/jharkhand-jvm-bjp-raghubar-das-babulal-marandi-horse-trading-charges-239781-2015-02-11 |title=6 JVM-P MLAs join Jharkhand BJP amid horse-trading charges |date=February 11, 2015 |website=India Today |publisher=[[India Today]] |location=India |access-date=2019-11-18}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱛᱨᱤᱠ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱵᱤ ᱮᱢ (ᱯᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱨᱚᱱᱫᱷᱤᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱝ]], ᱚᱢᱚᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱣᱩᱨᱤ, ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ, ᱟᱞᱳᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱪᱳᱣᱨᱚᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱤᱱ ᱡᱚᱭᱥᱣᱟᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Shri Ganesh Ganjhu|url=https://chatra.nic.in/whoswho/shri-ganesh-ganjhu/ |website=chatra.nic.in}}</ref><ref>{{cite web |title=Ganesh Ganjhu completes arguments before Speaker's court |url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/ganesh-ganjhu-completes-arguments-before-speaker---s-court.html |website=dailypioneer |access-date=2025-01-29 |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822141711/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/ganesh-ganjhu-completes-arguments-before-speaker---s-court.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|title=Defection of 6 MLAs in Jharkhand: Speaker court rules in their favour, set back to Babulal Marandi |url=http://www.uniindia.com/defection-of-6-mlas-in-jharkhand-speaker-court-rules-in-their-favour-set-back-to-babulal-marandi/east/news/1506018.html |website=uniindia}}</ref><ref>{{Cite web|author=Jaideep Deogharia|date=Feb 12, 2015|title=6 oppn MLAs join BJP, govt gets majority in Jharkhand {{!}} India News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/6-oppn-mlas-join-bjp-govt-gets-majority-in-jharkhand/articleshow/46206767.cms|access-date=2021-09-26|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ== ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱴᱴᱳ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱪᱩ ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=myneta.info>{{cite web|url=http://myneta.info/jharkhand2014/candidate.php?candidate_id=520|title=Ganesh Ganjhu|website=myneta.info}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱨᱚᱡᱮᱥ ᱜᱚᱱᱡᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱥᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran"/> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=myneta.info/> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱠᱚᱥ ᱢᱳᱨᱪᱟ (ᱯᱨᱮᱡᱟᱵᱽᱞᱤᱠ) ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮ. ᱵᱤ. ᱮᱢ. ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱟᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ. ᱡᱮ. ᱯᱤ. ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="jagran">{{cite news|title=भाजपा में गणेश की उलटी गिनती शुरू, दूसरे उम्मीदवार की तलाश शुरू|url=https://www.jagran.com/jharkhand/chatra-future-of-ganesh-ganjhu-in-bjp-in-dock-19538290.html|website=jagran|date=27 March 2019|access-date=23 November 2019}}</ref><ref>{{cite news|title=विजय संकल्प सभा में प्रत्याशी को लेकर विधायक का छलका दर्द, बोले- स्थानीय को मिले मौका|url=https://hindi.news18.com/news/jharkhand/chatra-bjp-mla-ganesh-ganjhu-demands-local-candidate-for-chatra-in-vijay-sankalp-sabha-jhnj-1802569.html|website=hindi.news18|date=27 March 2019|access-date=23 November 2019}}{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱡᱷᱩ, ᱜᱟᱱᱮᱥ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱒᱐᱑᱔–᱒᱐᱑᱙]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]] a9b14ucgeb03ssrj69934u9t1u0cdzx ᱥᱟᱵᱟᱱᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ 0 29561 198301 163269 2026-09-24T11:08:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198301 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱟᱵᱟᱱᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ | image = Shabana Azmi SFU honorary degree (cropped).jpg | image_size = | caption = ᱟᱡᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱭᱢᱚᱱ ᱯᱷᱨᱮᱡᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱮᱥ ᱮᱯᱷ ᱭᱩ]] ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ | birth_date = {{Birth date and age|1950|9|18|df=y}} | birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | spouse = {{marriage|[[ᱡᱟᱣᱮᱫ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ]]|1984}} | father = [[ᱠᱮᱭᱯᱷᱮ ᱟᱡᱽᱢᱤ]] | mother = [[ᱥᱳᱠᱟᱛ ᱠᱮᱭᱯᱷᱮ]] | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}} | works = | honours = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (2012) | birth_name = ᱥᱟᱵᱟᱱᱟ ᱠᱮᱭᱯᱷᱮ ᱟᱡᱽᱢᱤ | family = | relatives = {{ubl|[[ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ]] (ᱵᱚᱭᱦᱟ)}} | children = | module = | signature = File:Shabana Azmi Signature.png }} '''ᱥᱟᱵᱟᱱᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱐) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱳ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱮᱞᱮᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=18 September 2020 |title=Shabana Azmi {{!}} FCCI |url=https://filmcriticscircle.com/journal/shabana-azmi/ |access-date=26 October 2020 |website=Journal of Indian Cinema |language=en-GB |archive-date=21 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210921060931/https://filmcriticscircle.com/journal/shabana-azmi/ |url-status=dead }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="parallel"/><ref name="coffee">{{cite news |author=Nagarajan, Saraswathy |date=18 December 2004 |title=Coffee break with Shabana Azmi |newspaper=[[The Hindu]] |location=Chennai, India |url=http://www.hindu.com/mp/2004/12/18/stories/2004121801660100.htm |url-status=dead |access-date=31 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041231142845/http://www.hindu.com/mp/2004/12/18/stories/2004121801660100.htm |archive-date=31 December 2004}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮᱭᱯᱷᱤ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱚᱣᱩᱠᱚᱛ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱱᱠᱩᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ-ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱱᱥᱤᱯ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref name="parallel">{{cite news |title=Parallel cinema seeing changes: Azmi |author=PTI |date=22 July 2005 |access-date=31 January 2009 |newspaper=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/Parallel-cinema-seeing-changes-Azmi/articleshow/1179589.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105152516/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-07-22/entertainment/27837509_1_shabana-azmi-indian-parallel-cinema-films |url-status=live |archive-date=5 November 2012}}</ref><ref name="soap">{{cite news |title=Shabana's soap opera |author=K., Bhumika |date=21 January 2006 |access-date=31 January 2009 |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.hindu.com/mp/2006/01/21/stories/2006012100690100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20120111091902/http://www.hindu.com/mp/2006/01/21/stories/2006012100690100.htm |url-status=dead |archive-date=11 January 2012 |location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱮᱥᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱯᱚᱨᱢᱤᱥᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱥᱴ ᱡᱟᱵᱮᱫᱽ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="times">{{cite news |title=In 'Bollywood,' Women Are Wronged or Revered |author=Edward A. Gargan |newspaper=New York Times |date=17 January 1993 |url=https://www.nytimes.com/1993/01/17/movies/film-in-bollywood-women-are-wronged-or-revered.html?pagewanted=all}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱚᱯᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰ (ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱯᱚᱯᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱸᱰ (UNPFA)) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰ ᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ (ᱱᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ) ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2007/01/14/stories/2007011410870400.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071022154020/http://www.hindu.com/2007/01/14/stories/2007011410870400.htm |archive-date=22 October 2007 |access-date=6 February 2021 |title=Shabana Azmi presented Akkineni award |url-status=dead |work=[[The Hindu]] |date=14 January 2007}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱯᱷᱤ ᱟᱡᱽᱢᱤ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱳᱭᱮᱴ) ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱠᱟᱛ ᱟᱡᱽᱢᱤ (ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ) ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱭᱳ ᱛᱟᱱᱵᱤ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱞᱤ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱤ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱞᱤ ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱡᱟᱯᱷᱨᱤ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱩᱫᱽ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠᱤ ᱟᱦᱢᱟᱨ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱚ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?203602 |title=Kaifi Azmi |author=Kaifi Azmi |date=28 May 1997 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |access-date=5 March 2010 |archive-date=15 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131115232233/http://www.outlookindia.com/article.aspx?203602 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20011102/ftribute.html |title=To Abba... with love |author=Shabana Azmi |date=2 October 2010 |work=Screen |access-date=5 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091219151007/http://www.screenindia.com/old/20011102/ftribute.html |archive-date=19 December 2009 |url-status=dead }}</ref><ref name="rose">{{cite web |url=http://www.charlierose.com/view/interview/511 |title=A conversation with actress and social activist Shabana Azmi |date=6 March 2006 |publisher=Charlie Rose |access-date=5 March 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090707184312/http://www.charlierose.com/view/interview/511 |archive-date=7 July 2009 }}</ref> ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱣᱤᱱ ᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱭᱠᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (FTII), ᱯᱩᱱᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱚᱱ (Diploma) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱟ ᱵᱷᱟᱫᱩᱨᱤ ᱧᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, 'ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ, ᱡᱩᱫᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾' " ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱽᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ।<ref>{{Cite web |url=http://www.iaac.us/Indian%20Diaspora%20Film%20Festival%202004/Shabanaazmi.htm |title=Indo-American Arts Council, Inc. |access-date=7 January 2020}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{Commons category|Shabana Azmi}} * {{IMDb name|0000818}} * [http://www.mijwan.org Shabana Azmi NGO in India] * {{YouTube|g4roerqw090|''One on One – Shabana Azmi''}} – interview on [[Al Jazeera English]] (video, 25 mins) * [https://web.archive.org/web/20020609152936/http://www.time.com/time/asia/features/heroes/azmi.html Time: Shabana Azmi] aa7ozr0rtvo4hc4rwkuzvhylszlny2y ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ (ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ) 0 29695 198249 188727 2026-09-24T04:49:55Z ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱗ 1744 /* */ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ 198249 wikitext text/x-wiki {{Infobox magazine | title = ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ | image_size = | image_caption = | editor = ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱟᱢ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ/ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ | frequency = ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ | category = ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ | company = | firstdate = ᱑᱙᱖᱔ | finaldate = | language = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] | origin = [[ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] | website = }} '''ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ''' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱭᱨᱚᱝᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱯᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ '''[[ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ]]''' ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱔-᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱼᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱮᱞᱟᱨᱟᱢ ᱢᱟᱺᱡᱷᱤ]] (ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱦᱮᱢᱵᱽᱨᱚᱢ]]) ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ [[File:ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ.jpg|thumb|ᱥᱟᱜᱮᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ: ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ]] 755w5h2ge0ajt02dn4a6vlnlad1t4f2 ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱜᱤᱞ 0 29878 198291 193159 2026-09-24T09:32:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198291 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱜᱤᱞ | image = Monica Gill at completion bash of Paltan.jpg | caption = ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱜᱤᱞ | birth_date = {{birth based on age as of date|24|2013|11|27}}<ref name="IT"/> | birth_place = | education = | title = Miss India USA 2013<br />Miss India Worldwide 2014<ref name="Greening 2015">{{cite web |last=Greening |first=Danielle |title=Meet the 7 Finalists of India's Next Top Model |website=DESIblitz |date=23 August 2015 |url=http://www.desiblitz.com/content/final-7-contestants-indias-next-top-model |access-date=16 June 2016}}</ref> | term = June 2014 – November 2015 | partner = Gurshawn Sahota ({{abbr|e.|engaged}} 2018 -2021)<ref name="twoyears"/> | website = }} '''ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱜᱤᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱯᱮᱞᱤᱭᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰᱣᱟᱭᱰ ᱒᱐᱑᱔ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last=Francis |first=Sneha May |title=UAE to Bollywood: Miss India Worldwide Monica Gill's dream |website=Emirates 24&#124;7 |date=16 June 2016 |url=http://www.emirates247.com/entertainment/uae-to-bollywood-miss-india-worldwide-monica-gill-s-dream-2014-06-28-1.554621 |access-date=16 June 2016 |archive-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180625213218/https://www.emirates247.com/entertainment/uae-to-bollywood-miss-india-worldwide-monica-gill-s-dream-2014-06-28-1.554621 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last=from |first=IANS |title=Monica Gill from US is Miss India Worldwide 2014 |website=The Times of India |date=21 June 2014 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/nri-achievers/Monica-Gill-Miss-India-Worldwide-2014/articleshow/36932695.cms |access-date=16 June 2016}}</ref><ref>{{cite web |last=Pennington |first=Roberta |title=American Monica Gill wins Miss India Worldwide in UAE |website=The National |date=21 June 2014 |url=http://www.thenational.ae/uae/tourism/american-monica-gill-wins-miss-india-worldwide-in-uae |access-date=16 June 2016 |archive-date=4 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170604054450/http://www.thenational.ae/uae/tourism/american-monica-gill-wins-miss-india-worldwide-in-uae |url-status=dead}}</ref> ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱮ ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱭᱩ ᱮᱥ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last=Chitnis |first=Deepak |title=Boston student Monica Gill crowned Miss India USA 2013 |website=The American Bazaar |date=27 November 2013 |url=http://www.americanbazaaronline.com/2013/11/27/boston-student-monica-gill-crowned-miss-india-usa-2013/ |access-date=16 June 2016}}</ref><ref name="IT">{{cite web |title=Monica Gill crowned Miss India USA 2013 |website=India Today |date=27 November 2013 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/monica-gill-crowned-miss-india-usa-2013/1/326678.html |access-date=16 June 2016}}</ref><ref>{{cite news |last1=PTI |title=Monica Gill crowned Miss India USA 2013 |url=https://economictimes.indiatimes.com/nri/nris-in-news/monica-gill-crowned-miss-india-usa-2013/articleshow/26428492.cms |access-date=28 March 2021 |work=The Economic Times |date=26 November 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MTV ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱳ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱥ ᱱᱮᱠᱥᱴ ᱴᱚᱯ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱪᱮᱠᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱲᱭᱟᱹᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱤᱯᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱯᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ. ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱮᱵᱩᱴ ᱒᱐᱑᱖ ᱴᱤᱯᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱢᱵᱚᱨᱥᱚᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱡᱤᱛ ᱫᱳᱥᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ. ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱨᱚᱝᱜᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱞᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱥᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱟᱱᱮ ᱟᱜ ᱞᱚᱵᱽ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱭᱟᱨᱟ ᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱳᱱᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱐-᱒᱐᱒᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Monica Gill reposts tweets shared by International stars supporting farmers' protest |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/monica-gill-reposts-tweets-shared-by-international-stars-supporting-farmers-protest/articleshow/80683504.cms |access-date=21 March 2021 |work=The Times of India |date=4 February 2021 |language=en}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱜᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱱᱴᱤᱥᱴ ᱜᱩᱨᱥᱚᱣᱱ ᱥᱟᱦᱳᱛᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱞ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱵᱟ-ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟ.ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ। ᱜᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱳᱛᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== {{commons category}} *{{IMDb name|8033021}} * {{Instagram|monica_gill1}} cr6m96rbfm7632c9ncpypf94xekcu1z ᱟᱨᱡᱩ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ 0 29892 198237 164923 2026-09-24T02:36:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198237 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱟᱨᱡᱩ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ | image = File:Arzoo_Govitrikar_at_the_launch_of_Watch_Time%27s_magazine_09.jpg | image_size = | caption = | birth_name = ᱟᱨᱡᱩ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ | birth_date = | birth_place = [[ᱯᱟᱱᱣᱮᱞ]], ᱨᱟᱭᱜᱟᱲ, [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱥᱤᱧᱚᱛ | alma_mater = | occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱢᱚᱰᱮᱞ|}} | height_m = | years_active = 2001–2017, 2020–2024 | parents = | spouse = {{marriage|Siddharth Sabharwal|2010|2019|reason=divorced}} | children = 1 | relatives = [[ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ]] (sister), ᱟᱞᱯᱟᱱ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ (brother) | website = | awards = }} '''ᱟᱨᱡᱩ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱟᱨᱡᱩ ᱜᱳᱵᱤᱴᱨᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱯᱟᱵᱚᱱ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱵᱷᱮᱞ, ᱨᱟᱭᱜᱚᱰ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨᱡᱩ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Sunday Tribune - Spectrum |url=https://www.tribuneindia.com/2006/20060730/spectrum/main4.htm |website=The Tribune |access-date=17 May 2020}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱜᱳᱵᱷᱤᱴᱨᱤᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱣᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱥᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱾ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱟᱨᱡᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱠᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱮᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱟᱴᱤᱧ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/television/top-stories/story/naagin-actress-arzoo-govitrikar-accuses-husband-of-domestic-violence-files-a-police-complaint-1471377-2019-03-06 |title=Naagin actress Arzoo Govitrikar accuses husband of domestic violence, files a police complaint |date=6 March 2019 |language=en |access-date=21 March 2020}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱵᱮᱜᱨᱟᱣᱩᱸᱰ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱸᱜᱟᱛ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱜᱳᱵᱷᱤᱴᱨᱤᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱠᱠᱟᱠᱭᱤᱞ (᱒᱐᱐᱑) ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.tvguide.com/tvshows/naagin-2/cast/1086338 |title=Naagin 2 {{!}} TV Guide |website=TV Guide |language=en |access-date=20 March 2020 |archive-date=20 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200320213838/https://www.tvguide.com/tvshows/naagin-2/cast/1086338/ |url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{imdb name|1247644}} kog8eb4zknscpwkp4snek0fe0fg6kpe ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ 0 30167 198302 166494 2026-09-24T11:18:11Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198302 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ | image = | caption = | birth_date = | birth_place = [[ᱣᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]] | nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ | occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] | yearsactive = 1996–2009 }} '''ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱡᱟᱭᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟ (᱑᱙᱙᱖), ᱥᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱮᱜᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱵᱮᱜᱚᱢ (᱑᱙᱙᱖), ᱥᱩᱫᱷᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱜ ᱤᱥ ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱱᱟᱦᱤᱸ (᱑᱙᱙᱖), ᱟᱨ ᱯᱟᱢᱮᱞᱟ ᱨᱩᱠᱥ ᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱴᱩ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=The River Goddess: Stunning Smriti Mishra's debut film 'Jaya Ganga' opens in India |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?202794 |date=8 January 1997 |work=[[Outlook (Indian magazine)|Outlook]] |access-date=14 February 2025 |archive-date=12 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612232418/http://outlookindia.com/article.aspx?202794 |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.vijaysingh.net/jayaganga/artists.htm Artists Jaya Ganga]</ref><ref name="Mishra">{{Cite web |date=2021-11-28 |title=I am quite keen to act again: 'Sardari Begum' actress Smriti Mishra |url=https://www.firstpost.com/entertainment/i-am-quite-keen-to-act-again-sardari-begum-actress-smriti-mishra-10170941.html |access-date=2023-06-01 |website=Firstpost |language=en}}</ref> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠ ᱮᱠᱥᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟᱥ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱭᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟ (᱑᱙᱙᱖) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱮᱠᱞᱮᱢᱰ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱥᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱵᱮᱜᱚᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱫᱚ ᱔᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱩᱨᱫᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱤᱥ ᱨᱟᱛ ᱠᱤ ᱥᱩᱵᱟᱦ ᱱᱟᱦᱤᱸ (᱑᱙᱙᱖), ᱟᱵᱷᱤᱡᱤᱛ ᱜᱷᱳᱥ ᱟᱜ ᱯᱩᱛᱷᱤ, "᱔᱐ ᱨᱤᱴᱮᱠᱥ: ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱥ ᱭᱩ ᱢᱮ ᱦᱮᱵᱽ ᱢᱤᱥᱰ" ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2012-10-25 |title=Sudhir Mishra back in Raat race - Times Of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Sudhir-Mishra-back-in-Raat-race/articleshow/4923998.cms |access-date=2023-06-01 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121025030618/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-23/news-interviews/28204314_1_sudhir-mishra-iss-raat-ki-arunoday-singh |archive-date=25 October 2012 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Taneja |first=Parina |date=2021-06-08 |title=Sudhir Mishra on 25 years of ''Is Raat Ki Subah Nahin'': Wish I could do director''s cut of the film |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities/sudhir-mishra-on-25-years-of-is-raat-ki-subah-nahin-wish-i-could-do-director-s-cut-of-the-film-710070 |access-date=2023-06-01 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱴᱨᱮᱱ ᱴᱩ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱮᱠᱞᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱵᱮᱫᱟ (᱒᱐᱐᱑) ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱫᱟᱨᱤ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ: ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱳᱯᱷ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ (᱒᱐᱐᱒) ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱴᱚᱯᱷᱚᱨ ᱦᱮᱭᱟᱨᱰᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱢ ᱠᱳᱨᱵᱮᱴ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱷᱨᱮᱱᱪ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱣᱟᱱ ᱰᱳᱞᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ (᱒᱐᱐᱔) ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ, ᱠᱟᱞ: ᱭᱮᱥᱴᱟᱨᱰᱮ ᱮᱸᱰ ᱴᱩᱢᱳᱨᱳ (᱒᱐᱐᱕) ᱫᱚ ᱳᱥᱤᱭᱟᱱ'ᱥ ᱥᱤᱱᱮᱯᱷᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱳᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Osian's Cinefan Festival of Asian Cinema: Portraying diversity and beauty of Asia |url=https://www.indiatoday.in/magazine/your-week/story/20050718-osians-cinefan-festival-of-asian-cinema-portraying-diversity-and-beauty-of-asia-788707-2005-07-17 |access-date=2023-06-01 |website=India Today |language=en}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱴᱥᱮᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱳᱥ ᱮᱸᱡᱮᱞᱥ ᱵᱮᱥᱰ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱯᱚᱨᱱᱟ ᱢᱟᱞᱞᱟᱰᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱠᱥᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱨᱮᱸᱡᱽ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱣᱤᱥᱠᱳᱱᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱵᱮᱞᱳᱭᱤᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2012-05-16 |title=Being with Aparna |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2011/Mar/02/being-with-aparna-231835.html |access-date=2024-11-24 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|0592801}} ncuii40hcr7hx41lntsmb4kydtrhtxh ᱠᱳᱭᱮᱱᱟ ᱢᱤᱛᱨᱟ 0 30169 198262 166507 2026-09-24T05:35:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198262 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱠᱳᱭᱮᱱᱟ ᱢᱤᱛᱨᱟ | image = File:KoenaMitra01.jpg | image_size = 240px | caption = ᱠᱳᱭᱮᱱᱟ ᱢᱤᱛᱨᱟ | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|01|07}} | birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ | years_active = 2002–ᱵᱤᱛ | title = | website = | education = Lady Brabourne College | height = | awards = }} '''ᱠᱳᱭᱮᱱᱟ ᱢᱤᱛᱨᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱮᱸᱴ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱳᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱳᱯ ᱑᱒ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱴᱮᱢ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱯᱱᱟ ᱢᱚᱱᱤ ᱢᱚᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/apna-sapna-money-money/movieshow/61330499.cms|title=Apna Sapna Money Money Movie: Showtimes, Review, Trailer, Posters, News & Videos {{pipe}} eTimes|newspaper=The Times of India }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/apna-sapna-money-money/233230 | title=Apna Sapna Money Money | date=5 February 2022 | access-date=14 February 2025 | archive-date=23 October 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221023112656/https://www.outlookindia.com/magazine/story/apna-sapna-money-money/233230 | url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-reviews/apna-sapna-money-money/movie-review/401992.cms | title=Apna Sapna Money Money Movie Review {/5}: Critic Review of Apna Sapna Money Money by Times of India | website=[[The Times of India]] }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/apna-sapna-money-money/critic-review/apna-sapna-money-money-movie-review/ | title=Apna Sapna Money Money Review 2.5/5 {{pipe}} Apna Sapna Money Money Movie Review {{pipe}} Apna Sapna Money Money 2006 Public Review {{pipe}} Film Review | website=[[Bollywood Hungama]] | date=10 November 2006 }}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤ ᱥᱴᱨᱟᱥᱵᱚᱨᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ== [[File:KoenaMitra.jpg|alt=2006|thumb|᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱛᱨᱟ]] ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱳᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/koena-mitra-on-nora-fatehi-s-o-saki-saki-it-was-too-early-to-kill-the-original-with-an-average-recreation/story-7ekqzKVSfP3YDy8rqnkrPP.html |title=Koena Mitra on Nora Fatehi's O Saki Saki: 'It was too early to kill the original with an average recreation' |work=Hindustan Times |date=16 July 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳ ᱱᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱤᱥᱠ, ᱟᱡ ᱠᱤ ᱨᱟᱛ, ᱟᱠᱷ ᱛᱮᱨᱤ, ᱟᱨ ᱡᱟᱥᱵᱤᱨ ᱡᱟᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱷᱟᱱᱱᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱮᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱟᱯᱷᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱧᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ ᱥᱟᱶ ᱚ ᱥᱟᱠᱤ ᱥᱟᱠᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱧᱡᱚᱭ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱧᱡᱚᱭ ᱫᱟᱛ ᱠᱤᱱ ᱯᱨᱳᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠ ᱠᱷᱤᱞᱟᱰᱤ ᱮᱠ ᱦᱟᱥᱤᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱛᱟᱥᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱤᱱᱥᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱯᱱᱟ ᱢᱚᱱᱤ ᱢᱚᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱳᱢ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱳᱢ ᱟᱨ ᱦᱮᱭᱤ ᱵᱮᱵᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱞᱟᱠ ᱫᱤᱠᱷᱞᱟ ᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱥ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ, ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱑᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴᱮᱱᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱓ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/television/bigg-boss-13-koena-mitra-gets-evicted-6067520/ |title=Koena Mitra gets evicted from Bigg Boss 13 |date=14 October 2019}}</ref> ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ== ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱨᱪ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="auto4">{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13s-sidharth-shukla-in-10-most-searched-personalities-on-google-in-2019-koena-mitra-too-finds-a-spot/articleshow/72482601.cms |title=Bigg Boss 13's Sidharth Shukla in 10 most searched personalities on Google in 2019; Koena Mitra too finds a spot - Times of India |website=The Times of India |language=en |access-date=18 January 2020 |archive-date=20 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191220003951/https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/bigg-boss-13s-sidharth-shukla-in-10-most-searched-personalities-on-google-in-2019-koena-mitra-too-finds-a-spot/articleshow/72482601.cms |url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{IMDb name|1239827}} d4a756cwfbi143f4etouqqonfa9zb52 ᱜᱟᱵᱷᱟᱡᱤ ᱴᱟᱷᱠᱳᱨ 0 30543 198225 168301 2026-09-24T00:30:33Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198225 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ᱜᱟᱵᱷᱟᱡᱤ ᱢᱚᱝᱜᱟᱡᱤ ᱴᱷᱟᱠᱳᱨ | image = | office = | birth_date= ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱓ | death_date= ᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ | constituency = [[ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] | birth_place= [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ)]] | education = ᱢᱮᱴᱨᱤᱠᱚᱞᱮᱥᱚᱱ | party=[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] | spouse= ᱥᱟᱱᱛᱟᱵᱮᱱ ᱴᱷᱟᱠᱳᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱐) | children = ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ | profession = ᱪᱟᱥ }} '''ᱜᱟᱵᱷᱟᱡᱤ ᱢᱚᱝᱜᱟᱡᱤ ᱴᱷᱟᱠᱳᱨ (ᱠᱳᱞᱤ)<ref>{{Cite book|last=Lobo|first=Lancy|url=https://books.google.com/books?id=1DBuAAAAMAAJ|title=The Thakors of North Gujarat: A Caste in the Village and the Region|date=1995|publisher=Hindustan Publishing Corporation|isbn=978-81-7075-035-2|language=en}}</ref>''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱠᱟᱯᱟᱰᱵᱷᱚᱸᱡᱽ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱟᱯᱟᱵᱷᱚᱸᱡᱽ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Express">{{cite web | url=http://indianexpress.com/article/india/2002-gulberg-society-massacre-ahsan-jafri-was-illustrious-resident-of-ahmedabads-chamanpura-says-bjp-mla-4535447/ | publisher=Indian Express| title=former Gujarat minister and two-time MP Gabhaji Thakor | accessdate=21 January 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱦᱜᱟᱢ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱮᱦᱜᱟᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * http://eci.nic.in/GE2004_Affidavits/gujarat/11/GabhajiMangajiThakor/GabhajiMangajiThakor.html * https://web.archive.org/web/20170803005434/https://www.outlookindia.com/elections/loksabha/2004/gujarat/gandhinagar/asarwa {{DEFAULTSORT:ᱴᱷᱟᱠᱳᱨ, ᱜᱟᱵᱷᱟᱡᱤ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱘᱕–᱑᱙᱙᱐]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱘–᱒᱐᱐᱒]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ]] 4qa23zrkzo58kampxdjfr53exw9d23q ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵ 0 31376 198256 171088 2026-09-24T05:10:19Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198256 wikitext text/x-wiki '''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱭᱟᱫᱚᱵ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱫᱭᱚᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-03-31|title=Turning students 'job-givers'|url=https://www.hindustantimes.com/delhi-news/turning-students-job-givers/story-9mzSoJkLygtiHcMhUIXroI.html|access-date=2021-03-21|website=Hindustan Times|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Delhi Government launches Entrepreneurship Curriculum|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/delhi-government-launches-entrepreneurship-curriculum/1478364|access-date=2021-03-21|website=Outlook India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ቀስ በቀስ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱴᱤᱴᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱭᱤᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Entrepreneurship Curriculum helped students grow family biz in lockdown: Sisodia |url=https://www.hindustantimes.com/education/news/entrepreneurship-curriculum-helped-students-grow-family-biz-in-lockdown-sisodia-101618123455783.html |website=Hindustan Times |language=en |date=11 April 2021}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ== [[File:Krishna Yadav Nari Shakti Puraskar.jpg|alt=Yadav receiving Nari Shakti Puraskar from the President|left|thumb|ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ᱾]] ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱜ ᱠᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱩᱞᱟᱱᱫᱽᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱹᱝᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱞᱟᱠ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ, ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱲᱟᱜ-ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱡᱽᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱱ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱟᱪᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱚᱥᱟᱨᱤ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱪᱟᱨ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱡᱚᱢ ᱧᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱰᱚᱠᱴᱥ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱡᱤᱮᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱱᱟᱡᱟᱯᱷᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱩᱠᱟᱱ ᱠᱤᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱨᱱᱚᱵᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱭᱤᱮᱱᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱟᱫᱚᱵ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱯᱨᱟᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱮᱞᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [https://www.youtube.com/watch?v=hv9-ZfwRB18 Tejasvini: Interaction with Krishna Yadav, Nari Shakti Awardee] - [[DD News]] bl4ikbwy160ey0ekiavdw7aszbr146i ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ 0 31504 198217 178783 2026-09-23T23:07:25Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198217 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ | image = Anuradha Ramanan.jpg | imagesize = | caption = | pseudonym = | birth_date = {{birth date|1947|06|29|df=y}} | birth_place = [[ᱛᱟᱱᱡᱟᱣᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ | death_date = {{Death date and age|2010|5|16|1947|6|29|df=y}} | death_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ | occupation = ᱚᱱᱚᱤᱭᱟᱹ, ᱜᱟᱱᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱴᱤᱥᱴ, social activist, Columnist (800 novels and 1,230 short stories) | spouse = {{marriage|Ramanan Neelakanta Iyer|1965}} | children = 2 - Sudha Ramanan(USA), Subha Ramanan(USA) | period = 1977—2010 | genre = Tamizh contemporary | subject = | movement = | signature = | website = }} '''ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ''' (᱒᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱗ – ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ,<ref>{{cite web|title=Noted writer Anuradha Ramanan passes away|url=http://zeenews.india.com/news/tamil-nadu/noted-writer-anuradha-ramanan-passes-away_627217.html|publisher=[[Zee News]]|accessdate=17 August 2013|date=1 May 2010}}</ref> ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ== ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱸᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name=Express>{{cite news|title=Popular Tamil writer Anuradha Ramanan dead|url=https://www.newindianexpress.com/?commentId=103962|access-date=17 August 2013|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=17 May 2010}}</ref> ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱢᱟᱱᱜᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱷᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ᱾ ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱟᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱦᱮᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱠᱚᱱᱴᱨᱤᱵᱽᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱮᱱᱴᱤ-ᱰᱤᱵᱷᱳᱨᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱤᱝ" ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱘᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱟᱨ ᱑,᱒᱓᱐ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱸᱫᱟ ᱵᱤᱠᱟᱴᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱩᱴᱴᱩ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱟᱞ, ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟᱨᱤᱱ ᱯᱟᱭᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱤᱨᱩ ᱵᱷᱟᱥᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱚᱨ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱥᱟᱞ ᱤᱥᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱠᱟ ᱵᱟᱭᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟᱭ ᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱯᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱠᱟᱱᱰᱮᱱ ᱛᱷᱚᱡᱷᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ==ᱜᱩᱨ== ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱴ ᱮᱴᱟᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ== ===ᱡᱚᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱦᱮᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱟᱞᱮᱜᱮᱥᱚᱱ=== ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱦᱮᱨᱟᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ "ᱟᱢᱢᱟ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱩᱨᱟᱫᱷᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱳᱯ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ [ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ] ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱽᱰ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱮᱢ ᱨᱮᱭ ᱨᱟᱡᱤ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱵᱷᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱳᱴᱵᱩᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱠᱥᱩᱣᱟᱞ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱟᱹᱜᱭᱚ" ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱣᱲᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=The plot thickens – Nation News – Issue Date: Dec 13, 2004|date=13 December 2004 |url=https://www.indiatoday.in/magazine/nation/story/20041213-case-against-shankaracharya-gets-intricate-as-new-characters-enter-the-scene-probe-widens-788922-2004-12-13|accessdate=}}</ref><ref name="The Times of India">{{cite web|date=30 November 2004|title=Seer threatened to bump me off: Tamil writer – India News|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Seer-threatened-to-bump-me-off-Tamil-writer/articleshow/940899.cms|access-date=15 July 2020|website=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web | title=Slur of lady & lucre on Kanchi seer | website=The Telegraph|location=Kolkota | date=29 November 2004 | url=https://www.telegraphindia.com/jharkhand/slur-of-lady-lucre-on-kanchi-seer/cid/702439 | access-date=15 July 2020}}</ref><ref>{{cite web | title=How The Gods Fall | website=outlookindia.com/ | date=13 December 2004 | url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/how-the-gods-fall/225945 | access-date=15 July 2020 | archive-date=15 July 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200715082841/https://www.outlookindia.com/magazine/story/how-the-gods-fall/225945 | url-status=dead}}</ref> ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱜᱽ ᱮ ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱟᱠ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱜᱚᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟᱨᱟᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱨᱳᱯ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{cite web | title=Tamil writer makes in-camera statement in court | website=outlookindia.com/ | date=6 December 2004 | url=https://www.outlookindia.com/newswire/story/tamil-writer-makes-in-camera-statement-in-court/265890 | access-date=15 July 2020 | archive-date=24 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211124062629/https://www.outlookindia.com/newswire/story/tamil-writer-makes-in-camera-statement-in-court/265890 | url-status=dead}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]] 2rkqxeakkmoxitkgctfzbax0cguag7b ᱩᱡᱽᱣᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ 0 33640 198280 183083 2026-09-24T08:09:15Z CommonsDelinker 91 Removing [[:c:File:Ujwal_Thapa.jpg|Ujwal_Thapa.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: http://www.whynepal.com/tips/steal-my-content/. 198280 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱜᱩᱨ ᱒᱐᱒᱑)}} {{Infobox person | name = ᱩᱡᱽᱣᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ | native_name = उज्वल थापा | image = | caption = ᱛᱷᱟᱯᱟ | party = [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱥᱤᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱵᱤᱵᱮᱠᱥᱤᱞ ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] | alma_mater = [[ᱵᱮᱱᱤᱝᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱵᱩᱫᱷᱟᱱᱤᱞᱠᱟᱱᱛᱚ ᱟᱥᱲᱟ | occupation = ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ | website = | birth_date = {{birth based on age as of date|44|2021|6|1|noage=1}} | birth_place = [[ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]]<ref>{{Cite web|last=Tiwari|first=Ashutosh|date=3 June 2021|title=Nepal loses rare purpose-driven leader|url=https://www.nepalitimes.com/opinion/nepal-loses-rare-purpose-driven-leader/|url-status=live|access-date=5 June 2021|language=en-US|archive-date=5 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605105918/https://www.nepalitimes.com/opinion/nepal-loses-rare-purpose-driven-leader/}}</ref> | death_date = {{Death date and given age|2021|06|01|44|df=y}} | death_place = [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ]] }} '''ᱩᱡᱽᱣᱟᱞ ᱛᱷᱟᱯᱟ''' ([[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]: उज्वल थापा; ᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱗ – ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱑) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱠᱥᱤᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱚᱭ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱫᱷᱱᱤᱞᱠᱟᱸᱴᱷᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Tiwari|first=Ashutosh|title=Nepal loses rare purpose-driven leader|url=https://www.nepalitimes.com/opinion/nepal-loses-rare-purpose-driven-leader/|url-status=live|access-date=4 June 2021|website=Nepali Times|date=3 June 2021 |language=en-US|archive-date=3 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603084411/https://www.nepalitimes.com/opinion/nepal-loses-rare-purpose-driven-leader/}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱤᱝᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=The Provoker {{!}} Bennington College|url=https://www.bennington.edu/news-and-features/provoker|access-date=4 June 2021|website=www.bennington.edu|archive-date=4 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210604015659/https://www.bennington.edu/news-and-features/provoker|url-status=live}}</ref> ==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱴᱷᱢᱟᱱᱰᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2310/Ujwal-Thapa/|title=Candidate – Ujwal Thapa |publisher=Election.ujyaaloonline.com|accessdate=14 April 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170414081856/http://election.ujyaaloonline.com/candidates/2310/Ujwal-Thapa/|archivedate=14 April 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱵᱮᱠᱥᱤᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱵᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱬᱟ ᱚᱨᱛᱷᱳᱯᱮᱰᱤᱠ ᱥᱚᱨᱡᱚᱱ ᱰᱨ. ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱟ ᱠᱮ.ᱥᱤ. ᱢᱚᱭᱛᱷᱤᱜᱤᱨ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱥᱚᱢᱚᱨᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱟᱱᱴᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱢᱨᱚᱱ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=23 July 2016|title=Thousands demonstrate in support of Dr Govinda KC|url=https://thehimalayantimes.com/kathmandu/hundreds-demonstrate-support-dr-govinda-kc/|work=[[The Himalayan Times]]|accessdate=12 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143137/https://thehimalayantimes.com/kathmandu/hundreds-demonstrate-support-dr-govinda-kc/|url-status=live}}</ref> ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱵᱚᱱᱟᱛᱷᱤᱠ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|author=Milan Poudel|date=21 July 2016|title=Youths stage symbolic protest against 601 MPs (photo feature) – Capital|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-07-21/youths-stage-symbolic-protest-against-601-mps-photo-feature.html|work=The Kathmandu Post|accessdate=12 June 2018|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612140052/http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-07-21/youths-stage-symbolic-protest-against-601-mps-photo-feature.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱤᱴᱚᱞ ᱢᱮᱠᱥ ᱥᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱡᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱠᱤᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱣᱚᱨᱰᱯᱨᱮᱥ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2 June 2021|title=Co-Founder of WordPress Nepal Community, Ujwal Thapa Passes Away at 44|url=https://devotepress.com/people/co-founder-of-wordpress-nepal-community-ujwal-thapa-passes-away/|access-date=3 June 2021|website=DevotePress|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602084213/https://devotepress.com/people/co-founder-of-wordpress-nepal-community-ujwal-thapa-passes-away/|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱥᱟᱝᱨᱤᱞᱟ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱱᱴᱨᱱᱤᱭᱚᱨᱥ ᱯᱷᱳᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ "ᱣᱟᱭ ᱱᱮᱯᱟᱞ?" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱵᱞᱚᱜᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Ujwal Thapa|title=About Ujwal Thapa, building "bibeksheel" Leaders for Nepal|url=http://www.whynepal.com/ujwal/|publisher=Whynepal.com|accessdate=12 June 2018|archive-date=23 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623075948/http://www.whynepal.com/ujwal/|url-status=usurped}}</ref> ==ᱜᱩᱨ== ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱔᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ, ᱱᱮᱯᱟᱞ|ᱞᱚᱞᱤᱛᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱤᱠᱤᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Onlinekhabar|url=https://english.onlinekhabar.com/bibeksheel-nepali-founder-ujwal-thapa-no-more.html|title=Bibeksheel Nepali founder Ujwal Thapa no more|date=June 2021 |publisher=Onlinekhabar.com|accessdate=1 June 2021|archive-date=1 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210601114218/https://english.onlinekhabar.com/bibeksheel-nepali-founder-ujwal-thapa-no-more.html|url-status=live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} {{DEFAULTSORT:ᱛᱷᱟᱯᱟ, ᱩᱡᱽᱣᱟᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱱᱤᱝᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱵᱮᱠᱥᱤᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱣᱤᱰ-᱑᱙ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱭᱟᱝᱡᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱵᱮᱠᱥᱤᱞ ᱥᱟᱡᱷᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] m6zmekzvu1br5y5pykdri07xj68d1go ᱟᱫᱤᱵᱟᱥᱤ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱣᱤᱫᱭᱟᱞᱭ ᱪᱷᱟᱛᱨᱟᱣᱟᱥ ᱥᱟᱝᱠᱷᱭᱟ -᱐᱑ ᱟᱨ ᱐᱔ ᱫᱩᱢᱠᱟ 0 34442 198265 186457 2026-09-24T06:22:20Z Subhash Kisku 10219 198265 wikitext text/x-wiki [[File:ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ.jpg|thumb|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱰᱭᱟᱞᱟᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱟᱭᱵᱟᱞ ᱣᱮᱞᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱔ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱮ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱳᱯᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱤᱛ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ, ᱦᱚᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱫᱷᱚᱱ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱜᱽᱣᱟᱨ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱵᱷ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱙᱒ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣᱟ | ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱛᱮ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱦᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ | ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱹᱵᱤᱛᱚᱜ-ᱟ | ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱨᱤ ᱦᱮᱢᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱚᱞᱪᱤᱠᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱤᱡᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱢᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱭᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱨᱚᱦᱤᱛ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱨᱤᱛᱷᱮᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ, ᱯᱤᱴᱟᱨ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ, ᱥᱤᱵᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ, ᱟᱨᱩᱱ ᱥᱚᱨᱮᱱ, ᱥᱟᱱᱡᱮ ᱴᱩᱠᱟᱨ, ᱞᱤᱠᱷᱮᱱᱫᱨ ᱢᱟᱨᱢᱩ, ᱦᱟᱱᱫᱩ, ᱟᱢᱤᱴ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱵᱮᱥᱨᱟ, ᱟᱢᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱰᱤ, ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱱᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ, ᱨᱟᱭᱥᱮᱱ ᱵᱟᱥᱠᱤ, ᱨᱩᱯᱞᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱤᱜᱽᱱᱟᱴᱤᱭᱩᱥ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱯᱨᱟᱣᱮᱥ ᱴᱩᱰᱩ, ᱟᱢᱟᱨ ᱦᱟᱱᱥᱫᱟ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱟᱱᱫᱨᱟ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱦᱟᱨᱤᱠᱤᱥᱚᱨ ᱠᱤᱥᱠᱩ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱴᱩᱰᱩ, ᱥᱩᱵᱚᱫᱷ ᱴᱩᱰᱩ, ᱥᱩᱱᱤᱨᱟᱢ ᱢᱩᱨᱢᱩ, ᱮᱢᱟᱱ. 4reev6qzbxu4phoskpbzl8afzb0fbpe 198267 198265 2026-09-24T06:38:09Z Subhash Kisku 10219 198267 wikitext text/x-wiki [[File:ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ.jpg|thumb|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]] '''ᱟ.ᱫᱤᱵᱟ.ᱥᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱥᱟᱝᱠᱷᱭᱟ ᱑ ᱟᱨ ᱔ - ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱩᱢᱠᱟ.''' ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ''' ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ''' - ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ ᱮᱢᱯᱤ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱞᱚᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱫᱳ-ᱠᱟᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱥ ᱠᱮ ᱮᱢ ᱭᱩ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱨᱟ, ᱵᱟᱨᱦᱮᱴ, ᱥᱤᱠᱟᱨᱤᱯᱟᱨᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱡᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ''' ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' ᱑᱙᱕᱕-᱕᱖ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ - ᱟᱨᱦᱚᱸ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱓᱐-᱔᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱢᱚᱞᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱥ ᱴᱤ (ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ, ᱯᱟᱦᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱰᱤᱭᱟ) ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤ, ᱢᱟᱪᱮᱛ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱵᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ''' ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' - ᱑᱙᱖᱒-᱖᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ - ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱡᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱔ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ - ᱖᱐-᱘᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱮᱥ ᱴᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱤ ᱴᱤ ᱡᱤ (ᱯᱨᱤᱢᱤᱴᱤᱵᱷ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ) ᱯᱟᱦᱟᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ''' ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ''' ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱟᱨ ᱱᱚᱴᱵᱚᱦᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ - ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱥᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - ᱥᱟᱸᱛᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ - ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱔ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ: ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱑ ᱫᱚ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱔ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ nreqe5rmj7d59655xzvs2dl1fcx13zt ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ 0 35041 198290 196601 2026-09-24T09:26:23Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198290 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱳ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ}} {{Infobox settlement | name = ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ | official_name = ᱵᱟᱨᱳ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ | nickname = ᱫᱟ ᱥᱤᱴᱤ (The City) <ref name=ManhattanNicknameTheCity>{{cite web|url=https://gothamist.com/arts-entertainment/do-you-refer-to-manhattan-as-the-city|title=Do You Refer To Manhattan As "The City"?|author=Jen Carlson|publisher=[[Gothamist]]|date=May 21, 2012|access-date=December 21, 2025|archive-date=April 12, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230412131648/https://gothamist.com/arts-entertainment/do-you-refer-to-manhattan-as-the-city|url-status=live}}</ref> | etymology = ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ: ''Manaháhtaan'' ("ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱵᱚ ᱟᱸᱜ ᱵᱚᱱ ᱧᱟᱢᱟ") | settlement_type = ᱵᱟᱨᱳ, ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ | image_skyline = Above Gotham.jpg | imagesize = 300 | image_caption = ᱢᱤᱰᱴᱟᱣᱩᱱ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱚᱱ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapframe-wikidata = yes | map_caption = ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ | image_map1 = Map of New York highlighting New York County.svg | map_caption1 = ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ | image_flag = Flag_of_the_Borough_of_Manhattan.svg | flag_size = 115 | image_seal = Seal_of_Borough_of_Manhattan.svg | seal_size = 85px | pushpin_map = New York City#New York#USA#Earth | pushpin_label_position = left | pushpin_map_caption = ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ | subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ | subdivision_name = {{Flag|United States}} | subdivision_type1 = [[ᱥᱮᱢᱯᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | subdivision_name1 = {{Flag|New York}} | subdivision_type2 = ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ | subdivision_name2 = ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ | subdivision_type3 = ᱥᱚᱦᱚᱨ | subdivision_name3 = ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ | government_type = [[ᱵᱟᱨᱳ]] | leader_title = [[ᱵᱟᱨᱳ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ]] | leader_name = Brad Hoylman-Sigal ([[ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱴᱤ|D]]) | leader_title1 = [[ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱮᱴᱚᱨᱱᱤ]] | leader_name1 = Alvin Bragg (D) | established_title = ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ | established_date = {{Start date and age|1624}} | unit_pref = US | area_total_sq_mi = 33.59 | area_land_sq_mi = 22.83 | area_water_sq_mi = 10.76 | area_water_percent = 32 | elevation_max_ft = 265.05 | length_mi = 13 | width_mi = 2.3 | population_as_of = 2020 United States census | population_total = 1694251 | population_density_sq_mi = 74781.6 | population_demonyms = Manhattanite (ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱚᱱᱟᱭᱤᱴ) | demographics_type2 = GDP | demographics2_title1 = ᱜᱩᱴ | demographics2_info1 = $᱑.᱐᱐᱗ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱒᱔) | timezone = [[Eastern Time Zone|EST]] | utc_offset = −05:00 | timezone_DST = EDT | utc_offset_DST = −04:00 | coordinates = {{coord|40.7127|N|74.0059|W|region:US-NY|display=inline,title}} | postal_code_type = [[ZIP Code]] ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱴ | postal_code = 100xx, 101xx, 102xx | area_code_type = [[en:North American Numbering Plan|ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱳᱰ]] | area_code = [[Area codes 212, 646, and 332|᱒᱑᱒/᱖᱔᱖/᱓᱓᱒]], [[Area code 917|᱙᱑᱗]] | website = {{URL|https://www.manhattanbp.nyc.gov/|manhattanbp.nyc.gov}} }} ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ (Manhattan) ᱫᱚ [[New York City|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[Boroughs of New York City|ᱵᱟᱨᱳ]] ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱨ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ''' ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ [[New York (state)|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱤᱯ (Manhattan Island) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=April 2018 |title=World Urban Areas |url=http://demographia.com/db-worldua.pdf |publisher=[[Demographia]]}}</ref> ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ, [[Media in New York City|ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[show business|ᱢᱚᱱᱚᱨᱚᱸᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2001/10/11/nyregion/nation-challenged-new-york-new-york-carries-but-test-its-grit-has-just-begun.html|title=A Nation challenged: in New York|work=[[The New York Times]]|date=October 11, 2001}}</ref> ᱮᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱮ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ [[Lenape|ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ]] ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite book |last1=Burrows |first1=Edwin G. |last2=Wallace |first2=Mike |title=Gotham : a history of New York City to 1898 |url=https://archive.org/details/isbn_9780195140491 |date=1998}}</ref> ᱑native ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪ (Dutch) ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖᱒᱖ ᱨᱮ [[New Amsterdam|ᱱᱤᱭᱩ ᱮᱢᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱢ]] ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱖᱖᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱝ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱰᱤᱣᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ (Duke of York) ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nps.gov/nr/travel/kingston/colonization.htm |title=KINGSTON Discover 300 Years of New York History DUTCH COLONIES |publisher=National Park Service |access-date=2026-03-16 |archive-date=2008-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081123001850/http://www.nps.gov/nr//travel/kingston/colonization.htm |url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱫᱚ ᱑᱗᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ [[List of capitals in the United States#Capitals of the US|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=senate>{{cite web |url=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm |title=The Nine Capitals of the United States |publisher=[[United States Senate]]}}</ref> ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮ [[Statue of Liberty|ᱥᱴᱮᱪᱩ ᱚᱯᱷ ᱞᱤᱵᱚᱨᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱙᱘ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱳ (borough) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[Harlem|ᱦᱟᱨᱞᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱩᱞ [[Harlem Renaissance|ᱦᱟᱨᱞᱮᱢ ᱨᱮᱱᱮᱥᱟᱸ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ [[Greenwich Village|ᱜᱨᱤᱱᱣᱤᱪ ᱵᱷᱤᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Stonewall Inn|ᱥᱴᱳᱱᱣᱟᱞ ᱤᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱮ (gay) ᱦᱚᱠ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ [[World Trade Center (1973–2001)|ᱣᱟᱞᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ [[New York Harbor|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱳ ᱫᱚ [[Hudson River|ᱦᱟᱰᱥᱚᱱ]], [[East River|ᱤᱥᱴ]], ᱟᱨ [[Harlem River|ᱦᱟᱨᱞᱮᱢ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: [[Roosevelt Island|ᱨᱩᱡᱽᱵᱷᱮᱞᱴ ᱫᱤᱯ]], [[U Thant Island|ᱭᱩ ᱛᱷᱟᱱᱴ ᱫᱤᱯ]], ᱟᱨ [[Randalls and Wards Islands|ᱨᱮᱱᱰᱟᱞᱥ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱤᱯ]] ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Marble Hill, Manhattan|ᱢᱟᱨᱵᱮᱞ ᱦᱤᱞ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱲᱟ (neighborhood) ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[U.S. mainland|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱞᱳᱣᱟᱨ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ (Lower Manhattan), [[Midtown Manhattan|ᱢᱤᱰᱴᱟᱣᱩᱱ]], ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱨ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ (Upper Manhattan) ᱾ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱖,᱙᱔,᱒᱕᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱒.᱖᱖ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱢᱟᱭᱤᱞ (᱕᱘.᱗ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=QuickFacts/> ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ-ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ManhattanPricePerSquareFoot" /> ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ.ᱯᱤ (GDP) ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱭᱩᱱᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ [[Wall Street|ᱣᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱴ]] ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ—[[New York Stock Exchange|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱧᱡᱽ]] ᱟᱨ [[Nasdaq|ᱱᱟᱥᱫᱟᱠ]] (Nasdaq) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="LargestExchanges">Neufeld, Dorothy. [https://www.visualcapitalist.com/largest-stock-exchanges-in-the-world/ "Mapped: The Largest Stock Exchanges in the World"]</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Columbia University|ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[New York University|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[Turtle Bay, Manhattan|ᱴᱟᱨᱴᱮᱞ ᱵᱮ]] ᱯᱟᱲᱟ ᱨᱮ [[headquarters of the United Nations|ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Times Square|ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱥᱠᱩᱣᱟᱨ]], [[Central Park|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ]], ᱟᱨ [[Grand Central Terminal|ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱾<ref name="Ann Shields">{{cite web|title=The World's 50 Most Visited Tourist Attractions}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ [[New York Penn Station|ᱯᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[Chinatown, Manhattan|ᱪᱟᱭᱱᱟᱴᱟᱣᱩᱱ]] ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱤᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ [[Fifth Avenue|ᱯᱷᱤᱯᱛᱷ ᱮᱵᱷᱮᱱᱭᱩ]] ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨᱳ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Empire State Building|ᱮᱢᱯᱟᱭᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]], [[Chrysler Building|ᱠᱨᱟᱭᱥᱞᱟᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]], ᱟᱨ [[One World Trade Center|ᱣᱟᱱ ᱣᱟᱞᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ᱾<ref>{{cite web|url=http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=NYC&country=US|title=Buildings in New York City|access-date=2026-03-16|archive-date=2011-07-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717061539/http://buildingdb.ctbuh.org/?do=city&city=NYC&country=US|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱤᱢ [[New York Knicks|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱱᱤᱠᱥ]] ᱟᱨ [[New York Rangers|ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮᱱᱡᱟᱨᱥ]] ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == {{Main|History of Manhattan}} {{See also|History of New York City}} === ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ === {{Main|Lenape settlements}} ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[Lenapehoking|ᱞᱮᱱᱟᱯᱮᱦᱳᱠᱤᱝ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[Munsee|ᱢᱩᱱᱥᱤ]], [[Lenape|ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ]],<ref>{{Cite web |last=Magazine |first=Smithsonian |title=The True Native New Yorkers Can Never Truly Reclaim Their Homeland |url=https://www.smithsonianmag.com/history/true-native-new-yorkers-can-never-truly-reclaim-their-homeland-180970472/}}</ref> ᱟᱨ [[Wappinger|ᱣᱟᱯᱤᱧᱡᱚᱨ]] [[Native Americans in the United States|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="nb">[[Nathaniel Benchley|Benchley, Nathaniel]]. [http://www.americanheritage.com/24-swindle "The $24 Swindle"] ''[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]'', 1959.</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[Sapohanikan|ᱥᱟᱯᱳᱦᱟᱱᱤᱠᱟᱱ]], [[Nechtanc|ᱱᱮᱪᱴᱟᱱᱠ]], ᱟᱨ [[Konaande Kongh|ᱠᱳᱱᱟᱱᱰᱮ ᱠᱳᱝ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[Broadway (Manhattan)|ᱵᱨᱳᱰᱣᱮ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱠᱚᱭᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[Inwood, Manhattan|ᱤᱱᱣᱩᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[Battery Park|ᱵᱮᱴᱮᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://sah-archipedia.org/buildings/NY-01-061-9060 Broadway], [[Society of Architectural Historians]].</ref> ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ-ᱵᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":1" /> ==== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱢᱚᱱ ==== {{further|Etymology of Manhattan}} ᱢᱮᱱᱦᱟᱴᱮᱱ (Manhattan) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[etymology|ᱚᱢᱚᱱ]] ᱫᱚ — ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ-ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱟᱨ [[loanword|ᱰᱟᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ]] — [[Lenape|ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ]] ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[Munsee language|ᱢᱩᱱᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''manaháhtaan'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''manah-'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱟᱣᱨᱟ", ''-aht-'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚ "[[bow (archery)|ᱟᱜ]]", ᱟᱨ ''-aan'' ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱱᱟᱯᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱚ "ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱵᱚ ᱟᱜ ᱵᱚᱱ ᱧᱟᱢᱟ" ᱥᱮ "ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ (ᱠᱟᱴ) ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱨᱮ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱥᱮᱠᱟᱠᱠᱤᱱᱰ ᱮᱱᱛᱷᱚᱱᱤ (Albert Seqaqkind Anthony) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱱᱥᱤ ᱞᱟᱹᱭ-ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[hickory tree|ᱦᱤᱠᱳᱨᱤ ᱫᱟᱨᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Delaware languages|ᱰᱮᱞᱟᱣᱮᱭᱟᱨ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱥᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''munahan'' ("ᱫᱤᱯ") ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Goddard|first=Ives|date=2010|title=The Origin and Meaning of the Name "Manhattan"|journal=New York History}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.etymonline.com/word/Manhattan#etymonline_v_6797|title=Manhattan|website=[[Online Etymology Dictionary]]|author=Douglas Harper|date=2023}}</ref> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} t6vtj09ifq6mdknb5b2al7mdeq7db6x ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱵᱷᱟᱴᱤ 0 35469 198213 191309 2026-09-23T22:52:51Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198213 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴᱚᱨ ᱜᱳᱞᱯᱷᱟᱨ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐᱐᱔)}} {{Use Indian English|date=September 2019}} {{Infobox golfer | name = ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱵᱷᱟᱴᱤ | image = | birth_date = {{Birth date and age|2004|9|7|df=y}} | birth_place = [[ᱱᱚᱭᱰᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | nationality = {{IND}} | height = 177 cm | status = ᱟᱢᱮᱴᱚᱨ | tour = | award1 = | year1 = | award2 = | year2 = | award3 = | year3 = | awardssection = <!-- location of awards page or section --> }} '''ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱵᱷᱟᱴᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱢᱮᱴᱚᱨ ᱜᱳᱞᱯᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/noidas-arjun-bhati-wins-third-junior-golf-world-title/articleshow/70290136.cms | title= Noida's Arjun Bhati wins third junior golf world title | date=19 July 2019 | newspaper=[[The Times of India]] }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱱᱚᱭᱰᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱮᱯᱷᱥᱤᱡᱤ ᱠᱟᱞᱟᱣᱮ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url= https://www.indiatoday.in/sports/golf/story/arjun-bhati-india-golf-us-kids-junior-world-championships-golf-bobby-father-noida-teenager-1424280-2019-01-05 | title= The story of Arjun Bhati, a 14-year-old Indian golf sensation| date=5 January 2019 | newspaper= [[India Today]] }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱯᱨᱚᱰᱤᱡᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱛᱚᱨ ᱜᱚᱞᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news| url=https://aajtak.intoday.in/education/story/arjun-bhati-wins-us-kids-junior-golf-world-championship-2018-tedu-1-1048886.html | title= 29 देशों को पीछे छोड़ अर्जुन भाटी बने गोल्फ के चैंपियन| date=23 December 2018 | newspaper= [[Aaj Tak]] }}</ref> ᱔᱐ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱖᱓᱗ ᱜᱳᱞᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱩᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=https://aajtak.intoday.in/education/story/arjun-bhati-wins-us-kids-junior-golf-world-championship-2018-tedu-1-1048886.html | title= 29 देशों को पीछे छोड़ अर्जुन भाटी बने गोल्फ के चैंपियन| date=23 December 2018 | newspaper= [[Aaj Tak]] }}</ref> ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙ ᱥᱴᱨᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url= https://scroll.in/field/930993/indias-arjun-bhati-wins-junior-world-golf-championship | title= India's Arjun Bhati wins Junior World Golf Championship| date=18 July 2019 | website=Scroll.in}}</ref> ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱵᱷᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱞᱯᱷ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱢᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱳᱞᱯᱷ ᱪᱮᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱜᱚᱞᱯᱷ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.uskidsgolf.com/tournaments/teen-world/past-results?date%5Bvalue%5D%5Byear%5D=2018&tournament_id=499724|title=Results &#124; U.S. Kids Golf|website=Uskidsgolf.com|accessdate=14 August 2019}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱫᱚ ᱔.᱓᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱯᱤᱮᱢ-ᱠᱮᱨᱮᱥ ᱨᱟᱦᱟᱛ ᱫᱷᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱐᱒ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱩᱢᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=April 9, 2020|first=Abhimanyu|last=Mathur|title=Noida golfer Arjun Bhati sells his trophies to donate Rs 4.3 lakh for COVID-19|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/off-the-field/noida-golfer-arjun-bhati-sells-his-trophies-to-donate-rs-4-3-lakh-for-covid-19/articleshow/75064953.cms|access-date=2020-07-23|website=The Times of India|language=en}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *[https://web.archive.org/web/20190806160323/https://www.outlookindia.com/newsscroll/arjun-bhati-wins-junior-world-golf-championship/1577694 Arjun Bhati wins Junior World Golf Championship] *[https://www.jagran.com/uttar-pradesh/noida-greater-noida-arjun-bhati-19349591.html सिगापुर गोल्फ चैंपियनशिप में अर्जुन व आर्यन को पहला स्थान] *[https://zeenews.india.com/hindi/tags/arjun-bhati.html Arjun Bhati News in Hindi, Arjun Bhati की लेटेस्ट न्यूज़, photos, videos] *[https://www.business-standard.com/article/news-ians/arjun-bhati-wins-us-kids-jr-golf-world-championship-118122400855_1.html Arjun Bhati wins US Kids Jr Golf World Championship] *[https://www.patrika.com/other-sport-news/wonder-kid-golfer-arjun-bhati-want-to-be-olympic-champion-1473407/ ओलंपिक स्वर्ण है 12 साल के अर्जुन का लक्ष्य] *[https://www.deccanherald.com/sports/indias-arjun-bhati-wins-junior-world-golf-championship-747991.html India's Arjun Bhati wins Junior World Golf Championship] *[https://sportzwiki.com/golf/arjun-bhati-wins-us-kids-jr-golf-world-championship Arjun Bhati wins US Kids Jr Golf World Championship] *[https://tennews.in/greater-noidas-arjun-bhati-wins-junior-world-golf-championship/ Greater Noida’s Arjun Bhati wins Junior World Golf Championship] {{DEFAULTSORT:ᱵᱷᱟᱴᱤ, ᱚᱨᱡᱩᱱ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱳᱞᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱳᱭᱫᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] 7rbwmeuyk1o84ux7gdu6ag7euxll8q2 ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ 0 35794 198296 198063 2026-09-24T10:06:28Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198296 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ}} {{pp-extended|small=yes}} {{Use Indian English|date=December 2023}} {{Use dmy dates|date=December 2023}} {{Infobox Indian political party | eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱟᱱᱨᱮᱠᱚᱜᱽᱱᱟᱭᱡᱽᱰ ᱯᱟᱨᱴᱤ | abbreviation = ISF | logo = | colorcode = {{party color|Indian Secular Front}} | chairman = [[ᱱᱟᱶᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] | secretary = ᱵᱤᱥᱣᱚᱡᱤᱛ ᱢᱟᱭᱛᱤ | founder = [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] | foundation = {{start date and age|df=yes|p=y|2021|01|21}} | loksabha_seats = {{Composition bar|0|543|hex={{party color|Indian Secular Front}}}} | rajyasabha_seats = {{Composition bar|0|245|hex={{party color|Indian Secular Front}}}} | state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] | state_seats = {{Composition bar|1|294|hex={{party color|Indian Secular Front}}}} | headquarters = [[ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]], [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] | ideology = {{Nowrap|[[ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨᱤᱡᱚᱢ]]<br>[[ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱱᱮᱭᱟᱭ]]}} | position = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ-ᱞᱮᱸᱜᱟ]]<ref>{{cite web|url=https://isf.org.in/about|title=About ISF|publisher=ISF|quote=Siddiqui launched ISF as a secular, centre-left alternative to existing parties with a mission centered around social justice and inclusion. The party's stated goals include the "upliftment of backward masses – Muslims, tribals and Dalits" and fighting for the "deceived, deprived and downtrodden" of Bengal.|access-date=8 April 2026}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | colours = {{Colorsample|{{Party color|Indian Secular Front}}}} [[ᱞᱤᱞ]] | alliance = [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ-ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱡᱚᱴ|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ+]] (᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ)<br>[[ᱥᱚᱸᱡᱩᱠᱛᱚ ᱢᱚᱨᱪᱟ]] (᱒᱐᱒᱑–᱒᱐᱒᱔) | flag = [[File:ISF flag.svg|150px|border]] | symbol =[[File:Indian Election Symbol Almirah.jpg|70px]] }} '''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ''' ('''ISF'''),<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/india/west-bengal/kolkata-nawsad-siddiques-isf-demonstrates-over-attacks-on-minorities-in-bangladesh-3297414|title=Kolkata: Nawsad Siddique's ISF demonstrates over attacks on minorities in Bangladesh|publisher=deccanherald|date=29 November 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=ISF MLA Naushad Siddiqui gets bail after protest against Sirajuddin Waqf Board in Kolkata |url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/isf-mla-naushad-siddiqui-bail-protest-sir-waqf-10202852/lite/ |website=The Indian Express |date=22 January 2023}}</ref><ref>{{Cite web |title=ISF MLA Naushad Siddique gets bail a day after arrest over protest against Sir in Kolkata |url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/isf-mla-nawsad-siddique-gets-bail-a-day-after-arrest-over-protest-against-sir-in-kolkata/article69960315.ece/ |website=The Hindu |date=22 January 2023}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web |title=Contribution Report and Audit for the year 2021–2022 – All India Secular Front |url=https://ceowestbengal.nic.in/Expenditure/year_9/ContributionReport/Party58.pdf |website=Office of the Chief Electoral Officer, West Bengal |date=31 March 2025 |access-date=27 June 2025 |format=PDF}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ-ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱡᱚᱴ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱶᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/political-pulse/west-bengal-elections-isf-naushad-siddiqui-letter-alliance-cpi-m-10215490/|title=Rise of Indian Secular Front in Bengal: Furfura Sharif outfit to TMC rival in Muslim pockets|publisher=Indian Express|date=31 Aug 2025|access-date=26 March 2026}}</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ISF ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web|last=Wire.in|first=The|date=28 Feb 2021|title=Bengal: As Left and Congress Ally With Muslim Cleric's Party, Will BJP Be the Winner?|url=https://thewire.in/politics/west-bengal-left-congress-abbas-siddiqui-isf-bjp-elections}}</ref> ᱟᱨ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]<ref name=":0" /> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱥᱚᱸᱡᱩᱠᱛᱚ ᱢᱚᱨᱪᱟ]]<ref name=":0">{{Cite news|last=India|first=Outlook|date=28 February 2021|title=With Brigade Rally, Left-Congress-ISF's 'Sanyukta Morcha' Kicks Of Bengal Poll Campaign|work=Outlook.India|url=https://www.outlookindia.com/photos/photoessay/with-brigade-rally-left-congress-isfs-sanyukta-morcha-kicks-of-bengal-poll-campaign/2628|access-date=2 May 2026|archive-date=28 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210228230221/https://www.outlookindia.com/photos/photoessay/with-brigade-rally-left-congress-isfs-sanyukta-morcha-kicks-of-bengal-poll-campaign/2628|url-status=dead}}</ref> ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, [[ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱛᱨᱤᱱᱚᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ᱾<ref>{{Cite web|title=West Bengal: In Left-Congress Brigade Ground Rally, ISF Emerged as the Biggest Mobiliser|url=https://thewire.in/politics/in-left-congress-brigade-ground-rally-isf-emerged-as-the-biggest-mobiliser|access-date=2021-03-02|website=The Wire}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|title=30-seat deal with Left: ISF cleric Abbas Siddiqui|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/west-bengal-assembly-elections-2021-30-seat-deal-with-leftsays-indian-secular-front-cleric-abbas-siddiqui/cid/1807955|access-date=2021-03-02|website=www.telegraphindia.com}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ, ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱢᱚᱡᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ISF ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ CPI(M)-ᱟᱹᱭᱩᱨ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱡᱚᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web|url=https://bengali.news18.com/news/kolkata/isf-leader-nawsad-siddique-speaks-out-about-isf-and-left-front-alliance-in-west-bengal-assembly-elections-rdp-2555596.html|title=ISF-Left Front Alliance: বামেদের সঙ্গেই সর্বাত্মক জোটে আইএসএফ! বুধবারের মধ্যেই কাটবে আসন রফা নিয়ে জট, ঘোষণা নওশাদের|publisher=News18 Bangla|date=24 Feb 2026}}{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ|ECI]] ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ISF ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{cite web|url=https://m.economictimes.com/news/politics-and-nation/election-commisions-new-symbol-rule-to-aid-parties-in-poll-bound-states/articleshow/129960465.cms|title=Election Commission's new symbol rule to aid parties in poll-bound states|publisher=The Economic Times|date=2 April 2026|access-date=4 April 2026}}</ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ== [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ISF ᱫᱚ [[ᱠᱚᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ)]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱚᱸᱡᱩᱠᱛᱚ ᱢᱚᱨᱪᱟ]]᱾ [[ᱱᱟᱶᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ MLA ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ [[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ISF ᱫᱚ CPI(M)-ᱟᱹᱭᱩᱨ [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱡᱚᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ᱾ {|class="wikitable " style="text-align:center;" !Style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ !style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ !style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱚᱴ ! style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ ! style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ ! style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱥᱤᱴ ᱨᱮ +/- ! style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴ !Style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱵᱷᱳᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ % !Style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱵᱷᱳᱴ ᱥᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ +/- !Style="background-color:{{party color|Indian Secular Front}};color:white" | ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱯᱟᱦᱴᱟ |- ! colspan="9" |[[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] |- |[[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱔]] | Rowspan="1" | [[ᱱᱟᱶᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] | :--- | | ᱑᱗ | ᱐ | {{Steady}} | ᱖᱕᱐᱒᱒᱙ | | {{up}} | {{Steady}} | - <br> ! colspan="9" |[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] | - | [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | ᱒᱐᱒᱑]] | Rowspan="2" | [[ᱱᱟᱶᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] | [[ᱥᱚᱸᱡᱩᱠᱛᱚ ᱢᱚᱨᱪᱟ | SM]] | ᱓᱒ | ᱑ | {{up}}᱑ | ᱘᱑᱓,᱔᱘᱙ | ᱑.᱓᱕% | {{up}} | ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱹ | - | [[᱒᱐᱒᱖ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ | ᱒᱐᱒᱖]] | [[ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ-ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱡᱚᱴ | LF+]] | | | {{up}} | | | {{up}} | | - |} == ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|2}} {{Indian political parties}} [[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ]] [[Category:᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ]] [[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ]] [[Category:᱒᱐᱒᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ]] [[Category:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[Category:ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] miee7u7thv18y4hiq5fh58qa0v0gd99 ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ 0 35821 198230 196230 2026-09-24T01:01:05Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198230 wikitext text/x-wiki {{pp-extended|small=yes}} {{Use dmy dates|date=October 2020}} {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Infobox Indian Political Party | party_name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ | party_logo = |colorcode = {{Party color|Gorkha Janmukti Morcha}} | chairman = [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]]<ref>{{cite news|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title =GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|date=20 September 2017|work =Business Standard|author =ANI|access-date =28 April 2020|location =Kolkata}}</ref> | secretary = ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ | split = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] | foundation = {{Start date and age|df=yes|p=y|2007|10|07}} | eci = ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚᱞ<ref name=GJM>{{cite web|title=List of Political Parties and Election Symbols|url=https://old.eci.gov.in/files/file/10381-political-parties-and-election-symbols/|publisher=[[Election Commission of India]]|access-date=24 December 2021}}</ref> | alliance =[[ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱟᱭᱮᱱᱥ|ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ]] (᱒᱐᱐᱙–᱒᱐᱒᱐, ᱒᱐᱒᱔–ᱱᱤᱛ)<br>[[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ+]] (᱒᱐᱒᱐–᱒᱐᱒᱒) | state_seats_name = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] | ideology = [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱢᱩᱵᱷᱢᱮᱱᱴ|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] | flag = Gorkha Janmukti Morcha.jpg }} '''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ''' ('''ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨᱰ ᱵᱟᱝ-ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=GJM/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com">{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |title=Gorkha Janmukti Morcha announces its members |newspaper=Darjeeling Times |date=10 October 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234624/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/GJM-announced-its-members.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> [[ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://theprint.in/india/former-gjm-leader-binay-tamang-joins-tmc/787093/ Former GJM leader Binay Tamang joins TMC] ThePrint</ref> ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ]] ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |first=Joel |last=Rai |date=12 June 2008 |title=Redrawing the map of Gorkhaland |newspaper=The Indian Express|url=http://archive.indianexpress.com/news/redrawing-the-map-of-gorkhaland/321606}}</ref><ref name="telegraphindia.com">{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |archive-url=https://archive.today/20130203190716/http://www.telegraphindia.com/1071002/asp/siliguri/story_8385861.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |newspaper=The Telegraph – India |location=North Bengal & Sikkim |title=Hills happy but for a protest 'Rebel' leader calls for Gorkhaland |date=2 October 2007 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="telegraphindia.com"/> ᱩᱱᱤ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="darjeelingtimes.com"/> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱳᱠᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |website=GJMM official |title=Constitution of Gorkha Janmukti Morcha |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019095927/http://www.gorkhajanmuktimorcha.org/constitution.php |archive-date=19 October 2013}}</ref> ==ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ== ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ [[ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱤ. ᱞᱟᱢᱟ]],<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |date=20 August 2007 |title=Sooner or later Sixth Schedule will be implemented: Dr. M P Lama |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182459/http://www.darjeelingtimes.com/news/News/Sooner-or-later-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱠᱷᱟᱣᱟᱥ,<ref>{{cite news |url=http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |newspaper=Darjeeling Times |title=Darjeeling Hills and the Project of Sixth Schedule |date=18 December 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303191614/http://www.darjeelingtimes.com/news/news/Darjeeling-Hills-and-the-Project-of-Sixth-Schedule.html |archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ, ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ), ᱟᱨ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ) ᱾{{Citation needed|date=October 2020}} ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ-ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ, ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ, ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ, [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]], ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ) ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱡᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Hill-parties-rally-behind-GJM/articleshow/2808963.cms |title=Hill parties rally behind GJM |newspaper=The Times of India |date=24 February 2008}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱑᱑ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ "ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite book |title=Darjeeling -Dooars People and Place Under Bengal's Neo-Colonial Rule |page=93 |url=https://www.scribd.com/document/94009999/Darjeeling-Dooars-Neo-Colonial-Rule |last=Bomjan |first=D.S.}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱑᱙᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱥᱮᱴᱮᱞᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚᱭ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |archive-url=https://archive.today/20120912022902/http://www.telegraphindia.com/1071116/asp/siliguri/story_8552576.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Sixth Schedule explained |newspaper=The Telegraph – India |date=16 November 2007}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, "ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ",<ref>{{cite book |title=Gorkhaland: Crisis of Statehood |url=https://books.google.com/books?id=xbGICwAAQBAJ&pg=PT462 |last=Bagchi |first=Romit |publisher=SAGE Publications India |page=462 |date=13 June 2012|isbn = 9788132116806}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur/> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱮ.ᱵᱤ. ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱤᱥᱤᱯᱮᱴᱚᱨᱤ ᱵᱮᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/Darjeeling-affected-for-third-day/article14882998.ece |title=Darjeeling affected for third day |newspaper=The Hindu |location=New Delhi |date=26 November 2007}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱝᱜᱮᱡ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2506/stories/20080328250604000.htm |title=Fall from grace |newspaper=Frontline |date=28 March 2008}}</ref> ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm |title=Strike paralyses life in Darjeeling |newspaper=The Hindu |date=21 February 2008 |url-status=dead |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021659/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200802211941.htm}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/GJM-announces-economic-blockade-in-West-Bengal/article15168196.ece |title=GJM announces economic blockade in West Bengal |newspaper=The Hindu |date=18 February 2008}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱚᱪᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, [[ᱮᱞ.ᱠᱮ. ᱟᱰᱵᱷᱟᱱᱤ]] ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚᱫᱮᱵᱽ ᱵᱷᱚᱴᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱚ]] ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/Advani-spanner-in-CM-Hills-Bill-plan/articleshow/2593311.cms |title=Advani spanner in CM Hills Bill plan |newspaper=The Times of India |date=4 December 2007}}</ref> [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱟᱜ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |archive-url=https://archive.today/20120917213713/http://www.telegraphindia.com/1080219/jsp/frontpage/story_8921207.jsp |url-status=dead |archive-date=17 September 2012 |title=Ghisingh tastes his own medicine |newspaper=The Telegraph – India |location=Kolkata |date=19 February 2008}}</ref> ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱮᱥᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱨᱠᱟᱨ" ᱾<ref>{{cite book |title=The Story of Darjeeling: The Land of the Indian Gorkha |url=https://books.google.com/books?id=S2stywAACAAJ |publisher=Yonzone Lama Publications |year=2009 |last=Lama |first=Basant B |page=348}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱵᱤᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱱ ᱥᱤᱰᱭᱩᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ,<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |title=Indefinite bandh in Darjeeling till demand for statehood met: Morcha |newspaper=The Indian Express |date=20 February 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120923023740/http://www.expressindia.com/latest-news/Indefinite-bandh-in-Darjeeling-till-demand-for-statehood-met-Morcha/275035/ |archive-date=23 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Ghising-knocks-at-CMs-door/articleshow/2806445.cms |title=Ghising knocks at CM's door |newspaper=The Times of India |date=23 February 2008}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱠᱮᱭᱟᱨᱴᱮᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |title=Ghising Quits as administrator |date=11 March 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102034743/http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031160031200.htm |newspaper=[[The Hindu]] |archive-date=2 November 2012}}</ref> ==ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ== "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙ ৮০ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |title=Sikkim & Darjeeling: Division & Deception |last=Wangyal |first=Sonam B. |year=2002 |page= 153 |url=https://books.google.com/books?id=p0tuAAAAMAAJ}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/india/darjeeling-unrest-why-demand-for-gorkhaland-remains-relevant-even-after-a-century-of-protests-3750319.html |title=Darjeeling violence: Challenges ahead for Mamata as demand for Gorkhaland remains relevant even after a century of protests |newspaper=Firstpost |date=28 June 2017}}</ref> ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱒૦ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-opinion/New-drumbeats-in-the-Darjeeling-hills/article15184933.ece |title=New drumbeats in the Darjeeling hills |newspaper=The Hindu |date=15 March 2008}}</ref> ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=Kantipur>{{cite news |url=http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |date=9 November 2007 |title=Pro-Gorkhaland statehood demos resurface |website=eKantipur.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071123052609/http://www.kantipuronline.com/kolnews.php?&nid=127948 |archive-date=23 November 2007}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖᱒᱔᱖ km<sup>2</sup> ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱱᱟᱨᱦᱟᱴ]], ᱵᱷᱚᱠᱛᱤᱱᱚᱜᱚᱨ, [[ᱵᱤᱨᱯᱟᱲᱟ]], [[ᱪᱟᱞᱥᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱪᱟᱞᱥᱟ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ, [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]], [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ]], [[ᱢᱟᱞᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱟᱴᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://2.bp.blogspot.com/-_3b3Z-4YneY/U0QvGTU7y4I/AAAAAAAAFR8/xipJv97jQxU/s1600/Gorkhaland+Map.jpg |title=Map of Gorkhaland |website=blogspot.com}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱚ [[ᱚᱦᱤᱝᱥᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱦᱚᱡᱳᱜᱽ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |title=GJM places demands, Buddhadeb says no division of West Bengal |newspaper=The Hindu |date=9 May 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629005606/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200805091970.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱵᱚᱸᱫᱽ]], ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |title=GJM to stage hunger strikes from Thursday |newspaper=The Hindu |date=30 April 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104042057/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200804301523.htm |archive-date=4 November 2012}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱷᱮᱥᱴᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2514/stories/20080718251413000.htm |title=Conflict zone |date=18 July 2008 |newspaper=Frontline}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱭᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.rediff.com/news/2008/jun/13darj.htm |title=West Bengal: GJM rejects talks offer |website=In.rediff.com |date=13 June 2008}}</ref> ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |title=Buddhadeb invites GJM for talks again |website=Ndtv.com |date=19 June 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120319172101/http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/StoryPrint.aspx?ID=NEWEN20080053587&ch=633637712584165000 |archive-date=19 March 2012}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱮ-ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |title=Tripartite talks for Gorkhaland begins today|newspaper=The Indian Express |date=9 September 2008 |url-status=dead |archive-url= https://web.archive.org/web/20120924055518/http://www.expressindia.com/latest-news/Tripartite-talks-for-Gorkhaland-begins-today/358691/ |archive-date=24 September 2012}}</ref> ᱵᱩᱨᱩ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤᱡ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱕᱑-ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <blockquote> "ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢᱣᱟᱨᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱚᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱡᱮᱢᱚᱱᱤ|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱵᱟᱣ]], ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱟᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web |url=http://mygorkhaland.wordpress.com/2008/10/28/51-page-memorandum-submitted-by-gjm-during-the-tripartite-meeting-at-new-delhi/ |title=51 Page memorandum submitted by GJM during the Tripartite Meeting at New Delhi |publisher=Mygorkhaland.wordpress.com |date=28 October 2008}}</ref> </blockquote> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱰᱷᱮ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2011/jun/08/darjeeling-issue-solved-mamata-260651.html |title=Darjeeling issue solved: Mamata |newspaper=The New Indian Express |date=8 June 2011}}</ref> [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ.) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-url=https://archive.today/20120724010152/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Darjeeling-tripartite-pact-signed-for-Gorkhaland-Territorial-Administration/articleshow/9263963.cms |archive-date=24 July 2012 |title=Darjeeling tripartite pact signed for Gorkhaland Territorial Administration |newspaper=The Times of India |date=18 July 2011 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.outlookindia.com/newswire/story/gorkhaland-territorial-administration-agreement-signed/728097 |title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement Signed |newspaper=Outlook India |date=18 July 2011 |access-date=7 May 2026 |archive-date=4 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170804113446/https://www.outlookindia.com/newswire/story/gorkhaland-territorial-administration-agreement-signed/728097 |url-status=dead}}</ref> ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒೦᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ [[ᱢᱚᱝᱯᱚᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://zeenews.india.com/news/west-bengal/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html |title=Plea to rename Gorkha council |publisher=Zee News |date=30 October 2011}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.hindustantimes.com/india/gorkha-janmukti-morcha-to-contest-gta-elections/story-MRRD7kovbe2xcPldfrccmI.html |title= Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections |newspaper=Hindustan Times |date=30 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203135811/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= GTA list of 32 but no Gurung |newspaper=The Telegraph India |date=6 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news |url= http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |archive-url= https://archive.today/20130203163315/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp |url-status= dead |archive-date= 3 February 2013 |title= Gurung in GTA fray – CPM out with 15 names |newspaper=The Telegraph India |date=7 July 2012 |first=Vivek |last=Chhetri}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ, ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ. ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ, 'ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱠᱚᱨᱯᱷᱤᱭᱩ' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ.ᱮᱯᱷ (CRPF) ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ. ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱥ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾{{citation needed|date=August 2017}} ==ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ== ᱒᱑ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ [[ᱢᱚᱫᱚᱱ ᱛᱟᱢᱟᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱᱴᱟᱨᱥ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱞᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱞᱟᱥᱮᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱛᱮᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |archive-url=https://archive.today/20120915105659/http://www.telegraphindia.com/1100524/jsp/frontpage/story_12481252.jsp |url-status=dead |archive-date=15 September 2012 |title='Boy' who delivered the killer blow |work=The Telegraph India |date=24 May 2010}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱕ ᱢᱮ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱫᱩᱠᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url= http://www.thehindu.com/news/national/other-states/Madan-Tamangs-body-taken-out-in-massive-procession/article16303183.ece |title=Madan Tamang's body taken out in massive procession |newspaper=The Hindu |date=24 May 2010}}</ref> ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tamangs-murder-threatens-to-derail-Gorkhaland-talks/articleshow/5974887.cms |title=Tamang's murder threatens to derail Gorkhaland talks |newspaper=The Times of India |date=26 May 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱮᱨᱤᱢ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱜᱚᱡ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ" ᱾ ᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱤᱵᱽᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ) ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱜᱳᱨᱩᱵᱚᱛᱷᱟᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱡᱚᱭᱜᱟᱶ]] ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱫᱽᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱤᱨᱫᱤᱥᱴᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=PTI |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/2-killed-in-police-firing-on-GJM-protesters/article15145780.ece |title=Two killed in police firing on GJM protesters |newspaper=The Hindu |date=8 February 2011}}</ref> ==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ== ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱛᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]], ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱫᱽᱣᱚᱸᱫᱽᱣᱤ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱵᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒.᱕ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱢᱮᱱᱤᱯᱷᱮᱥᱴᱳ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ [[᱒᱐᱑᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱤᱴ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱞᱳᱠ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ,<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/GJM-wins-Darjeeling-constituency-by-record-margin-of-votes/Article1-697453.aspx |title=GJM wins Darjeeling constituency by record margin of votes |newspaper=Hindustan Times |date=14 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104094854/http://www.hindustantimes.com/india-news/kolkata/gjm-wins-darjeeling-constituency-by-record-margin-of-votes/article1-697453.aspx |archive-date=4 November 2013}}</ref> ᱦᱚᱨᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/news/west-bengal/gjm-wins-three-assembly-seats-in-darjeeling_706214.html |title=GJM wins three Assembly seats in Darjeeling |publisher=Zee News |date=13 May 2011}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱪᱟᱢᱯᱨᱟᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=369474&catid=72 |title=GJMM to finalise stand today |newspaper=The Statesman |date=13 May 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120311191949/http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=369474&catid=72 |archive-date=11 March 2012}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚᱭᱤᱡ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱵᱟᱭᱪᱩᱝ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]] ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱯᱷᱨᱚᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://darjeelingtimes.com/sinister-design-of-state-govt-to-rig-polls-ahluwalia/ |date=27 March 2014 |title='Sinister' design of state govt to rig polls: Ahluwalia |newspaper=Darjeeling Times |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140520054518/http://darjeelingtimes.com/sinister-design-of-state-govt-to-rig-polls-ahluwalia/ |archive-date=20 May 2014}}</ref> ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱒ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ (MLA) ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/india/west-bengal/gjm-mla-trilok-dewan-quits-party-two-in-three-days/ |title=GJM MLA Trilok Dewan quits party – two in three days |newspaper=The Indian Express|date=22 September 2015}}</ref> ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-08-07|title=Bimal Gurung threatens to intensify protest in Darjeeling hills|url=https://indianexpress.com/article/india/bimal-gurung-threatens-to-intensify-protest-in-darjeeling-hills-4786623/|work=The Indian Express|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞᱤᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱑᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱩᱨ ᱜᱚᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=indiatoday/> ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱮ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=news18/> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2018-03-16|title=Bimal Gurung vs Union Of India on 16 March, 2018|url=https://indiankanoon.org/doc/169753767/|work=Indian Kanoon|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=frontline/><ref>{{Cite web|date=2021-02-21|title=Bengal withdraws criminal cases against TMC's ally, Gorkha leader Bimal Gurung|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/bengal-withdraws-criminal-cases-against-tmc-s-ally-gorkha-leader-bimal-gurung-101613914371850.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref> [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ|ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱦᱳᱢ ᱟᱯᱷᱮᱭᱟᱨᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ]] [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ]] ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱚᱪᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ani/gjm-leader-binay-tamang-appointed-as-chairman-of-new-board-to-run-darjeeling-hills-117092001265_1.html|title=GJM leader Binay Tamang appointed as chairman of new board to run Darjeeling hills|last=ANI|date=2017-09-20|work=Business Standard India|access-date=2017-09-20}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱡᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱛᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽ-ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2017-10-13|title=Darjeeling: Police officer shot dead in clashes with Bimal Gurung's supporters|url=https://www.hindustantimes.com/kolkata/darjeeling-unrest-again-police-officer-shot-as-clashes-erupt-between-bimal-gurung-s-supporters-and-police/story-JmkWgZ7KmDP0jtdfKTCROM.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2017-10-14|title=Cop killed in gunbattle during operation to nab Bimal Gurung near Sikkim|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/cop-killed-in-gunbattle-during-op-to-nab-gurung-near-sikkim/articleshow/61075167.cms|work=The Times of India|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=Want encounter of Bimal Gurung, says parents of police officer who died in operation to catch Gorkha leader|url=https://www.thestatesman.com/india/want-encounter-bimal-gurung-says-parents-police-officer-died-operation-catch-gorkha-leader-1502931340.html|work=The Statesman|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ [[ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱤᱝ ᱵᱤᱥᱴ|ᱨᱟᱡᱩ ᱵᱤᱥᱴᱟ]] ᱫᱚ [[᱒᱐᱑᱙ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱑᱙ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱫᱟᱲᱮᱜ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=indianexpress/> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱤᱨᱫᱮᱥ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2019-03-11|title=Solve Gorkha Janmukti Morcha row: Calcutta High Court to poll panel|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/solve-gorkha-janmukti-morcha-row-calcutta-high-court-to-poll-panel/cid/1686655|work=The Telegraph|access-date=2021-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-04-25|title=No party symbol for GJM factions in bypoll: HC|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/no-party-symbol-for-gjm-factions-in-bypoll-hc/articleshow/69033604.cms|work=The Times of India|access-date=2021-11-06}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱨᱛᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-21|title=GJM leader Bimal Gurung quits NDA, vows to support Mamata Banerjee in 2021 Bengal polls|url=https://theprint.in/politics/gjm-leader-bimal-gurung-quits-nda-vows-to-support-mamata-banerjee-in-2021-bengal-polls/528521/|work=The Print|access-date=2021-11-10}}</ref><ref name=frontline>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Former GJM supremo Bimal Gurung extends support to Mamata Banerjee after being on the run for three years|url=https://frontline.thehindu.com/dispatches/former-gjm-supremo-bimal-gurung-extends-support-to-mamata-banerjee-after-being-on-the-run-for-three-years/article32914629.ece|work=Frontline|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=indianexpress>{{Cite web|date=2020-10-28|title=Bimal Gurung's GJM quits the NDA: What impact will this have on West Bengal politics?|url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-bimal-gurung-nda-mamata-banerjee-tmc-west-bengal-elections-gorkhaland-6831355/|work=The Indian Express|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱤᱥᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-22|title=Trinamool welcomes GJM's Bimal Gurung, but says no question of separate Gorkhaland|url=https://theprint.in/politics/trinamool-welcomes-gjms-bimal-gurung-but-says-no-question-of-separate-gorkhaland/528996/|work=The Print|access-date=2021-11-10}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=No question of separate Gorkhaland, says TMC after GJM's Bimal Gurung severs ties with BJP|url=https://scroll.in/latest/976550/no-question-of-separate-gorkhaland-says-tmc-after-gjms-bimal-gurung-severs-ties-with-bjp|work=Scroll.in|access-date=2021-11-10}}</ref> ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱴ ([[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]], [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]]) ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-03-05|title=Trinamool leaves three seats in the Hills for allies to contest|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/trinamool-leaves-three-seats-in-the-hills-for-allies-to-contest-433519|work=Millennium Post|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-06|title=WB: Trinamool Congress sets aside 3 Darjeeling seats|url=https://react.etvbharat.com/english/national/state/west-bengal/wb-trinamool-congress-sets-aside-3-darjeeling-seats/na20210306082736802|work=ETV Bharat|access-date=2021-10-25}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱜᱮ (ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ) ᱒᱐᱒᱑ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱚᱯᱚᱴ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱠᱚᱨᱤᱱ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-03-06|title=Mamata Banerjee sets aside 3 Darjeeling seats but GJM factions remain divided|url=https://www.hindustantimes.com/elections/west-bengal-assembly-election/mamata-banerjee-sets-aside-3-darjeeling-seats-but-gjm-factions-remain-divided-101614970698739.html|work=Hindustan Times|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-18|title=TMC Supporters in a Quandary as Allies Binay Tamang and Bimal Gurung Camps Field Own Candidates|url=https://www.news18.com/news/politics/tmc-supporters-in-a-quandary-as-allies-binay-tamang-and-bimal-gurung-camps-field-own-candidates-3548687.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-22|title=GJM (Tamang) announces candidates for 3 Hills seats|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/gjm-tamang-announces-candidates-for-3-hills-seats/articleshow/81622285.cms|work=The Times of India|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=GJM (Bimal) and BJP announce candidates for three Hill seats|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/gjm-bimal-and-bjp-announce-candidates-for-three-hill-seats-435226|work=Millennium Post|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-03-23|title=পাহাড়ে কঠিন লড়াই - ৩ আসনের প্রার্থী ঘোষণা করলেন গুরুং, মুখ ফেরালো তামাং-রা|url=https://bangla.asianetnews.com/west-bengal-election/bimal-gurung-announces-candidates-for-3-hill-seats-tamang-youth-reject-him-alb-qqfn1f|work=Asianet News Bangla|language=bn|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kalimpong Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/kalimpong-assembly-elections-wb-22/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25|archive-date=18 May 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260518023659/https://www.oneindia.com/kalimpong-assembly-elections-wb-22/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kalimpong Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/kalimpong-election-result-s25a022/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Darjeeling Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/darjeeling-assembly-elections-wb-23/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160433/https://www.oneindia.com/darjeeling-assembly-elections-wb-23/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Darjeeling Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/darjeeling-election-result-s25a023/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kurseong Assembly Election Results 2021|url=https://www.oneindia.com/kurseong-assembly-elections-wb-24/|work=Oneindia|access-date=2021-10-25|archive-date=25 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025160514/https://www.oneindia.com/kurseong-assembly-elections-wb-24/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Kurseong Election Result West Bengal Assembly Election 2021|url=https://www.news18.com/assembly-elections-2021/west-bengal/kurseong-election-result-s25a024/|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ<ref name=indiatoday>{{Cite web|date=2021-07-15|title=Gorkha Janmukti Morcha president Binoy Tamang quits party, set for 'new political journey'|url=https://www.indiatoday.in/india/story/gorkha-janmukti-morcha-president-binoy-tamang-quits-party-set-for-new-political-journey-1828708-2021-07-15|work=India Today|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2019-07-16|title=Binay Tamang resigns from Gorkha Janmukti Morcha faction|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/binay-tamang-resigns-from-gorkha-janmukti-morcha-faction/cid/1822673|work=The Telegraph|access-date=2021-11-06}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-16|title=New Twist in Hills? Gorkha Janamukthi Morcha President Binay Tamang Resigns|url=https://www.news18.com/news/india/new-twist-in-hills-gorkha-janamukthi-morcha-president-binay-tamang-resigns-3968735.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref><ref name=news18>{{Cite web|date=2021-07-16|title=Bimal Gurung Set to be Back as Boss of United GJM But Has Uphill Task Ahead|url=https://www.news18.com/news/opinion/bimal-gurung-set-to-be-back-as-boss-of-united-gjm-but-has-uphill-task-ahead-3971831.html|work=News18|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱩᱝ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-07-17|title=Binay Tamang: পতাকা ফেরালেন বিনয়|url=https://www.anandabazar.com/west-bengal/north-bengal/binay-tamang-send-flags-of-morcha-to-bimal-gurung/cid/1293199|work=Anandabazar|language=bn|access-date=2021-10-25}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-18|title=Binay Tamang followers feel let down with his decision to hand over faction's flag to Bimal Gurung|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/binay-tamang-followers-feel-let-down-with-his-decision-to-hand-over-factions-flag-to-bimal-gurung/cid/1822929|work=The Telegraph|access-date=2021-10-25}}</ref> ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 August 2021|title=Anit Thapa set to launch new party for Darjeeling|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapa-set-to-launch-new-party-for-darjeeling/cid/1825411|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=20 August 2021|title=Setting up a new party in the Darjeeling hills: GTA chief|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/setting-up-a-new-party-in-the-darjeeling-hills-gta-chief/article36021507.ece|work=The Hindu|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 August 2021|title=Anit Thapa to float new party on September 9|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/september-9-date-for-launch-of-anit-thapa-party/cid/1828322|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=10 September 2021|title=Ex-GJM leader Anit Thapa launches new party, says it will work to protect interest of hill people|url=https://www.aninews.in/news/national/general-news/ex-gjm-leader-anit-thapa-launches-new-party-says-it-will-work-to-protect-interest-of-hill-people20210910064924|work=ANI|access-date=26 November 2021}}</ref> ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2 November 2021|title=Anit Thapa's party forms panel on political solution|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/anit-thapas-party-forms-panel-on-political-solution/cid/1836911|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=15 November 2021|title=Thapa's party constitutes 17-member GTA poll panel|url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/thapas-party-forms-gta-poll-panel/cid/1838936|work=The Telegraph|access-date=26 November 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=22 November 2021|title=Politics in Darjeeling Hills Hinges on Upcoming GTA Polls|url=https://www.newsclick.in/Politics-Darjeeling-Hills-Hinges-Upcoming-GTA-Polls|work=NewsClick|access-date=26 November 2021}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=Binay Tamang: তৃণমূলে যোগ দিলেন বিনয় তামাং|url=https://kolkatatv.org/kolkata/binay-tamang-joined-tmc/|work=[[Kolkata TV]]|language=bn|access-date=24 December 2021|archive-date=24 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211224075530/https://kolkatatv.org/kolkata/binay-tamang-joined-tmc/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=Binay Tamang: তৃণমূলে যোগ দিলেন বিনয় তামাং, পাকদণ্ডীর রাজনীতিতে নতুন মোড়!|url=https://tv9bangla.com/kolkata/darjeeling-binay-tamang-today-will-join-trinamool-congress-481314.html|work=TV9 Bangla|language=bn|access-date=24 December 2021}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 December 2021|title=পাহাড়ের রাজনীতিতে নয়া মোড়, তৃণমূলে যোগ দিলেন মোর্চা নেতা বিনয় তামাং|url=https://www.sangbadpratidin.in/kolkata/binay-tamang-joins-tmc/|work=Sangbad Pratidin|language=bn|access-date=24 December 2021}}</ref> ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱛᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱞᱤᱝ]] * [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{reflist|30em}} {{Indian political parties}} {{National Democratic Alliance |state=collapsed}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱚᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ]] [[Category:2007 establishments in West Bengal]][[Category:Former member parties of the National Democratic Alliance]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ]] mvoaron185mvbqlpdi5r15esfycly6z ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱥᱟᱹᱲᱤ 0 37718 198244 196445 2026-09-24T04:11:56Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198244 wikitext text/x-wiki [[File:Saree of Kasaragod.jpg|alt=Kasaragod Saree|thumb|ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱥᱟᱹᱲᱤ]] ᱢᱤᱫ '''ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱥᱟᱹᱲᱤ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱧ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ [[ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ]] [[ᱥᱟᱹᱲᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱤ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kasaragod: Exploring North Kerala|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69390/kasaragod-exploring-north-kerala|access-date=2021-05-30|website=www.outlookindia.com/outlooktraveller/|language=en|archive-date=2021-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203121246/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69390/kasaragod-exploring-north-kerala|url-status=dead}}</ref> == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮᱧ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱞᱤᱭᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱛᱷᱢᱟᱥᱟᱞᱤᱭᱟᱥ'' ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Kasaragod Sarees (Kerala) (GI Regn No. 170) {{!}} Textiles Committee|url=https://textilescommittee.nic.in/kasaragod-sarees-kerala-gi-regn-no-170#:~:text=GI%20Regn%20No.-,170),State%20en%20route%20Tamil%20Nadu.|access-date=2021-05-30|website=textilescommittee.nic.in}}</ref> == ᱢᱚᱦᱚᱛ == ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱛᱮᱧ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱰᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱾<ref>{{Cite web|title=Weaving tradition of Kasaragod Sarees|url=https://www.keralatourism.org/photo-gallery/kasaragod-sarees/2252|access-date=2021-05-30|website=Kerala Tourism|language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱥᱮ ᱜᱟᱨ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱲᱮ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱮᱠᱣᱟᱨᱰ ᱢᱤᱥᱤᱱ ᱥᱮ ᱰᱳᱵᱤ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱖᱐ - ᱑᱐᱐ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱴ ᱰᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱴᱮᱠᱟᱣᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-08-05|title=Kasaragod Cotton|url=https://isha.sadhguru.org/in/en/outreach/save-the-weave/indian-weaves/kasaragod-cotton|access-date=2021-05-30|website=Isha Sadhguru|language=en}}</ref> ᱱᱮᱦᱟᱹᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞᱠ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱣᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱠᱳ-ᱚᱯᱟᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱥᱮᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ'' ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|author=P. Sudhakaran|date=Dec 28, 2013|title=Kasargod Saree: Reviving a tradition {{!}} Bengaluru News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/kasargod-saree-reviving-a-tradition/articleshow/28055734.cms|access-date=2021-05-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|author=P. Sudhakaran|date=Dec 28, 2013|title=Kasargod Saree: Reviving a tradition {{!}} Bengaluru News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/kasargod-saree-reviving-a-tradition/articleshow/28055734.cms|access-date=2021-05-30|website=The Times of India|language=en}}</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ == ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Details {{!}} Geographical Indications {{!}} Intellectual Property India|url=http://ipindiaservices.gov.in/GIRPublic/Application/Details/170|access-date=2021-05-30|website=ipindiaservices.gov.in}}</ref> == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ == * [[ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱯᱩᱞᱞᱤ ᱥᱟᱹᱲᱤ]] == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ == {{Reflist}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ]] 62kr3cj9e5xholnxji63vfbriqq77dk ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ 0 37777 198211 196798 2026-09-23T20:50:48Z CommonsDelinker 91 Removing [[:c:File:Mohanlal_(cropped).jpg|Mohanlal_(cropped).jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: Not own work. Location still of the Malayalam film 12th Man. Its still photograp 198211 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | years_active = ᱑᱙᱗᱘–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | native_name = | image = | image_size = | caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | birth_name = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ | other_names = ᱞᱟᱞ, ᱞᱟᱞᱩ, ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1960|05|21}} | birth_place = [[ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ]], [[ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ]], ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) | education = [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ([[BCom]]) | occupation = {{hlist|ᱟᱠᱴᱚᱨ|ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ}} | works = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] | spouse = {{marriage|ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ|1988}} | children = [[ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ]], ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ | relatives = [[ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ)}}<br />[[ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ]] {{small|(ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ)}}<br />[[ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ]] {{small|(ᱯᱮᱲᱟ ᱦᱚᱲ)}}<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> | website = {{URL|thecompleteactor.com}} | awards = [[ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]] | honours = {{plainlist| *[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱐᱑) *[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (᱒᱐᱑᱙) *[[ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] (᱒᱐᱒᱓) }} | module = {{Infobox officeholder | embed = yes | allegiance = {{flag|India}} | branch = {{army|India}} | service_years = ᱒᱐᱐᱙–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ | rank = [[File:Lieutenant Colonel of the Indian Army.svg|10px]] [[ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ]] ([[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮᱸᱠᱥ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱤᱜᱽᱱᱤᱭᱟ#ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ|Hon.]]) | unit = {{flagicon image|Territorial Army (Flag).svg}} [[ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ]] }} }} '''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐), ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ '''ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=21 May 2020|title=On Mohanlal's 60th birthday, remembering 10 of his finest performances|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=12 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612102647/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/on-mohanlals-60th-birthday-remembering-10-of-his-finest-performances/article31638507.ece|url-status=live}}</ref><ref name="Kumar">{{Cite news|last=Kumar|first=P. k Ajith|date=20 May 2020|title=Mohanlal at 60: An actor par excellence|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|access-date=28 August 2020|issn=0971-751X|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619123905/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/mohanlal-at-60-an-actor-par-excellence/article31633617.ece|url-status=live}}</ref><ref name="india.com">{{Cite web|date=21 May 2020|title=Happy Birthday, Mohanlal: 11 Lesser-Known And Interesting Facts About The Top Malayalam Star|url=https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|access-date=28 August 2020|website=India News, Breaking News, Entertainment News {{!}} India.com|language=en|archive-date=9 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200609145515/https://www.india.com/entertainment/malayalam-news-happy-birthday-mohanlal-11-lesser-known-and-interesting-facts-about-the-top-malayalam-star-4035296/|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Kumar"/><ref>{{Cite news |date=21 May 2022 |title='The complete actor' is not just a sobriquet, but Mohanlal's legacy |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |access-date=21 May 2022 |work=The Indian Express |language=en |archive-date=21 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220521064533/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/the-complete-actor-is-not-just-a-sobriquet-but-mohanlal-legacy-7926705/ |url-status=live }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]]<ref name="Padma Awards2">{{cite web|date=2015|title=Padma Awards|url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf|archive-date=15 October 2015|access-date=21 July 2015|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Padmabhushan2">{{Cite web|date=25 January 2019|title=Mohanlal conferred with Padma Bhushan|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001318/https://indianexpress.com/article/entertainment/entertainment-others/mohanlal-padma-bhushan-kader-khan-manoj-bajpayee-prabhudheva-shankar-mahadevan-5555516/|archive-date=26 January 2019|access-date=25 January 2019|website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=9 July 2009|title=Malayalam superstar Mohanlal joins Territorial Army|url=https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|access-date=25 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181929/https://www.hindustantimes.com/india/malayalam-superstar-mohanlal-joins-territorial-army/story-O6L4Kpu19jVG6wi0uejIAK.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal enters Territorial Army training unit|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|access-date=25 July 2021|website=The New Indian Express|archive-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725181928/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2010/mar/26/mohanlal-enters-territorial-army-training-unit-142466.html|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ CNN ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ" ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Years of Cinema: The men who changed the face of Indian films |url=https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |access-date=8 January 2023 |website=News18 |language=en |archive-date=8 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230108064500/https://www.news18.com/photogallery/movies/100-years-of-cinema-the-men-who-changed-the-face-of-indian-films-894555.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱢ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023">{{cite news |title=Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023 |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |access-date=20 September 2025 |work=The Hindu |date=20 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250920160340/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/actor-mohanlal-to-be-conferred-dadasaheb-phalke-award-for-2023/article70073864.ece |archive-date=20 September 2025 |language=en-IN}}</ref><ref name="Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony">{{cite news |title=Mohanlal honoured with Dadasaheb Phalke award at 71st National Film Awards ceremony |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |access-date=24 September 2025 |publisher=The New Indian Express |date=23 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250924041846/https://www.newindianexpress.com/nation/2025/Sep/23/mohanlal-honoured-with-dadasaheb-phalke-award-at-71st-national-film-awards-ceremony |archive-date=24 September 2025 |language=en}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱑೯᱗᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff"/><ref name="thiranottam">{{cite news|title=I have nothing to prove in Bollywood: Mohanlal|url=http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|access-date=11 January 2017|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=17 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113014138/http://www.deccanherald.com/content/242650/i-have-nothing-prove-bollywood.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠᱮᱵᱚᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ; ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff">{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=25 years, 25 landmarks|url=https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=21 July 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123434/https://www.rediff.com/movies/report/mohan1/20030903.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' (᱑᱙᱙᱗), ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Khan|first=Ujala Ali|title=Reigning southern stars|url=https://www.thenationalnews.com/arts-culture/film/reigning-southern-stars-1.260566/|access-date=11 January 2017|work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=14 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113092556/http://www.thenational.ae/arts-culture/bollywood/reigning-southern-stars|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Rajpal|first=Roktim|title=Mohanlal turns 55: 8 performances that prove he is the most bankable, successful star of Indian cinema|url=http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|access-date=11 January 2017|work=[[News18]]|date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113195555/http://www.news18.com/news/movies/mohanlal-turns-55-8-performances-that-prove-he-is-the-most-bankable-successful-star-of-indian-cinema-994811.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱵᱟᱨᱭᱟ ᱼᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ (ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ), ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ<ref name="auto">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|title=Mohanlal, Pookutty get D.Litt.|date=17 March 2010|access-date=18 May 2010|work=[[The Hindu]]|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20100611191903/http://www.hindu.com/2010/03/17/stories/2010031760500700.htm|archive-date=11 June 2010|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|newspaper=Business Standard India|date=29 January 2018|access-date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥᱟᱱᱛᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ-ᱚᱨᱮᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱞᱛᱷᱠᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭ-ᱤᱢᱯᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠᱚᱥᱰᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express News Service|title=Mohanlal donates robot for fighting Covid-19|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|access-date=21 July 2020|work=[[The New Indian Express]]|date=26 April 2020|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123426/https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2020/apr/26/mohanlal-donates-robot-for-fighting-covid-19-2135358.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=ViswaSanthi Foundation|url=https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|access-date=16 July 2021|website=www.viswasanthifoundation.com|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716073121/https://www.viswasanthifoundation.com/about/founder-message|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal launches project to raise aid for children's heart surgeries|url=https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|access-date=21 July 2020|work=[[Mathrubhumi]]|date=6 August 2019|archive-date=21 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200721123429/https://english.mathrubhumi.com/movies-music/movie-news/mohanlal-launches-project-to-raise-aid-for-children-s-heart-surgeries-kerala-1.4019081|url-status=live}}</ref> ==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ<ref>{{cite web|author=President of India|title=President Kovind presents Padma Bhushan to Mohanlal|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys|website=[[YouTube]]|publisher=[[President of India]]|access-date=29 September 2022|date=22 March 2019|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110315/https://www.youtube.com/watch?v=m9LwAdl84ys&gl=US&hl=en|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |date=25 August 2020 |title=തനിക്ക് ജാതിവാൽ ഇല്ലാത്തതിന് കാരണം പറഞ്ഞ് മോഹൻലാൽ |trans-title=Mohanlal explains the reason for not having a caste surname |url=https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220929113918/https://www.madhyamam.com/entertainment/movie-news/actor-mohanlal-reveals-the-secret-of-his-name-558738 |archive-date=29 September 2022 |access-date=29 September 2022 |work=[[Madhyamam]] |language=ml}}</ref> ᱫᱚ ᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ), [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱟᱱᱛᱷᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱣᱨᱳᱠᱨᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱣᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html Mohanlal Birth Place] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170425025030/http://www.manoramaonline.com/homestyle/spot-light/2017/04/22/mohanlal-visited-ancestral-home-punnackal-tharavadu.html |date=25 April 2017 }}. Manoramaonline.com (22 April 2017). Retrieved on 24 July 2017.</ref><ref>{{cite news|title=Happy Birthday Mohanlal: The South Indian Superstar's Health Mantra|url=https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|access-date=23 December 2017|work=[[NDTV]]|date=21 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171223142407/https://food.ndtv.com/health/mohanlal-diet-and-fitness-1694810|archive-date=23 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱭᱟᱨᱤᱞᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="ReferenceA">{{cite web | url=https://malayalam.oneindia.com/news/2000/08/23/ker-pyarilal.html | title=മോഹന്‍ലാലിന്റെ സഹോദരന്‍ അന്തരിച്ചു | date=23 August 2000 }}</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="YouTube Channel Name">{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱩᱫᱟᱵᱷᱟᱱᱢᱩᱜᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Entertainment|first1=Art &|title=Mohanlal Biography|url=http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|website=LIFESTYLE LOUNGE|publisher=iloveindia.com.|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021010753/http://lifestyle.iloveindia.com/lounge/mohanlal-biography-4023.html|archive-date=21 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last1=.com|first1=Mohanlalonline|title=LAL'S BIOGRAPHY|url=http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|website=Mohanlalonline.com|access-date=5 January 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105104009/http://www.mohanlalonline.com/Content/Biography/|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱵᱚᱭ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |title=Kerala / Thiruvananthapuram News : Centenary celebrations of Model School inaugurated |date=25 May 2009 |access-date=12 September 2013 |location=Chennai, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090530061910/http://www.hindu.com/2009/05/25/stories/2009052558020300.htm |archive-date=30 May 2009 |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name = blackbelt>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|title = After SRK, Mohanlal to get a Taekwondo blackbelt|author = Prakash, Asha|date = 25 October 2012|access-date = 6 October 2014|work = [[The Times of India]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20160204084353/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/After-SRK-Mohanlal-to-get-a-Taekwondo-blackbelt/articleshow/16940066.cms|archive-date = 4 February 2016|url-status = live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱳᱥᱟᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ" ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=The Cue|title='ആദ്യം നല്‍കാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച പേര് റോഷന്‍ ലാല്‍, പേരിനൊപ്പം ജാതി വേണ്ടെന്നത് അച്ഛന്റെ തീരുമാനം'; മോഹന്‍ലാല്‍|date=25 August 2020|url=https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|publisher=The Cue|access-date=29 September 2022|language=ml|archive-date=29 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929110316/https://www.thecue.in/entertainment/film-news/actor-mohanlal-about-his-name|url-status=live}}</ref> ==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ (᱑᱙᱗᱘-᱑᱙᱘᱕)=== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱳᱴᱴᱟᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ, ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱩᱱᱱᱤ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ, ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱩᱴᱴᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thiranottam"/> ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱱᱡᱤᱞ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ'' – ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱱᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="toi1">{{cite news|title=Destiny made me an actor: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|work=[[The Times of India]]|last=Maya|first=M.|date=24 September 2003|access-date=30 September 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130123747/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Destiny-made-me-an-actor-Mohanlal/articleshow/199817.cms|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱷᱳᱫᱟᱭᱟ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mathrubhumi">{{cite news|author=Mathrubhumi|title=മഞ്ഞിൽ വിരിയുന്ന ഓർമ്മകൾ...|trans-title=Remembrance Bloomed in the Mist|url=http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|work=[[Mathrubhumi]]|language=ml|date=23 February 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115230814/http://www.mathrubhumi.com/travel/columns/mohanlal/mohanlal-malayalam-news-1.36450|archive-date=15 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱢ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱡᱳ ᱟᱯᱯᱟᱪᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱐ ᱟᱨ ᱙᱕ ᱢᱟᱨᱠᱥ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|title=His experiments with cinema|last=Manmadhan|first=Prema|work=[[The Hindu]]|date=23 December 2005|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130130934/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/23/stories/2005122301990100.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱣ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="rd">{{cite web|title=You Cool Cat|url=http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|publisher=[[Reader's Digest]]|last=Sivanand|first=Mohan|author-link=Mohan Sivanand|access-date=19 April 2010|date=July 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20060523070740/http://www.rd-india.com/newsite/other/facetoface_july04.asp|archive-date=23 May 2006}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱠᱩ ᱵᱤᱨᱤᱱᱡᱟ ᱯᱩᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱤᱞᱤᱱᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=11 August 2011 |title=Back in action |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |access-date=21 March 2023 |issn=0971-751X |archive-date=2 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202062049/https://www.thehindu.com/features/cinema/back-in-action/article2346718.ece |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱘᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ ᱯᱩᱵᱷᱟᱱᱤᱱᱡᱩ'', ''ᱤᱱᱤᱭᱮᱝᱜᱤᱞᱩᱢ'', ''ᱵᱷᱤᱥᱟ'', ''ᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱥᱟᱢ'', ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱤᱞ ᱟᱞᱯᱟᱢ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ'', ''ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱢᱟᱴᱴᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱟᱢᱢᱟᱠᱠᱩ'', ''ᱮᱝᱜᱟᱱᱮ ᱱᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱩᱢ'', ''ᱩᱱᱟᱨᱩ'' ᱟᱨ ''ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱟᱨᱩᱱᱛᱷᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ'' ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ" ᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱦᱤᱨᱳ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱯᱩᱪᱟᱠᱠᱳᱨᱩ ᱢᱩᱠᱠᱩᱛᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱚᱞ ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱞ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|title=25 years, 25 landmarks|work=[[Rediff.com]]|last=Warrior|first=Shobha|date=3 September 2003|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130134455/http://www.rediff.com/movies/2003/sep/03mohan1.htm|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱡᱩᱲᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Priyan-Mohanlal back after eight years for a comedy|url=http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|work=[[Deccan Herald]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|access-date=6 May 2012|date=27 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161130135839/http://www.deccanherald.com/content/141489/priyan-mohanlal-back-eight-years.html|archive-date=30 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱳᱱᱱᱟᱱᱟᱢ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ ᱳᱨᱟᱰᱤ ᱠᱩᱱᱱᱤᱞ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ''ᱩᱭᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ'', ''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ'', ''ᱵᱳᱭᱤᱝ ᱵᱳᱭᱤᱝ'' ᱟᱨ ''ᱟᱨᱟᱢ + ᱟᱨᱟᱢ = ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ===ᱮᱥᱴᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱰ (Established) ᱟᱠᱴᱚᱨ (᱑᱙᱘᱖-᱑᱙᱙᱙)=== [[File:Mohanlal and mammootty.JPG|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ]] ᱥᱟᱶ, [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ" ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱤ. ᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱟᱱ, ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱾<ref name="hinduinterview"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱨᱟᱭᱴᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱟᱭᱤᱰᱠᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱠᱷᱟᱯ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ,<ref name="toi2">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|work=[[The Times of India]]|title=Too bad if you don't know this man|last=B.|first=Viju|date=14 January 2007|access-date=20 January 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110120042753/http://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-toi/Too-bad-if-you-dont-know-this-man/articleshow/1173425.cms|archive-date=20 January 2011|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="udayan">{{cite news|url=http://hindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=The Mohanlal effect|date=20 May 2005|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204154816/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/20/stories/2005052003000100.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱴᱤ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱮᱢ.ᱮ.'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1">{{cite web|title=State Film Awards (1986)|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|publisher=[[Department of Information and Public Relations (Kerala)|Department of Information and Public Relations]]|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091119014326/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards2.htm|archive-date=19 November 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱨᱚᱡᱽᱜᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱜᱚᱜᱟ ᱾ ''ᱥᱟᱱᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱩᱞᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ-ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ, ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱜᱳᱢᱮᱡᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱳᱢ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ'' ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱳᱢᱳᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱠᱚᱭ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hinduinterview"/> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱰᱤᱴᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱫᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ; ''ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ'' (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ''ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ ᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱙᱐) ᱾ ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ'', ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="toi2" /><ref>{{cite news|title=Mohanlal, still raring to go at 53|url=http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|access-date=21 May 2013|work=[[NDTV]]|date=21 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204155948/http://movies.ndtv.com/photos/mohanlal-still-raring-to-go-at-53-10492|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟ ᱚᱪᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'', ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱖ ᱫᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="25yrs" /> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ'', ''ᱟᱨᱭᱟᱱ'', ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ'', ''ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱪᱤᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="award1"/> ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱨᱤᱰᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="25yrs"/> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟᱱ, ᱤᱧᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ, ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ", ᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ "ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="hinduinterview"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱨᱮᱭ ᱧᱩᱨ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]], ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱚᱨ ᱢᱤᱴ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|title=Kerala ignores global economic changes: PM|work=[[Rediff.com]]|date=18 January 2003|access-date=20 January 2008|author=Press Trust of India|author-link=Press Trust of India|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204162257/http://www.rediff.com/money/2003/jan/18gim.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=PIB Press Releases: Prime Minister Inaugurates Global Investors Meet|url=http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|location=[[Kochi]]|publisher=[[Press Information Bureau]]|date=18 January 2003|access-date=18 January 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172357/http://pib.nic.in/archive/releases98/lyr2003/rjan2003/18012003/r180120031.html|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ; ''ᱥᱤᱡᱚᱱ'' ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'', ''ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ'' ᱟᱨ ''No.20 ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱢᱮᱭᱤᱞ'' ᱾ ''ᱦᱤᱡᱽ ᱦᱟᱭᱱᱮᱥ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟᱦ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙۹᱑ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱥᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes">{{cite news|url=http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|title=Malayalam cinema's invincible star turns 51|work=[[NDTV Good Times]]|date=21 May 2011|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120401141453/http://goodtimes.ndtv.com/PhotoDetail.aspx?Page=2&ID=10492&AlbumType=PG#talk|archive-date=1 April 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|last=Warrier|first=Shobha|title=An interview with Lohitadas, director of the Malayalam film, Bhoothakkannadi|url=http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=24 January 2016|date=22 August 1997|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220111815/http://www.rediff.com/entertai/aug/11lo1.htm|archive-date=20 February 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱠᱳ-ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱵᱷᱤᱱᱤᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱤᱥᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name = "hinduinterview">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|title=Acting is a bit like meditation|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=27 July 2007|access-date=27 July 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204170644/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/acting-is-a-bit-like-meditation/article2273126.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱤᱞᱯᱤ'', ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ'', ''ᱭᱳᱫᱫᱷᱟ'', ᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱫᱮᱵᱷᱟᱥᱩᱨᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱓), ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ I. V. Sasi ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/> ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ, ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱓᱖᱕ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=31 May 2016 |title=10 Mollywood films that ran for the longest time |work=[[The Times of India]] |agency=Times News Network |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |url-status=live |access-date=28 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160728160923/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/10-Mollywood-films-that-ran-for-the-longest-time/photostory/52523456.cms |archive-date=28 July 2016}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India's 'best' psychological thriller turns 25 |url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/12/25-years-manichitrathazhu-still-best-psychological-thriller-india-has-produced.html |access-date=2024-02-19 |website=The Week |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |title=25 years of Manichitrathazhu: Why this Malayalam classic remains unsurpassed |work=The News Minute |url=https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |access-date=15 April 2022 |archive-date=25 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325162342/https://www.thenewsminute.com/article/25-years-manichitrathazhu-why-malayalam-classic-remains-unsurpassed-93441 |url-status=live }}</ref> ''ᱤᱥᱯᱟᱫᱤᱠᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ "ᱟᱫᱩ ᱛᱷᱳᱢᱟ" ᱪᱟᱠᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱸᱥ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2018-03-30 |title='Spadikam': 23 years on, this Mohanlal film remains a favourite Malayalam action flick |url=https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |access-date=2023-02-09 |website=The News Minute |language=en |archive-date=9 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230209200924/https://www.thenewsminute.com/article/spadikam-23-years-mohanlal-film-remains-favourite-malayalam-action-flick-78731 |url-status=live }}</ref> ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱞᱟᱯᱟᱱᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱴ ᱵᱽᱞᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱮᱞᱩᱞᱟᱨ ᱡᱮᱞ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱱᱢᱟᱫᱟᱢ'' (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱜᱩᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽᱢᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱚᱥᱠᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Jose|first1=D|title=Blind man's buff|url=http://www.rediff.com/entertai/1998/mar/16guru.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=4 August 2016|date=16 March 1998}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|title=Ash's Hollywood debut in mid-2003|work=[[Rediff.com]]|last=Chand|first=Fakir|date=7 December 2002|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204172636/http://www.rediff.com/movies/2002/dec/07ash.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ (ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱞᱜᱽᱨᱮᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|title=Censors refer Iruvar to home dept|work=[[The Times of India]]|date=28 February 1997|access-date=6 May 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120405022505/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/F4AF25E8DDFA9E8F6525694100207BAB|archive-date=5 April 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|title=Looking at Mani Ratnam's landmark movies|work=[[Rediff.com]]|date=9 June 2010|access-date=6 May 2012|first=Pavithra|last=Srinivasan|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204173521/http://movies.rediff.com/slide-show/2010/jun/09/slide-show-1-looking-at-mani-ratnams-landmark-movies.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|title=Nothing, neither criticism nor compliment, affects me|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|date=11 March 1999|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174203/http://www.rediff.com/movies/1999/mar/11moh1.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱞ ᱠᱞᱟᱭᱢᱮᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|title=The win-win situation|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=14 September 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174523/http://www.rediff.com/movies/1998/sep/14hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱠᱚᱨᱫᱚᱢᱟ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱤᱸᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱱ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|title=Double trouble|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=6 October 1998|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204174801/http://www.rediff.com/movies/1998/oct/06hari.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱳ-ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱤᱨᱤᱭᱚᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱡᱮᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱤ ᱮᱱ. ᱠᱟᱨᱩᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ) ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|title=Accolades are a norm|work=[[The Hindu]]|last=Narasimham|first=M. L.|date=28 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175519/http://www.thehindu.com/2000/07/28/stories/09280226.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|title=On a winning spree|work=[[The Hindu]]|last=Santhosh|first=K.|date=14 July 2000|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204175307/http://www.thehindu.com/2000/07/14/stories/09140221.htm|archive-date=4 December 2016|url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ AFI ᱯᱷᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Philip|first=Benson|title=Must Watch International Award Winning Malayalam Films|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|access-date=11 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113194956/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/must-watch-international-award-winning-malayalam-films/photostory/52255815.cms|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱥᱛᱷᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ 'ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ' ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Indian Cinema Catalogue 2014|url=http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|publisher=[[International Film Festival of India]]|date=20 November 2014|access-date=16 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316163822/http://www.iffi.nic.in/Indian%20Cinema%20Catalogue%202014.pdf|archive-date=16 March 2016|url-status=dead}}</ref> ===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱨᱰᱳᱢ (᱒᱐᱐᱐-᱒᱐᱐᱙)=== [[File:Mohanlal and Madhu.jpg|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ |ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩ AMMA ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱚᱰᱤ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱘]] ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱱ ᱨᱳᱜᱽ (rogue) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|publisher=[[Frontline (magazine)|Frontline]]|title=Greasepaint, and beyond|last=Krishnankumar|first=R.|date=22 July 2000|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204190956/http://www.frontline.in/static/html/fl1715/17151210.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="narasimham">{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|title=Sleaze time, folks!|work=[[Rediff.com]]|last=Ayyappan|first=R.|date=24 January 2001|access-date=3 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191304/http://www.rediff.com/entertai/2001/jan/24mallu.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱯᱨᱟᱡᱟ'' (᱒᱐᱐᱑), ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱒), ''ᱛᱷᱟᱱᱰᱟᱵᱷᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱟᱨ ''ᱪᱟᱛᱷᱩᱨᱟᱝᱜᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱴᱟᱭᱤᱯᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ''ᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱯᱨᱟᱵᱷᱩ'' ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱨᱤᱯᱤᱴᱤᱴᱤᱵᱷ ᱯᱞᱚᱴᱥ, ᱞᱤᱣᱰ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱯᱟᱧᱪ ᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱵᱷᱤᱱᱤᱥᱴᱤᱠ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="narasimham"/><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|title=Thandavam|website=[[Sify]]|date=16 August 2002|access-date=6 May 2012|author=Moviebuzz|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191733/http://www.sify.com/movies/thandavam-review-malayalam-pclutucejjhjc.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|title=Praja|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=24 December 2001|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204191837/http://www.sify.com/movies/praja-review-malayalam-pclunFceecebe.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱫᱟ ᱱᱤᱣ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱝᱳᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱢᱟᱡᱷᱟ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱧ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ" ᱾<ref name="narasimham"/> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ IPS, ᱢᱤᱫ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref name="rd"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|title=Bold themes, different roles|work=[[The Hindu]]|date=9 June 2006|access-date=3 March 2011|last=Nagarajan|first=Saraswathy|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204192315/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/bold-themes-different-roles/article3218428.ece|archive-date=4 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱱᱰᱟᱨᱣᱟᱨᱞᱰ ᱰᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱮᱠ ᱳᱵᱮᱨᱳᱭ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ) ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ "ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ" ᱟᱨ "ᱮᱴᱟᱜ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱟᱸᱴᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱭ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ" ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|work=[[The Hindu]]|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Mohanlal at ease in Company|date=22 April 2002|access-date=20 April 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204193002/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/04/22/stories/2002042200750300.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> Hindifilmnews.com ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱞ ᱨᱮ, ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ (᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱐)" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱑ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱖ ᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|title=Poll-5: The Finest Performance of a Bollywood Actor in the Last Decade (2001–2010)|publisher=Hindifilmnews.com|access-date=21 December 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130627120413/http://www.hindifilmnews.com/polls-2/poll-5-the-finest-performance-of-a-bollywood-actor-in-the-last-decade-2001-2010/#.UNNmrXdTGSo|archive-date=27 June 2013}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ, ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱦᱤᱨᱳ ᱨᱩᱯ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|work=[[The Hindu]]|title=Superstars running scared?|date=28 November 2002|access-date=22 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204200806/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/11/28/stories/2002112800890403.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ''ᱦᱚᱨᱤᱦᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱦᱮᱯᱤ ᱟᱱᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱪᱟᱨᱤ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱤᱞᱤᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱢ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|work=[[The Hindu]]|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Box-office update|date=28 April 2003|access-date=24 April 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204201012/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/04/24/stories/2003042400120203.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|title=Kilichundan Mambazham|website=[[Sify]]|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202732/http://www.sify.com/movies/kilichundan-mambazham-review-malayalam-pclu1idhbfgij.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ''ᱵᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ'', ᱵᱷᱤ. ᱮᱢ. ᱵᱷᱤᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|title=Tinsel world sees a bright picture|work=[[The Hindu Business Line]]|last1=Venkatraman|first1=Latha|last2=Radhakrishnan|first2=Sankar|date=1 January 2004|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20100307015933/http://www.thehindubusinessline.com/2004/01/01/stories/2004010101290200.htm|archive-date=7 March 2010|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱯᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ-ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="balettan">{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal back to 'chammal' role|last1=Abhijath|last2=Ram|date=4 September 2003|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20060628023259/http://www.hindu.com/mp/2003/09/04/stories/2003090401100200.htm|archive-date=28 June 2006|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐૦᱔ ᱨᱮ, ''ᱱᱟᱴᱴᱩᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱵᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱞᱟᱢ'' ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|title=Malayalam cinema- Analysis 2004!|website=[[Sify]]|author=Moviebuzz|date=1 January 2005|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204202246/http://www.sify.com/movies/malayalam-cinema-analysis-2004-news-malayalam-kkfvAKceaeasi.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=dead}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ''ᱩᱫᱟᱭᱟᱱᱟᱱᱩ ᱛᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱚᱫᱳᱫᱚᱨᱟ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱳᱴ, [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱾<ref name="udayan"/> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱱᱢᱟᱛᱷᱨᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱞᱡᱟᱭᱢᱟᱨᱥ ᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thanmatra">{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|title=Exclusive! Mohanlal on Thanmatra|work=[[Rediff.com]]|last=Warrier|first=Shobha|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195922/http://specials.rediff.com/movies/2006/feb/15sd1.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="thanmatra"/><ref name="hindu2"/><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|title=Blessy: Thrilled about winning|work=[[Rediff.com]]|first=Paresh C.|last=Palicha|date=8 March 2006|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195711/http://www.rediff.com/movies/report/blessy/20060308.htm|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ''ᱨᱟᱥᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱨᱛᱷᱤᱪᱟᱠᱨᱟ'' ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ, ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|work=[[The Hindu]]|title=Superstars continue their reign|date=29 December 2006|access-date=30 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195419/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/superstars-continue-their-reign/article3231843.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱵᱽᱰ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''ᱟᱨᱟᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱧᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱚᱲ ᱤᱧ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal dissociates himself from 'Aran'|last=Kumar|first=S. R. Ashok|date=8 August 2006|access-date=8 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195238/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/mohanlal-dissociates-himself-from-aran/article3087136.ece|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ᱠᱚ ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/mohanlals-fb-page-crosses-one-million-fans-513324.html|title=Mohanlal's FB page crosses one million fans|work=[[The New Indian Express]]|date=4 September 2013|access-date=20 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195045/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2013/sep/04/Mohanlals-FB-page-crosses-one-million-fans-513324.html|archive-date=4 December 2016 |url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱠᱩᱱᱡᱩ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱮᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱨᱟᱫᱮᱥᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ Sify.com ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾" ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱦᱮᱞᱳ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20100305075728/http://www.bharatwaves.com/news/Mohanlal%E2%80%99s-Hello:-biggest-Mollywood-hit-of-2007-7964.html "Malayalam Cinema News : Mohanlal's 'Hello': biggest Mollywood hit of 2007".] Bharatwaves.com. Retrieved 15 January 2011.</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html Movie Review:Pardesi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131222221213/http://www.sify.com/movies/pardesi-review-malayalam-14542769.html |date=22 December 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱜᱽ'', (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱤ ᱟᱜᱽ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ), ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ''ᱥᱳᱞᱮ'' (᱑᱙᱗᱕) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |title=Boxofficeindia.com |publisher=[[Box Office India]] |access-date=12 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131109040918/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214 |archive-date=9 November 2013 |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ''ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ:᱒᱐'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱱᱱᱟᱭᱯᱳᱞ ᱳᱨᱩᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ''ᱮᱵᱷᱤᱰᱟᱢ ᱥᱣᱟᱨᱜᱟᱢᱟᱱᱩ'', ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ===ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ (᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱕)=== [[File:Bachan mohanlal.jpg|thumb|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶ]] ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱱᱟᱠᱟᱱ'', ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱮᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱯᱮᱠᱴᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱟᱞᱮᱠᱡᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱟ ᱜᱽᱨᱮᱴ'', ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱥᱤ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱩᱢ'', ᱴᱤ. ᱠᱮ ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱᱯᱤᱞᱞᱟ ᱨᱟᱡᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱟᱪᱟᱨ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱠᱠᱟᱨ,'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱨᱠ ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱯᱟᱫᱽᱢᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱨᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱠᱮᱛᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ|ᱨᱟᱢᱡᱟᱱ]] ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|title = Kerala Box-Office (September 1 to 16)|date = 18 September 2010|access-date = 11 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028080936/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14957248&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱠᱟᱱᱫᱟᱦᱟᱨ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱘᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱡᱮᱠᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ''ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱟᱭᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ-ᱥᱤᱵᱤ ᱠᱮ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ, ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱛᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite news|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|title = Can Mohanlal pull it off?|date = 18 March 2011|work = [[The Times of India]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20161205101608/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Can-Mohanlal-pull-it-off/articleshow/7734697.cms|archive-date = 5 December 2016|url-status = live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|title = Review: Christian Brothers is entertaining|date = 18 March 2011|work = rediff.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141019005606/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-christian-brothers/20110318.htm|archive-date = 19 October 2014|url-status = live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱩ]] (ᱮᱯᱨᱤᱞ) ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱥᱴᱟᱨᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱠᱟᱨᱴᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|title = 2011 was troublesome for Malayalam films|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023221826/http://ibnlive.in.com/news/2011-was-troublesome-for-malayalam-films/217739-8-70.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱽᱞᱮᱥᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷ-ᱵᱤᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱚᱱᱩᱯᱚᱢ ᱠᱷᱮᱨ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱟᱯᱨᱟᱫᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |title=Mohanlal, Blessy bag Critics award |date=18 May 2012 |publisher=mathrubhumi.com |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120529040906/http://www.mathrubhumi.com/english/movies/malayalam/123816/ |archive-date=29 May 2012}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'', ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>[http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html Movie Review: Snehaveedu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131011085931/http://www.sify.com/movies/snehaveedu-review-malayalam-14980318.html |date=11 October 2013 }}. Sify.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ, ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱤᱥᱯᱮᱥ ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱷᱤᱰᱩ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱐᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|title = Sneha Veedu Mohanlal's 300th film|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081228/http://www.sify.com/movies/sneha-veedu-mohanlal-s-300th-film-imagegallery-malayalam-ljtmomdedidsi.html|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|title = Kerala Box-Office- September 12 to October 8|date = 12 October 2011|website = [[Sify]]|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081231/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14981090&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱳᱨᱩ ᱢᱟᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱟᱫᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ-ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ-ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱠᱳᱢᱵᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ-ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|title = Kerala Box-Office – Dec 16 to Jan 11|date = 19 January 2012|access-date = 12 October 2014|website = [[Sify]]|archive-url = https://web.archive.org/web/20141028081233/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14989183&cid=14625530|archive-date = 28 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ-ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱵᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱥᱟᱱ ᱟᱱᱰᱨᱤᱣᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱵᱤ-ᱥᱟᱱᱡᱟᱭ ᱠᱤᱱ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱣᱳᱢᱮᱱᱟᱭᱤᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟᱱᱳᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱤᱴᱟᱨᱱᱟᱞ ᱤᱥᱯᱨᱤᱝ - ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱩᱴᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱢᱩᱵᱷᱤ ''ᱛᱮᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ-ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ''ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱳ-ᱱᱳᱭᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱣᱰ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url = http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|title = Review: Mohanlal excels in Grandmaster|date = 4 May 2012|access-date = 12 October 2014|work = rediff.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141018235924/http://www.rediff.com/movies/review/south-review-mohanlal-excels-in-grandmaster/20120504.htm|archive-date = 18 October 2014|url-status = live}}</ref> UTV ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=24 November 2016|work=[[The Times of India]]|date=10 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20171031085616/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|archive-date=31 October 2017|url-status=live}}</ref> ''ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱴ'', ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱵᱷᱭᱟᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱥᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|title = Malayalam film 'Spirit' exempted from tax|date = 26 June 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161143/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-film-spirit-exempted-from-tax/267983-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱕-ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|title = Spirit: Completes 100 day run on Box office|date = 20 September 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023115500/http://ibnlive.in.com/news/spirit-completes-100-day-run-on-box-office/293536-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ''ᱨᱟᱱ ᱵᱮᱵᱤ ᱨᱟᱱ'', [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱟᱦᱚᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|title = Malayalam Review: 'Run Baby Run' is a gripping thriller|date = 31 August 2012|access-date = 12 October 2014|publisher = ibnlive.in.com|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161149/http://ibnlive.in.com/news/malayalam-review-run-baby-run-is-gripping-thriller/287092-71-212.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url = http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|title = 'Run Baby Run' to 'Trivandrum lodge', Mohanlal is giving back to back hits|date = 10 October 2012|publisher = ibnlive.in.com|access-date = 12 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141023161157/http://ibnlive.in.com/news/run-baby-run-to-trivandrum-lodge-mohanlal-is-giving-back-to-back-hits/299788-71-210.html|archive-date = 23 October 2014|url-status = dead}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱳᱫᱷᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱰ (Mad) ᱢᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱤᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱱᱮᱡᱽ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[File:Mohanlal.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫᱦᱟᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱝᱜᱟᱞ (angle) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱑᱗-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ]] ᱒᱐᱑᱓ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ, ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱞᱳᱠᱯᱟᱞ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱡᱤᱞᱮᱱᱴᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱨᱮᱰ ᱣᱟᱭᱤᱱ'', ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱵᱟᱯᱯᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱞᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱞᱮᱰᱤᱥ ᱮᱱᱰ ᱡᱮᱱᱴᱮᱞᱢᱮᱱ'', ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ, IT ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱠᱰᱨᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾'' ''ᱜᱤᱛᱷᱟᱧᱡᱚᱞᱤ'', ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱨᱚᱨ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱤᱱ-ᱚᱯᱷ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱨ. ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱒&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=DC|title=Mohanlal's Pulimurugan becomes first Malayalam film to gross over 100 crore rupees|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122062944/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/071116/mohanlals-pulimurugan-becomes-first-malayalam-film-to-gross-over-100-crore-rupees.html|archive-date=22 November 2016|url-status=live}}</ref>'' ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱥᱚᱱ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱡᱤᱞᱞᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨ. ᱴᱤ. ᱱᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱨ. ᱵᱤ. ᱪᱚᱣᱫᱷᱟᱨᱤ ᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=First Day Box Office Collections of 'Jilla' and 'Veeram'|url=http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|publisher=[[Deccan Chronicle]]|date=15 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006104616/http://www.deccanchronicle.com/140111/entertainment-kollywood/article/first-day-box-office-collections-jilla-and-veeram|archive-date=6 October 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Pongal releases 'Jilla', 'Veeram' gold spinners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|publisher=[[The Times of India]]|author=IANS|date=16 January 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801011522/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Pongal-releases-Jilla-Veeram-gold-spinners/articleshow/28882331.cms|archive-date=1 August 2017|url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱘᱕&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jilla' Box Office Collection: Vijay-Mohanlal Starrer Wins BO Battle|url=http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215001253/http://www.ibtimes.co.in/jilla-box-office-collection-vijay-mohanlal-starrer-wins-bo-battle-537429|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title='Ilayathalapathy' Vijay-Mohanlal's 'Jilla' Set to Complete 100-Day Theatrical Run|url=http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|work=[[International Business Times]]|author=Sangeetha Seshagiri|date=17 April 2014|access-date=17 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141011225222/http://www.ibtimes.co.in/039ilayathalapathy039-vijay-mohanlal039s-039jilla039-set-to-complete-100-day-theatrical-run-548546|archive-date=11 October 2014|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱩᱛᱷᱟᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱢᱤᱝ-ᱚᱯᱷ-ᱮᱡᱽ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱥᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱨᱩᱪᱟᱡᱷᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱱ ᱵᱷᱚᱭᱫᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱤᱝᱢᱮᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱩᱵᱟᱨᱱᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ USA ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱜᱤᱢᱤᱠᱥ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱭᱛᱷᱨᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ DRDO ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱥᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱮᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱢ'', ᱥᱟᱛᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱧᱡᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱠᱳ-ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱟᱭᱞᱟ ᱳ ᱞᱟᱭᱞᱟ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤᱭ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱞᱳᱦᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=IBTimes|title=Charlie, I, Puli, Loham, Amar Akbar Anthony among top 5 movies with good opening day collection at Kerala box office|url=http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|access-date=12 January 2017|work=[[International Business Times]]|date=29 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20170106102142/http://www.ibtimes.co.in/charlie-i-puli-loham-amar-akbar-anthony-among-top-5-movies-good-opening-day-collection-kerala-661271|archive-date=6 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱵᱷᱮᱧᱡᱽ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱟᱞ'' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ-ᱠᱷᱚᱱ-ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ [[File:Mohanlal 1.jpg|thumb|᱔᱘-ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]] ===ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱩᱛᱟᱹᱨ-ᱪᱟᱲᱦᱟᱣ (᱒᱐᱑᱖-᱒᱐᱒᱔)=== ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱓᱗᱘&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱤᱥᱤᱯᱴᱥ ᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ([[ᱟᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]], [[ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ]], ᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ), ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="top5">{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=2016 Box Office Kings : Mohanlal is the only Malayalam actor among top 5, Aamir Khan tops the list, followed by Akshay Kumar and Salman Khan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=9 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112061634/http://www.catchnews.com/regional-cinema/2016-box-office-kings-mohanlal-is-the-only-malayalam-actor-among-top-5-aamir-khan-tops-the-list-followed-by-akshay-kumar-and-salman-khan-1483966620.html|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱟ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮᱭ ᱰᱟᱵᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Jayaram|first=Deepika|title=It's a pleasure to learn and dub in Telugu: Mohanlal|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|access-date=22 June 2016|work=[[The Times of India]]|date=21 June 2016|archive-date=30 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220930005823/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Its-a-pleasure-to-learn-and-dub-in-Telugu-Mohanlal/articleshow/52851841.cms|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohanlal dubbing for 'Manamantha'|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621103338/http://www.sify.com/movies/mohanlal-dubbing-for-manamantha-news-telugu-qgvjDfdchajhg.html|url-status=dead|archive-date=21 June 2016|website=[[Sify]]|access-date=22 June 2016|date=21 June 2016}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮᱨᱮᱡᱽ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱨᱟᱴᱟᱞᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/janatha-garage-review-this-mohanlal-jr-ntr-film-is-an-entertaining-ride-for-the-most-part-2986476.html|title=Janatha Garage review: This Mohanlal, Jr NTR film is an entertaining ride for the most part|website=Firstpost|date=September 2016 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Hooli|first=Shekhar H|title=Janatha Garage 3rd week box office collection: Jr NTR film emerges as the highest grosser of 2016|url=http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|access-date=26 September 2016|work=[[International Business Times]]|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160926023119/http://www.ibtimes.co.in/janatha-garage-3rd-week-box-office-collection-jr-ntr-film-emerges-highest-grosser-2016-694855|archive-date=26 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱓᱕&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="JG">{{cite news|author=DC|title=6 South Indian films that turned out to be game-changers in 2016|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|access-date=12 January 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|date=30 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113012015/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/301216/6-south-indian-films-that-turned-out-to-be-game-changers-in-2016.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ-ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱳᱯᱯᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱬᱟ ᱦᱚᱲ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Oppam is now highest grosser of 2016, beats Jacobinte Swargarajyam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|access-date=26 September 2016|work=Catch News|date=24 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160927001833/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-oppam-is-now-highest-grosser-of-2016-beats-jacobinte-swargarajyam-1474716416.html|archive-date=27 September 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ-ᱟᱨ-ᱟᱫᱷᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱕᱐&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Mohanlal has two 50 crore blockbusters in his kitty!|url=http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|website=[[Sify]]|access-date=11 November 2016|date=18 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025204019/http://www.sify.com/movies/mohanlal-has-two-50-crore-blockbusters-in-his-kitty-news-malayalam-qkssadjifbbdc.html|archive-date=25 October 2016|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱖᱕&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Drishyam, Ajay Devgn to reprise Mohanlal's role in Oppam|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|access-date=12 January 2017|work=Catch News|date=28 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170114184512/http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-drishyam-ajay-devgn-to-reprise-mohanlal-s-role-in-oppam-1482872134.html|archive-date=14 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱩᱞᱤᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱱ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱐᱐&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Viswanath|first=Chandrakanth|title=Mohanlal's Pulimurugan breaches the Rs 100 crore mark|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|access-date=11 November 2016|work=[[The New Indian Express]]|date=7 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161111194211/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2016/nov/07/mohanlals-pulimurugan-breaches-the-rs-100-crore-mark-1536006--2.html|archive-date=11 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ {{INR}}᱑᱕᱒&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=R.|first=Manoj Kumar|title=Pulimurugan box office: Mohanlal-starrer breaking records, making history|url=http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|access-date=10 October 2016|work=[[The Indian Express]]|date=10 October 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161010203623/http://indianexpress.com/article/regional/pulimurugan-box-office-mohanlal-starrer-breaking-records-making-history-3075509/|archive-date=10 October 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱥᱯᱳᱱᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱮᱥ ᱥᱤ. ᱯᱟᱞᱤᱪᱟ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤᱵᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱤᱝ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite web|last=Palicha|first=Paresh C.|title=Review: Pulimurugan is a thrilling experience|url=http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|work=[[Rediff.com]]|access-date=18 November 2016|date=12 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118155436/http://www.rediff.com/movies/report/review-pulimurugan-is-a-thrilling-experience/20161012.htm|archive-date=18 November 2016|url-status=live}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱵᱷᱟᱞᱞᱤᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱞᱤᱨᱠᱠᱩᱢᱵᱳᱞ'' (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱠᱳᱴᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="top5"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''᱑᱙᱗᱑: ᱵᱤᱭᱳᱱᱰ ᱵᱚᱨᱰᱟᱨᱥ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal is a busy bee|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Nikki-to-play-a-Tamil-belle-in-Major-Ravis-war-drama/articleshow/55923840.cms|access-date=18 January 2017|work=[[The Times of India]]|date=12 December 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱥᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱰᱩᱣᱟᱞᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Upadhyaya|first=Prakash|title=Rockline Venkatesh ventures into Malayalam; to produce Mohanlal's next film|url=http://www.ibtimes.co.in/rockline-venkatesh-ventures-into-malayalam-produce-mohanlals-next-film-713760|access-date=5 February 2017|work=[[International Business Times]]|date=27 January 2017}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱮᱞᱤᱯᱟᱫᱤᱱᱴᱮ ᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱞᱟᱵᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news|last=Mishra|first=Nivedita|title=From Baahubali's Prabhas to Mersal's Vijay, these south stars were the newsmakers in 2017|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|access-date=28 August 2019|work=[[Hindustan Times]]|date=28 December 2017|archive-date=28 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828073547/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/from-baahubali-s-prabhas-to-mersal-s-vijay-these-south-stars-were-the-newsmakers-in-2017/story-0YgCfdolIM7LoTzfvlXSJL.html|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ'' ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal to be the lead in B Unnikrishnan's next film too!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Mohanlal-to-be-the-lead-in-B-Unnikrishnans-next-film-too/articleshow/35440215.cms|access-date=28 April 2018|work=[[The Times of India]]|date=22 May 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Speed News Desk|title=Kerala Box Office: Mohanlal's Villain had a humongous opening weekend, emerges 3rd all-time opener after Baahubali 2 and Pulimurugan|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|access-date=4 November 2017|work=Catch News|date=30 October 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107011529/http://www.catchnews.com/regional-cinema/kerala-box-office-mohanlal-s-villain-had-a-humongous-opening-weekend-emerges-3rd-all-time-opener-after-baahubali-2-and-pulimurugan-87449.html|archive-date=7 November 2017|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|author=Forbes India|title=Mohanlal: Strong and steady|url=http://www.forbesindia.com/article/2017-celebrity-100/mohanlal-strong-and-steady/49033/1|work=[[Forbes India]]|date=1 January 2018}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱟᱫᱷᱤ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱯᱟᱠᱠᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱩᱱᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal on Aadhi: Pranav has done a good job|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|access-date=30 January 2018|work=[[The Indian Express]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129115528/http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-on-aadhi-pranav-has-done-a-good-job-5043453/|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Mohanlal joins Nivin Pauly's 'Kayamkulam Kochunni,' Rosshan reveals role|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2018/01/09/mohanlal-joins-nivin-paulys-kayamkulam-kochunni-rosshan-reveals-.html|access-date=9 January 2018|work=[[Malayala Manorama]]|date=9 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|last=Soman|first=Deepa|title=Mohanlal joins the sets of Kayamkulam Kochunni|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-joins-the-sets-of-kayamkulam-kochunni/articleshow/62916059.cms|access-date=15 February 2018|work=[[The Times of India]]|date=14 February 2018}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ, ''ᱱᱤᱨᱟᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱰᱨᱟᱢᱟ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Sidhardhan |first=Sanjith |title=Mohanlal teams up with Bollywood filmmaker for a thriller |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-teams-up-with-bollywood-filmmaker-for-a-thriller/articleshow/60938490.cms |access-date=28 January 2018 |work=[[The Times of India]] |date=4 October 2017}}</ref><ref>{{cite news |last=Kumar R. |first=Manoj |title=Mohanlal promises a lot of action in his next film, see photo |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-ajoy-varma-5035695/ |access-date=28 January 2018 |work=[[The Indian Express]] |date=23 January 2018}}</ref><ref>{{cite news|title=Ranjith's 'Drama' starring Mohanlal&nbsp;to release on November 1|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2018/sep/11/ranjiths-drama-starring-mohanlal-to-release-on-november-1-1870225.html|access-date=24 September 2018|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|date=11 September 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱮ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--staff writer-->|title=Odiyan: Mohanlal shoots in Varanasi, tells us more about his character Manikyan. Watch video|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/odiyan-mohanlal-shoots-in-varanasi-tells-us-more-about-his-character-manikyan-watch-video/story-KRL8vkUip0HFwYTcpXovyH.html|access-date=15 November 2018|work=[[Hindustan Times]]|date=7 September 2017}}</ref><ref>{{cite news|last=M. K.|first=Surendhar|title=Odiyan sets industry record with Rs 21.5 cr domestic opening weekend total; 2.0 stacks up more records |url=https://www.firstpost.com/entertainment/odiyan-sets-industry-record-with-rs-21-5-cr-domestic-opening-weekend-total-2-0-stacks-up-more-records-5751571.html|access-date=19 December 2018|work=Firstpost|date=19 December 2018}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱥᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Express Web Desk|title=Mohanlal-Prithviraj film Lucifer goes on floor|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-prithviraj-film-lucifer-goes-on-floor-5262195/|access-date=25 September 2018|work=The Indian Express|date=16 July 2018}}</ref> ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟ. ᱮᱱ. ᱯᱟᱞᱟᱴ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "''ᱞᱩᱥᱤᱯᱷᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱮᱱᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾"<ref>{{Cite magazine|author=Lakshana N. Palat |date=March 29, 2019 |title=Lucifer Movie Review: New Prithviraj film is for diehard Mohanlal fans|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/lucifer-movie-review-new-prithviraj-film-is-for-diehard-mohanlal-fans-1489097-2019-03-29|access-date=2021-11-24|magazine=India Today|language=en}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ₹᱒᱐᱐&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ, ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|title=Lucifer box office: Mohanlal film collects Rs 100 crore worldwide|date=8 April 2019|access-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409131841/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/lucifer-box-office-mohanlal-film-collects-rs-100-crore-worldwide-5665523/|archive-date=9 April 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 June 2019|title=Mohanlal's Lucifer storms into Rs 200 crore club, first for Malayalam cinema|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|access-date=16 July 2021|website=Hindustan Times|language=en|archive-date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190611022057/https://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-s-lucifer-storms-into-rs-200-crore-club-first-for-malayalam-cinema/story-vTm7JXaAdz0FWFTllE4n2I.html|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱤᱴᱴᱤᱢᱟᱱᱤ: ᱢᱮᱰ ᱤᱱ ᱪᱟᱭᱱᱟ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱟᱨᱮᱴ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Pillai|first=Sreedhar|title=Ittymaani: Made In China, Love Action Drama, Brothers Day, Finals: Why Onam 2019 releases failed at the box-office|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ittymaani-made-in-china-love-action-drama-brothers-day-finals-why-onam-2019-releases-failed-at-the-box-office-7341581.html|access-date=29 September 2019|work=[[Firstpost]]|date=15 September 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱟᱯᱯᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|title=Mohanlal starrer Kaappaan tops TN, Kerala box office in opening weekend; Gaddalakonda Ganesh earns Rs 55 cr globally|date=2019-09-25|website=Firstpost|language=en|access-date=2020-04-19|archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819131706/https://www.firstpost.com/entertainment/kaappaan-tops-tn-kerala-box-office-in-opening-weekend-gaddalakonda-ganesh-earns-rs-25-cr-globally-7398541.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|title=Kaappaan Movie Review: Despite Stellar Star Cast, Mohanlal-Suriya Starrer Loses Focus|website=News18|date=2019-09-20|access-date=2019-10-26|archive-date=26 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191026175438/https://www.news18.com/news/movies/kaappaan-movie-review-despite-stellar-star-cast-suriya-mohanlal-starrer-loses-focus-2316599.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ-ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal and Siddique to team up for project titled 'Big Brother'|url=https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|access-date=26 May 2019|work=[[The News Minute]]|date=5 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526181945/https://www.thenewsminute.com/article/mohanlal-and-siddique-team-project-titled-big-brother-82520|archive-date=26 May 2019|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Sidhardhan|first=Sanjith|title=Mohanlal, Siddique to team up for an action-comedy|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|access-date=26 May 2019|work=[[The Times of India]]|date=3 June 2018|archive-date=11 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231011091015/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-siddique-to-team-up-for-an-action-comedy/articleshow/64435104.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ ᱒'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱛᱷᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱤᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=6 February 2021|title=Drishyam 2 trailer: Ghost from the past comes to haunt Mohanlal|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|access-date=8 February 2021|website=The Indian Express|language=en|archive-date=27 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210227153724/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/drishyam-2-trailer-the-ghost-from-the-past-comes-to-haunt-mohanlal-7177482/|url-status=live}}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱨᱚᱱ ᱯᱩᱫᱤᱯᱯᱮᱰᱤ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱡᱽᱠᱩᱴᱴᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱴᱨᱮᱱᱰ (restrained) ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{Cite news |last=Pudippedi |first=Haricharan |date=19 February 2021 |title=Drishyam 2 review: Mohanlal, Jeethu Joseph reunite for one of the best sequels ever |work=[[Hindustan Times]] |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |access-date=19 February 2021 |archive-date=19 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210219042754/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/drishyam-2-review-mohanlal-jeethu-joseph-reunite-for-one-of-the-best-sequels-ever-101613707672069.html |url-status=live }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱡᱟᱞᱤ ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ IV ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ''ᱢᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱨ: ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Box Office: Analyzing theatrical performance of Mohanlal's post-pandemic movies, Marakkar to L2 Empuraan |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/box-office/box-office-analysing-theatrical-performance-of-mohanlals-post-pandemic-movies-from-marakkar-to-l2-empuraan-1384093 |website=PINKVILLA |access-date=26 April 2025 |language=en |date=23 April 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Punnoose|first=Aby|date=11 November 2021|title=67th National Film Awards: Marakkar: Lion of the Arabian Sea wins Best Feature Film at National Film Awards|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|access-date=11 November 2021|website=Times of India|language=en|archive-date=11 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111163303/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/67th-national-film-awards-marakkar-arabikkadalinte-simham-wins-the-best-feature-film-award/articleshow/81633289.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱵᱨᱳ ᱰᱮᱰᱤ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Palisetty |first=Ramya |title=Prithviraj Sukumaran announces his second directorial Bro Daddy with Mohanlal |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |access-date=15 July 2021 |work=[[India Today]] |date=18 June 2021 |archive-date=19 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210619201702/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/prithviraj-sukumaran-announces-his-second-directorial-bro-daddy-with-mohanlal-1816663-2021-06-18 |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱱᱟᱱᱤ ᱠᱮ. ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱴ (hoot) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱚᱱ (expressions) ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱴᱟᱭᱢᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱢᱯᱮᱠᱮᱵᱚᱞᱜᱮᱭᱟ ᱾"<ref>{{cite news |last=K. |first=Janani |title=Bro Daddy Movie Review: Mohanlal, Prithviraj's fun family drama is not Badhaai Ho, but better |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |access-date=26 January 2022 |work=[[India Today]] |date=26 January 2022 |archive-date=26 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220126070054/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/bro-daddy-movie-review-mohanlal-prithviraj-fun-family-drama-is-full-of-life-1904564-2022-01-26 |url-status=live }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ''ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ'' ᱟᱨ ''ᱢᱚᱱᱥᱴᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title='Thank You', 'Radhe Shyam', 'Aaraattu': A Look At The Biggest Flops Of South Cinema - Films That Fizzled Out |url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/thank-you-radhe-shyam-liger-a-look-at-the-biggest-flops-of-south-cinema/aaraattu/slideshow/95660122.cms?from=mdr |access-date=2025-01-20 |website=The Economic Times}}</ref><ref>{{cite web |title=Monster box office collection Day 3: Mohanlal's film underperforms on Sunday|url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/monster-box-office-collection-day-3-mohanlals-film-underperforms-on-sunday-2288889-2022-10-24|website=[[India Today]]|date=24 October 2022 |access-date=24 October 2022|quote=the film has been having a lukewarm response from the critics and the audiences.}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱤᱡᱽᱱᱤ+ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/web-series/reviews/malayalam/12th-man/ottmoviereview/91669767.cms | title=12th Man Review: A entertaining, delicious whodunnit | website=[[The Times of India]] | last1=Mathews | first1=Anna }}</ref> ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮᱞᱳᱱ'', ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱯᱷᱞᱚᱯ (flop) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2023-01-31 |title='Alone' box office collection day 4: Mohanlal starrer stays low, mints only Rs 65 lakhs|work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/alone-box-office-collection-day-4-mohanlal-starrer-stays-low-mints-only-rs-68-lakhs/articleshow/97484057.cms}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱡᱮᱭᱞᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=6 January 2023 |title=Mohanlal to have a cameo in Rajinikanth's Jailer, fans call it 'iconic moment' |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106094648/https://www.hindustantimes.com/entertainment/tamil-cinema/mohanlal-to-have-a-cameo-in-rajinikanth-s-jailer-fans-call-it-iconic-moment-101672988696266.html |archive-date=6 January 2023 |access-date=6 January 2023 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱱᱮᱨᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱳᱠᱮᱴ (advocate) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Chakraborty|first=Saikat|title=Mohanlal teams up with Drishyam director Jeethu Joseph for legal drama Neru|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|access-date=26 November 2023|work=[[Telegraph India]]|date=14 August 2023|archive-date=26 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126092959/https://www.telegraphindia.com/entertainment/mohanlal-teams-up-with-drishyam-director-jeethu-joseph-for-legal-drama-neru/cid/1958941|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news |date=2024-01-18 |title='Neru' box office collections day 27: Mohanlal's film dominates overseas; mints more than Rs 32 crores |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/neru-box-office-collections-mohanlals-film-dominates-overseas/articleshow/106949938.cms?from=mdr |access-date=2024-01-21 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱯᱨᱟᱵᱷᱤᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱥᱴᱮᱴᱮᱰ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title='Neru' movie review: Jeethu Joseph and Mohanlal's courtroom drama almost delivers a cathartic high|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|access-date=22 December 2023|work=[[The Hindu]]|date=21 December 2023|archive-date=21 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231221135645/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/neru-movie-review-jeethu-joseph-and-mohanlals-courtroom-drama-almost-delivers-a-cathartic-high/article67661846.ece|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ: ''ᱢᱟᱞᱟᱭᱠᱳᱴᱴᱟᱭ ᱵᱷᱟᱞᱤᱵᱟᱱ'' ᱟᱨ ''ᱵᱟᱨᱨᱳᱡᱽ 3D'' ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱮᱞᱤᱭᱳᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/malaikottai-vaaliban-box-office-collection-day-5-mohanlal-lijo-jose-pellissery-film-hits-a-new-low-9133901/#:~:text=So%20far%2C%20the%20film%20has%20grossed%20Rs%2021.75%20crore%20worldwide.&text=On%20Monday%2C%20Malaikottai%20Vaaliban%20experienced,dipped%20to%2010.35%20per%20cent | title=Malaikottai Vaaliban box office collection Day 5: Mohanlal and Lijo Jose Pellissery's film hits a new low on first Monday; earns 90% less than opening day | date=30 January 2024 }}</ref><ref>{{cite web |access-date=31 December 2024 |title=Mohanlal reacts to Barroz's box office failure after film collects Rs 9 cr in 6 days: 'Not made for the numbers'|url=https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/ |work=Indian Express|date=30 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20250103190259/https://indianexpress.com/article/entertainment/malayalam/mohanlal-reacts-to-barroz-box-office-failure-after-film-collects-rs-9-cr-in-6-days-not-made-for-the-numbers-9752550/|archive-date=3 January 2025|url-status=live}}</ref> ===ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ (᱒᱐᱒᱕-ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ)=== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱤᱠᱣᱮᱞ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=6 October 2023 |title=Mohanlal-Prithviraj film Empuraan starts rolling |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103160033/https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2023/oct/06/mohanlal-prithviraj-film-empuraan-starts-rolling-2621183.html |archive-date=3 November 2023 |access-date=13 November 2023 |work=[[The New Indian Express]]}}</ref> ''Firstpost'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱟᱜᱽᱞᱟᱵᱷᱮ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱮᱫ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱜᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱢᱩᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱛᱚ ᱤᱢᱳᱥᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾"<ref>{{Cite web |date=27 March 2025 |title=L2: Empuraan movie review: Mohanlal & Prithviraj Sukumaran starrer action-thriller is high on swag, charisma & technical brilliance |url=https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250327085309/https://www.firstpost.com/entertainment/l2-empuraan-movie-review-mohanlal-prithviraj-sukumaran-starrer-action-thriller-is-high-on-swag-charisma-technical-brilliance-13874843.html |archive-date=27 March 2025 |access-date=27 March 2025 |website=Firstpost |language=en-us}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 March 2025 |title=L2 Empuraan worldwide box office collection day 2: Mohanlal film is the fastest Malayalam film to cross ₹100 crore |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250329081943/https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/l2-empuraan-worldwide-box-office-collection-day-2-mohanlal-film-is-the-fastest-malayalam-film-to-cross-100-crore-101743229690067.html |archive-date=29 March 2025 |access-date=2 April 2025 |work=Hindustan Times |language=en-us}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=India Today Entertainment Desk |date=22 April 2024 |title=Pics: Mohanlal, Shobana reunite for his 360th film with director Tharun Moorthy |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203133250/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/pics-mohanlal-shobana-reunite-for-his-360th-film-with-director-tharun-moorthy-produced-by-m-renjith-under-rejaputhra-visual-media-2530133-2024-04-22 |archive-date=3 December 2024 |access-date=30 November 2024 |work=[[India Today]]}}</ref> ''Hindustan Times'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ-ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾"<ref>{{Cite web |last=Srinivasan |first=Latha |date=25 April 2025 |title=Thudarum movie review: A top-form Mohanlal shines in fan boy Tharun Moorthy's gripping directorial |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/others/thudarum-movie-review-a-top-form-mohanlal-shines-in-fan-boy-tharun-moorthys-gripping-directorial-101745582170234.html |access-date=27 April 2025 |website=[[Hindustan Times]]}}</ref> ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱫᱤᱯ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱞᱟᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱜᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ'' ᱨᱮᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ''L2: ᱮᱢᱯᱩᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱰᱟᱨᱩᱢ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hridayapoorvam Box Office Collection Day 12: Mohanlal Starrer Is A Success, Set To Beat Officer On Duty! |url=https://www.imdb.com/news/ni65467996/ |access-date=2025-09-21 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱟ ᱵᱷᱟ ᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱰᱮᱰ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{Citation needed|date=March 2026}} ==ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ== === ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ === [[File:Acclaimed Malayalam film actor Mohan Lal joined the Territorial Army on July 09, 2009 in the rank of an Honorary Lt. Colonel. The Defence Minister, Shri A. K. Antony is seen greeting Shri Mohan Lal soon after his induction.jpg|thumb|upright|left|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱭᱩᱱᱤᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱟᱨ, ᱮ. ᱠᱮ. ᱟᱱᱴᱳᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ]] ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ (plays) ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱠᱟᱨᱱᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ) ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ''ᱠᱟᱨᱱᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱢ'' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤ ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱚᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱟᱢᱮᱪᱟᱨ ᱯᱞᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱢ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱛᱷᱤᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱤᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱪᱷᱩᱣᱟᱹᱜ ᱟᱨ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱤᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|title=Mohanlal's new obsession|work=[[Rediff.com]]|last=Jose|first=D.|date=13 March 2001|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215005226/http://www.rediff.com/entertai/2001/mar/13mohan.htm|archive-date=15 February 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ: "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ... ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ" ᱾<ref name="rd"/> ''ᱠᱟᱫᱷᱟᱭᱟᱴᱴᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱞᱟᱥᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳ. ᱪᱟᱱᱫᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱥᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱯᱤ. ᱠᱮᱥᱟᱵᱷᱟᱫᱮᱵᱷ, ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ, ᱩᱨᱩᱵᱽ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱞᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱴ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ, [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|title=Document for rejuvenating Malayalam to be released|work=[[The Hindu]]|date=28 October 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135557/http://www.thehindu.com/2003/10/28/stories/2003102807480400.htm|archive-date=5 December 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Mohanlal to enact characters from Malayalam literature|url=http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090607065324/http://www.thehindubusinessline.com/2004/12/04/stories/2004120402091700.htm|archive-date=7 June 2009|work=[[The Hindu Business Line]]|date=4 December 2004|access-date=9 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱠᱮᱥ ''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱥᱟᱱᱛᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱟᱠᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱩᱞᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20160219140152/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mirroring-the-pangs-of-love/article1218835.ece|archive-date=19 February 2016|title=Mirroring the pangs of love|work=[[The Hindu]]|date=13 March 2008|access-date=10 December 2016|last=Santhosh|first=K.|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱳᱪᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ: "''ᱪᱟᱭᱟᱢᱩᱠᱷᱤ'' ᱫᱚ, ᱯᱟᱞᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|title='Chayamukhi' to be staged today|work=[[The Hindu]]|last=Kumar|first=P. K. Ajith|date=20 December 2009|access-date=3 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205135749/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/chayamukhi-to-be-staged-today/article119204.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱩᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱲᱟᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2009/may/12/mayaravan-unveiled-48387.html|title=Mayaravan unveiled|work=[[The New Indian Express]]|date=12 May 2009|access-date=10 December 2016|last=Varma|first=Sivadas|archive-url=https://web.archive.org/web/20151224105226/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article117561.ece|archive-date=24 December 2015|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱛᱷᱤᱥ ᱵᱷᱮᱜᱷᱟ ᱫᱚ Lalisom - The Lal Effect ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/cult-lalisom-set-to-rock-lalettan-fans-679003.html|title=Cult Lalisom Set to Rock Lalettan Fans|work=[[The New Indian Express]]|agency=Express News Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205142519/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2014/nov/05/Cult-Lalisom-Set-to-Rock-Lalettan-Fans-679003.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ {{INR}}᱑.᱖᱓&nbsp;ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱯ-ᱥᱤᱝᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|title=Under Social Media Pressure, Actor Mohanlal Offers to Return National Games Performance Fee|work=[[NDTV]]|last=Koshy|first=Sneha Mary|date=3 February 2015|access-date=15 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205143154/http://www.ndtv.com/kerala-news/under-social-media-pressure-actor-mohanlal-offers-to-give-back-national-games-performance-money-736535|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱨᱚᱲ-ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|title=Govt rejects Mohanlal's offer to return money|agency=[[Press Trust of India]]|date=4 February 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=6 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205144127/http://www.thehindu.com/sport/govt-rejects-mohanlals-offer-to-return-money/article6856750.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱠᱩᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Lalisom fiasco: Mohanlal refuses to take back remuneration of Rs 1.63 crore|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|access-date=23 July 2017|work=[[Daily News and Analysis]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204122424/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-lalisom-fiasco-mohanlal-refuses-to-take-back-remuneration-of-rs-163-crore-2058887|archive-date=4 December 2017|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱮ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱟᱨᱱᱟᱰ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱞᱮ ''ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱ, ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱤᱨᱟᱱ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱱᱟᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱛᱷ, ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱤᱥᱚᱱ, ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱱᱴᱟᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱪᱟᱨᱪ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece | title=Mohanlal, Mukesh to Set Stage Afire with 'Naga'|work=[[The New Indian Express]]|date=8 August 2015|access-date=10 December 2016|last=Kallungal|first=Dhinesh|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083204/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/Mohanlal-Mukesh-to-Set-Stage-Afire-with-Naga/2015/08/08/article2963127.ece|archive-date=22 December 2015|url-status=dead}}</ref> === ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ === ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱱᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱦᱩᱢᱟᱱᱤᱴᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮᱭᱤᱰᱥ ᱠᱚᱱᱴᱨᱳᱞ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ AIDS ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|work=[[The Hindu]]|title=Mohanlal joins AIDS awareness drive|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=13 March 2007|access-date=30 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140525/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-joins-AIDS-awareness-drive/article14733228.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="IPL">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|work=[[The Times of India]]|title=Mohanlal may bid for IPL team|agency=[[Press Trust of India]]|date=31 October 2009|access-date=31 October 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205140208/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Mohanlal-may-bid-for-IPL-team/articleshow/5184365.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱱᱰᱞᱩᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal to be khadi goodwill ambassador|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ecee|access-date=5 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=3 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210122445/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mohanlal-to-be-khadi-goodwill-ambassador/article15995736.ece|archive-date=10 December 2016|url-status=dead}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒0᱑᱕ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱨᱟ ᱒᱐᱑᱕" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Actor Mohanlal goodwill ambassador of 'Subhayatra' drive|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|access-date=10 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507203320/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/actor-mohanlal-goodwill-ambassador-of-subhayatra-drive-115070601022_1.html|archive-date=7 May 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ "ᱢᱨᱤᱛᱷᱟᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤ" ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱫᱟᱱ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=James|first=Anu|title=Pinarayi Vijayan introduces Mohanlal as goodwill ambassador of Mrithasanjeevani programme in Kerala|url=http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|access-date=10 December 2016|work=[[International Business Times]]|date=28 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161210133620/http://www.ibtimes.co.in/pinarayi-vijayan-introduces-mohanlal-goodwill-ambassador-mrithasanjeevani-programme-kerala-695626|archive-date=10 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱤᱵᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 January 2021 |title=Mohanlal to be ambassador of TB eradication drive |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122032018/https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2021/jan/22/mohanlal-to-be-ambassador-of-tb-eradication-drive-2253344.html |archive-date=22 January 2021 |access-date=27 January 2021 |website=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱜᱳᱞᱰ ᱮᱱᱰ ᱰᱟᱭᱢᱚᱱᱰᱥ, ᱳᱥᱤᱭᱟᱱᱟᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="indiatoday">{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/states/kerala/story/20100315-sniping-superstars-742241-2010-03-03|title=Sniping superstars|work=[[India Today]]|last=Radhakrishnan|first=M. G.|date=4 March 2010|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141342/http://indiatoday.intoday.in/story/Sniping+superstars/1/86696.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ [[ᱢᱩᱱᱰᱩ|ᱫᱷᱳᱛᱤ]] ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ MCR ᱫᱚ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱨᱚᱝ ᱟᱱ ᱫᱷᱳᱛᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱢ'' (᱒᱐᱐᱐) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ MCR ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Shoba|first=V.|title=Tamil Wrap Star|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|access-date=13 December 2016|work=[[The Indian Express]]|date=3 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220221518/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/tamil-wrap-star/|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱱ ᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱮᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱦᱟ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱮᱠᱴᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱨᱮᱱᱰᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱣᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Tata tea relaunches Kannan Devan in Kerala|url=http://www.thehindubusinessline.com/economy/agri-business/tata-tea-relaunches-kannan-devan-in-kerala/article6419941.ece|access-date=12 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=17 September 2014}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, LG ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱳᱱᱤᱠᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱥᱴᱚᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱯᱷᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/business/world/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover-78237-2010-07-06|title=LG eyes 19K-cr sales turnover|work=[[India Today]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=7 July 2010|access-date=12 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141745/http://indiatoday.intoday.in/story/lg-eyes-19kcr-sales-turnover/1/104560.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Manappuram to take QIP route to raise Rs 1,000 crore|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|access-date=13 December 2016|work=[[The Economic Times]]|agency=ET Bureau|date=19 August 2010|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170913/https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/manappuram-to-take-qip-route-to-raise-rs-1000-crore/articleshow/6333929.cms|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱨᱮᱱᱰ KLF ᱠᱳᱠᱳᱱᱟᱰ (Coconad) ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sathish|first=V. M.|title=Doctors slam Mohanlal's 'cholesterol-free' oil|url=http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|access-date=13 December 2016|work=[[Emirates 24/7]]|date=1 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220130513/http://www.emirates247.com/news/emirates/doctors-slam-mohanlal-s-cholesterol-free-oil-2013-05-01-1.504620|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ-ᱵᱽᱨᱳᱰᱠᱟᱥᱴ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Mohanlal roped in as Tata Sky brand ambassador|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|access-date=5 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=9 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205141922/http://www.business-standard.com/article/news-ians/mohanlal-roped-in-as-tata-sky-brand-ambassador-113090900650_1.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, [[ᱢᱤᱞᱠᱷᱟ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱯᱤ. ᱴᱤ. ᱩᱥᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱥ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴᱮᱰ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱷ ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|title=Kochi to turn marathon city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|access-date=13 December 2016|work=[[The Hindu]]|date=18 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140830164521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kochi-to-turn-marathon-city/article5362889.ece|archive-date=30 August 2014|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱾<ref>{{cite news|title=Harbhajan, Mohanlal to be brand ambassadors for Kochi Marathon|url=http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|access-date=13 December 2016|work=[[Business Standard]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=23 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220110910/http://www.business-standard.com/article/pti-stories/harbhajan-mohanlal-to-be-brand-ambassadors-for-kochi-marathon-114092300940_1.html|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱚᱱ ᱰᱤᱢᱟᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱯᱨᱤᱱᱴ, ᱟᱣᱩᱴᱰᱳᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱮ ᱮᱱᱰᱳᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Hotstar campaign to reach out to market in South|url=http://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|access-date=11 December 2016|work=[[The Hindu Business Line]]|date=13 May 2016|archive-date=16 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916163234/https://www.thehindubusinessline.com/news/hotstar-campaign-to-reach-out-to-market-in-south/article8594052.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|title=Mohanlal takes on volleyball for army|work=The Times of India|access-date=2 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180602050839/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/mohanlal-takes-on-volleyball-for-army/articleshow/62725974.cms|archive-date=2 June 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱳᱰ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱩᱰᱣᱤᱞ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://keralakaumudi.com/news/mobile/news.php?id=1710724&u=minister-kb-ganesh-kumar-interview|title=കെഎസ്ആർടിസി പരസ്യത്തിൽ അഭിനയിക്കാൻ മോഹൻലാൽ എത്ര രൂപ വാങ്ങി? തുറന്നുപറഞ്ഞ് ഗണേശ് കുമാർ|work=Kerala Kaumudi|access-date=7 March 2026|date=6 March 2026}}</ref> ===ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ=== [[File:Mohanlal CCL 3 Opening.jpg|thumb|upright|CCL 3 ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|alt=CCL ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱫᱟ]] ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱯᱮᱠᱮᱡᱽᱰ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱱᱳ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, I.V. ᱥᱟᱥᱤ, ᱥᱤᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱪᱩᱨᱤ ᱠᱳᱪᱩᱢᱳᱱ ᱥᱟᱶ ᱾ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱟᱰᱤᱭᱳᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱠᱟᱞ'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱠᱟᱨᱤᱢᱯᱤᱱᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ'' (᱑᱙᱘᱕), ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱟᱜᱟᱨ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ'' (᱑᱙᱘᱗) ᱾<ref>{{Cite web|date=2 August 2016|title=When Mammootty And Mohanlal Produced Films For Each Other!|url=https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|access-date=20 July 2021|work=filmibeat.com|language=en|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716105401/https://www.filmibeat.com/malayalam/news/2016/when-mammootty-and-mohanlal-produced-films-for-each-other-236031.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Mammootty owned a production house with Mohanlal! |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |website=The Times of India |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706175210/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/mammootty-owned-a-production-house-with-mohanlal/articleshow/45345886.cms |archive-date=6 July 2022}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱠᱥᱞᱮᱵᱽ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱮᱱᱰ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Moviebuzz |title=No MG for Mohanlal! |url=http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224085327/http://www.sify.com/movies/no-mg-for-mohanlal-news-malayalam-kkfspcefdfdsi.html |archive-date=24 December 2015 |website=[[Sify]] |access-date=6 December 2015 |date=13 March 2009 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ KINFRA ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱟᱨᱠ, ᱛᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱤᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱨᱤᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱥᱳᱦᱟᱱ ᱨᱚᱭ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱮᱨᱤᱥ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|title=Mohanlal's Vismayas Max Studio taken over by Aries group|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 July 2014|access-date=12 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145400/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/mohanlals-vismayas-max-studio-taken-over-by-aries-group/|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞᱥ ᱴᱮᱥᱴᱵᱟᱰᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱟᱪᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱤᱢᱮᱱᱴᱥ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱣᱰᱟᱨ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ, ᱤᱥᱴᱟᱨᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|title=Mohanlal sells Taste Buds to Eastern group|work=[[The Times of India]]|last=Tejaswi|first=Mini Joseph|date=8 December 2007|access-date=8 May 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205145850/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Mohanlal-sells-Taste-Buds-to-Eastern-group/articleshow/2605816.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]] ᱨᱮ ᱫᱟ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Chibber|first=Mini Anthikad|title=Stirring it up with Mohanlal|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=8 April 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113183016/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/stirring-it-up-with-mohanlal/article3190569.ece|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=R. Madhavan|title=Colourful feast for the eyes|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|access-date=13 January 2017|work=[[The Hindu]]|date=10 November 2006|archive-date=6 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106052349/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/colourful-feast-for-the-eyes/article3231281.ece|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱨᱚᱭᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ {{ndash}} ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ-ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱯᱷᱩᱰ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱣᱴᱤᱵᱷ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|author=Bloomberg|title=V. Mohanlal: Executive Profile & Biography|url=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|publisher=[[Bloomberg L.P.]]|access-date=13 January 2017|date=21 August 1992|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116162824/http://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24929476&capId=20387802|archive-date=16 January 2017|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱯᱯᱩᱱᱤᱛᱷᱩᱨᱟ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱡᱳᱥᱮ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨ, ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/leisure/story/20090413-creativity-at-a-new-address-739410-2009-04-02|title=Creativity at a new address|work=[[India Today]]|last=Ravindran|first=Nirmala|date=3 April 2009|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153355/http://indiatoday.intoday.in/story/Creativity+at+a+new+address/1/35066.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱮᱱᱮᱨᱡᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱜᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱭᱳᱢᱟᱥ ᱯᱷᱤᱰᱤᱥᱴᱚᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite press release|last=Hatfield|first=Jessica|title=Clenergen India Private Limited Appoints Mohanlal As Its Non-Executive Director|url=http://www.free-press-release.com/news-clenergen-india-private-limited-appoints-mohanlal-as-its-non-executive-director-1272920150.html|location=United States|publisher=Clenergen India|agency=Free Press Release|date=6 April 2014|access-date=6 May 2014|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011170919/https://www.tptptp.com/|url-status=live}}</ref> ᱒᱐૦᱙ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ]] [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫᱟᱭ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱤᱰ ᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="IPL"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|work=[[The Times of India]]|title=Kerala's dream to have IPL team suffers reversal|agency=[[Press Trust of India]]|date=5 March 2010|access-date=10 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205153942/http://timesofindia.indiatimes.com/news/Keralas-dream-to-have-IPL-team-suffers-reversal/articleshow/5648755.cms|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱞᱤᱜᱽ (CCL) ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠᱟᱨᱥ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://keralastrikers.in/ Official site — Kerala Strikers]{{Dead link|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> ===ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴ=== ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱤᱥᱠᱮᱯ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ যᱮᱢᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ "ᱵᱟᱨᱱᱤᱝ ᱤᱞᱩᱡᱚᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱾<ref>{{cite news|url=https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20230901133010/https://nmp1toi.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/did-you-know/Mohanlal-as-escape-artist/articleshow/45650012.cms|url-status=dead|archive-date=1 September 2023|title=Mohanlal as escape artist!|work=[[India Times]]|access-date=21 November 2019}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱯ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱠᱴ (act) ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ, ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱛᱷ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ ᱒᱐᱐᱘'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱟᱛᱠᱟᱹᱲᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱲᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱠᱥᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|title=Mohanlal gives up his shot at magic|work=[[Daily News and Analysis]]|date=23 April 2008|access-date=8 November 2014|agency=[[Press Trust of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155253/http://www.dnaindia.com/india/report-mohanlal-gives-up-his-shot-at-magic-1161104|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱮᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|title=Mohanlal plans daredevil stunt, magicians frown|work=[[CNN-News18]]|date=21 April 2008|access-date=6 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205155533/http://www.news18.com/news/india/mohanlal-plans-daredevil-stunt-magicians-frown-287683.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> AMMA ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱤᱱᱱᱳᱥᱮᱱᱴ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱠᱤ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|title=Mohanlal wilts under pressure, withdraws from stunt act|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=24 April 2008|access-date=12 May 2009|work=[[Hindustan Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160018/http://www.hindustantimes.com/regional-movies/mohanlal-wilts-under-pressure-withdraws-from-stunt-act/story-UtjgWjYVRcwwbMThmGTkiI.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱤᱥᱴᱟᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱢᱚᱜ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱕᱐-᱕᱐ ᱨᱤᱥᱠ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|title='Escape act a big challenge'|author=<!--Not stated--> reporter|date=18 April 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205160229/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/lsquoEscape-act-a-big-challengersquo/article15205851.ece|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱤᱨ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|title=Actor Mohanlal's stint with magic|agency=[[Indo-Asian News Service]]|date=11 April 2008|work=[[Hindustan Times]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141108192317/http://www.hindustantimes.com/entertainment/regional/actor-mohanlal-s-stint-with-magic/article1-303913.aspx|archive-date=8 November 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱯᱞᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱥᱠ-ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱛᱷᱩᱠᱟᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱡᱤᱠ-ᱛᱷᱤᱢᱰ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱳᱢᱮᱱ ᱪᱟᱱᱰᱤ, ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/actor-turns-magician-at-magic-planets-inaugural-677674.html|title=Actor Turns Magician at Magic Planet's Inaugural|agency=Express News Service|date=1 November 2014|work=[[The New Indian Express]]|access-date=8 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20161205161221/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/2014/nov/01/Actor-Turns-Magician-at-Magic-Planets-Inaugural-677674.html|archive-date=5 December 2016|url-status=live}}</ref> ==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱨᱤ (artistry)== [[File:Mohanlal with the team.jpg|upright|thumb|alt=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ]] ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱮᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ndtvgoodtimes"/><ref name="hindu2">{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | location=Chennai | title=In for the long haul | date=19 February 2006 | access-date=28 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111208094212/http://www.hindu.com/thehindu/mag/2006/02/19/stories/2006021900500500.htm | archive-date=8 December 2011 | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | url-status=dead }}</ref><ref name="aag">[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms Ram Gopal Varma ki.. Aag!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180812191738/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/movie-details/ram-gopal-varma-ki-aag/movieshow/61258127.cms |date=12 August 2018 }}. Indiatimes.com. August 2007. Retrieved on 6 May 2012.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | location=Chennai | work=The Hindu|url-access=subscription | title=Rare Honour: Mohanlal joins Territorial Army | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110809095012/http://www.hindu.com/thehindu/gallery/1222/ | archive-date=9 August 2011 | url-status=live }}</ref><ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm The Hindu : New action hero?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101129091013/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062300110202.htm|date=29 November 2010}} (23 June 2003)</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱞᱟᱞᱮᱴᱴᱟᱱ" ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|title=Lalettan to grace small screen|date=3 July 2017|website=Deccan Chronicle|access-date=23 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722214154/https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/030717/lalettan-to-grace-small-screen.html|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ "ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱠ ᱚᱯᱷ ᱚᱞ ᱴᱨᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱤ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="rd"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱡᱮᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html List of Reader's Digest's India's Most Trusted (To go with Abdul Kalam, Ratan Tata are India's most trusted: Survey)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816040706/http://www.sify.com/news/list-of-reader-s-digest-s-india-s-most-trusted-to-go-with-abdul-kalam-ratan-tata-are-india-s-most-trusted-survey-news-national-kdcsacchfhf.html |date=16 August 2012 }}. Sify.com (2 March 2010). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ "ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Lal salaam! | date=18 September 2003 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080401073340/http://www.hindu.com/mp/2003/09/18/stories/2003091800800200.htm | archive-date=1 April 2008 | url-status=dead }}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ]] ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Mohanlal is India's pride, Kerala's treasure: Vijay to Dhanush, best quotes by Tamil actors on the Malayalam superstar. Rajinikanth, Suriya and more...|url=https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|access-date=7 September 2021|website=The New Indian Express|date=20 May 2020 |archive-date=3 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603124847/https://www.newindianexpress.com/galleries/entertainment/2020/may/20/mohanlal-is-indias-pride-keralas-treasure-vijay-to-dhanush-best-quotes-by-tamil-actors-on-the-m-102872.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mohanlal is the greatest actor we have in our country: Suriya on his 'Kaappaan' co-star|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|access-date=2 July 2021|website=The New Indian Express|date=20 September 2019 |archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709182722/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2019/sep/14/mohanlal-is-the-greatest-actor-we-have-in-our-country-suriya-on-his-kaappaan-co-star-2033651.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=My admiration increases: Amitabh Bachchan after watching the trailer of Mohanlal's Marakkar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|access-date=2 July 2021|website=The Times of India|language=en|archive-date=9 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709214758/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/my-admiration-increases-amitabh-bachchan-after-watching-the-trailer-of-mohanlals-marakkar/articleshow/74546739.cms|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ, ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Down memory lane | date=21 August 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101129052038/http://hindu.com/thehindu/mp/2003/08/21/stories/2003082100220202.htm | archive-date=29 November 2010 | url-status=dead }}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱠᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]]|url-access=subscription | title=Showtime | date=22 December 2003 | access-date=31 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090925032600/http://www.hindu.com/mp/2003/12/22/stories/2003122200220200.htm | archive-date=25 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱟᱨ-ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ'' ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱭ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ I. V. ᱥᱟᱥᱤ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱷᱮᱱ "ᱠᱮᱨᱤᱥᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱤ ᱢᱮᱥᱟ" ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, "ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱤᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱽᱴᱟᱞ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱥᱴᱤᱱ ᱦᱳᱯᱷᱢᱮᱱ ''ᱴᱩᱴᱥᱤ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱞᱵᱷᱮᱥᱴᱟᱨ ᱤᱥᱴᱟᱞᱳᱱ ''ᱨᱟᱢᱵᱳ'' ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ" ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-url = https://web.archive.org/web/20190918142917/https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/films/story/19881231-mammootty-and-mohan-lal-emerge-as-unprecedented-superstars-of-malayalam-films-798061-1988-12-31|archive-date = 18 September 2019|title = Mammootty and Mohan Lal emerge as unprecedented superstars of Malayalam films| date=31 December 1988 }}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ, ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ, ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ", ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚᱜ, ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ, ᱮᱱᱮᱡ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱤᱠᱣᱮᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱨᱡᱟᱨ-ᱫᱮᱱ-ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram / Cinema : Whither the heroine?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130928042749/http://www.hindu.com/fr/2005/12/09/stories/2005120901230100.htm|date=28 September 2013}} (9 December 2005)</ref><ref>T. N. Gopakumar [http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf Malayalam Cinema Faces a Threat] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725213203/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/94ff8a4a35a9b8876525698d002642a9/46344d1a8344a1f9652572df003429af/$FILE/A0190307.pdf |date=25 July 2011 }}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱸᱰᱮ-ᱯᱟᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱨᱪᱟ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱳᱯᱮᱱᱤᱝ ᱮ ᱜᱚᱴᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm The Hindu : Entertainment Thiruvananthapuram : Boom year for Mollywood] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070921125535/http://www.hindu.com/fr/2005/12/30/stories/2005123001380100.htm|date=21 September 2007}} (30 December 2005)</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ, ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱤᱥᱠᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱞᱟ ᱫᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱮ-ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | work=[[BBC News]] | first=John | last=Mary | title=Trouble brews over alcohol ads | date=15 February 2007 | access-date=26 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110525140434/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6364165.stm | archive-date=25 May 2011 | url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱵᱤᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱣᱟᱭᱤᱞᱰᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱯᱨᱚᱴᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱠᱴ, ᱑᱙᱗᱒ (Wildlife Protection Act, 1972) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱫᱟᱨᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱱᱠᱚᱢ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱮᱰ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Superstar-Mohanlal-booked-for-possessing-elephant-tusk/articleshow/14144301.cms | title= Superstar Mohanlal booked for possessing elephant tusk| date=15 June 2012 | work=[[The Times of India]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱰᱟᱴᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=K. P.|first=Bhavadas|title=Court wonders whether the elephant tusk case is for publicity.|url=http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|access-date=5 January 2015|agency=Metromatinee|publisher=Metromatinee|date=22 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150105113435/http://www.metromatinee.com/news-articles/court-wonders-whether-the-elephant-tusk-case-is-for-publicity-7651|archive-date=5 January 2015|url-status=dead}}</ref> ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱯᱷᱮᱵᱷᱚᱨᱤᱴᱤᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd"/><ref name="2013HC"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱤᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱫᱚ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱤᱞᱞᱤᱜᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱮ ᱤᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨᱤᱴᱤᱡᱽ ᱵᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ" ᱾<ref name="2013HC">{{cite news |title=Tusk seizure case: court rules out graft |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece |access-date=20 May 2023 |work=[[The Hindu]] |date=19 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702060445/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/tusk-seizure-case-court-rules-out-graft/article4827284.ece|archive-date=2 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱦᱟᱭᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱞᱤᱴᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱟᱨᱤᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱮ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ "ᱯᱮᱴᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱱᱴᱟᱨᱮᱥᱴ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱴᱟᱨᱜᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="Bennett, Coleman & Co. Ltd">{{cite news|title=Are petitions against Mohanlal aimed at publicity, asks HC|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|access-date=5 January 2015|work=[[The Times of India]]|date=21 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140131022328/http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Are-petitions-against-Mohanlal-aimed-at-publicity-asks-HC/articleshow/29125683.cms|archive-date=31 January 2014|url-status=live}}</ref> ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱾''ᱫᱨᱤᱥᱭᱟᱢ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮᱱᱤᱭᱚᱱ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ" ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Greatest Performances of the Decade |url=https://filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191219043509/https://www.filmcompanion.in/best-of-the-decade/100-best-performances-indian-cinema.html |url-status=dead |archive-date=19 December 2019 |access-date=14 November 2020 |website=[[Film Companion]] |language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ IMDb ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |access-date=29 August 2024 |title=Deepika Padukone, Shah Rukh Khan Top IMDb's List of Most Viewed Indian Stars |url=https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241122092159/https://variety.com/2024/film/news/deepika-padukone-shah-rukh-khan-imdb-indian-stars-list-1236018332/ |archive-date=22 November 2024 |website=Variety |date=29 May 2024 }}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱩᱪᱤᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html Actor-producer K Balaji passes away] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109185630/http://www.sify.com/movies/actor-producer-k-balaji-passes-away-news-tamil-kkfsbLfgjbg.html |date=9 January 2014 }}. Sify.com (3 May 2009). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ – ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱳᱱᱱᱟᱢᱟᱱ'' (᱒᱐᱐᱑) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="rediff.com">[http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm Movies: Introducing Mohanlal's son-Pranav] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101017172106/http://www.rediff.com/movies/2002/apr/13pran.htm |date=17 October 2010 }}. [[Rediff.com]] (13 April 2002). Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱵᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱵᱚᱱ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱫ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ?."<ref name="rediff.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱟ,<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | work=[[Malayala Manorama]] | title=Welcome to actor Mohanlal's home! | date=28 June 2018 | access-date=26 December 2020 | archive-date=27 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127213814/https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2018/06/27/mohanlal-kochi-home-thevara.html | url-status=live }}</ref> ᱮᱞᱟᱢᱟᱠᱠᱟᱨᱟ<ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | work=[[The Times of India]] | title=Beans, tomato, lettuce fill Mohanlal's organic farm at his Elamakkara house | date=29 September 2020 | access-date=26 December 2020 | archive-date=5 January 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210105080959/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/beans-tomato-lettuce-fill-mohanlals-organic-farm-at-his-elamakkara-house/articleshow/78389488.cms | url-status=live }}</ref> ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱰᱟᱱᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.onmanorama.com/lifestyle/decor/2022/07/08/mohalal-new-luxury-duplex-flat-kochi.html | work=[[Malayala Manorama]] |title=Actor Mohanlal's new luxury duplex flat in Kochi is magnificent | date=8 July 2022 | access-date=9 March 2025 }}</ref> ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱳᱴᱤ,<ref>{{Cite web|title=Income Tax officials search Mohanlal's residence|url=https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|access-date=2 August 2021|website=Rediff|language=en|archive-date=2 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210802021153/https://www.rediff.com/movies/report/income-tax-officials-search-mohanlals-house/20110726.htm|url-status=live}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱪᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱟ ᱟᱨ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱡᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|title=Malayalam matinee idol Mohanlal buying apartment in world's tallest tower, Burj Khalifa|date=27 May 2011|newspaper=The Economic Times|access-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722184730/https://economictimes.indiatimes.com/malayalam-matinee-idol-mohanlal-buying-apartment-in-worlds-tallest-towerburj-khalifa/articleshow/8602725.cms|archive-date=22 July 2018|url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] |url-access=subscription| title=Stirring it up with Mohanlal | date=8 April 2006 | access-date=25 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071127035120/http://www.hindu.com/mp/2006/04/08/stories/2006040803360300.htm | archive-date=27 November 2007 | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web|title=Mohanlal about Pranav Mohanlal's perspectives about spirituality|url=http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|website=onlookersmedia.in|access-date=9 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130810/http://onlookersmedia.in/latestnews/mohanlal-pranav-mohanlals-perspectives-spirituality/|archive-date=4 April 2017|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱳᱥᱳ, ᱡᱮ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱳ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱚᱱ ᱢᱚᱦᱚᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱚᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2026}} ==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ== ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥᱼᱠᱟᱥᱤᱱᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱪᱤᱭᱟᱨᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ, ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨᱴᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴᱥ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last=Warrier |first=Shobha |title=I celebrate whether a film is a hit or a flop |url=http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |work=[[Rediff.com]] |access-date=27 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141107034816/http://www.rediff.com/entertai/apr/04mohn.htm |archive-date=7 November 2014 |date=4 April 1997 |url-status=live}}</ref> ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ''ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ'' ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ''ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱾<ref>{{cite news|title=Bigg Boss Malayalam: Mohanlal is super excited to host the show | newspaper=The Times of India|date=16 May 2018|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/bigg-boss-malayalam-mohanlal-is-super-excited-to-host-the-show/articleshow/64188898.cms|access-date=14 June 2011}}</ref> ==ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ== [[File:Padmabhushan Mohanlal.jpg|upright|thumb|alt=ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱷᱤᱱᱰ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] ᱮ ᱧᱟᱢᱮᱫᱟ]]ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱱᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref name="Padmabhushan2"/> ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱠᱳᱞᱮᱰ, ᱫᱟᱫᱟᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ, ᱗᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malayalam actor Mohanlal to be conferred Dadasaheb Phalke Award for 2023"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱳᱠᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱟᱨᱥ<ref name="auto"/><ref>[http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html CNN-IBN – INDIAN OF THE YEAR 2007] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111013161549/http://www.indianoftheyear.com/2007/judging_council.html |date=13 October 2011 }}. Indianoftheyear.com. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Calicut University confers D.Litt on Mohanlal, P.T.Usha|url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|access-date=29 January 2018|work=[[Business Standard]]|date=29 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180129195119/http://www.business-standard.com/article/news-ians/calicut-university-confers-d-litt-on-mohanlal-p-t-usha-118012900409_1.html|archive-date=29 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ''ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱔᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱷᱚᱞᱟᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱡᱤᱵᱚᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>[http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html Mohanlal wants to join Territorial Army – Movies News News – IBNLive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110728130958/http://ibnlive.in.com/news/mohanlal-wants-to-join-territorial-army/77204-8.html |date=28 July 2011 }}. Ibnlive.in.com. 1 November 2008. Retrieved on 6 May 2012.</ref> ᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱤᱣᱴᱮᱱᱟᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>Thiruvananthapuram [http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx Mohanlal to join Territorial Army] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201053052/http://www.hindustantimes.com/Mohanlal-to-join-Territorial-Army/Article1-429999.aspx |date=1 December 2010 }}. Hindustan Times. 8 July 2009</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | location=[[Chennai]] | work=[[The Hindu]] | title=Mohanlal joins Territorial Army | date=10 July 2009 | access-date=29 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090913052237/http://www.hindu.com/2009/07/10/stories/2009071056411800.htm | archive-date=13 September 2009 | url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱠᱤᱣᱳᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱭᱠᱣᱳᱱᱰᱳ ᱨᱮ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱵᱮᱞᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱟᱫᱷᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name = blackbelt/><ref>{{Cite news|url = https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/mohanlal-blackbelt-119610-2012-10-24|title = Blackbelt for Mohanlal!|date = 25 October 2012|work = [[India Today]]|access-date = 6 October 2014|archive-url = https://web.archive.org/web/20141015210145/http://indiatoday.intoday.in/story/mohanlal-blackbelt/1/226217.html|archive-date = 15 October 2014|url-status = live}}</ref> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ== {{Commons category}} * [http://www.thecompleteactor.com ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829082013/https://www.thecompleteactor.com/ |date=29 August 2019 }} * {{IMDb name|0482320|name=ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}} * {{Rotten-tomatoes-person|mohanlal|ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}} {{DEFAULTSORT:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ| ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ (ᱠᱟᱹᱨᱤ)]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ (ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱠᱚ]] gantw0jq4uyegrqaxfta0l84jhl061k ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ 0 37817 198282 196905 2026-09-24T08:11:08Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198282 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ | native_name = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤᱠᱚᱞ | image = Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg | native_name_lang = ml | flag = | caption = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫᱟ | population = '''{{Circa|᱔᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ|lk=yes}}''' | regions = {{flagicon|India}} ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱓᱔,᱘᱓᱘,᱘᱑᱙<ref name="Census 2011">{{cite web |title=Census of India |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |access-date=18 April 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/42458/download/46089/C-16_25062018.pdf |url-status=live }}</ref><br>{{nbsp|5}}ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱓᱒,᱔᱑᱓,᱒᱑᱓ <br>{{nbsp|5}}ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱕᱔,᱒᱖᱗ <br>{{nbsp|5}}ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱒,᱓᱗᱑,᱓᱓᱙ | tablehdr = ''ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ'' | region3 = {{flagicon|United Arab Emirates}} ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ | pop3 = ᱑,᱐᱑᱔,᱐᱐᱐ | ref3 = <ref name="Zachariah"/> | region4 = {{flagicon|Qatar}} ᱠᱟᱛᱟᱨ | pop4 = ᱗᱔᱕,᱐᱐᱐ | ref4 = <ref name="NoRKA2"/> | region5 = {{flagicon|Kuwait}} ᱠᱩᱣᱮᱛ | pop5 = ᱖᱓᱔,᱗᱒᱘ | ref5 = <ref name="NoRKA2"/> | region6 = {{flagicon|Saudi Arabia}} ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ | pop6 = ᱕᱙᱕,᱐᱐᱐ | ref6 = <ref name="Zachariah">{{cite news|title=Kerala Migration Survey – 2014|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|access-date=21 October 2014|work=The Indian Express. (This is the number of approximate emigrants from Kerala, which is closely related to, but different from the actual number of Malayalis.)|issue=17 September 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071832/https://indianexpress.com/article/india/india-others/kerala-migration-survey-2014-states-youth-still-fly-abroad-for-livelhood/99/|url-status=live}}</ref> | region7 = {{flagicon|Malaysia}} ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ | pop7 = ᱓᱖᱙,᱐᱐᱐ | ref7 = <ref>{{Cite web | url=https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | title=Malayali, Malayalam in Malaysia | access-date=17 July 2019 | archive-date=13 November 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141418/https://joshuaproject.net/people_groups/17433/MY | url-status=live }}</ref> {{Better source needed|date=December 2023}} | region8 = {{flagicon|United States}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ | pop8 = ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ | ref8 = <ref>{{Cite web | url=https://fokanaonline.org/about-us | title=FOKANA, About Us | access-date=18 April 2023 | archive-date=29 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230329232554/https://fokanaonline.org/about-us/ | url-status=live }}</ref> {{Unreliable source?|date=December 2023}} | region9 = {{flagicon|Oman}} ᱳᱢᱟᱱ | pop9 = ᱑᱙᱕,᱓᱐᱐ | ref9 = <ref name="NoRKA2"/> | region10 = {{flagicon|Bahrain}} ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ | pop10 = ᱑᱐᱑,᱕᱕᱖ | ref10 = <ref name="NoRKA2">Zachariah, K. C. & Rajan, S. Irudaya (2011), ''[http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf Kerala Migration Survey 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200110145155/http://www.cds.edu/wp-content/uploads/2012/11/WP450.pdf |date=10 January 2020 }}'' (PDF), Department of Non-resident Keralite Affairs, Government of Kerala, p. 29. This is the number of emigrants from Kerala, which is closely related to but different from the actual number of Malayalis /Malayalees.</ref> | region11 = {{flagicon|Australia}} ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ | pop11 = ᱗᱘,᱗᱓᱘ | ref11 = <ref>{{cite web | url=https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | title=SBS Census Explorer: How diverse is your community? | access-date=27 March 2023 | archive-date=27 March 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230327011006/https://www.sbs.com.au/news/creative/census-explorer/xtjxeqygs?lang=en&languages=malayalam&topic=cultural-diversity | url-status=live }}</ref><ref name="IMMI"/><ref name="Languages spoken at home in Australia">{{cite web|title=In the Australia, 18% of people spoke a language other than English at home in 2011.|url=http://profile.id.com.au/australia/language|website=abs.gov.au/|publisher=Australian Bureau of Statistics (ABS)|access-date=21 October 2014|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071838/https://profile.id.com.au/australia/language|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|url=http://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|access-date=21 October 2014|work=The Times of India|issue=16 July 2014|ref=India-born Malayalam-speaking community in Australia: Some interesting trends|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226071834/https://timesofindia.indiatimes.com/nri/contributors/contributions/anubhav-tewari/India-born-Malayalam-speaking-community-in-Australia-Some-interesting-trends/articleshow/38471723.cms|url-status=live}}</ref> | region13 = {{flagicon|Canada}} ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ | pop13 = ᱗᱗,᱙᱑᱐ | ref13 = <ref>{{Cite web |last=Government of Canada |first=Statistics Canada |date=2022-08-17 |title=Knowledge of languages by age and gender: Canada, provinces and territories, census metropolitan areas and census agglomerations with parts |url=https://www150.statcan.gc.ca/t1/tbl1/en/tv.action?pid=9810021701 |access-date=2022-10-12 |website=www12.statcan.gc.ca}}</ref> | region14 = {{flagicon|United Kingdom}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ | pop14 = ᱔᱕,᱒᱖᱔ | ref14 = <ref>{{Cite news|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|title = Survey finds only 16.25 lakh NoRKs|newspaper = The Hindu|date = 31 October 2013|access-date = 18 December 2017|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/todays-paper/survey-finds-only-1625-lakh-norks/article5299108.ece|url-status = live}}</ref> | region15 = {{flagicon|Germany}} ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ | pop15 = ᱒᱕,᱐᱐᱐–᱔᱕,᱐᱐᱐ | ref15 = <ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/learning-german-made-easy-for-keralites/article67334186.ece#:~:text=According%20to%202020%20statistics%2C%20there,various%20courses%20at%20German%20universities. | title=Learning German made easy for Keralites | newspaper=The Hindu | date=22 September 2023 | last1=Muringatheri | first1=Mini }}</ref> | region16 = {{flagicon|Singapore}} ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ | pop16 = ᱒᱖,᱐᱐᱐ | ref16 = <ref>{{Cite web|url = https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|title = Singapore Malayalee Association 100th Anniversary|date = 27 December 2018|access-date = 15 October 2019|archive-date = 24 August 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230824120830/https://www.pmo.gov.sg/Newsroom/pm-lee-hsien-loong-singapore-malayalee-association-100th-anniversary-dinner|url-status = live}}</ref> | region17 = {{flagicon|Ireland}} ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ | pop17 = ᱒᱔,᱖᱗᱔ | ref17 = <ref>{{Cite web | url=https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cpsr/censusofpopulation2022-summaryresults/migrationanddiversity/ | title=Irish Census 2022 | access-date=13 September 2023 | archive-date=5 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200805083706/https://statbank.cso.ie/px/pxeirestat/Statire/SelectVarVal/Define.asp?maintable=E7010&PLanguage=0 | url-status=live }}</ref> | region18 = {{flagicon|New Zealand}} ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ | pop18 = ᱑᱔,᱖᱐᱔ | ref18 = <ref>{{Cite web |date=30 April 2020 |title=2018 Census Totals by Topic – National Highlights (Updated) |url=https://www.stats.govt.nz/information-releases/2018-census-totals-by-topic-national-highlights-updated |access-date=2 October 2020 |publisher=Statistics New Zealand}}</ref> | region19 = {{flagicon|Pakistan}} ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ | pop19 = ᱖,᱐᱐᱐ | ref19 = <ref>{{Cite web|url=http://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|title=Where Malayalees once held sway|work=DNA India|date=5 October 2005|access-date=11 August 2015|archive-date=2 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210202131437/https://www.dnaindia.com/world/report-where-malayalees-once-held-sway-4610|url-status=live}}</ref> | region20 = {{flagicon|France}} ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ | pop20 = ᱕,᱐᱐᱐ | ref20 = | region21 = {{flagicon|Switzerland}} ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ | pop21 = ᱕,᱐᱐᱐ | ref21 = <ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|title=With Kerala in their hearts.... |access-date=17 May 2023|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120826/https://www.thehindu.com/features/metroplus/with-kerala-in-their-hearts/article2777677.ece|url-status=live}}</ref> | region22 = {{flagicon|Indonesia}} ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ | pop22 = ᱔,᱐᱐᱐ | ref22 = {{citation needed|date=May 2019}} | region23 = {{flagicon|Poland}} ᱯᱳᱞᱮᱱᱰ | pop23 = ᱗,᱑᱒᱒ | region24 = {{flagicon|Austria}} ᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟ | pop24 = ᱓,᱗᱘᱕ | ref24 = <ref>{{Cite web | url=http://www.viennamalayaleeassociation.com/ | title=Vienna Malayalee Association | access-date=21 September 2017 | archive-date=14 June 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210614105941/http://viennamalayaleeassociation.com/ | url-status=live }}</ref> | region25 = {{flagicon|Finland}} ᱯᱷᱤᱱᱞᱮᱱᱰ | pop25 = ᱖᱓᱓ | ref25 = <ref>{{Cite web | url=http://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/table/tableViewLayout1/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | title=Väestö 31.12. Muuttujina Maakunta, Kieli, Ikä, Sukupuoli, Vuosi ja Tiedot | access-date=22 July 2019 | archive-date=7 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210407133215/https://pxnet2.stat.fi/PXWeb/pxweb/fi/StatFin/StatFin__vrm__vaerak/statfin_vaerak_pxt_11rl.px/?rxid=726cd24d-d0f1-416a-8eec-7ce9b82fd5a4 | url-status=dead }}</ref> | region26 = {{flagicon|Japan}} ᱡᱟᱯᱟᱱ | pop26 = ᱕᱐᱐ | ref26 = <ref>{{Cite web|url=http://www.nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|title=Welcome to Nionkairali.com – Indian Malayalees in Japan- Japan malayalees, Malayali, Keralite, Tokyo|website=nihonkairali.com|access-date=21 September 2017|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507231451/http://nihonkairali.com/display.aspx?v=s&id=130&hs=1|url-status=live}}</ref> | langs = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ | religions = '''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'''<br />[[File:Om.svg|20px]] ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<br/> '''ᱠᱚᱢ'''<br /> {{hlist|[[File:Allah-green.svg|20px]] ᱤᱥᱞᱟᱢ|[[File:Latin Cross.svg|15px]] ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="censusindia2011religion">{{cite web |title=Population by religious communities&nbsp;– Census of India |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210202132923/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html |archive-date=2 February 2021 |access-date=26 August 2015}}</ref>}} }} {{Infobox ethnonym |person=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ |people=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ |language=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ |country=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱢ |root=ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ}} {{Dravidian}} '''ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="'Classical' status for Malayalam">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |title='Classical' status for Malayalam |work=The Hindu |date=24 May 2013 |access-date=25 May 2013 |location=Thiruvananthapuram, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/classical-status-for-malayalam/article4744630.ece |archive-date=27 September 2013 |url-status=live}}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱑᱘᱐᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱝᱜᱽᱞᱳ-ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱴᱤᱯᱩ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱢᱳᱨᱤᱱᱥ, ᱛᱟᱱᱩᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱟᱨᱟᱠᱠᱟᱞ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ, ᱠᱳᱞᱟᱛᱷᱩᱱᱟᱰᱩ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Travancore 2011">"Travancore." Encyclopædia Britannica. ''Encyclopædia Britannica''. Encyclopædia Britannica Inc., 2011. Web. 11 November 2011.</ref><ref>Chandra Mallampalli, Christians and Public Life in Colonial South India, 1863–1937: Contending with Marginality, RoutledgeCurzon, 2004, p. 30</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name = "Censusedia"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ, ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MOFAT">{{Cite book|publisher=Ministry of Foreign Affairs and Trade|location=South Korea|year=2015|access-date=2014-03-30|url=http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|title=재외동포현황 総計(2015)/Total number of overseas Koreans (2015)|ref=CITEREFMOFAT2013|archive-date=23 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190423043627/http://www.index.go.kr/potal/main/EachDtlPageDetail.do?idx_cd=1682|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱔᱘,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱕% ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ, ᱯᱩᱱᱟᱜ, ᱥᱮ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last=Varma|first=A.R. Rajaraja|title=Keralapanineeyam|publisher=D C Books|year=2005|location=Kottayam|isbn=81-7130-672-1}}</ref> == ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟ, ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱟᱨᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱤ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Logan |first=William |url=https://archive.org/details/malabarmanual0000loga/page/1/mode/1up |title=Malabar Manual, Vol. 1 |date=1887 |publisher=Superintendent, Government Press (Madras) |others=Servants of Knowledge |isbn=978-81-206-0446-9 |pages=1}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Malabar">{{cite book |last1=Sreedhara Menon |first1=A. |title=''Kerala Charitram'' |date=January 2007 |publisher=DC Books |location=Kottayam |isbn=978-81-264-1588-5 |page=27 |edition=2007 |url=https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |access-date=19 July 2020 |archive-date=13 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211113141403/https://books.google.com/books?id=FAlXPgAACAAJ&q=%E0%B4%95%E0%B5%87%E0%B4%B0%E0%B4%B3+%E0%B4%9A%E0%B4%B0%E0%B4%BF%E0%B4%A4%E0%B5%8D%E0%B4%B0%E0%B4%82 |url-status=live }}</ref><ref name="Logan">Malabar Manual (1887), William Logan, Calicut</ref> ᱤᱥᱠᱟᱱᱫᱟ ᱯᱩᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱪᱩᱰᱟᱭᱟ ᱠᱟᱭᱢᱟᱞ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱰᱟᱞᱢᱟᱱᱤᱠᱭᱟᱢ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>See Sahyadri Kanda Chapter 7 in Skanda Purana. Rocher, Ludo (1986). The Puranas. Otto Harrassowitz Verlag. {{ISBN|978-3447025225}}.</ref><ref>Who's Who in Madras 1934</ref> == ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ == ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱫᱤᱯ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱓᱐,᱘᱐᱓,᱗᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱙᱓.᱒% ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱖.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱗᱐᱑,᱖᱗᱓, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱕᱕᱗,᱗᱐᱕ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱔᱐᱖,᱓᱕᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱑,᱑᱐᱐ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱐.᱑᱕% ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱠᱥᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱔% ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱒᱒% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱓,᱐᱖᱖,᱓᱙᱒ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱓᱓,᱐᱑᱕,᱔᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙,᱖᱔᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱭᱮᱨᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱓᱑,᱓᱒᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱮᱨᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name = "Censusedia">http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120110230245/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/data_on_language.html |date=10 January 2012 }}, ''censusindia.net''</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱒᱘.᱘᱕% ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙.᱖᱔% ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱩᱰᱟᱞᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱘.᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱟᱱᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱴᱴᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱑.᱒% ᱟᱨ ᱑᱕.᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://lsi.gov.in/ |title=South Kanara, The Nilgiris, Malabar and Coimbators Districts |access-date=8 June 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110639/http://lsi.gov.in/MTSI_APP/(S(d5i44a45mqlxje45spluigat))/default.aspx |url-status=live }}</ref> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕.᱕᱗% ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱟᱡᱽᱯᱮᱴ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="Language">{{cite web |title=Census of India – Language |url=http://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |website=censusindia.gov.in |access-date=17 April 2020 |archive-date=1 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211101020704/https://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html |url-status=live }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱭᱮᱨᱟᱵᱷᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱰᱟᱜᱩ ᱟᱨ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Language"/> ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱑,᱘᱑᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱭ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱔᱖,᱐᱐᱐ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web |title=Detailed Languages Spoken at Home and Ability to Speak English for the Population 5 Years and Over: 2009–2013 |url=https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |access-date=2022-06-12 |website=Census.gov |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412195838/https://www.census.gov/data/tables/2013/demo/2009-2013-lang-tables.html |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |title=Keralite Indians in the New York Metro Area |url=https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824120828/https://unreachednewyork.com/wp-content/uploads/2012/11/Keralite-Profile-Final.pdf |archive-date=24 August 2023 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱗,᱐᱙᱓ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IMMI">{{cite web|url=http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |title=The People of Australia: Statistics from the 2011 Census |access-date=2014-07-14 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714131850/http://www.immi.gov.au/media/publications/statistics/immigration-update/people-australia-2013-statistics.pdf |archive-date=14 July 2014 }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱗,᱐᱗᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱒᱖,᱓᱔᱘ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : Voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish Pte Ltd.|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱣᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒,᱑᱓᱙ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="NZ">[http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx Statistics New Zealand:Language spoken (total responses) for the 1996–2006 censuses (Table 16)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309170841/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Publications/Census/2006%20Census%20reports/QuickStats%20About%20A%20Subject/QuickStats%20About%20Culture%20and%20Identity/quickstats-about-culture-and-identity-tables.ashx |date=9 March 2013 }}, ''stats.govt.nz''</ref> ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱨᱮ ᱑᱓᱔ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ, ᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱟᱛᱟᱨ, ᱭᱩᱮᱤ, ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱟᱨ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱾ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱒᱙,᱘᱐᱐ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱴᱨᱤᱭᱮᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ [[File:Kerala Samajam, Hinkal, Mysore.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟᱢ, ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]] == ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ == ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱧᱪᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Vimala |first=Angelina |date=2007 |title=History and Civics |isbn=978-81-317-0336-6 |publisher=Pearson Education India |pages=107}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱳᱞᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱕᱐ AD ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱤᱣᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ, ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ, ᱰᱟᱪ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ, ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱢᱟᱦᱮ, ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱔᱙᱘ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱞᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱚᱴᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱞᱮᱱᱟ: ''ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ: ᱵᱷᱳᱭᱮᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱴᱤ'' ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱟᱨᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱩᱥᱛᱷᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|title=From Kerala to Singapore : voices from the Singapore Malayalee community|last=Pillai|first=Anitha Devi|publisher=Marshall Cavendish|others=Puva Arumugam|year=2017|isbn=9789814721837|location=Singapore|oclc=962741080}}</ref> === ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ === ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ [[File:Malayala lipi.svg|thumbnail|''ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱞᱤᱯᱤ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="clt.1"/> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱨᱟᱱᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮ ᱣᱟᱭᱟᱱᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟᱞ ᱜᱩᱯᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ''ᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢᱟ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |title=Historians contest antiquity of Edakkal inscriptions |first=Gayathri |last=Sasibhooshan |date=12 July 2012 |work=The Hindu |access-date=21 October 2020 |archive-date=6 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206114100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Historians-contest-antiquity-of-Edakkal-inscriptions/articleshow/14789313.cms |url-status=live }}</ref> ᱯᱨᱚᱱᱟᱣᱩᱱ ᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ -ᱟᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{refn|group=note|"*aH ᱟᱨ *iH ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱴᱳ-ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱮᱢᱚᱱᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮᱰᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟ, ᱟᱨ ᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱟ- ᱟᱨ ᱤ- ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱛᱩ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱟᱯᱯᱩᱰᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱤᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱛᱩ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱤᱯᱯᱩᱰᱩ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱟ, ᱟᱨ ᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱫᱟ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref>{{cite book|last=Krishnamurti|first=Bhadriraju|url=https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|title=The Dravidian Languages|publisher=Cambridge University Press|year=2003|isbn=978-1-139-43533-8|access-date=16 November 2020|archive-date=29 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729185642/https://books.google.com/books?id=54fV7Lwu3fMC&q=grantha+script|url-status=live}}</ref>{{page needed|date=May 2022}}}} ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱘᱒᱕ CE ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |publisher=Indian Journal History of Science |access-date=30 December 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archive-date=27 May 2015 }}</ref><ref>{{Citation|title=Time measurement and calendar construction|author=Broughton Richmond|year=1956|pages=218|url=https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=gUlmAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite book|title=History of Kerala|author=R. Leela Devi|publisher=Vidyarthi Mithram Press & Book Depot|year=1986|pages=408|url=https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|access-date=9 June 2021|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121335/https://books.google.com/books?id=pXpuAAAAMAAJ|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱘᱔᱙/᱘᱕᱐ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱭᱞᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱯᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱖᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ'' ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮ ''ᱛᱷᱮᱠᱠᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ'' ᱾<ref name="clt.1">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|page=453|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱢ'' ᱟᱨ ''ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱤᱡᱷᱟᱞᱢᱟᱞᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱽᱭᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jnanpith given to Akkitham|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|last=Naha|first=Abdul Latheef|date=24 September 2020|access-date=12 June 2021|work=The Hindu|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122000924/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jnanpith-given-to-akkitham/article32685581.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Celebrated Malayalam poet Akkitham wins 2019 Jnanpith Award|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|last=ANI|date=29 November 2019|access-date=12 June 2021|publisher=Business Standard|archive-date=21 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211121233820/https://www.business-standard.com/article/news-ani/celebrated-malayalam-poet-akkitham-wins-2019-jnanpith-award-119112900926_1.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ,<ref name="'Classical' status for Malayalam"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱨᱩᱥᱥᱮᱨᱤ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ, ᱛᱷᱩᱱᱪᱟᱛᱷᱛᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱢᱵᱩᱫᱤᱨᱤ ᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books">{{Cite web |url=http://keralaliterature.com/old/author.php?authid=1473 |title=Cherussery (Krishnagadha) Malayalam author books |website=keralaliterature.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20190407052549/http://keralaliterature.com/old/author.php%3Fauthid%3D1473 |archive-date=7 April 2019 |url-status=dead }}</ref><ref name="mlm"/><ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/ |title=The Charms of Poonthanam Illam |last=Arun Narayanan |date=25 October 2018 |work=The Hindu |access-date=10 April 2021 |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121225855/https://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-charms-of-poonthanam-illam/article25308319.ece/amp/ |url-status=live }}</ref><ref>Freeman, Rich (2003). "Genre and Society: The Literary Culture of Premodern Kerala". In Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia</ref> ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="mlm"/> ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ, ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱡᱟᱨᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱚᱜᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱯᱯᱩᱥᱛᱷᱟᱠᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱮᱢᱢᱟᱠᱠᱟᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱑᱗᱘᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |title=The legacy of Kerala |year=2008 |publisher=D C Books |location=Kottayam, Kerala |isbn=978-81-264-2157-2 |edition=1st DCB}}</ref><ref>{{cite web |url=http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |title=August 23, 2010 Archives |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427073541/http://nasrani.net/2010/08/23/the-varthamanappusthakam-cathanar-paremmakkal/ |archive-date=27 April 2013}}</ref> ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱨᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱤᱨᱮᱴ (ᱠᱟᱵᱷᱤᱛᱷᱨᱟᱭᱟᱢ: ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱟᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱳᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱞᱞᱩᱨ ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱟᱭᱭᱟᱨ)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|title=Handbook of Twentieth-century Literatures of India|first1=Nalini|last1=Natarajan|first2=Emmanuel Sampath|last2=Nelson|date=18 December 1996|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780313287787|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121337/https://books.google.com/books?id=vfSPI2irzUgC&pg=PA185|url-status=live}}</ref> ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱤᱭᱟᱠᱳᱥ ᱮᱞᱤᱭᱟᱥ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱴᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤ ᱤᱢᱟᱠᱩᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱜᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱒᱙ ᱟᱨ ᱑᱘᱗᱐ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱷᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮ ᱠᱨᱳᱱᱤᱠᱟᱞᱥ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ – ᱟᱛᱷᱢᱟᱱᱩᱛᱷᱟᱯᱟᱢ, ᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱯᱟᱫᱩᱵᱷᱟᱱᱩᱞᱞᱟ ᱯᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱟᱥᱛᱷᱟᱥᱤᱭᱟᱭᱩᱰᱮ ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ – ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ, ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cnt">{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|title=South Asian arts|encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=15 September 2017|archive-date=10 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140910083744/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/556016/South-Asian-arts/65212/Tamil#toc65213|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="clt.1"/> ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱡᱤ. ᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱯᱳᱴᱴᱮᱠᱠᱟᱴᱴ, ᱛᱷᱟᱠᱟᱡᱷᱤ ᱥᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱮᱢ. ᱴᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱟᱨ ᱟᱠᱠᱤᱛᱷᱟᱢ ᱟᱪᱩᱛᱷᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱽᱭᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="google25">{{cite book |author=Subodh Kapoor |title=The Indian Encyclopaedia: Biographical, Historical, Religious, Administrative, Ethnological, Commercial and Scientific. Mahi-Mewat |url=https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Cosmo |isbn=978-8177552720 |page=4542 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121336/https://books.google.com/books?id=mc6C5dVHbGAC&pg=PA4542 |url-status=live }}</ref><ref name="Accessions List, South Asia">{{cite book |title=Accessions List, South Asia |url=https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1994 |publisher=E.G. Smith for the U.S. Library of Congress Office, New Delhi |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121338/https://books.google.com/books?id=lPcoAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Indian Writing Today">{{cite book |title=Indian Writing Today |url=https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1967 |publisher=Nirmala Sadanand Publishers |page=21 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121857/https://books.google.com/books?id=1wUtAQAAIAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="DattaAkademi1987">{{cite book |author1=Amaresh Datta |author2=Sahitya Akademi |title=Encyclopaedia of Indian Literature: K to Navalram |url=https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1987 |publisher=Sahitya Akademi |page=2394 |isbn=978-0836424232 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121859/https://books.google.com/books?id=QaIRAQAAMAAJ |url-status=live }}</ref><ref name="Malayalam Literary Survey">{{cite book |title=Malayalam Literary Survey |url=https://books.google.com/books?id=k5JkAAAAMAAJ |access-date=18 November 2012 |year=1993 |publisher=Kerala Sahitya Akademi |page=19}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱳ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱥ, ᱮᱢ. ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱟᱱ, ᱚᱨᱩᱱᱫᱷᱚᱛᱤ ᱨᱚᱭ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱵᱟᱥᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="MukundanPillai2004">{{cite book |author1=Eṃ Mukundan |author2=C. Gopinathan Pillai |title=Eng Adityan Radha And Others |url=https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |access-date=18 November 2012 |year=2004 |publisher=Sahitya Akademi |isbn=978-8126018833 |page=3 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121902/https://books.google.com/books?id=1N5QcHakKdoC&pg=PP3 |url-status=live }}</ref><ref name="Maheshwari2002">{{cite book |author=Ed. Vinod Kumar Maheshwari |title=Perspectives On Indian English Literature |url=https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |access-date=18 November 2012 |year=2002 |publisher=Atlantic Publishers & Dist |isbn=978-8126900930 |page=126 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121917/https://books.google.com/books?id=JcY2-ldWIKsC&pg=PA126 |url-status=live }}</ref><ref name="Chaudhuri2008">{{cite book |author=Amit Chaudhuri |title=Clearing a Space: Reflections On India, Literature, and Culture |url=https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |access-date=18 November 2012 |year=2008 |publisher=Peter Lang |isbn=978-1906165017 |pages=44–45 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824121906/https://books.google.com/books?id=AQeN2PoAx2IC&pg=PA44 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |title=Indian's First Novel Wins Booker Prize in Britain |work=The New York Times |date=15 October 1997 |access-date=11 November 2007 |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A01E6DD173FF936A25753C1A961958260 |first=Sarah |last=Lyall |archive-date=21 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211121224622/https://www.nytimes.com/1997/10/15/world/indian-s-first-novel-wins-booker-prize-in-britain.html |url-status=live }}</ref> ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Kottaparamban|first=Musadhique|title=Sea, Community and Language: A Study on the Origin and Development of Arabi- Malayalam Language of Mappila Muslims of Malabar|date=2 October 2019|url=https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|journal=Muallim Journal of Social Sciences and Humanities|language=en|pages=406–416|doi=10.33306/mjssh/31|issn=2590-3691|doi-access=free|access-date=7 February 2021|archive-date=17 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220417180757/https://mjsshonline.com/index.php/journal/article/view/97|url-status=live|url-access=subscription}}</ref> ᱢᱳᱭᱤᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱵᱷᱟᱭᱫᱽᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱠᱠᱳᱴᱴᱤᱞ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108104937/http://www.hindu.com/2007/03/31/stories/2007033110250500.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|title=Mappila songs cultural fountains of a bygone age, says MT|date=31 March 2007|access-date=15 August 2009|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref><ref>Pg 167, Mappila Muslims: a study on society and anti colonial struggles By Husain Raṇdathaṇi, Other Books, Kozhikode 2007</ref> ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱤᱠᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite thesis |last=Kunnath |first=Ammad |date=15 September 2015 |title=The rise and growth of Ponnani from 1498 AD To 1792 AD |type=PhD |url=http://hdl.handle.net/10603/49524 |publisher=University of Calicut |hdl=10603/49524 |access-date=27 May 2021 |archive-date=2 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002110659/https://shodhganga.inflibnet.ac.in:8443/jspui/handle/10603/49524 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite book|last=Panakkal|first=Abbas|url=http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|title=Islam in Malabar (1460–1600) : a socio-cultural study /|date=2016|publisher=Kulliyyah Islamic Revealed Knowledge and Human Sciences, International Islamic University Malaysia|access-date=27 May 2021|archive-date=27 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210527064123/http://myto.upm.edu.my/find/Record/iium.u537621|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kallen |first=hussain Randathani |title=Trade and culture: Indian ocean interaction on the coast of Malabar in medieval period |url=https://www.academia.edu/22105661 |language=en |access-date=27 May 2021 |archive-date=15 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415022327/https://www.academia.edu/22105661 |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ – ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱪᱤᱠᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨᱚᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Miller">Miller, Roland. E., "Mappila" in "The Encyclopedia of Islam". Volume VI. E. J. Brill, Leiden. 1987. pp. 458–56.</ref>ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">Menon. T. Madhava. "A Handbook of Kerala, Volume 2", International School of Dravidian Linguistics, 2002. pp. 491–493.</ref><ref name="Arabic script for malayalam">{{Cite web |url=http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |title=National Virtual Translation Center – Arabic script for Malayalam |access-date=27 May 2021 |archive-date=17 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090117202844/http://www.nvtc.gov/lotw/months/april/Malayalam.html#writ |url-status=live }}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱜᱽᱨᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="clt">{{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus – 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|pages=454|id={{ASIN|8182676444|country=in}}|edition=Malayalam}}</ref> ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱱᱴᱤᱯᱷᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱴᱩ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱤᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱟᱨ ᱡᱮ.ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤᱞᱟᱱᱤᱞᱟᱢ, ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱞᱤᱭᱩᱠ ᱟᱨ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱮᱰᱤᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ === ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ === ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱡᱚᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|last=Kakkat|first=Thulasi|title=Kerala's Nalukettus|url=http://www.thehindu.com/features/magazine/keralas-nalukettus/article3784842.ece|access-date=13 December 2017|work=The Hindu|date=18 August 2012}}</ref><ref>{{cite news|last=Kunhikrishnan|first=K.|title=Fallen tharavads|url=http://www.thehindu.com/lr/2003/12/07/stories/2003120700380600.htm|access-date=13 December 2017|work=The Hindu|date=12 April 2003}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|title=Social Mobility in Kerala: Modernity and Identity in Conflict|first1=Filippo|last1=Osella|first2=Filippo|last2=Caroline|first3=Caroline|last3=Osella|date=20 December 2000|publisher=Pluto Press|isbn=9780745316932|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122514/https://books.google.com/books?id=rMRw0gTZSJwC&pg=PA84|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱢᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ ᱜᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱜ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱢᱚ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱟᱭᱳ, ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱟᱭᱳ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱥᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱟ ᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱩᱴ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ, ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱠᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱩᱢᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟᱭᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>Mohamed Koya, S.M, MATRILINY AND MALABAR MUSLIMS, Proceedings of the Indian History Congress, Vol. 40 (1979), pp. 419–431 (13 pages)</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ === ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ [[File:Paliam naalukettu.jpg|thumb|ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱜ-ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture">{{cite news|url=http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|title=Kerala architecture|access-date=1 November 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721082519/http://www.keralahistory.ac.in/keralaarchitecture.htm|archive-date=21 July 2011|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱸᱛ, ᱰᱷᱟᱞᱟᱱ ᱪᱷᱟᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱷᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱠᱷᱩᱞᱟᱹ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱯᱞᱚᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱤᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱢ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱠᱟᱴ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ, ᱴᱷᱤᱠ ᱡᱚᱲᱟᱣ, ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ, ᱠᱟᱸᱛ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱷᱳᱫᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱴᱮᱨᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱞᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱯᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ ᱥᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ ᱛᱮ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱩᱨᱟᱞᱥ' ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kerala architecture"/> [[File:Palace of Trivandrum.jpg|thumb|right|300px|ᱠᱚᱣᱰᱤᱭᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱥ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱞ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ]] ==== ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ==== ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱪᱩ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ-ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱛ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱟᱪᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱰᱩᱢᱩᱴᱴᱚᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ-ᱠᱚᱬᱟᱱ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱴᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱟᱨᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱞᱩᱠᱮᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱴᱴᱟᱱᱪᱮᱨᱤ ᱯᱮᱞᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ === ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ === [[File:Kathakali IMG 0281 by Joseph Lazer.JPG|thumb|ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ]] [[File:Mohiniyattam.png|thumb|ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ]] [[File:Margamkali - Saint Thomas Christian dance form.webm|thumb|ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱳ-ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱾<ref name="Kerala dance forms">{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|title=The Communication of Ideas|first=International Congress of Anthropological and Ethnological|last=Sciences|date=18 December 1980|publisher=Concept Publishing Company|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122512/https://books.google.com/books?id=waWQ8mAUrC8C&pg=PA139|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱤᱯᱟᱴᱴᱩ; ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱟᱴᱴᱚᱢ; ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ, ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ, ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱾<ref name="Kerala dance forms"/> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Classical dance forms of India">{{Cite web|url=http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|title=Classical Dances of India – Indian Classical Dances, Indian Dances, Dances of India|website=dances.indobase.com|access-date=1 November 2009|archive-date=26 May 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20050526134009/http://dances.indobase.com/classical-dances/index.html|url-status=live}}</ref> ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ-ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Classical dance forms of India"/> ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|title=Stark World Kerala|first=Theresa|last=Varghese|date=18 December 2006|publisher=Stark World Pub.|isbn=9788190250511|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122540/https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ&q=Koodiyattam+UNESCO|url-status=live}}</ref> ᱳᱴᱴᱟᱢᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱱᱪᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤᱭᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱠᱤᱭᱟᱨᱠᱩᱛᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱠᱚᱞᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|title=Reciting: Webster's Quotations, Facts and Phrases|date=19 December 2008|publisher=Icon Group International, Incorporated|isbn=9780546721676|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=L8bExoV6GL8C&pg=PA70|url-status=live}}</ref> ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱷᱮᱭᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|title=India|first=Sarina|last=Singh|date=18 December 2005|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781740596947|via=Google Books|access-date=22 September 2016|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122513/https://books.google.com/books?id=Fk8FQa2ZSFQC&pg=PA928|url-status=live}}</ref> ᱵᱷᱮᱞᱟᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱳᱞ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱴᱷᱚᱠᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱵᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱪᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱱᱟᱴᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢᱟᱱᱤ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱠᱤᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ, ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱯᱷ ᱢᱩᱴᱴᱩ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱩᱵᱷ ᱢᱩᱴᱴᱩ/ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱩᱴᱴᱩ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Duffmuttu">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZYfRBcLdTNYC&pg=PA8|title=Tourist Guide to Kerala|first=Motilal (UK) Books of|last=India|date=18 February 2008|publisher=Sura Books|isbn=9788174781642|via=Google Books}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Duffmuttu"/> ᱳᱯᱯᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱩᱴ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Christian art foms">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|title=The Garland Encyclopedia of World Music: South Asia : the Indian subcontinent|first1=Bruno|last1=Nettl|first2=Alison|last2=Arnold|first3=Ruth M.|last3=Stone|first4=James|last4=Porter|first5=Timothy|last5=Rice|first6=Dale Alan|last6=Olsen|first7=Terry E.|last7=Miller|first8=Adrienne Lois|last8=Kaeppler|first9=Daniel Edward|last9=Sheehy|first10=Ellen|last10=Koskoff|first11=Sean|last11=Williams|first12=Jacob Wainwright|last12=Love|first13=Chris|last13=Goertzen|first14=Virginia|last14=Danielson|first15=Scott Lloyd|last15=Marcus|first16=Dwight|last16=Reynolds|first17=Robert C.|last17=Provine|first18=Yoshihiko|last18=Tokumaru|first19=John Lawrence|last19=Witzleben|date=18 December 1998|publisher=Taylor & Francis|isbn=9780824049461|via=Google Books|access-date=18 October 2020|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824122515/https://books.google.com/books?id=ZOlNv8MAXIEC&q=Margamkali&pg=RA2-PA945|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱯᱟᱨᱤᱪᱟᱢᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱨᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ, ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱪᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱩ ᱱᱟᱰᱟᱠᱚᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱞᱮᱴᱤᱱ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Christian art foms"/> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨᱴ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚ – ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ – ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱷᱤᱜᱟᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱥᱮᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Kerala Charithram |last=Sreedhara Menon|first=A. |author-link=A. Sreedhara Menon |publisher=D.C. Books |location=Kottayam, Kerala |page=494 }}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱫᱚ ᱯᱨᱳᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱤ ᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱷᱟ ᱟᱜ ᱜᱤᱛᱟ ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟ ᱥᱮ ᱟᱥᱴᱟᱯᱟᱫᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟᱢ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫ ᱥᱤᱲᱦᱤ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱱᱳᱴᱥ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱰᱟᱠᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱪᱮᱝᱜᱤᱞᱟ ᱥᱮ ᱜᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱥᱳᱯᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱳᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱞ, ᱥᱟᱫᱽᱠᱟᱞᱟ ᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱫᱟ ᱢᱟᱨᱟᱨ, ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱵᱤᱫᱽᱣᱟᱱ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱵᱷᱟᱜᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨ, ᱪᱮᱨᱛᱟᱞᱟ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱮᱢ. ᱰᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ, ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱞ. ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱢ ᱴᱤ.ᱮᱱ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱮᱞ. ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |title=Ritual Music and Hindu Rituals of Kerala |last=Rolf |first=Killius |year=2006 |publisher=BR Rhythms |location=New Delhi |isbn=81-88827-07-X }}</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Music">{{Cite web|url=http://www.keral.com/movies/music.htm |title=Music |access-date=2 January 2009 |publisher=Keral.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20080802081714/http://www.keral.com/movies/music.htm |archive-date=2 August 2008 |url-status=dead }}</ref> ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ, ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱧ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱟᱨ ᱵᱤᱧ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱩᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱯᱯᱟᱯᱟᱴᱴᱩ, ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱟᱴᱴᱩ, ᱥᱟᱨᱯᱟᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ, ᱥᱟᱨᱯᱯᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱢᱵᱩᱢ ᱛᱷᱩᱞᱞᱟᱞ ᱥᱮ ᱯᱟᱢᱵᱩᱢ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱯᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱥᱮ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱚᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱤᱝ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚᱭᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Music"/> === ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ === [[File:Nehru Trophy Boat Race 11-08-2012 1-44-16 PM.JPG|thumb|280px|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ-ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ]] ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱳᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱤᱥᱱᱮᱠ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱩᱨᱩᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱤᱨᱩᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱮᱯᱯᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ, ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱾ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱤᱫᱷᱩᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱢᱵᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱥᱮ ᱪᱩᱱᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱥᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱡᱟᱞᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱰ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤᱯᱟᱰ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱳᱴ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ === ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ === [[File:Onam pukolam.jpg|thumb|ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞᱟᱢ/ᱵᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱯᱮᱴ]] ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱳᱱᱟᱢ, ᱵᱷᱤᱥᱩ, ᱫᱤᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ ᱾ === ᱡᱚᱢᱟᱜ === ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ [[File:Appam_by_Connie_Ma.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱰᱤᱥ ᱾]] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱡᱚᱛᱚ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱡᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱛᱳᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ ᱫᱚ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱛᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱞᱤ, ᱯᱩᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱟᱯᱯᱟᱢ, ᱠᱟᱯᱯᱟ, ᱯᱩᱴᱴᱩ, ᱟᱨ ᱯᱩᱡᱷᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|title=Onam Sadhya: 13 Dishes You Need To Try!|website=outlookindia.com/outlooktraveller/|access-date=2026-08-15|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218123715/https://www.outlookindia.com/outlooktraveller/explore/story/69824/did-you-know-the-legend-behind-keralas-annual-harvest-festival-onam|url-status=dead}}</ref> ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱽᱨᱟᱣᱩᱱ ᱪᱚᱱᱟ, ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱫᱟᱹᱞ, ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱤᱞᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱯᱩᱴᱴᱩ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱩᱜᱟᱹᱜ ᱟᱱ ᱰᱷᱟᱠᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱤᱥᱴᱤᱢ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|title=Kerala's Favourite Breakfast: How to Make Soft Puttu at Home|website=NDTV Food|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123017/https://food.ndtv.com/food-drinks/keralas-favourite-breakfast-how-to-make-soft-puttu-at-home-1675781|url-status=live}}</ref> ᱟᱯᱯᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱠᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱭᱤᱥᱴ ᱥᱮ ᱴᱳᱰᱤ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱯᱯᱟ-ᱪᱟᱴᱴᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱨᱟᱭᱤᱝ ᱯᱮᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱡᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱛᱩ, ᱥᱤᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱡᱤᱞ ᱩᱛᱩ, ᱟᱨᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱪᱚᱱᱟ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|title=Appams anyone?|first=Aishwarya|last=Upadhye|date=16 November 2018|work=The Hindu|access-date=18 December 2019|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/appams-anyone/article25517331.ece|url-status=live}}</ref> ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱭᱮᱢᱮᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="MC">{{Cite news|title=Straight from the Malabar Coast|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|last=Sabhnani|first=Dhara Vora|date=June 14, 2019|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164620/https://www.thehindu.com/life-and-style/food/straight-from-the-malabar-coast/article27942808.ece|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MC"/> ''ᱠᱟᱞᱞᱩᱢᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱟ'' ᱩᱛᱩ, ''ᱮᱨᱟᱪᱤ ᱯᱩᱴᱴᱩ'', ᱯᱟᱨᱳᱴᱟᱥ,<ref name="MC"/> ''ᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ''<ref name="MC"/> ᱟᱨ ᱜᱷᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱯᱯᱤᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱞᱢᱟᱨᱤᱪ, ᱤᱞᱟᱹᱪ ᱟᱨ ᱞᱚᱵᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱵᱤᱨᱭᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|title=Kerala biryani (With vegetables)|date=22 April 2013|access-date=8 January 2022|archive-date=24 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824123018/https://www.vegrecipesofindia.com/veg-kerala-biryani-recipe/|url-status=live}}</ref> ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱨᱮ ''ᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱭᱟ'',<ref name="MC_2">{{Cite news|title=Flavours unlimited from the Malabar coast|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|last=Kurian|first=Shijo|date=July 2, 2014|access-date=January 26, 2021|work=The Hindu|archive-date=20 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211120164617/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/flavours-unlimited-from-the-malabar-coast/article6170291.ece|url-status=live}}</ref> ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱱᱤᱨᱟᱪᱟᱛᱷᱩ,<ref name="MC_2"/> ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱢᱩᱴᱴᱟᱢᱟᱞᱟ'',<ref name="MC"/> ''ᱪᱟᱴᱴᱤᱯᱟᱛᱷᱤᱨᱤ'', ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱮᱡᱟᱨᱴ, ''ᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱫᱩᱠᱠᱟ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="MC"/> === ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ === [[File:Kalaripayattu weapons.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ]] [[File:Kalaripayattu mock combat in rural Kerala.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ: ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱛᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ "ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Suresh, P. R. (2005). ''[http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm Kalari Payatte&nbsp;– The martial art of Kerala.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090829143736/http://www.palmlandtours.net/kerala/tours/kalari/kalaripayatte/kalari.htm |date=29 August 2009 }}''</ref> ᱮᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=Zarrilli1>Zarrilli, Phillip B. [https://spa.exeter.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html A South Indian Martial Art and the Yoga and Ayurvedic Paradigms.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916172804/http://www.spa.ex.ac.uk/drama/staff/kalari/power.html |date=16 September 2008 }} ᱣᱤᱥᱠᱚᱱᱥᱤᱱ-ᱢᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ.</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱩᱱᱡᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱳᱞᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Zarrilli1"/> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Zarrilli1"/> ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="discoverychannelasia.com">{{Cite web|url=http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20091221042309/http://www.yourdiscovery.com/martialarts/southasia/kalaripayatta/index.shtml|url-status=dead|archive-date=21 December 2009|title=Discovery Latinoamérica}}</ref> ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱟᱨ, ᱰᱩᱣᱟᱨᱴᱮ ᱵᱟᱨᱵᱳᱥᱟ ᱟᱜ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱚᱜᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤ-ᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱟ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>Phillip B. Zarrilli, When the Body Becomes All Eyes</ref> === ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ (᱒᱐᱒᱔–᱒᱐᱒᱕) === ᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱞᱯᱷ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Kerala students increasingly choosing Europe and Canada for higher studies |work=The Hindu |date=12 February 2025}}</ref> ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱮᱢᱤᱨᱮᱴᱥ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱳᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Global Onam celebrations draw record participation from Malayali diaspora |work=Mathrubhumi |date=3 September 2024}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ OTT ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Malayalam content sees global rise as diaspora audiences increase |work=The New Indian Express |date=18 January 2025}}</ref> == ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ == ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ == ᱱᱳᱴᱥ == {{reflist|group=note}} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ == * {{cite book |title=A Short History of Malayalam Literature |author=Dr. K. Ayyappa Panicker |url=https://archive.org/details/ASHORTHISTORYOFMALAYALAMLITERATURE |year=2006 |location=Thiruvananthapuram |publisher=Department of Information and Public Relations, Kerala}} * {{cite book|author=Menon, A. Sreedhara |title=A Survey of Kerala History|url=https://books.google.com/books?id=FVsw35oEBv4C|year=2007|publisher=DC Books|isbn=9788126415786}} * {{Cite book|title=Mathrubhumi Yearbook Plus - 2019|publisher=P. V. Chandran, Managing Editor, Mathrubhumi Printing & Publishing Company Limited, Kozhikode|year=2018|location=Kozhikode|edition=Malayalam}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ == {{Sister project links <!----(Use the value "no" to exclude a project:)----> |b=no|commons=category:Malayali people |d=no|m=no|mw=no|n=no|s=no |species=no|species_author=no|v=no|voy=no }} * [https://web.archive.org/web/20060118031516/http://www.kerala.gov.in/ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ] * [http://www.malayalamresourcecentre.org ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230326032321/http://www.malayalamresourcecentre.org/ |date=26 March 2023 }} * [https://www.samaoccitanie.org/ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ – ᱳᱠᱥᱤᱴᱟᱱᱤ (SAMA Occitanie)] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|*]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱰᱟᱭᱟᱥᱯᱳᱨᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]] i3hxrenhwk5zjcqvdw7877gtmypro52 ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ 0 38000 198309 197531 2026-09-24T11:46:10Z InternetArchiveBot 3665 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 198309 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ}} {{Infobox person | name = ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱥ. ᱨᱟᱣ | image = Dr. Srikumar Rao.jpg | image_size = | caption = | birth_date = ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱑ | birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | death_date = | death_place = | occupation = {{Flatlist| * ᱥᱚᱱᱜᱚᱛᱷᱟᱱ ᱥᱚᱞᱦᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ * ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ * ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ * ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ }} | education = {{Plainlist| * [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]] * [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] * [[ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] }} | organization = ᱨᱟᱣ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ | spouse = ᱢᱤᱱᱟ ᱨᱟᱣ | website = {{URL|http://www.theraoinstitute.com/}} }} '''ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱥ. ᱨᱟᱣ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱑) ᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱪ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Srikumar |title=Change can happen rapidly, even overnight. |url=https://nextbigideaclub.com/magazine/modern-wisdom-ancient-roots-movers-shakers-guide-unstoppable-success-bookbite/39073/ |access-date=2025-07-29 |website=Next Big Idea Club |language=en-US}}</ref><ref name="Businessweek" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱰ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱥᱚᱯᱷᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=2004-03-07 |title=Business; Emotional Striptease, and Other Paths to Ethics (Published 2004) |url=https://www.nytimes.com/2004/03/07/business/business-emotional-striptease-and-other-paths-to-ethics.html |access-date=2025-07-29 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱤᱴᱤ ᱮᱸᱰ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱚᱱᱤᱠ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |date=2015-03-10 |title=Srikumar S. Rao |url=https://www.cnbc.com/2015/03/10/srikumar-s-rao.html |access-date=2025-07-29 |publisher=CNBC |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱟᱨ ᱭᱩ ᱨᱮᱰᱤ ᱴᱩ ᱥᱟᱠᱥᱤᱰ: ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱱᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref name="TED">{{cite web |title=Srikumar Rao: Happiness Teacher |url=https://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043504/http://www.ted.com/speakers/srikumar_rao.html |archive-date=22 February 2014 |accessdate=3 February 2020 |publisher=TED}}</ref>,'' ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱥᱥᱮᱞᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="CATALUNYA">{{cite news |title=No Ficción Castellano |work=El Periodico De Cataluñya |url=http://servidor.edicionesurano.com/i_prensa/1269/URANO_EXIT_(EL_PERIODICO_DE_CATALU%C3%91A)_07-12-2006_P%C3%A1g54.pdf. |date=7 December 2006 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111101032/http://servidor.edicionesurano.com/i_prensa/1269/URANO_EXIT_(EL_PERIODICO_DE_CATALU%C3%91A)_07-12-2006_P%C3%A1g54.pdf |archive-date=11 November 2013}}</ref> ᱟᱨ ''ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ: ᱞᱮᱵᱽᱲᱮᱡ, ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ, ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱢᱮ - ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ'', ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ''ᱤᱱᱠ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱵᱩᱠ ᱵᱮᱥᱥᱮᱞᱟᱨ ᱞᱤᱥᱴ" ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱥᱮᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Inc. List">{{cite web |title=The Business Book Bestseller List |url=http://800ceoread.com |date=April 2010}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱣᱤᱡᱰᱚᱢ, ᱮᱱᱥᱤᱭᱮᱸᱴ ᱨᱚᱴᱥ: ᱫᱟ ᱢᱩᱣᱚᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱥᱮᱠᱚᱨᱥ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱴᱩ ᱮᱱᱥᱴᱚᱯᱮᱵᱞ ᱥᱠᱮᱥ'' ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱮᱞᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱫᱟ ᱥᱮᱵᱷᱟᱱᱛ ᱡᱟᱨ - ᱭᱚᱨ ᱯᱟᱛᱷ ᱴᱩ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ ᱮᱸᱰ ᱥᱠᱮᱥ'' ᱫᱚ ᱵᱞᱩᱢᱥᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Rao |first=Srikumar |title=Change can happen rapidly, even overnight. |url=https://nextbigideaclub.com/magazine/modern-wisdom-ancient-roots-movers-shakers-guide-unstoppable-success-bookbite/39073/ |access-date=2025-08-06 |website=Next Big Idea Club |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱠᱳᱨᱥ ''ᱫᱤ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |date=2024-04-11 |title=CPM – Creativity personal Mastery by Dr Srikumar Rao - Ujjaval Buch |url=https://ujjavalbuch.com/cpm-creativity-personal-mastery-by-dr-srikumar-rao/ |access-date=2025-07-29 |language=en-US}}</ref> ==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ== ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱵᱚᱢᱵᱮ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱭᱟᱝᱜᱚᱱ|ᱨᱚᱝᱜᱩᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Michaelis |first=Connie Mason |title=Great joy can be found in giving to others. As we age, we should adopt 'giveful' attitude |url=https://www.cjonline.com/story/news/local/2023/10/02/we-should-adopt-giveful-attitude-in-sharing-with-others-as-we-age/70985996007/ |access-date=2025-07-29 |website=The Topeka Capital-Journal |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Srikumar Rao |url=https://www.penguin.co.nz/authors/srikumar-rao |access-date=2025-07-29 |publisher=Penguin |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱴᱤᱯᱷᱟᱱᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]], ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮᱭ. ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Columbia University's Srikumar Rao: The Arab Spring Has Revealed the Wolves Among Middle East Leadership |url=https://knowledge.wharton.upenn.edu/article/columbia-universitys-srikumar-rao-the-arab-spring-has-revealed-the-wolves-among-middle-east-leadership/ |access-date=2025-07-29 |publisher=Wharton |language=en-US}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱥᱴᱩᱰᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ]], ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱨᱟᱣ ᱑᱙᱗᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱣᱟᱨᱱᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱮᱠᱥᱚᱨᱥᱤᱥᱴ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱡᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱑᱙᱗᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱵᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |date=2013-07-30 |title=How To Play Bigger Than Yourself |url=https://www.fastcompany.com/3014945/how-to-play-bigger-than-yourself |archive-url=https://web.archive.org/web/20210925195032/https://www.fastcompany.com/3014945/how-to-play-bigger-than-yourself |archive-date=2021-09-25 |access-date=2025-07-29 |work=Fast Company |language=en-US}}</ref> ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱟᱴᱟ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥ, ᱤᱱᱠ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤ.ᱟᱨ.ᱟᱭᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱜᱨᱚ-ᱦᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱰᱢᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Can We Find Happiness at Work? |url=https://greatergood.berkeley.edu/article/item/happiness_at_work |access-date=2025-07-29 |website=Greater Good |language=en}}</ref> ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨᱩᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱥᱤᱴᱤ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤ ᱚᱯᱷ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱝᱜᱽ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ. ᱯᱚᱥᱴ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱭᱤᱥ ᱟᱨ ᱡᱳᱦᱟᱱᱱᱟ ᱵᱷᱳᱨᱡᱤᱢᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ'', ''[[ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱟᱨᱞᱰ]]'', ᱟᱨ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱤᱱᱠ'', ''ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ'', ᱟᱨ ''ᱦᱮᱢᱤᱥᱯᱷᱤᱭᱟᱨᱥ'' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭ-ᱥᱟᱭ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ "ᱫᱟ ᱥᱮᱯ ᱚᱯᱷ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱴᱩ ᱠᱚᱢ" ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱨᱚᱞᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱣᱩᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱥᱟᱭᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱴᱚᱯ ᱕᱐ ᱯᱮᱯᱟᱨᱥ" ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Citation of Excellence.">{{cite web |title=Citation of Excellence |website=Emerald Management Reviews 2009 |url=http://www.emeraldinsight.com/products/reviews/awards.htm?id=2009 |access-date=15 August 2012}}</ref> ==ᱮᱠᱮᱰᱢᱤᱭᱟ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ== ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱞᱚᱝ ᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱨᱤ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Giordano |first=Christine |date=2015-10-18 |title=Executive Suite: Srikumar Rao, The Rao Institute, Commack |url=https://www.newsday.com/business/executive-suite-srikumar-rao-commack-g79339 |access-date=2025-07-29 |website=Newsday |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=A business course that puts personal growth on the bottom line |url=https://www.csmonitor.com/World/Making-a-difference/2010/0705/A-business-course-that-puts-personal-growth-on-the-bottom-line |access-date=2025-07-29 |work=The Christian Science Monitor |issn=0882-7729}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱱᱚᱨᱛᱷᱣᱮᱥᱴᱚᱨᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱞᱚᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱠᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="CSMonitor">{{cite news |last=Van Slambrouch |first=Paul |title=A business course that puts personal growth on the bottom line |newspaper=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/The-Culture/Home/2010/0705/A-business-course-that-puts-personal-growth-on-the-bottom-line/ |date=5 July 2010}}</ref> ᱨᱟᱣ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ, ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ ᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱥᱤᱱᱤᱝ (ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ) ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Businessweek">{{cite news |last=O'Connell |first=Patricia |title=Q&A with Srikumar S. Rao |work=Business Week |url=http://www.businessweek.com/managing/content/may2010/ca2010057_583306.htm |date=7 May 2010 |access-date=2 September 2026 |archive-date=12 May 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512151457/http://www.businessweek.com/managing/content/may2010/ca2010057_583306.htm |url-status=dead}}</ref> ''ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ'' ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱮᱭ/ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Training Mag">{{cite web |last=Wu |first=Amy |title=The Search for Self |work=Training |url=http://www.trainingmag.com/content/search-self/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20201021235711/https://trainingmag.com/content/search-self/ |archive-date=21 October 2020 |date=29 May 2012}}</ref> ==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ== ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱟ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱟᱨᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱠ ᱠᱮᱢᱤᱥᱚᱱ ᱞᱮᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":2" /> ==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ== {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * [http://www.theraoinstitute.com ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱴ] *[https://www.ted.com/talks/srikumar_rao_plug_into_your_hard_wired_happiness?language=en ᱴᱮᱰ ᱥᱯᱤᱠᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱲ] * [http://www.thinkers50.com/video/74 ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱕᱐ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱛᱮᱞᱟ] {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱣ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]] 0tgzrfd2xv50dxe368530k7cjdj1emn ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ 0 38111 198275 198160 2026-09-24T07:50:03Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ */ 198275 wikitext text/x-wiki {{Current sport|event=ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|date=ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖}} {{Infobox games | name = XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ | logo = 2026 Asian Games logo.svg | size = | caption = | motto = ''ᱤᱢᱮᱡᱤᱱ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ'', ここで、ひとつに, Koko de, hitotsu ni<ref name=emblem>{{cite news|url=https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html|title=Aichi-Nagoya announces 'Imagine One Asia' as slogan for 2026 Asian Games|website=ocasia.org |publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=18 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200612082115/https://ocasia.org/news/155-aichi-nagoya-announces-imagine-one-asia-as-slogan-for-2026-asian-games.html |archive-date=12 June 2020 |url-status=dead}}</ref> | host_city = [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ | nations = ᱔᱖ (ᱮ.ᱟᱨ.ᱴᱤ (ART) ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name=refugeeteam>{{cite web|url=https://oca.asia/news/7757-oca-refugee-team-to-compete-in-20th-asian-games-aichi-nagoya.html|title=OCA Refugee Team to compete in 20th Asian Games Aichi-Nagoya|date=23 August 2026|website=[[Olympic Council of Asia]]}}</ref>) | athletes = ᱑᱐,᱗᱘᱗<ref name=oca1month>{{cite web|url=https://www.qatar-tribune.com/article/249397/sports/oca-marks-countdown-to-aichi-nagoya-20th-asian-games|title=OCA marks countdown to Aichi-Nagoya 20th Asian Games|website=Qatar Tribune|date=19 August 2026}}</ref><!-- final registered number rose further after the OCA's one-month countdown release; see Concerns and controversies --> | events = ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ (᱗᱑ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ)<ref name=programme>{{cite news|url=https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|title=OCA Executive Board approves sports programme for 20th Asian Games in Aichi-Nagoya|website=ocasia.org|publisher=[[Olympic Council of Asia]]|date=15 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250730091749/https://oca.asia/news/6421-oca-executive-board-approves-sports-programme-for-20th-asian-games-in-aichi-nagoya.html|archive-date=30 July 2025|url-status=live}}</ref> | opening = ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ | closing = ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ | opened_by = [[ᱱᱟᱨᱩᱦᱤᱛᱳ]]<br>{{small|[[ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ]]}} | closed_by = | athlete_oath = ᱭᱩᱠᱤ ᱛᱟᱱᱟᱠᱟ<br>[[ᱨᱤᱭᱳᱪᱤ ᱟᱠᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]] | judge_oath = | torch_lighter = [[ᱠᱳᱡᱤ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]]<br>[[ᱥᱤᱜᱮᱱᱳᱵᱩ ᱢᱩᱨᱳᱯᱷᱩᱥᱤ]] | stadium = [[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] | website = [https://www.aichi-nagoya2026.org/ aichi-nagoya2026.org] | SpreviousS = [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒]] | SnextS = ''[[᱒᱐᱓᱐ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|ᱫᱳᱦᱟ ᱒᱐᱓᱐]]'' | Sprevious = [[᱒᱐᱒᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱦᱟᱨᱵᱤᱱ ᱒᱐᱒᱕]] | Snext = ''[[᱒᱐᱒᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱜᱮᱢᱥ|ᱟᱞᱢᱟᱴᱤ ᱒᱐᱒᱙]]'' }} {{2026 Asian Games}} '''᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 2026年アジア競技大会, 2026-nen Ajia Kyōgi Taikai, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''XX ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ''', 第20回アジア競技大会 ᱟᱨ '''ᱟᱭᱤᱪᱤ–ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱒᱐᱒᱖''', 愛知・名古屋2026 ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=2026 Asian Games to be held in autumn to avoid summer heat in Japan|url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023080247/http://www.xinhuanet.com/english/2018-08/19/c_137402371.htm|url-status=dead|archive-date=October 23, 2018|accessdate=23 October 2018|work=Xinhuanet|publisher=xinhuanet.com|date=19 August 2018}}</ref> ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱥᱤᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱩᱱ-ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ [[᱒᱐᱒᱒ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|᱒᱐᱒᱒ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾ == ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ == ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ) ᱫᱚ ᱒᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱱᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱢᱥ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=award>{{cite news|last1=Butler|first1=Nick|title=Aichi and Nagoya officially awarded 2026 Asian Games|url=https://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games|accessdate=15 October 2016|work=Inside the Games|publisher=insidethegames.biz|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161019001620/http://www.insidethegames.biz/index.php/articles/1042008/aichi-and-nagoya-officially-awarded-2026-asian-games |archive-date=19 October 2016 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|title=Japan's 2026 Asian Games hosts told to improve preparations|url=https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html|accessdate=10 December 2024|work=Kyodo News|date=9 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241209235427/https://english.kyodonews.net/news/2024/12/76b4c56b61aa-japans-2026-asian-games-hosts-told-to-improve-preparations.html |archive-date=9 December 2024 |url-status=live}}</ref> ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱸᱥᱟᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱤᱰ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=budget>{{cite news|last1=Mackay|first1=Duncan|title=Joint bid from Nagoya and Aichi for 2026 Asian Games approved by JOC after budget dispute settled|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled|accessdate=15 October 2016|work=inside the games|publisher=insidethegames.biz|date=15 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917135413/https://www.insidethegames.biz/articles/1041665/joint-bid-from-nagoya-and-aichi-for-2026-asian-games-approved-by-joc-after-budget-dispute-settled |archive-date=17 September 2016 |url-status=live}}</ref> ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱣᱤᱱᱴᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ (ᱯᱭᱚᱝᱪᱟᱝ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱝ ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱟᱨ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ (᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Nagoya 2026 Asian Games: Mayor promises 'fun', even as Japan looks at packed international schedule|url=http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html|accessdate=15 October 2016|work=F.Sports|publisher=firstpost.com|date=25 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161122110929/http://www.firstpost.com/sports/nagoya-2026-asian-games-mayor-promises-fun-even-as-japan-looks-at-packed-international-schedule-3019458.html |archive-date=22 November 2016 |url-status=live}}</ref> {| class="wikitable" |- |+ ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱤᱰᱤᱝ ᱚᱨᱡᱚ |- ! ᱥᱚᱦᱚᱨ ! ᱮᱱ.ᱳ.ᱥᱤ | align=center bgcolor="silver" |'''ᱚᱨᱡᱚ''' |- ||'''[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ|ᱟᱭᱤᱪᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]]'''<ref>{{Cite web |title=HOST CITY CONTRACT |url=https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |website=Aichi-Nagoya Asian Games Organizing Committee |archive-url=https://web.archive.org/web/20230630081141/https://www.aichi-nagoya2026.org/assets/file/tournament/HostCityContract-AG2026.pdf |archive-date=30 June 2023 |url-status=live}}</ref>||'''{{JPN}}''' ||'''ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ''' |} === ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ === ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ, ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱤᱯᱷᱩ, ᱳᱥᱟᱠᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=award /> ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |title=第 20 回アジア競技大会(2026/愛知・名古屋)水泳(競泳/飛込)会場(仮決定)の変更について |access-date=2023-10-10 |publisher=愛知県 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605015033/https://www.pref.aichi.jp/uploaded/attachment/463843.pdf |archive-date=5 June 2023 |url-status=live}}</ref> ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱛᱮ, ᱟᱨ ᱜᱷᱚᱲᱥᱚᱣᱟᱨᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱹᱭᱥᱟᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ ᱫᱚ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="place">{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |title=アジア大会組織委 競泳などの東京への会場変更の提案を決定 |work=NHK News Web|date=15 June 2023 |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616030818/https://www3.nhk.or.jp/tokai-news/20230615/3000029925.html |archive-date=16 June 2023 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Tokyo 2020 venue to be used for equestrian at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games |url=https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |date=3 October 2022 |work=Inside the Games |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003233742/https://www.insidethegames.biz/articles/1128788/equestrian-tokyo-2020-venue-aichi-2026 |archive-date=3 October 2022 |url-status=live}}</ref> ᱦᱤᱥᱟᱭᱟ ᱳᱫᱳᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟ ᱜᱮᱢᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱱ ᱡᱳᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱣᱟᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱮᱨᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=「ONE ASIA WORLD」Unvailed as The Official Cellebration Fan Zone|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|date=15 June 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260727155546/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1350|archive-date=27 July 2026|url-status=live}}</ref> ==== [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ]] ==== {|class="wikitable sortable" !colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ !ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ !ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ !ᱦᱟᱞᱚᱛ |- |rowspan="5"|{{ill|Paloma Mizuho Sports Park|ja|名古屋市瑞穂公園|lt=ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ}} |rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱒᱖)|ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ |rowspan="2"|᱓᱕,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱴᱨᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ, ᱢᱮᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ) |- |rowspan="2"|[[ᱯᱟᱞᱳᱢᱟ ᱢᱤᱡᱩᱦᱳ ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ|ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱨᱟᱜᱽᱵᱤ ᱥᱮᱵᱷᱮᱱᱥ |rowspan="2"|᱑᱐,᱔᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |- |{{ill|Paloma Mizuho Arena|ja|パロマ瑞穂アリーナ|lt=ᱮᱨᱤᱱᱟ}} |ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ |᱑,᱑᱕᱘ |rowspan="3"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Aichi Budokan|ja|愛知県武道館|lt=ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱵᱩᱫᱳᱠᱟᱱ}} |ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱡᱩ-ᱡᱤᱛᱥᱩ, ᱠᱩᱨᱟᱥ) |rowspan="2"|᱑,᱕᱐᱔ |- |ᱣᱩᱥᱩ |- |colspan="2" rowspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱨᱤᱱᱟ]] |ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ |rowspan="2"|᱑᱕,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱱᱟᱶᱟ |- |ᱡᱩᱰᱳ |- |colspan="2"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱚᱯᱷᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱦᱚᱞ]] ᱞᱩᱯ ᱠᱳᱨᱥ |ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠᱥ (ᱨᱮᱥ ᱣᱟᱠ) |{{N/A}} |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|[[ᱥᱤ.ᱮᱥ ᱮᱥᱮᱴ ᱢᱤᱱᱟᱛᱳ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱖,᱗᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |colspan="2" rowspan="2"|ᱦᱤᱜᱟᱥᱤ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ |ᱯᱮᱰᱮᱞ |rowspan="2"|᱙᱘᱑ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ |- |colspan="2" rowspan="2"|[[ᱦᱤᱜᱟᱥᱤᱭᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] |ᱴᱮᱱᱤᱥ |rowspan="2"|᱔,᱐᱐᱐ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱳᱨᱴ) |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱥᱚᱯᱷᱴ ᱴᱮᱱᱤᱥ |- |colspan="2" rowspan="2"|{{ill|Inae Sports Center|ja|稲永スポーツセンター|lt=ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ}} |ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ) |rowspan="2"|᱒,᱒᱓᱒ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱨᱮᱥᱞᱤᱝ |- |colspan="2"|{{ill|Kinjō-futō Station|lt=ᱠᱤᱱᱡᱳ-ᱯᱷᱩᱛᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱪᱷᱟᱠ|ja|金城ふ頭駅}} |᱓x᱓ ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ |᱑,᱐᱐᱐ |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|{{ill|Nagoya City Trade and Industry Center|ja|名古屋市中小企業振興会館|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ}} |ᱣᱮᱭᱴᱞᱤᱯᱷᱴᱤᱝ |TBA |rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |[[ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱚᱞ]] |ᱦᱚᱞ ᱑ |ᱥᱯᱳᱴ ᱠᱞᱟᱭᱢᱵᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|{{ill|Nagoya Velodrome|ja|名古屋競輪場|lt=ᱱᱟᱜᱳᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ BMX ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱨᱥ}} |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ) |᱑᱕᱖ |ᱱᱟᱶᱟ |- |rowspan="2"|[[ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱜᱟᱭᱤᱥᱤ ᱦᱚᱞ]] |ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱦᱚᱞ |ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱴᱤᱠᱥ |᱑᱐,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱯᱩᱞ |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱯᱳᱞᱳ) |᱓,᱕᱐᱐ |- |colspan="2"|{{ill|Obata Ryokuchi Urban Forest|ja|小幡緑地|lt=ᱳᱵᱟᱛᱟ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨ}} |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ) |{{N/A}} |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|[[ᱛᱟᱠᱮᱫᱟ ᱛᱮᱵᱷᱟ ᱚᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱨᱤᱱᱟ]] |ᱥᱠᱣᱟᱥ |᱒,᱕᱖᱙ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |} ==== [[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] ==== {|class="wikitable sortable" !colspan="2" |ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ !ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ !ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ !ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ !ᱦᱟᱞᱚᱛ |- |rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱯᱟᱨᱠ]] |ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱴᱟᱺᱰᱤ |rowspan="2"|[[ᱟᱱᱡᱳ]] |ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ |᱒,᱕᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ |ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱯᱮᱱᱴᱟᱛᱷᱞᱚᱱ |᱑,᱗᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Kaiyoh Yacht Harbor|ja|海陽ヨットハーバー|lt=ᱠᱟᱭᱤᱭᱳ ᱭᱟᱪ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ}} |rowspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ]] |ᱥᱮᱞᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|[[ᱜᱟᱢᱟᱜᱳᱨᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]] |ᱴᱨᱟᱭᱟᱛᱷᱞᱚᱱ |{{N/A}} |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ ᱨᱭᱳᱠᱩᱪᱤ ᱵᱤᱪ ᱠᱳᱨᱴ |[[ᱦᱮᱠᱤᱱᱟᱱ]] |ᱵᱤᱪ ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Ichinomiya City Municipal Gymnasium|ja|一宮市総合体育館|lt=ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱤᱪᱤᱱᱳᱢᱤᱭᱟ]] |ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ |᱒,᱐᱐᱒ |rowspan="6"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Toyoda Gosei Memorial Gymnasium|ja|豊田合成記念体育館|lt=ᱛᱳᱭᱳᱫᱟ ᱜᱳᱥᱮᱭ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱤᱱᱟᱡᱟᱣᱟ]] |ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱓,᱕᱐᱐ |- |colspan="2"|{{ill|Wave Stadium Kariya|ja|刈谷市総合運動公園多目的グラウンド|lt=ᱣᱮᱵᱷ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ}} |[[ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱨᱤᱭᱟ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱒,᱖᱐᱒ |- |colspan="2"|{{ill|Kasugai Country Club|ja|春日井カントリークラブ|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱴᱨᱤ ᱠᱞᱟᱵᱽ}} |rowspan="2"|[[ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ]] |ᱜᱚᱞᱯᱷ |TBA |- |colspan="2"|{{ill|Kasugai City General Gymnasium|ja|春日井市総合体育館|lt=ᱠᱟᱥᱩᱜᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱕,᱐᱐᱐ |- |colspan="2"|[[ᱯᱟᱨᱠ ᱮᱨᱤᱱᱟ ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]] |[[ᱠᱳᱢᱟᱠᱤ]] |ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱕,᱐᱐᱐ |- |colspan="2"|{{ill|Miyoshi Lake|ja|三好池|lt=ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ ᱡᱷᱤᱞ}} |[[ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱢᱤᱭᱳᱥᱤ]] |ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ) |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|{{ill|Nishio City General Gymnasium|ja|西尾市総合体育館|lt=ᱱᱤᱥᱤᱳ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱱᱤᱥᱤᱳ]] |ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ |᱒,᱑᱗᱔ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|[[ᱠᱳᱨᱳᱜᱤ ᱮᱛᱷᱞᱮᱴᱤᱠ ᱯᱟᱨᱠ]] |[[ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱱᱤᱥᱥᱤᱱ]] |ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ |᱒,᱐᱐᱐ |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |rowspan="3"|{{ill|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ|ja|岡崎中央総合公園|lt=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ}} |[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]] |rowspan="3"|[[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ]] |ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱔,᱖᱗᱓ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱟᱭᱢᱟ-ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱪᱷᱟᱠ |ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |{{ill|Okazaki Central Park Baseball Stadium|ja|岡崎市民球場|lt=ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}} |ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱒᱐,᱐᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |colspan="2"|ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱳᱨᱥ |[[ᱥᱤᱱᱥᱤᱨᱳ]] |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱨᱳᱰ) |{{N/A}} |rowspan="2"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ |- |colspan="2"|[[ᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱮ ᱞᱚᱝ ᱵᱤᱪ]] |[[ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱟᱦᱟᱨᱟ]] |ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|ᱛᱳᱠᱟᱭ ᱥᱤᱴᱤᱡᱚᱱᱥ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ |[[ᱛᱳᱠᱟᱭ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱛᱳᱠᱟᱭ]] |ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ |᱑,᱓᱐᱐ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |rowspan="5"|[[ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] |ᱦᱚᱞ B |rowspan="5"|[[ᱛᱳᱠᱳᱱᱟᱢᱮ]] |ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ |TBA |rowspan="5"|ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱦᱚᱞ C |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (BMX ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ) |TBA |- |ᱦᱚᱞ D |ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ |TBA |- |rowspan="2"|ᱦᱚᱞ F |ᱯᱷᱮᱱᱥᱤᱝ |TBA |- |ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ |TBA |- |colspan="2" rowspan="2"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱢ]] |rowspan="3"|[[ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ]] |ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ |rowspan="2"|᱓,᱐᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ |- |colspan="2"|{{ill|Toyohashi Municipal Baseball Stadium|ja|豊橋市民球場|lt=ᱛᱳᱭᱳᱦᱟᱥᱤ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}} |ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ (ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱑᱕,᱘᱙᱕ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ |- |colspan="2"|ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱸᱡᱽ |rowspan="4"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ, ᱟᱭᱤᱪᱤ|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]] |ᱥᱩᱴᱤᱝ |TBA |- |colspan="2"|[[ᱥᱠᱟᱭ ᱦᱚᱞ ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ]] |ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱱᱤᱥ |᱖,᱕᱐᱐ |rowspan="2"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |colspan="2"|[[ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ (ᱡᱟᱯᱟᱱ)|ᱴᱳᱭᱳᱴᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱔᱕,᱐᱐᱐ |- |colspan="2"|[[ᱭᱟᱦᱟᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱭᱟᱦᱟᱜᱤᱜᱟᱣᱟ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ ᱠᱳᱨᱥ]] |ᱠᱮᱱᱳᱭᱤᱝ (ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ) |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |} ==== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==== {|class="wikitable sortable" !ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ !ᱥᱚᱦᱚᱨ/ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ !ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ !ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ !ᱠᱮᱯᱟᱥᱤᱴᱤ !ᱦᱟᱞᱚᱛ |- |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ]] |rowspan="3" |[[ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱒᱖,᱑᱐᱙ |ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱜᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱜᱟᱴᱟ ᱠᱳᱨᱥ]] |[[ᱠᱟᱭᱡᱩ]] |ᱨᱳᱭᱤᱝ |TBA |ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |{{ill|Gifu Prefectural Green Stadium|ja|岐阜県グリーンスタジアム|lt=ᱜᱤᱯᱷᱩ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ}} |[[ᱠᱟᱠᱟᱢᱤᱜᱟᱦᱟᱨᱟ]] |ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱦᱚᱠᱤ |᱑,᱖᱓᱐ |rowspan="7"|ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ |- |[[ᱱᱟᱜᱟᱭ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |[[ᱳᱥᱟᱠᱟ]] |[[ᱳᱥᱟᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ) |᱔᱗,᱘᱕᱓ |- |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] |[[ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱯᱷᱩᱠᱩᱨᱳᱭ]] |rowspan="3" |[[ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱚᱨ]] |ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱨᱤᱞᱤᱢᱤᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ) |᱕᱐,᱘᱘᱙ |- |{{ill|Furuhashi Hironoshin Memorial Hamamatsu Swimming Center|ja|古橋廣之進記念浜松市総合水泳場|lt=ᱯᱷᱩᱨᱩᱦᱟᱥᱤ ᱦᱤᱨᱳᱱᱳᱥᱤᱱ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ ᱯᱟᱭᱨᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ}} |[[ᱦᱟᱢᱟᱢᱟᱛᱥᱩ]] |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱟᱭᱨᱟ) |᱒,᱒᱐᱐ |- |[[ᱤᱡᱩ ᱵᱷᱮᱞᱳᱰᱨᱳᱢ]] |[[ᱤᱡᱩ, ᱥᱤᱡᱩᱳᱠᱟ|ᱤᱡᱩ]] |ᱥᱟᱭᱠᱤᱞᱤᱝ (ᱴᱨᱮᱠ) |᱓,᱖᱐᱐ |- |[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ]] |[[ᱠᱳᱛᱳ]] |rowspan="2"|[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ]] |ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ (ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ, ᱯᱟᱭᱨᱟ) |᱑᱐,᱐᱐᱐ |- |[[ᱴᱳᱠᱤᱭᱳ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ]] |[[ᱥᱮᱛᱟᱜᱟᱭᱟ]] |ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ |᱑,᱕᱐᱐ |} === ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ === ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱔᱕ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=refugeeteam /> {| class="wikitable collapsible" style="width:100%;" |- ! ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱠᱚ<ref>{{Cite web|title=Participating NOCs|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/participating-nocs/|work=AINAGOC|access-date=9 August 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://results.asiangames2026.org/#/participants/orgs|title=Partcipants / NOCs|publisher=Bornan Sports Technology|access-date=9 September 2026}}</ref> |- | {{div col|colwidth=20em}} *{{flagIOC2|AFG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|50}} *{{flagicon image|OCA Flag icon.png}} * [[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱤ ᱫᱚᱞ]] (᱒)</small><ref name=refugeeteam /> *{{flagIOC2|BRN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|128}} *{{flagIOC2|BAN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|187}} *{{flagIOC2|BHU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}} *{{flagIOC2|BRU|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|6}} *{{flagIOC2|CAM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|60}} *{{flagIOC2|CHN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|811}} *{{flagIOC2|PRK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|107}} *{{flagIOC2|HKG|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|581}} *{{flagIOC2|IND|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|500}} *{{flagIOC2|INA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|436}} *{{flagIOC2|IRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|305}} *{{flagIOC2|IRQ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|14}} *{{flagIOC2|JPN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|927}} *{{flagIOC2|JOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|73}} *{{flagIOC2|KAZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|557}} *{{flagIOC2|KUW|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|119}} *{{flagIOC2|KGZ|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|169}} *{{flagIOC2|LAO|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|66}} *{{flagIOC2|LBN|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|40}} *{{flagIOC2|MAC|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|85}} *{{flagIOC2|MAS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|349}} *{{flagIOC2|MDV|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|42}} *{{flagIOC2|MGL|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|299}} *{{flagIOC2|MYA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|59}} *{{flagIOC2|NEP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|136}} *{{flagIOC2|OMA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|71}} *{{flagIOC2|PAK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|165}} *{{flagIOC2|PLE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|70}} *{{flagIOC2|PHI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|452}} *{{flagIOC2|QAT|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|254}} *{{flagIOC2|KSA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|138}} *{{flagIOC2|SGP|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|302}} *{{flagIOC2|KOR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|787}} *{{flagIOC2|SRI|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|156}} *{{flagIOC2|SYR|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|37}} *{{flagIOC2|TPE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|480}} *{{flagIOC2|TJK|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|102}} *{{flagIOC2|THA|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|690}} *{{flagIOC2|TLS|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|13}} *{{flagIOC2|TKM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|35}} *{{flagIOC2|UAE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|153}} *{{flagIOC2|UZB|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|396}} *{{flagIOC2|VIE|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|348}} *{{flagIOC2|YEM|᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ|17}} {{div col end}} |} === ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ === ᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱔᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=Asian Games 2026 Events: Full Schedule & Sports List |url=https://asiasportshub.com/asian-games-events/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱡᱳᱣ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ; [[ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX]], [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]], [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]], [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]], [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]] ᱟᱨ [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, [[ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ (open water swimming)|ᱳᱯᱮᱱ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱩᱭᱢᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="cricket&mixedmartialarts" /> ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱮᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=DECISIONS 103rd OCA EXECUTIVE BOARD MEETING |url=https://oca.asia/media/attachments/memberships_subcommittee/5/Decision_-_103rd_OCA_EB_Meeting_5ypY8y4.pdf |website=[[Olympic Council of Asia]] |access-date=2 September 2026}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ, ᱳ.ᱥᱤ.ᱮ (OCA) ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=OCA approves Virtual Taekwondo for Aichi-Nagoya Asian Games|url=https://oca.asia/news/7404-oca-approves-virtual-taekwondo-for-aichi-nagoya-asian-games.html|date=2 June 2026|work=Olympic Council of Asia}}</ref> {|class="wikitable" width=100% |- !᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|url=https://www.aichi-nagoya2026.org/sports/|title=Sports|work=AINAGOC|access-date=4 August 2026}}</ref> |- | {{div col|colwidth=20em}} *ᱮᱠᱣᱟᱴᱤᱠᱥ **{{GamesSport|Artistic swimming|Events=2|Image=yes}} **{{GamesSport|Diving|Events=10|Image=yes}} **{{GamesSport|Swimming|Events=41|Image=yes}} **{{GamesSport|Water polo|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Archery|Events=10|Image=yes}} *{{GamesSport|Athletics|Events=50|Image=yes}} *{{GamesSport|Badminton|Events=7|Image=yes}} *ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ **{{GamesSport|Baseball|Events=1|Image=yes}} **{{GamesSport|Softball|Events=1|Image=yes}} *ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ **{{GamesSport|Basketball|Events=2|Image=yes}} **{{GamesSport|3x3 basketball|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Boxing|Events=11|Image=yes}} *{{GamesSport|Breaking|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Canoeing|Image=yes}} **ᱥᱞᱟᱞᱳᱢ <small>(᱖)</small> **ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ <small>(᱑᱒)</small> *ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ **{{GamesSport|Ju-jitsu|Events=8|Image=yes}} **{{GamesSport|Kurash|Events=6|Image=yes}} **{{GamesSport|Mixed martial arts|Events=6|Image=yes}} *{{GamesSport|Cricket|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Cycling|Image=yes}} **BMX ᱨᱮᱥᱤᱝ <small>(᱒)</small> **ᱯᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱭᱤᱞ BMX <small>(᱒)</small> **ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱ ᱵᱟᱭᱤᱠ <small>(᱒)</small> **ᱨᱳᱰ <small>(᱔)</small> **ᱴᱨᱮᱠ <small>(᱑᱒)</small> *[[File:Equestrian pictogram.svg|20px]] [[ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ|ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ (Equestrian)]] <small>([[᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱤᱠᱣᱮᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱱ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱠᱚ|''ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ'']])</small> **ᱰᱨᱮᱥᱮᱡᱽ <small>(᱒)</small> **ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱤᱝ <small>(᱒)</small> **ᱡᱟᱢᱯᱤᱝ <small>(᱓)</small> *{{GamesSport|Esports|Events=11|Image=yes}} *{{GamesSport|Fencing|Events=12|Image=yes}} *{{GamesSport|Field hockey|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Football|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Golf|Events=4|Image=yes}} *{{GamesSport|Gymnastics|Image=yes}} **ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ <small>(᱑᱔)</small> **ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ <small>(᱒)</small> **ᱴᱨᱟᱢᱯᱳᱞᱤᱱ <small>(᱒)</small> *{{GamesSport|Handball|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Judo|Events=15|Image=yes}} *{{GamesSport|Kabaddi|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Karate|Events=15|Image=yes}} *{{GamesSport|Modern pentathlon|Events=4|Image=yes}} *{{GamesSport|Padel|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Rowing|Events=14|Image=yes}} *{{GamesSport|Rugby sevens|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Sailing|Events=14|Image=yes}} *{{GamesSport|Sepak takraw|Events=6|Image=yes}} *{{GamesSport|Shooting|Events=28|Image=yes}} *{{GamesSport|Skateboarding|Events=4|Image=yes}} *{{GamesSport|Sport climbing|Events=6|Image=yes}} *{{GamesSport|Squash|Events=5|Image=yes}} *{{GamesSport|Surfing|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Table tennis|Events=7|Image=yes}} *{{GamesSport|Taekwondo|Image=yes}} ** ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑᱐)</small> ** ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ <small>(᱑)</small> *ᱴᱮᱱᱤᱥ **{{GamesSport|Soft tennis|Events=5|Image=yes}} **{{GamesSport|Tennis|Events=5|Image=yes}} *{{GamesSport|Teqball|Events=5|Image=yes}} *{{GamesSport|Triathlon|Events=3|Image=yes}} *ᱵᱷᱚᱞᱤᱵᱚᱞ **{{GamesSport|Beach volleyball|Events=2|Image=yes}} **{{GamesSport|Volleyball|Events=2|Image=yes}} *{{GamesSport|Weightlifting|Events=16|Image=yes}} *{{GamesSport|Wrestling|Events=18|Image=yes}} *{{GamesSport|Wushu|Events=15|Image=yes}} {{div col end}} |} * ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ: # [[ᱣᱩᱥᱩ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱣᱩᱥᱩ]] ([[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱥᱮᱯᱟᱠ ᱴᱟᱠᱨᱳ]] ([[ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱠᱟᱵᱟᱰᱤ]] ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱠᱩᱨᱟᱥ]] ([[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) # [[ᱡᱩᱡᱤᱛᱥᱩ]] ([[ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ]]) * ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[᱒᱐᱒᱔ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ: # [[ᱵᱨᱮᱠᱰᱮᱱᱥᱤᱝ|ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ]] # [[ᱥᱠᱮᱴᱵᱳᱨᱰᱤᱝ]] # [[ᱥᱟᱨᱯᱷᱤᱝ]] * ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ: # [[ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ]]/[[ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ]] # [[ᱠᱚᱨᱟᱛᱮ]] * ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ: # [[ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]<ref name="cricket&mixedmartialarts">{{Cite web|title=Asian Games: Cricket, mixed martial arts added to 2026 program |url=https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |access-date=29 April 2025 |website=[[Kyodo News]]|date=29 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429074350/https://english.kyodonews.net/news/2025/04/c3181bc16e2b-asian-games-cricket-mixed-martial-arts-added-to-2026-program.html |archive-date=29 April 2025 |url-status=live}}</ref> # [[ᱤ-ᱥᱯᱳᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=Asian Games 2026 to include 11 medal events in esports – full list|url=https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list|date=21 February 2025|website=[[International Olympic Committee]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250221190044/https://www.olympics.com/en/news/asian-games-2026-esports-medal-events-list |archive-date=21 February 2025 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |title=2026 Aichi-Nagoya Asian Games Embraces 11 Esports Titles, Excludes Dota 2 |url=https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |date=21 February 2025|website=The Esports Advocate |archive-url=https://web.archive.org/web/20250225134528/https://esportsadvocate.net/2025/02/2026-aichi-nagoya-asian-games-embraces-11-esports-titles-excludes-dota-2/ |archive-date=25 February 2025 |url-status=live}}</ref> # [[ᱢᱤᱠᱥᱰ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ]]<ref>{{Cite web|title=MMA Officially Included in the 2026 Aichi-Nagoya Asian Games |url=https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |date=7 March 2025 |website=Asian MMA Association |archive-url=https://web.archive.org/web/20250308034758/https://asianmma.org/mma-officially-included-in-the-2026-aichi-nagoya-asian-games/ |archive-date=8 March 2025 |url-status=live}}</ref> # [[ᱯᱮᱰᱮᱞ]]<ref>{{Cite web|title=OCA includes padel at Aichi-Nagoya 2026 Asian Games|url=https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|date=17 November 2025|work=Olympic Council of Asia|archive-url=https://web.archive.org/web/20251215042056/https://oca.asia/news/6725-oca-includes-padel-at-aichi-nagoya-2026-asian-games.html|archive-date=15 December 2025|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Padel confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|date=6 March 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260524042905/https://aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1186|archive-date=24 May 2026|url-status=live}}</ref> # [[ᱥᱠᱣᱟᱥ (ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ)|ᱥᱠᱣᱟᱥ]]<ref>{{Cite web |title=Asian Games 2026 Squash 1st final event – 27 sep |url=https://asiasportshub.com/event/asian-games-squash-1st-final-event/ |access-date=2026-09-02 |language=en-US}}</ref> # [[ᱴᱮᱠᱵᱚᱞ]]<ref>{{Cite web|title=Teqball confirmed as an official medal sport at the 20th Asian Games Aichi-Nagoya 2026|url=https://old.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153|date=13 February 2026|work=AINAGOC|archive-url=https://web.archive.org/web/20260517170428/https://www.aichi-nagoya2026.org/en/news/detail/1153/|archive-date=17 May 2026|url-status=live}}</ref> # ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱛᱟᱭᱠᱣᱟᱱᱰᱳ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]] 1zyu5himz292xjuegiicwxgf4i0t742 ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38139 198248 198210 2026-09-24T04:20:42Z MT731 2184 198248 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = | caption = | address = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] | country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} | coordinates = {{coord|26.2646|82.0670|region:IN|display=inline,title}} | pushpin_map = India#India Uttar Pradesh | line = *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱᱟᱞ–ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ–ᱯᱨᱚᱛᱟᱯᱜᱚᱲ–ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱚᱴᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰ | structure = [[ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱮᱠᱥᱚᱱ (ᱨᱳᱰ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]] | platform = ᱔ [[5 ft 6 in gauge railway|ᱵᱤᱡᱤ]] | elevation = {{convert|98|m|ft|0|abbr=on}} | levels = | tracks = ᱖ [[5 ft 6 in gauge railway|ᱵᱤᱡᱤ]] | parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | cyclepark = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ | baggage_check = | opened = | closed = | rebuilt = | electrified_date = | accessible = {{Access icon|20px}} | code = {{Indian railway code | code = SLN | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.}} }} | owner = [[ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] <!-- | operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] --> | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | former = | passengers = | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = }} '''ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ SLN) ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ]], ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ '''ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ''' ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱯᱨᱚᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱛᱷᱚᱠ (NSG 3) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱣ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ '''᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ''' ᱟᱨ ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱞ/ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ (ᱢᱮᱢᱩ ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶ) ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''SLN''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱯᱷᱚᱭᱡᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱟᱭ|ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱ ᱫᱮᱭᱟᱞ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱳᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱞᱤᱸᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ '''ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ:''' '''ᱩᱛᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ:''' ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ:''' ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ, ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱮᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ '''ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ:''' ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱮᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱯᱚᱥᱴ-ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ:''' '''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ:''' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ:''' ᱫᱟᱥᱟᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱱᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱰ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ '''ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱯᱜᱨᱮᱰ ᱠᱚᱺ''' ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱠᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱟᱵᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱢᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: *ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱩᱴ-ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ *ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ *ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ '''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛᱺ''' ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱮᱴᱨᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱨ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯᱤᱝ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ, ᱫᱚᱦᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯᱤᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱱᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨ:''' *'''ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱞᱤᱯᱷᱴ/ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱟᱨ ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱛᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== * [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] * [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== * {{cite web |url=https://indiarailinfo.com/departures/sultanpur-junction-sln/335|title=Departures from SLN/Sultanpur Junction|website=IndiaRailInfo}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] hqvmw5nu6r35wylvahtt3hfjtlim6hd ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ 0 38140 198251 2026-09-24T05:00:10Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 198251 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref name="wiki72nd">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/National_Film_Award_for_Best_Debut_Film_of_a_Director_(non-feature_film)|title=National Film Award for Best Debut Film of a Director (non-feature film)|website=Wikipedia|language=en}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ddindia2026">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNB6vpOfxuA|title=Ravi Raj Murmu Wins Best Debut Director for Santhali Short 'Angen'|date=22 September 2026|website=DD India}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ddindia2026" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] ftu81h1v00oje8nuukam90iten4f2qx 198252 198251 2026-09-24T05:00:52Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 added [[Category:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 198252 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref name="wiki72nd">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/National_Film_Award_for_Best_Debut_Film_of_a_Director_(non-feature_film)|title=National Film Award for Best Debut Film of a Director (non-feature film)|website=Wikipedia|language=en}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ddindia2026">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNB6vpOfxuA|title=Ravi Raj Murmu Wins Best Debut Director for Santhali Short 'Angen'|date=22 September 2026|website=DD India}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ddindia2026" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] pqh8vzb2tfghuutpx8a7a3wm6jaj92u 198253 198252 2026-09-24T05:01:06Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 added [[Category:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 198253 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref name="wiki72nd">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/National_Film_Award_for_Best_Debut_Film_of_a_Director_(non-feature_film)|title=National Film Award for Best Debut Film of a Director (non-feature film)|website=Wikipedia|language=en}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ddindia2026">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNB6vpOfxuA|title=Ravi Raj Murmu Wins Best Debut Director for Santhali Short 'Angen'|date=22 September 2026|website=DD India}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ddindia2026" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] 2c821oo92m9mg3fx26yi0ocg1lrwi5h 198254 198253 2026-09-24T05:01:24Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 added [[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱚ]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 198254 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref name="wiki72nd">{{Cite web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/National_Film_Award_for_Best_Debut_Film_of_a_Director_(non-feature_film)|title=National Film Award for Best Debut Film of a Director (non-feature film)|website=Wikipedia|language=en}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="ddindia2026">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CNB6vpOfxuA|title=Ravi Raj Murmu Wins Best Debut Director for Santhali Short 'Angen'|date=22 September 2026|website=DD India}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="ddindia2026" /> == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱚ]] px44ggnjn2rjtp90g9z0wwj5d7aa50t 198255 198254 2026-09-24T05:06:57Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 198255 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-extend-my-heartfelt-congratulations-to-ravi-raj-murmu-jharkhand-cm-congratulates-director-of-santali-film-angen-for-winning-national-award/articleshow/132490179.cms|title='I extend my heartfelt congratulations to Ravi Raj Murmu': Jharkhand CM congratulates director of Santali film 'Angen' for winning National Award|date=2026-07-19|work=The Times of India|access-date=2026-09-24|issn=0971-8257}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱚ]] b4qsklzkltg416ca9u1acq7z6rdnctn 198257 198255 2026-09-24T05:10:31Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 /* ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ */ 198257 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-extend-my-heartfelt-congratulations-to-ravi-raj-murmu-jharkhand-cm-congratulates-director-of-santali-film-angen-for-winning-national-award/articleshow/132490179.cms|title='I extend my heartfelt congratulations to Ravi Raj Murmu': Jharkhand CM congratulates director of Santali film 'Angen' for winning National Award|date=2026-07-19|work=The Times of India|access-date=2026-09-24|issn=0971-8257}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://newsonair.gov.in/national-film-award-winner-ravi-raj-murmu-accorded-warm-welcome-in-ranchi/|title=National Film Award Winner Ravi Raj Murmu Accorded Warm Welcome In Ranchi|date=September 23, 2026|work=News On AIR|access-date=September 24, 2026}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱚ]] 4pyyms2dvymdk5dz1fc9o2ct4p4ivln 198295 198257 2026-09-24T09:56:50Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 198295 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ | image = President of India Smt Droupadi Murmu presents the 72nd National Film Award to Ravi Raj Murmu at a ceremony held in Ekta Nagar, Kevadia, Gujarat, on 22 September 2026 (cropped).jpg | caption = | birth_date = ᱑᱙᱙᱒ | birth_place = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] | alma_mater = ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] | occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ | known_for = 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱯᱷᱤᱞᱢ | awards = ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ }} '''ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ''' (ᱤᱝᱞᱤᱥ: Ravi Raj Murmu) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱱᱚᱱ-ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ 'ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱷ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="bhaskar2026">{{Cite web|url=https://www.bhaskar.com/g/local/jharkhand/jamshedpur/news/ravi-raj-murmu-won-the-national-film-award-for-the-santhali-film-aangen-dbp-139117303.html|title=72वां राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार: रवि राज मुर्मू को संथाली फिल्म 'आंगेन' के लिए राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार|date=23 September 2026|website=Dainik Bhaskar|language=hi}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/i-extend-my-heartfelt-congratulations-to-ravi-raj-murmu-jharkhand-cm-congratulates-director-of-santali-film-angen-for-winning-national-award/articleshow/132490179.cms|title='I extend my heartfelt congratulations to Ravi Raj Murmu': Jharkhand CM congratulates director of Santali film 'Angen' for winning National Award|date=2026-07-19|work=The Times of India|access-date=2026-09-24|issn=0971-8257}}</ref> == ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmfreeway">{{Cite web|url=https://filmfreeway.com/ravirajmurmu|title=Ravi Raj Murmu - FilmFreeway|website=FilmFreeway|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑-᱑᱔ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="bhaskar2026" /> == ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ == ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱥᱚᱨᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱟᱸᱜᱮᱱ' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱛᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱠᱮᱵᱚᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱗᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱭ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://newsonair.gov.in/national-film-award-winner-ravi-raj-murmu-accorded-warm-welcome-in-ranchi/|title=National Film Award Winner Ravi Raj Murmu Accorded Warm Welcome In Ranchi|date=September 23, 2026|work=News On AIR|access-date=September 24, 2026}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ XLRI ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{Reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == * [https://filmfreeway.com/ravirajmurmu ᱨᱚᱵᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱨᱢᱩ FilmFreeway ᱨᱮ] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱚ]] p98da6dcnpt174hm3pef3vasb26mrch ᱟ.ᱫᱤᱵᱟ.ᱥᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱔, ᱫᱩᱢᱠᱟ. 0 38141 198264 2026-09-24T05:59:37Z Subhash Kisku 10219 "ᱟ.ᱫᱤᱵᱟ.ᱥᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱔ - ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱩᱢᱠᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱲᱦ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 198264 wikitext text/x-wiki ᱟ.ᱫᱤᱵᱟ.ᱥᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱔ - ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱩᱢᱠᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ '''ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ''' - ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱮᱢᱵᱨᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ ᱮᱢᱯᱤ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱟᱞᱚᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱫᱳ-ᱠᱟᱱᱦᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱮᱥ ᱠᱮ ᱮᱢ ᱭᱩ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱚᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ (ᱞᱤᱴᱤᱯᱟᱨᱟ, ᱵᱟᱨᱦᱮᱴ, ᱥᱤᱠᱟᱨᱤᱯᱟᱨᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱱᱡᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ '''ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' ᱑᱙᱕᱕-᱕᱖ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱱᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ - ᱟᱨᱦᱚᱸ "ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱜᱮᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱓᱐-᱔᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱥᱚᱫ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱢᱚᱞᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱟ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱥ ᱴᱤ (ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱞ, ᱯᱟᱦᱟᱰᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱞ ᱯᱟᱦᱟᱰᱤᱭᱟ) ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱡᱤ, ᱢᱟᱪᱮᱛ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ, ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱩᱰᱩᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ - ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱵᱤᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ '''ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ''' - ᱑᱙᱖᱒-᱖᱓ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ - ᱛᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱟᱱᱡᱟᱛᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ" ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱔ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱜᱮᱭᱟ - ᱖᱐-᱘᱐ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱮᱥ ᱴᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱤ ᱴᱤ ᱡᱤ (ᱯᱨᱤᱢᱤᱴᱤᱵᱷ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ) ᱯᱟᱦᱟᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ '''ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ''' ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ, ᱡᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱮᱥ ᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ, ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱟᱨ ᱱᱚᱴᱵᱚᱦᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱨᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ - ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱥᱯᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - ᱚᱞ ᱪᱤᱠᱤ ᱞᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - ᱥᱟᱸᱛᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ - ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱯᱷᱟᱭᱥᱚᱱ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ - ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱛᱟᱞᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱔ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ: ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱑ ᱫᱚ ᱞᱟᱲᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱦᱚᱥᱴᱮᱞ ᱔ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ j8h13q5tefg524lwch5xwwxtghq5pwd ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ 0 38142 198276 2026-09-24T07:51:54Z ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ 5347 "{{Infobox venue | name = ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ | native_name =岡崎中央総合公園 | nickname = | logo_image = | logo_size = | logo_upright = | logo_alt = | logo_caption = | image = Okazaki-Chuo-Sogo-Park-5.jpg | image_size = | image_upright..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 198276 wikitext text/x-wiki {{Infobox venue | name = ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ | native_name =岡崎中央総合公園 | nickname = | logo_image = | logo_size = | logo_upright = | logo_alt = | logo_caption = | image = Okazaki-Chuo-Sogo-Park-5.jpg | image_size = | image_upright = | image_alt = | image_caption = ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱵᱩᱰᱳᱠᱟᱱ | image_map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_map_size = | pushpin_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_relief = | fullname = ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ | former_names = | address = | city = | country = | location = [[ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ, ᱟᱭᱤᱪᱤ]], ᱡᱟᱯᱟᱱ | coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LON|type:landmark|display=inline,title}} --> | height = <!-- {{cvt|...|ft|m}} or {{cvt|...|m|ft}} --> | public_transit = | parking = | owner = | operator = | designation = | type = [[ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ]] | event = | seating_type = | suites = | capacity = | record_attendance = | dimensions = | field_shape = | acreage = | roof = | surface = | scoreboard = | screens = | current_use = | production = | groundbreaking = | built = | opened = ᱑᱙᱙᱑ | renovated = | expanded = ᱑᱙᱙᱑–᱑᱙᱙᱖ | closed = | demolished = | rebuilt = | years_active = | cost = | architectural_style = | architect = | builder = | project_manager = | structural_engineer = | services_engineer = | general_contractor = | main_contractors = | tenants = | website = {{URL|https://okazaki-kanko.jp/chuo-sogo-park}} | embedded = }} '''ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ''', 岡崎中央総合公園, Okazaki Chūō Sōgō Kōen ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱟᱱᱟ᱾ == ᱱᱟᱜᱟᱢ == ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=岡崎市都市公園一覧 |url=https://www.city.okazaki.lg.jp/shisei/machi/1002990/1012419/1002995.html |website=Okazaki City Official Website |access-date=17 September 2026 |language=ja |trans-title=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=newsletter>{{cite journal |title=夢の公園 |journal=Okazaki City Newsletter |url=https://websv.library.okazaki.aichi.jp/winj/img/zoomify/850008252_0667.pdf|date=1 July 1990 |issue=667 |access-date=17 September 2026 |trans-title=ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱯᱟᱨᱠ |language=ja}}</ref> ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱑ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=education>{{cite web |title=教育要覧 令和4年度 |url=https://www.city.okazaki.lg.jp/1300/1304/1335/p037189_d/fil/R4_kyoikuyoran.pdf |publisher=Okazaki City Board of Education |access-date=17 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805234607/https://www.city.okazaki.lg.jp/1300/1304/1335/p037189_d/fil/R4_kyoikuyoran.pdf |archive-date=5 August 2025 |page=126 |language=ja |trans-title=ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱒}}</ref> ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱭᱤᱱᱰᱥᱠᱮᱯ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=museum>{{cite web |title=教育要覧 令和4年度 |url=https://www.city.okazaki.lg.jp/1300/1304/1335/p037189_d/fil/R4_kyoikuyoran.pdf |publisher=Okazaki City Board of Education |access-date=17 September 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250805234607/https://www.city.okazaki.lg.jp/1300/1304/1335/p037189_d/fil/R4_kyoikuyoran.pdf |archive-date=5 August 2025 |page=87 |language=ja |trans-title=ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱒}}</ref> ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱑,᱕᱐᱐-ᱥᱤᱴ ᱵᱚᱞ-ᱜᱮᱢ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=aichitokai>{{cite web |title=岡崎中総に「球技場」 |url=https://fm-egao.jp/tokai/050501-3.php |via=FM Egao |publisher=Tokai Aichi Shimbun |access-date=17 September 2026 |language=ja |date=1 May 2005 |trans-title=ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱪᱩᱥᱳ ᱨᱮ "ᱵᱚᱞ ᱜᱮᱢ ᱯᱷᱤᱞᱰ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ}}</ref> == ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ == ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱫᱚ {{convert|111.29|ha|acre}} ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=令和4年度 愛知県都市公園現況 |url=https://www.pref.aichi.jp/uploaded/life/597036_2744698_misc.pdf |website=Aichi Prefecture |access-date=17 September 2026 |page=25 |trans-title=ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱡᱳᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ, ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ᱾<ref name=newsletter/> === ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ === ==== ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ==== {| class="wikitable sortable" !style="width:25%;"|ᱴᱷᱟᱶ !ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱡᱚᱥ !ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱥᱟᱦᱚᱵ !ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱ !ᱱᱳᱴᱥ !{{abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} |- | ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ || [[File:Okazaki shimin kyujo-naiyaseki.JPG|140px]] || [[ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ]] || ᱒᱐,᱐᱐᱐ || ᱑᱘ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱑ || || <ref name=education/> |- | [[ ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱢ|ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱢ]] || [[File:Okazaki-City-Gymnasium-4.jpg|140px]] || [[ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱨᱮᱱᱟ]] || ᱒,᱓᱐᱐ (ᱜᱩᱴᱤ ᱜᱟᱱᱚᱜ)<br>᱒,᱖᱒᱐ (ᱯᱷᱤᱠᱥᱰ) || ᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱓ || <ref name=education/><ref>{{cite web |title=体育館 |url=https://okazaki-kanko.jp/chuo-sogo-park/guide/152 |website=Okazaki Outing Navigation |access-date=17 September 2026 |language=ja |trans-title=ᱡᱤᱢᱱᱟᱥᱤᱭᱟᱢ}}</ref> |- | ᱵᱩᱰᱳᱠᱟᱱ || || [[ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱮᱨᱮᱱᱟ]] / ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨᱴᱥ ᱦᱚᱞ || ᱑,᱕᱑᱐ || || || <ref>{{cite web |title=武道館 |url=https://okazaki-kanko.jp/chuo-sogo-park/guide/153/ |website=Okazaki Outing Navigation |access-date=17 September 2026 |language=ja |trans-title=ᱵᱩᱰᱳᱠᱟᱱ}}</ref> |- | ᱵᱚᱞ-ᱜᱮᱢ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ || || ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ/ᱵᱮᱥᱵᱚᱞ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ || ᱑,᱕᱐᱐ || ᱒᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ || ||<ref name=aichitokai/> |- | ᱴᱮᱱᱤᱥ ᱠᱳᱨᱴ || || [[ᱴᱮᱱᱤᱥ]] ᱴᱷᱟᱶ || ᱑,᱒᱐᱐ (ᱢᱩᱬᱩᱛ)<br>᱒,᱓᱕᱐ (ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱳᱨᱴ ᱠᱚ)<br>N/A (ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ) || ᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱓ || ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ, ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱳᱨᱴ, ᱒ ᱭᱟ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱳᱨᱴ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱤᱛᱤᱞ-ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ||rowspan=3| <ref name=education/> |- | ᱟᱨᱪᱟᱨᱤ ᱨᱮᱧᱡᱽ || || [[ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ]] ᱴᱷᱟᱶ || — || ᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱖ || |- | ᱥᱩᱢᱳ ᱦᱚᱞ || || [[ᱥᱩᱢᱳ]] ᱴᱷᱟᱶ || — || ᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱔ || {{convert|121|sqm|sqft|abbr=on}} |- |} ==== ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱚ ==== {| class="wikitable sortable" !ᱴᱷᱟᱶ !ᱮᱨᱤᱭᱟ !ᱱᱳᱴᱥ !{{abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} |- | ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱯᱞᱟᱡᱟ || {{convert|180|x|100|m|ft|abbr=on}}<br>{{small|{{convert|24,000|sqm|sqft|abbr=on}}}} || ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱟᱨ ᱨᱚᱜᱽᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱣᱩᱴᱰᱳᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ᱾ ||<ref>{{cite web |title=多目的広場 |url=https://okazaki-kanko.jp/chuo-sogo-park/guide/166 |website=Okazaki Outing Navigation |access-date=17 September 2026 |language=ja |trans-title=ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱟᱨᱯᱟᱥ ᱯᱞᱟᱡᱟ}}</ref> |- | ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱞᱟᱡᱟ || {{convert|82|x|119|m|ft|abbr=on}}<br>{{small|{{convert|9726|sqm|sqft|abbr=on}}}} || ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱯᱤᱪ᱾ [[ᱜᱮᱴᱵᱚᱞ]] ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱴᱵᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ||<ref>{{cite web |title=運動広場 |url=https://okazaki-kanko.jp/chuo-sogo-park/guide/165 |website=Okazaki Outing Navigation |access-date=17 September 2026 |language=ja |trans-title=ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱞᱟᱡᱟ}}</ref> |- |} === ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ === {| class="wikitable sortable" !style="width:25%;"|ᱴᱷᱟᱶ !width=140px|ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ !ᱡᱚᱥ !ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱ !ᱱᱳᱴᱥ !{{abbr|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}} |- |ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱤᱴᱤ ᱢᱟᱭᱤᱱᱰᱥᱠᱮᱯ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ || [[File:Okazaki bijutsu hakubutsukan2.jpg|140px]] || [[ᱟᱨᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ]] || ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱖ || || <ref name=museum/> |- |} == ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ == {{reflist}} == ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ == *{{Official website|https://okazaki-kanko.jp/chuo-sogo-park}} *{{commons-inline|Category:Okazaki Chuo Sogo Park|ᱳᱠᱟᱡᱟᱠᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱯᱟᱨᱠ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱯᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱤᱪᱤ ᱯᱨᱤᱯᱷᱮᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱚ]] i8kcwyf98c4j6amuijni8xp8xavne68 ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ 0 38143 198277 2026-09-24T07:53:37Z MT731 2184 "{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ 198277 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|25.76|82.69|display=inline}} | line = [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br/> [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱚᱴᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰ | structure = [[ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱮᱠᱥᱚᱱ (ᱨᱳᱰ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]] | platform = ᱓ | depth = | levels = | tracks = ᱔ | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | electrified_date = | opened = ᱑᱘᱗᱒; (ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ)<br> ᱑᱙᱐᱔; (ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱚᱣᱱᱚᱨᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱠᱚᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ) | rebuilt = | code = {{Indian railway code | code = JOP | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.}} }} | owner = [[ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱑᱐,᱐᱐᱐ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = [[File:Feature ticket office.svg|20px|Computerized Ticketing Counters]] [[File:Baggage claim ecomo.svg|20px|Luggage Checking System]] [[File:Feature parking.svg|20px|Parking]] [[File:Feature accessible.svg|20px|Disabled Access]] [[File:SymbolCoffeeShop.svg|20px|Food Plaza]] [[File:AB-Autobahnkiosk.svg|20px|Kiosks]] [[File:Aseos Públicos.jpg|20px|WC]] [[File:Aiga taxi.svg|20px|Taxi Stand]] [[File:Feature suburban buses.svg|20px|Public Transportation]] | map_locator = | route_map = | map_state = Uttar Pradesh | pushpin_map = India Uttar Pradesh#India | pushpin_label = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ }} '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ JOP) ᱫᱚ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ]], ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ (NSG 4) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱭᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ '''᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ''' ᱟᱨ ᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱞ/ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱟᱦᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱦᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱸᱜᱷᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱸᱜᱷᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (JOP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ (᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ)''' *'''᱑᱘᱗᱒: ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ:''' ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ *'''ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ *'''᱑᱙᱐᱔: ᱚᱣᱱᱚᱨᱤᱦᱟᱨ-ᱠᱮᱨᱟᱠᱚᱴ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ:''' ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱠᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱚᱣᱱᱚᱨᱤᱦᱟᱨ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱯᱚᱥᱴ ᱤᱱᱰᱮᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱨᱟ''' *'''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ:''' ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾ *'''ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ:''' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ: *ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ: ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ-ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱦᱩ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ *ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ: ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱩᱢᱩᱝ, ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ *'''NSG ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ:''' ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱥᱟᱵᱟᱨᱵᱟᱱ ᱜᱨᱮᱰ ᱔ (NSG-4) ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ '''ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ''' ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (JNU)''' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ== '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (JOP)''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱜ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱵᱚᱡᱮᱴ:''' ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱔.᱓᱔ ᱠᱳᱴᱤ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ *'''ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ:''' ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ - '''ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ (ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱯᱩᱨ)''', '''ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱦᱩ''' ᱟᱨ '''ᱵᱚᱫᱽᱥᱚᱦᱯᱩᱨ (ᱢᱩᱝᱜᱽᱨᱟ ᱵᱚᱫᱽᱥᱟᱦᱯᱩᱨ)''' ᱾ *'''ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱮᱯᱨᱚᱪ:''' ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱝᱜᱽ-ᱴᱮᱨᱢ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''JOP ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: *'''ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ:''' ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ:''' ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ:''' ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ:''' *ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ: ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱽ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ *ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ: '''ᱫᱤᱵᱷᱭᱟᱝᱡᱟᱱ''' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱨᱮᱢᱯ (ᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ *ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ: ᱯᱷᱨᱤ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ, ᱮᱴᱤᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱣᱟᱞᱮᱴ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱡᱚᱲᱟᱣ:''' *ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ *ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱚᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱱᱠᱚ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱭᱚᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱥᱚᱞᱦᱮ, ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯᱤᱝ, ᱟᱨ "ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱶ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== [[File:Jaunpur station.jpg|thumb|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑]] [[File:City Station Aerial View.jpg|thumb|ᱚᱵᱷᱟᱨᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱧᱮᱞ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱖ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱱᱮᱠ ᱥᱴᱚᱨ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱦᱚᱞ, ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴᱥ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ-ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱦᱩ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱠᱨᱚᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] *[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]] *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] *[[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] *[[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite web |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/jaunpur-city-jop/629| title=Arrivals at JOP/Jaunpur City| website=India Rail Info}} *{{cite web |url=http://indiarailinfo.com/departures/jaunpur-city-jop/629|title=Departures from JOP/Jaunpur City| website=India Rail Info}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] sf66qsoqm5z68gf1mpfpfcvtlwvp7hu 198305 198277 2026-09-24T11:26:09Z MT731 2184 198305 wikitext text/x-wiki {{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]] | caption = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ | address = [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ | country = ᱥᱤᱧᱚᱛ | coordinates = {{coord|25.76|82.69|display=inline}} | line = [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br/> [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] | connections = ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱚᱴᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰ | structure = [[ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱮᱠᱥᱚᱱ (ᱨᱳᱰ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]] | platform = ᱓ | depth = | levels = | tracks = ᱔ | status = ᱠᱟᱹᱢᱤ | electrified_date = | opened = ᱑᱘᱗᱒; (ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ)<br> ᱑᱙᱐᱔; (ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱚᱣᱱᱚᱨᱤᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱠᱚᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ) | rebuilt = | code = {{Indian railway code | code = JOP | zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | division = {{rwd|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.}} }} | owner = [[ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]] | operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] | passengers = ᱑᱐,᱐᱐᱐ | pass_year = | pass_percent = | pass_system = | mpassengers = | services = [[File:Feature ticket office.svg|20px|Computerized Ticketing Counters]] [[File:Baggage claim ecomo.svg|20px|Luggage Checking System]] [[File:Feature parking.svg|20px|Parking]] [[File:Feature accessible.svg|20px|Disabled Access]] [[File:SymbolCoffeeShop.svg|20px|Food Plaza]] [[File:AB-Autobahnkiosk.svg|20px|Kiosks]] [[File:Aseos Públicos.jpg|20px|WC]] [[File:Aiga taxi.svg|20px|Taxi Stand]] [[File:Feature suburban buses.svg|20px|Public Transportation]] | map_locator = | route_map = | map_state = Uttar Pradesh | pushpin_map = India Uttar Pradesh#India | pushpin_label = ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ }} '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ JOP) ᱫᱚ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ]], ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱟᱨ '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱚᱠ (NSG 4) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱭᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ '''᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ''' ᱟᱨ ᱓᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱞ/ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], [[ᱯᱟᱴᱱᱟ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱡᱟᱯᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱯᱷᱟᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱟᱦᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱦᱜᱚᱸᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱸᱜᱷᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱸᱜᱷᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱱᱟᱜᱟᱢ== ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (JOP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ (᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ)''' *'''᱑᱘᱗᱒: ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱭᱤᱱ:''' ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ *'''ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ:''' ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ *'''᱑᱙᱐᱔: ᱚᱣᱱᱚᱨᱤᱦᱟᱨ-ᱠᱮᱨᱟᱠᱚᱴ-ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ:''' ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱠᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱚᱣᱱᱚᱨᱤᱦᱟᱨ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ '''ᱯᱚᱥᱴ ᱤᱱᱰᱮᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱤᱨᱟ''' *'''ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ:''' ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱾ *'''ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ:''' ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ: *ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ: ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ-ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱦᱩ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ *ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ: ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱩᱢᱩᱝ, ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ *'''NSG ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ:''' ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱱ-ᱥᱟᱵᱟᱨᱵᱟᱱ ᱜᱨᱮᱰ ᱔ (NSG-4) ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱫᱟ ᱾ '''ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ''' ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (JNU)''' ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱫᱚᱦᱚᱭᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ== '''ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (JOP)''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱜ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱥᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱵᱚᱡᱮᱴ:''' ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱔.᱓᱔ ᱠᱳᱴᱤ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ *'''ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ:''' ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱪᱩᱣᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ - '''ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ (ᱵᱟᱫᱽᱞᱟᱯᱩᱨ)''', '''ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱦᱩ''' ᱟᱨ '''ᱵᱚᱫᱽᱥᱚᱦᱯᱩᱨ (ᱢᱩᱝᱜᱽᱨᱟ ᱵᱚᱫᱽᱥᱟᱦᱯᱩᱨ)''' ᱾ *'''ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱮᱯᱨᱚᱪ:''' ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱝᱜᱽ-ᱴᱮᱨᱢ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱞᱟᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''JOP ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: *'''ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ:''' ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ:''' ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱑᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ *'''ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ:''' ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱞᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ:''' *ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ: ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱽ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ *ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱫᱟᱲᱮ: '''ᱫᱤᱵᱷᱭᱟᱝᱡᱟᱱ''' ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱟᱨ ᱨᱮᱢᱯ (ᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ *ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ: ᱯᱷᱨᱤ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ, ᱮᱴᱤᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱣᱟᱞᱮᱴ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱡᱚᱲᱟᱣ:''' *ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱰᱮ ᱯᱟᱥᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ *ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱷᱚᱯᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ '''ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱱᱠᱚ:''' ᱱᱚᱶᱟ ᱭᱚᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱟᱱ ᱥᱚᱞᱦᱮ, ᱥᱚᱨᱚᱥ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯᱤᱝ, ᱟᱨ "ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ" ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱶ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱨ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ== [[File:Jaunpur station.jpg|thumb|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑]] [[File:City Station Aerial View.jpg|thumb|ᱚᱵᱷᱟᱨᱯᱟᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱭ ᱧᱮᱞ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱟᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱓᱖ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱱᱮᱠ ᱥᱴᱚᱨ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱦᱚᱞ, ᱢᱟᱞᱴᱤ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴᱥ, ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ-ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱦᱩ ᱨᱚᱰ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱠᱨᱚᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ== *[[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] *[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ]] *[[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] *[[ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] *[[ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ== *{{cite web |url=http://indiarailinfo.com/arrivals/jaunpur-city-jop/629| title=Arrivals at JOP/Jaunpur City| website=India Rail Info}} *{{cite web |url=http://indiarailinfo.com/departures/jaunpur-city-jop/629|title=Departures from JOP/Jaunpur City| website=India Rail Info}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱣᱱᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]] d0ygfwir75d8o4grjg1dxd06tgd17k3