ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ
0
124
198585
128527
2026-09-29T23:51:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198585
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ<br>Gauhar Jaan
| caption = ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ (Gauhar Jaan)
| image =Gauhar Jaan.jpg
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1873|06|26|df=y}}
| birth_place = ᱟᱡᱟᱢ ᱜᱟᱲ, ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ-ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| death_date = {{death date and age|df=yes|1930|01|17|1873|06|26}}
| death_place = ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ
| occupation = [[ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ]] ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| nationality = [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ]]
| awards =
}}
'''ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ''' (᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱘᱗᱓ - ᱑᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ 78 rpm records ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢᱚᱯᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.saregama.com/portal/pages/music.jsp About us] webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140925225600/http://www.saregama.com/portal/pages/music.jsp |date=25 September 2014 [[:en:Sa Re Ga Ma|Sa Re Ga Ma]].</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱙᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱒᱐ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱾ ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱴᱷᱩᱢᱨᱤ, ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ, ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ, ᱛᱟᱨᱟᱱᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱧᱡᱮᱞᱤᱱᱟ ᱭᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱑᱘᱗᱓ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨᱢᱮᱱᱤᱭᱟᱱᱰᱮᱥᱮᱸᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱽᱢᱟᱨᱜᱽ ᱨᱮ ᱾<ref>cite web|author=Savitha Gautam |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article429071.ece {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |title=The Hindu : Arts / Music : Recording Gauhar Jaan |publisher=Beta.thehindu.com |date=13 May 2010 |accessdate=29 January 2012</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱣᱤᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱚᱨᱴ ᱭᱮᱣᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱦᱮᱢᱤᱝᱥ ᱥᱟᱶ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱘᱗᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱᱮᱨᱟ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱧᱩᱨᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱠᱚᱲᱟ 'ᱠᱷᱩᱨᱥᱤᱫᱽ' ᱥᱟᱶ ᱑᱘᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱭᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱨᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱧᱡᱮᱞᱤᱱᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱶ 'ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ' ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ 'ᱢᱚᱞᱠᱟ ᱡᱟᱱ' ᱾<ref name="Tribune">[http://www.tribuneindia.com/2002/20020526/spectrum/main7.htm The importance of being Gauhar Jan] [[:en:The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]], 26 May 2002.</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱨᱫᱷᱟᱹᱱᱤᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱫᱚᱨᱵᱷᱚᱸᱜᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾.<ref name="south">[http://www.the-south-asian.com/Oct2003/Gauhar_Jan.htm 'My name is Gauhar Jan'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080517083302/http://www.the-south-asian.com/Oct2003/Gauhar_Jan.htm |date=2008-05-17 }} www.the-south-asian.com, October 2003.</ref> ᱜᱚᱣᱦᱟᱨ ᱡᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱫᱷᱟᱹᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱑᱘᱙᱖ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ 'ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱩᱲᱤ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱠᱮᱥᱚᱵ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱑᱙᱐᱔-᱑᱙᱐᱕ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱚᱯᱚᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱜᱚᱣᱫᱷᱟᱨ ᱡᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱰᱨᱟᱥᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱᱟ, ᱵᱷᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱜᱮ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱛᱮ ᱠᱤᱝ ᱡᱚᱨᱡᱽ ᱕ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱱᱠᱤᱵᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱺᱮᱫᱼᱟ ' ᱭᱮ ᱦᱮ ᱛᱟᱡᱽᱯᱚᱥᱤ ᱠᱟ ᱡᱟᱞᱥᱟ' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://chandrakantha.com/biodata/gauhar_jan.html Biography of Gauhar Jahan] by [[:en:David Courtney]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
gqbddj20poxknutjxwkn0dlepnnd13t
ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ
0
303
198644
145488
2026-09-30T05:59:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198644
wikitext
text/x-wiki
[[File:Jerusalem infobox image.JPG|thumb|ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ]]
'''ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ''' ᱫᱚ [[ᱡᱮᱜᱮᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾ ᱡᱤᱣᱩᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱭᱵᱞᱤᱠᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮᱜᱮ ᱴᱮᱢᱯᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱤᱥᱩᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱛᱩᱲᱩᱠ (ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ) ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱪᱤ '''ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱴ ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱚᱨᱚᱜᱽ ᱛᱮᱭ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ </br>
ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱪᱤ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱪᱤ ᱯᱪᱮ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱤ ᱯᱟᱞᱮᱥᱴᱤᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ <ref>cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-11709617|title=Israel plans 1,300 East Jerusalem Jewish settler homes|publisher=BBC News|date=9 November 2010|quote=East Jerusalem is regarded as occupied Palestinian territory by the international community, but Israel says it is part of its territory.</ref><ref>Cite book|title=The Question of Palestine & the United Nations|publisher=United Nations Department of Public Information|chapter=The status of Jerusalem|chapter-url=http://www.un.org/Depts/dpi/palestine/ch12.pdf|quote=East Jerusalem has been considered, by both the General Assembly and the Security Council, as part of the occupied Palestinian territory.|postscript=</ref><ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8538791.stm Israeli authorities back 600 new East Jerusalem homes] BBC 26 February 2010</ref><ref>[http://domino.un.org/unispal.nsf/0/441329a958089eaa852560c4004ee74d?OpenDocument Resolution 298 September 25, 1971:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819003928/http://domino.un.org/unispal.nsf/0/441329a958089eaa852560c4004ee74d?OpenDocument |date=August 19, 2013 }} "Recalling its resolutions... concerning measures and actions by Israel designed to change the status of the Israeli-occupied section of Jerusalem,..."</ref> ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱭᱵᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (embassy) ᱫᱚ ''ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ'' ᱟᱨ ''ᱨᱟᱢᱟᱞᱟᱦ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>cite web|title=Israel|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210103175437/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/is.html |date=2021-01-03 }} |work=The World Factbook|accessdate=5 November 2012|date=date</ref><ref>cite web|title=Israel|publisher=United Nations|accessdate=5 November 2012</ref>
</br>
ᱡᱚᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ '''ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ''' ᱥᱟᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱩ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱰᱟᱭᱤᱡᱢ, ᱠᱨᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ'' ᱫᱚ ᱤᱥᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱯᱚᱨᱜᱚᱱᱥ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱶᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱞᱚᱢᱚᱱ, ᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ''ᱴᱮᱢᱯᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱥᱚᱞᱚᱢᱚᱱ'' ᱠᱤᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱩᱰᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ , ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱪᱟᱱᱰᱮᱡᱟᱨ ᱒ ᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱵᱤᱞᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱟ ᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱚᱢᱚᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱣᱩᱡᱽ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ~ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾
==ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶᱠᱚ==
ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱠᱩᱨᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱡᱩᱰᱟᱭᱤᱡᱢ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱾
===ᱡᱤᱣᱤᱥ===
ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱯᱟᱴᱨᱤᱠ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ~ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱭᱡᱟᱠ ᱟᱞᱟᱭ~ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱡᱤᱣᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱠᱟᱛᱮ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱵᱳᱨᱳ ᱨᱳᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟ ᱾
===ᱠᱤᱨᱩᱥᱛᱟᱱ===
ᱡᱤᱥᱩ~ᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱶ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ,ᱠᱤᱨᱤᱥᱛᱟ ᱪᱚᱨᱪ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱵᱟᱭᱵᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱮ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱩᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱜᱩᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱪ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ~ᱣᱟᱜ ᱠᱨᱩᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱥᱚᱱ (crucifixion) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ===
ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱩᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱠᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱴ ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱚ ''ᱠᱤᱵᱽᱞᱟ (qibla)'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱚᱦᱬᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ~ᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱠᱠᱟ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ~ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ==
ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱫ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ (architecture) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱱᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱦᱟᱴ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱑᱘᱐᱐ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟᱣ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱤᱣᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ, ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱯᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱩᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱨᱤᱢ ᱨᱚᱝᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱮᱨᱩᱥᱟᱞᱤᱢ ᱫᱷᱨᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.jerusalem.muni.il/jer_main/defaultnew.asp?lng=2 Official website of Jerusalem Municipality]
*[http://www.jerusalemp3.com/ Jerusalemp3], offers free virtual tours in mp3 format from the Jerusalem Municipality
;Government
[http://www.un.org/Depts/dpi/palestine/ch12.pdf ''The Status of Jerusalem''], United Nations document related to the recent dispute over Jerusalem
*[http://www.mfa.gov.il/MFA/MFAArchive/1980_1989/Basic%20Law-%20Jerusalem-%20Capital%20of%20Israel ''Basic Law: Jerusalem, Capital of Israel, Government of Israel''], the Israeli law making Jerusalem the capital of Israel
;Culture
*[http://www.imj.org.il/ Israel Museum], one of Jerusalem's premier art museums
*[http://www.yadvashem.org/ Yad Vashem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160204081835/http://www.yadvashem.org/ |date=2016-02-04 }}, Israeli memorial to victims of The Holocaust
;Education
*[https://web.archive.org/web/20090318195621/http://www.huji.ac.il/huji/eng/index_e.htm Hebrew University of Jerusalem], Jerusalem's foremost institution of higher learning
*[http://www.alquds.edu/ al-Quds University], the only Palestinian university in Jerusalem
;Maps
*[http://www.jerusalem.muni.il/jer_sys/map2000_eng/first1.asp Modern-day map of Jerusalem], from City of Jerusalem.
*[http://maps-of-jerusalem.huji.ac.il/ Ancient Maps of Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060411201121/http://maps-of-jerusalem.huji.ac.il/ |date=2006-04-11 }}, from the Jewish National Library at the Hebrew University of Jerusalem
*[http://www.passia.org/jerusalem/maps/0_M_A_P_S.htm Modern maps, post-1947] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080616094322/http://www.passia.org/jerusalem/maps/0_M_A_P_S.htm |date=2008-06-16 }} from the Palestinian Academic Society for the Study of International Affairs
*[http://www.israelstarnews.com/maps-of-jerusalem/ Maps of Jerusalem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161024011538/http://www.israelstarnews.com/maps-of-jerusalem/ |date=2016-10-24 }}, from Israel Star News
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[Category:!Main category]]
[[Category:City]]
ajel8k4geikeg9b8qbq577xdj4t8bb5
ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ
0
2599
198694
174895
2026-09-30T11:00:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198694
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|Fname = ᱢᱟᱺᱱ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ
|image =
|image_size = 200px
|caption =
|birth_name = ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ
|birth_date = {{Birth date|1937|12|28|df=y}}
|birth_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]]
|death_date = {{Death date and age|2024|10|09|1937|12|28|df=y}}
|death_place = ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
|death_cause =
|resting_place =
|residence = [[ᱠᱳᱞᱟᱵᱟ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]<ref name='tata bio'>{{cite web|title = Amazing story of how Ratan Tata built an empire |url = http://business.rediff.com/slide-show/2010/oct/20/slide-show-1-amazing-story-of-how-ratan-tata-built-an-empire.htm}}</ref>
|ethnicity = [[ᱯᱟᱨᱥᱤ]]
|nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]]
|alma_mater = [[ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]<br />[[ᱦᱟᱨᱵᱟᱰ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
|occupation = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ]]ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
|years_active = ᱑᱙᱖᱒-᱒᱐᱑᱒
|spouse = ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|signature = Ratan Tata signature.jpg
|signature_alt=Ratan Tata signature
|website =
|footnotes =
|awards = {{nowrap|[[ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱡᱟᱠ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ]] (୨୦୧୨) <br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (୨୦୦୮)<br /> [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ]] (୨୦୦୦)<br />ନାଇଟ ବା ସାର (୨୦୦୯)}}
}}
'''ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱗ – ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲᱤᱭᱟᱹ (industrialist) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ '''ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ''' ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name='TGD'>{{cite web|title=ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ|url=http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=DpOT+Lbrdvg=|access-date=2018-12-27|archive-date=2012-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120719140243/http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=DpOT+Lbrdvg=|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | work=The Times of India | title=Ratan Tata is chairman emeritus of Tata Sons | access-date=11 January 2016 | archive-date=11 February 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160211181424/http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-is-chairman-emeritus-of-Tata-Sonsss/articleshow/17671786.cms | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|last1=Masani|first1=Zareer|title=What makes the Tata empire tick?n;|url=https://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|access-date=30 April 2016|work=The Independent (UK)|date=5 February 2015|archive-date=1 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160601162559/http://www.independent.co.uk/news/business/analysis-and-features/what-makes-the-tata-empire-tick-10024897.html|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Indian tycoon Ratan Tata dies aged 86 |url=https://www.bbc.com/news/articles/cjd5835mp4ko |work=[[BBC News]] |date=9 October 2024}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱚᱠ ᱯᱷᱮᱞᱟᱨ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3576156.ece | title=Ratan Tata gets Lifetime Achievement Award | publisher=The Hindu | date=June 27, 2012 | accessdate=June 27, 2012 | archive-date=June 28, 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120628132821/http://www.thehindu.com/news/national/article3576156.ece | url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=LN Mittal, Ratan Tata, Narayana Murthy get Padma Vibhushan|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-26/news/27713021_1_padma-vibhushan-padma-awards-second-highest-civilian-award|accessdate=26 January 2008|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305040002/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-26/news/27713021_1_padma-vibhushan-padma-awards-second-highest-civilian-award|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=Ratan Tata India's most powerful CEO, Mistry debuts at No. 15|url=http://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Ratan-Tata-Indias-most-powerful-CEO-Mistry-debuts-at-No-15/articleshow/13470578.cms|accessdate=25 May 2012}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱑᱙᱔᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱪᱷᱟᱹᱰᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱞᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱵᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱳᱭ ᱥᱟᱦᱟᱭᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱚᱱ ᱯᱟᱲᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱱᱚᱵᱷᱚᱡᱽ ᱵᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ <ref name=telegraphearlylife>{{cite news|title=Ratan Tata rode the tiger economy and now he drives Jaguar|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/personal-view/3556736/Ratan-Tata-rode-the-tiger-economy-and-now-he-drives-Jaguar.html|accessdate=31 March 2012|newspaper=''The Daily Telegraph''|date=30 Match 2008}}</ref>
᱾ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟᱰᱨᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱡᱚᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱞ==
᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭ ᱵᱤ ᱮᱢ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱟᱨ ᱰᱤ ᱴᱟᱴᱟᱣᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱞᱚᱨ ᱥᱚᱯ ᱨᱮ ᱫᱤᱱ ᱢᱚᱡᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱩᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱵᱞᱟᱥᱴ ᱯᱷᱚᱨᱱᱮᱥ ᱮ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱰᱚᱭᱳ ᱮᱱᱰ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠᱥ (ᱱᱮᱞᱠᱚ) ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱥᱚᱢᱚᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱔᱐% ᱭᱮ ᱠᱷᱤᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱒% ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ==
[[File:The President, Smt. Pratibha Devisingh Patil presenting the Padma Vibhushan to Shri Ratan Naval Tata at Civil Investiture-II Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on May 10, 2008.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]], [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱠᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱢ ᱚᱠᱛᱚ]]
ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱱᱛᱚᱨᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱚ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱫᱚ - [[ᱢᱤᱛᱥᱩᱵᱤᱥᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱫᱤ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱨᱩᱯ]], [[ᱡᱮ ᱨᱤ ᱢᱚᱨᱜᱟᱱ ᱪᱮᱡᱽ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱥᱚᱫᱚᱨᱱ ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱨ==
ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱦᱚᱸ ᱵᱴᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, "ᱢᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱧ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟᱹᱧ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱤᱧ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Came-close-to-getting-married-four-times-Ratan-Tata/articleshow/7972929.cms|title=Came close to getting married four times: Ratan Tata |website=The Times of India |date=14 April 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180830144052/https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Came-close-to-getting-married-four-times-Ratan-Tata/articleshow/7972929.cms|archive-date=30 August 2018 |url-status=live}}</ref>
ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱹᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Ratan Tata in critical condition at Mumbai Hospital, says report |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/ratan-tata-in-critical-condition-at-mumbai-hospital-says-report/articleshow/114086264.cms |work=The Times of India |date=9 October 2024}}</ref> ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱨᱤᱪ ᱠᱮᱱᱰᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Ratan Tata, Whose Indian Business Empire Went Global, Dies at 86 |url=https://www.nytimes.com/2024/10/09/business/ratan-tata-dead.html |work=The New York Times |date=9 October 2024}}</ref><ref>{{cite news |title=Ratan Tata no more; Business Titan dead at 86 |url=https://www.deccanherald.com/business/ratan-tata-no-more-business-titan-dead-at-86-3226473 |access-date=9 October 2024 |publisher=Deccan Herald |date=9 October 2024}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ}}
* [http://www.tata.com/aboutus/articles/inside.aspx?artid=uBZjT+/ooH8= Ratan Naval Tata's chairman profile at Tata Group] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517153905/http://www.tata.com/aboutus/articles/inside.aspx?artid=uBZjT+/ooH8= |date=2012-05-17 }}
* [http://www.guardian.co.uk/business/2008/mar/28/automotive.mergersandacquisitions?INTCMP=SRCH Profile] at ''The Guardian''
* [http://investing.businessweek.com/businessweek/research/stocks/people/person.asp?personId=3734075&ticker=TTM:US Ratan Naval Tata] collected news and commentary at ''The Bloomberg Businessweek''
* [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Ratan-Tata Ratan Naval Tata] collected news and commentary at ''The Times of India''
* [http://www.youtube.com/watch?v=qxnHEM0hQrk"Ratan Tata '59: The Cornell Story" YouTube video]
{{DEFAULTSORT:ᱴᱟᱴᱟ, ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱨ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
noc5am89s2qvefnadwz8pke6egq8mkx
ᱜᱩᱨᱠᱟᱱᱣᱟᱞ ᱠᱚᱣᱨ
0
3207
198589
128602
2026-09-30T00:14:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198589
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Officeholder
|image =
|office = Member Punjab Legislative Assembly
|term_start = ᱒᱐᱐᱒
|term_end = ᱒᱐᱐᱗
|predecessor = ᱛᱮᱡ ᱯᱨᱚᱴᱟᱯ ᱥᱤᱸᱜ
|successor = ᱡᱚᱜᱵᱤᱨ ᱥᱤᱸᱜ ᱵᱨᱟᱨ
|constituency = Jalandhar Cantt Assembly Constituency
|office1 =
|primeminister1 =
|term_start1 =
|term_end1 =
|predecessor1 =
|successor1 =
|office2 =
|primeminister2 =
|term_start2 =
|term_end2 =
|predecessor2 =
|successor2 =
|birth_date =
|birth_place =
| occupation = ᱨᱟᱡᱱᱮᱛ
|children =
|party = Indian National Congress(᱒᱐᱐᱒-᱒᱐᱑᱗)<br>Bharatiya Janata Party (᱒᱐᱑᱗-ᱱᱤᱛ)
|alma_mater =
|profession =
| nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱜ]]
|sibling =
|website =
}}
'''ᱜᱩᱨᱠᱟᱱᱣᱟᱞ ᱠᱚᱣᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/punjab/beant-singh-s-daughter-to-quit-as-special-invitee-of-congress-ppcc-capt-amarinder/story-DFfE61sBJMswkCPUof5jnN.html|title=Beant Singh’s daughter to quit as special invitee of Congress|work=hindustantimes.com|accessdate=29 July 2016}}</ref> ᱜᱩᱨᱠᱟᱱᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱼ ᱒᱐᱐᱗ ᱛᱮ ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ ᱠᱮᱸᱴ ᱮᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱠᱚᱱᱥᱴᱤᱴᱣᱮᱱᱥᱭ (Jalandhar Cantt Assembly Constituency) ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ ᱛᱟᱦ.ᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.elections.in/punjab/assembly-constituencies/jalandhar-cantt.html|title=Sitting and previous MLAs from Jalandhar Cantt. Assembly Constituency|work=elections.in|accessdate=29 July 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱦᱟᱨᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱦᱟᱤᱱᱟᱱᱥ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ(Union finance minister) '''ᱟᱨᱩᱱ ᱡᱮᱴᱞᱤ''' ᱟᱨ ᱯᱚᱸᱡᱟᱵ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ BJP ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱸᱱᱴ '''ᱵᱦᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱢᱯᱞᱟ''' ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ BJP ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱯᱷᱚᱛ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>After 1 day in BJP she rejoined Congress Party in the presence of Capt Amrinder Singh President Punjab Congress{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2007/20070330/jal.htm#1|title=Congress leaders keep Gurkanwal guessing|work=tribuneindia.com|accessdate=29 July 2016}}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/chandigarh/ex-cm-beant-singhs-daughter-joins-bjp/articleshow/56554198.cms Ex-CM Beant Singh's daughter joins BJP]</ref><ref>[http://indianexpress.com/elections/punjab-assembly-elections-2017/punjab-polls-former-chief-minister-beant-singhs-daughter-gurkanwal-kaur-joins-bjp-4474561/ Beant Singh’s daughter Gurkanwal Kaur joins BJP]</ref>
== ᱡᱤᱵᱚᱱ ==
ᱜᱩᱨᱠᱟᱱᱣᱟᱞ ᱠᱚᱣᱨ ᱮᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ '''ᱛᱮᱡ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱸᱜ''' ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱡᱟᱵ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ᱼ᱑᱙᱙᱕ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱮ ᱯᱚᱸᱡᱟᱵ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ(Chief Minister) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://electioncommissionindia.co.in/dynasties-in-indian-politics/political-families-of-punjab/62/|title=Political families of Punjab, India|work=electioncommissionindia.co.in/|accessdate=17 July 2016|archive-date=25 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160825211944/http://electioncommissionindia.co.in/dynasties-in-indian-politics/political-families-of-punjab/62/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/beant-singhs-daughter-not-allowed-entry-into-burail-jail/article1881611.ece|title=Beant Singh’s daughter not allowed entry into Burail jail|work=thehindu.com|accessdate=29 July 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://eci.nic.in/archive/se2002/pollupd/ac/states/s19/acnstcand29.htm ᱯᱚᱸᱡᱟᱵ ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱒᱐᱐᱒]
* [http://www.tribuneindia.com/2002/20020227/punjab-mlas.htm ᱒᱐᱐᱒ ᱯᱚᱸᱡᱟᱵ ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱩᱜ]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱤᱠᱤ ᱞᱚᱵᱽᱥ ᱳᱢᱮᱱ ᱒᱐᱑᱙]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱱᱮᱛᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
0z39jmwxiwzwako0o97veic5omsws1s
ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
4684
198608
160216
2026-09-30T01:53:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198608
wikitext
text/x-wiki
[[File:Adilabad District Revenue divisions map.png|thumb|280px|Adilabad District Revenue divisions map]]
'''ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱦᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ (gateway district) ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=division>{{cite news|title=It’s raining mandals in divided Adilabad|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/its-raining-mandals-in-divided-adilabad/article9191125.ece|accessdate=8 October 2016|work=The Hindu|date=6 October 2016|language=en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="profile">{{Cite web|url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf|title=Adilabad district district|website=Official website of Adilabad district|access-date=29 June 2017|archive-date=10 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110192510/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/01-Adilabad.pdf|url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱠᱩᱛᱩᱵᱽ ᱥᱟᱦᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ '''ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ''' ᱫᱚ ''ᱤᱫᱽᱞᱟᱵᱟᱫᱽ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=zXBB1nZYoLIC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|title=Hyderabad State|publisher=}}</ref>
ᱢᱮᱥᱚᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮᱭᱚᱞᱤᱛᱷᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱡᱟᱲ ᱵᱤᱨ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱵᱮᱥᱤᱱ (Godavari basin) ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201974-75%20A%20Review.pdf|title=Indian Archaeology Journal 1974–75|publisher=ASI|access-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508073733/http://asi.nic.in/nmma_reviews/Indian%20Archaeology%201974-75%20A%20Review.pdf|archive-date=8 May 2012|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref> ᱞᱩᱠᱡᱮᱴᱤᱯᱮᱴ (Luxettipet), ᱟᱥᱤᱯᱷᱟᱵᱟᱫᱽ (Asifabad), ᱵᱚᱛᱷ (Boath), ᱵᱷᱮᱭᱱᱥᱟ (Bhainsa) ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞ (Nirmal) ᱮᱢᱟᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱟᱻ (Excavations) ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/06/Adilabad.pdf|title=State Archaeology of Andhra Pradesh|publisher=State Archaeology and Museums of Andhra Pradesh|access-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927035401/http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/06/Adilabad.pdf|archive-date=27 September 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref>
ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱠᱚᱛᱤᱭᱟ ᱵᱚᱝᱥᱚ (Kakatiya dynasty) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱷᱚᱫᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱚᱦᱚᱛ (historical importance) ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱩᱭᱮᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱳᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱺ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱥᱤᱯᱷᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱢᱟᱧᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚ ==
ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱭᱟᱵᱟᱛᱢᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱥᱤᱯᱷᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱧᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱫᱮᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱔᱑᱕᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (km²) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 September 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate= 5 April 2012 |df= }}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱞᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱐᱘,᱙᱗᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ===
ᱠᱷᱟᱱᱟᱯᱩᱨ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱱᱫᱟᱱᱠᱩᱨᱛᱤ<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/tjac-seeks-buddhist-site-at-badankurti-village/article2028441.ece|title=Article about Buddhist Site at Badankurti|publisher=The Hindu}}</ref> ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱟᱜ ᱢᱚᱴᱷ (ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ) ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱸᱭᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤᱡ, ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲ ᱡᱟᱸᱜᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱞᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/06/Adilabad.pdf|title=A.P. Ancient Monuments and Archaeological Sites and Remains Act|publisher=aparchaeologymuseum|access-date=10 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927035401/http://www.aparchaeologymuseum.com/wp-content/uploads/2012/06/Adilabad.pdf|archive-date=27 September 2013|dead-url=yes|df=dmy-all}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
r25kwqw6z2kjh0j4psxbjcq8vllz4q9
ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
4874
198697
158463
2026-09-30T11:11:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198697
wikitext
text/x-wiki
'''ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' (ᱨ ᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱫᱚ '''ᱥᱟᱭᱵᱚᱨᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱮᱱᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ '''ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱩᱨᱟᱞ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱥᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
<ref name="district">{{cite web|title=Rangareddy district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130761931250.Rangareddy.pdf|website=New Districts Formation Portal|publisher=Government of Telangana|accessdate=26 March 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161013221458/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130761931250.Rangareddy.pdf|archivedate=13 October 2016}}</ref><ref>{{cite news|title=Shamshabad to be Ranga Reddy district|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/031016/shamshabad-to-be-ranga-reddy-district.html|accessdate=30 March 2017|work=Deccan Chronicle|date=3 October 2016|language=en}}</ref> ᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱠᱚᱱᱰᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚ ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="new">{{cite news|title=Ranga Reddy district set to shrink|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/ranga-reddy-district-set-to-shrink/article9177909.ece|accessdate=3 October 2016|work=The Hindu|date=3 October 2016|language=en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱞᱜᱚᱱᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱭᱟᱫᱟᱫᱽᱨᱤ, ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱮᱰᱪᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱨᱠᱩᱨᱱᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱚᱦᱵᱩᱵᱽᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱝᱜᱟᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱠᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾<ref name='Statoids'>{{cite web | url = http://www.statoids.com/yin.html | title = Districts of India | accessdate = 2011-10-11 | last = Law | first = Gwillim | date = 2011-09-25 | work = Statoids}}</ref><ref>{{cite web|title=Salient Features of Rangareddy District|url=http://rangareddy.ap.nic.in/|work=Rangareddy District Official Website|publisher=Collectorate Rangareddy District|accessdate=19 December 2012|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120621052353/http://rangareddy.ap.nic.in/|archivedate=21 June 2012|df=}}</ref> ᱚᱥᱚᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ''ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ'' ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱠᱚᱱᱰᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚ ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱠᱚ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱹᱨᱩ ᱡᱚᱠᱷᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚ ==
ᱨᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱗᱕᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name='Reference Annual'>{{cite book | last1 = Srivastava, Dayawanti et al. (ed.) | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Andhra Pradesh: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1111–1112 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref>
ᱜᱟᱱᱫᱤᱯᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱢᱟᱱ ᱥᱚᱜᱚᱨ (Osman Sagar), ᱦᱤᱢᱟᱭᱟᱛᱷ ᱥᱟᱜᱚᱨ (Himayath Sagar) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ / ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱜ ᱠᱚ ᱠᱳᱞ ᱮᱫ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
== ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒,᱔᱔᱖,᱒᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑,᱒᱕᱔,᱑᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑,᱑᱙᱒,᱐᱘᱑ ᱦᱚᱼ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.rangareddy.telangana.gov.in/rangareddy/censusRangareddy.apo |title=Archive copy |access-date=2019-08-19 |archive-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206103531/http://www.rangareddy.telangana.gov.in/rangareddy/censusRangareddy.apo |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ (most backward districts) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=brgf /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ (Backward Regions Grant Fund) ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=8 September 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 September 2011 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate= 5 April 2012 |df= }}</ref>
=== ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ (Assembly constituencies) ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱵᱮᱞᱟ (Chevella), ᱮᱞᱹ ᱵᱤᱹ ᱱᱟᱜᱟᱨ (L. B. Nagar), ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱜᱟᱨ (Rajendranagar), ᱥᱟᱫᱽᱱᱟᱜᱟᱨ, ᱥᱮᱨᱞᱤᱝᱜᱚᱢᱯᱟᱞᱤ (Serlingampally), ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢᱯᱟᱴᱱᱟᱢ (Ibrahimpatnam) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱮᱥᱚᱨᱟᱢ (Maheshwaram) ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
ng7xtvifrs9eurlirtj6ld5j0viywf2
ᱡᱚᱭᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
5286
198636
160330
2026-09-30T05:22:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198636
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱚᱭᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| total_type = Total
| native_name =
| image_map = Jayashankar Bhupalpally in Telangana (India).svg
| map_caption =
| coordinates =
| coor_pinpoint = ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 = 20
| area_total_km2 = 6175
| area_footnotes =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_total = ᱗᱕᱐᱐᱐᱐
| population_footnotes =
| population_urban =
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 =
| demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 =
| leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name = Dr.Vasam Venkateshwarlu
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[Vidhan Sabha]] constituencies
| leader_name2 = Bhupalapalli,Manthani,Mulugu
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| registration_plate = TS–25<ref>{{cite news|title=Telangana New Districts Names 2016 Pdf TS 31 Districts List|url=https://timesalert.com/telangana-new-districts-list/21462/|accessdate=11 October 2016|work=Timesalert.com|date=11 October 2016}}</ref>
| blank_name_sec1 = [[Indian road network|Major highways]]
| blank_info_sec1 = NH363
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| website = {{URL|http://bhoopalapally.telangana.gov.in}}
}}
[[File:Jayashankar District Revenue divisions.png|thumb|280px|Jayashankar District Revenue divisions]]
[[File:Jaya-Shankar.jpg|alt=Bhupalpally Jilla|thumb|District Map of Jayashankar(Bhupalpally)]]
'''ᱡᱚᱭᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Names of 6 new districts changed|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|accessdate=4 November 2016|work=The Hindu|date=22 October 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="district">{{cite web|title=Komaram Bheem Asifabad district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130276325233.Jayashankar.pdf|website=New Districts Formation Portal|accessdate=11 October 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011141212/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130276325233.Jayashankar.pdf|url-status=dead}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱖᱑᱗᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱱᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="stats">{{cite news|last1=Rao|first1=Gollapudi Srinivasa|title=Rs.90 crore for new tourism circuit|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/rs90-crore-for-new-tourism-circuit/article9290184.ece|accessdate=4 November 2016|work=The Hindu|date=1 November 2016|language=en-IN}}</ref> ᱡᱚᱭᱚᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] [[ᱜᱚᱰᱪᱤᱨᱚᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱞᱩᱜᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱟᱢᱠᱚᱱᱰᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱰᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱕᱐᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="stats" />
== ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱞᱩᱜᱩ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (mandal) ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="district" /> ᱰᱨᱹ ᱵᱷᱟᱥᱚᱢ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱮᱥᱚᱨᱞᱩ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/111016/k-chandrasekhar-rao-appoints-collectors-for-new-districts.html|title=K Chandrasekhar Rao appoints collectors for new districts|date=11 October 2016|work=Deccan Chronicle|accessdate=13 October 2016}}</ref>
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱮᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.districtsinfo.com/2017/01/jayashankar-bhupalpalli-district.html|title=Jayashankar Bhupalpalli District revenue divisions and mandals|last=|first=|date=|website=www.districtsinfo.com|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=11 March 2017}}</ref>
{| class="wikitable" style="width:425pt;"
|-
! # !!ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ !! # !!ᱢᱩᱞᱩᱜᱩ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ
|-
| 1 || ᱵᱷᱩᱯᱟᱞᱯᱟᱞᱞᱤ || 1 || ᱮᱴᱩᱨᱩᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ
|-
| 2 || ᱪᱤᱛᱤᱭᱟᱞ || 2 ||ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱟᱣᱯᱮᱴ
|-
| 3 || ᱜᱷᱟᱱᱯᱩᱨ || 3 ||ᱢᱟᱱᱜᱟᱯᱮᱴ
|-
| 4 ||ᱠᱚᱴᱟᱨᱟᱢ || 4 || ᱢᱩᱞᱩᱜᱽ
|-
| 5 || ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱽᱯᱩᱨ || 5 ||ᱛᱟᱰᱣᱟᱹᱭ
|-
| 6 || ᱢᱚᱦᱟ ᱢᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢ || 6 || ᱣᱚᱡᱮᱩᱩ
|-
| 7 || ᱢᱚᱞᱦᱟᱞᱨᱟᱣ [ || 7 || ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱯᱩᱨᱚᱢ
|-
| 8 || ᱢᱳᱜᱩᱞᱚᱯᱚᱞᱞᱤ || 8 || ᱠᱟᱱᱱᱟᱹᱭᱜᱩᱰᱮᱢ
|-
| 9 || ᱯᱚᱞᱤᱢᱮᱞᱟ || 9 || ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱯᱩᱨ
|-
| 10 ||ᱨᱮᱜᱳᱱᱰᱟ || ||
|-
| 11 || ᱛᱮᱠᱩᱢᱟᱛᱞᱟ || ||
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
r0r98qyi9kpyzsd60dcmglt8b8n08af
ᱡᱚᱜᱩᱞᱟᱢᱵᱟ ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
5390
198634
129076
2026-09-30T05:00:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198634
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱡᱚᱜᱩᱞᱟᱢᱵᱟ ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| total_type = Total
| native_name =
| image_map = Jogulamba Gadwal in Telangana (India).svg
| map_caption =
| coordinates =
| coor_pinpoint = ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name2 = ᱑᱒
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ]]
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 =
| area_total_km2 = 2928
| area_footnotes =
| population_as_of = 2011
| population_total = 664971
| population_footnotes =
| population_urban = ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ(85,245)
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics1_info1 = 53.41
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 = 942
| leader_title = [[District collector]]
| leader_name = Sri K. Shashanka, IAS
| leader_title1 = [[Lok Sabha]] constituencies
| leader_name1 = 1
| leader_title2 = [[Vidhan Sabha]] constituencies
| leader_name2 = 2
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| registration_plate = TS–33<ref>{{cite news|title=Telangana New Districts Names 2016 Pdf TS 31 Districts List|url=https://timesalert.com/telangana-new-districts-list/21462/|accessdate=11 October 2016|work=Timesalert.com|date=11 October 2016}}</ref>
| blank_name_sec1 = [[Indian road network|Major highways]]
| blank_info_sec1 = 2
| blank_name_sec2 = Average annual precipitation
| blank_info_sec2 = 2014–15 564.6 mm
| website = {{URL|http://gadwal.telangana.gov.in/}}
}}
[[File:Jogulamba District Revenue division.png|thumb|280px|ᱡᱚᱜᱩᱞᱟᱢᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
'''ᱡᱚᱜᱩᱞᱟᱢᱵᱟ ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Names of 6 new districts changed|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|accessdate=4 November 2016|work=The Hindu|date=22 October 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="district">{{cite web|title=Jogulamba district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130587915244.Jogulambha.pdf|website=New Districts Formation Portal|accessdate=11 October 2016|archive-date=11 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161011224834/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130587915244.Jogulambha.pdf|url-status=dead}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱙᱒᱘ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newdist">{{cite news|title=New districts|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|accessdate=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|date=8 October 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖᱖᱔,᱙᱗᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="newdist" />
== ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ-ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱵᱩᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="district" />
{| class="wikitable"
|-
! # !! ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ
|-
|᱑|| ᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱨ
|-
|᱒|| ᱫᱷᱟᱨᱳᱨ
|-
|᱓|| [[ᱜᱚᱫᱽᱣᱟᱞ]]
|-
|᱔|| ᱜᱷᱟᱴᱛᱩ
|-
|᱕|| ᱤᱻᱡᱟ
|-
|᱖|| ᱤᱛᱤᱠᱟᱭᱟᱞᱟ
|-
|᱗|| ᱠᱟᱞᱳᱨ-ᱛᱷᱤᱢᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚᱫᱽᱫᱤ
|-
|᱘|| ᱢᱟᱞᱫᱟᱠᱟᱞ
|-
|᱙|| ᱢᱟᱱᱚᱯᱟᱫᱽ
|-
|᱑᱐|| ᱨᱟᱡᱚᱞᱤ
|-
|᱑᱑|| ᱩᱱᱫᱟᱵᱷᱮᱞᱤ
|-
|᱑᱒|| ᱣᱟᱰᱰᱮᱯᱟᱞᱤ
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
livivwsavdex1z96bodtd0opy2b5qyd
ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
5417
198616
161405
2026-09-30T02:33:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198616
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| total_type = Total
| native_name =
| image_map = Kumaram Bheem Asifabad in Telangana (India).svg
| map_caption = ᱠᱚᱢᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱬᱚ
| coordinates =
| coor_pinpoint = Komaram Bheem, India
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 = 15
| area_total_km2 = 4300.16
| area_footnotes =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_total = ᱕᱙᱒,᱘᱓᱑
| population_footnotes =
| population_urban =
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 =
| demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 =
| leader_title = [[District collector]]
| leader_name = ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱴᱷᱩ, IAS
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ
| leader_name2 = ᱥᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ (ST)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| registration_plate = TS 20
| blank_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ
| blank_info_sec1 = NH 63<ref>{{cite news|title=Telangana New Districts Names 2016 Pdf TS 31 Districts List|url=https://timesalert.com/telangana-new-districts-list/21462/|accessdate=11 October 2016|work=Timesalert.com|date=11 October 2016}}</ref>
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| website = {{URL|http://asifabad.telangana.gov.in/}}
}}
[[File:Komaram Bheem District Revenue divisions.png|thumb|ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
'''ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ (city) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Names of 6 new districts changed|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|accessdate=4 November 2016|work=The Hindu|date=22 October 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱸᱰ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱚᱶᱟᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱥᱤᱯᱷᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱴᱤᱭᱟ, ᱢᱳᱨᱭᱚ, ᱥᱟᱛᱵᱟᱦᱚᱱ, ᱪᱟᱞᱩᱠᱭᱚ, ᱠᱩᱛᱩᱵᱽ ᱥᱟᱦᱤᱥ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱯᱷ ᱡᱟᱦᱤᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱑᱓ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱔᱑ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱫᱚᱲᱦᱟ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref name="district">{{cite web|title=Komaram Bheem district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf|website=New Districts Formation Portal|accessdate=11 October 2016|archive-date=13 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013221546/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130010480224.Komarambheem.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱜᱚᱸᱰ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱤᱡ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱟ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢᱟᱹᱨᱩ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱾<ref name="history">{{cite news|last1=Singh|first1=S. Harpal|title=Asifabad to become a district again after 75 years|url=http://www.thehindu.com/news/national/telangana/asifabad-to-become-a-district-again-after-75-years/article9200208.ece|accessdate=8 October 2016|work=The Hindu|date=8 October 2016|language=en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱔᱓᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newdist">{{cite news|title=New districts|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|accessdate=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|date=8 October 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱦᱤᱛᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱢᱚᱡᱷᱮ (parallel) ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤᱣᱤ ᱡᱟᱹᱛ [[ᱜᱤᱫᱤ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱥᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱯᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱚᱱ (Cotton) ᱟᱨ [[ᱦᱳᱲᱳ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱙᱒,᱘᱓᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.gloriousindia.com/g/Telangana/Komaram_Bheem_Asifabad]</ref>
== ᱠᱷᱚᱸᱰ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱷᱟᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽᱱᱟᱜᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧᱼᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref name="newdist" /><ref name="mandals">{{cite web|title=Clipping of Andhra Jyothy Telugu Daily – Hyderabad|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/13774805|website=Andhra Jyothy|accessdate=8 October 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009185052/http://epaper.andhrajyothy.com/c/13774805|url-status=dead}}</ref>
=== ᱦᱤᱰᱤᱧ ᱠᱷᱚᱸᱰ (Mandals) ===
{| class="wikitable"
|-
! ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱮᱞ !! ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ !! ᱠᱟᱜᱟᱡᱽᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ
|-
|᱑ || [[ᱣᱟᱱᱠᱤᱰᱤ]] || [[ᱵᱮᱡᱽᱡᱩᱨ]]
|-
|᱒ || ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ || ᱯᱮᱧᱪᱤᱠᱟᱞᱯᱮᱴ
|-
|᱓ || [[ᱡᱟᱹᱭᱱᱳᱨ]] || ᱠᱟᱜᱚᱡᱽᱱᱟᱜᱟᱨ
|-
|᱔ || [[ᱛᱤᱨᱤᱭᱟᱱᱤ]] || [[ᱠᱚᱣᱛᱷᱟᱞᱟ]]
|-
|᱕ || ᱠᱚᱢᱟᱨᱟᱢ ᱵᱷᱤᱢ || ᱪᱤᱱᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱮᱯᱟᱞᱞᱤ
|-
|᱖ || [[ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱨᱤ]] || ᱫᱟᱦᱮᱜᱚᱶ
|-
|᱗ || ᱥᱤᱨᱯᱩᱨ (U) || ᱥᱤᱨᱯᱩᱨ (T)
|-
|᱘ || [[ᱨᱮᱵᱽᱵᱮᱱᱟ]] ||
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
fv1isnz9tcb8grjn61qwm8y6npep0fi
ᱥᱚᱰᱷᱟ
0
5435
198666
103274
2026-09-30T08:22:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198666
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱚᱰᱷᱟ''' ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱤᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱨᱯᱚᱨᱠᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱪᱪᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱞ ᱱᱤᱣᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱟᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱜᱮᱥᱟᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱮᱭᱟᱭᱼᱤᱨᱟᱞ ᱥᱟᱭ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite news |work=The Hindu |title=Marriage mission made easy for Sodha community from Pakistan |first=Smriti Kak |last=Ramachandran |date=24 September 2009 |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/marriage-mission-made-easy-for-sodha-community-from-pakistan/article190536.ece |accessdate=10 September 2014}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱟᱣᱚᱨᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱫᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱪᱚ ᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱨᱟᱛᱮᱠᱚᱴ ᱟᱨ ᱟᱢᱟᱨᱠᱚᱴ ᱨᱤᱭᱟᱥᱚᱛᱮ ᱥᱚᱲᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ (ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ) ᱠᱚ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱱᱩᱠᱩ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱤᱸᱫᱷ ᱯᱨᱟᱸᱛ ᱨᱮ ᱡᱢᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱢᱟᱨ ᱠᱚᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱲᱷᱟ (ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ) ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱨᱟᱛᱮᱠᱚᱴ ᱫᱩᱨᱜᱮ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱯᱚᱨᱢᱟᱱ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱚᱰᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱪᱚᱠᱨᱚᱣᱚᱨᱛᱤ ᱵᱤᱨ ᱣᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱩᱡᱡᱟᱭᱤᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱚ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱣᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱣᱚᱸᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱚᱠᱨᱚᱣᱚᱨᱛᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱧᱩᱨ ᱣᱤᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕ ᱜᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱣᱤᱨ ᱢᱟᱞᱣᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱷᱚᱡᱽ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱡᱚᱜᱽᱫᱮᱣ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱩᱡᱽᱭᱚᱸᱭᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱩᱡᱽᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱱᱟᱜᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱠᱟᱛᱤ ᱣᱟᱸᱠᱚᱞ ᱟᱭᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱡᱟᱜᱽᱫᱮᱣ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱡᱟᱜᱽᱫᱮᱣ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱯᱤᱲᱷᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱦᱚᱲᱫᱮᱣ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱣᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱣᱚᱸᱛ ᱑᱑᱘᱓ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱮᱨᱟᱰᱩ (ᱨᱟᱡᱽᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱩᱨᱟᱦᱚ ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ) ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱣᱚᱛ ᱑᱑᱙᱖ ᱨᱮ ᱵᱚᱦᱟᱲᱨᱟᱣ ᱯᱚᱨᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱤᱛᱟᱝ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱜᱚᱡᱽ ᱮᱱᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱪᱟᱦᱟᱲᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐ ᱠᱚᱥ ᱥᱟᱸᱜᱤᱱ ᱥᱤᱣᱯᱩᱨᱤ ᱱᱟᱢᱟᱠ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱤᱛᱟᱝ (ᱵᱟᱲᱫᱚᱨ ᱥᱤᱣ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱠᱚᱸᱣᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱠᱛᱤ ᱥᱪᱪᱤᱭᱟᱭ ᱟᱭᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱚᱥᱤᱭᱟᱸ, ᱠᱮᱨᱟᱰᱲᱩ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱟ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱥᱟᱸᱠᱷᱞᱟ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱟᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱡᱟᱺᱜᱩᱞᱫᱮᱥ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱤᱡ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱥᱚᱲᱷᱟ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱰᱷᱟ ᱫᱚ ᱣᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱸᱣᱚᱛ ᱑᱒᱙᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱬᱛᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱡᱩᱲᱩ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱛᱮᱠᱚᱴ (ᱠᱮᱞᱟᱥ ᱠᱚᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱨᱚᱛᱟ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱤᱨᱱᱟᱛᱷ ᱟᱜ ᱟᱥᱤᱥ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱨᱟᱛᱛᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱡᱽ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱟᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱷᱟᱨᱯᱟᱨᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱨᱠᱚᱴ ᱟᱜ ᱠᱤᱞᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱦᱟ ᱥᱚᱲᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱠᱩᱸᱣᱟᱨ ᱪᱟᱠᱫᱮᱣ ᱥᱚᱲᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱸᱣᱟᱨ ᱫᱩᱫᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱟᱹᱨ ᱨᱟᱬᱟ ᱢᱟᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱥᱚᱰᱷᱟ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ]] ᱫᱩᱯᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱢᱚᱞᱼ ᱢᱚᱦᱮᱸᱫᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
an6bv3nnn4vcdoxbx2qvebc67uavm0a
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
0
6265
198600
138260
2026-09-30T01:28:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198600
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ
| other_name = ''ᱟᱡᱚᱭᱚᱢᱮᱨᱩ'' <ref>{{cite book|last1=Majumdar|first1=R.C.|title=Volume 5: The Struggle for Empire|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|page=107}}</ref>
| settlement_type = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Prithvi Raj Chauhan (Edited).jpg
| photo2a = Mayo college in a sunny day.jpg
| spacing = 2
| position = center
| color_border = grey
| color = white
| size = 266
| foot_montage = [[Prithviraj Chauhan]] statue in Ajmer, [[Mayo College]]}}
| image_caption =
| pushpin_map = India#India Rajasthan
| coordinates = {{coord|26.4499|N|74.6399|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]]
| founder = [[Ajayaraja I]] or [[Ajayaraja II]]
| named_for = [[Ajayaraja I]] or [[Ajayaraja II]]
| government_type =
| governing_body = Ajmer Development Authority (ADA), Ajmer Municipal corporation (AMC)
| unit_pref = Metric
| elevation_footnotes = 1574.8
| elevation_m = 480
| population_total = 542,321
| population_as_of = 2011
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| population_urban = 5,51,101
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱓᱐᱕᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚ ᱓᱐᱕᱐᱒᱓
| area_code = ᱐᱑᱔᱕, +᱙᱑᱑᱔᱕
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = RJ-01(Ajmer)
RJ-36 (Beawar)
RJ-42 (Kishangarh)
RJ-48 (Kekri)
| blank1_name_sec1 = ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱵᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|www.ajmer.rajasthan.gov.in}}
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]
| demographics1_title2 = ᱟᱧᱪᱚᱞᱤᱠ
| demographics1_info2 = [[ᱢᱟᱨᱣᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱣᱟᱰᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
}}
'''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ "''ᱟᱡᱟᱭᱟᱢᱮᱨᱩ''" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱭ ᱦᱤᱥᱤᱫ==
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱟᱠᱟᱞ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱰ ᱮᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱦᱟᱨᱤ {{convert|55|cm|in|abbr=off}} ᱮ ᱡᱟᱹᱲᱤᱭᱟ ᱾ ᱟᱥᱟᱲ ᱥᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱢᱮ [[ᱡᱩᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ]] ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱦᱩᱨ ᱱᱚᱰᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ {{convert|30|°C|°F|abbr=on}} ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱰᱮ [[ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱫᱚ [[ᱮᱯᱨᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ [[ᱡᱩᱞᱟᱭ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱭᱠᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱭ ᱫᱟᱜ ᱨᱚᱜᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱵᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱱᱚᱜ-ᱟ ᱾ [[ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ]] ᱫᱚ [[ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟ ᱦᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱯ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ {{convert|15|–|18|C|F}} ᱾ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱚᱫᱟ ᱱᱟᱥᱮ ᱜᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱚᱴᱷᱮ ᱵᱟᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱜ-ᱟ ᱾
{{Weather box
|width=auto
|location = Ajmer
|metric first = yes
|single line = yes
|Jan high C = 22.9
|Feb high C = 25.7
|Mar high C = 31.3
|Apr high C = 36.5
|May high C = 39.7
|Jun high C = 38.4
|Jul high C = 33.6
|Aug high C = 31.3
|Sep high C = 32.6
|Oct high C = 33.5
|Nov high C = 29.2
|Dec high C = 24.7
|Jan low C = 7.6
|Feb low C = 10.5
|Mar low C = 16.0
|Apr low C = 22.2
|May low C = 26.8
|Jun low C = 27.5
|Jul low C = 25.6
|Aug low C = 24.4
|Sep low C = 23.7
|Oct low C = 18.0
|Nov low C = 12.3
|Dec low C = 8.4
|rain colour = green
|Jan rain mm = 7.3
|Feb rain mm = 6.0
|Mar rain mm = 5.0
|Apr rain mm = 4.0
|May rain mm = 15.7
|Jun rain mm = 58.1
|Jul rain mm = 181.5
|Aug rain mm = 157.5
|Sep rain mm = 73.0
|Oct rain mm = 13.1
|Nov rain mm = 4.0
|Dec rain mm = 3.8
|source 1 = IMD<ref>{{cite web
|url=http://www.imd.gov.in/doc/climateimp.pdf
|title=Monthly mean maximum and minimum temperature and total rainfall of important cities (PDF)
|accessdate=2013-07-28
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150413020426/http://www.imd.gov.in/doc/climateimp.pdf
|archivedate=2015-04-13
}}</ref>
|date=August 2012}}
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱫᱤᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱨᱟᱵᱚᱲᱤ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟᱜᱚᱰ ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱵᱚᱲᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱯᱚᱛᱷᱚᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱵᱟᱹᱞᱤ ᱚᱛᱮᱛ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱫᱩᱜᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Jahangir Receives Prince Khurram at Ajmer on His Return from the Mewar Campaign.jpg|thumb|upright|left|Jahangir receives Prince Khurram at Ajmer on his return from the Mewar campaign]]
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱚᱭᱢᱮᱨᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://tourism.rajasthan.gov.in/ajmer|title=Ajmer Tourism: Places to Visit in Ajmer - Rajasthan Tourism|website=tourism.rajasthan.gov.in|language=en-IN|access-date=2017-03-10}}</ref>
᱑᱒ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱡᱮ ᱥᱟᱠᱚᱢᱵᱚᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱦᱟᱢᱟ (ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ) ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱟᱡᱚᱭᱚ ᱨᱟᱡᱟ (ruled {{circa|1110}}{{snd}}1135 CE) ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱚ '''ᱟᱡᱚᱭᱢᱮᱨᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾ {{sfn|R. B. Singh|1964|p=87}}
'''ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱱᱫᱷᱚᱠᱚᱥᱟ ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱘ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ [[ᱟᱡᱚᱭᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱑]] ᱟᱡᱚᱭᱚᱢᱮᱨᱩ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟᱹᱞ '''ᱛᱟᱨᱟᱜᱚᱰ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ''' ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱜ-ᱟ ᱾ {{sfn|R. B. Singh|1964|p=87}} ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱹ ᱵᱤᱹ ᱥᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ {{sfn|R. B. Singh|1964|p=88}} ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱚᱭ ᱨᱟᱡᱟ ᱒ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱦᱟᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱚᱢᱵᱚᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ {{sfn|R.B. Singh|1964|pp=131-132}}
== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ==
[[File:Pushkar ghati (LongShot).jpg|thumb|ᱯᱩᱥᱠᱟᱨ ᱥᱚᱝᱜᱷᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱵᱚᱲᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱥᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱭᱮᱜᱼᱟ ]]
===ᱩᱰᱟᱹᱱ===
ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱰ ᱩᱰᱟᱹ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ [[ᱢᱚᱱᱢᱚᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ]] ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="the hindu">{{cite news|title=Focus on connecting small cities by air: Manmohan|url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/focus-on-connecting-small-cities-by-air-manmohan/article5153611.ece|accessdate=2013-10-02|newspaper=The Hindu|date=21 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛ ᱥᱤᱱᱦᱟ]] ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱩᱱᱡᱷᱚᱜᱤᱡ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱵᱚᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱨᱟᱡᱮ]] ᱑᱑ [[ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ]] ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ <ref name="DC">{{cite news|title=Kishangarh airport inauguration ends decade long wait of Ajmer residents: CM Raje|url=http://www.deccanchronicle.com/videos/kishangarh-airport-inauguration-ends-decade-long-wait-of-ajmer-residents-cm-raje.html|accessdate=13 October 2017|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|date=12 October 2017|archive-date=13 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171013123907/http://www.deccanchronicle.com/videos/kishangarh-airport-inauguration-ends-decade-long-wait-of-ajmer-residents-cm-raje.html|url-status=dead}}</ref>
===ᱨᱮᱞ===
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Rajasthan finds favour in railway budget|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rajasthan-finds-favour-in-railway-budget/article718148.ece|accessdate=7 June 2014|work=[[The Hindu]]|date=26 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204220252/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rajasthan-finds-favour-in-railway-budget/article718148.ece|archive-date=4 February 2016|url-status=dead}}</ref> ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* https://en.wikipedia.org/wiki/Ajmer
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱡᱟᱨ]]
efkceo56mmifayum1qa7zgg8z4nfh9w
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ
0
7064
198682
197720
2026-09-30T09:15:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198682
wikitext
text/x-wiki
{{Orphan|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟ''' ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱤᱛ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (state emblem), ᱡᱤᱣᱤᱻᱡᱩᱸᱛᱩ (animal), ᱪᱮᱬᱮ (bird), ᱵᱟᱦᱟ (flower), ᱫᱟᱨᱮ (tree) ᱠᱚ ᱾ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ (state songs) ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ (state mottos) ᱾
==ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
===[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
|ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (Emblem)]] || style="text-align:center;"| ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱢᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱤ]] <br> (''To Our Mother Telugu'')|| style= "text-align center;"| [[File:Telugu Talli Statue.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ ||[[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ (blackbuck)]] (''Antilope cervicapra)'' || style="text-align:center;"| [[File:Bannerghatta blackbuck 01.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ ||[[Rose-ringed parakeet|ᱨᱳᱡ ᱨᱤᱸᱜ ᱯᱟᱨᱟᱠᱤᱴ (Rose ring parakeet)]] (''Psittacula krameri'')<ref name=bnhsenvis>{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds zeitgeist fjaccessdate=25 June 2016}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Rose-ringed Parakeet Psittacula krameri male by Dr. Raju Kasambe DSCN8937 (2).jpg|100x100px]]||
|-
|ᱦᱟᱹᱠᱩ || |ᱢᱩᱨᱮᱞ (''Channa striata'') || style="text-align:center;"| ||https://www.google.com/search?q=murrel&tbm=isch&source=iu&ictx=1&fir=TBDTxlupUIyV8M%253A%252C-2lifppbDZ0P0M%252C%252Fm%252F08sdvm&vet=1&usg=AI4_-kR5QFm8m8CavFKf7-e1XOZ0ki-ejA&sa=X&ved=2ahUKEwjjw8KA_NrlAhWWiXAKHSxSCrgQ_B0wG3oECAYQAw#imgrc=TBDTxlupUIyV8M:
|-
|ᱵᱟᱦᱟ || |ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ (''Jasminum officinale)''<ref name="Andhra Pradesh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Jasminum officinale.JPG|100px]]||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[Azadirachta indica|ᱱᱤᱢ]] (''Azadirachta indica'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Andhra%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=Andhra Pradesh | work=bsienvis.nic.in | accessdate=25 June 2016}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Neem tree leaves.JPG|100px]] ||
|-
|ᱡᱚ || [[Mangifera indica|(Mango)]] [[ᱩᱞ]] (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) ||[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos frontalis|ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] (''Bos frontalis'')<ref name="ap2">{{cite web | url=http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | title=Basic Statistical Figure of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160202101141/http://arunachalpradesh.nic.in/pdf/Basic_Statistical_Report_AP.pdf#page=2 | archivedate=2 February 2016 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kiap">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | title=Symbols of Arunachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ap | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ap">{{cite web | url=http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | title=Symbols of Arunachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150311201209/http://arunachalipr.gov.in/StateBStatistics.htm | archive-date=11 March 2015}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:B4 darjeling para-5 (cropped).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱦᱚᱨᱱ ᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name="ap2" /><ref name="kiap" /><ref name="ap" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[Dipterocarpus macrocarpus|ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers>{{cite web|title = State Trees and Flowers of India|url = http://flowersofindia.net/misc/state_flora.html|website = flowersofindia.net|access-date = 2016-01-27}}</ref><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Arunachal%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%204.3.2014.pdf | title=State Tree of Arunachal Pradesh | accessdate=27 January 2016}}</ref> ||[[File:Bhutan pine foliage.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱟᱥᱟᱢ]]===
{{main|List of Assam state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ (emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱷ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;" |[[File:Seal of Assam.png|100px]] ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ
|
[[ᱳ ᱢᱩᱨ ᱟᱯᱩᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ]] <br> (''O My Endearing Country!'')
|
|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱳᱱᱳᱥᱚᱨ]] (''Rhinoceros unicornis'')<ref name="kias">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | title=Symbols of Assam | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#as | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="as">{{cite web |url = http://asbb.gov.in/ataglance.asp|title = Symbols of Assam|accessdate = 15 October 2013|archive-url = https://web.archive.org/web/20130810000136/http://asbb.gov.in/ataglance.asp|archive-date = 10 August 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Rhinoceros unicornis, Kaziranga (2006).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱰᱚᱠ]] (''Asarcornis scutulata'')<ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:White-winged.wood.duck.arp.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis retusa|ᱯᱷᱚᱠᱥᱴᱮᱞ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Rhynchostylis retusa'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /> || style="text-align:center;"|[[File:Rhynchostylis retusa, West Java.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱦᱚᱞᱚᱸᱜ]] (''Dipterocarpus macrocarpus'')<ref name=flowers /><ref name="kias" /><ref name="as" /><ref name="envis">{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Assam%20State%20Tree_2_12.pdf|title = Assam|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 27 January 2016}}</ref> || style="text-align:center;"| ||
|}
===[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || [[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Bihar.svg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ
|[[ᱜᱚᱩᱨ]] (''Mithun'')<ref>{{cite web|url=http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|title=State animal of Bihar (Gaur) – complete detail – updated|author=|date=|website=natureconservation.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803172708/http://natureconservation.in/state-animal-of-bihar-gaur-complete-detail-updated/|url-status=dead}}</ref> || [[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ
|[[House sparrow|ᱦᱟᱩᱥ ᱥᱯᱭᱟᱨᱳ]] (''Passer domesticus'')<ref>{{Cite news|url=http://www.dnaindia.com/india/report-sparrow-to-become-the-state-bird-of-bihar-1787037|title=Sparrow to become the state bird of Bihar {{!}} Latest News & Updates at Daily News & Analysis|date=2013-01-08|newspaper=dna|language=en-US|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Female in Kolkata I IMG 3787 (cropped).jpg|100px]] ||
|-
|ᱵᱟᱦᱟ
|[[Bauhinia variegata|ᱠᱚᱪᱱᱟᱨ]] (''Phanera variegata'')<ref>{{cite web|url = http://bsienvis.nic.in/State_flower/Bihar%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2010.12.2013.pdf|title = State flower of Bihar|date = |access-date = 16 February 2016|website = |publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|last = |first = }}</ref>
| style="text-align:center;"|[[File:Bauhinia variegata flower.jpg|100px]]
|
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|ᱯᱤᱯᱚᱞ ᱴᱨᱤ]] (Ficus religiosa)<ref>{{Cite web|url=http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|title=Bihar State Symbols|website=www.onlinesaraswati.com|access-date=2019-07-17|archive-date=2018-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180813030546/http://www.onlinesaraswati.com/en/Bihar-Symbols.php|url-status=dead}}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|alt=|100x100px]]||
|}
===[[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||Ashoka lions, ears of rice, lightning, 36 fortresses || style="text-align:center;"|[[File:Chhattisgarh Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bubalus bubalis|ᱵᱤᱨ ᱠᱟᱰᱟ]] (''Bubalus bubalis'')<ref name="kicht">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | title=Symbols of Chhattisgarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cg | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="cht">{{cite web | url=http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | archive-url=https://archive.is/20131015110814/http://cgssdgstage.cgswan.gov.in:8080/about-chhattisgarh | url-status=dead | archive-date=15 October 2013 | title=Symbols of Chhattisgarh | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:BUFFALO159.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Common hill myna|ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Beo-2.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Rhynchostylis gigantea]] <ref name="envis-flower">{{cite web|url=http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3938.aspx|title=State Flowers of India|website=www.bsienvis.nic.in|access-date=2016-02-16}}</ref> ||[[File:Rhynchostylis gigantea.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Shorea robusta|ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kicht" /><ref name="cht" /> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta - Simurali 2011-10-05 050368.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱜᱳᱣᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) ||[[ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखमाप्नुयात् <br> (''May everyone see goodness, may none suffer any pain'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Bos gaurus|ᱜᱚᱩᱨ]] (''Bos gaurus'')<ref name="kigoa">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | title=Symbols of Goa | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#goa | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="goa">{{cite web | url=http://www.goatourism.gov.in/destinations/sanctuaries/160-bondla-wildlife-sanctuary | title=Symbols of Goa | accessdate=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Bison (Gaur) 1 by N. A. Naseer.jpg|100px]]
||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Flame-throated bulbul|ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱩᱞᱵᱩᱞ]] (''Pycnonotus gularis'')<ref name="kigoa"/><ref name="goa"/><ref>{{Cite news|url=http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|title=Ruby-throated yellow bulbul|newspaper=The Goan|access-date=2016-10-15|archive-date=2018-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114224316/http://englishnews.thegoan.net/story.php?id=7105|url-status=dead}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Flame-throated_bulbul.jpg | 100px]] ||
|-
| ᱦᱟᱹᱠᱩ || [[ᱜᱨᱮ ᱢᱭᱩᱞᱮᱴ]]/Shevtto in [[Konkani]] (''Mugil cephalus'')<ref>{{cite web|url=http://www.navhindtimes.in/shevtto-declared-state-fish-as-it-is-extensively-found-throughout-year/|title= Shevtto declared state fish as it is extensively found throughout year |author=|date=|website=www.navhindtimes.in}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190303214620/http://fisheries.goa.gov.in/wp-content/uploads/2016/03/newmullet.pdf |url-status=dead }}</ref> || ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱨᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Plumeria rubra'') || [[File:Fleurs de Frangipanier (Île de la Réunion) (4125134278).jpg|172x172px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Terminalia elliptica|ᱢᱟᱴᱤ]] ''Terminalia crenulata'' || style="text-align:center;"|[[File:Terminalia_elliptica_NP.JPG | 100px]] ||
|-
| State heritage tree || [[Cocos nucifera|ᱱᱤᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] ''Cocos nucifera'' || style="text-align:center;"|[[File:Cocos nucifera.jpg | 100px]] ||
|}
===[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|100px]] ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭ ᱡᱚᱭ ᱜᱚᱨᱚᱵᱷᱤ ᱜᱩᱡᱨᱟᱛ]] <br> (''Victory to Proud Gujarat!'')|| ||"Jai Jai Garavi Gujarat" is a poem written by [[Gujarati language|Gujarati]] poet [[Narmadashankar Dave]], better known as Narmad in 1873.
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ
| [[ᱚᱥᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ]] (''Panthera leo persica'')<ref name=":0">{{Cite news|url=http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|title=State Symbols of India (State Animals, Birds, Flowers and Trees of India) – General Knowledge 2016/2017|date=2016-10-15|newspaper=General Knowledge 2016/2017|language=en-GB|access-date=2016-10-15|archive-date=2017-08-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170807152517/http://generalknowledge.xyz/state-symbols-of-india/|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Gujarat-forgets-state-bird-tree-and-flower/articleshow/29893945.cms|title=Gujarat forgets state bird, tree and flower – Times of India|newspaper=The Times of India|access-date=2016-10-15}}</ref> || [[File:Adult Asiatic Lion.jpg|100px]] ||The Asiatic lion's range is restricted to the [[Gir National Park]] and environs in the Indian state of [[Gujarat]].
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Greater flamingo|ᱜᱨᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱢᱤᱸᱜᱳ]] (''Phoenicopterus roseus'')<ref name="envisave">{{cite web | url=http://bnhsenvis.nic.in/Database/birds_17080.aspx | title=List of Indian state/union territory birds | work=ENVIS Centre On Avian Ecology | accessdate=17 August 2016}}</ref> || style="text-align:center"|[[File:Greater flamingo galapagos.JPG|100x100px]] ||In [[Gujarat]], a state of India, flamingos can be observed at the [[Nal Sarovar Bird Sanctuary]], [[Khijadiya Bird Sanctuary]], [[Kutch Desert Wildlife Sanctuary#Flamingo City|Flamingo City]], and in the [[Thol Bird Sanctuary]]. They remain there during the entire winter season.
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| [[Tagetes|ᱢᱮᱨᱤᱜᱳᱞᱰ]] (''Tagetes'')<ref>{{cite web|url=http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|title=Which is State Flower of Gujarat|author=|date=|website=www.nrigujarati.co.in|access-date=2019-11-27|archive-date=2017-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20171230230339/http://www.nrigujarati.co.in/Topic/3646/1/|url-status=dead}}</ref> || [[File:African Marigold.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ
| style="text-align:center;" align=center colspan=3|Disputed<br/>Various official websites disagree on state tree.<ref name=":1"/><ref name=envis-tree/><ref>{{Cite web |url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx |title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.wiienvis.nic.in/KidsCentre/state_symbols_india_8411.aspx |title=State Symbols of India}}</ref>
|}
===[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || Ashoka lions, lotus, sun rising over water and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:..Haryana Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱚᱠ]] (ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱥᱮᱞᱮᱵᱽ) (''Antilope cervicapra'')<ref name="kihar">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | title=Symbols of Haryana | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#har | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ha">{{cite web | url=http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | title=Symbols of Haryana | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131010075823/http://haryanaforest.gov.in/aboutus/State_Emblems.aspx | archive-date=10 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;" |[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Francolinus francolinus|ᱵᱞᱟᱠ ᱯᱷᱨᱟᱱᱠᱳᱞᱤᱱ]] (''Francolinus francolinus'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Black Francolin.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]] (''Nelumbo nucifera'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus religiosa|Peepal]] [[ᱦᱮᱸᱥᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Ficus religiosa'')<ref name="kihar"/><ref name="ha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus religiosa Bo.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ(emblem) || ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ ᱟᱨ [[Himalayas|ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱵᱩᱨᱩ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Uncia uncia|ᱥᱱᱳ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Uncia uncia'')<ref name="kihp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | title=Symbols of Himachal Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#hp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="hp">{{cite web | url=http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | title=Symbols of Himachal Pradesh | accessdate=15 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130626221807/http://himachal.nic.in/tour/glance.htm | archive-date=26 June 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Uncia uncia.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱣᱮᱥᱴᱮᱨᱱ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan melanocephalus'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:WesternTragopan.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱯᱤᱸᱠ [[ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱚᱱ]] (''Rhododendron campanulatum'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Rhododendron campanulatum AJTJ.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱰᱤᱭᱳᱰᱟᱨ ᱪᱮᱰᱟᱨ]] (''Cedrus deodara'')<ref name="kihp"/><ref name="hp"/> || style="text-align:center;"|[[File:Cedrus deodara Manali 2.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ || [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟᱹᱛᱤ|ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ]] (''Elephas maximus'')<ref name="kijh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | title=Symbols of Jharkhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#jh | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="jh">{{cite web | url=http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | title=Symbols of Jharkhand | accessdate=15 October 2013 | archive-date=27 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130927233112/http://www.jhpolice.gov.in/about-jharkhand | url-status=dead }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱭᱞᱤ (''Eudynamys scolopaceus'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Eudynamys scolopacea - 20080801.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Shorea robusta'')<ref name="kijh"/><ref name="jh"/> || style="text-align:center;"|[[File:Shorea robusta in Chhattisgarh.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱠ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Karnataka emblem.svg|100px]] ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤᱭᱚ ᱛᱚᱱᱩᱡᱟᱛᱮ]]<ref>{{cite web|title = Poem declared 'State song'|url = http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|website = |access-date = 27 January 2016|date = 11 January 2004|work = The Hindu|archive-date = 1 January 2016|archive-url = https://web.archive.org/web/20160101052709/http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|url-status = dead}}</ref> <br> (''Victory to you Mother Karnataka, The Daughter of Mother India!'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || ᱮᱟᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱛᱤ<ref name="karn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=16 February 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ka | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="kar">{{cite web | url=http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | title=A handbook of Karnataka 2010: Chapter 1 Introduction | work=karnataka.gov.in | date=2010 | accessdate=16 February 2016 | page=35 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150106105518/http://www.karnataka.gov.in/gazetteer/HandbookKarnataka2010/Chapter%20I%20Introduction.pdf | archive-date=6 January 2015}}</ref> (''Elephas maximus'') || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Coracias indica'') || style="text-align:center;"| [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ || [[ᱥᱟᱳᱛᱷᱮᱨᱱ ᱵᱟᱰ ᱣᱤᱸᱜ]]<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/karnataka/karnataka-gets-its-own-butterfly/article18470618.ece|title=State gets its own butterfly|last=The|first=Hindu|date=May 17, 2017|work=|access-date=3 March 2018|via=}}</ref> (''Troides minos'') || style="text-align:center;"|[[File:Troides minos 06680.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Nelumbo nucifera|ᱞᱳᱴᱚᱥ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Nelumbo nucifera'') || style="text-align:center;"|[[File:Sacred lotus Nelumbo nucifera.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Santalum album|ᱥᱟᱱᱰᱟᱞ-ᱳᱰ]]<ref name="karn"/><ref name="kar"/> (''Santalum album'') || style="text-align:center;"|[[File:Sandal leaf.jpg|100px]]
|
|}
===[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]===
{{main|List of Kerala state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]<ref>{{cite web|title = KERALA|url = http://www.hubert-herald.nl/BhaKerala.htm|website = www.hubert-herald.nl|access-date = 2016-01-27}}</ref> || align=center|[[File:Emblem of Kerala state Vector.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱟ.ᱛᱤ]] (''Elephas maximus indicus'')<ref name="kike">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | title=Symbols of Kerala | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ke | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="ke">{{cite web | url=http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | title=Kerala Symbols | work=Public Relations Department, Kerala | accessdate=8 March 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304221810/http://www.prd.kerala.gov.in/symbols.htm | archivedate=4 March 2016 | df=dmy-all }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Elephas maximus (Bandipur).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Buceros bicornis|ᱜᱨᱮᱴ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]] (''Buceros bicornis'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Great-Hornbill.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱰ]] (''Etroplus suratensis'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/karimeen-leaps-from-frying-pan-to-state-fish/article506189.ece | title=Karimeen leaps from frying pan to State fish | work=The Hindu | date=9 July 2010 | accessdate=1 March 2016 | author=Basheer, K.}}</ref> || align=center|[[File:Etroplus suratensis.jpg|100px]] || Green chromide was designated state fish by Government of Kerala in 2010.
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Cassia fistula|ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱟ]] (''Cassia fistula'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Konnamaram.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Cocos nucifera|ᱱᱩᱲᱭᱟ. ᱫᱟᱨᱮ]] (''Cocos nucifera'')<ref name="kike"/><ref name="ke"/> || align=center|[[File:Coconut green.JPG|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ
|[[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱷᱟᱲ]]
| align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]]
|Jackfruit was Declared as Official State Fruit of Kerala on 21 March 2018.<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/jackfruit-is-keralas-official-fruit/article23317894.ece|title=Jackfruit is Kerala's official fruit|date=2018-03-22|work=The Hindu|access-date=2018-08-30|others=Special Correspondent|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
|}
===[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, banyan tree, ears of wheat and ears of rice || style="text-align:center;"|[[File:..Madhya Pradesh Flag(INDIA).png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Rucervus duvaucelii|ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ.]]<ref name="kimp">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | title=Symbols of Madya Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mp | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mp">{{cite web|url=http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |title=Symbols of Madya Pradesh |accessdate=18 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019091527/http://www.balaghat.nic.in/images/GOVT/tourist.htm |archivedate=19 October 2013 }}</ref> (''Rucervus duvaucelii'') || style="text-align:center;"|[[File:The barasingha.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ|| [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱰᱟᱭᱤᱥ ᱯᱷᱟᱭᱪᱟᱪᱮᱨ]] (''Terpsiphone paradisi'')<ref name=mpsbb>{{cite web | url=http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | title=State Symbols of MP | publisher=Madhya Pradesh State Biodivesity Board | work=mpsbb.nic.in | accessdate=25 June 2016 | archive-date=25 July 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160725091913/http://www.mpsbb.nic.in/symbol.html | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Terpsiphone paradisi -near Amaya Lake, Dambulla, Sri Lanka-8.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱩ || [[Tor tor|ᱢᱟᱦᱟᱥᱤᱨ]] (''Tor tor'')<ref name=mpsbb/> || align=center|[[File:Tor tor Bhavani.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Lilium candidum|ᱢᱟᱫᱤᱱᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium candidum'')<ref>{{cite web |url = http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title = State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|publisher = ENVIS Centre on Forestry | work=frienvis.nic.in | accessdate = 10 January 2017}}</ref> || [[File:Lilium-longiflorum-001-Zachi-Evenor.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱟᱲᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] <ref>{{cite web |url = http://bsienvis.nic.in/State_trees/Madhya%20Pradesh%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf|title = Madhya Pradesh|publisher = ENVIS Centre on Floral Diversity|accessdate = 16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Acharya Jagadish Chandra Bose Indian Botanic Garden - Howrah 2011-01-08 9797.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[Diya (lamp)|''ᱥᱟᱢᱟᱭ'']] || align=center|[[File:Seal of Maharashtra.svg|100px]]||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) ||प्रतिपच्चंद्रलेखेव वर्धिष्णुर्विश्व वंदिता महाराष्ट्रस्य राज्यस्य मुद्रा भद्राय राजते <br> (''The glory of this Seal of Maharashtra will grow like the first day moon. It will be worshiped by the world and will shine only for the well being of people'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kimh">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | title=Symbols of Maharashtra | work=knowindia.gov.in | accessdate=18 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#mha | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref> (''Ratufa indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Ratufa indica (Bhadra, 2006).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Treron phoenicoptera|ᱥᱟ.ᱜᱣᱟ. ᱯᱟᱨᱣᱟ]]<ref name="kimh"/> (''Treron phoenicoptera'') || align=center|[[File:Yellow-footed Green-Pigeon (Treron phoenicopterus) male-8.jpg|100px]] ||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[Papilio polymnestor|ᱵᱞᱩ ᱢᱩᱨᱢᱩᱱ]] (''Papilio polymnestor'')<ref name="maha-thehindu">{{Cite news|title = Maharashtra gets ‘State butterfly’ |url = http://www.thehindu.com/news/national/other-states/maharashtra-gets-state-butterfly/article7342955.ece|newspaper = The Hindu|date = 2015-06-22|access-date = 2016-01-27|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> || align=center|[[File:Papilio polymnestor by Kadavoor.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Lagerstroemia speciosa|ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱟᱨᱩᱞ]] (''Lagerstroemia speciosa'')<ref>{{cite web | url=http://www.bsienvis.nic.in/State_flower/Maharashtra%20State%20Flower%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title=State Flower of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Jarul.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ (''Mangifera indica'')<ref>{{cite web | url= http://bsienvis.nic.in/State_trees/Maharashtra%20State%20Tree%20-%20Final%20-%2030.1.2014.pdf | title= State Tree of Maharashtra | publisher=ENVIS Centre on Floral Diversity | accessdate=16 February 2016}}</ref> || align=center|[[File:Mango blossoms.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱢᱚᱬᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱥᱟᱱᱜᱟᱭ]] (''Rucervus eldii eldii'')<ref name="kimn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#man | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="mn">{{cite web | url=http://manipurforest.gov.in/ | title=Official website of Forest Department, Government of Manipur, India: | work=manipurforest.gov.in | accessdate=20 January 2014 | archive-date=5 January 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140105082025/http://manipurforest.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:Cervus eldii4.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant|ᱱᱚᱱᱜᱭᱤᱱ]] (''Syrmaticus humiae'')<ref>{{cite web | url=http://www.manenvis.nic.in/Database/Nongin_3355.aspx | title=State Bird: Nongin | work=manenvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱤᱨᱳᱭ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Lilium mackliniae'')<ref name="kimn" /><ref name="mn" /> || align=center|[[File:Lilium mackliniae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱭᱩᱱᱤᱝᱫᱳ (''[[Phoebe hainesiana]]'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Manipur%20State%20Tree%20-%20Final%20-%209.12.2013.pdf | title=State Tree of Manipur | work=bsienvis.nic.in | accessdate=11 June 2016}}</ref> || ||
|}
===[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Meghalaya.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱞᱟᱩᱰᱮᱰ ᱞᱤᱭᱳᱯᱟᱰ]] (''Neofelis nebulosa'')<ref>{{Cite web|url=http://megbiodiversity.nic.in/faunal-biodiversity.html|title=Meghalaya Biodiversity Board {{!}} Faunal Diversity in Meghalaya|website=megbiodiversity.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Clouded leopard.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱤᱥᱱᱤ]] (''Gracula religiosa'')<ref>{{Cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1061117/asp/northeast/story_7011106.asp|title=The Telegraph – Calcutta : Northeast|website=www.telegraphindia.com|access-date=2016-10-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx|title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India|website=www.frienvis.nic.in|access-date=2016-10-15}}</ref> || align=center|[[File:Gracula religiosa robusta-01.JPG|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱞᱮᱰᱤᱡᱽ ᱥᱞᱤᱯᱚᱨ ᱳᱨᱪᱤᱰ]] (''Paphiopedilum insigne'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Paphiopedilum insigne Orchi 01.jpg|100px]]||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱜᱚᱢᱦᱟᱨ]] (''Gmelina arborea'')<ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/State_trees/Meghalaya%20State%20Tree_2_12.pdf | title=State Tree of Meghalaya | accessdate=27 January 2016}}</ref> || align=center|[[File:Gmelina arborea 2.jpg|100px]]||
|}
===[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kimiz">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | title=Symbols of Mizoram | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#miz | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="miz">{{cite web | url=http://mizoram.nic.in/about/glance.htm | title=Symbols of Mizoram | accessdate=22 January 2014}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Mizoram.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱤ]] (''Capricornis thar'') || align=center|[[File:Himalayan Serow Pangolakha Wildlife Sanctuary East Sikkim Sikkim India 13.02.2016.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Mrs. Hume's pheasant]] (''Syrmaticus humiae'') || align=center|[[File:Syrmaticus humiae.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱨᱮᱰ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟ (''[[Renanthera imschootiana]]'')<ref name="envis-flower" /> || align=center|[[File:Renanthera imschootiana 01.jpg|100x100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'') || align=center|[[File:MesuaFerrea IronWood.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kinag">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | title=Symbols of Nagaland | work=knowindia.gov.in | accessdate=20 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#naga | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="nag">{{cite web | url=http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | title=Symbols of Nagaland | accessdate=20 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023015817/http://nagaforest.nic.in/tragopan.htm | url-status=dead }}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ''Unity'' || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ]] || [[File:Mithun.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱟᱭᱤᱛᱷᱼᱥ ᱴᱨᱟᱜᱳᱯᱟᱱ]] (''Tragopan blythii'') || align=center|[[File:Tragopan blythii01.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron arboreum]]'')<ref name="envis-flower" /><ref name=":0" /> || [[File:Manaslu-Circuit Rhododendron.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ
| ᱟᱞᱰᱮᱨ (''[[Alnus nepalensis]]'')<ref name=":0" /><ref name="envis-tree" />|| [[File:Alnus nepalensis.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Warrior and the Horse sculpture from the [[ᱠᱳᱬᱟᱨᱠ ᱢᱩᱫᱽᱨᱤ]]|| [[File:Seal of Odisha.png|100px]]||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱩᱛᱠᱚᱞ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ]] <br> (''I Adore Thee, O Mother Utkala!'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Cervus unicolor|ᱥᱮᱞᱮᱰ]] (''Cervus unicolor'')<ref name="kiod">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=8 November 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#od | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="odisha">{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/dec2005/engpdf/sambar_the_state_animal_of_orissa.pdf | title=Sambar : The State Animal of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=December 2005 | accessdate=8 November 2013 | pages=62 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Sambhar Deer by N A Nazeer.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱞᱚᱨ]]<ref>{{cite web | url=http://odisha.gov.in/e-magazine/Orissareview/apr2005/englishpdf/bluelay.pdf | title=Blue Jay : The State Bird of Orissa | publisher=Orissa Review | work=odisha.gov.in | date=April 2005 | accessdate=7 November 2013 | first=Prafulla Kumar | last=Mohanty}}</ref> (''Coracias benghalensis'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Indian Roller Bandhavgarh.jpg|100px]] ||
|-
| ᱨᱮᱯᱴᱟᱭᱤᱞ || [[ᱛᱟᱭᱟᱱ]] (''Crocodylus porosus'') || [[File:Saltwater crocodile.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ ᱵᱟᱦᱟ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Ficus racemosa|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱤᱜ ᱴᱨᱤ]] (''Ficus racemosa'')<ref name="kiod"/><ref name="odisha"/> || style="text-align:center;"|[[File:Ficus racemosa foliage.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="kipun">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | title=Symbols of Punjab | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pun | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pun">{{cite web | url=http://www.pbforests.gov.in/Pdfs/Wildlife%20introduction%20%20State%20animal%20bird%20tree%20notifications.pdf | title=Symbols of Punjab | accessdate=23 January 2014}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||Ashoka lions, swords and ears of wheat || style="text-align:center;"|[[File:Emblem-Punjab-Protocol-Manual-page98-appendix12.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱞᱟᱠᱵᱚᱠ]] (''Antilope cervicapra'') || style="text-align:center;"|[[File:Antilope cervicapra from velavadar.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱜ ᱡᱩᱱᱛᱩ
|ᱰᱚᱞᱯᱷᱤᱱ (ᱵᱷᱩᱞᱟᱱ)<ref>{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|title=Indus River Dolphin declared Punjab’s State aquatic animal|last=Pioneer|first=The|website=The Pioneer|language=en|access-date=2019-03-30|archive-date=2019-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330143514/https://www.dailypioneer.com/2019/state-editions/indus-river-dolphin-declared-punjab---s-state-aquatic-animal.html|url-status=dead}}</ref>
|
|
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Eastern goshawk|ᱵᱟᱡ]] (''Accipiter gentilis'') || style="text-align:center;"|[[File:Northern Goshawk ad M2.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱜᱞᱟᱰᱤᱭᱳᱞᱚᱥ]] (''Gladiolus grandiflorus'') || style="text-align:center;"| [[File:Sterngladiole (227745793).jpeg|100px]]<ref name=envis-flower/> ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Dalbergia sissoo|ᱥᱤᱥᱟᱢ]] (''Dalbergia sissoo'') || style="text-align:center;"|[[File:Dalbergia sissoo.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol<ref name="raj">{{cite web |url=http://www.rajforest.nic.in/?q=image/tid/13 |title=Symbols of Rajasthan |accessdate=21 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141030120000/http://www.rajforest.nic.in/?q=image%2Ftid%2F13 |archivedate=30 October 2014 |df=dmy-all }}</ref><ref name="kiraj">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | title=Symbols of Rajasthan | work=knowindia.gov.in | accessdate=21 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#raj | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || [[File:Emblem Rajasthan.png|100px]]
||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱪᱷᱩᱱᱠᱟᱨᱟ]] (''Gazella bennettii'') || style="text-align:center;"|[[File:Chinkara.jpg|100px]] ||
|-
| ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱮᱱᱤᱢᱟᱞ || [[ᱰᱨᱳᱢᱮᱰᱟᱨᱤ ᱠᱟᱢᱮᱞ]] (''Camelus dromedarius'') || style="text-align:center;"|[[File:Camelus dromedarius 1.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Ardeotis nigriceps|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱚᱥᱴᱟᱨᱰ]] (''Ardeotis nigriceps'') || style="text-align:center;"|[[File:Sonchiriya.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Tecomella undulata|ᱨᱳᱦᱤᱰᱟ]] (''Tecomella undulata'') || style="text-align:center;"|[[File:Rohida (Tecomella Undulata).jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱠᱷᱤᱡᱩᱨ]] (''Prosopis cineraria'') || style="text-align:center;" |[[File:Khejari (Prosopis cineraria).JPG|100px]] ||
|-
|ᱠᱟᱨᱠᱷᱟᱱᱟ || [[cactaceae|ᱠᱟᱠᱽᱴᱚᱥ]] (cactaceae) || ||
|}
===[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱟᱛᱤᱠ || [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Sikkim.svg|100px]] ||
|-
| ᱠᱟᱛᱷᱟ(motto) || ༄༅།ཁམས་གསུམ་དབང་འདུས <br> (''Conqueror of the three worlds'') || ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱨᱮᱰ ᱯᱚᱱᱰᱟ]] (''Ailurus fulgens'')<ref name="kisik">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | title=States and Union Territories Symbols | work=knowindia.gov.in | accessdate=13 June 2016 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#sik | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="sik">{{cite web | url=http://sikkimtourism.gov.in/Webforms/General/SikkimAtAGlance/FloraFauna.aspx | title=Flora and Fauna | work=sikkimtourism.gov.in | accessdate=13 June 2016}}</ref> || align=center|[[File:RedPandaFullBody.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱵᱞᱚᱰ ᱯᱷᱮᱡᱟᱸᱴ]] (''Ithaginis cruentus'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Blood Pheasant.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱵᱤᱭᱚᱢ (''[[Dendrobium nobile]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Dendrobium nobile - flower view 01.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱨᱳᱰᱳᱰᱮᱱᱰᱨᱳᱱ (''[[Rhododendron niveum]]'')<ref name="kisik"/><ref name="sik"/> || align=center|[[File:Rhododendron niveum AJT Johnsingh P1020212.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]===
{{main|List of Tamil Nadu state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbols<ref name="kitn">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | title=Symbols of Tamil Nadu | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tn | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tn">{{cite web| url=http://www.forests.tn.nic.in/| title=Symbols of Tamil Nadu| accessdate=12 December 2013| url-status=dead| archiveurl=https://web.archive.org/web/20131020195613/http://www.forests.tn.nic.in/| archivedate=20 October 2013| df=dmy-all}}</ref>
! width=100 | Image
! Notes
|-
|ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|100px]] ||
|-
|ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Tamil Nadu)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || align=center|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱤᱨᱤ ᱛᱟᱨ]] (''Nilgiritragus hylocrius'') || align=center|[[File:Niltahr.jpg|100px]] ||
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱮᱢᱮᱨᱞᱟᱰ ᱰᱳᱵᱷ]] (''Chalcophaps indica'') || align=center|[[File:Emerald dove444.jpg|100px]] ||
|-
|ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly)
|[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱭᱮᱢᱳᱱ]] (''Cirrochroa thais'')
|align=center|[[File:Tamil Yeoman (Cirrochroa thais) (22851276940).jpg|alt=Tamil yeoman|thumb|100px]] ||
|-
|ᱵᱟᱦᱟ || [[Gloriosa superba|ᱜᱞᱳᱨᱤᱳᱥᱟ ᱞᱤᱞᱤ]] (''Gloriosa superba'') || align=center|[[File:Gloriosa Superba.jpg|100px]] ||
|-
|ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱛᱟᱞᱮ|ᱛᱟᱞᱮ ᱫᱟᱨᱮ]] (''Borassus flabellifer'') || align=center|[[File:Palm Tamil Nadu.jpg|100px]] ||
|-
|ᱡᱚ || [[ᱜᱷᱟᱱᱴᱟᱲ|ᱠᱷᱟᱱᱴᱟᱲ]] ("Artocarpus heterophyllus") || align=center|[[File:Jackfruit hanging.JPG|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|+
|-
! width="90" | Title
! style="width:300px;" | Symbol
! width="100" | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[ᱡᱚᱭᱚ ᱡᱚᱭᱚ ᱦᱮ ᱛᱮᱞᱮᱸᱜᱟᱱᱟ]] <br> (''Victory to Mother Telangana!'')|| style="text-align:center|[[File:Telangana Talli Statue in Pedda Korpole.png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chital|(Spotted deer) ᱡᱤᱱᱠᱟ]] (''Axis axis'')<ref name="Telangana Symbols">{{Cite web |url=http://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |title=Know India.gov.in – Telangana Symbols |website=Know India .gov.in |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191212202436/https://knowindia.gov.in/national-identity-elements/states-ut-symbol-s-z.php |url-status=dead }}</ref>|| style="text-align:center;" |[[File:Chital or Spotted Deer.JPG|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Coracias indica|(Indian roller) ᱯᱟᱞᱟ ᱯᱟᱛᱟ]] (''Coracias indica'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" | [[File:IndianRoller1.jpg|100px]]||
|-
| ᱦᱟ.ᱠᱤ || ᱠᱚᱨᱟᱢᱤᱱᱳ (''Channa striatus'')<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/murrel-is-state-fish/article8878381.ece | title=Murrel is State fish | work=[[The Hindu]] | date=21 July 2016 | accessdate=17 August 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Senna auriculata|ᱛᱟᱸᱜᱤᱰᱤ]] (''Senna auriculata'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:A Cassia auriculata shrub.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Prosopis cineraria|ᱡᱟᱢᱤ ᱪᱷᱮᱛᱳ]] (''Prosopis cineraria'')<ref name="Telangana Symbols" /> || style="text-align:center;" |[[File:Prosopis cineraria - Khejri.jpg|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ|| ᱩᱞ (''Mangifera indica''){{Citation needed|date = January 2016}} || style="text-align:center;" | [[File:Mangifera indica (Manguier 4).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! width=300 | Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Tripura.svg|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱯᱷᱟᱭᱨᱮᱥ ᱞᱤᱯᱷ ᱦᱟ.ᱬᱩ]] (''Trachypithecus phayrei'')<ref name="kitri">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | title=Symbols of Triputa | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#tri | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="tri">{{cite web | url=http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | title=Symbols of Tripura | accessdate=22 January 2014 | archive-date=23 October 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131023014445/http://tcm.bsf.gov.in/introduction.htm | url-status=dead }}</ref><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Phayre's Langur, Trachypithecus phayrei in Phu Khieo Wildlife Sanctuary (21134240148).jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Ducula aenea'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:DuculaAenea.JPG|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱳᱡᱽ ᱪᱷᱮᱥᱴᱱᱚᱴ (''[[Mesua ferrea]]'')<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Flowers of Mesua ferrea Kaziranga TR AJTJ P1010329.JPG|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱜᱟᱨ-ᱳᱰ]]<ref name="kitri"/><ref name="tri"/><ref name=frienvis/> || align=center|[[File:Gardenology.org-IMG 8103 qsbg11mar.jpg|100px]] ||
|-
| ᱡᱚ || ᱠᱭᱩᱭᱤᱱ ᱯᱟᱭᱱᱟᱯᱳᱞ (''[[Ananas comosus]]'')<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-declares-queen-pineapple-as-tripuras-state-fruit/articleshow/64512923.cms|title=President declares queen pineapple as Tripura's 'State Fruit' - Times of India|publisher=}}</ref> || [[File:Pineapple and cross section.jpg|100px]]
||
|}
===[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]===
<!--- please expand from http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 --->
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title !! style="width:300px;"| Symbol !! width=100 | Image !! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Uttar Pradesh.png|100px]] ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱵᱟᱨᱟᱥᱤᱸᱜᱷᱟ]] (''Rucervus duvaucelii'')<ref name="kiup">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | title=Symbols of Uttar Pradesh | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#up | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="up">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | title=Symbols of Uttar Pradesh | accessdate=22 January 2014 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=8 | url-status=dead }}</ref> || align=center|[[File:The barasingha.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱥᱟᱨᱥᱚᱥ ᱠᱨᱮᱱ]] (''Grus antigone'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Grus antigone Luc viatour.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱢᱩᱨᱩᱫ ᱫᱟᱨᱮ|ᱢᱩᱨᱩᱫ]] (''Butea monosperma'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Saraca asoca|ᱚᱥᱳᱠ]] (''Saraca asoca'')<ref name="kiup"/><ref name="up"/> || align=center|[[File:Sita-Ashok (Saraca asoca) flowers in Kolkata W IMG 4146.jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]===
{{main|List of Uttarakhand state symbols}}
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||[[ᱩᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]]|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ ||[[ᱤᱛᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱮᱵ&ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱢᱟᱛᱨᱤ-ᱵᱷᱩᱢᱤ]] <br> (''Uttarakhand, Land of the Gods, O Motherland!'')|| style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱟᱞᱯᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱥᱠ ᱰᱤᱭᱚᱨ]] (''Moschus chrysogaster'')<ref name="kiuk">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | title=Symbols of Uttrakhand | work=knowindia.gov.in | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#uk | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="uk">{{cite web | url=http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | title=Symbols of Uttarakhand | accessdate=22 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20130715112114/http://www.gmvnl.com/newgmvn/facts/ | archivedate=15 July 2013 | df=dmy-all }}</ref> || align=center| [[File:Moschus chrysogaster.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱳᱱᱟᱞ]] (''Lophophorus impejanus'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center| [[File:Himalayan Monal, Male (28466143101).jpg|100px]] ||
|-
| ᱯᱚᱨᱡᱟᱯᱚᱛᱤ(butterfly) || [[ᱣᱮᱥᱴ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱯᱤᱠᱚᱠ]]<ref>{{cite web |url=http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |title=Archived copy |accessdate=2017-01-07 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108094143/http://www.devalsari.org/images/Photo-Gallery/Common-Peacock-Male-Papilio-Bianor-Polyctor.jpg |archivedate=8 January 2017 |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |title=Archived copy |accessdate=2017-01-09 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170102220838/http://www.hindustantimes.com/dehradun/uttarakhand-to-declare-common-peacock-as-state-butterfly/story-FxHJdVUk9fcVsmPqTvXq1M.html |archivedate=2 January 2017 |df=dmy-all }}</ref> (''Papilio bianor polyctor'') || align="center" |[[File:Davidraju Common peacock-shillong.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱵᱨᱚᱢᱦᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ]] (''Saussurea obvallata'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Brahmakamal Kaluvinayak Chamoli Uttarakhand 2014-08-23.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱵᱩᱨᱟᱱᱥ]] (''Rhododendron arboreum'')<ref name="kiuk"/><ref name="uk"/> || align=center|[[File:Rhododendron in full bloom! (8620051426).jpg|100px]] ||
|}
===[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbols
! width=100 | Image
! Notes
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"| ||
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ
| [[ᱯᱷᱤᱥᱤᱸᱜ ᱠᱮᱴ]]<ref name="kiwb">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | title=Symbols of West Bengal | work=knowindia.gov.in | accessdate=12 December 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#wb | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="wb">{{cite web | url=http://www.pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | title=Symbols of West Bengal | accessdate=12 December 2013 | archive-date=14 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130814162731/http://pbb.gov.in/publications/COP-11%20EXHIBITION%20REPORT.pdf#page=10 | url-status=dead }}</ref> (''Prionailurus viverrinus'')<ref name="wiisymbols">{{cite web|url=http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20070615001645/http://www.wii.gov.in/nwdc/state_animals_tree_flowers.pdf|url-status=dead|archive-date=15 June 2007|format=PDF|title=State animals, birds, trees and flowers|publisher=Wildlife Institute of India|accessdate=5 March 2012|df=dmy-all}}</ref> || align=center|[[File:Fishing Cat Pessac zoo.jpg|100px]] ||
|-
| ᱪᱮᱬᱮ
| [[ᱯᱩᱸᱰ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱤᱸᱜ ᱯᱷᱤᱥᱚᱨ]]<ref name="kiwb"/><ref name="wb"/> (''Halcyon smyrnensis'') || align=center|[[File:White-throated kingfisher BNC.jpg|100px]] ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ
| [[ᱧᱤᱫᱟ. ᱵᱟᱦᱟᱜ ᱡᱚᱥᱢᱤᱱ]] (''Nyctanthes arbor-tristis'')<ref name="wiisymbols"/> || align=center|[[File:Flower & flower buds I IMG 2257.jpg|100px]] ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ
| [[Alstonia scholaris|ᱪᱷᱟᱛᱤᱢ ᱴᱨᱤ]] (''Alstonia scholaris'')<ref name="wiisymbols"/><ref>{{cite web | url=http://bsienvis.nic.in/writereaddata/State%20Tree%20of%20West%20Bengal%20-%2011_8_13.pdf | title=West Bengal | publisher=bsienvis.nic.in | accessdate=13 June 2016}}</ref>|| align=center|[[File:Alstonia scholaris.jpg|100px]] ||
|}
==ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ==
===[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ ||ᱚᱥᱳᱠ ᱞᱟᱭᱚᱱ,ᱢᱳᱸᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ || style="text-align:center;"|[[:File:Seal of Andaman and Nicobar Islands.png|Link to image]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱰᱩᱜᱳᱸᱜ]] sea cow <ref name="kia&n">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | title=Symbols of Andaman & Nicobar | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#an | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="a&n">{{cite web|url=http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |title=Symbols of Andaman & Nicobar |accessdate=15 October 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150106082436/http://www.and.nic.in/andaman/birds.php |archivedate=6 January 2015 }}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Manatee.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱳᱰ ᱯᱟᱨᱣᱟ]] (''Columba palumboides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:ColumbaPalumboides.jpg|100px]]
|-
|ᱵᱟᱦᱟ
|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱭᱢᱟ (''Lagerstroemia hypoleuca'')<ref name="envis-flower" /> || style="text-align:center;"|[[File:Phalaenopsis speciosa 1.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱨᱮᱰ ᱳᱰ]] (''Pterocarpus dalbergioides'')<ref name="kia&n"/><ref name="a&n"/> || style="text-align:center;"|[[File:Andaman padauk 02.JPG|100px]]
|}
===[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱳᱯᱮᱱ ᱦᱮᱸᱰ ᱢᱳᱱᱳᱢᱮᱸᱴ]] || align=center|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱢᱚᱱᱜᱳᱡ]]<ref name="kichd">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | title=Symbols of Chandigarh | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#cng | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="chd">{{cite web | url=http://chandigarh.nic.in/pdf%5Cforest-state-abft.pdf | title=Symbols of Chandigarh | accessdate=15 October 2013 | archive-date=16 September 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130916193208/http://chandigarh.nic.in/pdf/forest-state-abft.pdf | url-status=dead }}</ref> (''Herpestes edwardsii'') || style="text-align:center;"|[[File:Herpestes edwardsii at Hyderaba.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Ocyceros birostris'')|| style="text-align:center;"|[[File:Indian Grey Hornbill I IMG 4051.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Butea monosperma|ᱰᱷᱟᱠ ᱵᱟᱦᱟ]]<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''Butea monosperma'') || style="text-align:center;"|[[File:STS 001 Butea monosperma.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ᱩᱞ ᱫᱟᱨᱮ<ref name="kichd"/><ref name="chd"/> (''mangifera indica'') || style="text-align:center;"|[[File:Jacaranda mimosifolia 3707.jpg|100px]]
|}
===[[ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱳ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
| '''Title'''
| '''Symbol'''
| '''Image'''
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Dadra and Nagar Haveli.svg|100px]]
|-
|ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" || style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/>
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/>
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/>
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/>
|}
===[[ᱰᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱭᱳ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
| '''Title'''
| '''Symbol'''
| '''Image'''
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Daman and Diu.svg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-animal/>
|-
|ᱪᱮᱬᱮ || colspan="2" colspan="3" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-bird/>
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-flower/>
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || colspan="2" style="text-align:center;"| Not designated<ref name=envis-tree/>
|}
===[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of the National Capital Territory of Delhi.svg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱱᱤᱞᱜᱟᱹᱭ]]<ref name=frienvis>{{cite web | url=http://www.frienvis.nic.in/KidsCentre/State-Animals-Birds-Trees-Flowers-of-India_1500.aspx | title=State Animals, Birds, Trees and Flowers of India | work=ENVIS Centre on Forestry | date=2 July 2015 | accessdate=8 March 2016}}</ref> (''Boselaphus tragocamelus'') || style="text-align:center;"|[[File:Boselaphus tragocamelus1.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱜᱷᱟᱲᱣᱟ]] (''Passer domesticus'')<ref name="kidel">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | title=Symbols of Delhi | work=knowindia.gov.in | accessdate=15 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#del | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="del">{{Cite web |url=http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |title=Symbols of Delhi |page=1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131015220751/http://www.delhi.gov.in/wps/wcm/connect/4aa5da804bef731ead75efa074822b2a/Notification+on+Sparrows.PDF?MOD=AJPERES&lmod=-2143418103 |website=delhi.gov.in |archive-date=15 October 2013 |url-status=dead |access-date=15 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:House Sparrow (Passer domesticus)- Male in Kolkata I IMG 5904.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱟᱞᱯᱷᱟᱞᱯᱷᱟ]] <ref name=envis-flower/> || align=center|[[File:Luzerne-600.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Delonix regia|ᱯᱷᱟᱢᱵᱳᱭᱟᱸᱴ]] (''Delonix regia'') <ref name=envis-tree>{{cite web|title = State Trees of India|url = http://www.bsienvis.nic.in/KidsCentre/BSI_3937.aspx|access-date = 16 February 2016|date = 26 April 2017|work = ENVIS Centre on Floral Diversity}}</ref> || align=center|[[File:Royal Ponciana.jpg|100px]]
|}
===[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱡᱟᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ]]===
The symbols of the union territory of Jammu and Kashmir are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in">{{Cite web |url=https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191007162255/https://www.thedispatch.in/post-article-370-jammu-and-kashmir-ladakh-to-get-new-state-bird-animal-after-oct-31/ |url-status=dead }}</ref>
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱡᱚᱢᱩ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|[[File:Seal of Jammu and Kashmir color.png|100px]] <ref>{{Cite web |url=https://jammukashmir.nic.in/ |title=Archive copy |access-date=2019-11-27 |archive-date=2019-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191110144359/https://jammukashmir.nic.in/ |url-status=dead }}</ref>
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱥᱴᱟᱜ]] (''Cervus elaphus hanglu'') || align=center|[[File:Cervus cashmeerianus Smit.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' ||
|}
===[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]===
The symbols of the union territory of Ladakh are to be determined after the territory officially comes into existence on 31 October 2019.<ref name="thedispatch.in"/>
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱚᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File: Seal of Ladakh.png|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱭᱟᱠ]] (''Bos grunniens'') || style="text-align:center;"|[[File:Bos grunniens at Yundrok Yumtso Lake.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱦᱚᱴᱚᱜ ᱠᱚᱸᱜ]] (''Grus nigricollis'') <ref>https://hillpost.in/2019/10/jammu-kashmir-ladakh-and-the-crane/112723/</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Stavenn Grus nigricollis 00.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || ''To be determined'' ||
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || ''To be determined'' ||
|}
===[[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || [[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || align=center|
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[Chaetodon falcula|ᱵᱚᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱟᱭ ᱯᱷᱳᱥ]] (''Chaetodon falcula'')<ref name="kilak">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | title=Symbols of Lakshadweep | work=knowindia.gov.in | accessdate=17 October 2013 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#ld | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="lk">{{cite web | url=http://lakshadweep.nic.in/lakkeyindicators07.pdf#page=3 | page=1 | title=Symbols of Laksdweep | accessdate=17 October 2013}}</ref> || style="text-align:center;"|[[File:Bep chaetodon falcula.jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[Anous stolidus|ᱱᱳᱰᱤ ᱴᱮᱨᱱ]] (''Anous stolidus'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Anous stolidus by Gregg Yan 01.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[ᱥᱴᱨᱳᱵᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱮᱥ ᱠᱩᱱᱴᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]] || align=center|[[File:Strobilanthes kunthianus Kurinji Flowers.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[Artocarpus incisa|ᱵᱨᱮᱰ ᱯᱨᱩᱴ]] (''Artocarpus incisa'')<ref name="kilak" /><ref name="lk" /> || align=center|[[File:Breadfruit Tree.jpg|100px]]
|}
===[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]===
{| class="wikitable" style="width: 100%;"
|-
! width=90 | Title
! style="width:300px;"| Symbol
! width=100 | Image
|-
|| ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ || Uses the [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱛᱤᱠ]] || style="text-align:center;"|[[File:Seal of Puducherry.svg|100px]]
|-
| ᱥᱮᱨᱮᱧ || [[Tamil Thai Valthu (Puducherry)|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱷᱟᱭᱤ ᱵᱷᱟᱞᱛᱷᱩ]] <br> (''Invocation to Tamil Mother'') || style="text-align:center;"|[[File:Tamil Mother.jpg|100px]]
|-
| ᱡᱩᱱᱛᱩ || [[ᱛᱩᱲ]]<ref name="kipond">{{cite web | url=http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | title=Symbols of Pondicherry | work=knowindia.gov.in | accessdate=23 January 2014 | url-status=dead | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16#pudu | archivedate=12 November 2013 | df=dmy-all }}</ref><ref name="pond">{{cite web | url=http://forest.puducherry.gov.in/ | title=Symbols of Pondicherry | accessdate=23 January 2014 | archive-date=20 February 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180220121615/http://forest.puducherry.gov.in/ | url-status=dead }}</ref> (''Funambulus palmarum'') || align=center|[[File:Funambulus palmarum (Bengaluru).jpg|100px]]
|-
| ᱪᱮᱬᱮ || [[ᱠᱩᱭᱞᱤ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Eudynamys scolopaceus'') || align=center|[[File:Asian koel.jpg|100px]]
|-
| ᱵᱟᱦᱟ || [[Couroupita guianensis|ᱠᱟᱱᱳᱱᱵᱚᱞ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Couroupita guianensis'') || align=center|[[File:Lingam Flower.jpg|100px]]
|-
| ᱫᱟᱨᱮ || [[ᱥᱤᱡᱟᱹ]]<ref name="kipond" /><ref name="pond" /> (''Aegle marmelos'') || align=center|[[File:Bael (Aegle marmelos) tree at Narendrapur W IMG 4116.jpg|100px]]
|}
==ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ==
* [[National symbols of India]]
* [[List of Indian state flags]]
* [[List of Indian state emblems]]
* [[List of Indian state songs]]
* [[List of Indian state animals]]
* [[List of Indian state birds]]
* [[List of Indian state flowers]]
* [[List of Indian state trees]]
==ᱵᱟᱦᱚᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols]
==ᱠᱷᱚᱡ ᱠᱟᱱᱟ==
{{Reflist|30em}}
*102-Journal de Kanpur Vol-3/ year 2018
*GSV Journalism Research Center.India.Kanpur
====ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ====
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 Knowindia.gov.in: States and Union Territories Symbols]
{{Symbols of Indian states}}
{{DEFAULTSORT:Symbols of Indian states and territories}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:Lists of Indian state symbols|India national symbols]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱟᱨᱮ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ]]
r4h7fah82r9st2nty4ooq74zmt6sird
ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵ
0
7642
198581
191538
2026-09-29T23:12:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198581
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱥᱚᱪᱫᱮᱵ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱖) ᱫᱚ ᱡᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ [[ᱪᱮᱥ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ(ᱤ.ᱢ.) ᱟᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ(ᱣ.ᱜ.ᱢ.) ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ]] ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱬᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ, ᱚᱱᱡᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱝᱴᱫᱚᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱤᱱ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟᱛ ᱾ ᱜᱤᱫᱨᱟ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱠ.ᱪ. ᱡᱳᱥᱤ ᱠᱳᱪ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name="chessdom1">{{cite web|url=http://www.chessdom.com/tania-sachdev-joins-the-chessdom-commentators-team/ |title=Tania Sachdev joins the Chessdom commentators team |publisher=Chessdom |date=2013-11-06 |accessdate=2013-11-20}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Young champions are back|url=http://www.thehindu.com/2000/04/04/stories/0704020b.htm|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=28 January 2016|date=2000-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225062410/https://www.thehindu.com/2000/04/04/stories/0704020b.htm|archive-date=2018-12-25|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ [[World Youth Chess Championship|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://old.chess.gr/tourn/1998/wrld_u18/index.html World Championship in U18 categories. 25/10-7/11/1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044010/http://old.chess.gr/tourn/1998/wrld_u18/index.html |date=2016-03-04 }}. ''chess.gr''. Retrieved 28 January 2016.</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱣᱤᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾.<ref>{{cite web|title=25th Asian Juniors 2002, Sri Lanka|url=http://asianjuniors02.tripod.com/main/id3.html|publisher=Tripod|accessdate=7 November 2015|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225062400/http://asianjuniors02.tripod.com/main/id3.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱚ==
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[Indian Chess Championship|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱨᱟᱭᱢᱚᱨ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱙ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱨᱟᱩᱱᱰ ᱨᱮ 6½ ᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>[http://chess-results.com/tnr7855.aspx?lan=1&art=1&flag=30&wi=821 12th Asian Women Indevidual (sic) Chess Championship] Chess-Results</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ, ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱮᱭᱠᱡᱟᱵᱷᱤᱠ ᱳᱯᱮᱱ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web|url=https://en.chessbase.com/post/indian-success-in-iceland|title=Indian success in Iceland|last=Ramirez|first=Alejandro|authorlink=Alejandro Ramírez (chess player)|date=2016-03-20|publisher=[[ChessBase]]|language=en|access-date=2016-08-31}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/chess/Abhijeet-wins-Reykjavik-Open-Tania-makes-Grandmaster-norm/articleshow/51441690.cms|title=Abhijeet wins Reykjavik Open; Tania makes Grandmaster norm|date=2016-03-17|newspaper=[[The Times of India]]|access-date=2016-08-31}}</ref> ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱩᱛᱟᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ [[Commonwealth of Nations|ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱴᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.dailynews.lk/?q=2016/08/19/sports/90797|title=Gupta and Sachdev overall champions of Commonwealth Open Chess|date=2016-08-19|newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|access-date=2016-08-31}}</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ [[ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱒᱐᱐᱙,᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱤᱢ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]],᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]],[[᱒᱐᱐᱖ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱮᱢᱥ]],[[Chess at the 2009 Asian Indoor Games|᱒᱐᱐᱙ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱜᱮᱢᱥ]] ᱠᱚᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱟᱶᱴᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[40th Chess Olympiad|᱒᱐᱑᱒ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ(᱒᱐᱐᱘,᱒᱐᱐᱙,᱒᱐᱑᱒,᱒᱐᱑᱔ ᱠᱚᱨᱮ) ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱮᱠᱞᱟ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱩᱯᱟ. ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱠᱚᱸᱥᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://www.olimpbase.org/playersw/bltbfbze.html Sachdev Tania] team chess record at Olimpbase.org</ref>
ᱛᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱤᱫ DVD [[ᱪᱮᱥ ᱵᱮᱥ]] ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱬᱴᱱ [[World Chess Championship 2013|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱢᱮᱪ]] ᱨᱮ [[ᱢᱟᱜᱱᱚᱤ ᱠᱟᱨᱞᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ and [[ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱱᱚᱱᱫ]] ᱥᱟᱝ ᱠᱟᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=https://en.chessbase.com/post/improve-your-chess-with-tania-sachdev|title=Improve Your Chess With Tania Sachdev|last=Shah|first=Sagar|date=2014-07-04|publisher=Chessbase Chess News|accessdate=5 September 2016}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.365chess.com/players/Sachdev_Tania Tania Sachdev] chess games at 365Chess.com
*[http://interviews.chessdom.com/tania-sachdev Interview with Tania Sachdev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190211164702/http://interviews.chessdom.com/tania-sachdev |date=2019-02-11 }} by Chessdom
*[http://www.alinalami.com/2011/01/interview-with_29.html Interview with Tania Sachdev (2011)]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} by [[Alina l'Ami]]
*[http://southasianoutlook.com/issues/2007/may/faces_tania.html Interview with Tania Sachdev (2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160404130752/http://southasianoutlook.com/issues/2007/may/faces_tania.html |date=2016-04-04 }} by South Asian Outlook
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Sachdev, Tania}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ]]
jjxioae9j77vmya1rp1bynih3dxduww
ᱥᱩᱵᱟᱨᱚᱢᱚᱬ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ
0
7647
198689
181211
2026-09-30T10:04:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198689
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox chess player
|name = ᱥᱩᱵᱟᱨᱚᱢᱚᱬ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ
|image = Vijayalakshmi,Subbaraman 2018 Karlsruhe.jpg
|country = {{IND}}
|birth_date = ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱙
|birth_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ|ᱢᱟᱫᱨᱟᱥ]]
|death_date =
|death_place =
|title = [[ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ]]<br> [[ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱩᱭᱤᱡ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ]]
|worldchampion =
|womensworldchampion =
|rating =
|peakrating = ᱒᱔᱘᱕ <small>(ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕)</small>
|FideID = ᱕᱐᱐᱔᱐᱙᱘
}}
{{Indian name|ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ|Sᱥᱩᱵᱟᱨᱚᱢᱚᱬ}}
'''ᱥᱩᱵᱟᱨᱚᱢᱚᱬ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱗᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]ᱤᱭᱚ [[ᱪᱮᱥ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ, ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱩᱭᱤᱡ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱞᱟᱠᱟᱛᱮ [[ᱯ.ᱤ.ᱰ.ᱤ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ]] ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|author=Sagar Shah|title=Vijayalakshmi, India’s first WGM|url=http://en.chessbase.com/post/vijayalakshmi-india-s-first-wgm|publisher=ChessBase|accessdate=6 November 2015|date=2015-03-25}}</ref> [[ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱫᱨᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱤᱭ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱡᱷᱟ]] ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱟᱨᱚᱢᱚᱬ ᱢᱤᱱᱟᱠᱷᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱱᱟᱠᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱮᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱥ. ᱵᱷᱟᱱᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>D.K. Bharadwaj (2003-05-13). [http://pib.nic.in/feature/feyr2003/fmay2003/f130520031.html "A big boom in the brain game"]. Press Information Bureau, Government of India.</ref>
== ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[Mikhail Tal|ᱛᱟᱞ]] ᱥᱟᱝ ᱾ ᱑᱙᱘᱘,᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱩᱭᱟᱱ ᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱙᱕ [[ᱢᱟᱫᱨᱟᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱳᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱠᱮᱸᱰ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱮᱨᱟᱱ]],᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱳᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Commonwealth Chess Championship|ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱢᱚᱱ ᱣᱮᱞᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.ᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱟ ᱾ <ref>{{cite web|last1=Crowther|first1=Mark|title=TWIC 442: Commonwealth Chess Championships|url=http://theweekinchess.com/html/twic442.html#8|publisher=The Week in Chess|accessdate=22 February 2016|date=2003-04-28}}</ref> ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ [[Indian Chess Championship|ᱛᱤᱨᱞᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱥ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ]] ᱑᱙᱙᱕(ᱢᱟᱫᱨᱟᱥ),᱑᱙᱙᱖(ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ),᱑᱙᱙᱙([[ᱠᱳᱡᱷᱤᱠᱳᱰᱮ]]),᱒000 (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ), ᱒00᱑ ([[ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]) ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ([[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]]) ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱯᱟᱷᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱛᱟᱱᱵᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ [[34th ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ]] ᱨᱮ board 1 ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱞᱮᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱞᱤᱳᱱᱟᱨᱰ ᱰᱤ ᱵᱳᱱᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ[[ᱠᱩᱴᱨᱳ]],ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱱ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱸᱴ [[ᱯ.ᱤ.ᱰ.ᱤ.]] ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|author1=Arvind Aaron|title=Steering women's chess to the fast lane|url=http://www.thehindu.com/2000/07/29/stories/0729020i.htm|publisher=The Hindu|accessdate=22 February 2016|date=2000-07-29}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱪᱮᱥ ᱚᱞᱚᱢᱯᱮᱭᱟᱰ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱫᱮᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱤᱟ]] ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱨᱳ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱭᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱸᱴ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ 6½ points ᱟᱛᱮ ᱥᱮᱠᱮᱸᱰ ᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱟᱞᱢᱤᱨᱟ ᱥᱠᱨᱤᱯᱪᱮᱱᱠᱳ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱱᱟᱜ ᱜᱮ ᱥᱠᱳᱨ ᱞᱮᱟᱭ,ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ [[tie-breaking in Swiss-system tournaments|ᱴᱟᱭ ᱵᱨᱮᱠ]] ᱨᱮ ᱾ <ref>{{cite web|title=Volokitin, Gelfand win Biel GM Tournament|url=http://en.chessbase.com/post/volokitin-gelfand-win-biel-gm-tournament|publisher=ChessBase|accessdate=6 November 2015|date=2005-07-28}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ [[ᱱᱭᱩᱨᱮᱢᱵᱚᱨᱜ]],ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱞ.ᱡ.ᱟ. ᱳᱯᱮᱱ(LGA Open) ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖/᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[North Rhine-Westphalia|ᱱ.ᱨ.ᱣ.]] ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱟᱭ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ 8th ᱨᱩᱥᱤᱭᱟᱱ ᱜᱨᱟᱸᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ [[ᱵᱳᱨᱤᱥ ᱜᱨᱟᱪᱮᱵ]],ᱪᱮᱱᱱᱟᱭᱤ ᱳᱯᱮᱱ ᱨᱮ 2nd–3rd ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=8th Chennai Open International Grandmaster Chess tournament 2016|url=https://www.fide.com/component/content/article/4-tournaments/9373-8th-chennai-open-international-grandmaster-chess-tournament-2016.html|publisher=FIDE|date=2016-01-27|access-date=2019-12-26|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214090636/https://www.fide.com/component/content/article/4-tournaments/9373-8th-chennai-open-international-grandmaster-chess-tournament-2016.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Fide}}
*[http://www.chathurangam.com/chennaichamps/vijayalakshmi.asp Subbaraman Vijayalakshmi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080808135142/http://www.chathurangam.com/chennaichamps/vijayalakshmi.asp |date=2008-08-08 }} at Chathurangam (All About Indian Chess)
{{DEFAULTSORT:Vijayalakshmi, Subbaraman}}
[[Category:1979 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Chess International Masters]]
[[Category:Chess woman grandmasters]]
[[Category:Indian female chess players]]
[[Category:Chess Olympiad competitors]]
[[Category:Recipients of the Arjuna Award]]
[[Category:Chess players from Chennai]]
[[Category:Sportswomen from Tamil Nadu]]
[[Category:20th-century Indian women]]
ofvq9uiijm0rq283n8m5k4eqeb8l1s3
ᱨᱤᱛ ᱚᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ
0
7856
198704
198335
2026-09-30T11:45:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198704
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ
| native_name =
| native_name_lang =
| image = File:Reeth Abraham.jpg
| caption = [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱫᱟ.ᱲ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth based on age as of date|51|2013|10|16}}<ref name="WMA2013">{{cite web | url=http://www.world-masters-athletics.org/files/results/porto_alegre/WMA2013-Womens-Results.pdf | title=World Masters Athletics 2013, Porto Allegre | publisher=World Masters Athletics | accessdate=9 November 2014 | archive-date=2 June 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140602201259/http://www.world-masters-athletics.org/files/results/porto_alegre/WMA2013-Womens-Results.pdf | url-status=dead }}</ref>
| birth_place = [[ᱢᱟᱭᱥᱳᱨ]]{{citation needed|date=᱒᱐᱑᱔ ᱱᱟᱣᱮᱢᱵᱚᱨ}}
| death_date =
| death_place =
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates =
| residence = [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]]
| nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]ᱤᱭᱚ
| other_names =
| known_for = [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱟᱨ ᱠᱞᱤᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
| education =
| employer = [[ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱸᱠ]]<ref>{{cite web | url=http://bangalore.citizenmatters.in/articles/3871-reeth-abraham-continues-to-rake-in-medals-for-india | title=She rakes in medals for India even after 3 decades | publisher=Citizen Matters | date=29 February 2012 | accessdate=9 November 2014 | author=D, Dharmendra}}</ref>
| occupation = ᱴᱨᱟᱠ ᱮᱸᱰ ᱯᱷᱤᱞᱰ
| salary =
| height =
| weight =
| religion =
| spouse = ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ
| partner =
| children = ᱥᱤᱞᱠᱟ,ᱥᱚᱢᱤᱨ
| parents =
| relatives =
| signature =
| footnotes =
|alt = }}
'''ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱷᱟ.ᱞ ᱫᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="http://www.iaaf.org/athletes/india/reeth-abraham-67422">{{cite news| title=Reeth Abraham at IAAF page | publisher=IAAF}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[᱑᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱚᱰᱚᱞ]] ᱟᱨ [[ᱦᱮᱯᱴᱟᱛᱷᱞᱳᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱱᱮᱥ ᱟᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="awa">{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/1998/98aug30/sports.htm|work=Online Edition of The Tribune, dated 1998-08-30|title=President honours sportspersons|accessdate=2007-11-13}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ [[Rajyotsava Prashasti|ᱨᱟᱡᱭᱳᱛᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱣᱟᱰ]] ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱟᱞ(᱑᱙᱗᱖-᱑᱙᱙᱒) ᱦᱟᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟ.ᱞᱩ ᱟ.ᱜᱩ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱮᱟᱱᱟᱞ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱟᱱᱥᱤᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱩᱯᱟ. ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[World Masters Athletics Championships|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱛᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱡᱷᱟ.ᱞ ᱫᱚᱱ ᱨᱮ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱫᱟ.ᱲ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱟ.ᱲ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱠᱚᱭ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱨᱳᱯᱮᱨᱴᱤᱡᱽ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱵᱽᱨᱟᱸᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://www.nebsports.in/}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱵᱷᱩᱨ ᱨᱤᱛᱷ, ᱱ.ᱤ.ᱵ. ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱮᱱᱴᱚᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱢᱤ ᱛᱩᱞᱟ.ᱣ ᱟ.ᱜᱩ ᱭᱮᱫᱟ ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱨᱩᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱒ ᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref name="thehindu">>{{cite web | url=http://vashtimagazine.com/clean-sports-in-india/ | title=Clean Sports In India | publisher=Vashti Magazine | accessdate=9 November 2014 | author=Shenoy, Archana | archive-date=22 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140922231118/http://vashtimagazine.com/clean-sports-in-india/ | url-status=dead }}</ref> ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱭᱟᱳᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱫᱟ ᱠᱤᱝ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱠᱷᱳ ᱠᱷᱳ]],[[ᱵᱟᱥᱠᱮᱴᱵᱚᱞ]],[[ᱛᱷᱨᱳ ᱵᱚᱞ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟ. ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/03/06/stories/2003030601250400.htm | title=A reverie with Reeth | date=6 March 2003 | agency=The Hindu | accessdate=9 November 2014 | author=Ashok, Kalyan | archive-date=17 September 2003 | archive-url=https://web.archive.org/web/20030917013532/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2003/03/06/stories/2003030601250400.htm | url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱝ ᱛᱮ ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ [[athletics (sport)|ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱡᱤᱥ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮᱢ ᱥᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟ.ᱞ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱬᱤ ᱚᱞᱮᱡ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱠᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱨᱟ. ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ,ᱥᱤᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱤᱨ ᱾
==ᱠᱞᱤᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ==
{{Quote box
|quote = ''"ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱱᱟᱢᱚᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ-ᱟ"''
|source = ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ '''ᱨᱤᱛᱷ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱚᱢ''' <ref name="thehindu" /> [[The Hindu]]
|width = 40%
|align = right
ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱷ ᱫᱚ [[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱱᱟᱪᱷᱟᱯᱯᱟ]], [[ᱵᱚᱱᱫᱚᱱᱟ ᱥᱟᱱᱵᱟᱜᱷ]], [[ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ ᱜᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱵᱚᱱᱫᱚᱱᱟ ᱨᱟᱣᱳ]] ᱠᱚ ᱥᱟᱝ ᱠᱞᱤᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱭ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-sports/clean-sports-india-launched/article483175.ece | title=Clean Sports India launched | date=24 June 2010 | agency=The Hindu | accessdate=8 November 2014 | author=Special correspondent | location=New Delhi}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.cleansportsindia.org/ | title=Clean Sports India | accessdate=8 November 2014 | archive-date=16 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141216223956/http://cleansportsindia.org/ | url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱮᱝᱜᱮᱢ ᱟᱛᱷᱞᱮᱴᱥ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ,ᱱᱩᱠᱩ ᱪᱤᱠᱟ.ᱛᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ,ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱞᱳᱠᱟᱞ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱞᱤᱱ ᱥᱯᱳᱴᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱭᱮᱸᱴ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ(joint convenor) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://cleansportsindia.org/who-we-are/founding-members/ | title=Clean Sports India Founding members | publisher=Clean Sports India | accessdate=9 November 2014 | archive-date=19 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140919230600/http://cleansportsindia.org/who-we-are/founding-members/ | url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{reflist|30em}}
34isb4wy0u0x362os6q00cm1aqnnuq6
ᱨᱟᱸᱫᱷᱟ
0
8376
198703
44482
2026-09-30T11:45:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198703
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement|name=ᱠᱳᱱᱤᱥᱤ|settlement_type=Village|subdivision_type=Country|subdivision_name={{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}}|subdivision_type1=[[States and territories of India|State]]|subdivision_type2=[[List of districts of India|District]]|subdivision_name1=[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]|subdivision_name2=[[Ganjam District|ᱜᱚᱧᱡᱟᱢ]]|timezone1=[[Indian Standard Time|IST]]|utc_offset1=+5:30|postal_code_type=[[ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ|ᱯ.ᱤ.ᱱ.]]|postal_code=᱗᱖᱑00᱘|area_code=0᱖᱘0|area_code_type=Telephone code}}'''ᱨᱟᱸᱫᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱚᱧᱡᱟᱢ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ]] ᱡᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱤᱥᱤ ᱛᱚᱦᱚᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ᱹ᱒ ᱠᱤᱞᱳ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱻᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱨᱦᱚᱢᱯᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱟ.ᱛᱩ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ।''' <ref name="Tripathi1972">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=6PYXAAAAMAAJ|title=District Census Handbook : Series 16 : Orissa: Ganjam (3 v.)|last=B. Tripathi|publisher=Orissa Government Press|year=1972}}</ref>
== ᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠᱟ.ᱱᱟ ==
ᱨᱟᱸᱫᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠᱟ.ᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙°᱒᱓'᱓᱑"N ᱘᱔°᱔᱕'᱙"E (᱑᱙.᱓᱘᱑᱖᱔ ᱘᱔.᱗᱖0᱕᱙) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱨᱟᱰᱟ,ᱯᱚᱧᱪᱚᱢᱟ ᱜᱳᱞᱟᱱᱛᱷᱚᱨᱚ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱟ.ᱛᱩ ।
== ᱞᱟᱡ ᱟ.ᱥᱩᱞ ᱠᱟ.ᱢᱤ ==
ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱚᱢᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ । <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/women-compelled-to-take-dangerous-journeys/article1266037.ece "Women compelled to take dangerous journeys"] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> .<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/women-compelled-to-take-dangerous-journeys/article1266037.ece "Women compelled to take dangerous journeys"] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ।
== ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱟ.ᱛᱩ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ,
* ᱜᱳᱯᱟᱲᱯᱩᱨ
* ᱵᱚᱨᱦᱚᱢᱯᱩᱨ
* ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱟᱨᱤᱬᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
* ᱯᱚᱧᱪᱚᱢᱟ ᱜᱚᱢᱮᱥ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
* ᱥᱳᱱᱟᱯᱩᱨ ᱵᱮᱲᱟᱵᱷᱩᱢᱤ
* ᱥᱤᱫᱷᱚ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱨᱟᱸᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ,ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱸᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱤᱝᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱧᱩᱢ ᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ । <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/tense-situation-prevails-in-randha/article3411071.ece "Tense situation prevails in Randha"]. </ref> ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱨᱩᱞᱭᱟᱸᱰ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ।
== ᱵᱮᱸᱠ ==
ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱥᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱟᱢᱚᱜᱻᱟ । <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rushikulya-gramya-bank-to-expand-base/article749463.ece "Rushikulya Gramya Bank to expand base"] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref>
== ᱥᱟ.ᱠᱜᱭᱟ.ᱛ ==
{{reflist}}
fcmf8hzpm07z3456hy1g9dpshd20bj0
ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ
0
8414
198648
178567
2026-09-30T06:43:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198648
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Indian folk singer|bot=PearBOT 5}}
{{Use dmy dates|date=May 2018}}
{{Use Indian English|date=May 2018}}
{{Infobox musical artist
| name = ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ
| background = ᱥᱳᱞᱳ_ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ
| image = Malini Awasthi bharat-s-tiwari-photography-IMG 6347 February 14, 2018.jpg
| image_size =
| landscape = <!-- yes, if wide image, otherwise leave blank -->
| caption =
| birth_name =
| alias =
| birth_date = {{birth date and age|1967|02|11|df=y}}
| birth_place = [[Kannauj]], [[Uttar Pradesh]], [[India]]
| origin = [[Lucknow]], Uttar Pradesh, India
| death_date = <!-- {{death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) -->
| death_place =
| genre = [[Indian folk music]]
| occupation =ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ
| instrument =
| years_active = ᱓᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| label =
| associated_acts =
| website =
}}
'''ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱯᱦᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙6᱗) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾.<ref>{{cite web|title=Malini Awasthi mesmerises audience|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|access-date=23 February 2020|archive-date=1 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120701133600/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-03-25/allahabad/28058013_1_mesmerises-folk-malini-awasthi|url-status=dead}}=</ref><ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/opinion/edit-page/Its-the-villages-where-folk-music-is-disappearing-faster/articleshow/10032647.cms | work=The Times Of India | title=It's the villages where folk music is disappearing faster | date=2011-09-19}}</ref>ᱟᱡ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱢᱚᱱ [[ᱟᱣᱟᱫᱷᱤ]], [[ᱵᱩᱱᱫᱮᱞᱠᱷᱚᱱᱰᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ [[ᱴᱦᱩᱢᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ.<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla | work=The Times Of India | title=Body Text Thumri, Kajri mark final day of music festival | date=2011-09-11 | access-date=23 February 2020 | archive-date=27 September 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120927183639/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-11/allahabad/30141658_1_raga-braj-tabla | url-status=dead }}</ref>ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱑6 ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱹᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱ [[ᱯᱚᱫᱢᱚᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Padma Awards 2016">{{cite web | url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=135783 | title=Padma Awards 2016 | publisher=Press Information Bureau, Government of India | date=2016 | accessdate=2 February 2016}}</ref>
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ ᱦᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱚᱣᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ [[ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱨᱮ [[ ᱵᱷᱟᱛᱠᱷᱚᱱᱰᱮ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱰᱤᱢᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱦᱚᱨᱥᱤᱴᱤ |ᱵᱷᱟᱛᱠᱷᱟᱱᱰᱮ ᱭᱩᱱᱤᱵᱦᱚᱨᱥᱴᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱳ]] ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱳᱱᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ |<ref>{{cite news|title=Low at Bhatkhande|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc|work=The Times Of India|date=2009-09-09|access-date=23 February 2020|archive-date=7 July 2012|archive-url=https://archive.today/20120707104919/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/lucknow/28081491_1_classical-music-institute-ugc|url-status=dead}}</ref>ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ [[ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠᱷᱱᱳ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱰᱚᱨᱱ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱤᱵᱷᱟᱞ ᱮᱱᱰ ᱢᱚᱰᱚᱨᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨᱪᱤᱴᱮᱠᱪᱚᱨ ᱮᱢ ᱮ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱚᱱᱟᱨᱚᱥ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟ. [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱵᱷᱤᱫᱩᱥᱤ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱘᱗ ᱵᱮᱪ ᱟᱭ ᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱚᱣᱚᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱦᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ==
ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ [[ᱡᱟᱦᱟᱱ-ᱮ-ᱠᱷᱩᱥᱨᱟᱣ]] ᱥᱮᱨᱮᱮᱧ ᱚᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Hues of Hori|url=http://www.thehindu.com/arts/article113443.ece|location=Chennai, India|work=The Hindu|first=Shailaja|last=Tripathi|date=2010-02-25}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱴᱷᱩᱢᱟᱨᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ '' ᱛᱷᱟᱨᱮ ᱨᱟᱦᱳ ᱵᱟᱱᱠᱮ ᱥᱭᱟᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾
ᱮᱱᱰᱤᱴᱤᱵᱷᱤ ᱤᱢᱟᱡᱤᱱ ᱡᱩᱱᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ-ᱟ ᱒᱐᱑᱒ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title= Election Commission 'sveeps' polls in first phase| url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/up-assembly-elections-2012-election-commission-sveeps-polls-in-first-phase/articleshow/11819521.cms | work=The Times Of India | date=2012-02-09}}</ref>
᱒᱐᱑5 ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''[[ᱫᱚᱢ ᱞᱟᱜᱟᱠᱮ ᱦᱟᱭᱤᱥ-ᱥᱟ]]'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ [[ᱚᱱᱩ ᱢᱚᱞᱤᱠ]] ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ "ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱥᱩᱥᱤᱲ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱨᱳᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ , ᱚᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱣᱟᱥᱛᱷᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ "ᱟᱨᱮ ᱟᱭᱟ ᱦᱮ ᱟᱠᱷᱤᱨ ᱛᱩ ᱠᱭᱩᱸ ᱠᱟᱨᱳᱱᱟ " ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮᱫ ᱠᱳᱨᱚᱱᱟ ᱟᱡᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://hindi.oneindia.com/news/india/bhojpuri-singer-malini-awasthi-song-on-coronavirus-viral-watch-video-during-janta-curfew-551938.html ᱠᱳᱨᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮᱫ ᱪᱤᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ]</ref> ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱟᱥᱛᱷᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱯᱷᱮᱥᱵᱩᱠ ᱟᱨ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱡ ᱴᱣᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
=== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ===
ᱵᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱚᱫᱷᱭᱚᱱ ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>http://www.bhu.ac.in/arts/bak/teaching.php</ref> ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱚᱫᱢᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱟ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Malini-Awasthi-Folk-music-is-a-dying-art-in-UP-so-Padma-honour-comes-as-a-surprise/articleshow/50792900.cms ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱷᱤ]</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ==
===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ===
* ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱩᱢᱨᱤ -ᱯᱟᱨᱟᱵ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱚᱝ ᱯᱟᱨᱵ , ᱛᱟᱡ ᱢᱚᱛᱥᱳᱵᱽ, ᱞᱚᱠᱷᱱᱳ ᱯᱟᱨᱟᱵ, ᱵᱩᱫᱷ ᱢᱚᱦᱳᱛᱥᱚᱵᱽ,ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱢᱮᱞᱟ, ᱠᱟᱡᱽᱨᱤ ᱢᱮᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾
* ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱥᱚᱢᱟᱨᱳᱦ , ᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱞ ᱜᱚᱰ ᱯᱟᱨᱟᱵ,ᱛᱤᱡᱽ ᱯᱟᱨᱵ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱾
* ᱯᱚᱱᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨᱚᱡᱠᱩᱱᱰ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ-ᱯᱟᱨᱟᱵ-ᱵᱤᱱᱡᱚᱲ ᱾
=== ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ===
* ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱫᱤᱵᱚᱥ ᱒᱐᱑᱗ <ref>https://www.hcipos.gov.in/event.php{{Dead link|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ᱢᱚᱨᱤᱥᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱦᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱒᱐᱑5 <ref>{{cite news | url=http://www.mauritiustimes.com/mt/sarita-boodhoo-69| title= Malini Awasthi Enthrals The Audience| date=21 December 2015 | newspaper=Mauritius Times}}</ref>
*ᱯᱷᱤᱡᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ICCR ᱔᱐ ᱟᱱᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ <ref>http://www.eternalmewar.in/media/newsletter/templates/2019/nl212/mmfaa2019/index.htm{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱭᱩ ᱮᱥ ᱮ ᱦᱳᱥᱴᱳᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱾
* ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱾<ref>http://www.newindianexpress.com/thesundaystandard/2019/jun/09/berlin-calling-for-malini-awasthi-1987935.html</ref>
*᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱣᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ <ref>https://www.telegraph.co.uk/culture/music/worldfolkandjazz/8437627/Mystical-moment-please-switch-off-your-iPhone.html</ref>
* ᱒᱐᱐᱓, ᱒᱐᱐᱔ , ᱒᱐᱑5 ᱟᱨ ᱒᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱫᱚᱨᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱦᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ <ref>https://www.shethepeople.tv/news/sonal-mansingh-malini-awasthi-akademi-awardees</ref>
*ᱵᱤᱥᱣᱳ ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱥᱚᱢᱢᱤᱞᱚᱱ, ᱢᱚᱨᱤᱥᱚᱥ; ᱒᱐᱐᱐, ᱒᱐᱐᱔, ᱒᱐᱑᱖
*ᱯᱦᱤᱞᱟᱰᱮᱞᱯᱦᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱥ ᱟᱱᱡᱮᱞᱮᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱠᱚ==
* ''ᱡᱚᱭ ᱦᱳ ᱪᱷᱚᱴ ᱢᱟᱭᱭᱟ'' - [[ᱥᱚᱭᱞᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱤᱝ]],ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱣᱚᱥᱛᱦᱤ
* [[ᱵᱷᱚᱞᱮ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ)|ᱵᱷᱳᱞᱮ ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ]]
* [[ᱵᱚᱢ ᱵᱚᱢ ᱵᱳᱞᱮ]]
* [[ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ (᱒᱐᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱵᱤᱱᱚᱫᱽ]]
* [[ᱫᱚᱢ ᱞᱟᱜᱟᱠᱮ ᱦᱟᱭᱤᱥᱥᱟ]]
* ''ᱵᱷᱚᱜᱽᱵᱟᱱ ᱠᱮ ᱨᱮᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤ'' - [[ᱤᱥᱟᱠ]] (᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
* [[ᱪᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱪᱷᱳᱠᱟᱨᱮ]] (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
[[File:The President, Shri Pranab Mukherjee presenting the Padma Shri Award to Smt Malini Awasthi, at a Civil Investiture Ceremony, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on March 28, 2016.jpg|thumb|ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱤᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱴᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱚᱥᱚᱥᱛᱷᱤ , ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱘, ᱒᱐᱑᱖ ]]
==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ==
* [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]] (2016)<ref>https://www.bhaskar.com/news/UP-GOR-malini-awasthi-got-padma-shri-award-5285404-PHO.html</ref>
* ᱭᱚᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱐᱖ <ref>https://www.hindustantimes.com/india/yash-bharti-to-13-personalities/story-6qSdMSJNYsBOjtntVAK6dO.html</ref>
*ᱩᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ
* ᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://malineeawasthi.com/main.php?v=profile Official site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926022545/http://malineeawasthi.com/main.php?v=profile |date=26 September 2013 }}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Awasthi, Malini}}
oqthvxqu2rnmok9irc4oo1q7y859864
ᱚ ᱟᱠᱟᱨᱮ ᱟ
0
8433
198571
176821
2026-09-29T22:37:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198571
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = ᱚ ᱟᱠᱟᱨᱮ ᱟ
| image =
| image size =
| alt =
| caption =
| director = [[ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]
| producer = [[ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]
| writer = [[ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]
| screenplay =
| story =
| based on = <!-- {{based on|title of the original work|writer of the original work}} -->
| narrator =
| starring = [[ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ]], [[ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱥ]], [[ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]
| music = [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱷᱚᱨᱚ ᱥᱟᱦᱩ]]
| cinematography = [[ᱡᱩᱜᱚᱲᱚ ᱫᱮᱵᱚᱛᱟ]]
| editing = [[ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱚ ᱯᱩᱴᱤ]]
| studio =
| distributor =
| released = ᱒᱐᱐᱓'' <!--᱒୦୦᱔-->
| runtime =
| country = {{flag|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ}}
| language = [[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| budget =
| gross =
}}
[[ᱥᱩᱵᱟᱥ ᱫᱟᱥ]] ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱮ <ref>http://www.odisha360.com/2011/11/16/suravi-2011-concludes/</ref> ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱ [[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱚ ᱟᱠᱟᱨᱮ ᱟ' ᱫᱚ ᱒᱐᱐''᱓'' ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{cite book|title=Cinema in India|url=http://books.google.com/books?id=WQtlAAAAMAAJ|year=2003|publisher=Mangala Chandran}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱜ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ । ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞᱮ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |url=http://www.orissadiary.com/ShowOriyaColumn.asp?id=35939 |title=Archive copy |access-date=2020-02-25 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305193343/http://www.orissadiary.com/ShowOriyaColumn.asp?id=35939 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ==
[[ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱚ ᱟᱠᱟᱨᱮ ᱟ' ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱠᱚᱲᱟᱠᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ:
* [[ᱫᱮᱵᱩ ᱵᱳᱥ]]
* [[ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱚᱭᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱦᱟᱰᱩ]]
* [[ᱟᱫᱽᱭᱟᱥᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]<ref>http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/05/06/stories/2005050601990200.htm {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* [[ᱫᱤᱯᱛᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]
* [[ᱵᱚᱱᱚᱢᱟᱲᱤ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ]]
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ==
* ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱔
* ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱼ ᱒᱐᱐᱓(ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ,ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ,ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ)<ref>http://www.orissacinema.com/history/orissa-state-film-award.html</ref>
* ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱥᱟᱦᱴᱟ🏆 ᱓]]
hsk04xiddpcdgevl59ygj63a1fnl3zm
ᱥᱚᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ
0
8748
198665
129467
2026-09-30T08:21:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198665
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|image =
|caption =
|image_size =
|alt =
|birth_name = ᱥᱚᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ
|birth_date =
|birth_place = ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨᱯᱚᱰᱟ, [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]]
|death_date =
|death_place =
|death_cause =
|resting_place =
|resting_place_coordinates =
|nationality = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ]]
|other_names =
|known_for = ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ
|education =
|alma_mater =
|religion =
|spouse = [[ᱱᱤᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱯᱚᱛᱷᱤ]]
|children =
|parents =
|awards =
|signature =
|website =
|footnotes =
|box_width =
}}
'''ᱥᱚᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ''', ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱺ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱤ]] ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/nostalgic-moments-for-film-lovers/article4001411.ece {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ।
== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱚᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨᱯᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱮᱯᱷᱮᱥᱟᱨᱯᱚᱰᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱚᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ'" ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ [[ᱠᱮᱲᱩᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱟᱫᱷᱚᱨ ᱨᱟᱣᱩᱛ]] ᱜᱩᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ. ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱜᱻᱟᱭ ᱾
== ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱫᱷᱤᱨᱚ ᱵᱤᱥᱣᱟᱲ]], ᱥᱚᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤᱻᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱤᱭᱮ ᱠᱟᱦᱟᱨᱚ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱚᱯᱷᱚᱨ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱣᱨᱤ ᱠᱚ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱵᱟᱭ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱻᱭᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱯᱚᱨᱮ ᱥᱟᱣᱩᱫᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ''ᱱᱤᱥᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱞᱮᱭᱟ ᱾ <ref>http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2002/rjul2002/26072002/r2607200224d.html</ref> ''ᱛᱩᱲᱚᱥᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱻᱟᱭ ᱾ [[ᱠᱚᱲᱤᱝᱜᱚ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱚᱢᱤᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ।
== ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ==
* [[ᱠᱤᱭᱮ ᱠᱟᱦᱟᱨᱚ]]
* [[ᱚᱱᱩᱛᱟᱯᱚ (ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱚᱱᱩᱛᱟᱯᱚ]]
* [[ᱜᱚᱯᱚ ᱦᱮᱞᱮᱵᱤ ᱥᱚᱛᱚ]]
* [[ᱢᱟᱱᱚᱥᱤ]]
* [[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬᱚ (ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬᱚ]]
* [[ᱮᱭᱤ ᱟᱠᱷᱤ ᱟᱢᱚ ᱥᱟᱠᱷᱤ]]
* [[ᱠᱩᱲᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱢᱟ]]<ref>{{cite news|url=http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=204352&boxid=2283767|accessdate=30 October 2015|newspaper=ସିନେ ସମ୍ବାଦ ୨୯/୧୦/୨୦୧୫ ପୃଷ୍ଠା ୧୩|title=Archive copy|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224739/http://sambadepaper.com/Details.aspx?id=204352&boxid=2283767|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
j4l9l0hedbjc2jjkwlud0gdrf6vzfz5
ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱣ
0
8784
198652
158194
2026-09-30T06:59:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198652
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dancer
| name = ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱣ
| image = File:Maya Rao at Delhi QueerFest 2016.jpg
| alt =
| caption = ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱣ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ,᱒᱐᱑᱖
| full_name =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date |df=yes|1928|05|02}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]], ᱵᱟᱝᱞᱳᱨ
| death_date = {{death date and age|df=yes|2014|09|01|1928|05|02}}
| death_place = ᱵᱟᱝᱞᱳᱨ
| occupation = ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱜᱩᱨᱩ , ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱳᱨ<br>
ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ
ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ Founder (NIKC, ᱑᱙᱘᱗)
| years_active = ᱑᱙᱔᱕– ᱒᱐᱑᱔
| current_group = ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱢᱯᱱᱤ
| former_groups =
| dances = [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]]
| website = <!-- {{URL|website}} -->
}}
''' ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱟᱣ ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟ, ᱠᱳᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱢᱮ ᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱰᱟᱹᱱᱥ ᱣᱟᱹᱞᱮᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱛᱚᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱟᱹᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱱᱟ ᱠᱚ ,ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱛᱷᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱹᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱫᱚ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=mint>{{cite web | title = How Kathak breached the north-south divide|author=Shoba Narayan |publisher= [[Mint (newspaper)|Mint]]| url = http://www.livemint.com/Leisure/hPoqKRykCDhyxQHaXCT19N/How-Kathak-breached-the-northsouth-divide.html |date=26 July 2014|accessdate = 26 July 2014 }}</ref><ref>{{cite web | title = Taking it a step higher, again | publisher = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/taking-it-a-step-higher-again/article2835397.ece | date = 27 January 2012 | accessdate = 26 July 2014 | first = Madhu | last = Nataraj }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ "ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱢᱯᱱᱤ" ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ NIKC ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱜᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱜ ᱥᱴᱮᱢ ᱰᱟ.ᱱᱥ ᱠᱚᱢᱯᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱱᱚᱴᱨᱟᱡ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web | title = About Kampni | url = http://www.stemdancekampni.in/Kampni.html | publisher = stemdancekampni.in | accessdate = 26 July 2014 | archive-date = 1 July 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140701095933/http://www.stemdancekampni.in/Kampni.html | url-status = dead }}</ref><ref name=hinducom>{{cite web | title = Where contemporary keeps step with classical |publisher=The Hindu| url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/where-contemporary-keeps-step-with-classical/article4858879.ece |date=28 June 2013| accessdate = 26 July 2014 }}</ref> [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱜᱷᱟᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱳᱦᱟᱱᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱴᱨᱮᱱᱤᱧ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱧ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱞᱳᱠᱱᱳ ᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱱᱟᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱩᱴ ᱳᱯᱷ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ (Delhi National Institute of Kothok) ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱚᱢᱵᱷᱩ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱᱤᱧ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟᱨᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱢᱟ.ᱱ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟ ᱮᱢ ᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟ.ᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱟᱜ ᱑᱕᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱣ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟ ᱑᱐᱐ ᱠᱚᱞᱟᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱴᱟᱜᱳᱨ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱥᱤᱨᱯᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ <ref>{{cite web|title=Sangeet Natak Akademi Ratna and Akademi Puraskar |url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/tagoreawards.htm |quote=".. a one-time honour of Tagore Samman to be awarded to 100 persons of the age of 75 years and above who have made significant contribution in the field of performing arts." |publisher=Sangeet Natak Akademi |date=2011 |accessdate=2 August 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140707094419/http://sangeetnatak.gov.in/sna/tagoreawards.htm |archivedate=7 July 2014 }}</ref><ref>{{cite web | title=List of recipients of Tagore Akademi Puraskar|url = http://pib.nic.in/archieve/others/2012/apr/d2012042301.pdf |publisher= [[Press Information Bureau]], Government of India|accessdate = 2 August 2014 }}</ref>
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱠᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱠᱳᱱᱤ ᱥᱟᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱚ ᱵᱟᱵᱬᱮ ᱜᱷᱟᱸᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ.ᱭ, ᱨᱟᱢᱟ ᱨᱟᱣ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱳᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱫᱤᱞᱞᱩᱵᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ,ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱬᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ BRV ᱴᱚᱠᱤᱡ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟ ᱩᱫᱟ.ᱭ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱧᱮᱞ ᱯᱚᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱪᱟᱶᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫᱚᱜᱱᱢᱟᱭ ᱾
<ref name=profile>{{cite web | title =Profiles: Kathak Guru Dr. Maya Rao turns 86 today! |publisher=narthaki|url =http://www.narthaki.com/info/profiles/profl161.html | accessdate = 27 July 2014 }}</ref><ref name=toijuly>{{cite web |title = Maya Rao took forbidden dance to a new level |url= http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/Maya-Rao-took-forbidden-dance-to-a-new-level/articleshow/40863459.cms |author= GS Kumar |date= 25 August 2014 |accessdate= 1 September 2014 |publisher= The Times of India}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
joyioy72yrp5hb4yc7axwpmk8gm8bxg
ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ
0
8852
198614
139140
2026-09-30T02:26:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198614
wikitext
text/x-wiki
[[File:Guru Kalamandalam Girija.jpg|ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ|alt=|thumb|300x300px]]
'''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱟᱡ ᱱᱟᱴᱭᱚᱠᱚᱲᱟᱥᱚᱨᱵᱷᱳᱢᱚᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱟᱭᱸᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱟᱢᱚ ᱪᱟᱠᱭᱟᱨ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ-ᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱟᱜᱚᱨᱚᱬ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱲ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Williams2015">{{cite book|author=Simon Williams|title=The Cambridge Encyclopedia of Stage Actors and Acting|url=https://books.google.com/books?id=5EB5BgAAQBAJ&pg=PT259|date=8 January 2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-316-19408-9|pages=259–}}</ref> ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟᱭ, ᱟᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝ-ᱱᱟᱱᱜᱤᱭᱟᱨ ᱟᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱱᱫᱽᱨᱤ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱟᱡ ᱫᱚ ICCR ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱢᱯᱟᱱᱮᱞᱞᱮᱰ ᱵᱟᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last=Features |first=Express |url=http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Tribute-to-a-Master/2015/01/06/article2605024.ece |title=Tribute to a Master |publisher=The New Indian Express |date=2015-01-06 |accessdate=2015-05-26 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304202312/http://www.newindianexpress.com/cities/thiruvananthapuram/Tribute-to-a-Master/2015/01/06/article2605024.ece |url-status=dead }}</ref>
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱴ ᱠᱚᱰᱟᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱪᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱱᱫᱽᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱥᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/pioneer-performer/article913685.ece |title=Pioneer performer |publisher=The Hindu |date=2010-11-26 |accessdate=2015-05-26}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱟᱠᱥᱤᱭᱤᱞ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱫᱮᱵᱤᱠᱟ ᱢᱟᱱᱚᱭᱟᱢᱢᱟ ᱛᱤᱨᱤ ᱵᱷᱚᱛᱨᱚᱠᱠᱚᱞᱤ ᱮᱱᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ
ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾ᱟᱡ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=91 |title=Girija Devi Kalamandalam Kutiyattam and Nangiarkoothu artist Profile, Programs, Awards, Photos & Videos |publisher=Thiraseela.com |date= |accessdate=2015-05-26}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱚᱞᱳᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱥᱴ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ-ᱟ ᱠᱚᱞᱪᱚᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨᱨᱥᱤᱯ ᱧᱟᱢ ᱟᱛᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ᱯᱟᱭᱱᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱟᱢᱚ ᱪᱚᱠᱭᱟᱨ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟᱡ ᱠᱩᱱᱡᱤᱯᱤᱞᱟᱠᱩᱴᱴᱤ ᱱᱟᱱᱜᱤᱭᱟᱨᱟᱢᱢᱟ, ᱯᱤ ᱠᱮ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱱᱟᱢᱵᱭᱟᱨ, ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱚᱛᱷ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱮ ᱮᱱ ᱯᱤᱥᱟᱨᱳᱴᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱜᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱜᱤᱨᱤᱡᱟ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱤᱭᱟᱨᱠᱩᱴᱴᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱰᱤᱢᱰ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ,ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱥᱴ ᱯᱷᱮᱠᱚᱞᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ-ᱟ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ<br>
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱱᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱟᱢᱚ ᱪᱦᱚᱠᱭᱟᱨ ᱥᱢᱟᱨᱚᱠ ᱟᱣᱟᱨᱰ<br>
<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/painkulam-award-for-kalamandalam-girija/article1231898.ece |title=Painkulam award for Kalamandalam Girija |publisher=The Hindu |date=2008-04-03 |accessdate=2015-05-26}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱠᱨᱮᱚᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ<br>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ<br>
==ᱠᱟᱢᱤᱠᱚ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱩᱫᱤᱜ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱩᱴᱤᱭᱟᱴᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱵᱷᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ᱟᱠᱴ ᱑ ᱼ ᱒᱐᱐᱗, ᱵᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱢ ᱟᱠᱴ ᱒ᱼ ᱵᱷᱟᱜᱚᱵᱷᱚᱛᱷᱤ ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥᱟᱢ ᱒᱐᱑᱐, ᱱᱟᱜᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱢ ᱟᱠᱴ ᱔ᱼ ᱯᱟᱨᱟᱠᱠᱩᱢᱠᱩᱴᱷᱩᱼ ᱒᱐᱑᱓, ᱵᱷᱤᱱᱤᱥᱟᱢᱦᱟᱨᱟᱢ ᱒᱐᱑᱕, ᱛᱷᱟᱯᱟᱛᱦᱤᱥᱟᱢᱣᱟᱨᱟᱱᱟᱢ ᱼᱳᱡᱷᱩᱠᱩᱢ ᱱᱟᱱᱜᱤᱭᱟᱨ ᱼ᱒᱐᱑᱖), ᱥᱣᱚᱯᱱᱟᱵᱷᱟᱥᱚᱵᱷᱟᱫᱷᱟᱛᱷᱚ- ᱒᱐᱑᱗ , ᱱᱚᱭᱥᱚᱫᱷᱚᱱᱚᱫᱷᱚᱢ- ᱒᱐᱑᱙, ᱱᱚᱸᱜᱤᱭᱟᱨᱠᱩᱛᱷᱩᱥ, ᱜᱚᱱᱫᱷᱟᱨᱤᱵᱷᱤᱞᱟᱯᱚᱢ-᱒᱐᱐᱕, ᱠᱟᱨᱱᱳᱞᱯᱟᱛᱷᱤ-᱒᱐᱐᱗, ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤ-᱒᱐᱑᱐,ᱠᱚᱭᱥᱠᱮᱥᱤᱭᱚᱢ-᱒᱐᱑᱓.
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/path-breaking-journey/article2090697.ece
* http://shodhganga.inflibnet.ac.in/bitstream/10603/22513/10/10_chapter5.pdf
* http://theatrefutures.org.uk/kathakali/collection-overview/d-other-performance-material-from-kerala/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131006093221/http://theatrefutures.org.uk/kathakali/collection-overview/d-other-performance-material-from-kerala/ |date=2013-10-06 }}
* http://www.hindustantimes.com/art-and-culture/this-dancer-is-keeping-india-s-oldest-surviving-sanskrit-theatre-alive/story-VhqM24cP1pD5v03vn6jqyH.html
* http://www.thenewsminute.com/article/breaking-through-koodiyattams-caste-barriers-kalamandalam-girijas-revolutionary-journey
* [https://www.youtube.com/watch?v=6Am1xunjKyk Parakkum Koothu revived after centuries by Kalamandalam Girija at Thrissur, Kerala on Youtube]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
o5nfdxgfsrsn6b8nnetrm81rk3m6dh8
ᱢᱟᱱᱩ
0
8905
198655
158603
2026-09-30T07:04:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198655
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱱᱩ
| image =
| birthname =
| birth_name = ᱠᱤᱨᱥᱱᱟᱠᱥᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ
| birth_date = {{birth date and age |df=yes|1978|7|23}}
| birth_place = [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| years_active = ᱑᱙᱙᱘; ᱒᱙᱑᱔
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ
| website =
}}
'''ᱢᱟᱱᱩ''' ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ, [[ᱥᱟᱨᱟᱱ (ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ)|ᱥᱟᱨᱟᱱ]] ᱟᱜ ''ᱠᱚᱫᱷᱚᱞ ᱢᱟᱱᱱᱟᱱ'' (᱑᱙᱙᱘) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱟᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱤᱸᱭᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱠᱴᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ]] ᱫᱚ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱦᱩᱣᱟᱹᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/maanu%20clarifies-hindi-news-73468|title=- Bollywood Movie News - IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=2018-09-20|archive-date=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815002229/http://www.indiaglitz.com/maanu%20clarifies-hindi-news-73468|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/09/stories/2004040901740600.htm|title=The Hindu : Ebullient presentation|website=www.thehindu.com|access-date=2018-09-20|archive-date=21 November 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20041121045126/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2004/04/09/stories/2004040901740600.htm|url-status=dead}}</ref>
==ᱵᱮᱯᱟᱨ==
ᱢᱟᱱᱩ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩᱢᱤ ᱥᱤᱝᱦᱟ ᱥᱤᱝ, ᱜᱩᱨᱩ ᱟᱨᱵᱤᱸᱫᱽ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱦᱚᱡᱩᱨᱤ ᱟᱜ ᱟᱭᱩᱨ ᱛᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ|ᱢᱟᱬᱤᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱥᱨᱟᱛ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱯ ᱛᱷᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱜ ᱜᱩᱨᱩ, ᱯᱟᱫᱢᱟ ᱦᱚᱨᱜᱚᱯᱟᱞ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱫᱷᱟᱱᱱᱟᱡᱚᱭ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮ ᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.assam.org/news/dancing-all-way-krishnakshi-sharma|title=Dancing all the way: Krishnakshi Sharma {{!}} Assam Portal|website=www.assam.org|language=en|access-date=2018-09-20}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱠᱴᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ (ᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ]] ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ [[ᱥᱚᱨᱚᱱ (ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ)|ᱥᱚᱨᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱱᱩᱥᱟᱸᱥᱟ (recommended) ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱠᱟᱫᱷᱚᱞ ᱢᱟᱱᱱᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱙᱘) ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱨᱚᱞ (Role) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱱᱩ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱞᱟᱛ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱠᱟᱫᱟ ᱟ, ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="hindu">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/my-first-break-maanu/article3021255.ece|title=My first break -- Maanu|date=2009-03-13|work=The Hindu|access-date=2018-09-20|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱚᱫᱽ, ᱢᱟᱱᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱢᱯᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱱᱩ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ''ᱥᱤᱵᱽᱜᱟᱱᱤ'', ''ᱞᱤᱵᱤᱝ ᱴᱨᱤ'', ''ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱤ'' ᱟᱨ ''ᱠᱚᱸᱡᱩᱢ ᱥᱟᱞᱚᱸᱜᱟᱭ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="hindu"/>
ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱩᱭ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱱᱩᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱭᱤᱞ ᱠᱩᱨᱩᱟᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱟᱱᱩ ᱛᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱠᱴᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱵᱟᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D6201|title=Ayngaran International|website=www.ayngaran.com|access-date=2018-09-20|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625040031/http://www.ayngaran.com/frame.php?iframepath=newsdetails.php%3Fnewsid%3D6201|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ (shot) ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱠᱚᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠ ''ᱮᱡᱩᱛᱷᱟᱛᱷ ᱠᱟᱰᱷᱟᱭ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱟᱣ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱩᱴ (shot) ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱚᱸᱫᱤᱯ ᱫᱩᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱝᱥᱟᱨ ᱥᱟᱨᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Maanu-is-on-a-high/articleshow/8387916.cms|title=Maanu is on a high - Times of India|work=The Times of India|access-date=2018-09-20}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟ, ᱫᱟ ᱜᱨᱮᱸᱰᱥᱟᱰᱟᱭᱚᱨ, ᱫᱟ ᱯᱤᱛᱟᱢᱦᱟ'' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱷᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ [[ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ]], ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ (ᱮᱠᱴᱟᱨ) |ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱠ]] ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://www.indiaglitz.com/maanu-clarifies-tamil-news-73468.html|title=- Tamil Movie News - IndiaGlitz.com|work=IndiaGlitz.com|access-date=2018-09-20|archive-date=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150815000719/http://www.indiaglitz.com/maanu-clarifies-tamil-news-73468.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ, [[ᱤᱱᱱᱟ ᱥᱟᱛᱷᱟᱱ ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱱᱮᱨᱚᱢ]] (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱟᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮᱞᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱣᱟᱰᱨᱩᱯᱟᱞ (quadruple) ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱚᱞ (Role) ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱩᱱᱤ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱢᱚᱱᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱟᱨ ᱮᱠᱴᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱟᱣᱟᱞᱟᱱ]] ᱛᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱟᱜ ᱪᱮᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱱᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/11/25/Article//112/25_11_2013_112_023.jpg | title=I've grown to call Rajinikanth appa | work=Deccan Chronicle | date=25 November 2013 | accessdate=17 December 2013 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20131126115739/http://www.dc-epaper.com/PUBLICATIONS/DC/DCC/2013/11/25/Article//112/25_11_2013_112_023.jpg | archivedate=26 November 2013}}</ref> ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫ ᱩᱱᱤ "ᱯᱩᱱ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱤᱡ ᱟᱭᱳ" ᱟᱜ ᱨᱚᱞ (Role) ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ, ᱱᱩᱭ ᱢᱟᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱤᱥᱩ (issue) ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱞᱳᱼᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱠᱥ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱲᱤᱡᱽ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/act-ii/article5459581.ece | title=Act II | work=The Hindu | date=14 December 2013 | accessdate=17 December 2013 | author=Malathi Rangarajan | archive-date=17 December 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131217035547/http://www.thehindu.com/features/cinema/act-ii/article5459581.ece | url-status=dead}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
{| class="wikitable" style="font-size:90%" cellpadding="5"
|- style="text-align:center;"
! style="background:#B0C4DE;" | ᱥᱟᱞ
! style="background:#B0C4DE;" | ᱯᱷᱤᱞᱢ
! style="background:#B0C4DE;" | ᱨᱚᱞ
! style="background:#B0C4DE;" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
! style="background:#B0C4DE;" | ᱱᱚᱴ
|-
|rowspan="1"| ᱑᱙᱙᱘ || ''[[ᱠᱟᱫᱟᱞ ᱢᱟᱱᱱᱟᱱ]]'' || ᱛᱷᱤᱞᱚᱛᱷᱟᱢᱢᱟ || ᱛᱟᱢᱤᱞ ||
|-
|rowspan="1"| ᱒᱐᱑᱔ || ''[[ᱮᱱᱱᱟ ᱥᱟᱛᱷᱟᱱ ᱤᱱᱫᱷᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ]]'' || Mother of the quadruplets || ᱛᱟᱢᱤᱞ ||
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{IMDb name|5255339}}
{{Authority control}}
{{Use dmy dates|date=August 2016}}
{{DEFAULTSORT:Maanu}}
[[Category:Actresses in Tamil cinema]]
[[Category:Actresses from Guwahati]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Indian female classical dancers]]
[[Category:Performers of Indian classical dance]]
[[Category:Bharatanatyam exponents]]
[[Category:Dancers from Assam]]
[[Category:21st-century Indian actresses]]
[[Category:Indian film actresses]]
[[Category:1978 births]]
qzwb0qfzsp3fb9gj18mtw6vt4wujk9d
ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱵᱤ. ᱢᱟᱨᱟᱨ
0
8918
198574
178461
2026-09-29T22:51:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198574
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dancer
| name = ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱵᱤ. ᱢᱟᱨᱟᱨ
| image = Aparna Speech.jpg
|caption = Aparna B Marar giving a talk at the Kerala Sangeetha Nataka Akademi- Regional Theatre, Thrissur,Kerala
| alt =
| birth_name = ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱵᱟᱞᱨᱟᱢ
| birth_date =<!-- {{Birth date||02|17}} -->
| birth_place = [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ]], ᱠᱮᱨᱟᱞ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| origin =
| height =
| dances = [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]], [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱲᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱷᱟᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]]
| occupation = ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ; educator; organiser; ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| years_active =
| current_group =
| former_groups =
}}
'''ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱢᱟᱨᱟᱨ''' ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱭᱩᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ, ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱡ, ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱢᱟᱪᱮᱛ, ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name="Bignewslive.com">{{cite web|url=http://www.bignewslive.com/aparna-marar-singing-carnatic-music-video/ |title=Aparna Marar singing carnatic music video – Big News Live – Kerala Malayalam News, Cinema News, Tech News |publisher=Bignewslive.com |accessdate=19 November 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129043317/http://www.bignewslive.com/aparna-marar-singing-carnatic-music-video/ |archivedate=29 November 2014 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ [[ᱯᱤ.ᱮᱥ.ᱡᱤ. ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱣᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱥ ᱠᱟᱢᱭᱩᱱᱟᱠᱟᱥᱚᱱ (Communications) ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱼ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱼ ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱤᱞᱠᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱴᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ (scholarship) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱥᱟᱹᱛ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Healing">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/healing-through-dance/article6566877.ece|title=Healing through dance|author=G. S. Paul|work=The Hindu|accessdate=19 November 2014}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ (performer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱟᱸᱥ ᱼ ICCR ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱷᱮᱨᱮᱯᱤ ᱮᱥᱚᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱦᱮᱨᱤᱴᱟᱱᱥ (Inheritance) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱮᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://kalabharathi.in/|title=Kalbharathi Cultural Heritage India|publisher=Kalabharathi.in|accessdate=19 November 2014|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129022259/http://kalabharathi.in/|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱨᱼᱞᱟᱵᱷ ᱮᱢᱚᱜᱤᱦ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱲᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱟ ᱾
<ref name="ManoramaOnline">{{cite web|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/art-and-culture/when-kuchipudi-kathak-mesmerise-audiences.html|title=When Kuchipudi, Kathak mesmerise audiences|work=ManoramaOnline|accessdate=19 November 2014}}</ref><ref name="Manoramaonline.com">{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/contentView.do?contentType=EDITORIAL&channelId=-1073865028&contentId=13954855&catId=-200641&BV_ID=@@@|title=Manorama Online – Kalabharathi Foundation celebrates World Dance Day|publisher=Manoramaonline.com|accessdate=19 November 2014}}</ref>
[[File:Mohiniyattom performance.jpg|thumb|250px|From the performance "Brahmin", a choreography on Rabindranath Tagore's poem at Thiruvananthapuram.]]
[[File:Kuchupudy Performance.jpg|thumb|250px|Aparna giving a kuchipudi Performance at Gurupranamam]]
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱭᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢ ᱠᱮ. ᱢᱟᱨᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱢᱭᱚᱯᱮᱛᱷᱤᱠ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨ. ᱥᱨᱤᱞᱮᱠᱷᱟ ᱵᱚᱞᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ (Postgraduate) ᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱛᱷᱚᱝᱡᱟᱣᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ) ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sreekrishna-college-bags-championship/article131228.ece|title=Sreekrishna college bags championship|work=The Hindu|accessdate=19 November 2014|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044712/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/sreekrishna-college-bags-championship/article131228.ece|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱮᱱᱛᱨᱮᱯᱨᱮᱝᱭᱩᱨᱥᱤᱯ (entrepreneurship) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱣᱨᱱᱟᱞ (Journals)<ref>{{cite web|url=http://www.ijcaonline.org/archives/volume61/number11/9970-4758|title=IJCA – Beamforming for Direction-of-Arrival (DOA) Estimation-A Survey|author=V Krishnaveni|work=International Journal of Computer Applications – IJCA|accessdate=19 November 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱞᱟᱥ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ==
ᱚᱯᱟᱨᱬᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱜᱩᱨᱩ ᱛᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ, ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ, [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱰᱷᱚᱝ ᱨᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱪᱷᱮᱢᱵᱟᱛᱤ]]<ref>{{cite web|url=http://www.narthaki.com/info/profiles/profl113.html|title=Profile – Kalamandalam Kshemavathy – Padma Jayaraj|publisher=Narthaki.com|accessdate=19 November 2014}}</ref> ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱢᱱᱤ ᱟᱨ. ᱵᱷᱮᱫᱭᱟᱱᱟᱛᱷ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref name="Bignewslive.com"/> ᱟᱨ ᱥᱨᱤ. ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱩᱨᱥᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ==
* "ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ" ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱴᱚᱢ ᱨᱮ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/yuva-pratibha-awards-announced/article957981.ece|title=Yuva Pratibha awards announced|work=The Hindu|accessdate=19 November 2014|archive-date=29 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129044718/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/yuva-pratibha-awards-announced/article957981.ece|url-status=dead}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ "ᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱤᱞᱠᱚᱢ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article125738.ece|title=Sree Krishna College bags overall title|work=The New Indian Express|accessdate=19 November 2014|archive-date=22 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222175244/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article125738.ece|url-status=dead}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱱᱴᱟᱨᱡᱚᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱛᱷᱟᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Marar, Aparna B}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]]
bugihwxi0mgbp5seu988e5262yj2wys
ᱤ. ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ
0
8948
198659
187278
2026-09-30T07:51:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198659
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱤᱪᱟᱢᱯᱟᱛᱤ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ
| image = 198.jpg
| caption =
| image_size =
| background = non_vocal_instrumentalist
| origin = [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| birth_name =
| instrument = [[ᱥᱚᱨᱥᱚᱛᱤ ᱵᱷᱤᱱᱟ|ᱵᱷᱤᱱᱟ]]
| genre = [[indian classical music]], [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ]]
| occupation = ᱵᱷᱤᱱᱟ ᱯᱞᱮᱭᱟᱨ
| years_active =
| label =
| associated_acts =
| website =
}}
'''ᱤᱪᱟᱢᱯᱟᱛᱤ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ''' (ᱱᱤ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛ ᱥᱚᱵᱷᱟ), ᱟᱫᱚ "ᱵᱤᱬᱟ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ" (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱙) ᱞᱮᱛᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚ ᱟ <ref>{{cite web | url=http://www.tnmfau.in/Vice-Chancellor.html | title=Vice - Chancellor | publisher=Tamil Nadu Music and Fine Arts University | accessdate=24 August 2015 | archive-date=2 March 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150302163915/http://www.tnmfau.in/Vice-Chancellor.html | url-status=dead }}</ref> ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ (Traditional) ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱬᱟ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱞᱟᱞᱤᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱞᱯᱟᱛᱤ ᱞᱮᱛᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
<ref>{{cite web | url=http://www.deccanchronicle.com/131122/news-current-affairs/article/vice-chancellor-university-will-have-unique-approach-towards | title=Vice Chancellor: University will have unique approach towards music | publisher=[[Deccan Chronicle]] | work=B. Vijayalakshmi | date=22 November 2013 | accessdate=24 August 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/gayathri-is-music-varsity-vc/article5372760.ece | title=Gayathri is music varsity V-C | newspaper=The Hindu | date=21 November 2013 | accessdate=24 August 2015}}</ref>
ᱤ. ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱨᱟᱷᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱨ. ᱮᱢᱡᱤᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱞᱤᱢᱢᱚᱬᱤ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱴᱨᱤ ᱠᱩᱢᱩᱴ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱣᱢᱮᱸᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱨᱨᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱞᱟᱞᱤᱛᱟ, ᱤ. ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱮᱭᱟᱨᱩ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱞ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱵᱮᱯᱟᱨ==
ᱤ. ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱞᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱷᱟᱢᱟ, ᱵᱤᱬᱟ ᱵᱷᱤᱫᱩᱥᱤ, ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱤᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱮᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱡᱤ. ᱟᱥᱣᱟᱛᱷᱟᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="The Hindu 09">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/article64870.ece | title=On a nostalgic November evening | first=V. | last=Balasubramanian | work=[[The Hindu]] | date=17 December 2009 }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱵᱟᱥᱚᱱᱛ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱟᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱞᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱴᱤ.ᱮᱢ. ᱛᱤᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱟᱱ,
<ref>{{cite web | url=http://www.indiamusicinfo.com/profiles/carnatic/gayathri.html | title=Gayathri Echampati | website=indiamusicinfo.com | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121214014706/http://www.indiamusicinfo.com/profiles/carnatic/gayathri.html | archivedate=14 December 2012 | access-date=24 December 2008 }}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱥ ᱥᱨᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱴᱨᱤᱯᱞᱤᱠᱮᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱸᱛ ᱛᱷᱤᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱴᱷᱚᱱ (Organizations) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/on-a-nostalgic-november-evening/article64870.ece | title=On a nostalgic November evening | newspaper=The Hindu | date=17 December 2009 | accessdate=24 August 2015}}</ref> ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱷᱤᱜ ᱟᱲᱟᱜ (Released) ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱞᱟᱞᱤᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱭᱭᱟᱨᱩ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱮ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤ. ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/music/on-a-nostalgic-november-evening/article64870.ece | title=On a nostalgic November evening | newspaper=The Hindu | date=17 December 2009 | accessdate=24 August 2015}}</ref>
ᱤᱱᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱨᱮ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, ᱯᱷᱨᱟᱸᱥ, ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ.ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱡᱟᱱᱟ ᱜᱟᱬᱟ ᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱱᱟ'' ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ==
* ᱑᱓ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱳᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱚ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱨᱮᱰ ᱠᱷᱟᱴᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ;
* 'ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ', ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱮᱢ.ᱟᱨ.ᱟᱨ.ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
* ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱟᱵᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ'' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |title=Sangeet Natak Akademi Puraskar (Akademi Awards) |publisher=Sangeet Natak Akademi |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120217185616/http://www.sangeetnatak.org/sna/awardeeslist.htm |archivedate=17 February 2012}}</ref>
* ᱑᱙᱙ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱠᱩᱢᱟᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱣᱟ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
* [[ᱥᱟᱸᱜᱤᱛᱟ ᱠᱟᱞᱥᱤᱠᱷᱢᱟᱱᱤ]], ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱚᱥᱟᱭᱴᱤ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱾ <ref>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/thehindu/2001/12/19/stories/2001121902090500.htm | title=Sangeetha Kala Sikhamani' conferred on Gayathri | publisher=The Hindu | date=19 December 2001 | accessdate=24 August 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 'ᱥᱟᱸᱜᱤᱛᱟ ᱠᱚᱞᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ', ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱯᱟᱨᱛᱷᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ <ref name="The Hindu 09"/>
* ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱴᱨᱤ ᱤᱥᱴ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱣᱢᱮᱸᱴ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.hindu.com/2005/10/19/stories/2005101908650200.htm Ode to queen of musical instruments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107173423/http://www.hindu.com/2005/10/19/stories/2005101908650200.htm |date=2006-01-07 }}
*[http://archives.chennaionline.com/MusicSeason2007/rws33.asp Tanam day for Gayathri]{{Dead link|date=July 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://chennaiplus.net/?p=10109 E.Gayathri is appointed as the First vice-chancellor of the Tamil Nadu Music and Fine Arts University]
{{DEFAULTSORT:Gayathri, Echampati}}
[[Category:Saraswati veena players]]
[[Category:Recipients of the Sangeet Natak Akademi Award]]
[[Category:Musicians from Andhra Pradesh]]
[[Category:Tamil musicians]]
[[Category:1959 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Indian women classical musicians]]
[[Category:Women musicians from Andhra Pradesh]]
[[Category:20th-century Indian women musicians]]
[[Category:21st-century Indian women musicians]]
[[Category:21st-century Indian musicians]]
cll56uemlz12pdjyxvbl3g4doja1upg
ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ
0
8959
198642
160218
2026-09-30T05:56:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198642
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ
| image = Jyotsna Srikanth.jpg
| alt =
| caption = ᱞᱤᱵᱷ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ,᱒᱐᱑᱑
| birth_name =
| birth_date = <!--{{Birth date and age|df=yes|YYYY|MM|DD}} -->
| birth_place = [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱚᱨ]]
| death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->
| death_place =
| nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| other_names =
| known_for = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱨᱩ-ᱥᱮᱨᱮᱧ]], [[Western culture#Music|ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱩ-ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
| occupation =
}}
'''ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ ᱨᱩ-ᱨᱩ ᱭᱤᱡ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩ ᱨᱟᱦᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱜᱩᱬ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱨᱚᱛᱱᱟ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚᱭᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref name=nie2012>{{cite news|newspaper=The New Indian Express|date=5 November 2012|title=Re-inventing the wheel|author=Nivedita K G|location=Bangalore|url=http://newindianexpress.com/cities/bangalore/article1327393.ece|access-date=28 March 2020|archive-date=22 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322120703/http://www.newindianexpress.com/cities/bangalore/article1327393.ece|url-status=dead}}</ref>
==ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱟᱡ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=dh2007>{{cite news|newspaper=Deccan Herald|title=Stringing passion and profession!|date=8 December 2007|url=http://archive.deccanherald.com/content/Dec82007/she2007120740002.asp|author=Geetha Srinivasan|accessdate=19 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322111539/http://archive.deccanherald.com/content/Dec82007/she2007120740002.asp|archive-date=22 March 2014}}</ref>ᱫᱤᱱᱟᱢ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱷᱟᱱᱴᱟ ᱯᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱛᱮᱫ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩ ᱚᱨᱝ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱜᱩᱬ ᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱟᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱩᱱᱱᱟᱠᱩᱰᱤ ᱵᱷᱚᱭᱫᱭᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱨᱩ ᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name=bmirror>{{cite news|newspaper=Bangalore Mirror|author=Aruna Chandaraju|date=16 January 2011|url=http://www.bangaloremirror.com/article/81/201101162011011602265525448e13f50/Stringing-it-right.html|archive-url=https://archive.today/20130118011651/http://www.bangaloremirror.com/article/81/201101162011011602265525448e13f50/Stringing-it-right.html|archive-date=18 January 2013|title=Stringing it right|accessdate=19 November 2012}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱮᱥᱚᱵᱷᱚ ᱢᱩᱨᱛᱩ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ ᱨᱩᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hindu2011>{{cite news|newspaper=The Hindu|author=Geetha Srinivasan|title=East meets west|date=8 April 2011|accessdate=19 November 2012|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1610133.ece?textsize=small&test=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20140322121204/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1610133.ece?textsize=small&test=2|archive-date=22 March 2014|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱳᱞᱳ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ।ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱵᱷᱟᱭᱳ᱿ᱤᱱ ᱨᱩ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱯᱩᱨᱩᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱭᱩᱦᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱚᱞᱳ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱚᱱᱤᱥᱴ ᱵᱷᱤ ᱮᱥ ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱟᱸ ᱴᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱮᱰᱤᱝ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱭᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ==
ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱦᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ , ᱟᱡᱜ ᱯᱩᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱢᱥᱟᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱤᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱥᱟᱭ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱣᱳᱢᱟᱰ, ᱨᱮᱰ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱠᱞᱮᱵᱷᱞᱟᱸᱰ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱯᱨᱳᱢᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶᱰᱤᱥᱠᱳᱵᱷᱚᱨᱭ, ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱᱨᱮ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾
==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱡᱭᱳᱛᱥᱱᱟ ᱯᱟᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱮ ᱯᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱣ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱡᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱢᱵᱤᱵᱤᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱯᱟᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱮ ᱵᱷᱤ ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱷ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱴᱷᱮᱫ ᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱨᱟᱹ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Jyotsna Srikanth}}
* [http://www.indianviolin.eu/Jyotsna.html Jyotsna Srikanth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710084650/http://indianviolin.eu/Jyotsna.html |date=2017-07-10 }}
* [http://liaf.co.uk/ London International Arts Festival]
* [https://sites.google.com/site/dhruvafoundationgbbo00/ Dhruv Arts]
*[http://www.knowyourstar.com/jyotsna-srikanth-interview/ Interview with Know Your Star]
gy92mby11plns45qne5t5ob5eqyyx9q
ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ
0
8983
198576
178636
2026-09-29T22:58:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198576
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ
|image = Pressegespräch zum Festival Ramayana in Performance im Rautenstrauch-Joest-Museum-9095.jpg
|alt =
|caption = ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ,᱒᱐᱑᱒ ᱠᱳᱞᱚᱝ ᱨᱮ
|birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1954|05|21}}
|birth_place = [[Madurai]], Tamil Nadu
|death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} -->
|death_place =
|nationality = Indian
|other_names =
|residence = [[Chennai]]
|education = [[Kalakshetra]]
|alma_mater =
|years_active =
|known_for = Director, Arangham Interactive, [[Chennai]]
|occupation = dancer, choreographer
|website = [http://www.anitaratnam.com/ www.anitaratnam.com]
}}
'''ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ'' (᱒᱑ ᱢᱮ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ᱟᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱥᱟᱶ , [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠᱚᱞᱤ]], ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱴᱚᱢ, ᱛᱟᱭᱤ ᱪᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱚᱨᱤᱯᱯᱟᱭᱟᱴᱴᱩ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚᱭ ᱧᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱱᱤᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱾<ref>{{cite news |title= Potent rasa |url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2007/08/17/stories/2007081750070300.htm |publisher=[[Business Line]] |date=17 August 2007 }}</ref><ref>{{cite news |title=Stirs the intellect: Anita Ratnam does it, with her holistic approach to choreography, the spoken word, sets, lighting design and costumes. |url=http://www.hindu.com/ms/2008/01/04/stories/2008010450200800.htm |publisher=[[The Hindu]] |date=4 January 2008 }}</ref><ref>{{cite news |title=Dance diva waltzes on: Anita Ratnam has struck a fine balance between the commercial and aesthetic components of her art |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/03/15/stories/2005031500740100.htm |publisher=[[The Hindu]] |date=15 March 2005 |access-date=30 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105142135/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2005/03/15/stories/2005031500740100.htm |archive-date=5 January 2010 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱚᱨᱚᱝᱜᱷᱚᱢ ᱴᱨᱩᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱦ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱷᱩᱞᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱡ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱨᱝᱜᱷᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱱᱚᱨᱛᱷᱚᱠᱤᱰᱚᱴ ᱠᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱱᱥ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱟᱡ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ,ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ, ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟᱱᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱟᱨᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱛᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=p>[http://www.arangham.com/anita/anita.html Anita Ratnam Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123051537/http://www.arangham.com/anita/anita.html |date=2017-11-23 }} www.arangham.com.</ref><ref>[http://ccrtindia.gov.in/anita-ratnam.htm Anitha Ratnam's profile at Center for Cultural Resources and Training] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110224031140/http://ccrtindia.gov.in/anita-ratnam.htm|date=24 February 2011}} [[Ministry of Culture]], [[Government of India]]</ref>
==ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱟᱪᱮᱫ==
ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱟᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱟᱰᱭᱟᱨ ᱠ ᱞᱚᱠᱥᱢᱚᱱ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ <ref>{{cite news |title=Singing paeans to a guru |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/article69923.ece |publisher=[[The Hindu]] |date=25 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407083234/http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/article69923.ece |archive-date=7 April 2014 |access-date=29 March 2020 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱠᱢᱤᱬᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱨᱩᱱᱫᱚᱞᱮ ᱦᱟᱜ ᱠᱚᱞᱟᱠᱷᱮᱛᱨᱚᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ , ᱚᱱᱰᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱯᱳᱥᱴ ᱜᱨᱟᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱛᱷᱚᱠᱚᱞᱤ, ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱟᱴᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.webindia123.com/personal/dancer/anita.htm Anita Ratnam]</ref>
==ᱠᱟᱶᱢᱤᱠᱚ==
[[File:Pressegespräch zum Festival Ramayana in Performance im Rautenstrauch-Joest-Museum-9131.jpg|thumb|Anita Ratnam, Festival "[[Ramayana]] in Performance" in the Rautenstrauch-Joest-Museum, Cologne, 2012]]
ᱳᱨᱮᱞᱤᱱᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱮ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ , ᱚᱱᱰᱮ ᱴᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱧᱮᱧᱮᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱟᱲᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book |title= New directions in Indian dance|last=Kothari |first=Sunil |authorlink=Sunil Kothari |year=2003 |publisher=Marg Publications on behalf of the National Centre for the Performing Arts|isbn= |page=186 |url= |ref= }}</ref>
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱱᱢᱤ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡ ᱛᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱞᱟᱜᱮ ᱟᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱤᱫᱤᱭᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱟᱛᱮᱫ ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱟᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱷᱟᱱᱪᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ==
ᱚᱱᱤᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ :
:ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱚᱬᱚ ᱥᱚᱵᱦᱟ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱪᱩᱰᱟᱢᱚᱬᱤ''(᱑᱙᱙᱖) <br /> ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱚᱸᱫᱨᱚᱸᱰᱽ ᱠᱦᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ''[[ᱠᱚᱞᱟᱭ ᱢᱟᱢᱟᱱᱤ]]'' (᱑᱙᱙᱘)<br />ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱣᱳᱢᱮᱱ ᱤᱱ ᱱᱤᱭᱩᱭᱚᱨᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ'' (᱑᱙᱙᱑) <br />ᱭᱩ ᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱪᱚᱨᱟᱞ ᱦᱟᱨᱟᱢᱚᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ '' (᱑᱙᱙᱖) US<br /> ᱢᱚᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱚ ᱠᱚᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱯᱷᱟᱣᱰᱮᱥᱚᱱ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ''ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱚ ᱠᱚᱞᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚ'' (᱒᱐᱐᱓) <br /> ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱱᱢᱩᱠᱷᱚᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱟᱦᱟᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ''ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ'' (᱒᱐᱐᱓) <br /> ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱒᱐᱑᱗ ᱠᱷᱚᱱ''ᱵᱤᱥᱣᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚ (᱒᱐᱑᱗) , ᱭᱩ ᱠᱮ ᱠᱷᱚᱱ (ᱢᱤᱞᱟᱯᱷᱮᱥᱴ) <ref>{{Cite web |url=https://www.milapfest.com/news/national-indian-arts-awards-winners/ |title=Archive copy |access-date=2020-03-29 |archive-date=2020-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200927053148/https://www.milapfest.com/news/national-indian-arts-awards-winners/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Anita Ratnam}}
* {{Official website|http://www.anitaratnam.com}}
* [http://www.arangham.com/index.html Arangham Trust, website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200210003941/http://www.arangham.com/index.html |date=2020-02-10 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]]
q9byc7ci7lsj3z8z15vmb5havqv8xle
ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ
0
9045
198676
191180
2026-09-30T09:05:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198676
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
|name = ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ
|origin = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
|occupation = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ|ᱮᱱᱮᱡ]]
|genre = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ – ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ|ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ]]
|website = [http://www.smithamadhav.com Official website]
| background=solo_singer |image=Smitha_Rajan-Ananda_Sayana.JPG}}
'''ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ'''<ref>{{cite news|url=http://www.smithamadhav.com|title=Official Website of Smitha Madhav|date=17 November 2011|publisher= Opensource Models|location=Hyderabad, India}}</ref>ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱤᱡ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=Smitha Madhav|url=http://www.artindia.net/smithamadhav.html|publisher=artscape|accessdate=16 May 2012|archive-date=11 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120511021205/http://www.artindia.net/smithamadhav.html|url-status=dead}}</ref>ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱟ ᱞᱮᱛᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱪᱟᱱᱚᱪᱤ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱾
==ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱩᱲᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱥᱟᱭᱤᱱᱟᱛᱷ, ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱞᱚᱭᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱱᱚᱴᱨᱟᱡᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱨᱩᱫᱟᱱᱜᱚᱢ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ [[ᱠᱚᱨᱚᱭᱠᱩᱰᱤ ᱢᱚᱬᱤ]] ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱤᱨᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚ ᱟ ᱢᱥ. (Ms) ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱢᱥ. (Ms.) ᱦᱚᱨᱤᱯᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱵᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱟᱜ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝᱱᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱚᱭ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱪᱤᱥᱴᱤᱠᱥᱚᱱ (Distinction) ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.iccrindia.org/default.htm|title=Indian Council for Cultural Relations|access-date=2020-03-30|archive-date=2010-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20100406072243/http://www.iccrindia.org/default.htm|url-status=dead}}</ref>
===ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ===
ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱢᱟ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱵᱤᱭᱟᱛᱱᱟᱢ, ᱤᱱᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱱᱮ ᱵᱷᱟᱱᱮ ᱱᱚᱱ ᱰᱤᱥᱟᱵᱞᱟᱰ (Non disabled) ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤᱯ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱ ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱴᱮᱵᱟᱞ (non profitable) ᱥᱚᱸᱜᱴᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱡᱽᱱᱟ ᱯᱷᱟᱩᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱥᱵᱷᱥᱭᱤᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰ (Provide funds) ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱦᱚ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱪᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.vegesnafoundation.org/|title=Vegesna Foundation Official Page|access-date=2020-03-30|archive-date=2018-12-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181227043748/http://vegesnafoundation.org/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.vegesnafoundation.org/events2006.html|title=Vegesna Foundation 2006 Fund Raising|access-date=2020-03-30|archive-date=2016-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20160827172204/http://vegesnafoundation.org/events2006.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nripulse.com/CityNews_SmitaMadhav_Atlanta.html|title=Smitha Madhav Kicks Off US Tour With Dance and Music|author=Ponangi, Ravi R}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.taggsc.org/events/2006/smithamadhav/smithamadhav.html|title=Telugu Association of Greater Greenville|access-date=2020-03-30|archive-date=2009-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20090503173813/http://www.taggsc.org/events/2006/smithamadhav/smithamadhav.html|url-status=dead}}</ref>
===ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ===
ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟᱜᱨᱟᱯᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ :
ᱵᱟᱱ ᱨᱟᱜᱷᱵᱷᱟᱢ : ᱥᱚᱞᱚ ᱛᱷᱮᱢᱟᱛᱷᱤᱪ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱢᱚᱰᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ
ᱱᱟᱣᱟᱥᱚᱱᱫᱷᱤ : ᱰᱤᱠᱯᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ
ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴ ᱜᱤᱨᱮᱥᱚᱢ ᱵᱷᱟᱡᱮ : ᱢᱤᱫ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱮᱠᱷᱞᱟ ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱤᱠᱜᱟᱢ (Pilgrims) ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ <ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2006/09/15/stories/2006091521090200.htm|title=Thematic solo dance on pilgrimage|date=15 September 2006|author=Staff Reporter|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=15 September 2006|location=Hyderabad, India|archive-date=7 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071207205023/http://www.hindu.com/2006/09/15/stories/2006091521090200.htm|url-status=dead}}</ref>ᱠᱮᱥᱟᱫᱤ ᱯᱟᱫᱟᱢ : ᱵᱷᱟᱜᱣᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱵᱷᱤᱱᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱠ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜᱤᱦ (Mythic unheard) ᱠᱟᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ, ᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱦᱟᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾
===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ===
* ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱬ (᱑᱙᱙᱖) ᱨᱮ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱚᱞ (role) ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱱᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱤᱡᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
* ᱠᱮᱡ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱨᱠᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱚᱞ (Role) ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟᱼᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱵᱟᱸᱜᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱛᱮᱛᱜᱩ) ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱥᱚᱦᱟᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/06/30/stories/2007063051660200.htm|title=Emotional Journey into the realm of art|date=30 June 2007|author=Chowdhary, Sunita Y|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=30 June 2007|location=Hyderabad, India|archive-date=7 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111107183202/http://www.hindu.com/2007/06/30/stories/2007063051660200.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/mp/2006/10/07/stories/2006100702520400.htm|title=Dance and Art Unite|date=7 October 2006|author=Raghuvanshi, Alka|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=7 October 2006|location=Hyderabad, India}}</ref>
==ᱨᱚᱠᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
* ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱢᱟᱫᱷᱟᱴᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱸᱴ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱝᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱼᱮᱢᱵᱤᱮ ᱯᱤᱭᱚᱱᱤᱨ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/dance/article2635301.ece|title=Redefining Management Steps|date=17 November 2011|author=Kumar, Ranee|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=17 November 2011|location=Hyderabad, India}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱸᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱤᱝᱥᱤᱯᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱢᱩᱬ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴᱥ (concepts) ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱟᱱᱨᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱩᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱫᱟᱨᱮ ᱭᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱤᱥᱯᱚᱱᱫᱤᱵᱟᱞ (responsible) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱷᱚᱴᱱᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱯᱴᱤᱝ, ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ, ᱵᱟᱭᱮᱠᱜᱨᱟᱩᱸᱰ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱥᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱛᱷᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ᱾
* ᱥᱢᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2498400.ece|title=Rare Song and Dance Feat|date=30 September 2011|author=Kumar, Ranee|newspaper=[[The Hindu]]|accessdate=30 September 2011|location=Hyderabad, India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=bEZMAlA7XKM Adaal Kaaniro, Vijay TV, Sangeetha Sangamam]
* [https://www.youtube.com/watch?v=-uStcf8bR_Q Vijay TV, Sangeetha Sangamam]
* [https://www.youtube.com/watch?v=vhfsu3UTRpE Ninne Bhajana, Smitha in Concert, Denver,CO,USA]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y-j5QxecF-4 Vijay TV, Bhakthi Tiruvizha, 7-Jul-2009]
* [https://www.youtube.com/watch?v=Hj0p5fBVJEg Vijay TV, Bhakthi Tiruvizha, 7-Jul-2009]
* [https://www.youtube.com/watch?v=y-j5QxecF-4 Vijay TV, Bhakthi Tiruvizha, 7-Jul-2009]
* [https://www.youtube.com/watch?v=2xEBswdlhAY Mylapore Fine Arts Club, Andal Kanavu Varanamayiram]
* [https://www.youtube.com/watch?v=fFK8KvE_inE Smitha's Dance Concert, Denver,CO,USA]
* [https://www.youtube.com/watch?v=KRpkcIgjGTA Smitha's Dance Concert, Denver,CO,USA]
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Madhav, Smitha}}
[[Category:Living people]]
[[Category:Female Carnatic singers]]
[[Category:Carnatic singers]]
[[Category:Indian female classical dancers]]
[[Category:Performers of Indian classical dance]]
[[Category:Bharatanatyam exponents]]
[[Category:Singers from Hyderabad, India]]
[[Category:Indian female classical singers]]
[[Category:Dancers from Andhra Pradesh]]
[[Category:Women musicians from Andhra Pradesh]]
[[Category:20th-century Indian singers]]
[[Category:20th-century Indian women singers]]
[[Category:Year of birth missing (living people)]]
95bj3e5pv1s92b633hsq8j5oizcgt3k
ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ
0
9047
198684
47604
2026-09-30T09:46:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198684
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ
|image = Sujata Mohapatra.jpg
|caption =
|birth_name = ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱚᱱᱛᱤ
|birth_date = {{Birth date and age|df=y|1968|6|27}}
|birth_place = [[ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[India]]
|occupation = [[Indian classical dancer]], [[performer]]
|website = {{official website|http://www.heritageindia.org/sujata.html}}
}}
'''ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱗ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱖᱘) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱱᱤᱡ ᱥᱮᱭᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Israel to host Indian art exhibition {{!}} The South Asian Times|url=http://www.thesouthasiantimes.info/node/2525|accessdate=2 August 2017|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120328063701/http://www.thesouthasiantimes.info/node/2525|archivedate=28 March 2012|date=28 March 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Statuesque postures|url=http://www.thehindu.com/arts/article96635.ece|website=The Hindu|accessdate=2 August 2017|language=en|archive-date=2 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102234243/http://www.thehindu.com/arts/article96635.ece|url-status=dead}}</ref>
== ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱦᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱩᱫᱷᱟᱠᱚᱨ ᱥᱟᱦᱩ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱟᱭ ᱾
ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱟᱱᱮᱥᱣᱟᱨ, ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱮᱸᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜᱮ ᱯᱨᱚᱥᱤᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱮᱞᱩᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱫᱟᱹᱨ ᱨᱚᱛᱤᱠᱚᱸᱛ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱫᱟᱹᱨ ᱯᱨᱤᱛᱤᱥᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱠᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱩᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱚᱸᱰᱞᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱮᱞᱩᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱦᱚᱛ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱭᱞᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤᱲᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱜᱽᱨᱚᱱᱤ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱱᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱱᱟᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱚᱞ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱚᱸᱰᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱥᱚᱫᱚᱥᱭᱚ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱥᱤᱨ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ 'Srjan' (Odissi Nrityabasa) ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱱᱟ ᱪᱟᱨᱭᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱮᱞᱩᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱚᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱚᱞ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱵᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱥᱮᱸᱴᱚᱨ, ᱵᱷᱩᱵᱟᱱᱮᱥᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱞᱟᱥᱚᱨ ᱨᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱐᱑᱑, ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱥᱚᱸᱥᱛᱷᱚᱱ - ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱥᱨᱤᱡᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱭᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱛᱢᱚᱥᱟᱛ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱷᱚᱨ ᱨᱮ, ᱜᱤᱛᱟ ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱟ ᱦᱟᱜ ᱪᱷᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ - ᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
nmeckd3y2qqbajfr4243q6duj16jy75
ᱚᱪᱷᱩᱛᱟ ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ
0
9051
198573
178388
2026-09-29T22:50:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198573
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dancer
| name = ᱚᱪᱷᱩᱛᱟ ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ
| image = Achuta Manasa.jpg
| alt =
| caption = ᱚᱪᱷᱩᱛᱟ ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ, [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱨᱤ|ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱨᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]] , [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| full_name =
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place = [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ| ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| height =
| occupation = [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱨᱤ|ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱨᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]]
| years_active =
| current_group =
| former_groups =
| dances =
| website = {{URL|achutamanasa.in}}
}}
''' ᱚᱪᱷᱩᱛᱟ ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱨᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://events.fullhyderabad.com/kuchipudi-by-achutha-manasa/2007-december/tickets-dates-videos-reviews-23657-1.html |title=Manasa Kuchipudi Dancer |publisher=events.fullhyderabad.com |date= |access-date=2013-04-05 |archive-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200321015056/https://events.fullhyderabad.com/kuchipudi-by-achutha-manasa/2007-december/tickets-dates-videos-reviews-23657-1.html}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1161426.ece?textsize=small&test=2 |title=Manasa Kuchipudi Dancer |publisher=www.thehindu.com |date= |access-date=2013-04-05 |archive-date=2011-09-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110911005256/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1161426.ece?textsize=small&test=2 |url-status=dead}}</ref><ref name="Manasa Kuchipudi Dancer" >{{cite web |url=http://www.indianartandartists.com/indian-artist/classical-dancer/kuchipudi/achuta-manasa/andhra-pradesh/hyderabad/7545.html |title=Manasa Kuchipudi Dancer |publisher=www.indianartandartists.com |date= |access-date=2013-04-05 |archive-url=https://archive.today/20130629120803/http://www.indianartandartists.com/indian-artist/classical-dancer/kuchipudi/achuta-manasa/andhra-pradesh/hyderabad/7545.html |archive-date=29 June 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece |title=Manasa Kuchipudi Dancer |publisher=www.thehindu.com |date= |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/dancer-for-greece/article2203124.ece?css=print |title=Manasa Kuchipudi Dancer |publisher=www.thehindu.com |date= |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2010/12/23/stories/2010122361690200.htm |archive-url=https://archive.today/20130629104730/http://www.hindu.com/2010/12/23/stories/2010122361690200.htm |url-status=dead |archive-date=2013-06-29 |title=Manasa Kuchipudi Dancer |date=2010-12-23|work=[[The Hindu]] |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2011/02/06/stories/2011020661230200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110503141603/http://www.hindu.com/2011/02/06/stories/2011020661230200.htm |url-status=dead |archive-date=2011-05-03 |title=Manasa Kuchipudi Dancer |date=2011-02-06|work=[[The Hindu]] |access-date=2013-04-05}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.achutamanasa.in/performances.htm |title=Manasa Kuchipudi Dancer|publisher=www.achutamanasa.in |date= |access-date=2013-04-05}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ (ᱟᱭᱚ) ᱨᱟᱡᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ (Rajya Lakshmi) ᱟᱨ (ᱵᱟᱵᱟ) ᱨᱚᱵᱤ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ (Ravi Chandra) ᱛᱤᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱫᱚ ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ([[:en:Ravi Shankar]]) ᱩᱰᱷᱟ.ᱣ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟ.ᱱ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟ.ᱜᱩᱣᱟ.ᱱᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ,ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟ.ᱦᱤᱞ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱟᱢ-ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱚᱫᱷᱩ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞ (Madhu Nirmala) ᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱨᱤᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱨᱤ ᱱᱟᱨᱟᱥᱟᱭᱟ (Guru Sri Narasayya) ᱛᱟ.ᱨᱤᱨᱮ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱᱜᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱜᱚᱯ ᱨ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱜᱩᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱨᱤ ᱢᱚᱦᱟᱱᱠᱟᱞᱤ ᱥᱩᱨᱭᱚᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ (Guru Sri Mahankali Suryanarayana Sarma) ᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱨᱤᱨᱮ ᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫ ᱫᱚᱲᱦᱚ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱠᱷᱟ.ᱛ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱢᱟᱱᱚᱥᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱘᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤᱜᱮ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟ.ᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟᱭ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱝ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱮ-ᱜᱨᱮᱰ (A-Grade) ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ,ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟ.ᱱ ᱩᱢᱮᱨ ᱑᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱛᱚᱝᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱠᱳᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ (UNESCO) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮ-ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱰᱮᱱᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱤᱞ ([[:en:International Dance Council]]) ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱓᱑ ᱟᱱᱟᱜ ''' ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ''' (World Congress on Dance Research) ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱱᱮᱶᱛᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱜ-ᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱚᱦᱩ ᱜᱩᱱ ᱛᱟᱭᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱪᱤᱯᱩᱲᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web |url=http://degaarts.com/dancers/ |title=Education Details |publisher=degaarts.com |date= |access-date=2013-08-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130831123331/http://degaarts.com/dancers/ |archive-date=31 August 2013 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.achutamanasa.in/myprofile.htm |title=Education Details |publisher=www.achutamanasa.in |date= |access-date=2013-04-06}}</ref>᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱨ ᱢᱟ.ᱱᱠᱚ ==
ᱢᱟᱱᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱟᱨ ᱢᱟ.ᱱᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
* ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ (Prathibha Puraskar)-- ᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ-ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ [[:en:Acharya Nagarjuna University]] ᱠᱷᱚᱱ ᱾
* ᱱᱟᱴᱭᱚᱢᱚᱭᱩᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Natyamayuri)
* ᱩᱜᱟᱫᱷᱤ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. (Ugadhi Puraskaram) ᱾
* ᱠᱚᱞᱟ ᱥᱨᱟᱵᱚᱱᱛᱷᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Kala Sravanthi) ᱾
* ᱥᱚᱯᱛᱷᱚᱜᱤᱨᱤ ᱵᱟᱞᱟᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Sapthagiri Balapraveena) ᱾
* ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱠᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱥᱤᱨᱯᱟ. (Natya Kalamai)᱾
* ᱡᱮ-ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ--- ''' ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱢᱤᱞᱞᱮᱱᱤᱭᱳᱢ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱢᱵᱟᱥᱟᱰᱟᱨ ''' "UNESCO Millennium Best Cultural Ambassador" ᱾
* ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱢᱚᱦᱤᱞᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ (Telugu Mahila Award) -- ᱮᱱ.ᱴᱤ.ᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ (NTR Memorial) ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Achuta_Manasa
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]]
m284h5p3q3kn8kt4n30abt35n64qqpz
ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱱᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱷᱟ
0
9060
198615
153068
2026-09-30T02:26:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198615
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱱᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱷᱟ
| image =
| birth_date ={{birth-date and age|18 October 1978}}
| birth_place =
| birth_name = Bindhulekha
| occupation = [[Mural]] painter ,Dancer
| yearsactive = 2001-till date
| spouse = [[Madhav Ramadasan]]
}}
'''ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱱᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱷᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱝ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Breaking into another male bastion|url=http://www.thehindu.com/2004/10/09/stories/2004100905280300.htm|accessdate=27 November 2014|newspaper=The Hindu|date=2004-10-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205195008/http://www.thehindu.com/2004/10/09/stories/2004100905280300.htm|archive-date=2014-12-05|url-status=dead}}</ref> ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱱᱫᱨᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=A Dancer's Tryst With Colours|url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/A-Dancers-Tryst-With-Colours/2014/09/19/article2437988.ece|accessdate=27 November 2014|newspaper=The New Indian Express|date=2014-09-19|archive-date=2014-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20141208091104/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/A-Dancers-Tryst-With-Colours/2014/09/19/article2437988.ece|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
== ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱵᱤᱱᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱟᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱩᱨᱟᱹᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱧᱟᱝ ᱥᱚᱫᱟᱱᱚᱱᱫ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱛᱮᱫ ᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱛᱮᱧᱟᱝ ᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱤᱭᱩᱨ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱩᱴᱤ ᱱᱟᱭᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=The mural of the story|url=http://archives.deccanchronicle.com/130722/lifestyle-booksart/article/mural-story|accessdate=27 November 2014|newspaper=Deccan Chronicle|date=2013-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204165323/http://archives.deccanchronicle.com/130722/lifestyle-booksart/article/mural-story|archive-date=4 December 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱬᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱰᱷᱟᱸᱪᱟ==
ᱵᱤᱱᱫᱷᱩᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱩᱲ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯ ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱤᱛ-ᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱟᱨᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱡᱩᱛ ᱮᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱨᱚᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱜ ᱞᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟᱝ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱵᱷᱟᱫᱚᱠᱩᱨᱩᱢᱵᱟᱠᱟᱵᱷᱩ ᱢᱩᱱᱫᱨᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱜᱚᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ (ᱯᱩᱱᱰ ᱨᱚᱝ ᱪᱷᱟᱯ) ᱵᱷᱚᱫᱨᱚᱠᱟᱲᱤ (ᱜᱟᱹᱦᱤᱸᱨ ᱞᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱪᱷᱟᱯ) ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱾ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱪᱷᱟᱯ) ᱨᱤᱱ ᱮ ᱱᱮᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ''ᱨᱚᱡᱚᱥ, ᱛᱟᱢᱚᱥ ᱥᱚᱛᱣᱚ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Mural artist to display her paintings|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mural-artist-to-display-her-paintings/article2345484.ece |accessdate=27 November 2014|newspaper=The Hindu|date=2011-08-11}}</ref> ᱠᱟᱱᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱞᱚᱞᱤᱛᱷᱚᱠᱚᱞᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱜᱨᱩᱯ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱥᱚᱱ ᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱠᱚᱞᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱵᱷᱤᱱᱫᱩᱞᱮᱠᱷᱟ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱢᱟᱫᱦᱚᱵ ᱨᱟᱢᱚᱫᱚᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱫ ᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱢᱟᱱᱳᱭᱚᱱᱟᱢ – ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱭᱮᱡ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱤᱢ
ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱵᱤᱭᱚᱱᱰ
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
mrfochidicktvyi5rf55948mqtm8yag
ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ
0
9102
198651
158284
2026-09-30T06:59:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198651
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dancer
| name = ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ
| image =
| alt =
| caption =
| full_name =
| birth_name = ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱖ ᱑᱙᱘᱒
| birth_date =
| birth_place = ᱞᱳᱥ ᱟᱧᱡᱮᱞᱥ, ᱠᱚᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ, ᱭᱩ. ᱮᱥ.
| height =
| occupation = [[ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ
| training =
| years_active = ᱒᱐᱐᱔-ᱱᱤᱛᱚᱜ
| current_group = Mythili Prakash Dance Ensemble
| former_groups =
| dances =
| website = {{URL|http://www.mythiliprakash.com/}}
| spouse =
| children =
}}
'''ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ''' <ref>[http://www.telegraphindia.com/1111011/jsp/orissa/story_14607468.jsp The Telegraph, , October 11 , 2011, Of graceful moves, yogic connection-CHANDRIMA MAITRA]</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱨᱤᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|last=Kothari|first=Sunil|title=Footloose and Fancy Free - Globetrotting with Sunil Kothari|url=http://www.narthaki.com/info/gtsk/gtsk15.html}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱛᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱷᱟᱨᱟᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱡᱚᱭᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|last=Rajan|first=Anjana|title=Spirit that moves|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2759024.ece|accessdate=December 30, 2011|newspaper=The Hindu|location=Chennai, India|date=December 30, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20121130010344/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2759024.ece|archive-date=November 30, 2012|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱰᱟᱸᱥᱩᱵᱽ ᱢᱟᱞᱵᱤᱠᱟ ᱥᱟᱨᱩᱠᱟᱭᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱣᱟᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=From US to India and the world|url=http://www.mythiliprakash.com/documents/mythiliprakash_pulse.pdf|accessdate=Spring 2009|archive-date=2012-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222053459/http://www.mythiliprakash.com/documents/mythiliprakash_pulse.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱫᱚ ᱭᱩᱯᱤ ᱵᱚᱨᱠᱚᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ, ᱚᱱᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱭ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|last=Srikanth|first=Rupa|title=Accent on Choreography|url=http://www.hindu.com/fr/2007/07/27/stories/2007072751190500.htm|accessdate=July 27, 2007|newspaper=The Hindu|location=Chennai, India|date=July 27, 2007}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ==
ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱞᱟᱥ ᱮᱧᱡᱤᱞᱥ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱭᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱜᱚᱬ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱱᱟᱨᱚᱫᱽ ᱜᱚᱬ ᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱠᱚᱞᱟᱠᱷᱮᱛᱨᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱱᱢᱩᱠᱷᱟᱱᱚᱸᱫᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭᱤ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱱᱟᱹᱱᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱞᱢᱟ (ᱫᱤᱞᱞᱤ) ᱟᱨ ᱪᱚᱣᱫᱷᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱞ (ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ) ᱾ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱮ ᱮᱸᱰ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱮᱨᱤ ᱯᱟᱪᱷᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱚᱨᱚᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱ ᱯᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱮ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱤᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ ᱯᱷᱨᱟᱸᱥ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱤ ᱞᱟᱨᱤ, ᱢᱚᱧᱪᱮᱥᱴᱚᱨ, ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱤ ᱜᱩᱭᱢᱮᱴ, ᱯᱮᱨᱤᱥ, ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱣᱮᱴᱚᱨ ᱳᱱ ᱫᱤ ᱵᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱟᱥ ᱮᱧᱡᱤᱞᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱤᱝᱠᱚᱱ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱱᱩᱣᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱣᱟᱨᱛᱷᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱦᱣᱩᱥᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱣ ᱡᱚᱨᱥᱤ ᱯᱚᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ, ᱱᱤᱣ ᱡᱚᱨᱥᱤ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Mythili_Prakash_on_Stage.jpg Mythili Prakash on Stage]
gdrr9no324ndf3gbjlb9pihb6lv2ymg
ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱱᱚᱨᱡᱤ (ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ)
0
9116
198687
190082
2026-09-30T09:51:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198687
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱱᱚᱨᱡᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶ , ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱳᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name=":0">{{Cite web|title = Charting the course of a tradition called Kathak|url = http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1454865.ece|website = The New Indian Express|accessdate = 2016-01-01|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222212955/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article1454865.ece|url-status = dead}}</ref> ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱢᱟᱭᱟ ᱪᱟᱴᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱵᱤᱨᱡᱩ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱟᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾.<ref name=":3">{{Cite news|title = Kathak show floors airmen|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kathak-show-floors-airmen/article616678.ece|newspaper = The Hindu|date = 2010-09-06|access-date = 2016-01-01|issn = 0971-751X|language = en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱟᱡ ᱫᱚ ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱮᱰᱮᱰ ᱢᱟᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱞᱪᱚᱨᱟᱞ ᱨᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ( Indian Council for Cultural Relations) ᱮᱢᱯᱟᱱᱮᱞᱞᱮᱰ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ ᱵᱤᱨᱡᱩ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ-ᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱛᱷᱟ ᱥᱟᱦᱤᱞᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱩᱣᱟᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾.<ref name=":3" /> ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱡᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱣᱟᱨᱛᱷᱢᱚᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱵᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵᱽ ''ᱵᱮᱞᱥ ᱚᱯᱷ ᱪᱮᱱᱡᱽ'' ᱨᱮ ᱟᱡ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite book|title = Bells of Change - Kathak Dance, Women and Modernity In India|last = Pallabi|first = Chakrevorty|publisher = University of Chicago Press|year = 2008|isbn = 978-1905422487|location = |pages = }}</ref>
==ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ==
ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱱᱵᱟᱱᱚᱨᱡᱤ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱱᱭ ᱡᱩᱞᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱨᱮᱴᱳ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱸᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱤᱸᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
<ref name=":2">{{Cite web|title = Profile|url = http://www.sushmitabanerjee.com/profile.html|website = www.sushmitabanerjee.com|accessdate = 2016-01-01}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ==
ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱴ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱴᱳᱠᱭᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱠᱷᱳᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ(ᱠᱚᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱣᱛᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱫ ᱾<ref name=":1">{{Cite web|title = The Telegraph - Calcutta : Metro|url = http://www.telegraphindia.com/1060725/asp/calcutta/story_6449499.asp|website = www.telegraphindia.com|accessdate = 2016-01-01}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱒-᱑᱙᱙᱓ ᱟᱡ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱽᱩᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱤ , ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ [[ᱡᱟᱯᱟᱱ]] ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":1" /> ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ:<ref>{{Cite web|title = artsnetworkasia|url = http://www.artsnetworkasia.org/directory_detail.php?id=3150|website = www.artsnetworkasia.org|accessdate = 2016-01-01|archive-date = 2024-02-03|archive-url = https://web.archive.org/web/20240203034230/http://www.artsnetworkasia.org/directory_detail.php?id=3150|url-status = dead}}</ref>
* ᱨᱤᱴᱵᱚᱨᱜ ᱢᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱡᱩᱨᱤᱠ
* ᱩᱵᱮᱨᱥᱤ, ᱵᱨᱮᱢᱮᱱ
* ᱵᱮᱞᱜᱨᱮᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ, ᱵᱮᱞᱜᱨᱮᱰ
* ᱵᱷᱚᱥᱚᱸᱛ ᱩᱛᱥᱚᱵ, ᱞᱟᱦᱟ ᱭᱩ ᱮᱥ ᱮᱥ ᱟᱨ
* ᱤᱱᱰᱳᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱫᱚ ᱣᱟᱨᱞᱰ, ᱵᱮᱭᱡᱤᱝ
* ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱵᱟᱝᱠᱚᱠ
* ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱥᱮᱱᱚᱨ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ
* ᱟᱨ ᱪᱤᱪ ᱪᱤ ᱟᱨ ᱴᱩᱨ, ᱢᱚᱥᱠᱟᱴ
* ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬᱚ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ, ᱛᱨᱤᱱᱤᱫᱟᱫ ᱟᱨ ᱴᱳᱵᱟᱜᱳ
* ᱭᱩ ᱥᱤ ᱵᱮᱨᱠᱮᱞᱮ ᱭᱩᱥᱞᱟ,ᱵᱮᱨᱠᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱞᱚᱥ ᱟᱱᱡᱮᱞᱮᱥ
* ᱠᱟᱱᱥᱟᱥ ᱥᱴᱮᱴ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ, ᱢᱟᱱᱦᱚᱛᱚᱱ
* ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱠᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱮᱱᱥ, ᱰᱚᱨᱵᱟᱱ
* ᱵᱟᱞᱤ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱷᱮᱥᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱵᱟᱞᱤ
==ᱢᱟᱪᱮᱛ==
ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱱᱚᱨᱡᱤ ᱦᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩᱠᱩᱲ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ, ᱠᱩᱣᱮᱛ, ᱥᱣᱤᱡᱚᱨᱞᱮᱸᱰ, ᱨᱚᱥᱤᱭᱟ, ᱥᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱞᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|title = A voyage of excellence|url = http://www.thehindu.com/features/friday-review/a-voyage-of-excellence/article6379859.ece|newspaper = The Hindu|date = 2014-09-11|access-date = 2016-01-01|issn = 0971-751X|language = en-IN}}</ref> ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱴᱮᱞᱤᱭᱮᱨᱥ ᱰᱤ ᱮᱛᱷᱱᱳᱢᱩᱥᱤᱠᱳᱞᱳᱜᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱡᱮᱱᱮᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|title = Nathalie Masson Kathak|url = http://www.nathaliemassonkathak.com/#!press-/c1mxv|website = Nathalie Masson Kathak|accessdate = 2016-01-01|archive-date = 2016-02-02|archive-url = https://web.archive.org/web/20160202191328/http://www.nathaliemassonkathak.com/#!press-/c1mxv|url-status = dead}}</ref> ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱦᱟᱞᱮ ᱜᱮ ''ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱜᱷᱚᱨᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱟᱢᱰᱟᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱪᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱠ ᱮ ᱮᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ SPICMACAY ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱠᱩᱞ ,ᱠᱚᱞᱮᱡ, ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱚᱱᱩᱥᱴᱷᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱱᱮᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱲᱟᱭ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾SPICMACAY ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱜᱩᱬ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|title = Kathak danseuse mesmerises children|url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/kathak-danseuse-mesmerises-children/article924936.ece|newspaper = The Hindu|date = 2010-12-01|access-date = 2016-01-01|issn = 0971-751X|language = en-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱢᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ==
ᱥᱩᱥᱢᱤᱛᱟ ᱵᱟᱱᱚᱨᱡᱤ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱟᱭᱟᱢ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱤᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ
* ᱮᱢᱮᱨᱤᱴᱚᱥ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ- ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱥᱚᱢᱵᱚᱲ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱲᱟᱲᱚᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ<ref>{{Cite web|title = Merging time, motion and emotions ...|url = http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article389019.ece|website = The New Indian Express|accessdate = 2016-01-01|archive-date = 2016-02-05|archive-url = https://web.archive.org/web/20160205063136/http://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/article389019.ece|url-status = dead}}</ref>
* ᱥᱨᱤᱸᱜᱟᱨᱢᱚᱬᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ - ᱥᱩᱨ ᱥᱨᱤᱸᱜᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ
* ᱟᱨᱭᱚ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ - ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ
* ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱥᱟᱫᱷᱚᱱᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ -ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱩᱛᱤᱠ ᱥᱚᱸᱜᱷ, ᱯᱩᱱᱮ <ref name=":2" />
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://sushmitabanerjee.com/ Sushmita Banerjee's Website]
* [http://www.adem.ch/ Ateliers d'ethnomusicologie Genève Website]
* [http://www.culturalindia.net/indian-dance/classical/kathak.html Description of Kathak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031050311/https://www.culturalindia.net/indian-dance/classical/kathak.html |date=2020-10-31 }}
* [http://spicmacay.com/ SPICMACAY's Website]
tdqpx6qayu9vjjdsg5cacu1pina0wko
ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱟᱥ
0
9124
198606
100287
2026-09-30T01:51:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198606
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱟᱥ
|image = Aditi Mangaldas.JPG
|caption = ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱫᱟᱥ ᱣᱟᱨᱥᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱡᱩᱛ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱒᱐᱐᱗
|birth_date = {{birth year and age|1960}}
|birth_place = Gujarat
|death_date =
|death_place =
|occupation = dancer, choreographer
}}
'''ᱟᱫᱤᱫᱤ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱫᱟᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘᱖᱐) [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱟᱨᱤᱠ ᱰᱦᱟᱱᱪᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ-ᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱠᱩᱢᱩᱫᱤᱱᱤ ᱞᱟᱠᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱡᱩ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡ ᱴᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱲ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟ-ᱜ ᱫᱨᱤᱥᱴᱤᱠᱳᱬ ᱰᱭᱟᱱᱥ ᱯᱷᱟᱶᱰᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱟᱡ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Savouring-the-present/article16889025.ece|title=Savouring the present|date=28 October 2009|author=Rajan, Anjana|newspaper=The Hindu|accessdate=6 October 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/theatre-dance/reviews/exquisite-indian-dance-dance-base-edinburgh-557578.html|title=Exquisite Indian Dance, Dance Base, Edinburgh|date=24 August 2004|work=The Independent|location=London|author=Anderson, Zoë|accessdate=6 October 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/thehindu/mag/2004/03/07/stories/2004030700070500.htm|title=FACE TO FACE: Futuristic footwork|date=7 March 2004|work=The Hindu|accessdate=6 October 2018}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱟᱬᱜᱟᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱪᱮᱫ==
᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱚᱦᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱟᱵᱷᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱤ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="in">{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/day-after-aditi-mangaldas-refuses-award-her-function-venue-cancelled/219390/|title=Day after Aditi Mangaldas...|date=21 September 2007|work=The Indian Express|accessdate=27 July 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121009225352/http://www.expressindia.com/latest-news/day-after-aditi-mangaldas-refuses-award-her-function-venue-cancelled/219390/|archivedate=9 October 2012}}</ref>
ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱭᱥᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱩᱫᱤᱱᱤ ᱞᱟᱠᱷᱤᱭᱟ ᱦᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱫᱚᱢᱵ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱛᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱯᱩᱯᱩᱞ ᱡᱚᱭᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱛᱮᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱡ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱠᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱡᱩ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱜᱟ ᱟᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱨᱡᱩ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ -ᱟ ᱴᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱫᱟᱲᱟᱸ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/Fleet-feat/article16835928.ece|title=Fleet feat|author=Rajan, Anjana|date=1 January 2010|work=The Hindu|accessdate=6 October 2018}}</ref><ref>{{cite book|author=Massey, Reginald|title=India's dances: their history, technique, and repertoire|year=2004|publisher=Abhinav Publications|isbn=81-7017-434-1|page=239}}</ref><ref>{{cite book|author=Kothari, Sunil|authorlink=Sunil Kothari|title=Kathak, Indian classical dance art|year=1989|publisher=Abhinav Publications|page=217}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ==
[[File:Aditi Mangaldas ensemble.JPG|thumb|180px|Aditi Mangaldas ensemble.]]
ᱟᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱭᱩ ᱠᱮ , ᱭᱩ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱤᱭᱮᱛ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱮ ᱡᱷᱟᱞᱠᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱥᱳᱞᱚ ᱟᱭᱴᱚᱢ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱟᱛᱮᱫ , ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱤᱠ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱰᱦᱟᱸᱪᱟ ᱱᱚᱸᱠᱟᱭ ᱞᱮᱣᱦᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱭᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱮᱡ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱟ , ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱤᱠᱷ, ᱥᱣᱟᱜᱚᱛ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ, ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱰ ᱚᱯᱷ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥ, ᱵᱦᱨᱤᱱᱫᱟᱠᱨᱤᱛᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱾ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱤᱫᱤᱭᱟᱛᱮ ᱞᱟᱪᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱢᱯᱝᱜᱚᱞ ᱫᱟᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡᱠᱩᱜ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱦᱚᱲ ᱨᱩᱨᱩᱠᱩᱜ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱶ ''ᱯᱷᱩᱴ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱚᱱ ᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱡᱩᱦᱤ ᱛᱮ ᱟᱥᱤᱭᱟ ᱥᱚᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2005/10/01/arts/dance/an-ancient-percussive-form-thats-stripped-of-mime.html|title=An Ancient, Percussive Form That's Stripped of Mime|author=Rocco, Claudia La|date=1 October 2005|work=The New York Times|accessdate=6 October 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20170730185817/http://www.aditimangaldasdance.com/main.php Aditi Mangaldas website]
*[http://www.hindu.com/mp/2006/06/10/stories/2006061002890400.htm Rooted, yet modern (Interview)] ''[[The Hindu]]''
0nn6asj2ohu34zucexhknvb475laobf
ᱞᱳᱠᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ
0
9543
198597
161394
2026-09-30T00:56:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198597
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱞᱳᱠᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ
| image =
| caption =
| birth_date = ᱒᱑ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱒
| birth_place =
| residence =
| death_date = ᱒᱗ ᱢᱚᱭᱤ ᱒᱐᱐᱙
| death_place = [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]]
| office = ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ
| term_start = ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱑
| term_end = ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱗
| predecessor = [[ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱥ ᱛᱷᱟᱠᱩᱨ]]
| successor = [[ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱦᱟ]]
| office1 = ᱱᱟᱜᱟᱞᱭᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ
| term_start1 = ᱑᱓ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱙᱒
| term_end1 = ᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒
| predecessor1 = ᱮᱢ.ᱮᱢ. ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ
| successor1 = [[ᱵᱷᱤ.ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱟᱨ]]
| office2 = ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱲ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ
| term_start2= ᱑᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱑
| term_end2= ᱒᱕ ᱢᱟᱛᱪ ᱑᱙᱙᱑
| predecessor2= [[ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱥ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
| successor2= [[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ]]
| office3 = ᱥᱚᱵᱷᱭᱚ: [[ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| constituency3 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ.|ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| term_start3 = ᱓ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱖᱐
| term_end3 = ᱒ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱗᱘
| party = [[ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| otherparty = [[ᱥᱣᱚᱛᱚᱱᱛᱨᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|alma_mater =
| profession =
| religion =
| spouse = ᱵᱤᱬᱟᱯᱟᱬᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ
| children = [[ᱯᱤᱱᱟᱠᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
| website =
}}
'''ᱞᱳᱠᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ''' (᱒᱑ ᱱᱚᱣᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱒<ref>{{cite web|title=India Who's Who 1980-81|url=https://archive.org/stream/IndianWhosWho198081/TXT/00000258.txt|accessdate=27 January 2015}}</ref> - ᱒᱗ ᱢᱚᱭᱤ ᱒᱐᱐᱙) ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=M|url=http://rajyasabha.nic.in/rsnew/pre_member/1952_2003/m.pdf|publisher=Rajya Sabha Secretariat|accessdate=27 January 2015}}</ref>
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ (᱑᱙᱙᱑ᱼ᱑᱙᱙᱗) <ref>{{cite web|title=Governors since 1937|url=http://assamassembly.gov.in/governor-list.html|publisher=Assam Legislative Assembly|accessdate=27 January 2015}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ (᱑᱙᱙᱒ᱼ᱑᱐᱙᱓) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱢᱚᱭᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱡᱞᱮᱱᱟᱭ ।<ref>{{cite web|title=Former Assam Governor Loknath Mishra dies|url=http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=12796|publisher=OrissaDiary|accessdate=27 January 2015|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305033134/http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=12796|url-status=dead}}</ref>
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱨᱚᱬᱚᱭᱚᱱ ᱥᱟᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।
ᱯᱚ. [[ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤᱥᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]-ᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱨᱚᱝᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱚᱛᱮᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱤᱯᱷ ᱡᱚᱥᱴᱤᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Ex-Governor of Assam dead|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/exgovernor-of-assam-dead/article291994.ece|accessdate=27 January 2015|work=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ [[ᱯᱤᱱᱟᱠᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]] ᱫᱚ ᱑᱑,᱑᱕,᱑᱖ ᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱟᱵᱷᱟ ᱛᱮ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱱᱤᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱢᱚᱸᱰᱞᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ।
== ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ==
ᱥᱨᱤ ᱞᱳᱠᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤᱞᱟᱜᱼᱟ ।
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
g6fizgpj9hlk5h5n6xl1y8900sx07mx
ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ
0
10344
198577
178731
2026-09-29T22:59:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198577
wikitext
text/x-wiki
{{Use dmy dates|date=December 2016}} {{Use Indian English|date=December 2016}}{{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] -->
| name = ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ
| honorific_prefix =
| honorific_suffix =
| native_name =
| native_name_lang =
| image = Author Photograpgh ITHIMH.jpg
| image_size =
| alt =
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ
| pseudonym =
| birth_date = {{birth date and age|1988|11|22|df=y}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱨᱮᱭᱞᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| occupation = [[ᱜᱟᱱᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ.]]
| nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟ.
| period = ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱷᱟᱱᱟᱜ
| genre = [[ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ ᱜᱟᱢᱟᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱᱥ]], [[ᱩᱱᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱛᱮᱭᱟᱜ]], [[ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱝᱜᱟ.ᱨ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟ.ᱦᱱᱤ]]
| subject =
| movement =
| notableworks = ''ᱡᱚᱬᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱳ ᱦᱟᱨᱴᱥ''(Journey of Two Hearts)
''ᱤᱴ ᱦᱮᱰ ᱴᱳ ᱵᱤ ᱭᱩ''(It Had to Be You) ''ᱤᱴᱥᱱᱚᱴ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱵᱩᱴ ᱤᱴᱥ ᱳᱠᱮ''(It's Not Right but It's Okay) ''ᱟᱭ ᱴᱟᱜᱽᱰ ᱦᱟᱨ ᱤᱱ ᱢᱟᱭ ᱦᱟᱨᱴ''(I Tagged Her in My Heart)
''ᱜᱤᱵᱷ ᱭᱩᱨ ᱦᱟᱨᱴ ᱟ ᱵᱨᱮᱠ''(Give Your Heart a Break)
| spouse = ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱟᱠᱟ ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ
| awards = ᱵᱮᱟᱴ ᱤᱢᱚᱨᱡᱤᱝ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ.(Best Emerging Author) (᱒᱐᱑᱔) and ᱡᱩᱣᱟ.ᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ., ᱫᱩᱵᱟᱭ(᱒᱐᱑᱘)
| website = {{url|anujtiwariofficial.com}}
}}
'''ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱱᱚᱣᱟᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ''ᱡᱚᱬᱤ ᱚᱯᱷ ᱴᱳ ᱦᱟᱨᱴᱥ''(Journey of Two Hearts) ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱥᱴᱤ ᱯᱚᱵᱞᱤᱥᱚᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟ.ᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://srishtipublishers.com/book_Journey_of_two_hearts.php "Journey of Two Hearts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181012134824/http://srishtipublishers.com/book_Journey_of_two_hearts.php |date=12 October 2018 }} by Anuj Tiwari</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱫᱩᱜᱞᱟ.ᱲ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱟᱛᱚᱵ ᱫᱚ ''ᱜᱤᱵᱷ ᱭᱩᱨ ᱦᱟᱨᱴᱥ ᱮ ᱵᱽᱨᱮᱠ''(Give Your Heart a Break) ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.sakaltimes.com/art-culture/sister-love-35958] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190703074613/http://www.sakaltimes.com/art-culture/sister-love-35958 |date=3 July 2019 }}, SakalTimes.</ref>
ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱑᱕ ᱜᱟᱴᱟᱝ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱭᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>[https://kochipost.com/2016/04/27/top-15-influential-indian-authors-social-media/], kochipost.</ref> "ᱵᱮᱥᱴ ᱚᱯ ᱠᱚᱢᱤᱝ ᱱᱳᱵᱮᱞᱤᱥᱴ"(Best Upcoming Novelist) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>Anuj Tiwari, [https://www.nytimes.com/article_name.html "Newspapers Association of India (NAI)"], NAI Achiever Awards, 2014</ref><ref>{{cite web|url=http://naiindia.com/ae.html|title=Best Upcoming Novelist|website=www.naiindia.com|accessdate=July 3, 2016|archive-date=1 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200201201723/http://naiindia.com/ae.html|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱩᱭ, ᱒᱐᱑᱘ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱣᱟ.ᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱨᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://gulfnews.com/xpress/news/10-make-it-to-young-author-awards-shortlist-1.2132689|title=Young Author Awards, Dubai 2018{{!}} |website=www.gulfnews.com|language=en|access-date=2017-11-29}}</ref><ref>[http://www.pocketnewsalert.com/2017/08/list-of-nominations-announced-by-the-first-international-young-author-awards-dubai.html "International Young Author Awards"], Dubai.</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱛᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱥᱟ.ᱵᱤᱛ ᱞᱮᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ(Impact of culture on writing) ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱛᱩᱞᱟ.ᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://menafn.com/1098719539/Cultural-and-literature-festival-to-bring-together-known-faces-of-India-in-Qatar|title=Cultural and literature festival to bring together known faces of India in Qatar 2019{{!}} |website=www.menafn.com|language=en|access-date=2019-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gulf-times.com/story/635613/Cultural-and-literature-festival-to-bring-together|title=Cultural and literature festival to bring together known faces of India in Qatar 2019{{!}} |website=www.gulf-times.com|language=en|access-date=2019-07-03}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://thepeninsulaqatar.com/article/07/07/2019/Mika-Singh,-Chetan-Bhagat-to-bring-spirit-of-India-for-Qatar-Cultural-and-Literature-festival|title=Cultural and literature festival to bring together known faces of India in Qatar 2019{{!}} |website=www.thepeninsulaqatar.com/|language=en|access-date=2019-07-07}}</ref>
==ᱟᱬᱜᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱱᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱴ ᱢᱤᱰᱤᱭᱚᱢ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱢᱩᱪᱟ.ᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱱᱩᱭᱼᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱢᱟᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱮᱭᱞᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱜᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱷᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱜᱮ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱬᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱸᱥ ᱯᱩᱨᱩᱱ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱸᱥᱠᱨᱤᱴ ᱫᱚ ᱟ.ᱰᱤ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ, ᱟᱢ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱼᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱦᱚᱪᱚ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱢᱮᱭᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱟᱞ ᱢᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟ.ᱛᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱨᱤᱠᱟ.ᱭᱟ ᱾ <ref>[https://www.indiatoday.in/pti-feed/story/small-town-sanksrit-speaking-boys-journey-to-becoming-english-novelist-1184705-2018-03-08], Dubai.</ref><ref>[https://www.sakaltimes.com/art-culture/there%E2%80%99s-spark-you-42387] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200618211324/https://www.sakaltimes.com/art-culture/there%E2%80%99s-spark-you-42387 |date=18 June 2020 }}, SakalTimes.</ref> ᱚᱱᱩᱡᱽ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱚᱱᱩᱥᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱦᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ᱟ.ᱠᱤᱱᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟ.ᱭ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Anuj Tiwari, recipient of NewspapersAssociation of India’s Achiever Award 2014, on his journey as a writer|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/write-from-your-heart/article27768828.ece/|accessdate=11 June 2019|work=InUth|date=11 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20200622020828/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/write-from-your-heart/article27768828.ece|archive-date=22 June 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=To Sister, With Love|url=http://www.sakaltimes.com/art-culture/sister-love-35958/|accessdate=1 June 2019|work=InUth|date=1 June 2019|archive-date=3 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190703074558/http://www.sakaltimes.com/art-culture/sister-love-35958/|url-status=dead}}</ref>
==ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱚᱱᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱢᱮᱰᱮᱠᱥ(TEDx) ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/19478|title=TEDxCGCMohali {{!}} TED|website=www.ted.com|language=en|access-date=2017-10-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/32447|title=TEDxIITBhubaneswar {{!}} TED|website=www.ted.com|language=en|access-date=2019-01-27}}</ref>
<ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/32286|title=TEDxSydenhamCollege {{!}} TED|website=www.ted.com|language=en|access-date=2019-09-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ted.com/tedx/events/35555|title=TEDxNMIMSIndore {{!}} TED|website=www.ted.com|language=en|access-date=2019-09-23}}</ref> ᱟᱡᱼᱮ ᱞᱟ.ᱭᱼᱟ ᱡᱮ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱨᱮᱥᱚᱱ(inspiration) ᱧᱟᱢᱟᱭ ᱾<ref name="storiesinmoments_2014-06-15">{{Cite web|url=http://storiesinmoments.com/2014/06/15/i-havent-read-any-book-till-date-says-it-had-to-be-you-writer-anuj-tiwari/|title=storiesinmoments{{!}} storiesinmoments|website=www.storiesinmoments.com|language=en|access-date=2014-06-15}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://metroreader.wordpress.com/2014/04/22/it-had-to-be-you-by-anuj-tiwari/|title=metroreader{{!}} TED|website=www.metroreader.wordpress.com|language=en|access-date=2017-10-06}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱟ.ᱭᱠᱟ.ᱣ ᱫᱟᱜᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ''ᱡᱚᱬᱤ ᱚᱯᱷᱳ ᱦᱟᱨᱴᱥ''(Journey Of Two Hearts) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱟ.ᱭᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱚᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱫᱩᱞᱟ.ᱲᱤᱭᱟ. ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱫᱚ ''ᱤᱴ ᱦᱮᱰ ᱴᱳ ᱵᱤ ᱭᱩ''(It Had to Be You) ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="storiesinmoments_2014-06-15"/>
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱝ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱝᱟᱵᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.goodreads.com/author/show/6522204.Anuj_Tiwari|title=Goodreads {{!}} TED|website=www.goodreads.com|language=en|access-date=2011-09-06}}</ref>
ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱩᱭ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱵᱟᱲᱟᱭ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱥᱟ.ᱨᱤ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱷᱭᱱᱟᱱᱥ ᱮᱸᱰ ᱦᱭᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱥᱚᱨᱥᱮᱥ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ(MBA) ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱟᱭᱴᱤ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱮᱸᱰ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱠᱚᱱᱥᱩᱞᱴᱟᱸᱴ(IT professional and marketing consultant) ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟ.ᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://rupapublications.co.in/authors/anuj-tiwari/ "Rupa Publication"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706001259/http://rupapublications.co.in/authors/anuj-tiwari/ |date=6 July 2020 }} by Rupa Publications</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾
== ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ ==
ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤ ᱚᱞ ᱰᱤᱡᱟᱞ(TheAllDigital) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://thealldigital.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200619140724/http://thealldigital.com/ |date=19 June 2020 }}, TheAllDigital.</ref>
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://anujtiwariofficial.com Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131014221/http://anujtiwariofficial.com/ |date=31 January 2020 }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Tiwari, Anuj}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
8vbdm45m8egdnjiyh21b8fkg1r1o8s9
ᱨᱮᱠᱷᱟ
0
10608
198707
141347
2026-09-30T11:50:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198707
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox actor
| name = ᱨᱮᱠᱷᱟ
| image = Rekha grace Filmfare Glamour & Style Awards 2016 (22) (cropped).jpg
| spouse = {{marriage|Mukesh Aggarwal|1990|1990|reason=d.}}
| caption = Rekha in 2015
| birth_name = Bhanurekha Ganesan
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1954|10|10}}<ref name="Birthday1">{{cite web|title=Rekha's Birthday Party – 10th October 1972|url=http://cineplot.com/rekhas-birthday-party-10th-october-1972|publisher=Cineplot|accessdate=11 November 2017}}</ref><ref name="Birthday2">{{cite web|title=Happy Birthday Super Rekha!|url=http://www.koimoi.com/bollywood-news/happy-birthday-super-rekha/|publisher=Koimoi|accessdate=11 November 2017}}</ref><ref name="Birthday3">{{cite web|title=Who is Rekha?
|url=https://www.ndtv.com/people/who-is-rekha-478965|publisher=NDTV|accessdate=11 November 2017}}</ref>
| birth_place = [[Chennai|Madras]], [[Madras State]], India (present-day [[Chennai]], [[Tamil Nadu]])
| alma_mater = Sacred Heart Convent, Church Park, Chennai, India
| nationality = [[Indian people|Indian]]
| relatives = [[Savitri (actress)|Savitri]] (step-mother)<br />[[Kamala Selvaraj]] (half-sister)<br />[[Shubha (actress)|Shubha]] (cousin)<br />[[Vedantam Raghavaiah]] (uncle)<ref>{{cite web|title=Memories of the Southern Devadas|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/05/stories/2002120500700100.htm|publisher=thehindu.com|accessdate=1 May 2015|archive-date=24 March 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20030324212303/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/05/stories/2002120500700100.htm|url-status=dead}}</ref>
| awards = [[Padma Shri]] (2010)
| parents=[[Gemini Ganesan]] (father)<br />[[Pushpavalli]] (mother)
}}
''' ᱵᱷᱟᱱᱩᱨᱮᱠᱷᱟ ᱜᱚᱱᱮᱥᱟᱱ ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ- ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ), ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ''' ᱨᱮᱠᱷᱟ ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱠᱟᱡᱜ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ-ᱦᱩᱱᱟ.ᱨ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱑᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ-ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ, ᱠᱚᱯᱞᱤᱠᱟᱴᱮᱰ ᱠᱩᱲᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱚᱱ-ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ.ᱛ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱬ-ᱞᱚᱭᱚᱝ ᱟᱨ ᱟ.ᱯᱱᱟ.ᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱟᱯᱟᱛ) ᱡᱮᱤᱱᱤ ᱜᱚᱱᱮᱥᱟᱱ ([[:en:Gemini Ganesan]]) ᱟᱨ (ᱮᱸᱜᱟᱛ) ᱯᱩᱥᱯᱟᱵᱷᱚᱞᱞᱤ ([[:en:Pushpavalli]]) ᱛᱤᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ-ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱛᱤ ᱜᱩᱴᱴᱩ ([[:en:Inti Guttu]]) ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ-ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱱᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱯᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱱᱟᱞᱞᱤ ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱰᱤ ᱙᱙᱙ ([[:en:Operation Jackpot Nalli C.I.D 999]]) ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ([[:en:Sawan Bhadon]]) ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱭᱚᱜ ᱟᱨ ᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱫᱟ.ᱞ ᱥᱩᱫᱷᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱩᱵᱽᱥᱩᱨᱳᱛ ([[:en:Khubsoorat]]) ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ-ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱚᱠᱛᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱟ.ᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱝᱜᱮᱭ ᱦᱮᱸᱥᱤᱠᱟ.ᱨ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾ ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱦᱤᱱ, ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱷᱟ.ᱭᱟ.ᱫ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱫᱷᱟ-ᱵᱩᱦᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱞᱟ.ᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱠᱩᱯᱩᱞᱤ-ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱤᱛ ᱦᱟ.ᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱲᱟᱥᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱜᱩ]], ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱤᱸᱝᱜᱽᱞᱤᱥ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ-ᱵᱷᱟ.ᱵᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱨᱪ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱸᱴ ᱟᱥᱲᱟ (Church Park convent school) ᱨᱮ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱓ ᱵᱚᱛᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱵᱟ.ᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮᱱ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱥᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱟᱱᱟᱴ ᱛᱮᱜᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
== ᱱᱤᱡᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱨᱮ, ᱨᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱟᱞᱤᱥᱴ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱚᱜᱽᱨᱚᱣᱟᱞ (Mukesh Aggarwal) ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
https://en.wikipedia.org/wiki/Rekha
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
imx2a2zz1vy4y84h7pgws4idnueim9s
ᱛᱟᱝᱜᱩᱛᱩᱨᱤ ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟᱜ
0
11619
198580
179202
2026-09-29T23:06:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198580
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱛᱟᱝᱜᱩᱛᱩᱨᱤ ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟᱜ
| image =Tanguturi Anjayya statue.jpg
| caption =ᱛᱟᱝᱜᱩᱛᱩᱨᱤ ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ
| birth_date = ᱑᱙᱑᱙
| birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| residence = [[ᱵᱷᱟᱱᱩᱨ]], [[Hyderabad, Telangana|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = ᱑᱙᱘᱖ (᱖᱗ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱩᱢᱮᱨ)
| death_place =
| order = ᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ
| office = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| constituency =
| term_start = ᱑᱑ ᱳᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐
| term_end = ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒
| predecessor = [[ᱢᱟᱨᱨᱤ ᱪᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| successor = [[ᱵᱷᱚᱵᱚᱱᱚᱢ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| constituency_MP1 = [[Secunderabad (Lok Sabha constituency)|ᱥᱤᱠᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| parliament1 = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| term_start1 = ᱓᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱔
| term_end1 = ᱒᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖
| predecessor1 = [[ᱯᱤ. ᱥᱤᱵᱽ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ]]
| successor1 = [[ᱴᱤ. ᱢᱟᱱᱮᱢᱢᱟ]]
| party =[[ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ (I)]]
| religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
| spouse = [[ᱴᱤ. ᱢᱟᱱᱮᱢᱢᱟ]]
| children = ᱑ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱔ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ
| website =
| footnotes =|
| year = |
|image_upright=}}
'''ᱛᱚᱝᱜᱩᱛᱩᱨᱤ ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ''' (᱑᱙᱑᱙ᱼ᱑᱙᱘᱙) ᱫᱚ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱴᱤ. ᱚᱱᱡᱮᱭᱤᱭᱟ ᱩᱨᱯᱷ ᱨᱟᱢᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱞᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱤᱡ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱑᱙ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱱᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱳᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱡᱮᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱟᱹᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱥᱟᱶᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱢ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱟᱶᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱚᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3090281.ece|title=Can a BC hope to become first CM of T?|author=[[K Ramachandra Murthy]]|date=13 March 2014|publisher=[[The Hans India]]|accessdate=25 October 2019|via=The Hans India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/rajiv-shadow-in-rahul-snub/cid/604622|title=Rajiv shadow in Rahul snub|first=Radhika|last=Ramaseshan|date=29 March 2008|publisher=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]|accessdate=25 October 2019}}</ref>
ᱟᱱᱡᱮᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱱᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱞᱵᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱬᱜᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱱᱮᱭᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱴᱤ ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱞᱵᱤᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱰ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱞᱤᱰᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱟᱹᱴᱣᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article3090281.ece|title=YSR to unveil Anjaiah's statue on August 16|author=|date=14 August 2006|publisher=|accessdate=24 September 2016|via=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱴᱤ. ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱨᱤ ᱪᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱞᱤᱝ ᱯᱟᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱟᱹᱴᱣᱟᱹᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱱᱡᱟᱭᱚᱭᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱥᱩᱠᱟᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱥᱮᱞᱮ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱣᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.hinduonnet.com/2004/03/26/stories/2004032604711300.htm|title=The Hindu : POLL-POURRI|author=|date=|publisher=|accessdate=24 September 2016|archive-date=10 September 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090910001343/http://www.hinduonnet.com/2004/03/26/stories/2004032604711300.htm|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱸᱫᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱔᱕ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ==
ᱦᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱴᱤ. ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="thehindu.com"/>
ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱣᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱜᱟᱲ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱞᱩᱢᱵᱤᱱᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢᱤᱡ ᱴᱤ. ᱟᱱᱡᱟᱭᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤᱭ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/ysr-reiterates-promise-on-housing-for-the-poor/article3091748.ece|title=YSR reiterates promise on housing for the poor|author=|date=17 August 2006|publisher=|accessdate=24 September 2016|via=The Hindu}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://164.100.47.132/LssNew/biodata_1_12/2968.htm Biodata of T. Anjaiah at Lok Sabha website]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
63a3nbq3mvotja7oev16taiw071fjfr
ᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ
0
11982
198702
129901
2026-09-30T11:42:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198702
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| birth_name =
| name = ᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ
| image = Hon'ble Justice Ranjan Gogoi.jpg
| image_size = 220px
| alt =
| caption =
| office = ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ
| term_start = ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱐
| predecessor = ᱠᱮᱹ ᱴᱤᱹ ᱮᱥᱹ ᱛᱩᱞᱥᱤ
|constituency= ᱧᱩᱢ ᱵᱮᱜᱟᱨ
| appointed = ᱢᱟᱯᱯᱟᱶᱟᱨᱟᱯᱩ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱭ ᱱᱟᱭᱰᱩ
| nominator = [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]]
| honorific_prefix= '''The Honourable''' <br> Chief Justice of India (Retd.)
| office1 = 46 ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| term_start1 = ᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘
| term_end1 = ᱑᱗ ᱱᱚᱵᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙
| appointer1 = [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱱᱫᱽ]]
| predecessor1 = [[ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱢᱤᱥᱨᱟ]]
| successor1 = ᱥᱟᱨᱟᱰᱽ ᱟᱨᱵᱤᱱ ᱵᱟᱵᱽᱲᱮ
| office2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱡᱽ
| term_start2 = ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒
| term_end2 = ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘
| nominator2 =
| appointer2 =
| office3 =
| term_start3 =
| term_end3 =
| nominator3 =
| appointer3 =
| predecessor3 =
| office4 =
| nominator4 =
| appointer4 =
| termstart4 =
| termend4 =
| office5 =
| appointer5 =
| termstart5 =
| termend5 =
<ref>{{cite web|url=https://highcourtchd.gov.in/?trs=former_cj|title=Former Hon'ble Chief Justice of the High Court of Punjab and Haryana|website=highcourtchd.gov.in|access-date=2018-09-14}}</ref>
| successor3 = [[Adarsh Kumar Goel]] <small>(acting)</small>
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1954|11|18}}
| birth_place = [[Dibrugarh]], [[Assam]], [[India]]<ref>{{cite news |last1=Karmakar |first1=Rahul |title=Who is Ranjan Gogoi, and what is he known for? |url=https://www.thehindu.com/news/national/who-is-ranjan-gogoi-and-what-is-he-known-for/article24903500.ece |work=The Hindu |date=8 September 2018 |language=en-IN}}</ref>
| spouse = ᱨᱩᱯᱟᱧᱡᱟᱞᱤ ᱜᱚᱜᱚᱭ
| party =
| father = [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱪᱚᱱᱽᱫᱨᱚ ᱜᱚᱜᱚᱭ]]<ref>{{cite news |title=Ranjan Gogoi sworn in as SC judge |url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=apr2412/at07 |work=The Assam Tribune |date=24 April 2012 |access-date=22 July 2020 |archive-date=23 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923175629/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=apr2412%2Fat07 |url-status=dead }}</ref>
| children = Raktim Gogoi and Rashmi Gogoi <ref>{{cite web|url=https://aajtak.intoday.in/story/special-report-cji-shanti-gogoi-supreme-court-1-1032364.html|title=अलहदा किस्म के न्यायाधीश|website=aajtak.intoday.in}}</ref>
<ref>{{cite news |last1=Prakash |first1=Satya |title=SC judges’ sons object to inclusion in Punjab panel |url=http://www.tribuneindia.com/news/nation/sc-judges-sons-object-to-inclusion-in-punjab-panel/387771.html |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=5 April 2017 |access-date=22 July 2020 |archive-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180624150548/http://www.tribuneindia.com/news/nation/sc-judges-sons-object-to-inclusion-in-punjab-panel/387771.html |url-status=dead }}</ref>
| residence =
| alma_mater = University of Delhi BA, LLB
| occupation = ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| religion =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
}}
ᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ (ᱡᱟᱱᱟᱢᱺ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱦᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱨᱴ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱔᱖ (ᱯᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱹᱱᱤᱡ) ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ| ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱩᱥᱴᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ (ᱜᱮᱞ ᱯᱮ) ᱪᱟᱱᱫᱚᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱵᱤᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱟᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨᱤᱡ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱚᱨᱴ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱥᱟᱴᱤᱥᱮ ᱦᱯᱭᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱚᱭ ᱞᱮᱱ<ref>{{Cite web|date=2020-03-18|title=Ex-SC judges say Gogoi in RS clouds judiciary’s independence, he says am for nation-building|url=https://indianexpress.com/article/india/ranjan-gogoi-rajya-sabha-6319537/|access-date=2020-07-20|website=The Indian Express|language=en}}</ref>| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱧᱩᱢ ᱵᱮᱜᱟᱨᱤᱡ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱚᱭᱮᱱᱟ, ᱨᱟᱝᱜᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱨᱩᱢ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱ<ref>{{Cite web|date=2020-03-18|title=Ex-SC judges say Gogoi in RS clouds judiciary’s independence, he says am for nation-building|url=https://indianexpress.com/article/india/ranjan-gogoi-rajya-sabha-6319537/|access-date=2020-07-20|website=The Indian Express|language=en}}</ref>|
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭ - ᱟᱦᱩᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱧᱡᱽ ᱨᱮᱭᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱰᱤᱵᱨᱩᱜᱚᱲ ᱨᱮ| ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱜᱚᱜᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱹᱠᱦᱩᱲ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ| ᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱫᱚ ᱰᱚᱱ ᱵᱚᱥᱠᱚ ᱮᱥᱠᱩᱞ ᱰᱤᱵᱨᱩᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮᱭᱮᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱯᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ| ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱮᱯᱷᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱚᱱᱟᱨᱥᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱱᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹ ᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.deccanherald.com/national/justice-gogoi-profile-692621.html|title=Justice Gogoi: A profile|date=14 September 2018|website=Deccan Herald}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nenow.in/north-east-news/justice-ranjan-gogoi-a-brief-profile.html|title=Justice Ranjan Gogoi - A brief profile|date=3 September 2018|publisher=}}</ref><ref name="St. Alumni">{{cite web |url=https://www.indiatoday.in/education-today/news/story/did-you-know-these-6-top-office-holders-in-india-went-to-the-same-college-1411307-2018-12-17|title=Did you know these 6 top office holders in India went to the same college? |work=India Today|date=17 December 2018}}</ref>|
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱣᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱭᱩᱹᱯᱤᱹᱮᱥᱹᱥᱤᱹ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮᱭᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱞᱮᱱᱟ| ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱯᱟᱛ ᱛᱮᱫ ᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱩᱠᱤᱞ ᱦᱚᱭᱚᱜ ᱡᱟᱹᱨᱩᱲ ᱛᱟᱭᱟ|
ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱟᱡ ᱫᱟᱫᱟ ᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱥ- ᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞᱮ ᱴᱟᱭᱤᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷ᱾ᱣ ᱨᱮᱭᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/ranjan-gogoi-has-always-followed-the-right-path-says-brother/articleshow/65800766.cms | title='Ranjan Gogoi has always followed the right path,' says brother | publisher=[[The Times of India]] | work=Prabin Kalita | date=13 September 2018 | accessdate=17 March 2020}}</ref>|
ᱨᱟᱱᱡᱟᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱠᱴᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ-ᱮ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱑ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱱᱰᱮᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱡᱟᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤᱭᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ ᱛᱮ ᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱰᱚᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ| <ref>{{cite web|title=Hon'ble Mr. Justice Ranjan Gogoi|url=http://supremecourtofindia.nic.in/judges/sjud/ranjangogoi.htm|publisher=Supreme Court of India}}</ref><ref>{{cite news|title=In Ranjan Gogoi, northeast will have representation in Supreme Court|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3255478.ece|newspaper=The Hindu|date=29 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023130/http://www.thehindu.com/news/national/article3255478.ece|archive-date=28 March 2014|access-date=22 July 2020|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱟᱨᱤ]]
bzgdqgfahxvcka1w2upxwxovazuq3c9
ᱠᱮ. ᱨᱳᱥᱟᱭᱤᱭᱟᱦ
0
12044
198628
129006
2026-09-30T04:22:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198628
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱳᱱᱤᱡᱮᱴᱤ ᱨᱳᱥᱟᱭᱤᱟᱦ
| office = ᱑᱓ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[List of governors of Tamil Nadu|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ]]
| term_start = ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑
| term_end = ᱓᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱞᱚᱲᱤᱛᱷᱟ]]
| smallimage = Konijeti Rosaiah BNC.jpg
| predecessor = [[ᱥᱩᱨᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱨᱱᱟᱞᱟ]]
| successor = [[ᱥᱤ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱟᱣ]] {{small|(Additional charge)}}
| office1 = ᱑᱗ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[List of governors of Karnataka|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ]]
| term_start1 = ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔
| term_end1 = ᱓᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱔
| 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata1 = [[ᱥᱤᱫᱽᱫᱚᱨᱟᱢᱟᱭᱤᱭᱟᱦ]]
| predecessor1 = [[ᱦᱮᱪ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱚᱨᱫᱽᱣᱟᱡᱽ]]
| successor1 = [[ᱵᱟᱡᱩᱵᱷᱟᱭ ᱵᱟᱞᱟ]]
| office2 = ᱑᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[List of chief ministers of Andhra Pradesh|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start2 = ᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙
| term_end2 = ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱐
| governor2 = [[ᱮᱱ. ᱰᱤ. ᱛᱤᱣᱟᱨᱤ]],<br />[[ᱤ. ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱦᱟᱸ]]
| predecessor2 = [[ᱣᱟᱭ. ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| successor2 = [[ᱱᱟᱞᱞᱟᱨᱤ ᱠᱤᱨᱚᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| office3 = [[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱴ ᱥᱚᱦᱮᱛ, ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| term_start3 = ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘
| term_end3 = ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱙
| primeminister3 = [[ᱚᱴᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ]]
| predecessor3 = ᱠᱳᱴᱟ ᱥᱟᱭᱰᱤᱭᱟᱦ
| successor3 = [[ᱱᱮᱫᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱞᱤ ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| constituency3 = [[Narasaraopet (Lok Sabha constituency)|ᱱᱟᱨᱟᱥᱟᱨᱟᱣᱯᱮᱴ]]
| birth_date = {{Birth date and age|1933|7|4|df=y}}
| birth_place = [[ᱵᱮᱢᱩᱨᱩ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<br />{{smaller|(ᱱᱤᱭᱟᱹ-ᱦᱟᱹᱞᱤ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])}}
| death_date =
| death_place =
| party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]] {{small|(᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)}}
| spouse = {{marriage|ᱠᱳᱱᱤᱡᱮᱛᱤ ᱥᱤᱵᱚᱞᱚᱠᱥᱢᱤ|1950}}
| children = ᱓ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱑ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ
| residence = [[ᱟᱢᱤᱨᱯᱮᱴ]], [[Hyderabad (India)|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
}}
'''ᱠᱳᱱᱤᱡᱮᱛᱤ ᱨᱳᱥᱟᱭᱭᱟᱦ''' (᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱓᱓-2021년 12월 4일) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="toi_3sep09">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/news/india/Rosaiah-takes-oath-as-caretaker-Andhra-CM/articleshow/4968351.cms |title=Rosaiah takes oath as caretaker Andhra CM |date=3 September 2009 |work=[[The Times of India]] |accessdate=3 September 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090905040631/http://timesofindia.indiatimes.com/news/india/Rosaiah-takes-oath-as-caretaker-Andhra-CM/articleshow/4968351.cms |archivedate=5 September 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indiavision.com/news/article/national/222894/konijeti-rosaiah-appointed-the-new-tamil-nadu-governor/|title=Konijeti Rosaiah appointed the new Tamil Nadu Governor|date=26 August 2011|publisher=Indiavision news|access-date=28 July 2020|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304192436/http://www.indiavision.com/news/article/national/222894/konijeti-rosaiah-appointed-the-new-tamil-nadu-governor/|url-status=dead}}</ref><ref name="about_rosaiah">{{Cite web|url = http://www.ptinews.com/news/263445_Rosaiah---A-low-profile--non-controversial-leader|title=Rosaiah - A low profile leader}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱢᱮᱞᱥᱤ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱷᱟ ᱥᱟᱭᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱚᱸᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱮᱛ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢᱚᱜ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|title=rosaiah : ap chief minister k rosaiah : Andhra Pradesh CM Rosaiah resigns : Rosaiah resigns as Andhra Pradesh Chief Minister|url=http://bindasland.com/2010/11/24/rosaiah-ap-chief-minister-k-rosaiah-andhra-pradesh-cm-rosaiah-resigns-rosaiah-resigns-as-andhra-pradesh-chief-minister.html|publisher=BindasLand|accessdate=25 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101125125324/http://bindasland.com/2010/11/24/rosaiah-ap-chief-minister-k-rosaiah-andhra-pradesh-cm-rosaiah-resigns-rosaiah-resigns-as-andhra-pradesh-chief-minister.html|archive-date=25 November 2010}}</ref>
ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱞᱮᱛᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱦᱮᱪ. ᱟᱨ. ᱵᱷᱚᱨᱫᱽᱣᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱠᱟᱹᱢ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite news|title=Tamil Nadu Governor Rosaiah given additional charge of Karnataka|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Tamil-Nadu-Governor-Rosaiah-given-additional-charge-of-Karnataka/articleshow/37311458.cms|first=Julie|last=Mariappan|date=27 June 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=Rosaiah named new Tamil Nadu governor, Farook shifted to Kerala|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-26/india/29931443_1_jharkhand-governor-k-rosaiah-vakkom-purushothaman|accessdate=28 August 2011|newspaper=The Times of India|date=28 August 2011|archive-date=24 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120924124419/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-26/india/29931443_1_jharkhand-governor-k-rosaiah-vakkom-purushothaman|url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱟᱡᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱵᱟᱞᱟ ᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱺᱜᱤᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱠᱳᱱᱤᱡᱮᱛᱤ ᱨᱳᱥᱮᱭᱭᱟᱦ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱢᱩᱨᱟ, ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ, ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱚᱲᱟᱣᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱚᱵᱟᱨᱟ ᱠᱳᱢᱤᱛᱤ ᱵᱚᱭᱥᱭᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱱᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱱᱮᱛᱟ ᱞᱮᱛᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱳᱥᱮᱭᱭᱟ ᱫᱚ ᱥᱣᱚᱛᱚᱱᱨᱚ ᱯᱟᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱ. ᱡᱤ. ᱨᱚᱝᱜᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱛ ᱟᱪᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱟᱭ ᱾ <ref name="beta.thehindu.com">{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/article16615.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first1=S. Nagesh | last1=Kumar | title=Focus shifts to governance, Rosaiah takes full charge | date=8 September 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160129050140/http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/article16615.ece | archive-date=29 January 2016 | access-date=28 July 2020 | url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘, ᱑᱙᱗᱔, ᱑᱙᱘᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱮᱢᱮᱞᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱙ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱪᱤᱨᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱥᱚᱨᱟᱣᱯᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱝᱥᱚᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱨ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
ljrtsirqkevg0piym252vm3zgd4s3jb
ᱟᱠᱷᱤᱞ ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ
0
12481
198599
184746
2026-09-30T01:24:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198599
wikitext
text/x-wiki
{{short description|Indian film actor}}
{{Infobox person
| name = ᱟᱠᱷᱤᱞ ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ
| image = Akkineni Akhil.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱤᱞ ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|04|08}}
| birth_place = [[ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥ, ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ|ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥ]], [[ᱠᱟᱞᱤᱯᱷᱚᱨᱱᱤᱭᱟ]], [[ᱭᱤ.ᱮᱟ.]]<ref name="Birthplace" >{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/topic/akhil-akkineni|title=Akhil Akkineni|work=Times of India|access-date=29 May 2020|language=en-IN}}</ref>
| nationality = [[ᱭᱩ.ᱮᱥ.|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ]]<ref name="Chitramala">{{Cite news|url=https://www.chitramala.in/reason-behind-why-akhil-not-voted-in-ghmc-elections-218293.html|title=Reason Behind Why Akhil Not Voted in GHMC Elections!|date=2 February 2016|work=Chitramala|access-date=8 January 2018|language=en-IN|archive-date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141054/https://www.chitramala.in/reason-behind-why-akhil-not-voted-in-ghmc-elections-218293.html|url-status=dead}}</ref>
| alma_mater = [[ᱞᱤ ᱥᱴᱨᱟᱥᱵᱚᱨᱜᱽ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮᱸᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱚᱱ]], [[ᱭᱩ.ᱮᱥ.]]
| occupation = [[ᱟᱠᱴᱚᱨ]]
| years_active = ᱑᱙᱙᱕; ᱒᱐᱑᱔ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ
| parents = [[ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ|ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱᱚ]]<br/>[[ᱟᱢᱚᱞᱟ (ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ)|ᱟᱢᱞᱟ]]
| family =ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞᱢᱮ [[ᱰᱟᱜᱽᱜᱩᱵᱚᱴᱤ-ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
}}
'''ᱟᱠᱷᱤᱞ ᱟᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱘ ᱚᱯᱨᱮᱞ ᱑᱙᱙᱔) is an American<!-- THIS REFERS TO HIS CITIZENSHIP, not ethnicity/origin. DO NOT CHANGE HIS NATIONALITY. His Indian origin is already mentioned in this page. --> actor of Indian origin<ref name="Birthplace" /> who predominantly works in [[Telugu language|Telugu]]-language films.
As an infant, Akkineni debuted in his father's production, [[Shiva Nageswara Rao]]'s comedy ''[[Sisindri]]'' (1995), an Indian adaptation of ''[[Baby's Day Out]]'' (1994).<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mamas-boy/article403655.ece|title=Mama's boy|work=The Hindu|access-date=2020-08-01|archive-date=2014-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122139/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mamas-boy/article403655.ece|url-status=dead}}</ref> Later in his teens, he pursued cricket and became a member in his father's Kings team, in the 2010 celebrity Tollywood Trophy, which was a fundraiser for the Movie Artistes' Association. His match-winning half-century in the final against [[Venkatesh Daggubati]]'s Warriors, saw him secure the man-of-the-match and man-of-the-series awards.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/nag-kings-lift-tollywood-trophy/article455896.ece|title=Nag Kings lift Tollywood trophy|author=Staff Reporter|work=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> His performance saw him get called up to play for the [[Telugu Warriors]] in the inaugural [[Celebrity Cricket League]] (CCL) in 2011. Since then he has regularly participated in the CCL tournament, winning the [[2015 Celebrity Cricket League|2016 edition]] as captain of his team.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/akhil-to-play-in-ccl-matches-telugu-news-67289.html|title=Akhil to play in CCL matches|work=indiaglitz.com|access-date=2020-08-01|archive-date=2015-12-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208203203/http://www.indiaglitz.com/akhil-to-play-in-ccl-matches-telugu-news-67289.html|url-status=dead}}</ref>
In 2014, Akkineni appeared in a cameo in [[Vikram Kumar]]'s hit family drama ''[[Manam (film)|Manam]]'' (2014), which featured three generations of actors from the [[ANR-Ramanaidu Family|Akkineni family]]. He brief cameo was an instant hit with the audience.<ref>{{cite web|url=http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/Samanthas-tweet-has-Nag-fuming/articleshow/26324058.cms|title=Samantha’s tweet has Nag fuming|work=Bangalore Mirror}}</ref> hel described his shoot for the film alongside his grandfather, father and half-brother, as "nervous and exciting".<ref>{{cite web|url=http://timesofap.com/cinema/i-felt-very-nervous-that-day-akhil-akkineni.html|title=Akhil Akkineni Interview, Akhil Akkineni interview about manam, Akhil Akkineni interview on manam I felt very nervous that day: Akhil Akkineni|work=timesofap.com|access-date=5 November 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20190905153158/http://timesofap.com/cinema/i-felt-very-nervous-that-day-akhil-akkineni.html|archive-date=5 September 2019|url-status=dead}}</ref> ''Manam'' went on to become one of the most profitable Telugu films of 2014. Critics dubbed the film as a "classic" en route to it winning several awards, including [[Filmfare Award for Best Film – Telugu|Best Film]] at the [[Filmfare Awards South|Filmfare Awards]].<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/small-was-big-for-southern-cinema-ians-special-2014-in-retrospect-news-others-omsmuojhgjhjd.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210081634/http://www.sify.com/movies/small-was-big-for-southern-cinema-ians-special-2014-in-retrospect-news-others-omsmuojhgjhjd.html|title=Small was big for southern cinema (IANS Special: 2014 In Retrospect)|archivedate=10 February 2015|work=Sify}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Winners-62nd-Britannia-Filmfare-Awards-South/articleshow/47836755.cms?|title=Winners: 62nd Britannia Filmfare Awards (South)|work=The Times of India}}</ref> hel subsequently went on to make appearances in several commercials, notably for [[Karbonn Mobiles|Karbonn]], [[Mountain Dew]], and [[Titan Company|Titan]].<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/nagarjunas-son-akhil-akkineni-to-make-his-debut-south/20141225.htm|title=Nagarjuna's son Akhil Akkineni to make his debut|date=25 December 2014|work=Rediff}}</ref>
Akkineni's debut film as a full-fledged lead was [[V. V. Vinayak]]'s ''[[Akhil (film)|Akhil]]'' (2015).{{cn|date=May 2020}} In order to prepare for the role, the actor enrolled in a stunt workshop with his personal trainer Kicha and attended workshops in [[Thailand]] for two months.Produced by actor [[Nithin]], the film began production in December 2014 and featured him alongside fellow debutante actress [[Sayyeshaa|Sayesha Saigal]].<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/nagarjunas-son-akhils-debut-film-launched/article6700454.ece|title=Nagarjuna’s son Akhil’s debut film launched|author=IANS|work=The Hindu}}</ref>
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
== ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{IMDb name|1366335}}
*{{Instagram|akkineniakhil }}
{{SIIMA Award for Best Male Débutante}}
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Akkineni, Akhil}}
[[Category:Living people]]
[[Category:Indian male film actors]]
[[Category:Male actors from Hyderabad, India]]
[[Category:21st-century Indian male actors]]
[[Category:Telugu male actors]]
[[Category:Male actors in Telugu cinema]]
[[Category:1994 births]]
[[Category:American people of Telugu descent]]
[[Category:20th-century Indian male actors]]
[[Category:Indian male child actors]]
[[Category:Indian people of Irish descent]]
[[Category:American male actors of Indian descent]]
[[Category:American people of Bengali descent]]
[[Category:South Indian International Movie Awards winners]]
[[Category:American emigrants to India]]
[[Category:Male actors from San Jose, California]]
n15a3yu0z4ixky3lpn1gszp15erewux
ᱢᱚᱭᱱᱩᱞ ᱦᱚᱠ
0
12507
198646
149541
2026-09-30T06:33:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198646
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| bgcolour = #6495ED
| name = ᱢᱚᱭᱱᱩᱞ ᱦᱚᱠ
| image = moinul-haque-photo.jpg
| image_size = 250px
| alt =
| caption =
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place =
| death_date =
| death_place =
| nationality = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]]
| spouse =
| field =
| training =
| movement =
| works =
| patrons =
| influenced by =
| influenced =
| awards = ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱟᱠ ᱟᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
| elected =
| website =
}}
'''ᱢᱚᱭᱱᱩᱞ ᱦᱚᱠ''' (ᱟᱥᱟᱢᱤᱥᱺ মইনুল হক; ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤᱻ Moinul Haque) ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱲ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱲ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱭᱤᱢ ᱟᱠᱟᱰᱚᱢᱤ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ| ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱲ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱠᱩᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱝᱜᱚᱤᱛ ᱱᱟᱴᱟᱠ ᱟᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ| ᱩᱱᱤ ᱫᱚ “The Thief”, “The Puppet”, “Mask Maker”, “Paisa” “The Bridge” ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱲ ᱚᱵᱦᱤᱱᱚᱭᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ<ref>[http://www.dsource.in/resource/mime/about.html The Art of Mime by Artist Moinul Haque] সংগ্ৰহৰ সময়- ১০ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২</ref>|
==ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ==
[[Image:haque.jpg.jpg|thumb|right|200px|<center>ᱢᱩᱠᱷᱟᱹᱲ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱭᱱᱩᱞ ᱦᱚᱠ<center>]]
*ᱥᱟᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱟᱠ ᱟᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱒᱐᱐᱙<ref>[http://www.thehindu.com/arts/article113421.ece Master of mime] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301054539/http://www.thehindu.com/arts/article113421.ece |date=2013-03-01 }} সংগ্ৰহৰ সময়- ১০ ফেব্ৰুৱাৰী ২০১২</ref>
*ᱠᱚᱸᱭᱮᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱢᱟᱭᱤᱢ ᱟᱠᱟᱫᱮᱢᱤ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱑᱙᱙᱑
*ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱠᱩᱞᱟᱨᱥᱤᱯ ᱦᱟᱢᱮᱴ
*ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱝᱥᱠᱨᱤᱛ ᱰᱤᱯᱟᱹᱴ ᱛᱟᱵᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ Center for Cultural Resources and Training-ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* https://web.archive.org/web/20130301054539/https://web.archive.org/web/20130301054539/http://www.thehindu.com/arts/article113421.ece
* http://www.merinews.com/article/mime-artist-haque-receives-sangeet-natak-academi-award/15798352.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220101536/http://www.merinews.com/article/mime-artist-haque-receives-sangeet-natak-academi-award/15798352.shtml |date=2010-02-20 }}
* http://www.mimeindia.in/groups/Mime_Academy.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214904/http://www.mimeindia.in/groups/Mime_Academy.php |date=2016-03-04 }}
* https://web.archive.org/web/20130301054539/http://www.thehindu.com/arts/article113421.ece
* http://www.thehindu.com/arts/article113421.ece
* http://www.merinews.com/article/mime-artist-haque-receives-sangeet-natak-academi-award/15798352.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100220101536/http://www.merinews.com/article/mime-artist-haque-receives-sangeet-natak-academi-award/15798352.shtml |date=2010-02-20 }}
* http://www.mimeindia.in/groups/Mime_Academy.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214904/http://www.mimeindia.in/groups/Mime_Academy.php |date=2016-03-04 }}
* https://web.archive.org/web/20130301054539/http://www.thehindu.com/arts/article113421.ece
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ]]
j53y6pgme4t2wxlueb6omvt63uun6w6
ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ
0
12680
198624
197638
2026-09-30T03:52:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198624
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ
| official_name =
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱟᱸᱪᱤ
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| image_skyline = Kailasanathar temple Kanchipuram (16).jpg
| image_alt = ᱠᱟᱭᱞᱟᱥᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| image_caption = [[ᱠᱟᱸᱪᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱠᱟᱭᱞᱟᱥᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]], 685–705, the oldest temple in the city
| nickname = ᱠᱟᱸᱪᱤ, ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Tamil Nadu#India
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{coord|12.8387|N|79.7016|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{IND}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱹᱨᱤ
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_name2 = [[ᱛᱚᱝᱰᱟᱭᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ|ᱛᱚᱝᱰᱟᱭ ᱱᱟᱰᱩ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑᱖᱔᱒᱖᱕
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱓᱑᱕᱐᱑-᱖᱓᱑᱕᱐᱓
| area_code = ᱐᱔᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = TN-21
| website = {{URL|kanchi.tn.nic.in}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
}}
'''ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ''', ᱚᱠᱚᱭ '''ᱠᱟᱸᱪᱤ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱠᱟᱸᱪᱤ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱸᱜᱤᱧᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ : ᱴᱚᱸᱰᱤᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑.᱖᱐᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔.᱔᱘᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑᱖᱔,᱒᱖᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ {{Coord|12.8387|N|79.7016|E||display=}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱗᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ, ᱵᱮᱜᱽᱣᱟᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ, ᱯᱟᱞᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱑.᱖ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔.᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱓.᱒ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗᱓ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|About City|2011}} ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱞᱟᱱ ᱮᱛᱚᱢ{{sfn|About City|2011}} ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|K.V.|1975|pp=1–4}} ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,{{sfn|K.V.|1975|pp=1–4}}
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
[[File:Kanchi Kudil kanchipuram.jpeg|thumb|200px|right|alt=House with thatched roof|A house depicting old living style of Kanchipuram]]
{{Historical populations
|align = left
|state=collapsed
|1871|37275
|1881|37312
|1891|42547
|1901|46164
|1911|53864
|1921|61376
|1931|65258
|1941|74685
|1951|84810
|1961|92714
|1971|110657
|1981|131013
|1991|144955
|2001|153140
|2011|164265
|footnote=Sources:
* 1871: {{sfn|Hunter|1885}}
* 1901 – 1991:{{sfn|Kanchipuram Master Plan|2001}}
* 2001:{{sfn|Kanchipuram : Census 2011}}
* 2011:{{sfn|Kanchipuram population|2012}}
}}
᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱚᱮᱥᱤᱝ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓.᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Rao|2008|p=142}}
{{bar box|title=Religious census|titlebar=#ddd|left1=Religion|right1=Percent(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|93.38}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|5.24}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|0.83}}{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱳᱭᱱᱳ]]|Blue|0.4}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.01}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.01}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|grey|0.11}}{{bar percent|[[Irreligion|No religion]]|violet|0.01}}}}
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱑,᱒᱙᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱑᱖᱔,᱓᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱙᱒᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾{{sfn|National Sex Ratio 2011}} ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱑᱕,᱙᱕᱕, ᱘,᱑᱕᱘ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗,᱗᱙᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱓.᱕᱕% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱐.᱐᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱗᱒.᱙᱙% ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱟᱨᱟ ᱵᱟᱨᱤ ᱠᱷᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱕᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|National Sex Ratio 2011}} ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱔᱑᱘᱐᱗ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
{{refbegin|30em}}
* {{cite map|publisher=[[India Meteorological Department]]|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|title=Seismic Zoning Map|accessdate=12 November 2012|year=2008|ref={{sfnRef|Seismic Zoning map|2008}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140603143951/http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/seismo-zone.htm|archivedate=3 June 2014}}
* {{cite report|publisher=India Meteorological Department|url=http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/Glossary.pdf|title=Seismology glossary|accessdate=12 November 2012|year=2008|ref={{sfnRef|Seismology glossary|2008}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20110929052118/http://www.imd.gov.in/section/seismo/static/Glossary.pdf|archivedate=29 September 2011}}
* {{cite report|title=Kanchipuram local plan|last=Kanchipuram local plan|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|publisher=Kancheepuram Municipality|year=2006|accessdate=8 June 2012|ref=harv|archive-date=12 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite report
| author = Ministry of Water Resources, Government of India
| date = 2007
| title = District ground water brochure – Kancheepuram district
| url = http://cgwb.gov.in/District_Profile/TamilNadu/Kancheepuram.pdf
| publisher = Ministry of Water Resources, Government of India
| section =
| docket =
| accessdate = 30 September 2012
|ref=harv
}}
* {{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|title=Nanmangalam forest will get wall as shield|accessdate=26 June 2012|work=The Hindu|date=18 June 2012|ref={{sfnRef|''The Hindu''|18 June 2012}}|archive-date=12 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130612140250/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-18/chennai/32298697_1_tambaram-forest-nanmangalam-reserve-forest-dimeria-acutipes-and-cyondon|url-status=dead}}
* {{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3433503.ece|title=Medicinal garden set up near Kancheepuram|accessdate=26 June 2012|work=The Hindu|date=19 May 2012|ref={{sfnRef|''The Hindu''|19 May 2012}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20120520225242/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/article3433503.ece|archive-date=20 May 2012|url-status=dead }}
* {{cite news
|url = http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/article2128525.ece|title = Deprived of original élan |accessdate=26 June 2012|work=The Hindu|date=23 June 2011|ref={{sfnRef|''The Hindu''|23 June 2011}} }}
* {{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/govt-ropes-in-tcs-for-muchawaited-iiit-project/955160/|title=Govt ropes in TCS for much-awaited IIIT project|last=Dave|first=Kapil |date=29 May 2012|work=The Indian Express|accessdate=15 June 2012|location=Chennai|ref={{sfnRef|''The Indian Express''|29 May 2012}}}}
* {{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/companies/article3451242.ece?ref=wl_industry-and-economy|title=L&T opens first rail construction training centre near Chennai|last=T.E.|first=Raja Simhan |date=24 May 2012|work=The Business Line|accessdate=15 June 2012|location=Chennai|ref={{sfnRef|''The Businessline''|24 May 2012}}}}
* {{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|title=GI tag: TN trails Karnataka with 18 products|date=29 August 2010|work=The Times of India|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|''The Times of India''|29 August 2010}}|archive-date=3 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103144531/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-08-29/chennai/28312502_1_gi-tag-gi-registry-gi-protection|url-status=dead}}
* {{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|title=Government eases norms for gold-silver mix in Kanchipuram sarees|last=Sangeetha Kandavel, Sanjay Vijyakumar|date=27 December 2011|work=The Economic Times|accessdate=14 May 2012|location=Chennai|ref={{sfnRef|''The Economic Times''|27 December 2011}}|archive-date=5 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305041816/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-12-27/news/30561514_1_silk-sarees-kanchipuram-weavers|url-status=dead}}
* {{cite news|title= Kancheepuram weavers disillusioned
|url=http://election.rediff.com/slide-show/2009/may/07/slide-show-1-constituency-tour-to-kancheepuram-in-tamil-nadu.htm|work=rediff|accessdate = 8 June 2012|date=7 May 2009|ref={{sfnRef|''rediff''|7 May 2009}}}}
* {{cite news
|last=Viswanathan
|first=S
|title=A history of agitational politics
|work=Frontline, The Hindu publishing
|date=23 April 2004
|url=http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm
|ref={{sfnRef|''Frontline''| 23 April 2004}}
|accessdate=19 December 2008
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080302175523/http://www.flonnet.com/fl2108/stories/20040423007201600.htm
|archivedate= 2 March 2008
}}
* {{cite web|title=Population By Religious Community – Tamil Nadu|year=2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html|format=XLS|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=13 September 2015|ref={{sfnRef|Population by religion|2013}}}}
* {{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals – Kanchipuram|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=680447|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014|ref={{sfnRef|Kanchipuram 2011 census}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924144123/http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=680447|archivedate=24 September 2015}}
* {{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|accessdate=26 January 2014|ref={{sfnRef|National Sex Ratio 2011}}}}
* {{cite web|title=Religious places in Kanchipuram|url=http://www.tamilnadutourism.org/places/citiestowns/Kanchipuram01.aspx?catid=010106P03|publisher=Tamil Nadu Tourism Development Corporation|year=2011|accessdate = 26 June 2012|ref={{sfnRef|Religious places in Kanchipuram|2011}}}}
* {{cite web|title=University of Madras – affiliated colleges|url=http://cdc.unom.ac.in/|publisher=University of Madras|accessdate=8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|University of Madras – affiliated colleges|2012}}|archive-date=7 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230607115135/https://cdc.unom.ac.in/|url-status=dead}}
* {{cite web|title= AICTE list of approved institutes|url=http://www.aicte-india.org/downloads/mis/Engg_Tech.htm|accessdate = 8 June 2012|year=2012|publisher=AICTE|ref={{sfnRef|AICTE list of approved institutes|2012}} }}
* {{cite web|title=Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital|url=http://www.tnhealth.org/megh34.htm|publisher=Department of Health, Government of Tamil Nadu|accessdate=8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|TN Health Department – Arignar Anna Memorial Cancer Institute and Hospital|2012}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831052351/http://www.tnhealth.org/megh34.htm|archive-date=31 August 2012}}
* {{cite web|title=Meeenakshi Medical College and Research Institute|url=http://www.mmchri.res.in/|publisher=Meenakshi Medical College|accessdate=8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|Meeenakshi Medical College and Research Institute|2012}}|archive-date=10 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120610205929/http://www.mmchri.res.in/|url-status=dead}}
* {{cite web|title= Deemed University List|url=http://www.ugc.ac.in/deemeduniversitylist.aspx?id=31&Unitype=4|publisher=University Grants Commission|accessdate = 8 June 2012|year=2012|ref={{sfnRef|Deemed University list|2012}} }}
* {{cite web|title=Train Running Information|url=http://www.trainenquiry.com/o/PassingThroughTrains_Display.aspx?sel_val=CJ++&queryDisplay=KANCHIPURAM%2c+CJ++&time=24&name=&code=|year=2012|publisher=Indian Railways|accessdate=8 June 2012|ref={{sfnRef|Train Running Information|2012}}}}{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite web|title=TNSTC Villupuram|url=http://tnstcvpm.com/contact-us/|publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|TNSTC Villupuram|2011}}|archive-date=3 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120703014513/http://tnstcvpm.com/contact-us/|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Educational institutes of Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Educational institutes of Kanchipuram|2011}}|archiveurl=https://archive.today/20121218154807/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-edu.htm|archivedate=18 December 2012}}
* {{cite web|title=Kanchipuram district police|url=http://www.tnpolice.gov.in/PDFS/kpm.pdf|publisher=Tamil Nadu Police|year=2011|accessdate = 26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram district police|2011}} }}
* {{cite web|title=Kanchipuram City Banks|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.htm|archive-url=https://archive.today/20121218160520/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_bank.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Kanchipuram City Banks|2011}}}}
* {{cite web|title=Bus routes, Train schedules, Air schedules|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.htm|archive-url=https://archive.today/20121218152014/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv-routes.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=8 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Bus routes, Train schedules, Air schedules|2011}}}}
* {{cite web|title=About City|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abt-city.htm|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|About City|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20111227080706/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/abt-city.htm|archive-date=27 December 2011}}
* {{cite web|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|title=Tourist places in Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|year=2012|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tourist places in Kanchipuram|2012}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120423094259/http://www.kanchi.tn.nic.in/tourism%20place.html|archivedate=23 April 2012}}
*{{cite web|url=http://kanchi.nic.in/history.htm|year=2011|title=Historical Importance of Kanchipuram|publisher=National Informatics centre|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Historical Importance of Kanchipuram|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060518021820/http://kanchi.nic.in/history.htm|archivedate=18 May 2006}}
* {{cite web|title=Kanchipuram population|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.htm|archive-url=https://archive.today/20121218193047/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_population.html|archive-date=18 December 2012|publisher=Kanchipuram municipality|accessdate=14 September 2012|year=2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram population|2012}}}}
* {{cite web|title=Region Details|url=http://www.tangedco.gov.in/region.html#madu|publisher=Tamil Nadu Electricity Board|accessdate=26 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|TNEB region details|2011}} }}
* {{cite web|title=Solid waste management|publisher=Kanchipuram Municipality|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|year=2011|accessdate=13 September 2012|ref={{sfnref|Waste management programme|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105010/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_solidwastemanagement.htm|archive-date=29 December 2009}}
* {{cite web|title=Kanchipuram water supply|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality|accessdate=13 September 2012|ref={{sfnref|Kanchipuram water supply|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20140306164504/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_watersupply.htm|archive-date=6 March 2014}}
* {{cite web|title=Kanchipuram sewage and sanitation|location=India|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/sal_sewerage.htm|publisher=Kanchipuram Municipality|year=2011|accessdate=13 September 2012|ref={{sfnref|Kanchipuram sewage and sanitation|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20091229105005/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/sal_sewerage.htm|archive-date=29 December 2009}}
* {{cite web|title=State of Rural wireline broadband|publisher=BSNL, Tamil Nadu Circle|location=Tamil Nadu|url=http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|year=2011|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|BSNL|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130718161317/http://ccatn.gov.in/usofiles/usoschemes/bbtn.htm|archivedate=18 July 2013}}
* {{cite web|url=http://www.dickpm.in/profile.htm|publisher=Department of Industries and Commerce district industries centre, Kanchipuram District|title=Kanchipuram Industrial profile|year=2012|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Industrial profile|2012}}|archive-date=31 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120331120624/http://www.dickpm.in/profile.htm|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Chairman|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Municipality – Chairman|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20110111191348/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_chairperson.htm|archive-date=11 January 2011}}
* {{cite web|title=Kanchipuram Municipality – Commissioner|year=2011|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who-comm.htm|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Municipality – Commissioner|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20100218164314/http://municipality.tn.gov.in/Kancheepuram/who-comm.htm|archive-date=18 February 2010}}
* {{cite web |title=Vice Chairman of Kanchipuram municipality |url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm |year=2011 |publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Vice-Chairman of Kanchipuram municipality|2011}} |archive-url=https://web.archive.org/web/20090202065337/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/who_Deputy_chairperson.htm |archive-date=2 February 2009}}
* {{cite web|title=MLA of Kanchipuram|url=http://www.assembly.tn.gov.in/members/profile/037.htm|publisher=Government of Tamil Nadu |accessdate=26 June 2012|year=2011 |ref={{sfnRef|MLA of Kanchipuram|2011}}}}
* {{cite web|title=Members of parliamentary constituencies in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/government/loksaba|publisher=Government of Tamil Nadu |accessdate=26 May 2014|year=2014|ref={{sfnRef|MP of Kanchipuram|2014}} }}
* {{cite web|title=List of municipalities in Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/cma/list_of_municipalities.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011|ref={{sfnRef|List of municipalities in Tamil Nadu|2011}}}}
* {{cite web|title=About municipality|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration, Government of Tamil Nadu|year=2011|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|About municipality|2011}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20120221030512/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/abus_municip.htm|archive-date=21 February 2012}}
*{{cite web|title=Commissionerate of Municipal Administration |year=2011 |url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm |publisher=Commissionerate of Municipal Administration |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Commissionerate of Municipal Administration|2011}} |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121106103849/http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm |archivedate= 6 November 2012 }}
* {{cite web|title=Election Report – Full Statistical Report |url=http://eci.nic.in/eci_main1/ElectionStatistics.aspx|publisher=Election Commission of India|year=2011 |accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Election Report – Full Statistical Report|2011}} }}
* {{cite web|title=Kanchipuram : Census 2011|publisher=Population Census India (web), Ministry of Home Affairs|year=2001|url=http://www.censusindia.gov.in/PopulationFinder/View_Village_Population.aspx?pcaid=7641&category=U.A. |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Kanchipuram : Census 2011}}}}
* {{cite web|title=Kanchipuram Master Plan|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2001|url=http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Kanchipuram Master Plan|2001}}|archive-date=12 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412200214/http://www.kanchi.tn.nic.in/kpm_localplan.pdf|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Industries in Kanchipuram|url=http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|year=2011|publisher=Kanchipuram Municipality, Government of Tamil Nadu|accessdate=26 June 2012|ref={{sfnRef|Industries in Kanchipuram|2011}}|archive-url=https://archive.today/20121219003842/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/srv_industry.htm|archive-date=19 December 2012}}
* {{cite web |url=http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm |title=Gateway to Kanchipuram district – Varadaraja Temple |year=2011 |publisher=Kanchipuram District administration |accessdate=26 June 2012 |ref={{sfnRef|Gateway to Kanchipuram district – Varadaraja Temple|2011}}|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130730053553/http://www.kanchi.tn.nic.in/varadaraja.htm |archivedate=30 July 2013 }}
*{{Cite book |last=Aiyangar |first=Sakkottai Krishnaswami |title=Ancient India: Collected Essays on the Literary and Political History of |year=2004 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-1850-5|url=https://books.google.com/books?id=htArUg0OMpcC&pg=PA128|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Ayyar |first=P. V. Jagadisa |title=South Indian shrines: illustrated |year=1991 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&pg=PA70|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Browne
| first = Charles Alfred
| title = An introduction to the geography and history of India, and the countries
| publisher = P.R. Hunt, American Mission Press
| year = 1843
| url = https://archive.org/details/anintroductiont04symogoog
| page = [https://archive.org/details/anintroductiont04symogoog/page/n241 228]
|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Chakrabarty
| first = Bidyut
| title = Indian Politics and Society Since Independence
| publisher = Routledge
| year = 2008
| pages = 110–111
| url = https://books.google.com/books?id=QzQHZ178C24C
| isbn = 978-0-415-40868-4|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Dalal
| first = Roshan
| title = The Religions of India: A Concise Guide to Nine Major Faiths
| publisher = Penguin Books India
| year = 2006
| url = https://books.google.com/books?id=pNmfdAKFpkQC&pg=PA185
| isbn = 978-0-14-341517-6|ref=harv}}
* {{cite book|title=Economic and political weekly, Volume 30|page=2396|publisher=Sameeksha Trust|last=Economic and political weekly|year=1995 |ref=harv }}
* {{cite book|title=India through the ages|url=https://archive.org/details/indiathroughages00mada|last=Gopal|first=Madan|year= 1990|editor=K.S. Gautam|publisher=Publication Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Gupta
| first = Subhadra Sen
| title = Tirtha: holy pilgrim centres of the Hindus : saptapuri & chaar dhaam
| publisher = Rupa & Co
| year = 2001
| page = 56
| url = https://books.google.com/books?id=bH7XAAAAMAAJ&q=kanchi+brahma+worshipped+vishnu&dq=kanchi+brahma+worshipped+vishnu
| isbn = 81-7167-564-6|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Kuttan
| first = Mahadevan
|first2=P.V. |last2=Arunachalam
| title = The Great Philosophers of India
| publisher = Author House
| year = 2009
| url = https://books.google.com/books?id=nERVRxj22W0C&pg=PA245
| isbn = 978-1-4343-7780-7|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Human Rights Watch
| title = Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India
| publisher = hrw.org
| date = January 2003
| url = https://books.google.com/books?id=kE3k35T5tDUC&pg=PA62
| accessdate = 12 June 2012|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Human Rights Watch/Asia
| title = Human Rights Watch, The small hands of slavery: Bonded Child Labour in India
|isbn = 1-56432-172-X
| publisher = hrw.org
| year = 1995
| url =https://books.google.com/books?id=NfX3sRoJ3rYC&pg=PA82
|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Husain
| first = Majid
| title = Understanding: Geographical: Map Entries: for Civil Services Examinations
|isbn = 978-0-07-070288-2
| publisher = Tata McGraw Hill
| year = 2011
| url =https://books.google.com/books?id=_9VGKfQ-sQsC&pg=RA6-PA4
|ref=harv}}
* {{cite book|title=Imperial Gazetteer of India|edition=2|volume=6|first=W. W.|last=Hunter|year=1885|publisher=Trubner & Co|place=London|ref=harv}}
* {{cite book|title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|volume=7|first=Indu Ramchandani|last=Hoiberg |year=2000|publisher= Encyclopædia Britannica (India) Private Limited |place=New Delhi|isbn=0-85229-760-2|url=https://books.google.com/books?id=kEj-2a7pmVMC&pg=PA174&dq=kanchipuram+%2B+hoiberg#v=onepage|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Imperial Gazetteer of India
| title = Madras: The presidency; mountains, lakes, rivers, canals, and historic areas – Provincial Series Madras
| publisher = Superintendent of Government Printing
| location = Calcutta
| year=1908
| url =https://books.google.com/books?id=xXglUxeS_WkC&pg=PA544|ref=harv}}
* {{cite book | title=History of the Tamils from the Earliest Times to the Present Day| last= Iyengar| first= P. T. Srinivasa | authorlink= P. T. Srinivasa Iyengar| year=1929| publisher= University of Madras| location=Madras| url=https://books.google.com/books?id=ERq-OCn2cloC|ref=harv| isbn=978-81-206-0145-1}}
* {{cite book|title=Dictionary of Battles and Sieges|volume=3|year=2007|first=Tony|last=Jaques|isbn= 978-0-313-33536-5|ref=harv}}
* {{cite book|title=The Pallavas|first=Tony|last=Jouveau-Dubreuil|year=1994|isbn= 81-206-0574-8|publisher=Asian Educational Services|location=New Delhi|url=https://books.google.com/books?id=6o9XCT3XiaMC|ref=harv}}
* {{cite book|title=Chennai|year=2000|publisher=Orient Longman Limited|first=Rina|last=Kamath|isbn=81-250-1378-4|url=https://books.google.com/books?id=bw2vDg2fTrMC&pg=PA127|ref=harv}}
* {{cite book|title=Anna: The Life and Times of C.N. Annadurai|year=2010|publisher=Penguin Books India|first=R.|last=Kannan|isbn=978-0-670-08328-2|ref=harv}}
* {{cite book | first= John | last= Keay| year=2001 | title= India: A History | url= https://archive.org/details/indiahistoryfrom0000unse | publisher= Grove Press | isbn= 0-8021-3797-0|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Harvey |first=G.E |title=History of Burma|year=2000 |publisher=Asian Educational Services|url=https://books.google.com/books?id=vmIVhKXwrFcC&pg=PA56|ref=harv|isbn=9788120613652 }}
* {{Cite book |last=K.V. |first=Raman |title=Sri Varadarajaswami Temple, Kanchi: A Study of Its History, Art and Architecture |year=1975 |publisher=Abhinav Publications |location=New Delhi |isbn=8170170265
|url=https://books.google.com/books?id=myK8ZYEIu4YC&pg=PA36|ref=harv}}
* {{Cite book |last=Let's Go|title=Let's Go India & Nepal 8th Edition|year=2004|publisher=Let's Go Publications|location=NY|isbn=0-312-32006-X|url=https://books.google.com/books?id=oM2ZqMfg7hYC&pg=PA584|ref=harv}}
*{{cite book|last=Malalasekera|first=G.P.|title=The Pali Literature of Ceylon|year=1973|publisher=Buddhist Publication Society|location=Colombo|isbn=955-24-0118-6|pages=112–113|ref=harv}}
* {{Cite book | last=McRae | first=John R. | date=2000 | contribution=The Antecedents of Encounter Dialogue in Chinese Ch'an Buddhism | contribution-url=http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm | editor-last=Heine | editor-first=Steven | editor2-last=Wright | editor2-first=Dale S. | title=The Kōan: Texts and Contexts in Zen Buddhism | publisher=Oxford University Press | ref=harv | access-date=2020-08-17 | archive-date=2012-07-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120725041529/http://kr.buddhism.org/zen/koan/John_McRae.htm | url-status=dead }}
*{{Cite book |last=Pochhammer|first=Wilhelm von|title=India's Road to Nationhood: A Political History of the Subcontinent |year=2005|publisher=Allied Publishers (P) Ltd.|location=Mumbai|isbn=81-7764-715-6|url=https://books.google.com/books?id=mHLB4m75pisC&pg=PA99|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Rao|first=P.V.L. Narasimha |title=Kanchipuram – Land of Legends, Saints & Temples|year=2008|publisher=Readworthy Publications (P) Ltd.|location=New Delhi|isbn=978-93-5018-104-1|url=https://books.google.com/books?id=HJFldI75dRcC&pg=PA161|ref=harv}}
*{{Cite book |last=R.G.|first=Grant|title=1001 Battles That Changed the Course of World History |year=2011|publisher=Random House Digital, Inc.|location=United States|isbn=9780789322333|url=https://books.google.com/books?id=s4njwZGrZg4C&pg=PA465|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Ramaswamy |first=Vijaya |title=Historical dictionary of the Tamils |year=2007|publisher=Scarecrow Press, INC.|location=United States|isbn=978-0-470-82958-5|ref=harv}}
* {{cite book | first= K. A. Nilakanta | last= Sastri | year=2008 | title= A History of South India| edition= 4th| publisher= Oxford University Press | location= New Delhi, India|ref=harv}}
* {{cite book | first= K. A. Nilakanta| last=Sastri| authorlink=K. A. Nilakanta Sastri | origyear= 1935| year= 1935| title= The Cōlas| url= https://archive.org/details/dli.csl.6792| publisher= [[University of Madras]] | location= Madras|ref=harv}}
* {{cite book | first= Prakashanand | last= Saraswati| year=2001 | title= The True History and the Religion of India: A Concise Encyclopedia of| edition= 1st| publisher= Motilal Banarsidass | location= New Delhi, India| isbn=81-208-1789-3 |ref=harv|url=https://books.google.com/books?id=IhLN2I9yTTkC&pg=PA492}}
* {{cite book
| last = Sharma
| first = Varanasi Raj Gopal
| title = Kanchi Kamakoti Math, a myth
| publisher = Ganga-Tunga Prakashan
| year = 1987
| url = https://books.google.com/books?id=T5DXAAAAMAAJ&q=Sarvagnya+Peetha&dq=Sarvagnya+Peetha
| isbn = 0-415-40868-7|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Sharma
| first = Tej Ram
| title = Personal and Geographical Names in the Gupta Inscriptions
| publisher = Concept Publishing Company
| year = 1978
| url = https://archive.org/details/personalgeograph00sharuoft
| page = [https://archive.org/details/personalgeograph00sharuoft/page/255 255]
| isbn = 0-415-40868-7|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Smith
| first = Vincent Aruthur Smith
| title = The Early History of India from 600 B.C. to the Muhammadan Conquest including the invastion of Alexander the Great
| publisher = Clarendon Press
| year = 1914
|edition =3rd
| url = https://books.google.com/books?id=b9a1AAAAIAAJ&pg=PA474
|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Soundara Rajan |first=Kodayanallur Vanamamalai |title=Concise classified dictionary of Hinduism|year=2001|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi |isbn=81-7022-857-3|url=https://books.google.com/books?id=lAWS49f8HKoC&pg=PA27|ref=harv}}
* {{cite book|title=Kanchipuram through the ages|first=C. R.|last=Srinivasan|publisher=Agam Kala Prakashan|year=1979|ref=harv}}
* {{cite book
| last = Thapar
| first = Romila
| title = Early India: From the Origins to AD 1300
|isbn = 0-520-24225-4
|location = California
| publisher =University of California Press
| year = 2001
| url =https://books.google.com/books?id=-5irrXX0apQC&pg=PA344&dq=kanchipuram+education#v=onepage
| accessdate = 15 June 2012|ref=harv}}
*{{Cite book |last=Trainor|first=Kevin |title=Buddhism The Illustrated Guide |url=https://archive.org/details/buddhismillustra0000unse_l2c4|year=2001|publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=0-19-517398-8|ref=harv}}
* {{Cite journal | last=Zvelebil | first=Kamil V. | title=The Sound of the One Hand | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1987_107_1/page/125 | journal=Journal of the American Oriental Society | volume=107 | issue=1 | year=1987 | pages=125–126 | doi =10.2307/602960 | publisher=Journal of the American Oriental Society, Vol. 107, No. 1 | jstor=602960 |authorlink=Kamil Zvelebil|ref=harv}}
{{refend|ref=harv}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikiquote}}
*[https://web.archive.org/web/20120107005041/http://municipality.tn.gov.in/kancheepuram/ Kancheepuram Municipality]
*[https://web.archive.org/web/20170724005741/http://hridayindia.in/kanchipuram/ Kanchipuram HRIDAY city]
*[http://www.kanchi.tn.nic.in/ Kancheepuram district administration website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170908064506/http://www.kanchi.tn.nic.in/ |date=2017-09-08 }}
*[http://www.finerareprints.com/frederickson-antique-prints/hindu-temple-at-conjeveram-in-india-24534 Antique print of Hindu Temple At Conjeveram in 1890] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190922163044/https://www.finerareprints.com/frederickson-antique-prints/hindu-temple-at-conjeveram-in-india-24534 |date=2019-09-22 }}
<!-- See [[Wikipedia:WikiProject Indian cities]] for details -->
[[Category:Kanchipuram| ]]
[[Category:Cities and towns in Kanchipuram district]]
[[Category:Hindu holy cities]]
[[Category:Shakti Peethas]]
[[Category:Former capital cities in India]]
[[Category:Ancient Indian cities]]
[[Category:Buddhism amongst Tamils]]
[[Category:Holy cities]]
[[Category:Hindu pilgrimage sites in India]]
pi8whghuszek8ri1d0lu6zrgop6l6p9
ᱜᱤᱛᱟ ᱥᱚᱦᱜᱚᱞ
0
15388
198587
97600
2026-09-30T00:05:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198587
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Gita Sahgal
| image = Gita Sahgal 3.png
| image_size =
| alt =
| caption = Sahgal speaking in London, July 2017
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place = [[Bombay]], [[Bombay State]], [[India]]
| death_date =
| death_place =
| body_discovered =
| death_cause =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} -->
| nationality = [[British Indian]]
| citizenship =
| other_names =
| alma_mater = [[School of Oriental and African Studies]]
| employer =
| notable works =
| occupation = Writer, journalist, film director, [[human rights activist]].
| years_active =
| networth =
| height =
| title =
| term =
| predecessor =
| successor =
| party =
| opponents =
| boards =
| spouse =
| partner =
| children =
| parents = [[Nayantara Sahgal]] (mother)
| relations = [[Vijaya Lakshmi Pandit]] (grandmother)<br/>[[Jawaharlal Nehru]] (great uncle)
| callsign =
| awards =
| signature =
| signature_alt =
| website =
| footnotes =
| misc =
}}
'''ᱜᱤᱛᱟ ᱥᱚᱦᱜᱚᱞ''' ᱡᱟᱬᱟᱴᱭ ᱑᱙᱕᱖/ ᱑᱙᱕᱗ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱖᱔-᱖᱕ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱚᱢ, ᱠᱚᱴᱴᱚᱨ ᱵᱟᱝᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱩᱫᱽᱫᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱨᱚᱠᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱥᱞᱵᱚᱫᱽ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱨᱤᱛᱪᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱫᱮᱥᱚᱠ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱣᱟᱥᱷᱤᱠᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="guardian1">{{cite news|author=Mark Townsend |url=https://www.theguardian.com/world/2010/apr/25/gita-sahgal-amnesty-international|title=Gita Sahgal's dispute with Amnesty International puts human rights group in the dock |work= The Observer |date= 25 April 2010|accessdate=27 April 2010 | location=London}}</ref><ref>{{Cite newspaper |author=Hasan Suroor |url=http://www.thehindu.com/news/international/article103279.ece |title=Suroor, Hasan, "Amnesty in row over "collaborating" with pro-jehadis", The Hindu, 9 February 2010. Retrieved 16 February 2010 |journal=The Hindu |date=9 February 2010 |accessdate=18 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822084556/https://www.thehindu.com/news/international/article103279.ece |archive-date=22 August 2010 |url-status=dead}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ - ᱥᱚᱝᱥᱚᱛᱷᱟᱯᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱚᱠᱨᱤᱭᱚ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱵᱟᱲᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢᱣᱬᱮᱥᱴᱤ ᱤᱱᱴᱚᱨ ᱱᱮᱥᱱᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱭᱩᱬᱤᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱷᱚᱨᱴᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱚᱴᱴᱚᱨ ᱯᱚᱸᱛᱷᱤ ᱦᱟᱛᱮᱛᱣ ᱛᱤᱨᱞᱟᱭ ᱠᱚᱣᱲᱜᱭ ᱱᱟᱷᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱟᱫᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱽ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱭ ᱨᱮᱱᱭ ᱯᱨᱚᱢᱭ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱮᱢᱣᱬᱮᱥᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱭ ᱱᱤᱞᱚᱢᱵᱤᱛ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱽ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱭ ᱨᱮᱱᱭ ᱯᱨᱚᱢᱭ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱮᱢᱣᱬᱮᱥᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱭ ᱱᱤᱞᱚᱢᱵᱤᱛ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱸᱰᱮ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱦᱚᱛᱮᱭ ᱩᱫᱽᱫᱨᱤᱛ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱠᱮᱡᱽ (ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱠᱮᱭᱫᱤ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱫᱮᱥᱚᱠ ᱢᱳᱚᱡᱚᱢ ᱵᱣᱭᱜᱽ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱥᱚᱝᱜᱷᱚ ᱞᱟᱹᱤ ᱮᱢᱱᱣᱥᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱞᱚᱪᱱᱟ ᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱦᱤᱨᱟᱥᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
1lsqfh8j6brr9f8i9myb9odvn32pm4t
ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
16606
198698
129837
2026-09-30T11:14:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198698
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| total_type = ᱜᱩᱴ
| native_name =
| image_skyline = Sri Rajarajeshwara Temple in Akkannapet.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱯᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ|ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱟᱨᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]
| image_map = Rajanna Sircilla in Telangana (India).svg
| map_caption = ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ
| coordinates =
| coor_pinpoint = ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name2 = ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ
| established_title = Established
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ]]
| parts_type = ᱛᱚᱦᱰᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 = ᱑᱓
| area_total_km2 = 2019
| area_footnotes =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱖
| population_total = 552037
| population_footnotes =
| population_urban = ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱢᱩᱞᱟᱣᱟᱰᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
| demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| demographics1_info1 = ᱖᱒.᱗᱑%
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 = ᱑᱐᱑᱔
| leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name = ᱫᱮᱵᱟᱨᱟᱠᱚᱸᱰᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ
| leader_title1 = [[ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| leader_name1 = ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱟᱜᱟᱨ
| leader_title2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
| leader_name2 = ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ, ᱵᱷᱮᱢᱩᱞᱟᱣᱟᱰᱟ, ᱪᱚᱯᱯᱟᱫᱟᱱᱫᱤ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| registration_plate = TS–23<ref>{{cite news|title=Telangana New Districts Names 2016 Pdf TS 31 Districts List|url=https://timesalert.com/telangana-new-districts-list/21462/|access-date=11 October 2016|work=Timesalert.com|date=11 October 2016}}</ref>
| blank_name_sec1 = ᱢᱩᱬ ᱰᱟᱦᱟᱨ
| blank_info_sec1 = ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱟᱜᱟᱨ-ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ-ᱠᱟᱢᱟᱨᱮᱰᱰᱤ; ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ-ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱯᱮᱴ-ᱥᱩᱨᱭᱟᱯᱮᱴ
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| website = {{URL|http://sircilla.telangana.gov.in/}}
}}
[[File:Sircilla District Revenue division.png|thumb|280px|ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
'''ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite news|title=Names of 6 new districts changed|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|access-date=4 November 2016|work=The Hindu|date=22 October 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016|url-status=dead}}</ref>᱾ [[ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ <ref name="district">{{cite web|title=Rajanna district|url=http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130141822228.Rajanna.pdf|website=New Districts Formation Portal|access-date=11 October 2016|archive-date=15 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170215234245/http://newdistrictsformation.telangana.gov.in/uploads/gos-circulars/1476130141822228.Rajanna.pdf|url-status=dead}}</ref>᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱯᱮᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱯᱮᱴ]], [[ᱡᱚᱜᱽᱛᱤᱭᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱜᱽᱛᱤᱭᱟᱞ]], [[ᱠᱟᱢᱟᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱢᱟᱨᱮᱰᱰᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒,᱐᱓᱐.᱘᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱘᱔.᱑᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newdist">{{cite news|title=New districts|url=http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|access-date=8 October 2016|work=Andhra Jyothy.com|date=8 October 2016|archive-date=25 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225064351/http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=320397|url-status=dead}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕᱔᱖,᱑᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="newdist" /> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱖᱓.᱗᱑% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{fact|date=February 2020}}
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ==
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱣᱮᱢᱩᱞᱟᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱓ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚᱼᱠᱷᱚᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="mandals">{{cite web|title=Clipping of Andhra Jyothy Telugu Daily – Hyderabad|url=http://epaper.andhrajyothy.com/c/13774805|website=Andhra Jyothy|access-date=8 October 2016|archive-date=9 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009185052/http://epaper.andhrajyothy.com/c/13774805|url-status=dead}}</ref>ᱰᱤ.ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=K Chandrasekhar Rao appoints collectors for new districts|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/111016/k-chandrasekhar-rao-appoints-collectors-for-new-districts.html|access-date=13 October 2016|work=Deccan Chronicle|date=11 October 2016}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ|state=expanded}}
{{coord missing|ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱟᱱᱱᱟ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
b6gahojjinsk8xmj1axmiadvw0tyxb6
ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
17103
198664
192403
2026-09-30T08:21:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198664
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
|name=ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ
|altname=ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ
|nativename={{lang-or|ସମ୍ବଲପୁରୀ|label=none|translit-std=ISO}}
|states=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
|region=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|image={{Photomontage
| photo1a = Sambalpuri Odia script.png
| photo2a = Sambalpuri sambalpuri script.png
| spacing = 2
| color = 0
| border = 0
| foot_montage = }}
|imagecaption= ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ 'ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ' ᱾
|speakers = {{sigfig|2.630|3}} ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ)
|date =
|ref=<ref>{{Cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/spv|title=Sambalpuri|website=Ethnologue}}</ref>
|familycolor=Indo-European
|fam1=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
|fam2=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
|fam3=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]]
|fam4=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ]]
|fam5=[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
|script=[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]<ref name="BASI">{{cite book|title=Bulletin of the Anthropological Survey of India|url=https://books.google.com/books?id=lnELAAAAIAAJ|year=1979|publisher=Director, Anthropological Survey of India, Indian Museum}}</ref><ref name="Pasayat1998">{{cite book|author=Chitrasen Pasayat|title=Tribe, Caste, and Folk Culture|url=https://books.google.com/books?id=E8TYAAAAMAAJ|year=1998|publisher=Rawat Publications}}</ref><ref name="Kapoor2002">{{cite book|author=Subodh Kapoor|title=The Indian Encyclopaedia: La Behmen-Maheya|url=https://books.google.com/books?id=4LqRXZPJTUoC&pg=PA4240|year=2002|publisher=Cosmo Publications|isbn=978-81-7755-271-3|pages=4240–}}</ref>
|iso3=spv
|glotto=samb1325
|glottoname=ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ
|glotto2=west2384
|glottoname2=ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ<!--name as listed at Glottolog-->
|glottorefname2=ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ
}}
{{Contains special characters
| special = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱚᱞ
| fix = Help:Multilingual support#Odia
| characters =
}}
[[ᱨᱮᱫ:Sambalpuri speaking areas.png|250px|thumb|ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
'''ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ''' ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱪᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ'' ᱟᱨ ''ᱠᱳᱥᱟᱞᱤ'' (ᱠᱳᱥᱞᱤ, ᱠᱳᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱥᱟᱞᱤ)<ref>{{e21|spv}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱥᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱢᱰᱟᱠ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯᱮᱪᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ [[:en:Dakshina Kosala|ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱳᱥᱟᱞ]] ᱠᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Dash|1990|pp=4–5}}{{sfn|G. Sahu|2001|pp=7–8}}
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱾{{sfn|G.K. Sahu|2002|pp=1–2}} ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱚᱲᱼᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{harvtxt|Patel|n.d.}} cited in {{harvtxt|Mathai|Kelsall|2013|p=3}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱪᱷᱮᱨ==
ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ]] (ᱨᱮᱲᱟᱠᱷᱳᱞ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ), [[ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱷᱟᱨᱥᱩᱜᱩᱰᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱨᱚᱜᱚᱰ]], [[ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱵᱟᱨᱱᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱞᱟᱝᱜᱤᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱱᱩᱣᱟᱯᱚᱰᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱱᱩᱣᱟᱯᱚᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱚᱣᱫᱷᱚ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱵᱚᱣᱫᱷᱚ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="census2011">{{cite web |title=C-16 Population By Mother Tongue |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16.html|work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General }}</ref><ref name="2011census">{{cite web |title=C-16 Population By Mother Tongue |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-16/DDW-C16-STMT-MDDS-2100.XLSX|work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General }}</ref>
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱜᱽᱨᱤ]] ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱒᱐ ᱜᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Mathai|Kelsall|2013|p=3}}
==ᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱜᱥᱮᱞᱮᱡ ᱥᱟᱬᱮᱥ==
==ᱪᱩᱨᱤᱛ==
==ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱸᱫᱳᱲ==
ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱸᱫᱳᱲ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱸᱫᱳᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱠᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞᱟᱱ ᱥᱤᱰᱩᱞ|᱘ ᱟᱱ ᱥᱤᱰᱩᱞ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱾<ref>{{Cite web |title=Plea to include Kosli in 8th Schedule of Constitution |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article2475325.ece |access-date=2021-08-03 |archive-date=2013-11-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105193144/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article2475325.ece |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://orissadiary.com/Shownews.asp?id=29260 |title=Memorandum for Inclusion of Kosli Language in the 8th Schedule of the Indian Constitution |access-date=2021-08-03 |archive-date=2012-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120403004010/http://orissadiary.com/Shownews.asp?id=29260 |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ==
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ [[ᱫᱮᱵᱽᱜᱚᱰ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ "ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱦᱤᱛᱮᱭᱥᱟᱱᱤ" ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ "ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱷᱚᱱ" ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ "''ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱚᱱᱪᱚᱞᱟᱨ ᱯᱨᱟᱪᱤᱱ ᱠᱚᱵᱤᱛᱟ''" ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Cite paper|last = Biswal| first = Tuna| year = 2010| title = Politics of Sambalpuri or Kosali as a dialect of Oriy in Orissa| journal = Language in India| volume = 10| issue = 11| url = http://www.languageinindia.com/nov2010/sambalpuri.pdf}}
*[http://kddfonline.com/2012/10/10/registered-newspapers-and-magazines-published-in-kosli-language/ Registered newspapers and magazines published in Kosli language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220122233828/http://kddfonline.com/2012/10/10/registered-newspapers-and-magazines-published-in-kosli-language/ |date=2022-01-22 }}
*{{Cite book| last = Datta| first = S.P.| date = 2002| chapter = Sambalpuri dialect| title = Linguistic survey of India: special studies: Orissa| series = Special studies / Linguistic Survey of India| publisher = Language Division, Office of the Registrar General, India| location = Kolkata| pages = 67–93}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
r0sdgixivvlq4e88wmsp72q33ab6xq0
ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ
0
17730
198674
146588
2026-09-30T09:01:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198674
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ
| image = File:Sabitri Mitra.jpg
| caption =
| birth_date = ᱑᱙᱖᱐
| birth_place = [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]]
| residence = [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ]], [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]]
| death_date =
| death_place =
| office = [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱡᱤ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ|ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| 2blankname = [[ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 2namedata = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| 1blankname = [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱡᱤ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ|ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata = *ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ
| term_start = ᱒᱐ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱑
| term_end = ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱔
| predecessor = [[ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ]]<ref>[http://www.kolkataonline.in/Administration/Who-is-Who.aspx Kolkata Ministers | Council of Ministers in West Bengal | Who is Who in Kolkata]. Kolkataonline.in (2010-10-01). Retrieved on 2011-05-28.</ref>
| successor = [[ᱥᱟᱥᱤ ᱯᱟᱸᱡᱟ]]
| governor = [[ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ]]
| chiefminister = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| office2 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ]]
| term_start2 = ᱑᱙᱙᱑
| term_end2 = ᱒᱐᱑᱑
| constituency2 = [[ᱚᱨᱟᱭᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱚᱨᱟᱭᱰᱟᱝᱜᱟ]]
| predecessor2 =
| successor2 =
| governor2 =
| chiefminister2 =
| office4 = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ
| term_start3 = ᱑᱓ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱑
| term_end3 = ᱒᱐ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱖
| constituency4 = [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱪᱚᱠ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱤᱠᱪᱚᱠ]]
| constituency3 = [[ᱢᱟᱱᱤᱠᱪᱚᱠ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)|ᱢᱟᱱᱤᱠᱪᱚᱠ]]
| predecessor3 = ᱚᱥᱤᱢᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ<ref>[[ᱢᱟᱱᱤᱠᱪᱚᱠ (ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ)]]
| successor3 = ᱮᱢᱰᱤ. ᱢᱚᱴᱴᱟᱠᱤᱱ ᱟᱞᱟᱢ
| term_start4 = ᱒ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱒᱑
| predecessor4 = ᱮᱢᱰᱤ. ᱢᱚᱴᱴᱟᱠᱤᱱ ᱟᱞᱟᱢ
| governor3 = [[ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ]]
| chiefminister3 = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱡᱤ]]
| party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱜᱟᱛ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| spouse = ᱥᱣᱟᱯᱟᱱ ᱢᱤᱛᱨᱟ
| college =
| children =
| alma_mater = [[ᱫᱮᱵᱤᱯᱩᱨ ᱟᱨ. ᱮᱞ. ᱥᱟᱦᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱽᱟ]] (ᱮᱢ.ᱯᱤ)
| faculty =
| website =
| source =
}}
'''ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱᱤᱠᱪᱚᱠ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱟᱭᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱛᱤᱥ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱜ ==
ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱚᱱᱟᱨᱡᱤ ᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱨᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱓᱔ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱩᱢᱩᱴ (WBPCC) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱨᱤᱴᱟᱭᱤᱟᱰ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱠᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
# [http://www.newsreporter.in/tag/sabitri-mitra News Reporter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181211091258/https://www.newsreporter.in/tag/sabitri-mitra |date=2018-12-11 }}
# [http://myneta.info/westbengal2011/candidate.php?candidate_id=104 MyNeta]
# [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Sabitri-Mitra Times of India]
# [http://www.sarkaritel.com/states/west_bengal/council_ministers.htm SarkariTEL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111201144544/http://www.sarkaritel.com/states/west_bengal/council_ministers.htm |date=2011-12-01 }}
# [https://web.archive.org/web/20121025053423/http://www.thehindu.com/news/national/article2035875.ece The Hindu]
# [http://www.kolkataonline.in/Administration/Who-is-Who.aspx Kolkata Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181204173339/http://www.kolkataonline.in/administration/who-is-who.aspx |date=2018-12-04 }}
# [http://www.banglarmukh.com Banglar Mukh]
{{West Bengal Legislative Assembly5}}
{{DEFAULTSORT:ᱢᱤᱛᱨᱟ, ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱑᱙᱙᱑ᱼ᱑᱙᱙᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱑᱙᱙᱖ᱼ᱒᱐᱐᱑]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱐᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱐᱖ᱼ᱒᱐᱑᱑]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ ᱒᱐᱑᱑ᱼ᱒᱐᱑᱖]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
1mg75xleyvsbcst4trxbiqv52epe9eo
ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ
0
18213
198617
187909
2026-09-30T02:34:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198617
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ
| common_name = ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ
| native_name = {{native name|es|República de Costa Rica}}
| image_flag = Flag of Costa Rica (state).svg
| image_coat = Coat of arms of Costa Rica.svg
| national_motto =
| national_anthem = {{native phrase|es|"[[National anthem of Costa Rica|Himno Nacional de Costa Rica]]"|italics=off}}<br /><div style="padding-top:0.5em">{{center|[[File:Costa Rica National Anthem.ogg]]}}</div>
| image_map = CRI orthographic.svg
| image_map2 =
| capital = [[ᱥᱟᱱ ᱦᱚᱡᱮ, ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ|ᱥᱟᱱ ᱦᱚᱡᱮ]]
| coordinates = {{Coord|9|56|N|84|5|W|type:city}}
| largest_city = capital
| official_languages = [[ᱥᱯᱮᱱᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱥᱯᱮᱱᱤᱥ]]
| ethnic_groups = {{vunblist
| 83.6% [[White Latin Americans|White]] or [[Mestizo]]
| 6.7% [[Mulatto]] (mixed [[Afro-Costa Rican|ᱦᱮᱸᱫᱮ]] and [[White Latin Americans|White]])
| 2.4% [[Indigenous peoples of Costa Rica|Indigenous]]
| 1.1% [[ᱟᱯᱷᱨᱚ-ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟᱱ|ᱦᱮᱸᱫᱮ]]
| 6.2% ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ
}}
| ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱑
| demonym = {{hlist |[[ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟᱱᱥ|ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟᱱ]] |ᱴᱤᱠᱳ(a)}}
| government_type = [[Unitary state|Unitary]] [[Presidential system|presidential]] [[Constitution of Costa Rica|constitutional]] [[republic]]
| leader_title1 = [[President of Costa Rica|President]]
| leader_name1 = [[Carlos Alvarado Quesada|Carlos Alvarado]]
| leader_title2 = [[Vice President of Costa Rica|1st Vice-President]]
| leader_name2 = [[Epsy Campbell Barr]]
| leader_title3 = [[Vice President of Costa Rica|2nd Vice-President]]
| leader_name3 = [[Marvin Rodríguez Cordero|Marvin Rodríguez]]
| legislature = [[Legislative Assembly of Costa Rica|Legislative Assembly]]
| sovereignty_type = Independence declared
| established_event1 = from [[Spain]]
| established_date1 = ᱑᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱒᱑
| established_event2 = from [[First Mexican Empire]]
| established_date2 = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱘᱒᱓
| established_event3 = {{nowrap|from the [[Federal Republic of Central America|Federal<br />Republic of<br />Central America]]}}
| established_date3 = ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱓᱓
| established_event4 = Recognized by Spain
| established_date4 = ᱑᱐ ᱢᱮᱭ ᱑᱘᱕᱐
| established_event5 = Constitution
| established_date5 = ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱙<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |title=Costa Rica |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |location=Langley, Virginia |year=2011 |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/ |access-date=4 October 2011 |archive-date=11 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210111084149/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/ |url-status=dead }}</ref>
| area_km2 = 51100
| area_rank = ᱑᱒᱖ ᱟᱱᱟᱜ <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| percent_water = 1.05 (as of 2015)<ref>{{cite web|title=Surface water and surface water change|access-date=2020-10-11|publisher=[[Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD)|url=https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=SURFACE_WATER}}</ref>
| population_estimate = 5,094,118<ref>{{Cite web|url=https://www.macrotrends.net/countries/CRI/costa-rica/population-growth-rate|title=Costa Rica Population Growth Rate 1950-2021|website=www.macrotrends.net|access-date=2021-11-09|archive-date=2022-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325064315/https://www.macrotrends.net/countries/CRI/costa-rica/population-growth-rate|url-status=dead}}</ref>
| population_estimate_rank = ᱑᱒᱓ ᱟᱱᱟᱜ
| population_estimate_year = ᱒᱐᱒᱐
| population_density_km2 =
| population_density_sq_mi = 220 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = ᱑᱐᱗ ᱟᱱᱟᱜ
| GDP_PPP = $᱙᱕.᱗᱙᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref name=imf2>{{cite web |url= https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=54&pr.y=14&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=238&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Costa Rica |publisher=International Monetary Fund |date=October 2019|access-date= 15 October 2019}}</ref>
| GDP_PPP_year = ᱒᱐᱒᱐
| GDP_PPP_per_capita = $᱑᱘,᱖᱕᱑
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = $᱖᱕.᱑᱗᱙ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| GDP_nominal_year = ᱒᱐᱒᱐
| GDP_nominal_per_capita = $᱑᱒,᱖᱙᱐
| Gini = 49.7 <!--number only-->
| Gini_year = ᱒᱐᱒᱐
| Gini_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref =<ref name="gini">{{cite web |url=https://data.oecd.org/inequality/income-inequality.htm |title=Income inequality |publisher=[[OECD]] |website=data.oecd.org |access-date=25 July 2021}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI = 0.810 <!--number only-->
| HDI_year = 2019<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase <!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref =<ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|access-date=10 December 2019|format=PDF|archive-date=23 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523103905/http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking}}</ref>
| HDI_rank = ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ
| currency = [[ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟᱱ ᱠᱚᱞᱚᱱ]]
| currency_code = CRC
| time_zone = [[Central Time Zone|CST]]
| utc_offset = −᱐᱖
| drives_on = right
| calling_code = [[Telephone numbers in Costa Rica|+506]]
| cctld = [[.cr]]<br />.co.cr
| recognized_regional_languages = {{hlist |[[Limonese Creole|Mekatelyu]] |[[Bribri language|Bribri]] |[[Jamaican Patois|Patois]]}}
| country_code =
| religion_year = ᱒᱐᱒᱑
| religion_ref = <ref name=ciep>{{cite news|last1=Murillo|first1=Alvaro|title=Encuesta CIEP-UCR evidencia a una Costa Rica estatista y menos religiosa|url=https://semanariouniversidad.com/pais/encuesta-ciep-ucr-evidencia-a-una-costa-rica-estatista-y-menos-religiosa/|access-date=8 July 2021|agency=Semanario Universidad|date=7 July 2021}}</ref>
| religion = {{unbulleted list
|72.6% [[Christianity]]|—47.5% [[Catholic Church in Costa Rica|Roman Catholic]] ([[State religion|official]])<ref name="irf2017">{{cite web |title=International Religious Freedom Report for 2017 |url=https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/religiousfreedom/index.htm?year=2017&dlid=281062 |website=www.state.gov |access-date=29 December 2018 |date=2018}}</ref>|—22.5% [[Protestantism|Protestant]]|—2.6% Other [[List of Christian denominations|Christian]]|27.0% [[Irreligion in Latin America|No religion]]|0.4% Others}}
| today =
}}
'''ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ''', ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ''' ᱫᱤ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱜᱩᱣᱟ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱠᱚᱥ ᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱠᱣᱟᱰᱚᱨ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱕᱑,᱐᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙,᱗᱑᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱚᱛ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱓᱓᱓,᱙᱘᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱥᱮᱭᱱ ᱡᱚᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="worldscapitalcities.com">{{cite web|url=https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|title=Capital Facts for San José, Costa Rica|date=18 October 2017|access-date=6 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200413020706/https://www.worldscapitalcities.com/capital-facts-for-san-jose-costa-rica/|archive-date=13 April 2020}}{{Full citation needed|date=October 2018}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Koppen-Geiger Map CRI present.svg|thumb||upright=1.3]]
ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱮᱵᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱜᱩᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱯᱟᱱᱟᱢᱟ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱓,᱘᱑᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒,᱕᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱮᱨᱚ ᱪᱤᱨᱤᱯᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱤᱨᱟᱡᱩ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱵᱩᱨᱩ (᱓,᱔᱓᱑ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱑᱑,᱒᱕᱗ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱤᱞ ᱮᱨᱮᱱᱟᱞ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Sister project links|voy=ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ}}
* [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/ Costa Rica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111084149/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/costa-rica/ |date=2021-01-11 }}. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].
* [https://web.archive.org/web/20081025074854/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/costarica.htm Costa Rica] at ''UCB Libraries GovPubs''
* {{curlie|Regional/Central_America/Costa_Rica}}
*[http://www.danscape.de/blog//8/street-art-of-san-jose Street Art of San Jose by danscape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190228003959/http://www.danscape.de/blog//8/street-art-of-san-jose |date=2019-02-28 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1166587.stm Costa Rica profile] from the [[BBC News]]
*{{Wikiatlas|Costa Rica}}
* [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=CR Key Development Forecasts for Costa Rica] from [[International Futures]]
; Government and administration
* [https://presidencia.go.cr/ Official website of the government of Costa Rica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230924185310/https://www.presidencia.go.cr/ |date=2023-09-24 }}
;Trade
* [http://wits.worldbank.org/CountryProfile/Country/CRI/Year/2012/Summary World Bank Summary Trade Statistics Costa Rica]
<!-- ********************************************************************
Please do not place any more travel links here, or they will be removed - see Wikipedia policies at http://en.wikipedia.org/wiki/WP:EL or http://en.wikipedia.org/wiki/WP:SPAM. If you have a link that you REALLY think merits inclusion, please place it on the discussion page
*********************************************************** -->
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱥᱴᱟ ᱨᱤᱠᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
5u54veoq7d3xfo59qjgzq5gd76mhz5n
ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ
0
19295
198706
198336
2026-09-30T11:46:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198706
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Indian actress and model (b. 1981)}}
{{Distinguish|Raima Sen|Rii Sen|Rimi Sen}}
{{Use dmy dates|date=February 2022}}
{{Infobox person
| name = ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ
| image = Reema sen.jpg
| image_size =
| caption = Sen in 2012
| birth_date = {{birth date and age|1981|10|29|df=y}}
| birth_place = [[Kolkata]], [[West Bengal]], [[India]]
| occupation = {{Plainlist|
*[[Actress]]
*[[Model (people)|Model]]
}}
| height =
| years active = 1996–2012
| children = 1
| spouse = {{married|Shiv Karan Singh|2012}}
| education = [[St Thomas School, Kolkata]]
}}
'''ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑) <ref>{{cite web |publisher=bollyspice.com |title=Happy Birthday Reema Sen |url=http://bollyspice.com/view.php/3675-happy-birthday-reema-sen.html |access-date=16 May 2011 |date=29 October 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103235444/http://www.bollyspice.com/view.php/3675-happy-birthday-reema-sen.html |archive-date=3 January 2010}}{{bsn|date=July 2021}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱛᱮ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱢᱚᱰᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Reema Sen to get hitched |url=http://www.sify.com/news/reema-sen-to-get-hitched-news-entertainment-mccalWifbijsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803143943/http://www.sify.com/news/reema-sen-to-get-hitched-news-entertainment-mccalWifbijsi.html |url-status=dead |archive-date=3 August 2016 |website=Sify |access-date=7 June 2016 |date=1 February 2012}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱰᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱱᱟᱪ ᱫᱚᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲᱮᱱᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱤᱢᱟ ᱥᱮᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱥᱤᱣ ᱠᱟᱨᱟᱬ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱟ᱾ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱒᱒ ᱯᱷᱟᱨᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱩᱫᱽᱨᱟᱣᱤᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Reemma-Sen-Shiv-Karan-Singh-engaged/articleshow/7514650.cms |title=Reemma Sen, Shiv Karan Singh engaged! - Times of India |work=The Times of India |access-date=20 September 2018}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ===
ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱢᱚᱰᱞᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯᱚᱱ ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.firstpost.com/entertainment/gautham-vasudev-menon-the-souths-yash-chopra-557134.html |title=Gautham Vasudev Menon – the south's Yash Chopra- Entertainment News, Firstpost |work=Firstpost |access-date=20 September 2018 |language=en-US}}</ref> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱸᱜᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱫᱟᱭ ᱠᱤᱨᱟᱬ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱥᱟᱸᱛᱷᱟ ᱱᱩᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱫᱷᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱱᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱮᱦᱨᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ [[ᱦᱟᱢ ᱦᱚ ᱜᱟᱭᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ]] ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱸᱰᱩ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱨᱟᱨᱛᱷᱤᱞ ᱚᱨᱩᱣᱚᱱ ᱟᱨ ᱣᱟᱞᱞᱣᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵ ᱮᱱᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱟᱞᱚᱪᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ <ref>{{Cite news |url=http://movies.rediff.com/report/2010/jan/14/south-tamil-movie-review-aayirathil-oruvan.htm |title=Aayirathil Oruvan is not for the faint hearted |work=Rediff |access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{Citation|title=Aayirathil Oruvan Movie Review {3/5}: Critic Review of Aayirathil Oruvan by Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/aayirathil-oruvan/movie-review/5452515.cms|access-date=20 September 2018}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ, ᱱᱟᱣᱟᱡᱩᱫᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱪᱟ ᱪᱟᱰᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱜᱮᱸᱜᱽᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱥᱮᱯᱩᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
===ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱩᱫᱩᱜᱟᱜ===
᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱢᱥᱟ ᱠᱟᱸᱣᱟᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱪᱟᱸᱫᱽᱱᱤ ᱨᱟᱛᱮᱸ" ᱵᱤᱰᱭᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ <ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know/Reemma-Sen-appeared-in-the-video-of-Chandni-Raatein/articleshow/43142148.cms |title=Reemma Sen appeared in the video of Chandni Raatein - Times of India |work=The Times of India |access-date=20 September 2018}}</ref>
==ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱤᱢᱮᱡᱽ==
ᱟᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ, ᱢᱟᱫᱩᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱ ᱜᱽᱨᱩᱯ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱣᱟᱢᱤᱛᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱫᱤᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱟᱥᱞᱤᱞ ᱨᱩᱯᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱟ ᱥᱤᱴᱴᱤ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯ ᱨᱮ ᱜᱮᱨ ᱡᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱤ ᱣᱟᱨᱟᱸᱴ ᱡᱟᱨᱤ ᱮᱱᱟ᱾ <ref name="inrediff">{{cite web |work=in.rediff.com |title=Non-bailable warrants against Shilpa Shetty, Reema Sen |url=http://in.rediff.com/movies/2006/apr/21shilpa.htm |access-date=3 January 2007}}</ref> ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱡᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱜ ᱥᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱣᱟᱨᱟᱸᱴ ᱡᱟᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱣᱟᱪᱤᱠᱟ ᱠᱟᱨᱛᱟ ᱫᱚᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱢᱩᱫᱫᱟ ᱨᱮ"ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱠᱥᱤ ᱵᱽᱞᱚ-ᱚᱯ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱡᱷᱟᱴᱠᱟ" ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! scope="col" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" | Title
! scope="col" | Role(s)
! scope="col" | ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
! scope="col" class="unsortable" | ᱱᱚᱴᱥ
! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|Ref.|References}}
|-
| ᱒᱐᱐᱐
| ''[[Chitram]]''
| Janaki
| [[Telugu language|Telugu]]
| Telugu Debut
| <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-chitram.html |title=Movie Review - Chitram |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/telugu/profile.php?id=18833556&cid=2411 |title=Reema Sen |website=Sify |access-date=26 January 2020}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
|-
| rowspan="4" | ᱒᱐᱐᱑
| scope="row" | ''[[Minnale (film)|Minnale]]''
| Reena Joseph
| [[Tamil language|Tamil]]
| Tamil Debut [[Filmfare Award for Best Female Debut - South]]
| <ref name=FF>{{cite web |title=Best Debutants down the years... |url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html |website=[[Filmfare]] |date=10 July 2014 |access-date=21 January 2017}}</ref><br/><ref name="Five best characters played by Reema Sen">{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/photo/happy-birthday-reema-sen-five-best-characters-minnale-gangs-of-wasseypur-20562-2016-10-29 |title=Happy Birthday Reema Sen: Five best characters played by the birthday girl |website=India Today |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Bava Nachadu]]''
| Lahari
| Telugu
|
| <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-bavanachadu.html |title=Movie review - Bava Nachadu |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Hum Ho Gaye Aapke]]''
| Chandni Gupta
| [[Hindi]]
| Hindi Debut
| <ref>{{Cite web |url=https://m.rediff.com/movies/2001/aug/03hum.htm |title=Rich guys have all the luck! |website=Rediff.com |date=3 August 2001 |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20010820-reema-sen-mistaken-for-one-of-moon-moon-sens-bollywood-struck-daughters-riya-and-raima-774041-2001-08-20 |title=Reema Sen mistaken for one of Moon Moon Sen's Bollywood-struck daughters Riya and Raima |website=India Today |date=20 August 2001 |access-date=28 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Manasantha Nuvve]]''
| Anu (Renu)
| rowspan="3" |Telugu
|
| <ref>{{Cite web |url=https://bbfc.co.uk/releases/manasantha-nuvve-2002 |title=MANASANTHA NUVVE |website=[[British Board of Film Classification]] |access-date=26 January 2020 |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126175614/https://bbfc.co.uk/releases/manasantha-nuvve-2002 |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-manasanta.html |title=Movie review - Manasanta Nuvve |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| rowspan="3" |᱒᱐᱐᱒
| scope="row" | ''[[Seema Simham]]''
| Charulatha
| | <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-seemasimham.html |title=Movie review - Seema Simham |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Adrustam]]''
| Asha
|
| <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-adrustam.html |title=Movie review - Adrustam |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/adrustam-review-telugu-pclurDjbcifad.html |title=Adrustam Review |website=Sify |access-date=26 January 2020 |archive-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128134759/http://www.sify.com/movies/adrustam-review-telugu-pclurDjbcifad.html |url-status=dead}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Bagavathi]]''
| Anjali
| rowspan="2" |Tamil
|
|
|-
| rowspan="8" |2003
| scope="row" | ''[[Dhool]]''
| Swapna
| Nominated - [[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Tamil]]
| <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2003/jan/23dhool.htm |title=Vikram turns up trumps with Dhool |website=Rediff.com |date=23 January 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Jaal: The Trap]]''
| Anita Choudhary
| Hindi
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/india/jaal-the-trap/story-GellPHrjdVRgB3yQoItWFO.html |title=Jaal - The Trap Sunny Deol, Tabu, Reema Sen, Amrish Puri |website=Hindustan Times |date=19 July 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Veede]]''
| Swapna
| rowspan="2" |Telugu
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/veede |title=Veede (2003) |website=Rotten Tomatoes |access-date=26 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-veede.html |title=Movie review - Veede |website=Idlebrain.com |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''Neetho Vastha''
| Asha
|
| <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/Reema-aims-to-conquer/articleshow/201083.cms |title=Reema aims to conquer |website=The Times of India |date=25 September 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Jodi Kya Banayi Wah Wah Ramji]]''
| Priyanka
| Hindi
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.bollywoodhungama.com/movie/jodi-kya-banayi-wah-wah-ramji/cast/ |title=Jodi Kya Banayi Wah Wah Ramji |website=[[Bollywood Hungama]] |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Jay Jay]]''
| Herself
| rowspan="2" |Tamil
| Special appearance in song "May Maasam"
| <ref>{{Cite web |url=https://movietimes.ca/movies/Jay-Jay/celebrities |title=Jay Jay Cast and Crew |website=MovieTimes.ca |access-date=26 January 2020 }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Enakku 20 Unakku 18]]''
| rowspan="2" | Priyanka
| rowspan="2" | Guest appearance
| rowspan="2" | <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/Tollywood-was-too-busy-shooting-to-celebrate-Holi/articleshow/40812942.cms |title=Tollywood was too busy shooting to celebrate Holi! |website=The Times of India |date=20 March 2003 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Enakku 20 Unakku 18|Nee Manasu Naaku Telusu]]''
| rowspan="2" | Telugu
|-
| rowspan="5" | 2004
| scope="row" | ''[[Anji (film)|Anji]]''
| rowspan="2" | Herself
| Special appearance in song "Mirapakaya Bajji"
|
|-
| scope="row" | ''[[Aan: Men at Work]]''
| Hindi
| Special appearance in song "Jugnu Ki Payal Bandhi Hai"
|
|-
| scope="row" | ''[[Iti Srikanta]]''
| Rajlakshmi
| [[Bengali language|Bengali]]
| Bengali Debut
| <ref>{{Cite web |url=https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b6ae87c |title=ITI SRIKANTA (2004) |website=[[British Film Institute]] |access-date=27 January 2020 |archive-date=27 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127030329/https://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2b8b6ae87c |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-s-bengali-film-becomes-ilavarasi-in-tamil-imagegallery-kollywood-lhtlQaeegbjsi.html |title=Reema's Bengali film becomes Ilavarasi in Tamil! |website=Sify |access-date=27 January 2020 |archive-date=10 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210043836/http://www.sify.com/movies/reema-s-bengali-film-becomes-ilavarasi-in-tamil-imagegallery-kollywood-lhtlQaeegbjsi.html |url-status=dead}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Chellamae]]''
| Mythili
| rowspan="2" |Tamil
| Nominated - [[Filmfare Award for Best Actress – Tamil]]
| <ref name="Five best characters played by Reema Sen" />
|-
| scope="row" | ''[[Giri (film)|Giri]]''
| Priya
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/nesamani-forever-12-films-are-still-remembered-only-vadivelus-comedy-102697 |title=Nesamani forever: 12 films that are still remembered only for Vadivelu's comedy |website=The News Minute |date=30 May 2019 |access-date=27 January 2020}}</ref>
|-
| 2005
| scope="row" | ''[[News (film)|News]]''
| Pooja
| [[Kannada]]
| Kannada debut
| <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/review/news/20050809.htm |title=Upendra's top class in News |website=Rediff.com |date=9 August 2005 |access-date=27 January 2020}}</ref>
|-
| rowspan=5|2006
| scope="row" | ''[[Malamaal Weekly]]''
| Sukmani
| Hindi
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/reema-sen-weds-hotelier-in-delhi/story-Sonfms5RxtHItRY8V5cJ7M.html |title=Reema Senweds hotelier in Delhi |website=Hindustan Times |date=14 March 2012 |access-date=27 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Bangaram (film)|Bangaram]]''
| Reporter
| Telugu
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-in-bangaram-news-telugu-kkfvzugejbbsi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127024338/https://www.sify.com/movies/reema-in-bangaram-news-telugu-kkfvzugejbbsi.html |url-status=dead |archive-date=27 January 2020 |title=Reema in 'Bangaram'! |website=Sify |date=6 October 2005 |access-date=27 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=http://www.behindwoods.com/features/News/News34/20-10-05e/telugu-movies-news-reema.html |title=Reema Sen in Telugu movie Bangaram |website=Behindwoods.com |date=20 October 2005 |access-date=27 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Thimiru]]''
| Srimathy
| rowspan="3" | Tamil
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2006/aug/04thimuru.htm |title=Thimiru is a time-pass flick |website=Rediff.com |date=4 August 2006 |access-date=27 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-lucky-lady-news-tamil-kkfviAdgjgisi.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200127030615/https://www.sify.com/movies/reema-lucky-lady-news-tamil-kkfviAdgjgisi.html |url-status=dead |archive-date=27 January 2020 |title=Reema —Lucky lady! |website=Sify |date=8 August 2006 |access-date=27 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Vallavan]]''
| Geetha
|
| <ref name="Five best characters played by Reema Sen" /><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.rediff.com/movies/2006/oct/23val.htm |title=Very little going for Vallavan |website=Rediff.com |date=23 October 2006 |access-date=27 January 2020}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/kanna-3-laddu-thinna-aasaiya/vallavan---sandhya-reema-sen-nayanthara.html |title=VALLAVAN – SANDHYA, REEMA SEN, NAYANTHARA |website=Behindwoods.com |access-date=27 January 2020}}</ref>|-
| scope="row" | ''[[Rendu]]''
| Velli
|
|
|-
| 2007
| scope="row" | ''[[Yamagola Malli Modalayindi]]''
| Vaijayanti
| Telugu
|
| <ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/previews/Yamagola-Malli-Modalaindhi/articleshow/2141660.cms |title=Yamagola Malli Modalaindhi |website=The Times of India |date=22 June 2007 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| 2009
| scope="row" | ''[[Chal Chala Chal]]''
| Payal
| Hindi
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14852181&cid=2408 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090209105507/http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14852181&cid=2408 |url-status=dead |archive-date=9 February 2009 |title=Reema Sen speaks about Chal Chala Chal |website=Sify |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2010
| scope="row" | ''[[Aayirathil Oruvan (2010 film)|Aayirathil Oruvan]]''
| Anitha Pandian
| Tamil
|[[Ananda Vikatan Cinema Awards|Ananda Vikatan Cinema Awards for Best Villain — Female]] Nominated - [[Filmfare Award for Best Actress – Tamil]]<br/> Nominated - [[Vijay Award for Best Actress]] Nominated - [[Vijay Award for Best Villain]]
| <ref>{{Cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2010/jan/19/praises-pour-in-for-reemma-sen-161888.html |title=Praises pour in for Reemma Sen |website=The New Indian Express |date=19 January 2010 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Aakrosh (2010 film)|Aakrosh]]''
| Jhamunia
| Hindi
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/reema-sen-wants-to-make-a-comeback-to-bollywood-960.html |title=Reema Sen Wants To Make A Comeback To Bollywood |website=The Times of India |date=24 June 2010 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| rowspan="2" | 2011
| scope="row" | ''[[Mugguru]]''
| Balatripura Sundari
| Telugu
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/reema-sen-roots-for-commerce/article2213875.ece |title=Reema Sen roots for commerce |website=The Hindu |date=9 July 2011 |access-date=26 January 2020 |archive-date=26 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200126180156/https://www.thehindu.com/features/cinema/reema-sen-roots-for-commerce/article2213875.ece |url-status=dead}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Rajapattai]]''
| Herself
| Tamil
| Special appearance in song "Rendu Laddu"
| <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/rajapattai-on-dec-23-imagegallery-kollywood-lmbrUKdihfasi.html |title=Rajapattai on Dec 23 |website=Sify |access-date=26 January 2020 |archive-date=23 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623081714/http://www.sify.com/movies/rajapattai-on-dec-23-imagegallery-kollywood-lmbrUKdihfasi.html |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/india/rajapattai-will-hit-screens-in-december-412878.html |title='Rajapattai' will hit screens in December |website=CNN-News18 |date=25 October 2011 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| rowspan="3" | 2012
| scope="row" | ''[[Gangs of Wasseypur – Part 1]]''
| rowspan="2" | Durga
| rowspan="2" | Hindi
| rowspan="2" |
| rowspan="2" | <ref name="Five best characters played by Reema Sen" /><br/><ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/anurag-took-me-to-a-different-level-reema-sen-news-bollywood-mhkjQafjhafsi.html |title=Anurag took me to a different level: Reema Sen |website=Sify |date=1 August 2012 |access-date=26 January 2020 |archive-date=14 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150814151319/http://www.sify.com/movies/anurag-took-me-to-a-different-level-reema-sen-news-bollywood-mhkjQafjhafsi.html |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://zeenews.india.com/entertainment/wellness/reema-slams-size-zero-trend-thanks-vidya-for-making-curves-trendy_114932.html |title=Reema slams "size zero" trend, thanks Vidya for making curves trendy |website=Zee News |date=9 July 2012 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|-
| scope="row" | ''[[Gangs of Wasseypur – Part 2]]''
|-
| scope="row" | ''[[Sattam Oru Iruttarai (2012 film)|Sattam Oru Iruttarai]]''
| Kausalya Raman
| Tamil
|
| <ref>{{Cite web |url=https://www.sify.com/movies/reema-resumes-shoot-for-sattam-oru-iruttarai-news-tamil-mhdm3pfhhgfsi.html |title=Reema resumes shoot for 'Sattam Oru Iruttarai' |website=Sify |date=3 July 2012 |access-date=26 January 2020 |archive-date=30 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150830160933/http://www.sify.com/movies/reema-resumes-shoot-for-sattam-oru-iruttarai-news-tamil-mhdm3pfhhgfsi.html |url-status=dead}}</ref><br/><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Reema-Sen-turns-cop/articleshow/15892640.cms |title=Reema Sen turns cop! |website=The Times of India |date=15 January 2017 |access-date=26 January 2020}}</ref>
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name}}
* {{Bollywood Hungama person}}
* {{Rotten Tomatoes}}
* {{Instagram}}
{{Portal bar|Bollywood}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Sen, Reema}}
[[Category:1981 births]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Indian film actresses]]
[[Category:Actresses in Tamil cinema]]
[[Category:Actresses in Bengali cinema]]
[[Category:Actresses from Kolkata]]
[[Category:Actresses in Hindi cinema]]
[[Category:Actresses in Telugu cinema]]
[[Category:Actresses in Kannada cinema]]
[[Category:21st-century Indian actresses]]
[[Category:Filmfare Awards South winners]]
[[Category:Female models from Kolkata]]
2watjazuy3470g8ir4ofaowwqxnqwct
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ
0
19402
198582
195582
2026-09-29T23:33:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198582
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ
| official_name =
| other_name = ᱱᱮᱞᱞᱚᱭ
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline = Tirunelveli_city.jpg
| image_alt =
| image_caption =
| map_alt =
| map_caption =
| pushpin_map = India Tamil Nadu#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption =
| coordinates = {{Coord|8|43|41.82|N|77|41|43.94|E|region:IN|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type3 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 = [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| governing_body = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = "Vacant"
| parts_style = para
| parts = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ<br/>[[ᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢᱠᱚᱴᱴᱟᱭ]]<br/>[[ᱢᱮᱞᱚᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢ]]<br/>[[ᱯᱮᱴᱴᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ|ᱯᱮᱴᱴᱟᱭ]], [[ᱛᱷᱟᱪᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 189.9
| area_rank = ᱓
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 47
| population_total = 473,637
| population_rank =
| population_as_of = 2011
| population_footnotes = <ref name=population>{{cite web|title=Census 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=701597|publisher=The Registrar General & Census Commissioner, India|access-date=29 May 2016}}</ref>
| population_density_km2 = 4370
| population_metro = 497,826
| population_blank1_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ
| population_demonym = ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱟᱱ, ᱱᱮᱞᱞᱚᱭᱠᱚᱨᱚᱱ (ᱠᱚᱲᱟ) ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱞᱚᱭᱠᱟᱨᱤ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ)
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|Pin Codes]]
| postal_code = ᱖᱒᱗᱐᱐᱑, ᱖᱒᱗᱐᱐᱒, ᱖᱒᱗᱐᱐᱓, ᱖᱒᱗᱐᱐᱔, ᱖᱒᱗᱐᱐᱕, ᱖᱒᱗᱐᱐᱖, ᱖᱒᱗᱐᱐᱗, ᱖᱒᱗᱐᱐᱘, ᱖᱒᱗᱐᱐᱙, ᱖᱒᱗᱐᱑᱐, ᱖᱒᱗᱐᱑᱑, ᱖᱒᱗᱐᱑᱒, ᱖᱒᱗᱓᱕᱓, ᱖᱒᱗᱓᱕᱗, ᱖᱒᱗᱓᱕᱘
| area_code = [[Telephone numbers in India#Fixed (landline) numbers|᱙᱑ (᱐)᱔᱖᱒, (᱐)᱔᱖᱓᱓]]
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = TN-72(City Area), TN-72A(Valliyur Region), TN-76A(Ambasamudram Region)
| website = http://www.tirunelvelicorporation.in/
| website developer =
| mail id =
}}
[[File:Tiruneveli .jpg|thumb|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ.ᱳ. ᱪᱤᱫᱚᱱᱵᱚᱨᱱᱟᱨ]]
'''ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ '''ᱱᱮᱞᱞᱚᱭ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ) '''ᱴᱤᱱᱵᱷᱮᱞᱞᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]ᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱓᱐ ᱢᱤᱞ), ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱖ ᱢᱤᱞ) ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱗᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱕ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱣᱩᱱ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱢᱤᱨᱟᱵᱚᱨᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ; ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱣᱟ ᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱞᱟᱭᱚᱢᱠᱚᱴᱴᱟᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱪᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱮᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱙.᱙ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱓.᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱔᱗᱓,᱖᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱙᱖᱘,᱙᱘᱔ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱨᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱩᱰᱤ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Agasthiyamalai range and Tirunelveli rainshadow.jpg|thumb||alt=image of hills with dark skyline]]
[[File:Veinthaan South View West Tirunelveli TN Jan22 R16 05465.jpg|thumb|]]
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ {{Coord|8|43|41.82|N|77|41|43.94|E|region:IN|display=inline}}, ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱔᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱕᱔ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{bar box|title=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|titlebar=#ddd|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ(%)|float=left|bars={{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|Orange|69.00}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]]|Green|20.02}}{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|purple|10.59}}{{bar percent|[[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]]|Blue|0.02}}{{bar percent|[[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]]|yellow|0.01}}{{bar percent|[[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]]|Gold|0.01}}{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ|grey|0.35}}}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱗᱓,᱖᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Census dashboard|2011}} ᱜᱩᱴ ᱔᱖,᱖᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓,᱘᱙᱔ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱒,᱗᱓᱐ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱓.᱑᱗% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱐.᱓᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱑.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Census dashboard|2011}} ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱑᱒᱐,᱔᱖᱖ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱙᱘,᱙᱘᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔᱖ᱢ᱗᱑᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕᱒,᱒᱗᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱕᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱙᱑ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱙᱕ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱘᱗ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱔᱒,᱗᱕᱖ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Provisional population totals of 2011}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱖᱙.᱐% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]], ᱒᱐.᱐᱒% ᱝᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]], ᱑᱐.᱕᱙% [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], ᱐.᱐᱑% ᱫᱚ [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], ᱐.᱐᱑% ᱫᱚ [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], ᱐.᱐᱒% ᱫᱚ [[ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱮᱭᱱ]] ᱟᱨ ᱐.᱓᱕% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Religious census|2011}}
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱐᱘.᱖᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱑.᱙᱕ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱓,᱗᱘᱑ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱒,᱒᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
[[File:MGR Bus Stand NH7 Entrance Departure Tirunelveli Jan22 R16 05479.jpg|thumb|{{QI seal}} Entrance to MGR Bus Stand from NH7. Jan '22]]
[[File:Tirunelveli Junction.JPG|Tirunelveli railway junction. Nov '11|thumb|alt=entrance of a railway station]]
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱜᱩᱴ ᱗᱖᱓.᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱗᱔.᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱓᱔.᱘᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱓.᱘᱑ ᱢᱤᱞ) ᱠᱚᱸᱠᱨᱤᱴ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱓᱗᱕.᱕᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓᱓.᱓᱓ ᱢᱤᱞ) ᱫᱚ ᱵᱤᱴᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱙᱔.᱒᱙᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱘.᱕᱙᱐ ᱢᱤᱞ) ᱫᱚ ᱫᱟᱜᱟᱜ ᱢᱮᱠᱰᱮᱢ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱗᱖.᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱗.᱔᱒ ᱢᱤᱞ) ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱩᱢ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱘᱒.᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱑.᱑ ᱢᱤᱞ) ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱣᱱᱜᱚᱴᱴᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ; ᱠᱣᱤᱞᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱨᱟᱵᱚᱬᱠᱳᱨ ᱯᱨᱟᱸᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{sfn|Hunter|1908|p=373}} ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ : ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭᱟᱨ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨᱚᱱᱠᱳᱵᱤᱞ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱸᱜᱚᱴᱴᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱸᱫᱩᱨ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], ᱠᱟᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, [[ᱥᱟᱞᱮᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱥᱟᱞᱮᱢ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]], [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱜᱩᱨᱩᱵᱚᱭᱩᱨ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]], [[ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ]], ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱮᱸᱫᱩᱨ, [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ, ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱮᱞ, [[ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{sfn|Trains to Tirunelveli}}
ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (TCR) ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱷᱩᱛᱷᱩᱠᱠᱩᱰᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱜᱟᱭᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱑᱕᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱓ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (TRV) ᱫᱚ ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱑ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
==ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* {{cite report |url=http://www.tn.gov.in/cma/CDP/Corporations/Tirunelveli.pdf|title=Conversion of City Corporate Plan into Business Plan |last=Urban Infrastructure report |publisher=Tamil Nadu Urban Infrastructure Financial Services Limited |year=2007 |access-date=29 December 2012}}
* {{Cite book |last=Ayyar |first=P. V. Jagadisa |title=South Indian shrines: illustrated |year=1991 |publisher=Asian Educational Services |location=New Delhi |isbn=81-206-0151-3|url=https://books.google.com/books?id=NLSGFW1uZboC&q=tinnevelly+ayyar&pg=PA498}}.
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=zjTneAGmatsC |title=The History of Tinnevelly From The Earliest Period to the Cession to the English Government in 1801 |last=Caldwell|first= Robert |edition=Reprinted |publisher=Asian Educational Services |year=1989 |orig-year=1881 |isbn=81-206-0161-0 |access-date=29 December 2012}}
* {{cite book |url=http://www.arts.ualberta.ca/axismundi/2004/Hinduisms.pdf|title=Hinduisms, Christian Missions, and the Tinnevelly Shanars: A Study of Colonial Missions in 19th Century India |last=Daughrity|first=Dyron B. |year=2005 |pages=1–5 |publisher=University of Calgary |location=Alberta |access-date=29 December 2012}}
* {{cite book |url=http://www.missionstudies.org/conference/1papers/fp/Dyron_Daughrity_Tirunelveli.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928093035/http://www.missionstudies.org/conference/1papers/fp/Dyron_Daughrity_Tirunelveli.pdf |archive-date=28 September 2007 |title=A Brief History of Missions in Tirunelveli1 (Part One): From the Beginnings to its Creation as a Diocese in 1896 |last=Daughrity |first=Dyron B. |publisher=Mission Studies |access-date=29 December 2012 |year=2007 |ref={{sfnRef|Mission Studies|2007}} |url-status=dead |df=dmy-all }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=hjilIrVt9hUC&q=tirunelveli+schools&pg=PA39 |title=Women in Modern India, Volume 4 |last= Forbes |first= Geraldine |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-65377-0 }}
* {{cite book|last=Harman|first=William. P|title=The sacred marriage of a Hindu goddess|year=1992|publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0810-2|pages=30–36|url=https://books.google.com/books?id=F_siW9T3ev4C&pg=PA36}}
* {{cite book |url=https://archive.org/details/nadarsoftamilnad0000hard |url-access=registration |page=[https://archive.org/details/nadarsoftamilnad0000hard/page/285 285] |quote=tinnevelly history. |title=The Nadars of Tamilnad: The Political Culture of a Community in Change |last= Hardgrave|first= Robert L.|others=University of California, Berkeley. Center for South and Southeast Asia Studies|publisher=University of California Press |year=1969|location=Los Angeles }}
* {{Cite book |last=Hunter|first=Sir William Wilson |title=Imperial Gazetteer of India Vol. XXII Singbhum to Trashi-Chod-Zong |year=1908 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |url=https://books.google.com/books?id=635DAAAAYAAJ&q=tinnevelly+imperial+hunter&pg=PA373}}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=GG06ImmHy1oC&q=tirunelveli+schools&pg=PA111 |title=The Violence of Development: The Political Economy of Gender |last= Kapadia |first= Karin |publisher=Kali for Women 2002 |year=2002 |isbn=1842772074 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=NE5UKHOFVGYC&q=tirunelveli&pg=PA76 |title=Human rights violation |last= Kanmony |first= Jebagnanam Cyril |year=2010 |isbn=978-81-8324-347-6 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=-BcUujyJpKEC&q=tirunelveli+economy&pg=PA114 |title=5. Essays on Indian Economy |last= Kumar |first= Raj |publisher=Discovery Publishing House |year=2003 |isbn=81-7141-700-0 }}
* {{Cite book |last=Kumar |first=Sehdev |title= A thousand petalled lotus: Jain temples of Rajasthan : architecture & iconography|year=2001|publisher=Indra Gandhi National Centre of Arts|location=New Delhi |isbn=81-7017-348-5}}.
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=boYncPEOJwcC&q=tirunelveli+schools&pg=PA121 |title=Christianity Reborn: The Global Expansion of Evangelicalism in the Twentieth Century|last= Lewis |first= Donald M. |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Co. |year=2004 |isbn=0-8028-2483-8 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=CBNMY34zknIC&q=tirunelveli+schools&pg=PA2 |title=Indian English Women's FictionA Study of Marriage, Career And Divorce|last= Manohar |first= Dr. Murali |publisher=Atlantic Publishers and Distributors (P) Ltd. |year=2007 |isbn=978-81-269-0683-3 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=O_hq6JUSLToC&q=tirunelveli+schools&pg=PA276 |title=Three Centuries of Mission: The United Society for the Propagation of the|last= O'Connor |first= Daniel |publisher=Daniel O'Connor and the contributors |year=2000 |isbn=0-8264-4989-1 }}
* {{cite book| title=Scheduled Caste Welfare| last=P.| first= Kannappan | year=2008| publisher=A P H Publishing Corporation|location=New Delhi|isbn=978-81-313-0370-2|url=https://books.google.com/books?id=hjGudU7RVwcC&q=tirunelveli&pg=PA67}}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=WW67K09byR4C&q=tirunelveli+schools&pg=PA103 |title=Document Raj: Writing and Scribes in Early Colonial South India|last= Raman |first= Bhavani |publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago |year=2012 |isbn=978-0-226-70329-9 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=ISFBJarYX7YC&q=tirunelveli+schools&pg=PA144 |title=Student's Britannica: India (Set of 7 Vols.) 39|last= Ramchandani |first= Indu |publisher=Encyclopaedia Britannica (India) Private Limited |location=New Delhi |year=2000 |isbn=0-85229-760-2 }}
* {{cite book|title=Alayam - The Hindu temple - An epitome of Hindu Culture|publisher=Sri Ramakrishna Math|year=2013|location=Mylapore, Chennai|last=Reddy|first=G.Venkatramana|isbn=978-81-7823-542-4}}
* {{cite book|author-link=Salma Ahmed Farooqui|first= Farooqui |last= Salma Ahmed|title=A Comprehensive History of Medieval India: From Twelfth to the Mid Eighteenth century|publisher=Dorling Kindersley (India) Pvt. Ltd.|location=New Delhi|isbn=9788131732021|year=2011|page=26|url=https://books.google.com/books?id=sxhAtCflwOMC&pg=PA26}}
* {{Cite book|last=Smith|first=David|title=The Dance of Siva: Religion, Art and Poetry in South India By David|year=1996|publisher=Press Syndicate of the University of Cambridge|location=United Kingdom|isbn=0-521-48234-8|url-access=registration|url=https://archive.org/details/danceofsivarelig0000smit}}.
* {{Cite book |last=Soundarapandian |first=Mookkiah |title=Small Scale Industries, Volume 1|year=2002|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi |isbn=8170229901|url=https://books.google.com/books?id=TojZelczVxAC&q=tirunelveli+economy&pg=PA107}}.
* {{Cite book |last=Soundara Rajan |first=Kodayanallur Vanamamalai |title=Concise classified dictionary of Hinduism By Kodayanallur Vanamamalai Soundara Rajan|year=2001|publisher=Concept Publishing Company|location=New Delhi |isbn=81-7022-857-3|url=https://books.google.com/books?id=lAWS49f8HKoC&q=nellaiappar+temple&pg=PA63}}.
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC&q=tirunelveli+economy&pg=PA79|title=New Cambridge History of India|last1= Stein |first1= Burton|first2=Gordon|last2= Johnson|first3= Christopher|last3= Bayly|first4= John F. |last4=Richards|publisher=Cambridge University Press |location=New York |year=1989 |isbn=0-521-26693-9 }}
* {{cite book |url=https://books.google.com/books?id=jgSMPKVh7f8C&q=tirunelveli+economy&pg=PA330|title=The Political Economy of Commerce: Southern India 1500–1650|last= Subrahmanyam |first= Sanjay |publisher=Cambridge University Press |location=New York |year=1990 |isbn=0-521-37180-5 }}
* {{cite book|title=Gazetteer of South India, Volume 1|last=W.|first= Francis |url=https://books.google.com/books?id=vERnljM1uiEC&q=tinnevelly+history&pg=PA276|publisher=Mittal Publications|year=2002}}
* {{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-07-26/news/32869714_1_wind-mills-wind-energy-wind-power|title=New tax on wind turbines by local panchayats may make wind power costlier by Rs 8–10 lakh per MW|work=The Economic Times|date=26 July 2012|access-date=22 December 2012|ref={{sfnRef|''The Economic Times''|26 July 2012}}|archive-date=23 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140723174819/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-07-26/news/32869714_1_wind-mills-wind-energy-wind-power|url-status=dead}}
* {{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2003/02/27/stories/2003022701330800.htm |title=Suryan FM gets ready to turn the radios on|work =Business Line|date=26 February 2003|access-date=22 December 2012|ref={{sfnRef|''Business Line''|26 February 2003}}}}
* {{cite news|url=http://www.hindu.com/2011/04/21/stories/2011042157080500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110426175610/http://www.hindu.com/2011/04/21/stories/2011042157080500.htm |url-status=dead |archive-date=26 April 2011 |title=Court says 'no' to use of 'Iruttukadai'|date=21 April 2011|access-date=22 December 2012|work=[[The Hindu]] |ref={{sfnRef|''The Hindu''|21 April 2011}}}}
* {{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/magazine/article3554551.ece |title=In search of Srivilliputtur Palgova|work =The Hindu|date=23 June 2012|access-date=22 December 2012|ref={{sfnRef|''The Hindu''|23 June 2012}}}}
* {{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/six-lakh-passports-issued-in-five-years/article4177360.ece |title=Six lakh passports issued in five years|work =The Hindu|date=8 December 2012|access-date=17 January 2007|ref={{sfnRef|''The Hindu''|8 December 2012}}}}
* {{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011716060300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071001023615/http://www.hindu.com/2007/01/17/stories/2007011716060300.htm |url-status=dead |archive-date=1 October 2007 |title=Fun science gallery inaugurated in Tirunelveli|date=17 January 2007|access-date=17 January 2007|work=[[The Hindu]] |ref={{sfnRef|''The Hindu''|17 January 2007}}}}
* {{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/01/10/stories/2007011004360200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112152941/http://www.hindu.com/2007/01/10/stories/2007011004360200.htm |url-status=dead |archive-date=12 November 2012 |title=Tamil Nadu / Tirunelveli News : Anna Stadium to get floodlight facility |date=10 January 2007 |access-date=2012-10-19|work=[[The Hindu]] |ref={{sfnRef|''The Hindu''|10 January 2007}}}}
* {{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article3565107.ece |title=Government expo to begin on June 29 |work=The Hindu |date=24 June 2012 |access-date=29 December 2012 |ref={{sfnRef|''The Hindu''|24 June 2012}}}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/karunanidhi-puts-tata-project-on-hold/207767/ |title=Karunanidhi puts Tata project on hold – Indian Express|date=31 July 2007|access-date=18 December 2012|work=The Indian Express|ref={{sfnRef|''The Indian Express''|31 July 2007}}}}
* {{cite news|url=http://www.hindu.com/2007/05/19/stories/2007051909370400.htm |archive-url=https://archive.today/20130103135110/http://www.hindu.com/2007/05/19/stories/2007051909370400.htm |url-status=dead |archive-date=3 January 2013 |title=400 years sugar cane press|ref={{sfnRef|''The Hindu''|19 May 2007}}|date=19 May 2007|work=[[The Hindu]] |access-date=18 December 2012}}
* {{cite news|title=AIADMK's Bhuvaneswari set to become Tirunelveli mayor|last=M.|first=Aruloli|url=http://www.deccanchronicle.com/140909/nation-politics/article/aiadmk%E2%80%99s-bhuvaneswari-set-become-tirunelveli-mayor|access-date=28 October 2014|work=Deccan Chronicle|date=9 September 2014|ref={{sfnRef|''Deccan Chronicle''|9 September 2014}}}}
* {{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 Jan 2014|ref={{sfnRef|Census dashboard|2011}}}}
* {{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals – Tirunelveli|url=http://www.censusindia.gov.in/pca/SearchDetails.aspx?Id=701597|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 Jan 2014|ref={{sfnRef|Census of India|2011}}}}
* {{cite web|title=Population By Religious Community - Tamil Nadu|year=2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-01.html|format=XLS|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|access-date=13 September 2015|ref={{sfnRef|Religious census|2011}}}}
* {{cite web|title=Nellai Medical College|url=http://www.nellaimedicos.com/|publisher=Nellai Medical College|access-date=29 December 2012|ref={{sfnRef|Nellai Medical College}}}}
* {{cite web|title=Veterinary College|url=http://www.tanuvas.ac.in/vcritnl.html|publisher=Veterinary College|access-date=29 December 2012|ref={{sfnRef|Veterinary College}}|archive-date=1 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801123723/http://tanuvas.ac.in/vcritnl.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Government College of Engineering, Tirunelveli|url=http://www.gcetirunelveli.com/|publisher=Government College of Engineering, Tirunelveli|access-date=29 December 2012|ref={{sfnRef|Government College of Engineering, Tirunelveli}}|archive-date=28 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110128093016/http://gcetirunelveli.com/|url-status=dead}}
* {{cite web|title= 2011 census|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf|year=2011|page=12|access-date=29 December 2012|ref={{sfnRef|Provisional population totals of 2011}} }}
* {{cite web|title=Moondram Thirumurai|url=http://www.thevaaram.org/thirumurai_1/songview.php?thiru=3&Song_idField=3092&padhi=126+&button=செல்க|publisher=Thevaram.org|access-date=8 June 2012|ref={{sfnRef|Moondram Thirumurai}} }}
* {{cite web|title=2012–13 Sports Hostel|url=http://www.sdat.in/school_hostel.html|publisher=Sports Development Authority of Tamil Nadu|access-date=8 June 2012|ref={{sfnRef|Sports Development Authority}}|archive-date=26 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726204905/http://www.sdat.in/school_hostel.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=S.E.T.C. Tamil Nadu Ltd., Computer reservation centres|url=http://www.tnstc.in/counter_address.html|publisher=Tamil Nadu State Transport Corporation Ltd.|access-date=8 June 2012|ref={{sfnRef|SETC Computer reservation centres|2004}}|archive-date=16 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616204353/http://www.tnstc.in/counter_address.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title= Trains to Tirunelveli|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_avlpress_ten.html|publisher=Indian Railway|access-date = 8 June 2012|ref={{sfnRef|Trains to Tirunelveli}} }}
* {{cite web|title=Equatorial Geophysical Research Laboratory, Tirunelveli (T.N)|url=http://iigm.res.in/iigweb/index.php/133|publisher=Indian Institute of Geomagenetism|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Equatorial Geophysical Research Laboratory, Tirunelveli (T.N)}}|archive-date=18 June 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120618161722/http://iigm.res.in/iigweb/index.php/133|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Tourism in Tirunelveli|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/tourism.html|publisher=Corporation of Tirunelveli|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tourism in Tirunelveli}}|archive-date=22 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122071620/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/tourism.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=About the city|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/more.html|publisher=Corporation of Tirunelveli|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|About the city}}|archive-date=22 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122042801/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/more.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Water Supply Details|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/water.html|publisher=Corporation of Tirunelveli|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Water Supply Details}}|archive-date=22 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122055658/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/water.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=List of cities where BSNL broadband service is available (As on 01.01.2007)|url=http://www.bsnl.co.in/service/broadband_list_of_cities.pdf|access-date=20 May 2011|publisher=Bharat Sanchar Nigam Limited (BSNL)|ref={{sfnRef|List of cities where BSNL broadband service is available (As on 1 January 2007)}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070204070855/http://www.bsnl.co.in/service/broadband_list_of_cities.pdf|archive-date=4 February 2007|df=dmy-all}}
* {{cite web|title=List of cities where Calling Line Identification (CLI) Based Internet Service is available|url=http://www.bsnl.co.in/service/cities_cli.htm|publisher=Bharat Sanchar Nigam Limited|access-date=19 May 2011|ref={{sfnRef|List of cities where Calling Line Identification (CLI) Based Internet Service is available}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308094431/http://www.bsnl.co.in/service/cities_cli.htm|archive-date=8 March 2012|df=dmy-all}}
* {{cite web|title=Important Address|url=http://www.windpro.org/pdf/MISC/TNEB%20Address.pdf|publisher=Indian Wind Power Association|access-date=18 December 2011|ref={{sfnRef|Important Address of TNEB}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016045943/http://www.windpro.org/pdf/MISC/TNEB%20Address.pdf|archive-date=16 October 2012|df=dmy-all}}
* {{cite web|title=Tirunelveli hospitals|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/hospitals.html|publisher=Tirunelveli Corporation, Government of Tamil Nadu|year=2011|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tirunelveli hospitals|2011}}|archive-date=16 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121016214549/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/hospitals.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Commissionerate of Municipal Administration|url=http://www.tn.gov.in/cma/chart5.htm|publisher=Commissionerate of Municipal Administration|access-date = 26 June 2012|year=2006|ref={{sfnRef|Commissionerate of Municipal Administration|2006}} }}
* {{cite web|title=Parliamentary constituency map|url=http://ceotamilnadu.nic.in/forms/int3.pdf|publisher=Chief Election Officer– Tamil Nadu|access-date=8 June 2012|page=9|year=2000|ref={{sfnRef|Parliamentary constituency map|2008}}|url-status=dead|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20090619072255/http%3A//ceotamilnadu.nic.in/forms/int3.pdf|archive-date=19 June 2009|df=dmy-all}}
* {{cite web|title=Primary census abstract 2001|url=http://census2001.tn.nic.in/pca2001.aspx|publisher=Directorate of Census Operations – Tamil Nadu|access-date=8 June 2012|year=2001|ref={{sfnRef|Census of India|2001}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110217153857/http://census2001.tn.nic.in/pca2001.aspx|archive-date=17 February 2011|df=dmy-all}}
* {{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Tirunelveli.html|title=Falling Rain Genomics, Inc – Tirunelveli|publisher=Falling Rain Genomics Inc|ref={{sfnRef|Falling Rain Genomics}}|access-date=2022-03-15|archive-date=2022-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085158/http://www.fallingrain.com/world/IN/25/Tirunelveli.html|url-status=dead}}
* {{cite web
| url = http://www.vismuseum.org.in/units.html
| title = Visvesvaraya Industrial & Technological Museum Bangalore India: Satellite Units
| access-date = 14 October 2008
| ref = {{sfnRef| Visvesvaraya Satellite Centre}}
| archive-date = 29 September 2008
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080929074802/http://www.vismuseum.org.in/units.html
| url-status = dead
}}
* {{cite web |author=Tirunelveli Corporation |url=http://210.212.242.69/?page_id=10 |year=2011 |title=Tirunelveli Corporation |publisher=210.212.242.69 |access-date=29 December 2012 |ref={{sfnRef|About Corporation|2011}} |archive-date=29 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120829094610/http://210.212.242.69/?page_id=10 |url-status=dead }}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/electionanalysis/AE/S22/partycomp218.htm|title=Partywise Comparison Since 1977|publisher=Election Commission of India|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Partywise Comparison Since 1977|2011}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1957/Vol_I_57_LS.pdf|title=Key highlights of the general elections 1957 to the Second Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=17|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1957 to the Second Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1962/Vol_I_LS_62.pdf|title=Key highlights of the general elections 1962 to the Third Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=49|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1962 to the Third Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1967/Vol_I_LS_67.pdf|title=Key highlights of the general elections 1967 to the Fourth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=67|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1967 to the Fourth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1971/Vol_I_LS_71.pdf|title=Key highlights of the general elections 1971 to the Fifth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=71|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1971 to the Fifth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1977/Vol_I_LS_77.pdf|title=Key highlights of the general elections 1977 to the Sixth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=80|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1977 to the Sixth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1980/Vol_I_LS_80.pdf|title=Key highlights of the general elections 1980 to the Seventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=79|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1980 to the Seventh Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1984/Vol_I_LS_84.pdf|title=Key highlights of the general elections 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=73|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1984 to the Eighth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1989/Vol_I_LS_89.pdf|title=Key highlights of the general elections 1989 to the Ninth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=81|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1989 to the Ninth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1991/VOL_I_LS_91.pdf|title=Key highlights of the general elections 1991 to the Tenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=51|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1991 to the Tenth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/StatisticalReports/LS_1996/Vol_I_LS_96.pdf|title=Key highlights of the general elections 1996 to the Eleventh Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=86|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1996 to the Eleventh Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1998/Vol_I_LS_98.pdf|title=Key highlights of the general elections 1998 to the Twelfth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=85|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1998 to the Twelfth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_1999/Vol_I_LS_99.pdf|title=Key highlights of the general elections 1999 to the Thirteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=85|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 1999 to the Thirteenth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|url=http://eci.nic.in/eci_main/SR_KeyHighLights/LS_2004/Vol_I_LS_2004.pdf|title=Key highlights of the general elections 2004 to the Fourteenth Lok Sabha|publisher=Election Commission of India|page=94|access-date=16 April 2011|ref={{sfnRef|Key highlights of the general elections 2004 to the Fourteenth Lok Sabha}}}}
* {{cite web|title=Tirunelveli sewarage|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/sewerage.html|publisher=Tirunelveli Corporation|access-date=26 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Tirunelveli sewarage|2011}}|archive-date=22 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122042509/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/sewerage.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Waste management programme|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/waste.html|publisher=Tirunelveli Corporation|access-date=26 June 2012|year=2011|ref={{sfnRef|Waste management programme|2011}}|archive-date=22 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120122024834/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/waste.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Tirunelveli district police|url=http://www.nellai.tn.nic.in/rti_pdf/rti_pol.pdf|publisher=Tamil Nadu Police|year=2011|pages=1–2|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tirunelveli district police|2011}}|archive-date=27 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100827010348/http://www.nellai.tn.nic.in/rti_pdf/rti_pol.pdf|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Chairman of Tirunelveli|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/mayor.html|publisher=Tirunelveli Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tirunelveli Municipality chairman|2011}}|archive-date=1 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120801000605/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/mayor.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=Vice Chairman of Tirunelveli|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/deputymayor.html|publisher=Tirunelveli Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tirunelveli Municipality vice-chairman|2011}}|archive-date=16 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516184510/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/deputymayor.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=List of Councillors of Tirunelveli|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/councilors2011.html|publisher=Tirunelveli Corporation|year=2011|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|List of Councillors|2011}}}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite web|title=Commissioner of Tirunelveli|url=http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/commissioner.html|publisher=Tirunelveli Municipality, Government of Tamil Nadu|year=2011|access-date=26 June 2012|ref={{sfnRef|Tirunelveli Municipality Commissioner|2011}}|archive-date=21 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121133100/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/commissioner.html|url-status=dead}}
* {{cite web|title=MLA of Tirunelveli|url=http://www.assembly.tn.gov.in/members/profile/224.html|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2011|access-date = 26 June 2012|ref={{sfnRef|MLA of Tirunelveli|2011}} }}
* {{cite web|title=Members of Lok Sabha from Tamil Nadu|url=http://www.tn.gov.in/government/loksaba?page=1|publisher=Government of Tamil Nadu|year=2014|access-date =26 May 2014|ref={{sfnRef|MP of Tirunelveli|2014}} }}
* {{cite web
| url = http://www.assembly.tn.gov.in/Const_map/map.htm
| title = List of Assembly Constituencies
| year=2010
| access-date = 30 June 2012
| work = Tamil Nadu
| publisher = Tamil Nadu state government
|ref={{sfnRef|List of Assembly constituencies|2010}}
}}
* {{cite journal|title=Economic and political weekly, Volume 30|url=http://www.epw.in/epw-archive.html|page=2396|publisher=Sameeksha Trust|access-date = 8 June 2012|year=1995|ref={{sfnRef|Economic and political weekly|1995}} }}
{{refend}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{wikivoyage|ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ}}
{{Commons category}}
* [https://web.archive.org/web/20080110191554/http://tirunelvelicorp.tn.gov.in/ Tirunelveli City-Municipal Corporation]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
3c2r47ea4tfgr7xeib301kqo2bqsq4o
ᱥᱟᱵᱟᱨᱢᱟᱛᱤ ᱠᱮ ᱥᱟᱱᱛ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱨ ᱫᱤᱭᱟ ᱠᱟᱢᱟᱞ
0
21727
198673
112117
2026-09-30T09:01:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198673
wikitext
text/x-wiki
{{Use dmy dates|date=October 2018}}
{{Use Indian English|date=October 2018}}
{{Infobox song
| name = ᱫᱮ ᱫᱤ ᱟᱡᱟᱫᱤ
| cover =
| alt =
| type = single
| artist = [[ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱚᱥᱞᱮ]]
| album = [[ᱡᱟᱜᱽᱨᱤᱛᱤ]]
| released = ᱑᱙᱕᱔
| format =
| recorded = ᱑᱙᱕᱔
| studio =
| venue =
| genre = [[ᱯᱷᱤᱠᱢ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ]], ᱯᱟᱴᱨᱤᱭᱳᱴᱨᱤᱠ
| length =
| label =
| writer = [[ᱠᱟᱵᱤ ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ]]
| composer = [[ᱦᱮᱢᱟᱱᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]
| producer =
| prev_title =
| prev_year =
| next_title =
| next_year =
| misc = {{External music video|{{YouTube|w999fBZs8MY|"De Di Hamen Azadi"}}}}
}}
'''ᱥᱟᱵᱟᱨᱢᱟᱛᱤ ᱠᱮ ᱥᱟᱱᱛ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱨ ᱫᱤᱭᱟ ᱠᱟᱢᱟᱞ''' ᱥᱮ ᱫᱮ ᱫᱤ ᱦᱟᱢᱮ ᱟᱡᱟᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱜᱽᱨᱤᱛᱤ (᱑᱙᱕᱔) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱠᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱫᱮ ᱫᱤ ᱟᱡᱟᱫᱤ ᱵᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱞ, ᱥᱟᱵᱟᱨᱢᱟᱛᱤ ᱠᱮ ᱥᱟᱱᱛ ᱛᱩᱱᱮ ᱠᱭᱟ ᱠᱟᱨ ᱫᱤᱭᱟ ᱠᱟᱢᱟᱞ" ᱾<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=q7OEAwAAQBAJ&pg=PR9 |title=Mahatma a Scientist of the Intuitively Obvious |author= Pramod Kumar Sharma |publisher= Partridge Publishing|page = 9 |isbn=9781482819236}}</ref><ref>{{cite web |title= Driving home a point through songs |url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/driving-home-a-point-through-songs/article1350881.ece |newspaper= [[The Hindu]] |date= 4 October 2008 }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Tributes through songs |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tributes-through-songs/article1922808.ece |author=Shyamhari Chakra |date=3 October 2007 |newspaper=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱥᱵᱷᱟᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱦᱤᱱᱥᱟᱠ ᱥᱣᱟᱵᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱨᱯᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* [[ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱤᱠ ᱠᱟᱛᱷᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱠ ᱣᱤᱠᱤ ᱤᱢᱯᱨᱩᱵᱷ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒]]
8zk659iekx9a11v66npbeqtzzy5jahd
ᱟᱯᱱᱤ ᱟᱡᱟᱫᱤ ᱠᱳ ᱦᱟᱢ ᱦᱟᱨᱜᱤᱡᱽ ᱢᱤᱴᱟ ᱥᱟᱠᱛᱮ ᱱᱟᱦᱤ
0
21735
198610
112107
2026-09-30T01:58:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198610
wikitext
text/x-wiki
'''ᱟᱯᱱᱤ ᱟᱡᱟᱫᱤ ᱠᱳ ᱦᱟᱢ ᱦᱟᱨᱜᱤᱡᱽ ᱢᱤᱴᱟ ᱥᱟᱠᱛᱮ ᱱᱟᱦᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱢ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱣᱭᱟᱡᱽᱭᱟᱛᱷᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱱᱤᱥᱟᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱠᱤᱞ ᱵᱟᱫᱟᱭᱩᱱᱤ, ᱠᱚᱢᱯᱚᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱢᱢᱟᱫᱽ ᱨᱟᱯᱷᱤ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱳᱠᱭᱩᱯᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱩᱞᱟᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | title = Leader (1964) | work = The Hindu | url = http://www.thehindu.com/features/cinema/leader-1964/article484086.ece | date = 24 June 2010 | access-date = 2014-08-22 | first = Deepak | last = Mahaan }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱭᱩᱰ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱠᱢ ᱴᱨᱮᱠ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱜᱟᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{Sfn|Bhasin|2014}}{{Sfn|Independence Day Songs}}{{Sfn|Ghose|2014}}{{Sfn|Bengali Music}}
== ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱤᱠ ᱣᱤᱠᱤ ᱤᱢᱯᱨᱩᱵᱷ-ᱟ-ᱛᱷᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒]]
pcw2ne1lvkiqcini6lua18s33prtdnf
ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ
0
21989
198679
180441
2026-09-30T09:07:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198679
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱤ ᱯᱤ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ
| image =
| office = ᱒᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| term_start = ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔
| term_end =
| 1blankname = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| 1namedata = [[ᱮᱠᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱱᱫᱮ]]
| 2blankname = ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 2namedata = {{ubl|[[ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱷᱚᱫᱽᱱᱟᱵᱤᱥ]]|[[ᱚᱡᱤᱛ ᱯᱟᱣᱟᱨ]]}}
| office1 = ᱑᱐ ᱟᱹᱱᱤᱡ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/railways-may-use-coir-wood-to-make-train-seats-and-berths/articleshow/55991827.cms|title = Railways may use coir wood to make train seats and berths | Coimbatore News - Times of India|website = [[The Times of India]]}}</ref>
| term_start1 = ᱑᱘ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓
| term_end1 = ᱓᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔
| 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata1 = [[ᱦᱮᱢᱚᱱᱛ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
| predecessor1 = [[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱵᱟᱭᱥ]]
| office2 = [[ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ, ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| primeminister2 =
| constituency2 = [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]]
| term_start2 = ᱑᱙᱙᱘
| term_end2 = ᱒᱐᱐᱔
| preceded2 = [[ᱮᱢ. ᱨᱟᱢᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ]]
| succeeded2 = [[ᱠᱮ. ᱥᱩᱵᱵᱟᱨᱟᱭᱚᱱ]]
| occupation = ᱪᱟᱥ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ
| birth_date = {{Birth date and age|1957|5|4|df=y}}
| birth_place = [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| residence = *[[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] (ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱲᱟᱜ)
| spouse = ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ. ᱥᱩᱢᱟᱛᱷᱤ
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| alma_mater = [[ᱵᱷᱤ.ᱳ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
}}
'''ᱥᱤ. ᱯᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱕᱗) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱔ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=scholarship>{{cite news|title=BJP: give scholarship to Hindu students|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/bjp-give-scholarship-to-hindu-students/article4965524.ece|accessdate=28 December 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=29 July 2013|location=Nagercoil}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱨᱤ (ᱤᱱ ᱪᱟᱨᱡᱽ) ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/india/article/bjp-reshuffles-state-office-bearers-radha-mohan-singh-in-charge-of-up-baijayant-panda-of-delhi-and-assam/681807|title=BJP reshuffles state office-bearers; Radha Mohan Singh in-charge of UP, Baijayant Panda of Delhi and Assam | India News}}</ref> ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱚᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{Cite web|url=http://coirboard.gov.in/|title=Coirboard {{!}} :: COIR IS GREEN BUSINESS ::|website=coirboard.gov.in|access-date=2016-08-17}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱠᱨᱚ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱮᱱᱴᱟᱨᱯᱨᱟᱭᱤᱥ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟᱭ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱣ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=surprise>{{cite news|title=Verdict not a surprise, says Radhakrishnan|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/verdict-not-a-surprise-says-radhakrishnan/article1935922.ece|accessdate=29 December 2013|newspaper=[[The Hindu]]|date=25 October 2007|location=Coimbatore|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235008/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/verdict-not-a-surprise-says-radhakrishnan/article1935922.ece|archive-date=30 December 2013|url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱵᱚᱢ ᱫᱷᱟᱢᱟᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱘ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱭᱟᱜ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱱᱟ ᱾<ref name=scratch>{{cite news |last=KV|first=Prasad |title=BJP will have to start from scratch |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/bjp-will-have-to-start-from-scratch/article3128814.ece |accessdate=28 December 2013 |newspaper=[[The Hindu]]|date=5 May 2006|location=Coimbatore}}</ref>
ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱕᱕,᱐᱐᱐ ᱵᱷᱚᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱮᱱᱟ ᱾<ref name="key">{{cite news |title=Key Contests : CP Radhakrishnan vs K Subbarayan |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/key-contests-cp-radhakrishnan-vs-k-subbarayan-104050101072_1.html |date= 1 May 2004|work=Business Standard |location=Coimbatore |accessdate=8 January 2014}}</ref>
᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱵᱷᱚᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="rediffonnet">{{cite news |url=http://www.rediff.com/election/1999/sep/09coim.htm |title=It's the party that sells, not candidates! |date=September 1999 |accessdate=8 January 2014 |location=Coimbatore}}</ref>
==ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20140112033819/http://parliamentofindia.nic.in/ls/lok12/biodata/12tn20.htm ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱟᱜ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ] (᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ)
*[http://www.parliamentofindia.nic.in/ls/lok13/biodata/13TN20.htm ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱟᱜ ᱣᱮᱵᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ] (᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ)
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ, ᱥᱤ. ᱯᱤ.}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱔]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱠᱚ ᱑᱙᱙᱘–᱑᱙᱙᱙]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ]]
da6hdebvutuhgarfbkuqq1m7ir94mhw
ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
22801
198596
176402
2026-09-30T00:43:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198596
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|official_name = ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ
|other_name =
|native_name =
|nickname =
|settlement_type = [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
|motto =
|image_skyline = Fullara 1.JPG
|imagesize =
|image_caption = ᱯᱷᱩᱞᱞᱟᱨᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ
|image_flag =
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_map = File:Labpur in Birbhum (West Bengal).svg
|mapsize =
|map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
|pushpin_map =
|pushpin_label_position =right
|pushpin_mapsize=
|pushpin_map_caption =
|subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
|subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
|subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
|subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
|subdivision_type3 = Parliamentary constituency
|subdivision_name3 = [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]]
|subdivision_type4 = ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱴᱚᱴᱷᱟ
|subdivision_name4 = [[ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ]]
|leader_title =
|leader_name =
|established_title =
|established_date =
|area_magnitude =
|unit_pref = Metric
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 267.98
|area_land_km2 =
|population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = ᱒,᱐᱑,᱙᱐᱑
|population_density_km2 = auto
|timezone = [[Indian Standard Time|IST]]
|utc_offset = +᱐᱕.᱓᱐
|coordinates = {{coord|23|48|37|N|87|47|44|E|display=inline}}
|elevation_footnotes =
|elevation_m =
|elevation_ft =
|postal_code_type = PIN
|postal_code =
|area_code =
|blank_name = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ
|blank_info = ᱗᱑.᱒᱐%
|website = http://birbhum.nic.in/
|footnotes =
}}
'''ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ''' (ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱦᱚᱠᱚ ᱚᱞ ᱜᱮᱭᱟ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱪᱷᱳᱴᱳᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱴᱚ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱜᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱟᱨᱟᱜ [[ᱢᱚᱨᱟᱢ]], ᱠᱚᱢ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ|ᱚᱡᱚᱭ]], [[ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]], [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]], ᱟᱨ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱯᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱩᱵᱽᱡᱟᱹᱣ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱤᱸᱥᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱓.᱕% ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱭᱞᱟᱹ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ|ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]] ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒,᱐᱑᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="land">{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page v: Progress and Heritage of Birbhum, Page 15: Physiography, Page 21: Tenancy, Agriculture |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱠᱚᱪ ᱨᱮ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱟᱹᱨᱩᱼᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=District Human Development Report: South 24 Parganas |url=http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005044029/http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/24%20pgsSouth/s24prg_main.htm |archive-date=5 October 2016 |access-date=7 August 2016 |website=(1) Chapter 1.2, South 24 Parganas in Historical Perspective, pages 7-9 (2) Chapter 3.4, Land reforms, pages 32-33 |publisher=Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009}}</ref> ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱙,᱙᱖᱘ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱵᱷᱮᱥᱴ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱑,᱖᱑,᱕᱑᱕ ᱪᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱓᱘% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱝ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱠᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="land" /> ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱔᱕ᱹ᱙%, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII B |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/1908_PART_B_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page 17 : District Highlights – 2011 census |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref> [[ᱡᱚᱭᱫᱮᱵᱽ ᱠᱮᱸᱫᱩᱞᱤ|ᱡᱳᱭᱫᱮᱵ ᱠᱮᱱᱫᱩᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ|ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ ᱱᱟᱱᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ|ᱥᱚᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ [[ᱵᱤᱥᱥᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡᱭᱟᱹ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱴᱮᱜᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱢᱚᱨᱛᱚ ᱥᱮᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |access-date=14 December 2017 |website=Page v: Progress and Heritage of Birbhum, Pages 102-105: Bolpur-Satiniketan, Visva Bharati |publisher=Directorate of Census Operations, West Bengal}}</ref>
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
[[ᱛᱟᱨᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱭᱚᱯᱟᱫᱷᱟᱭᱟ]], ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite book |last1=Devi |first1=Mahashweta |title=Tarasankar Bandyopadhyay |edition=2nd |series=Makers of Indian Literature |year=1983 |orig-year= 1975 |publisher= Sahitya Akademi |location= New Delhi }}</ref><ref>Sengupta, Subodh Chandra and Bose, Anjali (editors), (1976/1998), ''Samsad Bangali Charitabhidhan'' (Biographical dictionary) Vol I, {{in lang|bn}}, Kolkata: Sahitya Samsad, {{ISBN|81-85626-65-0}}, p 195</ref>
[[ᱟᱵᱽᱫᱩᱥ ᱥᱟᱛᱛᱟᱨ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], (᱑᱙᱘᱑-᱑᱙᱘᱒), ᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sattar,_Justice_Abdus | title = Sattar, Justice Abdus| first= Mofakkhar Hossain| last= Khan| publisher = Banglapedia |access-date = 1 February 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.telegraphindia.com/1120723/jsp/siliguri/story_15760318.jsp| archive-url = https://web.archive.org/web/20180206131616/https://www.telegraphindia.com/1120723/jsp/siliguri/story_15760318.jsp| url-status = dead| archive-date = February 6, 2018| title = First President from Birbhum not Pranab - Close to Mirati is former Bangla President Abdus Sattar’s home| first= Soumi| last=Bhattacharya| publisher = The Telegraph, 23 July 2012|access-date = 1 February 2018}}</ref>
[[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ|ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], (᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱗), ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name="GOVT">{{cite web|url=http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195|title=Shri Pranab Mukherjee|publisher=Government of India|access-date=11 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514145924/http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 |archive-date=2011-05-14}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3681618.ece?homepage=true | title=Pranab Mukherjee sworn-in 13th President | date=25 July 2012 | work=The Hindu | first=Smita | last=Gupta | location=Chennai, India | archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133149/https://www.thehindu.com/news/national/pranab-lays-stress-on-economic-equity/article3681618.ece?homepage=true | archive-date=31 August 2020 | access-date=27 June 2023 | url-status=dead}}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
[[File:Birbhum_district_map.svg|left|thumb|418x418px|ᱵᱤᱨᱤᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱱ6 ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱮᱯ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱞᱤᱱ ᱢᱮ ᱾]]
ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱫᱚ {{coord|23.8104|N|87.7956|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱣᱲᱤ-ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱯᱞᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽ-ᱢᱟᱭᱠᱨᱚᱯᱷᱤᱡᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱳᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱢᱳᱨ]] ᱟᱨ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱡ ᱦᱮᱞᱟᱣ ᱴᱚᱯᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 15: Physiography | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 14 December 2017}}</ref>
ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱚᱭᱩᱨᱮᱥᱥᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱩᱨᱩᱣᱟᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱛᱩᱜᱨᱟᱢ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ [[ᱱᱟᱱᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ-ᱥᱨᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/birbhum.html |title = Tehsil Map of Birbhum |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 14 December 2017}}</ref>
ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱽᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱤᱯᱨᱚᱛᱤᱠᱩᱲᱤ, ᱪᱳᱣᱟᱛᱛᱟ-ᱢᱳᱦᱳᱫᱟᱨᱤ ᱑, ᱪᱳᱣᱟᱛᱟ-ᱢᱳᱦᱳᱫᱟᱨᱤ᱒, ᱫᱣᱟᱨᱠᱟ, ᱦᱟᱛᱤᱭᱟ, ᱤᱱᱫᱩᱥ, ᱡᱟᱢᱱᱟ, ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱱᱟᱦᱟᱨ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱑, ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱒ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱵᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Birbhum - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 17 December 2017}}</ref>
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
===ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱑,᱙᱐᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖,᱔᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱕,᱔᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱐᱓,᱗᱗᱗ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱘,᱑᱒᱔ (᱔᱙%) ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱒᱓,᱗᱕᱐ ᱡᱚᱱᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱑,᱖᱔᱙ (᱓᱐.᱕᱓%) ᱟᱨ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱙,᱕᱐᱗ (᱔.᱗᱑%)᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= 2011 census: West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 6 December 2017}}</ref>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱒᱖,᱘᱔᱒ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱑.᱒᱐%) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱗᱐,᱙᱑᱔ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱗.᱓᱒%) ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱕᱕,᱙᱒᱘ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔.᱗᱐%) ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱒.᱖᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.24}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|30.54}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ|black|0.22}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱓᱙,᱗᱙᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤ.ᱰᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱖᱙.᱒᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖᱑,᱖᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱓᱐.᱕᱔% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱐.᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱔᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱐.᱑᱒% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑᱙᱖᱑ ᱨᱮ ᱗᱒.᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱖᱒.᱓% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱒᱗.᱖% ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱗.᱑% ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱮᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱐.᱓% ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 47: Religion| publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 14 December 2017}}</ref>
{{Pie chart
|thumb = right
|caption = ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 95.90 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 3.68 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ |value3 = 0.42 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱙᱕.᱙᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱟᱨ ᱓.᱖᱘% [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ==
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱒᱘.᱓%, ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔᱒.᱓% ᱾
ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱒, ᱱᱚᱞᱦᱟᱴᱤ ᱒, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒, ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱑, ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱒ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱑, ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱕᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱥᱤᱣᱲᱤ ᱑ ᱟᱨ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱓᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱾ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱭᱟᱹᱨᱤ==
===ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ===
{{Pie chart
|caption= '''ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ<br/>ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ'''
|value1 = 22.78
|label1 = ᱪᱟᱹᱥᱤ
|value2 = 52.74
|label2 = ᱪᱟᱥ ᱵᱮᱞᱟᱨ
|value3 = 3.90
|label3 = ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ
|value4 = 20.58
|label4 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ}}
===ᱯᱚᱨᱤᱠᱟᱴᱷᱟᱢᱳ===
===ᱪᱟᱥ===
===ᱵᱮᱝᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱝᱠ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱝᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=handbook2014/>
===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ===
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱑.᱒᱓% ᱜᱮ ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱚᱠᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱔᱗᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| title = District Human Development Report: Birbhum, Chapter IV: Economic Opportunities and Security of Livelihood| work = Chapter 4.4: Opportunities in Industries, Page 93| publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009| access-date = 20 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20170611000625/http://www.wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| archive-date = 11 June 2017| url-status = dead}}</ref>
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵᱽ, ᱫᱚᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ, ᱛᱚᱣᱟ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ, ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱮᱢᱟᱱ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱫᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| title = District Human Development Report: Birbhum, Chapter IV: Economic Opportunities and Security of Livelihood| work = Chapter 4.2: Structure of Employment, Page 78| publisher = Development & Planning Department, Government of West Bengal, 2009| access-date = 20 January 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20170611000625/http://www.wbplan.gov.in/HumanDev/DHDR/DHDR_Birbhum/CHP-4.pdf| archive-date = 11 June 2017| url-status = dead}}</ref>
===ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱷᱟᱱᱰ===
ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱨᱟᱱᱴ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱦᱟᱛ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱒᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | title = Backward Regions Grant Funds: Programme Guidelines | publisher = Ministry of Panchayati Raj, Government of India | access-date = 22 January 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20171030225317/http://www.panchayat.gov.in/documents/10198/0/BRGFFINALGUIDELINES.pdf | archive-date = 30 October 2017 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=84879 | title= Backward Regions Grant Fund| work= Press Release, 14 June 2012 |publisher= Press Information Bureau, Government of India | access-date = 22 January 2018}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=handbook2014/>
ᱨᱟᱡᱽᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱨ (ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱖|ᱥᱮ.ᱮᱪ ᱖]] ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱽᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
ᱞᱚᱵᱷᱯᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱞᱞᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1908_PART_A_DCHB_BIRBHUM.pdf |title = District Census Handbook Birbhum, Census of India 2011, Series 20, Part XII A |work = Page 100: Brief Description of Places of Religious, Historical or Archaeological Importance and Places of Tourist Interest of the District | publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal| access-date = 14 December 2017}}</ref> ᱢᱟᱜᱽ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞᱞᱟᱨᱟ ᱢᱩᱱᱫᱤᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱞᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name = "Government">{{cite web | url = http://birbhum.gov.in/birtour2.htm | title = Labhpur| access-date = 2007-08-24 | publisher = Birbhum District administration}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
[[ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱚᱢᱵᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.sambhunathcollege.ac.in/ |title = Sambhu Nath College | publisher= SNC | access-date = 9 February 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! | title = Sambhunath College | publisher = College Admission | access-date = 9 February 2018 | archive-date = 10 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180210002859/http://www.collegeadmission.in/SambhunathCollege/Sambhunath_College.shtml#! | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =1 February 2018 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱚᱛ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
bz10gqi6mtywjnzjhlapgj36pftbr0h
ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
23308
198622
121459
2026-09-30T03:19:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198622
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| settlement_type = [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = File:Puducherry_Map.svg
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Tamil Nadu#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|11|01|00|N|79|52|00|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{IND}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name="karaikal.gov.in">{{Cite web |url=http://www.karaikal.gov.in/ |title=Official website of Karaikal District, Puducherry UT |access-date=2016-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160912111440/http://www.karaikal.gov.in/ |archive-date=2016-09-12 |url-status=dead }}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 161
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 200,222
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name="karaikal.gov.in"/>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]],<ref name="1963assemblyresolution">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=SbHeDwAAQBAJ|title=The Legacy of French Rule in India (1674-1954): An investigation of a process of Creolization|author= Animesh Rai|publisher= Institut français de Pondichéry|year=2020|isbn=9791036549892 }}</ref> [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]],<ref name="1965act">{{cite web |title=The Pondicherry Official Languages Act, 1965 |url=http://www.lawsofindia.org/pdf/puducherry/1965/1965Pondicherry3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503022028/http://www.lawsofindia.org/pdf/puducherry/1965/1965Pondicherry3.pdf |archive-date=3 May 2020 |website=lawsofindia.org |publisher=Laws of India |access-date=10 June 2019}}</ref> [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]],<ref name="1965act"/>
| demographics1_info2 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱖᱐᱙ ᱖᱐᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑ (᱐)᱔᱓᱖᱘
| registration_plate = PY-02
| website = {{URL|http://Karaikal.gov.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ([[ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ]]: ''ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱰᱤ ᱠᱟᱨᱤᱠᱟᱞ'') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]] [[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name='Reference Annual'>{{cite book | editor1 = Srivastava, Dayawanti | title = India 2010: A Reference Annual | chapter = States and Union Territories: Pondicherry: Government | edition = 54th | publisher = Additional Director General, Publications Division, [[Ministry of Information and Broadcasting (India)]], [[Government of India]] | year = 2010 | location = New Delhi, India | pages = 1222 | isbn = 978-81-230-1617-7}}</ref>
ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱯᱷᱨᱟᱸᱥᱤᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ]], [[ᱭᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱭᱟᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱷᱨᱟᱸᱥᱤᱥᱤ ᱮᱱᱠᱞᱮᱵᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱐,᱒᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱥᱟᱢᱳᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟ ᱾<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20070613004507/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead | archive-date = 13 June 2007 | access-date = 2011-10-01 | quote = Samoa 193,161
}}
</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕᱘᱙ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱜᱩᱴ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|᱖᱔᱐]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱑,᱒᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓,᱒᱔᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱗.᱒᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱔᱘ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱘᱗.᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/>
[[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮ ᱗᱕.᱔᱑% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱐.᱗᱐% ᱫᱚ [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], ᱖.᱔᱖% ᱫᱚ [[ᱤᱥᱞᱟᱢ|ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱟᱨ ᱐.᱑᱒% ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.karaikal.nic.in/Administration/People/MnPeople.htm |title=New Page 1 |access-date=2009-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716221650/http://karaikal.nic.in/Administration/People/MnPeople.htm |archive-date=2009-07-16 |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
;ᱩᱰᱟᱹᱜ
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱛᱨᱤᱪᱤ]] (ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱟᱞᱞᱤ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱚᱛ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮ ᱯᱩᱸᱡᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Coimbatore firm to build India's first private airport in Karaikal |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-13/coimbatore/31159347_1_greenfield-airports-private-airport-karaikal |archive-url=https://web.archive.org/web/20130510005733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-13/coimbatore/31159347_1_greenfield-airports-private-airport-karaikal |url-status=dead |archive-date=10 May 2013 |date= 13 March 2012 |work=[[The Times of India]] |access-date=3 July 2012}}</ref>{{better source needed|date=July 2021}}
;ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ
[[ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article2209764.ece?css=print | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Nagore-Karaikal BG line inspection by September | date=8 July 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121102132838/http://www.thehindu.com/todays-paper/article2209764.ece?css=print | archive-date=2 November 2012 | access-date=31 July 2023 | url-status=dead}}</ref>
;ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ
[[ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ|ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱯᱚᱨᱴ]] ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ MARG ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱡᱷᱟᱣᱟᱱᱡᱚᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱛᱩᱛᱤᱠᱚᱨᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱜᱟᱨ ᱑᱐° ᱕᱐' ᱕᱖" ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱑᱐° ᱔᱙' ᱔᱔" ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>http://www.karaikalport.com/</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Geographic location
|Centre = ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ
|North = [[ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] (ᱠᱚᱧᱮ)
|Northeast =
|East = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
|Southeast =
|South = [[ᱱᱟᱜᱟᱯᱟᱴᱴᱤᱱᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] (ᱮᱛᱚᱢ)
|Southwest =
|West = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱟᱨᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
|Northwest =
}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
31p4soqufpfhnoownb269888p2bb5vt
ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ
0
24702
198700
161365
2026-09-30T11:27:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198700
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox military person
| honorific_prefix = [[ᱢᱮᱡᱚᱨ]]
| name = ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ
| honorific_suffix = [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ|ᱯ.ᱵ.ᱪ]]
| image = Major R Parameshwaran.jpg
| image_size = 250 px
| caption =
| birth_date = {{birth date|df=yes|1946|09|13|}}
| death_date = {{death date and age|df=yes|1987|11|25|1946|09|13|}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱳᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱵᱳᱢᱵᱟᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_place = [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]]
| nickname =
| servicenumber = SS-25573 (ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱚᱠᱛᱚ-ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ)<ref name="SSC"/><br>IC-32907 (ᱨᱮᱜᱩᱞᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ)
| unit =᱘ [[ᱢᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ]]<br> [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱯᱷ]]
| branch = [[File:Flag of Indian Army.svg|24px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]]
| serviceyears = ᱑᱙᱗᱒–᱑᱙᱘᱗
| rank = [[File:Major of the Indian Army.svg|24px]] [[ᱢᱮᱡᱚᱨ]]
| allegiance = {{flagicon|ᱥᱤᱧᱚᱛ}} [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]]
| Service Number: =
| battles = '''[[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]]'''<br>[[ᱚᱯᱟᱨᱮᱥᱟᱱ ᱯᱟᱣᱟᱱ]]
| awards = [[File:Param-Vir-Chakra-ribbon.svg|32px]] [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]|
}}
[[ᱢᱮᱡᱚᱨ]] '''ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ''' (᱑᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱖, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] - ᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]]), ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ]] ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ [[ᱢᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ]] ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱤᱴᱮᱱᱮᱱᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱴ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="SSC">{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1292 |date=23 November 1974|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1974/O-1255-1974-0047-55620.pdf |publisher=The Gazette of India}}</ref> ᱑᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱞᱮᱯᱷᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱳᱢᱳᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=469 |date=29 March 1975 |publisher=The Gazette of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱤᱜᱩᱞᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ᱑᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱟᱨ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱳᱢᱳᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=899 |date=11 June 1983|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1983/O-0882-1983-0024-38767.pdf |publisher=The Gazette of India}}</ref><ref>{{cite news |title=Part I-Section 4: Ministry of Defence (Army Branch) |page=1077 |date=3 August 1985|url=https://egazette.nic.in/WriteReadData/1985/O-0781-1985-0031-34608.pdf |publisher=The Gazette of India}}</ref>
==ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
᱒᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱪ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ, ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢ (ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱩᱴ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱢᱤᱞᱤᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱠᱵᱟᱠᱟᱣ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱤᱻᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱞᱤ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱯᱟᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱟᱝᱚᱜ ᱛᱩᱞᱩᱪ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱭᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱴᱷᱩ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱰᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱮᱭᱟ ᱞᱚᱞᱚ ᱦᱟᱛᱟᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱟᱭᱯᱷᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱚᱠᱮᱴ ᱞᱚᱧᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱴᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ==
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
{{Quotation|{{center|
'''CITATION'''<br>
'''MAJOR RAMASWAMY PARAMESWARAN'''<br>
'''8 MAHAR (IC-32907)'''<br>
}}
On 25 November 1987, when Major Ramaswamy Parameswaran was returning from search operation in Sri Lanka, late at night, his column was ambushed by a group of militants. With cool presence of mind, he encircled the militants from the rear and charged into them, taking them completely surprise. During the hand-to-hand combat, a militant shot him in the chest. Undaunted, Major Parameswaran snatched the rifle from the militant and shot him dead. Gravely wounded, he continued to give orders and inspired his command till he breathed his last. Five militants were killed and three rifles and two rocket launchers were recovered and the ambush was cleared.
Major Ramaswamy Parameswaran displayed the most conspicuous gallantry and thought nothing of dying at his post.<ref name=Gov>{{citation|url=http://www.indianarmy.gov.in/Site/FormTemplete/frmPhotoGalleryWithMenuWithTitle.aspx?MnId=NCvnix4zLfQhf90l3OuEBw%3d%3d&ParentID=1tHir3NYQjroCJ9AgypEwg%3d%3d|accessdate=28 August 2014|title=The Param Vir Chakra Winners (PVC) |publisher=Official Website of the Indian Army}}</ref>}}
==ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱯᱷ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ==
᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, R.K. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ, ᱫᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱚ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ IPKF ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱟᱭᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱷᱩᱞ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: IC 32907F MAJ. P.RAMASWAMY MVC 25 NOV 1987 8 MAHAR. MVC ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱞᱤᱴᱟᱨᱤ ᱰᱮᱠᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱩᱞ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱮ, ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱒᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱵᱤ.ᱥᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ IPKF ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱡᱤᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref>{{cite news|last=Radhakrishnan|first=R.K.|title=Glaring mistake that missed many an eye|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3776556.ece|accessdate=16 August 2012|newspaper=The Hindu|date=15 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818001152/http://www.thehindu.com/news/national/article3776556.ece|archive-date=18 August 2012|url-status=dead}}</ref>
==ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ==
᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱳᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱮ.ᱰᱤ.ᱮᱪ.ᱳ. ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
[[File:Major R Parameswaran statue at Param Yodha Sthal Delhi.jpg|thumb|ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱚᱨᱚᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱭᱚᱫᱷᱟ ᱥᱛᱷᱚᱞ, [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱤᱱᱤᱥᱟᱹ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
{{ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱧᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴᱤᱡ]]
4zi8hqn0trnxuljs657wn2y51yvgaen
ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ
0
24820
198632
180878
2026-09-30T04:38:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198632
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ''' ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱴᱨᱟᱱᱡᱤᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱾ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/nation/in-other-news/140317/kochi-metro-creates-national-record.html|title=Kochi Metro creates national record|date=14 March 2017|access-date=30 July 2017|publisher=[[Deccan Chronicle]]}}</ref><ref name="inaug">{{Cite news|url=http://indianexpress.com/article/india/kochi-metro-inauguration-here-are-the-important-points-from-pm-narendra-modis-speech-4708401|title=Kochi Metro a 'futuristic infrastructure that will contribute to India's growth': What PM Modi said at inauguration|date=17 June 2017|access-date=30 July 2017|publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱡᱩᱠ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.madhyamam.com/en/kerala/2017/jun/17/all-you-need-know-about-kochi-metro|title=All you need to know about Kochi Metro|date=17 June 2017|access-date=30 July 2017|publisher=[[Madhyamam]]}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.madhyamam.com/en/kerala/2017/jun/17/all-you-need-know-about-kochi-metro "All you need to know about Kochi Metro"]. </cite></ref> ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱨᱳᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱩᱢᱟᱹᱱ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ {{INR convert|51.81|b|nolink=nos}} ᱴᱟᱠᱟ (650 ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3219584.ece|title=Metro rail: DMRC demands prompthanding over of land, funds|date=24 March 2012|work=The Hindu|access-date=24 March 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016022349/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article3219584.ece|archive-date=16 October 2013|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚᱭ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱳᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/2017/11/01/koci-metro-is-countrys-best-urban-mobility-project.html|title=Kochi Metro zooms past Chennai, Nagpur to emerge best|date=31 October 2017|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=3 November 2017}}</ref> ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱱᱟᱹᱭ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱤᱫᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱾
== ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ==
᱑᱙᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤ ᱠᱮ ᱱᱟᱭᱟᱱᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=17 June 2017 |title=Narendra Modi flags off Kochi Metro, takes maiden ride |url=http://www.livemint.com/Politics/vZwgTTqZSjpMQwDJCPsf7H/Narendra-Modi-inaugurates-Kochi-Metro-dedicates-first-phase.html |access-date=22 July 2017 |website=[[Mint (newspaper)|Mint]] |archive-date=14 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714160748/https://www.livemint.com/Politics/vZwgTTqZSjpMQwDJCPsf7H/Narendra-Modi-inaugurates-Kochi-Metro-dedicates-first-phase.html |url-status=dead }}</ref><ref name="india.com0">{{Cite web |last=Darade |first=Pooja |date=16 June 2017 |title=Kochi Metro to be inaugurated by PM Modi on Saturday: Interesting facts about Kerala's first metro service |url=http://www.india.com/news/india/narendra-modi-to-inaugurate-kochi-metro-on-saturday-here-are-interesting-details-about-keralas-first-metro-service-2229937/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170616094323/http://www.india.com/news/india/narendra-modi-to-inaugurate-kochi-metro-on-saturday-here-are-interesting-details-about-keralas-first-metro-service-2229937/ |archive-date=16 June 2017 |access-date=16 June 2017 |website=India.com}}</ref> ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱚᱨᱱᱴ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ) ᱨᱮ ᱠᱣᱱᱤᱱᱮᱴ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱴᱨᱮᱱᱥᱯᱳᱨᱴ ᱵᱚᱱᱫᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱭᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤᱠᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥᱥ (ᱟᱨ.
ᱭ ᱤ ᱮᱹ ᱮᱥ) ᱼ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="manorama0">{{Cite news|url=https://archive.org/details/kochi-metro-malayala-manorama-nayanar-ldf-cpim|title=Kochi Metro Railway: RITES will conduct study|date=22 July 1999|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=16 June 2017|location=Kerala}}</ref>
[[File:Kochi_Metro_Map.png|left|thumb|400x400px|ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱨᱮᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱟᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱴ ᱢᱮᱯ᱾]]
== ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱔᱐.᱔᱐᱙ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱦᱟᱥᱟ ᱙ᱹ᱓᱙᱔᱑ ᱦᱮᱠᱴᱚᱨ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱞᱩᱵᱷᱟ ᱯᱮᱴᱦᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱥᱮᱨᱤ ᱮᱰᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱞᱩᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒.᱗᱘᱖᱙ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
[[File:A_Kochi_Metro_train_at_Ernakulam_South_station,_Sep_2019.jpg|right|thumb|ᱮᱱᱟᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱴᱨᱳ ᱴᱨᱮᱱ᱾]]
552x4xi02h6wcws3acmd8txcfus054m
ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ
0
24885
198691
198537
2026-09-30T10:29:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198691
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox recurring event
| name = ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ
| native_name =
| logo =
| logo_caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| image =
| imagesize =
| caption =
| date =
| begins = {{start date|{{CURRENTYEAR}}|12|1|df=yes}}
| ends = {{start date|{{CURRENTYEAR}}|12|10|df=yes}}
| frequency = ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| venue = [[ᱠᱤᱥᱟᱢᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ]], [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| location =
| years_active = <!-- {{Start date and age|2000|12|01}} -->
| first = {{start date and age|2000|12|01|df=yes}}
| participants =
| people =
| genre =
| budget =
| patron = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| footnotes =
}}
'''ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Jaini">{{Cite web |first=Kshaunish |last=Jaini |title=Nagaland – Hiking and Hornbill Festival in India |date=6 January 2017 |publisher=Alien Adventure |url=https://blog.alienadv.com/nagaland-hiking-and-hornbill-festival-in-india/amp/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20171205210301/https://blog.alienadv.com/nagaland-hiking-and-hornbill-festival-in-india/amp/index.html |archive-date=5 December 2017 |url-status=usurped |df=dmy |access-date=5 December 2017 }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ [[ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]] ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱢᱚᱱ ==
[[File:Greater Indian Hornbill.jpg|thumb|ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ]]
ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾[[File:Hornbill_Festival_,Nagaland.jpg|thumb|right|ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ]]
== ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
[[File:Hornbill_Festival,Nagaland_2.jpg|thumb|right|ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
[[File:Hornbil Festival, Kohima 6.jpg|thumb|ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ#ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ|ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱖᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱥ ᱵᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20111119052132/http://www.efi-news.com/2011/11/hornbill-festival-where-action-is.html Hornbill Festival - Where the Action is...]}}, ''EF News International''. 16 November 2011.</ref>
ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ {{Date|ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐}} ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Hornbill Festival of Nagaland">[http://www.india-north-east.com/2011/11/the-hornbill-festival-of-nagaland.html Hornbill Festival of Nagaland], ''India-north-east.com''</ref>
== ᱢᱟᱱᱟᱣ ==
[[File:Hornbill festival of nagaland.jpg|thumb|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ᱾]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱮᱱᱰ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ, ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱠᱥᱪᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="Hornbill Festival of Nagaland" />
ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱢᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱠᱡᱚᱢᱚᱠ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ᱾<ref name="Jaini" />
ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱧᱟᱢ᱾<ref>{{Cite web|title=Hornbill Festival 2016 - December |work=Festivals of India |publisher=Pan India Internet |location=New Delhi |url=http://www.festivalsofindia.in/hornbill/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203052326/http://www.festivalsofindia.in/hornbill/ |archive-date=3 February 2017 |url-status=dead |df=dmy}}</ref>[[File:Hornbill_Festival,Nagaland.jpg|thumb|right|ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱧᱮᱱᱮᱞ]]
== ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ==
ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱝ-ᱵᱮᱨᱚᱝ ᱮᱱᱮᱡ-ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱦᱮᱸᱰᱠᱨᱟᱯᱷᱴ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱟᱨ ᱥᱠᱟᱞᱯᱪᱟᱨ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120716160008/http://news.outlookindia.com/item.aspx?670354|title=Nagaland's Hornbill Festival Goes International. Outlook India.com. 1 December 2009.}}</ref>
ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ#ᱢᱳᱨᱩᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ|ᱱᱟᱜᱟ ᱢᱳᱨᱩᱝ]] ᱮᱠᱥᱤᱵᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱴᱚᱞ, ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱥᱴᱚᱞ, ᱵᱟᱦᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱮᱰᱞᱤ - ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ, ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳ, ᱢᱤᱥ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ, ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱛᱩᱧ, ᱱᱟᱜᱟ ᱛᱟᱯᱟᱢ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Jaini" />
ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ, ᱯᱮᱨᱮᱰ, ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱚᱝ-ᱵᱮᱨᱚᱝ ᱢᱤᱠᱥᱪᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡᱟ᱾ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱤᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱮᱞ-ᱢᱮᱥᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name="' A window to the northeast'">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/A-window-to-the-North-East/article14626697.ece |title=' A window to the northeast' |work=The Hindu |date=1 November 2016 |access-date=2017-03-21}}</ref>
ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱠᱟᱞᱯᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ, ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱠᱚᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞᱟ᱾ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾<ref name="Jaini" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱚᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱚᱠ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱚᱠ ᱵᱮᱱᱰ ᱠᱚᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾<ref>{{Cite web|title = Hornbill Festival 2015 - Hornbill Rock Contest|url = http://www.hornbillfestival.com/index.php/events/hornbill-rock-contest|website = www.hornbillfestival.com|accessdate = 2015-12-12|archive-date = 8 December 2015|archive-url = https://web.archive.org/web/20151208163633/http://www.hornbillfestival.com/index.php/events/hornbill-rock-contest|url-status = dead}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ==
ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ᱾<ref name="' A window to the northeast'"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥᱯᱷᱩᱞ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Explore-the-beauty-of-Indias-Northeast/article59818842.ece |title='Ignore the potholes, enjoy the ride' |work=The Hindu |date=22 January 2016 |access-date=2017-01-17}}</ref>
== ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ==
<gallery>
Kisama main arena Hornbill Festival 2019.jpg|ᱠᱤᱥᱟᱢᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱨᱮᱱᱟ
Konyak Tribe.jpg|[[ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ ᱱᱟᱜᱟ]] ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ
Meet the Team.jpg|ᱪᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ
Naga Morung entrance Nagaland’s Hornbill Festival 2019.jpg|ᱠᱤᱥᱟᱢᱟ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱝᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟ ᱢᱳᱨᱩᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
</gallery>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* ᱞᱩᱭ ᱱᱜᱟᱭ ᱱᱤ, [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱮᱛᱷᱱᱤᱠ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|Hornbill Festival}}
=== ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱠᱚ ===
* [https://web.archive.org/web/20141101040550/http://www.hornbillfestival.com/ ᱦᱚᱨᱱᱵᱤᱞ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ] ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ
* [https://tourism.nagaland.gov.in/ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ] ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ
{{ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]]
2xmfeln4b5ltfmdoe3ye5p6w39nzrkc
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
24940
198601
175423
2026-09-30T01:28:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198601
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| native_name =
| symbol_location = AII
| type = ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|100px]]
| caption = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱳᱜᱳ
| address = ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱨᱳᱰ, ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱴᱚᱯᱫᱚᱲᱟ, [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]], [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{WikidataCoord|display=inline}}
| elevation = {{convert|464|m}}
| line = [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]–[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ, <br> [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ–ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], <br> [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ–ᱪᱤᱛᱛᱩᱨᱜᱚᱲ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ)
| platform = ᱖
| tracks = ᱑᱐
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| opened =
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = AII
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| zone = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| mapframe = yes
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
| pass_system =
| map_type =
| map_size = 280
| map_caption = ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| map_dot_label = ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
}}
'''ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''AII''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱛᱳᱨᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]], [[ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ (MG) ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ (ᱵᱤ.ᱡᱤ.) ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ [[ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱵᱤ.ᱡᱤ. - ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱤᱛᱛᱳᱨᱜᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱡᱤ. ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱣᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ, ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱛᱛᱳᱨᱜᱚᱲ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱤ. ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱱᱚᱠᱥᱟ==
ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: AII) ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱔᱖᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱕᱒᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ AII ᱠᱳᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱵᱚᱨᱱᱚᱨᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱣᱟᱡᱟ ᱜᱟᱨᱤᱵᱽ ᱱᱟᱵᱟᱡᱽ ᱢᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (MDJN), ᱫᱚᱣᱨᱟᱭ (DOZ), ᱟᱨ ᱟᱫᱚᱨᱥ ᱱᱚᱜᱚᱨ (AHO) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=col>{{cite web|title=Ajmer – Transportation |url=http://ajmer.nic.in/his.html |website=[[Ajmer]] |access-date=7 June 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140511181230/http://ajmer.nic.in/his.html |archive-date=11 May 2014 }}</ref>
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱵᱤᱣᱟᱨ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱛᱳᱨᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱯᱩᱥᱠᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=new>{{cite news|title=Rajasthan finds favour in railway budget|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rajasthan-finds-favour-in-railway-budget/article718148.ece|access-date=7 June 2014|work=[[The Hindu]]|date=26 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20160204220252/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/rajasthan-finds-favour-in-railway-budget/article718148.ece|archive-date=4 February 2016|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{IndiaRailInfo|᱒᱘᱐}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
gai54tocj1hzlcfewjd3lot40pdmmcx
ᱥᱩᱥᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱫᱽ
0
26123
198688
190924
2026-09-30T09:51:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198688
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer <!--For more information, see [[:Template:Infobox Writer/doc]].-->
| name = ᱥᱤᱥᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang = ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ
| image =Susmesh Chandroth1.jpg
| image_size =
| alt =
| caption =
| pseudonym =
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place = ᱣᱮᱞᱛᱷᱟᱣᱟᱞ, ᱤᱫᱩᱠᱤ, ᱠᱮᱨᱞᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| language = ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| spouse = ᱰᱨ. ᱫᱤᱯᱟ ᱵᱤ. ᱡᱮ.
| genre = ᱜᱟᱢᱟᱢ, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ, ᱚᱱᱚᱞ, ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱜᱟᱭᱟᱱ & ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ
| years_active =
| module =
| website = [http://susmeshchandroth.blogspot.in Official blog]
}}
'''ᱥᱩᱥᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱫᱽ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱗᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭ ᱚᱞ-ᱛᱚᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ [[ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/yuva_samman_suchi.jsp |title=..:: SAHITYA : Akademi Awards ::.. |website=sahitya-akademi.gov.in |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150623142747/http://sahitya-akademi.gov.in/sahitya-akademi/awards/yuva_samman_suchi.jsp |archive-date=2015-06-23}} </ref><ref>{{cite web | url=http://opac.ssus.ac.in/cgi-bin/koha/opac-search.pl?q=au:%22Susmesh%20Chandroth%22 | title=Koha online catalog › Results of search for 'au:"Susmesh Chandroth"' }}</ref> ᱥᱩᱥᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱫᱽ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱷᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.mathrubhumi.com/books/article/essays/1480/ |title=എഴുത്തിന്റെ സാഹസിക സഞ്ചാരങ്ങള് |trans-title=Writeup on Susmesh and his writing |newspaper=[[Mathrubhumi]] |language=ml |author=Biju C. P. |date=15 February 2012 |access-date=20 July 2015 |archive-date=22 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722171306/http://www.mathrubhumi.com/books/article/essays/1480/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ D ᱫᱚ DC Books ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ Novel Carnival Prize ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ
'monsoon Camp: A new objectivity' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱟᱢᱨᱤᱛᱷᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ 'Haritha Bharatham' (ᱜᱨᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱴᱟᱭᱤᱯ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Reflections-of-T.K.-Padmini/article16083262.ece|title=Reflections of T.K. Padmini|newspaper=The Hindu|date=27 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523032613/https://www.thehindu.com/features/cinema/Reflections-of-T.K.-Padmini/article16083262.ece|archive-date=23 May 2023|access-date=27 January 2024|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'Pakal' (the Day) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ 'Ashupathrikal avashyappudunna Lokam' (ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜ ᱠᱟᱱᱟ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱑᱐ ᱥᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RIS_iA_z4iE|title = Athira - 10C|website = [[YouTube]]}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱭᱚᱱᱟᱱᱫᱚᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱤᱪᱚᱣᱟᱨᱩᱫᱷ ᱠᱚᱰᱚᱞ (Sea of the dead) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱴᱟᱭᱤᱯ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Vineeth-Kumar-turns-70/articleshow/12123716.cms|title = Vineeth Kumar turns 70! | Regional Movie News - Times of India|website = [[The Times of India]]| date=4 March 2012 }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
====ᱱᱳᱵᱮᱞ (ᱜᱟᱢᱟᱢ) ====
* D (ᱰᱤ)
* 9 (᱙)
* ᱯᱮᱯᱚᱨ ᱞᱚᱡᱽ
* ᱟᱛᱢᱟᱪᱚᱭᱟ
* ᱫᱮᱥᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱨᱚᱛᱷᱤᱦᱟᱥᱟᱢ
==ᱱᱳᱵᱮᱞᱞᱟ==
* ᱢᱟᱨᱤᱱ ᱠᱮᱱᱴᱤᱱᱟ
* ᱱᱟᱭᱠᱟᱱᱟᱢ ᱱᱟᱭᱠᱟᱱᱟᱢ
* ᱢᱟᱢᱥᱚᱛᱤᱱᱴᱮ ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱨᱮᱨᱟᱢ
* ᱭᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱞᱚᱠᱷᱟᱱᱚᱢ
==ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ==
* ᱵᱷᱮᱭᱤᱞ ᱪᱚᱭᱚᱢᱯᱳᱞ ᱱᱟᱰᱤᱭᱳᱨᱟᱢ
* ᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱚᱞ ᱟᱵᱟᱥᱭᱟᱯᱮᱰᱩᱱᱟ ᱞᱳᱠᱟᱢ
* ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱢᱟᱨᱜᱟᱢ
* ᱠᱚᱠᱴᱮᱞ ᱥᱤᱴᱤ
* ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱡᱟ
* ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱢᱚᱦᱟᱞ
* ᱢᱟᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ
* ᱥᱚᱝᱠᱚᱫᱟ ᱢᱳᱪᱚᱱᱚᱢ
* ᱵᱟᱨᱠᱳᱰ
* ᱱᱤᱨᱱᱚᱭᱟ
* ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱚᱠᱚᱞ ᱚᱞᱤᱪᱳᱰᱚᱢ ᱢᱚᱢᱯᱩ<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/books/whats-inside-malayalam-books/article5325286.ece |title=What's inside – Malayalam books |newspaper=[[The Hindu]] |date=7 November 2013 |access-date=20 July 2015}}</ref>
* ᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱵᱚᱨᱤ
* ᱱᱤᱛᱷᱭᱟᱥᱟᱢᱤᱞ
* ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱤᱵᱫᱷᱚᱢᱚᱭᱟ ᱡᱤᱵᱤᱛᱟᱢ
*,ᱠᱟᱴᱚᱠᱠᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱮᱢᱚᱠᱟᱫᱷᱟ
* ᱦᱚᱨᱤᱛᱚᱢᱚᱦᱚᱱᱵᱷᱩᱢ ᱢᱚᱴᱩᱠᱚᱫᱷᱟᱠᱚᱞᱚᱢ
*,ᱠᱟᱫᱷᱟ; ᱥᱩᱥᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱫᱷ
* ᱠᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱵᱚᱠᱚᱢ; ᱥᱩᱥᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱫᱷ
* ᱟᱯᱟᱥᱚᱨᱯᱚᱠ ᱯᱟᱨᱚᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚ ᱢᱩᱨᱛᱤ
==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱚᱛᱚᱵ==
* ᱚᱢᱩᱫᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱭᱩᱰ ᱪᱤᱛᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱚᱢ
* ᱠᱩᱦᱩ ᱜᱨᱟᱢᱛᱷᱤᱞᱤ ᱠᱩᱡᱟᱯᱯᱚᱠᱚᱨᱚᱱ
==ᱚᱱᱚᱞ==
* ᱟᱥᱚᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱚᱨᱢᱟᱠᱚᱞᱚᱢ ᱟᱥᱚᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱟᱱᱩᱵᱷᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ
* ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨᱤᱞᱤ ᱠᱤᱞᱤᱢᱩᱴᱠᱟᱞ (ᱵᱽᱞᱳᱜ ᱱᱳᱴᱥ)
* ᱟᱢᱥᱟᱢ ᱫᱮᱥᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱥᱩᱵᱤᱥᱮᱢ
* Samasthadesham.com
* ᱥᱩᱵᱷᱟᱥᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱳᱥᱤᱱᱩ ᱱᱮᱨᱮ ᱤᱯᱯᱳᱞ ᱟᱨᱩᱢ ᱱᱳᱠᱠᱟᱨᱤᱞᱞᱟ
==ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ==
* ᱯᱟᱠᱚᱞ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)
* ᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱚᱞ ᱟᱵᱟᱥᱭᱟᱯᱮᱰᱩᱱᱟ ᱞᱳᱠᱚᱢ (ᱠᱩᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
* ᱟᱛᱷᱤᱨᱟ ᱑᱐ ᱥᱤ (ᱠᱩᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
* ᱢᱟᱨᱤᱪᱟᱵᱷᱚᱨᱩᱰ ᱠᱟᱰᱟᱞ (ᱠᱩᱴᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
* ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)
==ᱰᱨᱟᱢᱟ\ᱜᱟᱭᱟᱱ==
* ᱢᱚᱛᱚᱝᱜᱚᱵᱤᱛᱷᱩᱠᱚᱞᱩᱰᱤ ᱵᱷᱤᱞᱟᱯᱟᱢ
*ᱟᱬᱤ ᱫᱮᱵᱚᱢ
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ==
* ᱒᱐᱑᱑ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱞᱮᱴᱚᱨᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱒᱐᱐᱔: DC Books Novel Carnival Award - D<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/2004/12/17/stories/2004121711830400.htm |title=Briefly: Award |newspaper=[[The Hindu]] |date=7 December 2004 |access-date=20 July 2015}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱘: ᱮᱰᱟᱥᱮᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ<ref>{{Cite web |url=http://www.edasseri.org/english/memorial_awards.htm |title=Edasseri Award |publisher=[[Edasseri|Edasseri.org]] |access-date=20 July 2015}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱐: ᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱢ ᱤ. P. ᱥᱩᱥᱢᱟ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite web |url=http://www.gulfmalayaly.com/gulfmalayaly_news_in.php?id=7339 |title=അങ്കണം സാഹിത്യ അവാര്ഡ് സുസ്മേഷ് ചന്ത്രോത്തിന് |publisher=Gulfmalayaly.com |date=6 December 2010 |access-date=20 July 2015 }}{{Dead link|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ᱒᱐᱑᱐: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱜᱤᱛᱟ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱚᱣᱢᱮᱱᱴ - ᱥᱣᱚᱨᱱᱟᱢᱟᱦᱟᱞ
* ᱒᱐᱑᱐: ᱠᱟ. ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱟᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ
* ᱒᱐᱑᱑: ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱩᱨᱚᱥᱠᱟᱨ - ᱢᱟᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ
* ᱒᱐᱑᱑: ᱛᱷᱚᱯᱤᱞ ᱨᱚᱵᱤ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱞᱤᱴᱮᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ - ᱢᱟᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ
* ᱒᱐᱑᱑: ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ - Athira 10 C
* ᱒᱐᱑᱒: ᱪᱮᱨᱩᱠᱟᱰ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱵᱟᱨᱠᱳᱰ
* ᱒᱐᱑᱓: C. V. ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱟᱱ ᱥᱢᱨᱤᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱵᱟᱨᱠᱳᱰ
* ᱒᱐᱑᱓: ᱟᱵᱩ ᱫᱟᱵᱤ ᱥᱚᱛᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱵᱟᱨᱠᱳᱰ
* ᱒᱐᱑᱓: ᱴᱤ. V. ᱠᱚᱪᱩᱵᱟᱵᱟ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ - ᱢᱟᱨᱟᱱᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ
* ᱒᱐᱑᱔: ᱢᱩᱱᱰᱳᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱠᱩᱴᱴᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱢᱚᱨᱟᱱᱟ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱟᱭᱚᱢ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{Cite news |url=http://chintha.com/node/115088 |title=ഹരിതം മോഹനം.... ഈ കഥാതീരം |trans-title=Interview with Susmesh Chandroth |newspaper=Chintha |language=ml |author=Smitha Meenakshi |access-date=20 July 2015 |archive-date=21 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721221934/http://chintha.com/node/115088 |url-status=dead }}
* {{Cite news |url=http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/108496 |title=എഴുത്തുകാരന്റെ ആത്മഛായ |trans-title=Interview with Susmesh Chandroth |newspaper=[[Mangalam]] |language=ml |author=M. A. Baiju |date=20 October 2013 |access-date=27 January 2024 |archive-date=24 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131024093145/http://www.mangalam.com/print-edition/sunday-mangalam/108496 |url-status=dead }}
* https://www.thehindu.com/entertainment/movies/director-sharan-venugopal-on-his-recent-short-film-oru-paathiraa-swapnam-pole/article33641931.ece
* Director Sharan Venugopal on his recent short film, ‘Oru Paathiraa Swapnam Pole’ [https://www.thehindu.com/entertainment/movies/director-sharan-venugopal-on-his-recent-short-film-oru-paathiraa-swapnam-pole/article33641931.ece]
* ക്വാറന്റീൻ കാലത്തെ ഏക നിരാശ: സുസ്മേഷ് ചന്ത്രോത്ത്...[https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2020/04/02/writer-susmesh-chandroth-talks-about-quarantine-period.html]
* യന്ത്രങ്ങള് ഗ്രാമങ്ങളെ കീഴടക്കുമ്പോള്.[https://www.mathrubhumi.com/books/book-reviews/susmesh-chandroth-malayalam-novel-book-review-1.4638240] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220110104125/https://www.mathrubhumi.com/books/book-reviews/susmesh-chandroth-malayalam-novel-book-review-1.4638240 |date=2022-01-10 }}
* Guess the Kolkata connection of National Award-winning film ‘Like A Midnight Dream’ [https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bengali/movies/news/guess-the-kolkata-connection-of-national-award-winning-film-like-a-midnight-dream/articleshow/81946014.cms]
* Quarantine - A collection of stories by leading authors as wedding gift for daughter.[https://english.mathrubhumi.com/books/books-news/quarantine-a-collection-of-stories-by-leading-authors-as-wedding-gift-for-daughter-1.5039709] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220110104633/https://english.mathrubhumi.com/books/books-news/quarantine-a-collection-of-stories-by-leading-authors-as-wedding-gift-for-daughter-1.5039709 |date=2022-01-10 }}
* ഹരിതമോഹനമായ കഥകൾ...[https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2021/10/01/pusthakakkazhcha-column-by-ravivarma-thampuran-on-susmesh-chandroth.html]
* തിരുവനന്തപുരത്തെ അവിയൽ, പാലക്കാട്ടെ പച്ചടി; കേരളം മുഴുവനുള്ള രുചി ഒരിലയിൽ!.. [https://www.manoramaonline.com/pachakam/features/2021/08/22/susmesh-chandroth-takes-a-walk-down-onam-memory-lane.html]
* ഞാൻ മാറ്റത്തിന്റെ വഴിയിൽ [https://www.sirajlive.com/i-am-on-the-path-of-change.html]
* 'കഥകളുടെ എണ്ണക്കൂടുതലിലോ കുറവിലോ കാര്യമില്ല, കാലാതിവര്ത്തിയായി നില്ക്കുക എന്നതാണ് പ്രധാനം'.[https://www.mathrubhumi.com/books/interview/writer-susmesh-chandroth-interview-1.5485803] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220116112929/https://www.mathrubhumi.com/books/interview/writer-susmesh-chandroth-interview-1.5485803 |date=2022-01-16 }}
* Uplifted female drawings in Padmini Gallery at Ernakulam Durbar Hall; Know about artist TK Padmin [https://www.youtube.com/watch?v=ed6x4oCB-iI]
* പുലവൃത്തം: സുസ്മേഷ് ചന്ത്രോത്തിന്റെ ഏറ്റവും പുതിയ കഥ.[https://www.manoramaonline.com/literature/literaryworld/2021/08/21/literature-writer-susmesh-chandroth-short-story-pulavrutham.html]
mtm5brqcc1xnfg4cnvgyaua31nhlepy
ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱢᱩᱱᱰᱟ
0
26203
198699
139600
2026-09-30T11:26:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198699
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱢᱩᱱᱰᱟ
| image = RamDayalMundaportrait.jpeg
| birth_date = {{Birth date|1939|8|23|df=y}}
| birth_place = ᱫᱤᱣᱨᱤ ᱟᱛᱳ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ,
(Now in [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]])
| death_date = {{Death date and age|2011|9|30|1939|8|23|df=y}}
| death_place = ᱫᱤᱣᱨᱤ ᱟᱛᱳ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| resting_place = ᱫᱤᱣᱨᱤ ᱟᱛᱳ, [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| resting_place_coordinates = 23.046 N, 85.680 E
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| education = {{ubl|Ranchi University, Ranchi, 1957–63, M.A. (Anthropology)|University of Chicago, 1963–70, M.A. (Linguistics)}}
| alma_mater = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱥᱤᱠᱟᱜᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| occupation = Anthropologist, Linguist, Folklorist, Music Exponent, Academician, Agriculturalist, Vice-Chancellor,
| organization = Indian Confederation of Indigenous and Tribal Peoples (ICITP)
| known_for = Work on Indian languages and literature
| notable_works = {{ubl|Adi-Dharam: Religious Beliefs of the Adivasis of India|Aspects of Mundari Verb|Mundari Vyakaran (Mundari Grammar)|Shri Budu Babu aur Unki Rachnae|The Sun Charioteer, English translation of Ramdhari |Singh DInkar's [[Rashmirathi]] (with Paul Staneslow and David Nelson)|Language of Poetry}}
| movement = {{hlist|The Jharkhand Movement|Cultural Reawakening Movement}}
| awards = [[Padma Shri]], [[Sangeet Natak Akademi Award]]
| signature = RDM_Signature.png
}}
'''ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱢᱩᱱᱰᱟ''' (᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱓᱙ - ᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑),<ref name="thehindu.com">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2506981.ece|title=A life dedicated to preserving tribal culture|publisher=The Hindu.com|date=3 October 2011|access-date=26 February 2012|archive-date=5 October 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111005123739/http://www.thehindu.com/news/national/article2506981.ece|url-status=dead}}</ref> ᱨ. ᱫ. ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱳᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟ. ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu.com"/>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱓᱐ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu.com"/>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱣᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="thehindu.com"/> known ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱢᱞᱮᱥᱟ ᱨᱮ ᱞᱩᱛᱷᱚᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱸᱴᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱥᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟ. ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱩᱨᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ (anthropology) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="thehindu.com"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
4nbdmllp0lyv5hpfxc51mlhc7mtre7v
ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ
0
26312
198675
158275
2026-09-30T09:05:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198675
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name =
| image =
| birth_name ={{nowrap|ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ}}
| birth_date = {{Birth date and age|1977|06|19|df=yes}}
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| occupation = ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ
| spouse = ᱟᱠᱩᱱ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ, ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ.
| children = ᱱᱚᱱᱚᱠ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ, ᱵᱷᱩᱵᱤᱥ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ
| father = ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞ ᱯᱨᱚᱱᱟᱵᱽ ᱫᱟᱥ
| mother = ᱯᱩᱨᱟᱵᱤ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ
|
|
| term_start = ᱒᱐᱑᱔
| office2 = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ (ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ
| term_start2 = ᱒᱐᱑᱔
}}
'''ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱗) ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱠᱮᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱵᱮᱪ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Civil Servants list|url=http://www.civillist.ias.nic.in/YrCurr/AppendixQryCL.asp?fmAppNum=B|accessdate=18 May 2015|work=Civil List|archive-date=19 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119093826/http://civillist.ias.nic.in/YrCurr/AppendixQryCL.asp?fmAppNum=B|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=News reports about Smita|url= http://www.deccanchronicle.com/140611/nation-current-affairs/article/people%E2%80%99s-officer|accessdate=18 May 2015| work= Deccan Chronicles}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱭᱤ.ᱮ.ᱮᱥ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=Telangana news|url=http://www.thenewsminute.com/telanganas/139|accessdate=18 May 2015|work=The News minute|date=3 November 2014|archive-date=21 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191221154103/https://www.thenewsminute.com/telanganas/139|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Smita Joins CMO|url= http://sakshipost.com/index.php/news/state/40799-medak-collector-smita-sabharwal-joins-cmo.html|accessdate=18 May 2015| work= Sakshi post}}</ref><ref>{{cite web|title=Special coverage for lady IAS|url= http://english.tupaki.com/enews/view/KCR-special-treatment-for-Lady-IAS-officer/78572|accessdate=18 May 2015| work= Tupaki}}</ref><ref>{{cite web|title=Recognition for lady IAS|url=http://way2news.in/ap-news/kcr-special-treatment-lady-ias-officer.html|accessdate=18 May 2015|work=Way2SMS|archive-date=1 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150701123701/http://way2news.in/ap-news/kcr-special-treatment-lady-ias-officer.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱭᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ (ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱚᱛᱷ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱠᱳᱨᱱᱚᱞ ᱯᱨᱚᱱᱟᱵᱽ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱚᱵᱤ ᱫᱟᱥ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱱᱴ ᱮᱱ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Meet IAS Smita Sabharwal, 'People’s Officer' Of Telangana Who Got AIR 4 In UPSC |url=https://www.news18.com/education-career/meet-ias-smita-sabharwal-peoples-officer-of-telangana-who-got-air-4-in-upsc-8411527.html |work=News18 |date=24 July 2023 |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱚᱯᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱴ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=About Smita|url= http://sfc.ac.in/?s=smita+sabharwal|accessdate=18 May 2015| work= SFC}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱚᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=On Smita Sabharwal|url=http://www.braintreeindia.com/results.html|accessdate=18 May 2015|work=Brain tree India|archive-date=7 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150507170325/http://www.braintreeindia.com/results.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=On education policies of Smita Sabharwal|url=http://www.newindianexpress.com/education/edex/article202434.ece?service=print|accessdate=18 May 2015|work=New Indian Express|archive-date=6 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150706075411/http://www.newindianexpress.com/education/edex/article202434.ece?service=print|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=News reports about Smita|url= http://pib.nic.in/archieve/lreleng/lyr2001/rmay2001/16052001/r1605200114.html|accessdate=18 May 2015| work= PIB}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱞᱟᱞ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱩᱥᱥᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱞᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/140611/nation-current-affairs/article/people%E2%80%99s-officer |title=The people’s officer |publisher=Deccanchronicle.com |date= |accessdate=2022-08-17}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱫᱚᱱᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱮᱸᱰ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱣᱮ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱰᱤ.ᱟᱨ.ᱰᱤ.ᱮ. (DRDA), ᱠᱟᱰᱟᱯᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ [[ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ "ᱯᱷᱟᱸᱰ ᱭᱳᱨ ᱥᱤᱴᱤ" ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ-ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤᱱᱟᱥᱤᱯ (PPP) ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱯᱷᱩᱴ-ᱚᱵᱚᱨ-ᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱵᱟᱥ-ᱥᱴᱚᱯ, ᱯᱟᱨᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱮᱠᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱯᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
===ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ===
ᱥᱢᱤᱛᱟ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱱᱩᱞ]] ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱮᱨᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱢᱚᱞᱟᱞᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ NRHM ᱨᱮ 'ᱦᱟᱭ ᱨᱤᱥᱠ ᱜᱟᱨᱱᱮᱱᱥᱤ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱜᱽᱞᱤᱥᱮᱱᱥ, IMR ᱟᱨ MMR' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱞ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Ammalalana programme|url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/amma-lalana-programme-sought-in-all-districts/article3783759.ece|accessdate=18 May 2015| work= The Hindu|date= 17 August 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Notable works of Smita|url= http://epaper.timesofindia.com/Default/Scripting/ArticleWin.asp?From=Archive&Source=Page&Skin=ETNEW&BaseHref=ETM/2012/03/22&PageLabel=4&EntityId=Ar00400&ViewMode=HTML |accessdate=18 May 2015| work= Times of India}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=e-initiatives|url= http://www.governancenow.com/news/regular-story/right-e-nitiatives-karimnagars-governance-champ-shows-way|accessdate=18 May 2015| work= Governance|date= 22 May 2013}}</ref>
ᱦᱚᱲ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱳᱰ, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱚᱯ, ᱴᱚᱣᱞᱮᱴ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱒᱐ ᱰᱷᱟᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱷᱳᱴᱚᱨ ᱯᱟᱱᱰᱩᱜᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱳᱴᱚᱨ ᱯᱟᱱᱰᱩᱜᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.telangananewspaper.com/smitha-sabarwal-ias-profile-age-husband-photos/ |title=Smitha Sabarwal IAS Biodata |date=19 June 2016}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Medak Collector|url= http://www.thehansindia.com/posts/index/2014-06-07/Smita-Sabharwal-Medak-Collector-to-CMO-97782|accessdate=18 May 2015| work= The Hans India|date= 7 June 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=YouTube video|url= https://www.youtube.com/watch?v=MaT2Z5aLzpI|accessdate=18 May 2015| work= YouTube}}</ref><ref>{{cite news|title=Polling record|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/medak-registers-second-highest-polling-in-telangana/article5857303.ece|accessdate=18 May 2015|work=The Hindu|date=April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414202429/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/medak-registers-second-highest-polling-in-telangana/article5857303.ece|archive-date=14 April 2014|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Smita reveals Singapore secrets|url= http://english.tupaki.com/enews/view/Smitha-reveals-KCR-Singapore-secrets/71825|accessdate=18 May 2015| work= Tupaki}}</ref><ref>{{cite web|title=Reports about Smita|url=http://mobiletoi.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=6§id=edid=&edlabel=TOIH&mydateHid=16-05-2014&pubname=Times+of+India+-+Hyderabad&edname=&articleid=Ar00604&publabel=TOI|accessdate=18 May 2015|work=The times of India}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Contributions of Smita Sabharwal|url= http://www.deccanchronicle.com/140611/nation-current-affairs/article/people%E2%80%99s-officer|accessdate=18 May 2015| work= The Deccan Chronicles}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱠᱟᱭᱯᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱨᱤᱝ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱲᱢᱚ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱫᱚᱠ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Use of skype for better education|url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/skype-utilised-to-monitor-phcs/article3664282.ece|accessdate=18 May 2015| work= The Hindu|date= 21 July 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Skype facilities for governance|url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/skype-facility-in-government-schools/article3860480.ece |accessdate=18 May 2015| work= The Hindu|date= 5 September 2012 }}</ref><ref>{{cite web|title=Bureacrat Smita Sabharwal|url=http://indiandemocrat.com/?p=245|accessdate=18 May 2015|work=Indian Democrat|archive-date=26 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150526004846/http://indiandemocrat.com/?p=245|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Inspiring source|url=http://www.iastimes.com/2014/06/a-women-officer-inspiration-to-all.html|accessdate=18 May 2015|work=IAS Times|archive-date=29 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150429015836/http://www.iastimes.com/2014/06/a-women-officer-inspiration-to-all.html|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
*ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱑᱕, ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱷᱟᱵ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱱᱟᱢᱤᱥᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{cite web|title=Devi Awards 2015|url=http://www.eventxpress.com/devi2015/|accessdate=21 Aug 2015| work= Indian Express}}</ref>
*ᱤ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱤ-ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱰᱤᱡᱤᱴᱟᱞ ᱤᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓<ref>{{cite web|title=Contribution to family health welfare|url=http://eindia.eletsonline.com/2013/Hyderabad/Health/maarpu-the-change-department-of-health-family-welfare/|accessdate=18 May 2015|work=elets online|archive-date=10 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170610021957/http://eindia.eletsonline.com/2013/Hyderabad/Health/maarpu-the-change-department-of-health-family-welfare/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Contributions to Karimnagar|url= http://www.governancenow.com/news/regular-story/right-e-nitiatives-karimnagars-governance-champ-shows-way|accessdate=18 May 2015| work= Governance|date= 22 May 2013}}</ref>
*᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱫᱷᱟᱯ ᱯᱷᱞᱮᱜᱽᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾<ref>{{cite news|title=e-governance award|url= http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/karimnagar-bags-egovernance-awards/article4669232.ece|accessdate=18 May 2015| work= The Hindu|date= 30 April 2013}}</ref>
*᱒᱐᱑᱑-᱑᱒ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱫᱷᱟᱯ ᱯᱷᱞᱮᱜᱽᱥᱤᱯ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾ {{citation needed|date=May 2021}}
*᱒᱐᱑᱒/᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱤ-ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱮᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱐.᱐᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱯᱞᱟᱴᱤᱱᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ" ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ{{citation needed|date=May 2021}}
*[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ "ᱟᱢᱢᱚᱞᱟᱞᱟᱱᱟ" ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=May 2021}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱣᱟᱞ, ᱥᱢᱤᱛᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱗ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
oxp30gztk2ie4nbhoy1rmp5ph9lm29w
ᱦᱤᱢᱞᱚᱛᱟ
0
26319
198692
190091
2026-09-30T10:45:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198692
wikitext
text/x-wiki
'''ᱦᱤᱢᱞᱚᱛᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 16 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1954) ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ 1970 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱠᱷᱤᱭᱳᱱ ᱠᱮ ᱡᱟᱨᱳᱠᱷᱳ ᱥᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/ankhiyon-ke-jharonkhon-se/article4077508.ece|title=Ankhiyon ke Jharonkhon se|last=Salam|first=Ziya Us|date=2012-11-08|work=The Hindu|access-date=2021-04-02|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20221015172536/https://www.thehindu.com/features/cinema/ankhiyon-ke-jharonkhon-se/article4077508.ece|archive-date=2022-10-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{Citation|title=Ankhiyon Ke Jharokhon Se - Classic Romantic Song - Sachin & Ranjeeta - Old Hindi Songs}}</ref>
ᱩᱱᱤᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ 1977 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱪᱤᱪᱪᱳᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱴᱩ ᱡᱳ ᱢᱮᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱢᱮ" ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱮᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱡᱳᱭᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱮ ᱡᱮᱹᱡ ᱤᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ==
[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ]] ᱞᱚᱛᱟ ᱵᱚᱛᱛᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱳᱣᱟᱨᱤ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Hemlata – Interview |url=http://cineplot.com/music/hemlata-interview |access-date=2 October 2011 |website=cineplot}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱳᱜᱤᱛᱟ ᱵᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱳᱜᱮᱥ ᱵᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.cinemaazi.com/feature/ankhiyon-ke-jharokhon-se-hemlata Ankhiyon ke Jharokhon Se - Hemlata] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230202235350/https://www.cinemaazi.com/feature/ankhiyon-ke-jharokhon-se-hemlata |date=2023-02-02 }}. ''Cinemaazi''.</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ===
ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱡᱚᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ "ᱚᱱᱠᱷᱤᱣᱳ ᱠᱮ ᱡᱟᱨᱳᱠᱷᱳ ᱥᱮ" ᱾ ᱵᱤᱱᱟᱠᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱞᱟ (ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱥᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ 1978 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱢᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱭᱩᱴᱩᱵᱽ|ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ]] ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=19 December 2007 |title=Ankhiyon Ke Jharokhon Se |url=https://www.youtube.com/watch?v=KqpIIaCJggY&list=FLAMfWzpQpoOPXkL261bGQMw&index=3&feature=plpp_video |access-date=26 November 2011 |website=Rajshri Production}}</ref> ᱡᱳᱭᱱᱚ ᱟᱜ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱮᱞᱵᱟᱢ ''ᱥᱟᱦᱚᱡ ᱫᱟᱨᱟ'' (1991) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱢᱟᱛᱟᱡᱤ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 1992 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱳᱨᱮ ᱵᱮᱞᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱚᱥᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=27 May 2012 |title=1992-0703 Sahaja Yoga public program, Brussels. Part 1: Music by Hemlata |url=https://vimeo.com/42914919 |access-date=1 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 May 2012 |title=1992-0704 Sahaja Yoga public program, Brussels. Music by Hemlata |url=https://vimeo.com/42912942 |access-date=1 January 2016}}</ref>
1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ,[[ᱰᱩᱨᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾|ᱰᱩᱨᱰᱟᱨᱥᱚᱱ]] ᱩᱱᱤ "ᱛᱤᱥᱟ ᱱᱟᱫᱤ ᱥᱤ ᱛᱩ ᱪᱚᱱᱪᱚᱞᱟ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱩᱛᱚᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ <ref>{{Cite web |date=2 July 2011 |title=Tista Nadi Si Tu Chanchala – Yasudas & Hemlata Nonfilmi Song Aired on Doordarshan |url=https://www.youtube.com/watch?&gl=US&hl=en-GB&client=mv-google&v=djsN3jP_CAs&nomobile=1 |website=Atulinus}}</ref>
=== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱞᱵᱢ ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ (ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱨᱚ ᱵᱷᱚᱡᱟᱱ ᱯᱮᱣᱳᱡᱤ ᱢᱮᱭ ᱨᱟᱢ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱫᱟᱱ ᱯᱮᱣᱳᱡᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ (ᱞᱩᱵ ᱠᱩᱥᱚ ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 July 2011 |title=Payoji Maine Ram Ratan Dhan payo-Hemlata |url=https://www.youtube.com/watch?&gl=US&hl=en-GB&client=mv-google&v=QMIfcmsg5Mw&nomobile=1 |website=Atulinus}}</ref>
1992 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱤᱥᱴᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱛᱮᱹᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱳ ᱥᱳᱞ ᱢᱤᱭᱳ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=21 February 2013 |title=1992-0418 Hemlata – Sardesai Sole Mio |url=https://vimeo.com/60214060 |access-date=1 January 2016}}</ref>
ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱤᱯᱥ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱚᱨᱦᱟᱫᱤᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=January 2002 |title=Sarhadein |url=http://music.ovi.com/in/en/pc/Product/Attaullah-Khan-Afzal-Ajiz-Sabbir-Ali/Sarhadein/17050617 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103194306/http://music.ovi.com/in/en/pc/Product/Attaullah-Khan-Afzal-Ajiz-Sabbir-Ali/Sarhadein/17050617 |archive-date=3 November 2011 |website=Ovi Music}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ [[ᱚᱠᱟᱞ ᱛᱚᱠᱛᱚ]] ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 13 ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱥᱨᱤ ᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱯᱩᱨ ᱥᱟᱦᱵ ᱚᱠᱟᱞ ᱛᱚᱛᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱷᱚᱞᱥᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷ 300 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱜᱩᱨᱢᱚᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=14 April 1999 |title=Yatra Camp Guests on celebration of 300 years of Khalsa Panth |url=http://www.sikhnet.com/oldsikhnet/AnandpurSahib/OnThe14th.htm |website=Sikhnet |access-date=3 February 2024 |archive-date=3 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240203103836/https://www.sikhnet.com/oldsikhnet/AnandpurSahib/OnThe14th.htm |url-status=dead }}</ref> ''ᱠᱤᱱᱤ ᱛᱮᱨᱟ ᱚᱱᱛ ᱱᱟ ᱯᱮᱭᱟ'' ᱥᱤᱠᱷ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱡᱟᱵ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱤᱝ ᱵᱟᱫᱚᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱚᱱᱛᱚᱞ ᱵᱤᱦᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱡᱯᱮᱭᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱮ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
oo0bgphvgu9qzz5wo46k2c4du93l8cl
ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱮᱠᱠᱷᱢᱤ
0
26353
198592
140891
2026-09-30T00:21:31Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198592
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist|Name=ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱮᱠᱠᱷᱢᱤ|image=|alt=|caption=|Birth_name=|Alias=|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1993|8|2}}|birth_place=|Origin=|Genre=ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱮᱞᱵᱟᱨᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ, ᱮᱢᱵᱤᱴᱤᱵᱷ ᱨᱚᱠ|Occupation=ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ|Instrument=|Years_active=2006 – ᱱᱤᱛ|Label=|Associated_acts=|website=<!-- {{URL|example.com}} or {{Official URL}} -->}}
'''ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱮᱠᱠᱷᱢᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 2 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1993) ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱨᱛᱷᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱞᱯᱩᱯᱩᱡᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱪᱮᱨᱛᱷᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱤᱭᱩᱠᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ, ᱛᱨᱤᱯᱩᱱᱤᱛᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱤ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱥ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|title=Chasing The Octaves, Gowry Lekshmi|date=2017-09-02|work=Mad Garage|access-date=2018-07-07}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/just-before-monday/report-born-to-song-2626119|title=Born to song: Gowry Lekshmi's musical journey|last=Khandelwal|first=Heena|date=17 June 2018|work=[[Daily News and Analysis]]|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/songs-in-her-heart/article5116388.ece|title=Songs in her heart|last=S.|first=Priyadershini|date=11 September 2013|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20220807071049/https://www.thehindu.com/features/cinema/songs-in-her-heart/article5116388.ece|archive-date=7 August 2022|url-status=dead}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱮᱠᱠᱷᱚᱥᱢᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱟᱥᱚᱱᱳᱵᱷᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|title=Chasing The Octaves, Gowry Lekshmi|date=2017-09-02|work=Mad Garage|access-date=2018-07-07|archive-date=2018-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815084015/https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/|url-status=dead}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">[https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/ "Chasing The Octaves, Gowry Lekshmi"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815084015/https://mad-garage.com/chasing-the-octaves-gowry-lekshmi/ |date=2018-08-15 }}. ''Mad Garage''. 2017-09-02<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2018-07-07</span></span>.</cite></ref> ᱨᱚᱥᱥᱟᱱ ᱟᱱᱫᱨᱤᱣᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱥᱚᱠᱷᱤᱭᱮ" ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞᱼ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱥᱚᱱᱳᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/who-said-women-can-only-sing-not-compose/articleshow/60424832.cms|title=Who said women can only sing, not compose?|work=[[The Times of India]]|access-date=2018-07-07}}</ref>᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱳᱣᱨᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨᱮᱡ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/young-female-musicians-are-rocking-the-charts/article7578673.ece|title=Rocking the charts|last=M.|first=Athira|date=25 August 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/200517/gowrys-winning-track.html|title=Gowry's winning track|last=Nair|first=Vidya|date=20 May 2017|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=12 July 2019}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2017/oct/11/gowry-croons-to-her-own-tunes-1671438.html|title=Gowry croons to her own tunes|last=Kalyanasundaram|first=Abinaya|date=11 October 2017|work=[[The New Indian Express]]|access-date=12 July 2019}}</ref> ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱩᱱᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web |date=16 February 2018 |title=Gowry Lekshmi and Street Academics shall mesmerize Namma Bengaluru |url=https://www.radiocity.in/indie/news-details/Gowry-Lekshmi-and-Street-Academics-shall-mesmerize-Namma-Bengaluru/6603 |access-date=12 July 2019 |website=[[Radio City (Indian radio station)|Radio City]] |archive-date=12 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190712163735/https://www.radiocity.in/indie/news-details/Gowry-Lekshmi-and-Street-Academics-shall-mesmerize-Namma-Bengaluru/6603 |url-status=dead }}</ref>
ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱯᱞᱟᱭᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱮᱡᱷᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱨᱚᱛᱨᱤᱠᱟᱞ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱞᱳᱨᱰ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝᱥᱴᱳᱱ 7000 ᱠᱟᱱᱰᱤ'' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱠᱥ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱯᱟᱱᱫᱩᱱᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/music/211117/singing-to-her-own-tune.html|title=Singing to her own tune|date=2017-11-21|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=2018-07-07}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱜᱳᱫᱷᱟ ᱾'' "ᱟᱨᱳ ᱱᱟᱱᱡᱤᱞ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Citation|title=Aaro Nenjil Video Song with Lyrics {{!}} Godha Official {{!}} Tovino Thomas {{!}} Wamiqa Gabbi {{!}} Shaan Rahman}}</ref> <ref name=":1" />
2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱜᱳᱣᱨᱤ 'ᱛᱚᱱᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱚᱞ, ᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱴᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://english.manoramaonline.com/entertainment/music/gowry-lekshmi-singer-musical-video-thoni.html|title=Gowry Lekshmi's 'Thoni' is indie music at its finest|last=Nelson K. Paul|date=23 May 2015|work=[[Malayala Manorama]]|access-date=7 July 2018}}</ref>
ᱜᱳᱣᱨᱤ ᱞᱮᱠᱠᱷᱚᱥᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱠᱟᱣᱩᱰᱯᱷᱩᱱᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱟᱨᱚᱨᱳ ᱾'' ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/gowry-lekshmi-on-crowdfunding-for-her-new-song/article24350802.ece|title=For the people, by the people|last=M|first=Athira|date=2018-07-06|work=[[The Hindu]]|access-date=2018-07-07|issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱢᱳᱡᱳ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭ 15 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱫᱨᱚᱢᱟᱨ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱵᱷᱮᱝᱠᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱡᱚᱠ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱡᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱳᱰᱯᱷᱨᱮ ᱤᱢᱚᱱᱩᱭᱟᱞ ᱾
== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ/ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱳ ===
=== ᱮᱞᱵᱟᱢ ===
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
t0jasye33thcx3nfvpdalos4ats0lrp
ᱢᱟᱱᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱞ
0
26409
198654
174001
2026-09-30T07:04:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198654
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱱᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱞ
| image = Mansi Aggarwal Choreographer.jpg
| birth_date = ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱔
| birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ
| occupation = ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ
| years_active = 2008 – ᱱᱤᱛ
| spouse = ᱚᱨᱤᱱᱫᱟᱢ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱡᱤ
| website = https://www.mansiaggarwal.com/
}}
'''ᱢᱟᱱᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱚᱵᱟᱞ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱚᱞ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮᱢᱨᱟᱱ ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱛᱟ ᱠᱤ ᱡᱚᱭ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/Dance-is-now-a-viable-career-option-Mansi-Agarwal/articleshow/13266150.cms|title=Dance is now a viable career option: Mansi Agarwal|date=19 May 2012|work=[[The Times of India]]}}</ref>ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱪᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://in.news.yahoo.com/bharat-mata-ki-jai-impromptu-violent-says-choreographer-051052070.html|title='Bharat Mata Ki Jai' is impromptu and violent, says choreographer Mansi|date=5 June 2012|work=[[Yahoo News]]}}</ref> ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱼ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱠᱟ ᱪᱳᱯᱲᱟ, ᱠᱟᱭ ᱯᱩ ᱪᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱫᱮᱵ ᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱟᱭ ᱫᱤᱭᱳᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱟᱛᱟ ᱠᱤ ᱡᱚᱭ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ "ᱥᱩᱱᱳ ᱱᱟ ᱥᱟᱝᱢᱟᱨᱢᱟᱨ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱥᱴᱟᱨᱰᱟᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱠᱟ, ᱵᱤᱵᱟ, ᱡᱟᱱᱫᱩ ᱵᱟᱞᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱪᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last=admin |date=2017-09-02 |title=Mansi Aggarwal |url=http://www.marathisanmaan.com/biographies/marathi-actress/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=Marathisanmaan |language=en-US |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128001127/https://www.marathisanmaan.com/biographies/marathi-actress/mansi-aggarwal |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref>2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱟ ᱦᱮᱱᱰᱵᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹᱼᱥᱟᱠᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱢᱟᱨᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ' ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱭ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱨᱟᱱᱤ' ᱥᱟᱶ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱜᱳᱞᱟᱵᱷᱮᱞ ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱡᱩᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱟᱱᱤ ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱦᱴᱟᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱯᱞᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱤᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ''ᱨᱟᱱᱤ ᱾'' ᱫᱟ ''ᱦᱮᱱᱰᱵᱟᱜ'' ''ᱨᱟᱱᱤ'' ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱤᱭᱤᱱ ᱤᱭᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=MX Player |url=https://www.mxplayer.in/detail/movie/3ecfb4be20756575b784e0bf0310a20b |access-date=2022-03-14 |website=www.mxplayer.in}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Bollywood Director Mansi Aggarwal Biography, News, Photos, Videos |url=https://nettv4u.com/celebrity/hindi/director/mansi-aggarwal |access-date=2022-03-14 |website=nettv4u |language=en}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱢᱟᱱᱥᱤ 1984 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 10 ᱡᱩᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨᱚ ᱮᱱᱮᱡ, ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ 7 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱚᱨᱚᱫ (ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ) ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱥᱚᱨᱚᱡ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=24 June 2013 |title=I re-invented myself for films' |url=http://mytheatrecafe.com/mumbai-theatre/i-re-invented-myself-for-films-mansi-dance-creations-mansi-aggarwal/ |publisher=My Theatre Cafe |access-date=5 February 2024 |archive-date=15 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915204505/http://mytheatrecafe.com/mumbai-theatre/i-re-invented-myself-for-films-mansi-dance-creations-mansi-aggarwal/ |url-status=dead }}</ref>
ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱠᱟᱥᱭᱚᱯ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱜᱳᱞᱟᱞ' ᱼᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱥᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱫᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱚᱵᱟᱭ ᱫᱤᱭᱳᱞᱼ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱮᱵ ᱰᱤᱼ ᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 June 2012 |title=I can make anybody dance |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/i-can-make-anybody-dance/article3588719.ece |access-date=5 February 2024 |archive-date=28 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928112056/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-can-make-anybody-dance/article3588719.ece |url-status=dead}}</ref>
ᱢᱟᱱᱥᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨᱤᱱᱫᱚᱢ ᱵᱚᱴᱛᱟᱪᱟᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Arindam Bhattacharjee |url=http://www.imdb.com/name/nm4909718/ |access-date=2022-03-14 |website=IMDb}}</ref>
== ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
ᱢᱟᱱᱥᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Mansi Aggarwal |url=https://www.imdb.com/name/nm3880042/ |website=[[IMDb]]}}</ref>
{| class="wikitable" style="font-size: 90%;"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|-
|2016
|''ᱵᱷᱟᱡᱟᱱᱫᱟᱨ''
|-
|2015
|''ᱠᱟᱣᱩᱱ ᱠᱤᱛᱱᱮ ᱯᱟᱱᱛᱤ ᱢᱮ'' <ref>{{Citation|title=Kaun Kitney Paani Mein (2015) - IMDb}}</ref>
|-
|2015
|''ᱱᱟᱱᱟᱠ ᱥᱟᱦᱚ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ''
|-
|2014
|ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱢ<ref>{{Cite web |title=Mansi Aggarwal |url=https://www.imdb.com/name/nm3880042/ |access-date=2022-08-31 |website=IMDb |language=en}}</ref>
|-
|2013
|''ᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱛᱟᱣᱟᱱ''
|-
|2013
|''ᱢᱤᱠᱤ ᱵᱷᱤᱨᱟᱥ''
|-
|2013
|''ᱢᱟᱡᱤ''
|-
|2013
|''ᱜᱤᱯᱤ''
|-
|2013
|''ᱠᱟᱭ ᱯᱩ ᱪᱮ''
|-
|2012
|''ᱥᱟᱝᱦᱟᱭ''
|-
|2009
|''ᱜᱳᱞᱟᱞ''
|-
|2009
|''ᱫᱮᱵ ᱰᱤ''
|}
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱚᱞᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable" style="font-size: 90%;"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|-
|2018
|''ᱦᱮᱱᱰᱵᱟᱜ''
|-
|2020
|''ᱨᱟᱱᱤ''
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
6ku3veq230piqmfktqyxf4dyom05dia
ᱚᱢᱟᱞᱟ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ
0
26525
198572
187252
2026-09-29T22:42:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198572
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ
| image = Amala Akkineni Hyderabad 2010.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ
| birth_name = ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ
| birth_date = {{birth date and age|df=y|1967|9|12}}
| birth_place = [[ᱠᱚᱞᱟᱭᱠᱩᱱᱰᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = {{hlist|ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱚᱱᱱᱚᱯᱩᱨᱱᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ]]|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ|ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}}
| spouse = {{marriage|[[ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ]]|1992}}
| children = [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ]] ({{born in|1994}})
| alma mater = [[ᱠᱚᱞᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱚ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]
| yearsactive = ᱑᱙᱘᱖–᱑᱙᱙᱓<br/>᱒᱐᱑᱒–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ
}}
'''ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱗<ref name=birthday>{{Cite web |date=29 August 2015 |title=Akkineni Nagarjuna rings in 56th birthday in Thailand |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/akkineni-nagarjuna-rings-in-56th-birthday-in-thailand/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903044512/http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/akkineni-nagarjuna-rings-in-56th-birthday-in-thailand/ |archive-date=3 September 2015 |access-date=10 July 2023 |website=The Indian Express}}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/amala-for-a-fit-mind-body/article1036447.ece |title=Amala for a fit mind, body |author=S.B.VIJAYA MARY |work=The Hindu |date=5 January 2011 }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ]] ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱩᱞᱞᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱢ]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]<ref name="archive.org">{{cite web |url=https://archive.org/details/39thAnnualFilmfareMalayalamBestFilmActress |archive-url=https://archive.today/20170208064602/https://archive.org/details/39thAnnualFilmfareMalayalamBestFilmActress |url-status=dead |title=39th Annual Filmfare Malayalam Best Film Actress : santosh : Free Dow… |date=8 February 2017 |archive-date=8 February 2017 |website=Archive.is |access-date=21 March 2019}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱡᱽ ᱵᱤᱣᱴᱤᱯᱷᱩᱞ]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱾<ref name="Sangeetha Devi Dundoo">{{cite news |author=Sangeetha Devi Dundoo |title=Amala Akkineni : Behind the glamour of cinema |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/amala-akkineni-behind-the-glamour-of-cinema/article7374487.ece |work=The Hindu |date=July 2015 |access-date=16 August 2015 |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112232456/https://www.thehindu.com/features/metroplus/amala-akkineni-behind-the-glamour-of-cinema/article7374487.ece |url-status=live}}</ref> ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱞᱩ ᱠᱨᱚᱥ ᱚᱯᱷ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ,<ref>{{cite web |title=Blue Cross of Hyderabad – The Team |url=http://www.bluecrosshyd.in/team.php |work=Blue Cross of Hyderabad |date=26 January 2011 |access-date=26 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080804000535/http://www.bluecrosshyd.in/team.php |archive-date=4 August 2008 |url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱮ-ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱜᱟᱶᱛᱟ (NGO) ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/i-treasure-my-quiet-time-amala-akkineni/article3558589.ece |title='I treasure my quiet time': Amala Akkineni |author=S.B. Vijaya Mary |work=The Hindu |date=22 June 2012 |access-date=16 August 2015 |archive-date=28 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161228135346/http://www.thehindu.com/features/metroplus/society/i-treasure-my-quiet-time-amala-akkineni/article3558589.ece |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/respect-saniation-workers-amala-akkineni-tells-people/article7130108.ece |title=Respect saniation [sic] workers, Amala Akkineni tells people |author=T.Lalith Singh |work=The Hindu |date=22 April 2015 |access-date=16 August 2015 |archive-date=12 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412042210/https://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/respect-saniation-workers-amala-akkineni-tells-people/article7130108.ece |url-status=live}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱟᱭᱠᱩᱱᱰᱟ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite news |title=Amala Akkineni can't speak Bengali |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/amala-akkineni-cant-speak-bengali/articleshow/9185371.cms |work=The Times of India |date=14 January 2017}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ.ᱠᱮ. ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱢᱮᱭᱛᱤᱢ ᱠᱚᱱᱱᱳᱞᱤ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ [[ᱟᱭᱟᱨᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html |title=Amala Akkineni on Her Return To Acting |author=Subhash K Jha |date=17 June 2015 |work=SKJ Bollywood News |access-date=16 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150619050512/http://skjbollywoodnews.com/2015/06/amala-akkineni-on-her-return-to-acting/4131937.html |archive-date=19 June 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=J Rao |first=Subha |date=7 December 2012 |title=The measure of a woman |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/The-measure-of-a-woman/article15616730.ece |access-date=4 January 2023 |work=[[The Hindu]] |archive-date=10 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140210140621/http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-measure-of-a-woman/article4174412.ece |url-status=live}}</ref> ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last=Lakshmi |first=L. |date=3 April 1987 |title=I never aspired for money or fame |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19870403&printsec=frontpage&hl=en |access-date=27 December 2022 |work=[[The Indian Express]] |pages=14 |archive-date=10 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610094527/https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19870403&printsec=frontpage&hl=en |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱟᱠᱥᱮᱛᱨᱚ]] ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ, [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ [[ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ]] ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Happy Birthday Amala Akkineni: Cute love story, simple wedding and 27 years of bliss with Nagarjuna |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/happy-birthday-amala-akkineni-cute-love-story-simple-wedding-and-27-years-of-bliss-with-nagarjuna/articleshow/71093087.cms |work=The Times of India |date=12 September 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Senthil |first1=Anitha |title=A freewheeling chat with Amala Akkineni on activism and films |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/a-freewheeling-chat-with-amala-akkineni-on-activism-and-films/article26290217.ece |work=The Hindu |date=16 February 2019 |language=en-IN}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hixic.com/sweetyangel/amala-akkineni-the-person-with-the-most-beautiful-heart |title=Amala Akkineni, The Person with the Most Beautiful Heart |date=11 September 2018 |website=Hixic |language=en |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525092721/https://www.hixic.com/sweetyangel/amala-akkineni-the-person-with-the-most-beautiful-heart |archive-date=25 May 2019 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ritzmagazine.in/2013/08/dancing-through-life-crusading-for-a-cause/ |title=February '13 – Crusading for a cause |work=RITZ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829161323/http://www.ritzmagazine.in/2013/08/dancing-through-life-crusading-for-a-cause/ |archive-date=29 August 2015}}</ref><ref name="indiatimes.com">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/A-day-in-the-life-of-Amala-Akkineni/articleshow/1612443872.cms |title=A day in the life of Amala Akkineni |work=The Times of India |date=19 December 2001 |access-date=16 August 2015 |archive-date=10 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810235836/https://timesofindia.indiatimes.com/hyderabad-times/A-day-in-the-life-of-Amala-Akkineni/articleshow/1612443872.cms |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Jain |first=Rupam |date=11 July 2011 |title=Amala Akkineni can't speak Bengali |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amala-Akkineni-cant-speak-Bengali/articleshow/9185371.cms |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150817231254/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Amala-Akkineni-cant-speak-Bengali/articleshow/9185371.cms |archive-date=17 August 2015 |access-date=4 January 2023 |website=[[The Times of India]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=10 September 2022 |title=When Amala Akkineni Made Sweets For The Whole Unit Of 'Kanam' |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/when-amala-akkineni-made-sweets-for-the-whole-unit-of-kanam--news-222437 |access-date=4 January 2023 |website=Outlook |agency=Indo-Asian News Service |archive-date=28 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221128115128/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/when-amala-akkineni-made-sweets-for-the-whole-unit-of-kanam--news-222437 |url-status=live}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ]] ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱚᱭᱛᱚᱱᱭᱚ]] ᱭᱤᱡ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3204 |title=A Kinder Vision |author=Himalayan Academy |work=hinduismtoday.com |access-date=16 August 2015 |archive-date=31 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731075123/https://www.hinduismtoday.com/modules/smartsection/item.php?itemid=3204 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱠᱚ ᱾<ref name="indiatimes.com"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱴᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱚᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱩᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱛᱟᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="gorantha">{{cite web |date=24 June 2011 |title=Amala |url=https://www.youtube.com/watch?v=x4facuGogBY |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140612104048/http://www.youtube.com/watch?v=x4facuGogBY |archive-date=12 June 2014 |access-date=29 March 2013 |publisher=Gorantha Deepam}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''[[ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱤ]]'' (᱑᱙᱘᱖) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱩ]]'' (᱑᱙᱘᱖), ''ᱯᱚᱱᱱᱤᱨ ᱱᱟᱫᱷᱤᱜᱚᱞ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''[[ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱠᱠᱚᱨᱚᱱ]]'' (᱑᱙᱘᱗) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Lakshmi |first=I. |date=3 April 1987 |title=I never aspired for money or fame |pages=14 |work=[[The Indian Express]] |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19870403&printsec=frontpage&hl=en |access-date=16 June 2023}}{{cbignore}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱶ ''[[ᱱᱤᱨᱱᱚᱭᱚᱢ]]'' ᱟᱨ ''[[ᱥᱤᱵᱟ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/akkineni-nagarjuna-and-amala-celebrate-26th-wedding-anniversary/articleshow/69738497.cms |title=Akkineni Nagarjuna and Amala celebrate 26th wedding anniversary |date=11 June 2019 |work=The Times of India |access-date=16 June 2023 |archive-date=30 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630180952/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/akkineni-nagarjuna-and-amala-celebrate-26th-wedding-anniversary/articleshow/69738497.cms |url-status=live}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱩᱞᱞᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱢ]]'' (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱫᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱡᱽ ᱵᱤᱣᱴᱤᱯᱷᱩᱞ]]'' ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Amala Akkineni makes comeback with 'Life Is Beautiful' |url=http://ibnlive.in.com/news/amala-makes-comeback-with-life-is-beautiful/286289-71-180.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120831011533/http://ibnlive.in.com/news/amala-makes-comeback-with-life-is-beautiful/286289-71-180.html |url-status=dead |archive-date=31 August 2012 |access-date=1 September 2012}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱱᱮ 'ᱢᱟ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|ᱥᱤᱱᱮ 'ᱢᱟ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
''ᱩᱞᱞᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱢ'' ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱥᱤ/ᱳ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱵᱟᱱᱩ]]'' ᱥᱟᱶ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="release">{{cite news |author=Digital Native |title=Amala-Manju Warrier starrer 'C/o Saira Banu' ready for release |url=http://www.thenewsminute.com/article/amala-manju-warrier-starrer-co-saira-banu-ready-release-57511 |access-date=5 March 2017 |work=[[The News Minute]] |date=20 February 2017 |archive-date=6 March 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170306034618/http://www.thenewsminute.com/article/amala-manju-warrier-starrer-co-saira-banu-ready-release-57511 |url-status=live}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
{| class="wikitable"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
! ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ
! ᱠᱟᱹᱢᱤ
! ᱚᱨᱡᱚ
! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|- bgcolor="#edf3fe"
| ᱑᱙᱘᱙ ||[[ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] || [[ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ]] || ''[[ᱤᱞᱞᱚᱢ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱤᱞᱞᱚᱢ]]<br>[[ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱱᱟᱪᱪᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢ]]'' || {{Won}} ||<ref>{{Cite news |date=11 March 1989 |title=Cinema Express readers choose Agni Nakshathiram |pages=4 |work=[[The Indian Express]] |agency=Express News Service |url=https://news.google.com/newspapers?nid=P9oYG7HA76QC&dat=19890311&printsec=frontpage |access-date=19 February 2021}}{{cbignore}}</ref>
|-
| ᱑᱙᱙᱑ || rowspan="2" | [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ]] || [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] || ''[[ᱩᱞᱞᱟᱰᱟᱠᱠᱟᱢ]]''|| {{Won}} || <ref name="archive.org"/>
|-
| rowspan="2" | ᱒᱐᱑᱓ || [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] || rowspan="3" |''[[ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱡᱽ ᱵᱤᱣᱴᱤᱯᱷᱩᱞ]]'' || {{Won}} || <ref>{{Cite web |url=https://www.filmfare.com/news/list-of-winners-at-the-60th-idea-filmfare-awards-south-3745.html |title=List of Winners at the 60th Idea Filmfare Awards (South)}}</ref>
|-
| [[ᱥᱤᱱᱮ 'ᱢᱟ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] || [[ᱥᱤᱱᱮ 'ᱢᱟ' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]] || {{Won}} || <ref>{{Cite web |url=http://www.idlebrain.com/news/today/maaawards2013announced.html |title=CineMAA Awards 2013 Winners |date=16 June 2013 |website=[[Idlebrain.com]] |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171115155228/http://www.idlebrain.com/news/today/maaawards2013announced.html |archive-date=15 November 2017 |access-date=2 March 2020}}</ref>
|-
|[[᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱒᱐᱑᱓]]
| rowspan="2" |[[ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|SIIMA]]
| rowspan="2" |[[SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]]
|{{nom}}
|
|-
|[[᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ|᱒᱐᱒᱓]]
| rowspan="2" |''[[ᱚᱠᱮ ᱚᱠᱟ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱚᱢ]]''
|{{nom}}
|<ref>{{Cite news |title=SIIMA Awards 2023: RRR, 777 Charlie win big; Jr NTR, Yash named Best Actors; Sreeleela and Srinidhi Shetty are Best Actresses |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/siima-awards-2023-telugu-kannada-winners-list-jr-ntr-yash-rrr-kantara-8942103/lite/ |access-date=2023-09-15 |work=Indian Express}}</ref>
|-
|᱒᱐᱒᱔ || [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ]]||[[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] || {{nom}}
|
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|name=Amala}}
{{DEFAULTSORT:Akkineni, Amala}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ–ᱫᱟᱜᱽᱜᱩᱵᱟᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ]]
65t10d23so3y0rpgbf0ttrrw0c9tabx
ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱤ
0
26571
198605
160135
2026-09-30T01:50:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198605
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱤ
| image = Archana kavi.jpg
| image_size =
| caption = ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱤ
| birth_name = ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱡᱳᱥ ᱠᱟᱵᱤ
| birth_date =
| birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nationality =
| other_names =
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱴᱩᱭᱵᱟᱨ
| years_active = 2009–ᱱᱤᱛ
}}
'''ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱡᱳᱥᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤ''' ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱭᱩᱴᱩᱭᱵᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Manorama Online | Lifestyle | Models & Celebrities | |url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13877935&programId=7940954&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=8 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203035953/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=13877935&programId=7940954&channelId=-1073751665&BV_ID=@@@&tabId=8 |archive-date=3 December 2013 |access-date=28 November 2013}}</ref> ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱷᱚᱥᱩᱫᱮᱵᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ''ᱱᱤᱞᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟ'' (2009) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=johnsonrichards |date=25 June 2012 |title=Archana Kavi:"I AM BLESSED" | Kochi Cochin News |url=http://www.cochinsquare.com/archana-kavii-am-blessed/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20091212001800/http://www.cochinsquare.com/archana-kavii-am-blessed/ |archive-date=12 December 2009 |access-date=12 July 2012 |publisher=Cochinsquare.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/going-native/article54576.ece|title=Going native|date=25 November 2009|work=The Hindu|access-date=10 June 2013|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203212654/http://www.thehindu.com/features/cinema/going-native/article54576.ece|archive-date=3 December 2013|url-status=dead}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱳᱥᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱳᱡᱟᱢᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱮ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱫᱤᱟᱱᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱾<ref name="newindianexpress1">{{Cite news|url=http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article149313.ece|title=Archana acting like a 'naadan' girl|last=Sebastian|first=Shevlin|work=The New Indian Express|access-date=14 October 2013|archive-date=23 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023133742/http://newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article149313.ece|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱚᱥᱤᱥ ᱠᱚᱵᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="newindianexpress1" /> 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱢᱟᱨ ᱚᱜᱟᱥᱴᱤᱱᱳᱡᱽ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱮᱹᱥᱞᱮᱭᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱮᱰᱢᱨᱟᱥᱱ ᱠᱳᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="newindianexpress1" /> ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱤ ᱛᱟᱞᱟᱼᱜᱟᱹᱨᱥ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="autogenerated1">{{Cite web |date=8 October 2012 |title=I don't set expectations from film: Archana Kavi |url=http://www.sify.com/movies/i-don-t-set-expectations-from-film-archana-kavi-news-national-mkiskgfdfbj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924173028/http://www.sify.com/movies/i-don-t-set-expectations-from-film-archana-kavi-news-national-mkiskgfdfbj.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=14 October 2013 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱟᱨ ᱡᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-22/news-interviews/29914593_1_tribal-girl-muslim-girl-kaithapram|title=Archana Kavi Turns Tribal|last=Asha Prakash, TNN|date=22 August 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412064940/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-22/news-interviews/29914593_1_tribal-girl-muslim-girl-kaithapram|archive-date=12 April 2012}}</ref>
ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱤᱭᱟᱭ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱩᱭᱡᱤᱱ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱥᱤᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩᱠ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="indiatimes2">{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-10/news-interviews/28281931_1_tamil-film-characters|title=Archana Kavi gets bold|last=Sreedhar Pillai, TNN|date=10 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104021429/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-10/news-interviews/28281931_1_tamil-film-characters|archive-date=4 November 2012}}</ref> ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ 'ᱵᱞᱟᱰᱤ ᱞᱟᱵᱷ' ᱥᱳ ᱨᱮ ᱮᱝᱜᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/radio-and-tv/television-beckons/article4244682.ece|title=Television beckons|last=Athira M.|date=27 December 2012|work=The Hindu|access-date=14 October 2013|location=Chennai, India}}</ref><ref name="newindianexpress1"/><ref name="autogenerated1"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ 2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱤᱜᱤᱞ 'ᱱᱤᱞᱛᱷᱟᱢᱟᱨᱟ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱵᱩᱫᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱧᱡᱤᱢᱟᱞᱩ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref name="indiatimes2"/>ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱟᱞ ᱡᱳᱥᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ "ᱟᱨᱪᱟᱱᱟᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾" <ref name="newindianexpress1"/>ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱪᱷᱱᱟᱣᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱢᱟᱢᱤ ᱮᱱᱰ ᱢᱮ' ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱠᱷᱩᱞᱟᱝ ᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱭᱮᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="hindu2">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2010/05/21/stories/2010052150910100.htm|title=Friday Review Thiruvananthapuram : Goodbye and hello|date=21 May 2010|work=[[The Hindu]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20100526050513/http://www.hindu.com/fr/2010/05/21/stories/2010052150910100.htm|archive-date=26 May 2010|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱩᱭᱮᱞ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ "ᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟ" ᱾<ref name="hindu2" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱮᱥᱴᱚ ᱚᱯᱷ ᱞᱚᱠ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱱᱤᱞᱚᱛᱢᱟᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱝᱜᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱵᱷᱟᱱ<ref name="indiatimes1"/> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱤᱢᱵᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱡᱟᱹᱛᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-15/news-interviews/30519574_1_archana-kavi-k-town-neelathamara|title=I'm here to stay: Archana Kavi|last=Ammu Zachariah, TNN|date=15 December 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016085706/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-15/news-interviews/30519574_1_archana-kavi-k-town-neelathamara|archive-date=16 October 2013}}</ref>
2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱵᱮᱱᱪ ᱥᱴᱩᱫᱮᱱᱴ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ "ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱭᱟᱹᱱ ᱟᱱᱧᱟᱢᱮᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-19/news-and-interviews/34556696_1_actress-archana-kavi-aravaan-lal-jose-s-neelathamara|title=Mollywood actress Archana heads to Tollywood|last=Parvathy S Nayar, TNN|date=19 October 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083740/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-19/news-and-interviews/34556696_1_actress-archana-kavi-aravaan-lal-jose-s-neelathamara|archive-date=16 October 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ''ᱟᱵᱤᱣᱩᱢ ᱮᱱᱡᱟᱱᱩᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱡ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-25/news-interviews/31100089_1_archana-kavi-sport-traces|title=It's boring to sport the same looks every day: Archana Kavi|last=Manu Vipin, TNN|date=25 February 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121101125821/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-25/news-interviews/31100089_1_archana-kavi-sport-traces|archive-date=1 November 2012}}</ref> ᱦᱱᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱚᱵ ᱮᱝᱞᱳᱼᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/130607/entertainment-mollywood/article/archana-back-business|title=Archana is back in business|date=7 June 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=14 October 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ '''ᱯᱟᱛᱚᱢ ᱯᱳᱞ''<nowiki/>' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱟᱛᱮ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/romance-and-after/article5048576.ece|title=Romance and after|last=Vijay George|date=22 August 2013|work=The Hindu|access-date=14 October 2013|location=Chennai, India}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱝᱞᱥ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱩᱱᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, <ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-28/news-and-interviews/32442395_1_suvid-junior-artiste-bangles|title=Archana Kavi plays a junior artiste|last=Manu Vipin, TNN|date=28 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016080101/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-28/news-and-interviews/32442395_1_suvid-junior-artiste-bangles|archive-date=16 October 2013}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sify |url=https://www.sify.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20001002215628/http://sify.com/ |archive-date=2000-10-02 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱟᱨ ''ᱱᱟᱫᱳᱰᱤᱢᱟᱱᱱᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-02/news-interviews/30467252_1_dileep-ananya-political-satire|title=Three heroines opposite Dileep!|last=Sanjith Sidhardhan, TNN|date=2 December 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=14 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083521/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-02/news-interviews/30467252_1_dileep-ananya-political-satire|archive-date=16 October 2013}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱫᱚ 31 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2015 ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱱᱰᱚᱯ ᱠᱳᱢᱰᱤᱭᱚᱱ ᱟᱵᱤᱥ ᱢᱮᱛᱷᱤᱭᱩ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 23 ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱞᱟᱨᱯᱟᱫᱚᱢ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱢᱟ ᱠᱟᱞᱞᱤᱝᱜᱟᱞ,<ref>{{Cite web |title=Archana Kavi to marry stand-up comedian Abish Mathew | Archana Kavi to marry Abish Mathew |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/archana-kavi-to-marry-abhish-mathew.html}}</ref> ᱟᱥᱤᱠ ᱚᱵᱩ ᱟᱨ ᱚᱵᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱤ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ, ᱠᱟᱱᱤᱡ ᱥᱩᱨᱠᱟ,ᱨᱳᱦᱟᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱚᱱ ᱜᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾2021 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archana Kavi opens up about her fight with depression and her divorce |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/entertainment-news/2021/11/08/archana-kavi-opens-up-about-her-fight-with-depression-and-life.html |access-date=2021-12-23 |website=OnManorama}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ ==
; ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱱᱳᱴᱠᱚ
|-
| rowspan="2" |2008
|''ᱜᱟᱹᱨᱰᱩ ᱟᱱ ᱤᱧᱤᱡ''
|ᱦᱳᱥᱴ
|
|-
|''ᱦᱤᱢᱟᱢᱚᱡᱚᱭᱤᱞ''
|ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ
|ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ
|-
|2010
|''ᱮᱱᱴᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱜᱟᱱᱚᱝᱜᱚᱞ''
|ᱦᱳᱥᱴ
|
|-
|2013
|''ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱭᱩᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱡᱟᱱᱩᱢ''
|ᱦᱳᱥᱴ
|ᱨᱤᱭᱟᱞᱴᱤ ᱥᱳ
|-
|2022–2023
|''ᱨᱟᱡᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟ''
|ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ/ᱟᱢᱤ
|ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱚᱡᱚᱵᱤᱞ ᱢᱚᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ<br />
|}
; ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
ht7sgdajbv55abxgkh9wwvcd5lpla04
ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ
0
26661
198590
147589
2026-09-30T00:21:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198590
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ
| image = Gauthami.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ
| birth_name = ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ ᱛᱟᱲᱤᱢᱟᱞᱞᱟ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1968|07|02}}
| birth_place = ᱤᱪᱪᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱥᱨᱤᱠᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ
| occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 1987–1998<br/>2015–ᱱᱤᱛ
| party = ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱱᱱᱟ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱟ ᱢᱩᱱᱮᱴᱨᱟ ᱠᱟᱡᱽᱜᱟᱢ
| spouse = {{Marriage|ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ|1998| 1999|reason=divorced}}
| partner = [[ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ]]<br/>(2005–2016)
| children = ᱑
| parents =
| website = {{URL|gautamitadimalla.com}}
}}
'''ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ ᱛᱚᱫᱤᱢᱟᱞᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 2 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1968) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱟ ᱠᱟᱡᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 1987 ᱠᱷᱚᱱ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ, [https://lifeagainfoundation.org/ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱜᱮᱭ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ] ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-banquet-of-ideas-at-tedx-chennai/article3952146.ece|title=A banquet of ideas at TEDx Chennai|date=1 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=15 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331010142/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-banquet-of-ideas-at-tedx-chennai/article3952146.ece|archive-date=31 March 2014|language=en-IN}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Gautami_charity.jpg|thumb|ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱤᱱ ᱞᱟᱭᱯᱷ ᱮᱜᱮᱭ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾]]
ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ|ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] ᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱟᱜᱤᱨᱤ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱰᱤᱭᱟᱥᱚᱱ ᱚᱱᱠᱚᱞᱳᱡᱤᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱮᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱴ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱚᱜᱳᱱᱚᱥᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱾ ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱯ ᱠᱟᱴᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/gautami-talks-about-papanasam-kamal-haasan/article7411378.ece?homepage=true|title=Gautami talks about her milestone movies and Kamal|last=Rangan|first=Baradwaj|date=11 July 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027094850/https://www.thehindu.com/features/cinema/gautami-talks-about-papanasam-kamal-haasan/article7411378.ece?homepage=true|archive-date=27 October 2020|url-status=dead}}</ref>
ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱫᱤᱯ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱵᱽᱵᱚᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ 2005 ᱠᱷᱚᱱ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IT Gautami split">{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Ananya |date=1 November 2016 |title=Kamal Haasan and Gautami part ways after living together for 13 years |url=http://indiatoday.intoday.in/story/kamal-haasan-gautami-split-living-together-13-years-live-in/1/799818.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161102170331/http://indiatoday.intoday.in/story/kamal-haasan-gautami-split-living-together-13-years-live-in/1/799818.html |archive-date=2 November 2016 |access-date=1 November 2016 |website=[[India Today]]}}</ref> ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱞᱚᱜ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱭ 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 Nov 2016 |title=Gautami opens up on Kamal Haasan: After 13 years together, our paths have irreversibly diverged |url=http://www.india.com/showbiz/gautami-opens-up-on-kamal-haasan-after-13-years-together-our-paths-have-irreversibly-diverged-1625151/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161102154728/http://www.india.com/showbiz/gautami-opens-up-on-kamal-haasan-after-13-years-together-our-paths-have-irreversibly-diverged-1625151/ |archive-date=2 November 2016 |website=India.com}}</ref>
᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱮᱢᱮᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://indiatoday.intodaylte/Story/5476/Simply%20Chennai/It%27s+the+genes+at+play.html It's the genes at play]{{Dead link|date=October 2020}} ''[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱮᱦᱮᱧ|India Today]]''</ref>
== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ''ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱾''(1988) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤ ᱠᱟᱱᱛ|ᱨᱟᱡᱚᱱᱤᱠᱚᱱ]], ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 1987 ᱠᱷᱚᱱ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱚᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱤᱛᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱚᱭᱚᱢᱟᱭᱩᱫᱩ'' (1987) ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="hindu2007">{{Cite web |date=15 October 2007 |title=Friday Review Chennai / Interview : Determined to make a mark, again |url=http://www.hindu.com/fr/2007/07/20/stories/2007072051240400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015145803/http://www.hindu.com/fr/2007/07/20/stories/2007072051240400.htm |archive-date=15 October 2007 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱝᱠᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱱᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱠᱟᱞᱚᱱᱚᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ (1997ᱼ2023) ===
ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱡᱮ ᱳᱭᱟᱭ ᱮᱢ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟᱫᱽᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Major reshuffle of office bearers in Tamil Nadu BJP; VP Duraisamy becomes state vice president |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jul/03/major-reshuffle-of-office-bearers-in-tamil-nadu-bjp-vp-duraisamy-becomes-state-vice-president-2164832.html}}</ref> 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞ ᱠᱮ ᱮᱫᱟᱱᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱱᱱᱟ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱴᱨᱟ ᱠᱟᱡᱽᱜᱟᱢ (2024ᱼᱱᱟᱦᱟᱜ) ===
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱟ ᱠᱟᱡᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱚᱯᱫᱟᱰᱤ ᱠᱮ ᱯᱚᱞᱟᱱᱤᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=அதிமுகவில் இணைந்தார் நடிகை கவுதமி |url=https://www.maalaimalar.com/amp/news/state/actress-gauthami-joins-aiadmk-703212 |access-date=14 February 2024 |website=maalaimalar |language=ta}}</ref><ref>{{Cite web |title=Actor Gautami Tadimalla who resigned from BJP months ago, joins AIADMK |url=https://www.news9live.com/state/tamil-nadu/actor-gautami-tadimalla-who-resigned-from-bjp-months-ago-joins-aiadmk-2438811/ |access-date=14 February 2024 |website=news9live |language=en}}</ref>
== ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱜᱳᱣᱛᱟᱢᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱜᱮᱭ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱞ ᱮᱹ ᱮᱯᱷ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref name="lifeagainfoundation.org">{{Cite web |title=Life Again Foundation – One for one… We are there for everyone! |url=https://lifeagainfoundation.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214125757/http://www.lifeagainfoundation.org/ |archive-date=14 February 2020 |access-date=12 October 2020}}</ref>ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱜᱮᱭᱮᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱹᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 360 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱚᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯ, ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name="ReferenceA" /><ref name="ReferenceA" /><ref name="lifeagainfoundation.org" /><ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=Life Again Foundation | One for One... We are there for Everyone! |url=https://www.lifeagainfoundation.org/ |access-date=5 March 2023 |website=Life Again Foundation}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{IMDb name|id=0310221}}
ak3j11vliocmghblpl5a6n8vowpot87
198591
198590
2026-09-30T00:21:28Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s
198591
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ
| image = Gauthami.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ
| birth_name = ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ ᱛᱟᱲᱤᱢᱟᱞᱞᱟ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1968|07|02}}
| birth_place = ᱤᱪᱪᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱥᱨᱤᱠᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ
| occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 1987–1998<br/>2015–ᱱᱤᱛ
| party = ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱱᱱᱟ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰᱟ ᱢᱩᱱᱮᱴᱨᱟ ᱠᱟᱡᱽᱜᱟᱢ
| spouse = {{Marriage|ᱥᱚᱱᱫᱤᱯ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ|1998| 1999|reason=divorced}}
| partner = [[ᱠᱟᱢᱟᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ]]<br/>(2005–2016)
| children = ᱑
| parents =
| website = {{URL|gautamitadimalla.com}}
}}
'''ᱜᱳᱣᱛᱚᱢᱤ ᱛᱚᱫᱤᱢᱟᱞᱞᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 2 ᱡᱩᱞᱟᱭ 1968) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱟ ᱠᱟᱡᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 1987 ᱠᱷᱚᱱ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ, [https://lifeagainfoundation.org/ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱤᱜᱮᱭ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ] ᱨᱮᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-banquet-of-ideas-at-tedx-chennai/article3952146.ece|title=A banquet of ideas at TEDx Chennai|date=1 October 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=15 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20140331010142/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/a-banquet-of-ideas-at-tedx-chennai/article3952146.ece|archive-date=31 March 2014|language=en-IN}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Gautami_charity.jpg|thumb|ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱤᱱ ᱞᱟᱭᱯᱷ ᱮᱜᱮᱭ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱨᱤᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾]]
ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ ᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ|ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] ᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱟᱜᱤᱨᱤ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱰᱤᱭᱟᱥᱚᱱ ᱚᱱᱠᱚᱞᱳᱡᱤᱴ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱮᱛᱷᱳᱞᱳᱡᱤᱴ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱚᱜᱳᱱᱚᱥᱴᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱾ ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱯ ᱠᱟᱴᱚᱱ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/gautami-talks-about-papanasam-kamal-haasan/article7411378.ece?homepage=true|title=Gautami talks about her milestone movies and Kamal|last=Rangan|first=Baradwaj|date=11 July 2015|work=[[The Hindu]]|access-date=21 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027094850/https://www.thehindu.com/features/cinema/gautami-talks-about-papanasam-kamal-haasan/article7411378.ece?homepage=true|archive-date=27 October 2020|url-status=dead}}</ref>
ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱫᱤᱯ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱩᱵᱽᱵᱚᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ 1999 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱰᱟᱣᱩᱱᱞᱳᱰ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ 2005 ᱠᱷᱚᱱ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱞᱚᱜ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IT Gautami split">{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Ananya |date=1 November 2016 |title=Kamal Haasan and Gautami part ways after living together for 13 years |url=http://indiatoday.intoday.in/story/kamal-haasan-gautami-split-living-together-13-years-live-in/1/799818.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161102170331/http://indiatoday.intoday.in/story/kamal-haasan-gautami-split-living-together-13-years-live-in/1/799818.html |archive-date=2 November 2016 |access-date=1 November 2016 |website=[[India Today]]}}</ref> ᱜᱳᱣᱚᱛᱚᱢᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱞᱚᱜ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱨᱟᱭ 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 Nov 2016 |title=Gautami opens up on Kamal Haasan: After 13 years together, our paths have irreversibly diverged |url=http://www.india.com/showbiz/gautami-opens-up-on-kamal-haasan-after-13-years-together-our-paths-have-irreversibly-diverged-1625151/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161102154728/http://www.india.com/showbiz/gautami-opens-up-on-kamal-haasan-after-13-years-together-our-paths-have-irreversibly-diverged-1625151/ |archive-date=2 November 2016 |website=India.com}}</ref>
᱓᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱮᱢᱮᱧ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>[http://indiatoday.intodaylte/Story/5476/Simply%20Chennai/It%27s+the+genes+at+play.html It's the genes at play]{{Dead link|date=October 2020}} ''[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱛᱮᱦᱮᱧ|India Today]]''</ref>
== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ''ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱾''(1988) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱤ ᱠᱟᱱᱛ|ᱨᱟᱡᱚᱱᱤᱠᱚᱱ]], ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ 1987 ᱠᱷᱚᱱ 1998 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱥᱚᱠᱷᱟᱯᱚᱛᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱤᱛᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱚᱭᱚᱢᱟᱭᱩᱫᱩ'' (1987) ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱪᱤᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="hindu2007">{{Cite web |date=15 October 2007 |title=Friday Review Chennai / Interview : Determined to make a mark, again |url=http://www.hindu.com/fr/2007/07/20/stories/2007072051240400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071015145803/http://www.hindu.com/fr/2007/07/20/stories/2007072051240400.htm |archive-date=15 October 2007 |website=[[The Hindu]]}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱝᱠᱮᱥᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱱᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱠᱟᱞᱚᱱᱚᱢ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ (1997ᱼ2023) ===
ᱜᱳᱣᱚᱛᱟᱢᱤ 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱡᱮ ᱳᱭᱟᱭ ᱮᱢ ᱨᱮᱱ ᱩᱯᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟᱫᱽᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Major reshuffle of office bearers in Tamil Nadu BJP; VP Duraisamy becomes state vice president |url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2020/jul/03/major-reshuffle-of-office-bearers-in-tamil-nadu-bjp-vp-duraisamy-becomes-state-vice-president-2164832.html}}</ref> 1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱞ ᱠᱮ ᱮᱫᱟᱱᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱱᱱᱟ ᱰᱨᱟᱵᱷᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱴᱨᱟ ᱠᱟᱡᱽᱜᱟᱢ (2024ᱼᱱᱟᱦᱟᱜ) ===
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱔ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱨᱟᱵᱤᱰ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱟ ᱠᱟᱡᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱵᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱮᱰᱚᱯᱫᱟᱰᱤ ᱠᱮ ᱯᱚᱞᱟᱱᱤᱥᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=அதிமுகவில் இணைந்தார் நடிகை கவுதமி |url=https://www.maalaimalar.com/news/state/actress-gauthami-joins-aiadmk-703212 |access-date=14 February 2024 |website=maalaimalar |language=ta}}</ref><ref>{{Cite web |title=Actor Gautami Tadimalla who resigned from BJP months ago, joins AIADMK |url=https://www.news9live.com/state/tamil-nadu/actor-gautami-tadimalla-who-resigned-from-bjp-months-ago-joins-aiadmk-2438811/ |access-date=14 February 2024 |website=news9live |language=en}}</ref>
== ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱜᱳᱣᱛᱟᱢᱤ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱜᱮᱭ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ (ᱮᱞ ᱮᱹ ᱮᱯᱷ) ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref name="lifeagainfoundation.org">{{Cite web |title=Life Again Foundation – One for one… We are there for everyone! |url=https://lifeagainfoundation.org/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214125757/http://www.lifeagainfoundation.org/ |archive-date=14 February 2020 |access-date=12 October 2020}}</ref>ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱮᱜᱮᱭᱮᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮᱹᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ 360 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱚᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱠᱮᱢᱯ, ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ <ref name="ReferenceA" /><ref name="ReferenceA" /><ref name="lifeagainfoundation.org" /><ref name="ReferenceA">{{Cite web |title=Life Again Foundation | One for One... We are there for Everyone! |url=https://www.lifeagainfoundation.org/ |access-date=5 March 2023 |website=Life Again Foundation}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{IMDb name|id=0310221}}
ju89hgri34truvqfxenhsn6yf39y7lk
ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟ
0
26665
198588
188117
2026-09-30T00:06:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198588
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| pre-nominals =
| name = ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟ<!-- include middle initial, if not specified in birth_name -->
| image = Geetanjali Thapa (cropped).jpg
| image_size =
| alt = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| caption = ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| birth_name = <!--only use if different from name-->
| birth_date =
| birth_place = ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ, ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->
| death_place =
| education =
| alma_mater =
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2011–ᱱᱤᱛ
| spouse =
| partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' -->
| children =
| parents =
| relatives =
| callsign =
| awards =
}}
'''ᱜᱤᱛᱟᱱᱡᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱯᱟ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱞᱤᱭᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱮᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ''ᱴᱤᱱᱟ ᱠᱤ ᱪᱚᱵᱤ'' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱠᱮᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱭᱰᱤ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=I auditioned for White Lies so I could meet Danis: Geetanjali Thapa |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201235824/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-04/news-interviews/42716292_1_danis-tanovic-emraan-hashmi-white-lies |archive-date=1 February 2014 |access-date=19 January 2014}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱳᱥᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ''ᱢᱟᱱᱥᱩᱱ ᱥᱩᱴᱟᱣᱩᱴ'' ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱱᱟᱭᱤᱨ ᱛᱚᱛᱩᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱟᱼᱫᱤᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝᱥ ᱦᱤᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱩᱨᱚᱜ ᱠᱮᱥᱯᱟᱯ ᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱟ ᱰᱮ ᱟᱯᱴᱟᱨ ᱮᱵᱷᱮᱨᱤ ᱰᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱤᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵ ᱨᱮ 6 ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱚᱥ ᱞᱤᱭᱟᱨ 'ᱥ ᱰᱟᱭᱮᱥ, 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱰᱮᱱᱥ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱩᱴᱟᱨᱰᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Liar's Dice: Mumbai Review |url=http://www.hollywoodreporter.com/review/liars-dice-mumbai-review-649639/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140218013909/http://www.hollywoodreporter.com/review/liars-dice-mumbai-review-649639 |archive-date=18 February 2014 |access-date=25 January 2014 |website=The Hollywood Reporter}}</ref> 61 ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱧᱡᱚᱞᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ 87 ᱟᱱ ᱮᱠᱫᱟᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱠᱟᱰᱤᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱫᱟᱱᱤᱥ ᱛᱟᱱᱳᱵᱷᱤᱠ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱥ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱢᱨᱟᱱ ᱦᱟᱥᱢᱤ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱡᱚᱭᱱᱟᱵ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱾<ref>{{Cite web |title=Making a Mark |url=http://indiatoday.intoday.in/story/geetanjali-thapa-i.d--liars-dice-geethu-mohandas-mumbai-film-festival/1/313209.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140203005029/http://indiatoday.intoday.in/story/geetanjali-thapa-i.d--liars-dice-geethu-mohandas-mumbai-film-festival/1/313209.html |archive-date=3 February 2014 |access-date=25 January 2014 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 September 2014 |title=Emraan Hashmi's turn as an anti–infant formula activist |url=https://caravanmagazine.in/vantage/emraan-hashmi-turn-anti-infant-formula-activist |website=The Caravan}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ankur Pathak |date=6 September 2014 |title=Geetanjali Thapa: I wouldn't want to be cast just because I'm a 'North Easterner' |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Geetanjali-Thapa-I-wouldnt-want-to-be-cast-just-because-Im-a-North-Easterner/articleshow/41845023.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140909024844/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Geetanjali-Thapa-I-wouldnt-want-to-be-cast-just-because-Im-a-North-Easterner/articleshow/41845023.cms |archive-date=9 September 2014 |access-date=20 October 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=29 August 2014 |title=Geetanjali Thapa heads to Toronto to promote her new film with the Oscar-winning director Danis Tanovic |url=https://www.indiatoday.in/magazine/eyecatchers/story/20140908-geetanjali-thapa-toronto-new-film-oscar-winning-director-danis-tanovic-805109-2014-08-29 |website=India Today}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱴᱚᱨᱳᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱩᱭᱮᱞᱨᱤ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱛᱟᱱᱤᱥᱠ ᱟᱨ ᱟᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱨᱟᱭ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱾<ref name="mid">{{Cite web |last=Shaheen Parkar |date=28 September 2014 |title=Yet to learn how things work in Bollywood: Geetanjali Thapa |url=http://www.mid-day.com/articles/yet-to-learn-how-things-work-in-bollywood-geetanjali-thapa/15640193 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140929061005/http://www.mid-day.com/articles/yet-to-learn-how-things-work-in-bollywood-geetanjali-thapa/15640193 |archive-date=29 September 2014 |access-date=20 October 2014 |website=MiD DAY}}</ref>
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱛᱷᱟᱯᱟ 'ᱞᱮᱱᱰ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱜᱳᱰᱥ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱱᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱡᱳᱨ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=25 September 2016 |title=Film Review: 'Land of the Gods' (Dev Bhoomi) |url=https://variety.com/2016/film/reviews/land-of-the-gods-review-1201863665/ |website=Variety}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 March 2017 |title=Land of the Gods: A universal story highlighting that some things never change |url=https://cineuropa.org/en/newsdetail/325825/ |publisher=Cineuropa |access-date=15 February 2024 |archive-date=27 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227161832/https://cineuropa.org/en/newsdetail/325825/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |date=14 September 2016 |title=Serbian director puts Uttarakhand on world cinema map |url=https://www.thehindu.com/entertainment/Serbian-director-puts-Uttarakhand-on-world-cinema-map/article14637913.ece |website=The Hindu |access-date=15 February 2024 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412091424/https://www.thehindu.com/entertainment/Serbian-director-puts-Uttarakhand-on-world-cinema-map/article14637913.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱛᱚ ᱢᱳᱛᱵᱷᱟᱱᱮ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱵᱷᱮᱞ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱴᱨᱮᱯᱰ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱤᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱰᱩᱨᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱩᱪ ᱵᱷᱤᱜᱮ ᱟᱞᱯᱷᱟᱡ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱯᱨᱚᱫᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱱ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱱᱰ ᱢᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱜᱳᱨ ᱟᱜ ᱠᱟᱵᱚᱞᱤᱵᱷᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱣᱳᱥᱠᱳᱯᱮᱣᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱱᱤ ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱤᱢ ᱨᱮ ᱰᱚᱱ ᱵᱳᱥᱠᱳ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱟᱞᱵᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱟᱝᱥᱤ ᱱᱟᱢᱜᱤᱭᱟᱞ ᱮᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ, ᱜᱮᱝᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱯᱮᱥᱟᱣᱟᱱ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ|ᱜᱩᱭᱟᱦᱚᱛᱤ]] ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱜᱟ ᱢᱤᱥ ᱩᱛᱛᱚᱨᱼᱯᱩᱨᱵᱚ ᱥᱩᱡᱚᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Geetanjali Thapa wins Mega Miss North East |url=http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15,%2007/oh4.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100107154608/http://www.nenanews.com/ANE%20Oct%201-15%2C%2007/oh4.htm |archive-date=7 January 2010}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱾ <ref name="mid"/> <ref>{{Cite web |title=Geetanjali Thapa on being low-key and letting her work speak |url=http://www.telegraphindia.com/1131008/jsp/t2/story_17434586.jsp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201191528/http://www.telegraphindia.com/1131008/jsp/t2/story_17434586.jsp |archive-date=1 February 2014 |access-date=20 January 2014 |website=The Telegraph}}</ref> <ref>{{Cite web |date=15 July 2013 |title=Interview: Geetanjali Thapa, Actor [I.D., Monsoon Shootout] |url=http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140421082259/http://dearcinema.com/interview/interview-geetanjali-thapa-actor-i-d-monsoon-shootout/4229 |archive-date=21 April 2014 |access-date=20 April 2014 |publisher=DearCinema.com}}</ref>
ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱨᱟᱥᱟᱭᱤᱞᱤ (᱒᱐᱐᱖) ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨᱤ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ''ᱢᱤᱛᱷ'' (Myth) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
* 2013ᱼᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷ ''ᱟᱭᱹᱰᱤᱹ''<ref name="LAFilmAward">{{Cite web |title=20th LA Film Fest Award |url=http://www.lafilmfest.com/winners-announced-for-2013/#.U6_E_vmSwvV |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425020656/http://www.lafilmfest.com/winners-announced-for-2013/ |archive-date=25 April 2014 |access-date=29 June 2014}}</ref>
* 2013 ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱹᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱹᱰᱤᱹ <ref name="ImagineIndiaAward">{{Cite web |title=ImagineIndia 13th International Film Festival Award |url=http://www.imagineindia.net/2014/eng/News/News.php?id=242388676991724102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140529051903/http://www.imagineindia.net/2014/eng/News/News.php?id=242388676991724102 |archive-date=29 May 2014 |access-date=29 June 2014}}</ref>
* 2013 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* 2014ᱼ14 ᱟᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱩᱨᱠ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱞᱟᱭᱟᱨᱥ ᱰᱟᱭᱮᱥ <ref name="NewYorkFilmAward">{{Cite web |title=14th Annual New York Indian Film Festival |url=http://www.iaac.us/nyiff2014/press.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181111090153/http://www.iaac.us/nyiff2014/press.htm |archive-date=11 November 2018 |access-date=29 June 2014}}</ref>
* 2019ᱼᱴᱨᱤᱵᱮᱠᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱼᱚᱥᱯᱮᱥᱮᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱᱼᱥᱴᱨᱮ ᱰᱚᱞᱥ''ᱛᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱰᱳᱞ''
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
{| class="wikitable"
| style="width:15%; background:#FFFFCC; text-align:center;"|{{double-dagger}}
| Denotes films that have not yet been released
|}
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
|-
!scope="col"| ᱥᱮᱨᱢᱟ
!scope="col"| ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
!scope="col"| ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ
!scope="col"| ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
!scope="col"| ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
|2012
!scope="row"| ᱟᱭ. ᱰᱤ.
| ᱪᱟᱨᱩ
|ᱦᱤᱱᱫᱤ
| Best Performance, Los Angeles Film Festival 2013<ref name="LAFilmAward"/><br/>Best Actress, ImagineIndia Award 2013, Madrid<ref name="ImagineIndiaAward"/>
|-
| rowspan="2"|᱒᱐᱑᱓
!scope="row"| ''[[Monsoon Shootout]]''
|ᱟᱹᱱ7
|ᱦᱤᱱᱫᱤ
|
|-
!scope="row"| ''[[That Day After Every Day]]''
|Girl who hits the 'goon in the bus'
|ᱦᱤᱱᱫᱤ
|
|-
|᱒᱐᱑᱓
!scope="row"| ''[[Liar's Dice (film)|Liar's Dice]]''
|ᱠᱟᱢᱞᱟ
|ᱦᱤᱱᱫᱤ
|[[National Film Award for Best Actress]]<ref name="NationalFilmsAward"/><br/>Best Actress, 14th Annual New York Indian Film Festival<ref name="NewYorkFilmAward"/>
|-
| 2014
!scope="row"| ''[[Tigers (2014 film)|Tigers]]''
|Zainab
|Hindi-Urdu<br/>English<br/>German
| credited as Geetanjali<br/>[[2014 Toronto International Film Festival]] (TIFF)<ref>{{cite web |title=Tigers |work=TIFF |url=http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/tigers |access-date=20 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028014351/http://www.tiff.net/festivals/thefestival/programmes/contemporary-world-cinema/tigers |archive-date=28 October 2014}}</ref>
|-
|rowspan="2"|2016
!scope="row"| ''Land of the Gods (Dev Bhoomi)''
|Shaanti
|Hindi
|
|-
!scope="row"| ''[[Trapped (2016 Hindi film)|Trapped]]''
| Noorie
|Hindi
|
|-
| rowspan="3"|2018
!scope="row"| ''[[Kuchh Bheege Alfaaz]]''
|Archana Pradhan
|Hindi
|
|-
!scope="row"| ''[[Painting Life]]''
|The Lady in the Guest House
|English
|
|-
!scope="row"| ''[[Bioscopewala]]''
|Minnie Basu
|Hindi
|
|-
|2019
!scope="row"| ''[[Stray Dolls]]''
|Riz
|English
|[[Tribeca Film Festival]] - Special Jury Mention
|-
|2020
!scope="row"| ''Frayed Lines''<ref>{{Cite web |title=Frayed Lines |website=Frayed Lines |url=https://www.frayedlinesfilm.com/ |access-date=6 December 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417175831/http://www.frayedlinesfilm.com/ |url-status=dead}}</ref>
|Tabu
|Kodava<br/>Assamese
|Short film
|-
|}
=== ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ ===
{| class="wikitable plainrowheaders" width="60%"
! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ
! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ
! scope="col" |ᱱᱮᱴᱳᱣᱟᱨᱠ
! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ
! class="unsortable" scope="col" |ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ
|-
|2018
|''ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱜᱮᱢᱥ''
|ᱱᱟᱭᱚᱱᱤᱠᱟ ᱥᱮᱦᱚᱞ
|ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ
| 1
|
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons}}
* {{IMDb name}}
fplrk082nmz200nr98x68mbxgcr6g8m
ᱤᱱᱟᱭᱟ
0
26677
198663
143918
2026-09-30T08:08:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198663
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱤᱱᱟᱭᱟ
| image = Iniya W.jpg
| alt =
| caption =
| birth_name = ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱥᱟᱣᱚᱱᱛᱷ
| birth_date =
| birth_place = ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱳᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2005–ᱱᱤᱛ
| relatives = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱛᱟᱨᱟ (sister)
}}
'''ᱥᱨᱟᱛᱤ ᱥᱟᱣᱣᱟᱱᱛ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱤᱱᱤᱭᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱷᱟᱜᱟᱭ ᱥᱩᱫᱟ ᱵᱷᱟ' (2011) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱤᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱨᱟᱛᱤ ᱥᱟᱣᱣᱟᱱᱛ, ᱥᱟᱞᱟᱦᱩᱫᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱥᱳᱣᱟᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱨᱟᱵᱚᱱ ᱾<ref name="behindwoods1">{{Cite web |date=15 October 2011 |title=Iniya - Tamil Cinema Actress Interview - Iniya |url=http://www.videos.behindwoods.com/videos-q1-09/actor-actress-interview/iniya-15-10-2011.html |access-date=28 October 2011 |publisher=Videos.behindwoods.com}}</ref> ᱤᱱᱟᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱤᱫᱟᱞᱚᱭ, ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱢᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱭᱥᱩᱠᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱠᱠᱟᱰ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠᱟ ᱛᱤᱨᱩᱱᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭᱥᱩᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱳᱜᱟᱡᱳᱜ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤ ᱵᱤ ᱮ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ, ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="behindwoods1"/><ref>{{Cite web |title=Not "Miss"ing the chance! |url=http://reviews.in.88db.com/index.php/movie/movie-news/962-miss-thiruvananthapuram-sruthi-impresses-with-padagasalai- |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131212145916/http://reviews.in.88db.com/index.php/movie/movie-news/962-miss-thiruvananthapuram-sruthi-impresses-with-padagasalai- |archive-date=12 December 2013 |access-date=28 October 2011 |publisher=Reviews.in.88db.com}}</ref> ᱯᱳᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱚᱢ ᱠᱩᱴᱴᱤᱞᱮᱠᱠᱩ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱼᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ ''ᱳᱚᱨᱢᱟ ᱾'' ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱵᱚᱱ ᱠᱳᱴᱤᱭᱟᱜ ''ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩᱵᱚᱭᱩᱨᱚᱯᱚᱱ'' ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sathyendran">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2591325.ece|title=Starry dreams|last=Sathyendran|first=Nita|date=2 November 2011|work=The Hindu|location=Chennai, India}}</ref> 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱴᱨᱤᱵᱷᱟᱱᱰᱨᱚᱢ ᱠᱷᱮᱹᱞᱳᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱮᱞᱤᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱾''(2006ᱼ2006) ᱼᱼᱼᱼᱼ ᱫᱟᱠᱴᱟᱨ ᱵᱤᱡᱩ, ''ᱰᱟᱞᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱝᱜᱚᱞ'' (2009ᱼ2009) ᱟᱨ ''ᱚᱢᱢᱟ'' (2011ᱼ2011) ᱼ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱠᱨᱟᱥᱚᱱᱚᱱᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Sathyendran" /><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2330555.ece|title=Arts / Cinema : Itsy Bitsy|last=Raghavan, Nikhil|date=6 August 2011|work=The Hindu|access-date=28 October 2011|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20111128062740/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2330555.ece|archive-date=28 November 2011|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱴᱩᱪᱨᱤᱵᱷᱟᱨ ᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱫᱟ ᱥᱮᱠᱨᱮᱰ ᱯᱷᱮᱥ' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Sathyendran" />
2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱫᱟᱜᱟᱥᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱱᱟᱢᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱥᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=10 April 2010 |title=Padagasalai Shruthi has four films on her hand |url=http://www.southdreamz.com/2010/04/padagasalai-shruthi-has-four-films-on-her-hand.html |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120918050229/http://www.southdreamz.com/2010/04/padagasalai-shruthi-has-four-films-on-her-hand.html |archive-date=18 September 2012 |access-date=28 October 2011 |publisher=Southdreamz.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 April 2010 |title=Impressive 'Miss Thiruvananthapuram' Sruthi | startrack – Movies |url=http://chennaionline.com/movies/star-track/20102526042509/Impressive-Miss-Thiruvananthapuram-Sruthi.col |access-date=28 October 2011 |publisher=ChennaiOnline}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱢᱤᱥᱠᱤᱱ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱛᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱡᱩᱫᱫᱷᱟᱢ ᱥᱮᱭᱤ'' ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="rediff1">{{Cite web |date=30 September 2011 |title=Review: Vaagai Sooda Vaa is outdated |url=http://www.rediff.com/movies/report/review-vaagai-sooda-vaa/20110930.htm |access-date=28 October 2011 |website=Rediff.com}}</ref> ᱮᱹ ᱥᱚᱨᱠᱩᱱᱟᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱷᱟᱜᱟᱭ ᱥᱩᱫᱟ ᱵᱷᱟ' (2011) ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱤᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=30 September 2011 |title=Vaagai Sooda Vaa Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/12876.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110509181513/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/12876.html |archive-date=9 May 2011 |access-date=28 October 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱭ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱰᱤᱯᱷ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱱᱛᱷᱚᱨᱟ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱟᱱ ᱛᱚᱞᱟᱥ", ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ, ᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱵᱤᱵᱮᱲᱟᱱ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="rediff1" /> ᱩᱱᱤ ᱚᱨᱩᱞᱱᱤᱫᱽᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱢᱳᱱᱟ ᱜᱩᱨᱩ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=8 October 2011 |title=Iniya opposite Arulnidhi – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71813.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009001944/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71813.html |archive-date=9 October 2011 |access-date=28 October 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱨᱟᱡᱟ ᱟᱭᱟᱜ '''ᱟᱱᱱᱟᱠᱳᱰᱤᱭᱩᱢ ᱠᱳᱰᱤᱵᱷᱤᱨᱟᱱᱩᱢ''<nowiki/>' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, 'ᱵᱷᱳᱜᱟᱭ ᱥᱩᱫᱟ ᱵᱷᱟ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ <ref>{{Cite web |date=13 October 2011 |title=Priyamani out, Iniya in? – Tamil Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71960.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014032833/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/71960.html |archive-date=14 October 2011 |access-date=28 October 2011 |website=IndiaGlitz}}</ref>᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱞ, ᱵᱷᱩᱯᱫᱟᱫᱚᱛᱤᱞ ᱤᱞᱛᱟ ᱳᱨᱤᱫᱚᱢ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱯᱷᱵᱤᱴ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱱᱤᱱᱮᱛᱷᱚᱛᱷᱩ ᱤᱭᱟᱨᱳ'' ᱨᱮ ᱟᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱚᱯᱯᱟ ᱠᱩᱨᱤᱥᱩ'' ᱟᱨ ''ᱱᱟᱱ ᱥᱤᱜᱟᱯᱯᱩ ᱢᱚᱱᱤᱛᱷᱟᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱤᱢᱤᱠ ''ᱯᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱞ ᱾'' ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ninaithadhu Yaaro Falls Flat in a Bid to Blend Tradition and Modernity |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Ninaithadhu-Yaaro-Falls-Flat-in-a-Bid-to-Blend-Tradition-and-Modernity/2014/02/03/article2032920.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121000/http://www.newindianexpress.com/entertainment/reviews/Ninaithadhu-Yaaro-Falls-Flat-in-a-Bid-to-Blend-Tradition-and-Modernity/2014/02/03/article2032920.ece |archive-date=4 March 2016 |access-date=7 February 2014}}</ref><ref>{{Cite web |last=Zachariah |first=Ammu |title='Chappa Kurishu' turns 'Pulival' in Kollywood |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-and-interviews/38672994_1_tamil-version-image-makeover-movie |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131001073109/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-19/news-and-interviews/38672994_1_tamil-version-image-makeover-movie |archive-date=1 October 2013 |access-date=18 April 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮ, ᱢᱩᱫᱩ ᱠᱟᱭᱛᱷᱚᱯᱨᱟᱢ ᱟᱜ ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱪᱟᱛᱷᱤᱞ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archived John Brittas gets lucky; to act with Ineya |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-29/news-and-interviews/46781199_1_ineya-tamil-films-ayaal |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140207135953/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-29/news-and-interviews/46781199_1_ineya-tamil-films-ayaal |archive-date=7 February 2014 |access-date=2 February 2022 |website=The Times of India}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
; ᱥᱤᱨᱟᱭᱚᱞ
; ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ
; ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
; ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ
* 2011ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱵᱟᱜᱟᱭ ᱥᱩᱫᱟ ᱵᱷᱟ ᱾''ᱵᱷᱟᱜᱟᱭ ᱥᱩᱫᱵᱟ''
; ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ
* 2018: ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱯᱮᱱᱜᱟᱞᱤᱞᱟ,''ᱯᱮᱨᱟᱞ'' <ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2019/apr/09/kerala-film-critics-awards-announced-1962020.html|title=Kerala Film Critics Awards announced|date=9 April 2019|work=The New Indian Express|access-date=25 January 2023}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
ppb0js72npzo8acw8mmgc5300lt6p4p
ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱨᱚ
0
26683
198639
147117
2026-09-30T05:25:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198639
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱨᱚ
| image =
| image_size =
| caption =
| birth_name = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ
| birth_date =
| birth_place = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 1968-ᱱᱤᱛ
| spouse = Ganesh (m.1983-2020)
| children = [[ᱟᱢᱨᱮᱥ ᱜᱟᱱᱮᱥ]] (b.1988)
| parents =
| awards =
}}
'''ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱨᱚ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱳᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱨᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱷᱮᱴᱟᱨᱱᱤ ᱰᱤᱠᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱚᱢᱟᱡᱤ (ᱼᱟ. ᱠ. ᱼᱚ ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ) ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨᱚᱱ'' (1955) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱳᱡᱩᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟ ᱵᱟᱞᱚᱢ (1959) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱡᱳᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱡ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱵᱷᱟᱠᱛᱟ ᱯᱩᱛᱚᱱ'' ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=CineSouth.com Now and Then Jayachitra |url=http://www.cinesouth.com/masala/appo/06072006.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205223956/http://www.cinesouth.com/masala/appo/06072006.shtml |archive-date=5 February 2012 |access-date=26 October 2006}}</ref>
== ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ==
ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱟᱜ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱰᱟᱞᱚ ᱯᱮᱴᱞᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱳᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱮᱜᱟᱱᱟᱜ'' (1972) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ, ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱚᱠᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱵᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱯᱮᱱᱱᱩᱠᱠᱩ ᱛᱷᱟᱝᱜᱟ ᱢᱟᱱᱥᱩ'' (1973) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ''ᱵᱷᱟᱨᱛᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱥ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱟᱜ ᱱᱳᱵᱚᱨᱛᱚᱱᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 9 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱮᱨᱟ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ '''ᱥᱳᱞᱟᱛᱷᱟᱭᱚᱱ ᱱᱤᱱᱚᱭᱤᱠᱤᱨᱮᱱ''<nowiki/>' ᱟᱨ '[[ᱟᱨᱟᱱᱜᱮᱴᱨᱟᱢ (1973 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)|''ᱟᱨᱟᱱᱜᱮᱴᱨᱟᱢ'']]' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱼᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱳᱧᱡᱟᱞ ᱟᱫᱩᱠᱤᱨᱚᱛᱩ ᱾|ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱳᱧᱡᱟᱞ ᱟᱫᱩᱠᱤᱨᱚᱛᱩ]]'' (1978) ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱨᱤᱢᱤᱠ ''[[ᱵᱳᱭᱥᱩ ᱯᱤᱞᱤᱪᱤᱱᱰᱤ]]'' (1978) ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱠᱤᱡᱟᱢᱟᱭ ᱵᱤᱨᱛᱚᱢ'' (1974) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱮᱯᱯᱤᱱᱫᱤ ᱪᱮᱥᱴᱟ'' (1978) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱮᱱᱩᱠᱩ ᱛᱚᱝᱜᱟ ᱢᱟᱱᱥᱩ, ᱥᱟᱛᱤᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱟᱱᱚᱢᱚᱢ ᱠᱚᱞᱟᱱᱚᱢ, ''ᱵᱳᱱᱫᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱜᱟᱱ'', ''[[ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱮᱛᱷᱤᱭᱟᱢ]]'' ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱚᱞᱯᱟᱱ ᱾''(1977) ᱼᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''[[ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ (1973 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)|ᱟᱱᱟᱢᱤᱠᱟ]]'' (1973) ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱾
== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ==
ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱼᱵᱟᱞᱪᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱩᱫᱷᱩ ᱯᱩᱫᱷᱩ ᱟᱨᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''<nowiki/>' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Stars : Star Interviews : Exclusive : Interview with Jayachitra |url=http://www.telugucinema.com/c/publish/stars/interview_Jayachitra_3.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205105337/http://www.telugucinema.com/c/publish/stars/interview_Jayachitra_3.php |archive-date=5 December 2008 |access-date=20 July 2009}}</ref> 200 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤ ᱥᱤᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ,''ᱟᱞᱟᱭᱜᱟᱞ'' ᱟᱨ ''ᱥᱤᱵᱨᱚᱱᱡᱤᱱᱤ ᱾''(2005) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ <ref>{{Cite web |title=The Hindu : As charming as ever |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/12/18/stories/2002121800190200.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20070322192008/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mp/2002/12/18/stories/2002121800190200.htm |archive-date=22 March 2007 |access-date=14 September 2007}}</ref>᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱛᱮ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱳᱰᱤᱣᱚᱥᱟᱨᱥ ᱜᱤᱞᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱪᱚᱯᱟᱨᱥᱮᱱ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱣᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Metro Plus Tiruchirapalli / Cinema : Small screen, big role |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/07/23/stories/2005072301780300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061115140505/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/07/23/stories/2005072301780300.htm |archive-date=15 November 2006 |access-date=26 October 2006 |website=[[The Hindu]]}}</ref>
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱨᱟᱜᱽᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱫᱚ ᱨᱮ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱞᱳᱯ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱱᱟᱱᱮ ᱮᱱᱩᱱᱩᱞ ᱤᱞᱞᱟᱭ'' (2010) ᱼᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱞ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Tamil Cinema News | Tamil Movie Trailers – IndiaGlitz Tamil |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54486.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100822032318/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/54486.html |archive-date=22 August 2010 |access-date=19 August 2010}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ 1983 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱳ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Metro Plus Tiruchirapalli / Cinema : Another son rises |url=http://www.hindu.com/mp/2006/12/23/stories/2006122300290300.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616191902/http://www.hindu.com/mp/2006/12/23/stories/2006122300290300.htm |archive-date=16 June 2009 |access-date=12 April 2008 |website=[[The Hindu]]}}</ref> 'ᱱᱟᱱᱮ ᱮᱱᱩᱞ ᱤᱞᱟᱭ' (2010) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱠᱟᱞᱤᱭᱩᱜ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱟᱱ'' ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱚᱱ ᱚᱵᱷᱟ ᱮᱱ ᱟᱞᱩ ᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=4 March 2011 |title=Two more from Amresh – Tamil News |url=https://www.indiaglitz.com/two-more-from-amresh-tamil-news-64565.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170620152551/http://www.indiaglitz.com/two-more-from-amresh-tamil-news-64565.html |archive-date=20 June 2017 |access-date=9 November 2015}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ, ᱡᱚᱭᱪᱤᱛᱛᱨᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱢᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ''ᱢᱩᱱᱫᱨᱩ ᱢᱩᱜᱟᱝᱜᱟᱞ'',''ᱱᱟᱫᱩᱧᱡᱟᱞᱟᱭ ᱾'' ᱟᱨ ᱥᱤᱱ ᱯᱩᱫᱟᱛᱷᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/itsy-bitsy/article2579782.ece|title=Itsy bitsy|last=Raghavan|first=Nikhil|date=29 October 2011|work=The Hindu|archive-url=https://web.archive.org/web/20241130104151/https://www.thehindu.com/features/cinema/itsy-bitsy/article2579782.ece|archive-date=30 November 2024|access-date=16 February 2024|url-status=dead}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱛᱷᱟᱨᱩ ᱢᱟᱨᱩ'' ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 March 2013 |title=Thaaru Maaru Movie Launch Photos | New Movie Posters |url=http://moviegalleri.net/2013/03/thaaru-maaru-movie-launch-photos.html?pid=430236 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041405/http://moviegalleri.net/2013/03/thaaru-maaru-movie-launch-photos.html?pid=430236 |archive-date=4 March 2016 |access-date=9 November 2015}}</ref> 2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱳᱴᱟ ᱥᱤᱵᱟ ᱠᱮᱴᱟ ᱥᱤᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱦᱟᱵᱷᱟ ᱞᱳᱨᱮᱱᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
* ᱥᱳᱜᱽᱜᱟᱰᱩ (᱑᱙᱗᱕)
* ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱢᱚᱞᱳ ᱳᱠᱟ ᱟᱢᱢᱚᱭᱤ (᱑᱙᱗᱕)
* ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ
* ᱢᱟ ᱫᱮᱵᱚᱢ (᱑᱙᱗᱖)
* ᱪᱤᱞᱟᱨᱚᱠᱳᱴᱩ ᱪᱤᱴᱴᱮᱢᱢᱟ (᱑᱙᱗᱗)
* ᱥᱟᱵᱟᱥᱟᱜᱟᱞᱩ (᱑᱙᱗᱗)
* ᱛᱷᱳᱞᱤᱨᱮᱭᱤ ᱜᱟᱰᱤᱪᱤᱱᱫᱤ (᱑᱙᱗᱗)
* ᱟᱛᱢᱤᱭᱩᱰᱩ (᱑᱙᱗᱗)
* ᱠᱟᱞᱯᱟᱱᱟ (᱑᱙᱗᱗)
* ᱢᱟᱱᱪᱤ ᱵᱟᱵᱟᱭᱤ (᱑᱙᱗᱘)
=== ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
* ''ᱱᱤᱱ ᱮᱱᱴᱮ ᱞᱟᱦᱟᱨᱤ ᱾''(1976)
* ''ᱯᱮᱯᱩ'' (1980)
=== ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ==
* ''ᱟᱞᱟᱭᱜᱟᱞ'' (ᱥᱩᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ) ᱥᱟᱵᱤᱛᱨᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ
* ''ᱥᱤᱵᱨᱚᱧᱡᱚᱱᱤ''
* ''ᱨᱚᱝᱜᱟ ᱵᱷᱤᱞᱟᱥ'' (ᱡᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ)
* ''ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱥᱥ ᱜᱩᱱᱰᱟᱱᱟ'' (ᱳᱭᱟᱰᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ)
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
* ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱨᱟᱡᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱠᱟᱞᱟᱱᱚᱢ (1992) <ref>{{Cite web |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=21 August 2020 |website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]]}}(in [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|Telugu]])</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
46gp88w2eqmqyyqmkiyxiir459q6wch
ᱠᱚᱱᱪᱚᱱ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)
0
26705
198619
144843
2026-09-30T02:48:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198619
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱚᱱᱪᱚᱱ
| image = Kanchana Actress.jpg
| caption =
| birth_name = ᱵᱟᱥᱩ᱗ᱱᱫᱷᱟᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ
| birth_date = {{Birth date and age|1939|08|16|df=yes}}
| birth_place = [[Karavadi]], [[Prakasam district|Prakasam]], [[Andhra Pradesh]], India
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 1957–1988; 2017
| parents =
| relatives =
}}
'''ᱵᱷᱩᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 16 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1939), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱧᱡᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Hindu : States / Tamil Nadu : Girija Pandey, Kanchana donate crores to TTD |url=http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article849193.ece |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021011917/http://www.thehindu.com/news/states/tamil-nadu/article849193.ece |archive-date=21 October 2012 |access-date=26 October 2010 |website=[[The Hindu]]}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱠᱟᱱᱪᱚᱱ 1939 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 16 ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱢᱟᱫᱨᱟᱡ]] ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱦᱳᱥᱴᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱥᱤ ᱵᱷᱤ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱚᱞᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤ ᱵᱷᱤ ᱥᱨᱤᱫᱽᱷᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ '''ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱱᱟᱨᱟᱢᱤᱞᱞᱟᱭ''<nowiki/>' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱥᱨᱤᱫᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱣᱮᱭᱡᱽᱭᱚᱱᱛᱤᱢᱟᱞᱟ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤᱢᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ, ᱵᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/nothing-is-permanent/article3790964.ece|title='Nothing is permanent'|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|date=18 August 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱠᱟᱱᱪᱚᱱ 150 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭᱼ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱤᱞᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ 1964 ᱠᱷᱚᱱ 1977 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱱᱟᱨᱟᱢᱤᱞᱞᱟᱭ'', ''ᱛᱮᱰᱤ ᱵᱳᱱᱛᱷᱟ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱜᱟᱞ'', ᱯᱮᱨᱟᱠᱠᱩᱢ ᱯᱟᱥᱟᱭ, ''ᱠᱳᱰᱤᱢᱟᱞᱟᱨ'', ''ᱟᱫᱷᱟᱭ ᱠᱟᱝᱜᱟᱞ'',''ᱵᱟᱢᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱢ'', ''ᱱᱟᱞᱩᱢ ᱛᱮᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱ'',''ᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱭ'' , ᱛᱩᱞᱟᱵᱟᱨᱟᱢ, ''ᱯᱮᱱᱱᱩ ᱢᱮᱯᱯᱤᱞᱟᱭ'', ᱥᱚᱱᱛᱤ ᱱᱤᱞᱟᱭᱚᱢ,''ᱪᱮᱞᱞᱟ ᱯᱮᱱ ᱾'',''ᱩᱛᱛᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱨᱤ ᱳᱞᱮ ᱵᱷᱟ ᱾'', ᱵᱷᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱴᱩᱴ ᱯᱞᱟᱭᱞᱤ,''ᱥᱤᱵᱚᱱᱫᱚ ᱢᱟᱱ'',''ᱱᱤᱨᱭᱟᱢ ᱠᱮᱴᱠᱤᱨᱚᱢ'', ᱚᱵᱚᱞᱩᱠᱮᱱᱫᱨᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱢ ᱟᱨ ''ᱮᱱᱜᱞᱚᱠᱠᱩᱢ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱵᱟᱨᱩᱢ'' ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2006/03/10/stories/2006031002950300.htm|title=Star then, a stoic now|date=10 March 2006|work=[[The Hindu]]|access-date=13 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20060625131437/http://www.hindu.com/fr/2006/03/10/stories/2006031002950300.htm|archive-date=25 June 2006|location=Chennai, India}}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱮᱢᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱹ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱱᱟ ᱠᱚᱱᱠᱟᱱᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="hindu2007">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2007/09/27/stories/2007092761160600.htm|title=Yesteryear diva looks back|date=27 September 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=13 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20071030084040/http://www.hindu.com/2007/09/27/stories/2007092761160600.htm|archive-date=30 October 2007|location=Chennai, India}}</ref><ref name="TNIE">{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article294827.ece?service=print|title=Yesteryear heroine wins property, donates to TTD|date=10 October 2010|work=The New Indian Express|access-date=23 November 2014|location=Chennai, India|archive-date=22 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222182536/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/article294827.ece?service=print|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ, ᱨᱚᱵᱪᱤᱫᱱᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱳᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱼ ᱟᱫᱷᱮ ᱠᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱱᱟᱨᱟᱢ ᱤᱞᱟᱭ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱵᱤᱱᱫᱨᱤ ᱳᱞᱮᱵᱷᱟ, ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱡᱳᱛᱤ, ᱛᱮᱰᱤᱵᱚᱱᱫᱷᱟ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱜᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱟᱞᱩᱢ ᱛᱮᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱩᱛᱷᱩᱨᱟᱢᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱱᱟᱨᱟᱢᱤᱞᱞᱟᱭ'', ''ᱠᱳᱰᱤᱢᱟᱞᱟᱨ'',''ᱛᱩᱞᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱢ'' (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱛᱚᱝᱜᱟᱭ,''ᱵᱟᱢᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱢ'' ᱟᱨ ᱚᱵᱚᱞᱩᱠᱮᱱᱫᱨᱩ ᱳᱨᱟ ᱢᱟᱱᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱜᱟᱱᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱵᱱᱫᱷᱟ ᱢᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱞᱟᱭᱴᱴᱩ ᱯᱮᱞᱤ ᱟᱨ ''ᱚᱵᱚᱱ ᱳᱨᱩ ᱥᱟᱨᱤᱛᱤᱨᱚᱢ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱚᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱦᱤᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ 6 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱛᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ, ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱛᱚ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱧᱡᱚᱱᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱭᱦᱤᱸᱥ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱭᱨᱤ ᱜᱨᱤᱡ 25 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 2010 ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ 15 ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱛᱩᱨᱩᱯᱛᱤ ᱫᱮᱵᱥᱛᱷᱟᱱᱚᱢ (ᱴᱤ ᱴᱤ ᱰᱤ) ᱼ ᱫᱚ ᱫᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Zee News">{{Cite news|url=http://zeenews.india.com/news/andhra-pradesh/ttd-not-to-sell-land-donated-by-yesteryear-actress_666270.html|title=TTD not to sell land donated by yesteryear actress|date=6 November 2010|work=Zee News|access-date=23 November 2014|location=Chennai, India}}</ref><ref name="IBN Live">{{Cite news|url=http://ibnlive.in.com/news/yesteryears-dream-girl-has-a-dream-today/233460-60-120.html|title=Yesteryears dream girl has a dream today - IBNLive|date=26 February 2012|work=IBN Live|access-date=23 November 2014|archive-url=https://archive.today/20141123152540/http://ibnlive.in.com/news/yesteryears-dream-girl-has-a-dream-today/233460-60-120.html|archive-date=23 November 2014|location=Chennai, India}}</ref> ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ]] ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ===
=== ᱛᱟᱢᱤᱞ ===
=== ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ===
=== ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
!ᱮᱱᱮᱢ
|-
|1964
|''ᱮᱴᱚᱢ ᱵᱳᱢ''
|
|-
|1973
|''ᱚᱡᱟᱠᱩᱞᱞᱟ ᱥᱟᱞᱤᱱᱟ''
|ᱞᱩᱥᱤᱭᱟᱢᱢᱟ
|-
|1974
|''ᱡᱤᱵᱷᱤᱠᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱱᱩᱯᱳᱭᱟ ᱥᱛᱷᱨᱤ''
|
|-
|1977
|''ᱚᱢᱟᱢᱟᱭᱤ ᱚᱢᱢᱟ''
|
|-
|1979
|''[[Nithya Vasantham|ᱱᱤᱛᱛᱤᱭᱟ ᱵᱟᱥᱚᱱᱚᱛᱚᱢ]]''
|
|-
|1979
|''ᱨᱚᱠᱛᱚᱢᱤᱞᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱱᱩᱥᱤᱭᱟᱱ''
|
|-
|1982
|''ᱤᱱᱟᱭ''
|ᱟᱢᱤ
|-
|1984
|''ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱯᱚᱨᱩᱱᱛᱷᱩ''
|ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ
|-
|1985
|''ᱱᱟᱡᱟᱱ ᱯᱮᱨᱟᱱᱱᱟ ᱱᱟᱛᱴᱤᱞ''
|ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ
|}
=== ᱦᱤᱱᱫᱤ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱱᱳᱴ
|-
|1957
|''ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱟ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ''
|ᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱭᱟ
|"''"ᱵᱷᱚᱥᱩᱱᱫᱷᱚᱨᱟ"''" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|-
|1967
|''ᱯᱷᱟᱨᱡ''
|
|
|-
|1968
|''ᱴᱤᱱᱮ ᱵᱳᱭᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ''
|
|ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ
|-
|1970
|''ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱳ ᱵᱟᱫᱚᱞ ᱰᱟᱞᱳ''
|
|ᱛᱩᱞᱵᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ
|-
|1974
|''ᱯᱮᱨᱮᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ''
|ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ
|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ
|-
|1987
|ᱳᱣᱟᱠᱛ ᱠᱟ ᱥᱟᱦᱮᱱ ᱥᱟᱦᱚ
|
|
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
* 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱢᱹᱡᱤᱹᱟᱨᱹ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
* 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱹ ᱮᱱᱹ ᱟᱨᱹ ᱥᱚᱨᱱᱟ ᱠᱟᱝᱠᱚᱱᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ <ref name="hindu2007"/>
* ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱟᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱡᱩᱛᱚᱥᱚᱵ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
l54mjzhhn39lvpaklwffbrwol1d08f1
ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱚᱞᱦᱟᱹᱨᱤ
0
26717
198625
144269
2026-09-30T04:03:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198625
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱚᱞᱦᱟᱹᱨᱤ
| image = Kirti Kulhari at the movie premiere of Pippa (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱚᱞᱦᱟᱹᱨᱤ
| birth_date = {{Birth date and age|1985|05|30|df=yes}}<ref>{{cite news |title=Kirti Kulhari's on a self love trip this birthday |url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kirti-kulhari-s-on-a-self-love-trip-this-birthday/story-JZI2psuGlSV50sniKcz2SO.html |access-date=19 March 2022 |work=Hindustan Times |date=29 May 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Kirti Kulhari to don khaki in her next |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2022/jan/03/kirti-kulhari-to-don-khaki-in-her-next-2402348.html |website=The New Indian Express |date=3 January 2022 |quote=The 36-year-old actor wrote|access-date=19 March 2022}}</ref>
| birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ,ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱯ,ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱳᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2009–ᱱᱤᱛ
| spouse = {{Marriage|ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱮᱦᱜᱟᱞ|2016|1 April 2021|reason=separated}}
}}
'''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱚᱞᱦᱟᱹᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 30 ᱢᱮ 1985) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱤᱥᱴᱤᱫᱷ ᱫᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Awaasthi |first=Kavita |date=2 August 2012 |title=Eyes are the most important |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Wellness/Eyes-are-the-most-important-Kirti-Kulhari/Article1-907021.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805101516/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Wellness/Eyes-are-the-most-important-Kirti-Kulhari/Article1-907021.aspx |archive-date=5 August 2012 |website=Hindustan Times}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱡᱟᱞ'' (2013) ᱯᱤᱱᱠ (2016) ''ᱤᱱᱫᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ'' (2017) ᱳᱨᱤᱼ ᱫᱟ ᱥᱟᱨᱜᱤᱠᱮᱞ ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ (2019) ᱟᱨ ''ᱢᱤᱥᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ'' (201919) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱳᱭᱮᱵ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱯᱷᱳᱨ ᱢᱳᱨ ᱥᱚᱴᱥ ᱯᱞᱤᱥ! (2019 ᱼ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱠᱤᱢᱤᱱᱮᱞ ᱡᱮᱥᱴᱤᱥ (2020) ᱟᱨ ᱦᱤᱭᱩᱢᱮᱱ (2022) ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱵᱳᱢᱵᱮ (ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ)[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱷᱩᱱᱡᱷᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱩᱧᱡᱩᱱᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 July 2012 |title=Coming Soon: Aapno Zombie |url=http://dnasyndication.com/dna/dna_english_news_and_features/Coming-soon_-Aapno--zombie/DNJAI34102 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029194305/http://dnasyndication.com/dna/dna_english_news_and_features/Coming-soon_-Aapno--zombie/DNJAI34102 |archive-date=29 October 2013 |access-date=11 December 2012 |publisher=DNA}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱥᱟᱦᱤᱞ ᱥᱮᱦᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/movies/kirti-kulhari-says-marriage-to-saahil-sehgal-has-affected-her-career-in-the-best-possible-way-2818301.html|title=Kirti Kulhari Says Marriage To Saahil Sehgal Has Affected Her Career in 'the Best Possible Way'|date=26 August 2020|work=News18|access-date=31 December 2020|language=en}}</ref> 202 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 1 ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/actress-kirti-kulhari-announces-separation-from-husband-saahil-sehgal-not-on-paper-but-in-life-2403713|title=Actress Kirti Kulhari Announces Separation From Husband Saahil Sehgal: "Not On Paper But In Life"|last=Raghuvanshi|first=Aakanksha|date=1 April 2021|access-date=1 April 2021|publisher=NDTV}}</ref>
== ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ===
ᱠᱳᱞᱦᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱢ ᱠᱟᱴᱟᱨᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱤᱭᱛᱨᱤ ᱛᱮᱛᱷᱮᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭᱼ ᱡᱳᱛᱨᱤ ᱛᱮᱛᱷᱮᱨᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱪᱤᱱᱛᱟ ᱪᱳᱰ ᱪᱤᱱᱛᱟᱢᱟᱱᱤ'', ᱮᱠ ᱳᱣᱟᱨᱥᱟᱭᱮᱥ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ''ᱟᱡᱮᱢᱳ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱦᱮᱱ ᱥᱟᱦᱚ ᱾'' ᱡᱳᱛᱨᱤ ᱛᱚᱛᱮᱛᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱟᱠᱷᱚᱨᱟᱢ ᱵᱤᱱᱰᱟᱨ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱼᱞᱟᱴᱟᱥ ᱢᱤᱭᱩᱪᱩᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱱᱰ, ᱴᱨᱮᱵᱷᱮᱞ ᱜᱩᱨᱩ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱣᱠᱚᱱ ᱮᱟᱨ ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱨ, ᱯᱮᱨᱟᱪᱩᱴ ᱜᱳᱨᱡᱤᱭᱟᱥ ᱦᱟᱢᱮᱥᱟ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ, ᱟᱭ ᱥᱤ ᱟᱭ ᱥᱤ ᱟᱭ ᱵᱮᱝᱠ, ᱠᱟᱭᱟ ᱥᱠᱤᱱ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠ, ᱛᱚᱡᱚᱢᱦᱚᱞ ᱴᱤ, ᱮᱵᱷᱨᱤᱛᱷ ᱯᱷᱮᱥ ᱳᱣᱟᱥ, ᱳᱣᱟᱨᱞᱩᱯ ᱨᱮᱯᱷᱨᱤᱡᱽᱨᱮᱴᱟᱨ, ᱥᱯᱤᱥ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞ, ᱵᱷᱟᱨᱡᱤᱱ ᱢᱳᱵᱟᱭᱤᱞᱥ, ᱠᱞᱳᱡᱽᱼᱯ, ᱡᱮᱹ ᱠᱮ ᱳᱣᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱴᱤᱠ ᱴᱮᱠ ᱢᱟᱣᱛᱷ ᱯᱷᱨᱮᱥᱚᱱᱟᱨ ᱾ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱣᱴᱤ ᱵᱨᱮᱱᱰ 'ᱱᱤᱭᱳᱭᱟ ᱵᱷᱤᱡᱮᱡ ᱥᱯᱟᱨᱠᱞᱤᱝ ᱜᱚᱞᱳ' ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱪᱷᱚᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱯᱤ ᱜᱨᱤᱣᱟᱞ ᱟᱜ ''ᱰᱮᱥᱤ ᱨᱚᱠᱥᱴᱟᱨ 2'' ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮ "ᱦᱤᱠ ᱵᱷᱤᱪ ᱡᱟᱱ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱣᱳ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱾
2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱠᱷᱤᱥᱴᱫᱤ ᱫᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱟᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Barua |first=Richa |date=5 October 2010 |title=Khichdi was fun: Kirti Kulhari |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-05/news-interviews/28255851_1_khichdi-modeling-parminder |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130126053628/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-05/news-interviews/28255851_1_khichdi-modeling-parminder |archive-date=26 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱚᱛᱟᱱ'' <ref>{{Cite web |last=Nayak |first=Elina Priyadarshini |date=9 June 2011 |title=Shaitan is not my first film: Kirti Kulhari |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-09/news-interviews/29638208_1_first-film-kirti-kulhari-shaitan |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130126061012/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-09/news-interviews/29638208_1_first-film-kirti-kulhari-shaitan |archive-date=26 January 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref> ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱦᱟᱹᱨᱤ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱵᱨᱮᱠᱛᱷᱩᱨᱩ (2016-ᱱᱤᱛᱚᱜ) ===
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱚᱯᱥᱤ ᱯᱟᱱᱩ|ᱛᱚᱯᱮᱥᱤ ᱯᱮᱱᱩ]] [[ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱷ ᱵᱚᱪᱚᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱯᱤᱝᱠ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/hindi/2016/sep/21/people-are-talking-about-every-character-in-pink-kirti-kulhari-1522019.html|title=People are talking about every character in Pink: Kirti Kulhari|date=21 September 2016|work=The New Indian Express|access-date=11 April 2022}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Overwhelmed-with-the-recognition-for-Pink-Kirti-Kulhari/article14991679.ece|title=Overwhelmed with the recognition for Pink: Kirti Kulhari|date=21 September 2016|work=The Hindu|access-date=11 April 2022|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20220411045537/https://www.thehindu.com/features/cinema/Overwhelmed-with-the-recognition-for-Pink-Kirti-Kulhari/article14991679.ece|archive-date=11 April 2022|url-status=dead}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2017 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨ ᱵᱷᱚᱱᱰᱚᱨᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱛᱚᱛᱩᱛᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱤᱱᱫᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ'' ᱤᱱᱫᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱯᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ|ᱤᱨᱚᱯᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱮᱲᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱳᱨᱤᱼ ᱫᱟ ᱥᱟᱨᱜᱤᱠᱮᱞ ᱥᱴᱨᱟᱭᱤᱠ' ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱥᱤᱨᱚᱛ ᱠᱳᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱭᱮᱵ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱯᱷᱳᱨ ᱢᱳᱨ ᱥᱚᱴᱥ ᱯᱞᱤᱥ! ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠᱥ ᱨᱮ ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱟᱨ ''ᱵᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱵᱞᱰ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨᱵᱤᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱢᱤᱥᱱ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ'' (2019) ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱨᱤᱵᱷᱩ ᱫᱟᱥ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱞ ᱚᱱ ᱫᱟ ᱴᱨᱮᱱ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱱᱤᱛᱤ ᱪᱳᱯᱲᱟ, [[ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱨᱟᱣ ᱦᱮᱭᱫᱚᱨᱤ|ᱚᱫᱤᱛᱤ ᱨᱟᱣ ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱤ]], ᱚᱵᱤᱱᱟᱥ ᱛᱤᱭᱳᱭᱟᱨᱤ, ᱥᱮᱢᱤ ᱡᱳᱱᱟᱥ ᱦᱤᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.dnaindia.com/bollywood/report-the-girl-on-the-train-parineeti-chopra-aditi-rao-hydari-kirti-kulhari-avinash-tiwary-character-posters-out-2871762|title='The Girl On The Train': Parineeti Chopra, Aditi Rao Hydari, Kirti Kulhari, Avinash Tiwary's character posters out|date=30 January 2021|work=DNA India|access-date=8 February 2021|language=en}}</ref>
2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱹᱨᱤ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱤᱱᱥᱩᱠᱩᱨᱳᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ, ᱚᱡᱚᱭᱠᱤᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱰᱟᱨᱠ ᱠᱳᱢᱰᱤ ᱛᱚᱛᱩᱨᱟᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱱᱟᱭᱮᱠᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.ptinews.com/news/13033973_Kirti-Kulhari-turns-producer-with---Nayeka----launches-her-banner-Kintsukuroi-Films|title=Kirti Kulhari turns producer with 'Nayeka', launches her banner Kintsukuroi Films|date=10 January 2022|agency=Press Trust of India}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱟᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱦᱤᱥᱟᱵ ᱵᱚᱨᱵᱟᱨ'' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="HisaabBarabar">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/r-madhavan-and-kirti-kulhari-shoot-in-purani-dilli/photostory/99190509.cms|title=R Madhavan and Kirti Kulhari shoot in Purani Dilli|date=3 April 2023|work=The Times of India|access-date=21 October 2023}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ
|-
|2019 ᱼ ᱱᱟᱦᱟᱜ
|''ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱴ ᱢᱮ, ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ''
|ᱚᱧᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱚᱱ
|ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ
|-
|2019
|''ᱵᱞᱰ ᱚᱯᱷ ᱵᱞᱰ''
|ᱡᱟᱱᱱᱟᱴ
|ᱱᱮᱴᱯᱷᱤᱞᱠ
|-
|2020
|''ᱠᱤᱢᱤᱱᱮᱞ ᱡᱩᱭᱤᱥᱼᱵᱚᱭᱤᱱᱰ ᱰᱳᱨᱥ''
|ᱚᱱᱩᱨᱚᱫ ᱪᱚᱱᱫᱨ
| rowspan="2" |ᱰᱤᱥᱱᱤ ᱯᱚᱞᱚᱥ ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ
|-
|2022
|''ᱦᱩᱢᱮᱱ''
|ᱰᱚᱠᱛᱟᱨ ᱥᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱵᱷᱟᱨᱳᱣᱟᱞ
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
mlvk71tnqqew5rrce0wvmlbk5dg08hn
ᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ
0
26720
198629
144846
2026-09-30T04:23:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198629
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ
| image =
| birth_date = 30 November 1948 (age 75 years)
| birth_place = ᱪᱮᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| other_names = ᱯᱩᱱᱱᱜᱟᱹᱭ ᱟᱨᱥᱤ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 1963-1966<br />1969–ᱱᱤᱛ
| spouse = {{marriage |ᱢᱮᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱣᱮᱞᱟᱭᱩᱛᱷᱟᱱ|1966|2016|end =died}}
| children = ᱦᱮᱢᱟᱞᱚᱛᱟ (b.1967)
}}
'''ᱫᱮᱭᱟᱵᱟᱱᱚᱭᱠᱤ''' ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ,[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ,[[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱨᱟᱭ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱟᱭ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Senior Actress K.R Vijaya: Open Heart with RK- Promo {{!}} ap7am |url=https://www.ap7am.com/lv-291365-senior-actress-kr-vijaya-open-heart-with-rk-promo.html |access-date=2024-02-17 |archive-date=2022-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220420005610/https://www.ap7am.com/lv-291365-senior-actress-kr-vijaya-open-heart-with-rk-promo.html |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱮᱭᱟᱵᱟᱱᱚᱭᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱳᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱴᱥᱚᱞᱟ, ᱠᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱤᱛᱛᱨᱤ, ᱥᱟᱥᱷᱤᱠᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=യവനികയിലെ മണവാട്ടി |url=http://www.mangalam.com/news/detail/58081-celebrity.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161206163634/http://www.mangalam.com/news/detail/58081-celebrity.html |archive-date=6 December 2016 |access-date=7 December 2016 |website=mangalam.com}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 1963 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱯᱟᱜᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱼᱵᱮᱹᱴᱮ ᱡᱮᱹᱴ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Vandhana |date=24 September 2017 |title='Back Then, There Was No Pressure To Maintain Our Waistlines': Interview With KR Vijaya |url=https://silverscreen.in/features/kr-vijaya-interview/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190207014946/https://silverscreen.in/features/kr-vijaya-interview/ |archive-date=7 February 2019 |access-date=5 February 2019 |website=Silverscreen.in |language=en-US}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
1966 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱫᱟᱛᱷᱤᱞ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱩᱛᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱮᱳ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱭᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱢᱟᱞᱚᱛᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ 1967) ᱾ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ 82 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱩᱛᱷᱟᱱ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0"/>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱵᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱠᱟᱨᱯᱟᱜᱟᱢ'' ᱨᱮ (1963) ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱤᱫᱷᱟᱭ ᱠᱟᱢᱟᱞᱚᱢ'' (1965) ᱼ ''ᱳᱫᱟᱭᱤᱞ ᱱᱤᱱᱱᱩ'' (1965) ''ᱥᱚᱨᱚᱥᱚᱛᱤ ᱥᱟᱵᱛᱚᱢ'' (1966) ᱼ ''ᱥᱮᱞᱵᱷᱚᱢ'' (1966) ᱼᱱᱡᱤᱨᱩᱠᱩᱢ ᱵᱷᱟᱨᱟᱭ (1967) ᱼᱤᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟᱨᱜᱟᱞ (1967) ᱼᱱᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱤᱴᱩ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱢ (1970) ᱼ ᱫᱟᱨᱜᱟ ᱥᱩᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱤ (1974) ᱼᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱯᱯᱟᱛᱷᱟᱠᱠᱚᱢ (1974) ''ᱛᱨᱤᱥᱩᱞᱚᱢ'' (1979) ᱼ ᱟᱨ ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵ'' (1984) ᱾
ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ "ᱯᱩᱱᱟᱜᱟᱭ ᱟᱨᱥᱤ" (ᱦᱩᱥᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱱᱤ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kalyanamalai Magazine - Serial story, Thiraichuvai - Potpourri of titbits about Tamil cinema, K. R. Vijaya |url=http://www.kalyanamalaimagazine.com/Content/Thiraichuvai/Feb11_1_15/Potpourri_of_titbits_about_Tamil_cinema_KR_Vijaya.html}}</ref> ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱭᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱢᱮᱞ ᱢᱟᱨᱩᱵᱚᱛᱩᱨ ᱟᱨᱯᱩᱫᱫᱷᱟᱝᱜᱟᱞ'' (1986) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱚᱦᱟᱥᱚᱠᱛᱤ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱚᱱ'' (1986) ᱟᱨ ''ᱠᱟᱱᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱩᱱᱟᱭ'' (1967) ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱢᱢᱚᱱ ᱚᱵᱟᱴᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="newsable.asianetnews.com">{{Cite web |title=Women's Day: From Ramya Krishnan to Nayanthara, actresses with divine presence on reel |url=https://newsable.asianetnews.com/india/women-s-day-from-ramya-krishnan-to-nayanthara-actresses-with-divine-presence-on-reel-q6uunw}}</ref> ᱠᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ" ᱠᱮᱹ ᱮᱥ ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱥᱚᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 100 ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱱᱟᱛᱷᱟᱭᱤᱞ ᱢᱩᱛᱷᱩ'' (1973) ᱼᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱮᱞᱤᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ ''ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱟᱡᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱾ᱠᱩᱫᱩᱢᱵᱟᱢ ᱾'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱝᱜᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ''ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱭᱟᱢ'' (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱯᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱳᱥᱟᱞᱡᱚ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/screen-goddess/article2642189.ece|title=Screen goddess - The Hindu|date=19 November 2011|work=[[The Hindu]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190609134950/https://www.thehindu.com/features/cinema/screen-goddess/article2642189.ece|archive-date=9 June 2019|access-date=17 February 2024|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ 500 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="newsable.asianetnews.com"/>
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
; ᱥᱟᱛᱭᱟᱵᱟᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
* 2009 ᱼᱰᱮᱹᱠᱴᱳᱨᱮᱴ
; ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ<ref name=":1">{{Cite web |date=13 March 2010 |title=నంది అవార్డు విజేతల పరంపర (1964–2008) |trans-title=A series of Nandi Award Winners (1964–2008) |url=http://ipr.ap.nic.in/New_Links/Film.pdf |access-date=22 January 2021 |website=[[Andhra Pradesh (magazine)|Information & Public Relations of Andhra Pradesh]] |language=te}}</ref>
* 1989ᱼ ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱚᱨᱩᱞᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱠᱷᱟᱥ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾''ᱥᱩᱛᱨᱚᱫᱚᱨᱩᱞᱩ''
; ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ
* 1967 ᱼ 'ᱤᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟᱨᱜᱟᱞ' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ''ᱟᱭᱩᱨᱩ ᱢᱟᱞᱟᱨᱜᱟᱞ''
* 1970 ᱼ ''ᱱᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱤᱴᱩ ᱫᱮᱭᱵᱷᱚᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
; ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ
* 1974ᱼᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭᱼᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ''ᱫᱤᱨᱜᱟ ᱥᱩᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ <ref>{{Cite web |last=Reed |first=Sir Stanley |date=5 February 1980 |title=The Times of India Directory and Year Book Including Who's who |url=https://books.google.com/books?id=6gkfAQAAMAAJ&q=k+r+vijaya |publisher=Bennett, Coleman & Company |via=Google Books}}</ref>
* 2004 ᱼᱞᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ
; ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
* 1984ᱼ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹᱼᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱵ''
; ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ
* 2013: ᱪᱚᱞᱚᱠᱤᱛᱛᱨᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
; ᱡᱟᱱᱟᱢᱵᱷᱩᱢᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
* 2018ᱼ2018 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ''ᱥᱟᱛᱤᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱚᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ'' ᱾
; ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱠᱚ
* 2013: ᱱᱟᱜᱤ ᱨᱮᱰᱤ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱮᱣᱟᱨᱰ
* 2017: ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱤᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ
* 2019: ᱱᱚᱠᱠᱷᱚᱛᱤᱨᱟ ᱥᱟᱛᱚᱱᱟᱭᱞᱟᱨ 2019
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱨᱤᱭᱟᱞ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
rc42mdpsrk8sh77yiv4xqfeoxloge1x
ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ
0
26722
198626
196940
2026-09-30T04:03:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198626
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ
| image = Kriti Kharbanda at the special screening of Fukrey 3 at Excel Entertainment office (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1990|10|29|df=yes}}
| birth_place = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = [[Sri Bhagawan Mahaveer Jain College]]
| occupation = ᱯᱟᱴᱦᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ
| years_active = 2009{{endash}}ᱱᱤᱛ
| height =
| partner = ᱯᱤᱩᱠᱤᱴ ᱥᱟᱢᱨᱟᱛ
| relatives =
| website =
}}
'''ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 29 ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1990) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ,[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱳᱱᱤ' (2009) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 'ᱪᱤᱨᱨᱩ' (2010) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱭ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/when-kriti-kharbanda-witnessed-power-of-stardom-down-south/articleshow/89445613.cms|title=Exclusive! When Kriti Kharbanda witnessed the power of stardom, down south|date=9 February 2022|work=The Times of India|access-date=8 August 2022}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱨ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱤᱵᱨᱤᱴᱤ ᱮᱥᱯᱳᱨᱥᱟᱨ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱡᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda completes 12 years in Indian cinema, boyfriend Pulkit Samrat calls her an 'inspiration' |url=https://m.tribuneindia.com/news/lifestyle/kriti-kharbanda-completes-12-years-in-indian-cinema-boyfriend-pulkit-samrat-calls-her-an-inspiration-267424 |access-date=13 June 2021 |website=The Tribune |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022083846/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/kriti-kharbanda-completes-12-years-in-indian-cinema-boyfriend-pulkit-samrat-calls-her-an-inspiration-267424 |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ 1990 ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web |title=Actress Kriti Kharbanda Profile, Movies and Photos |url=http://www.movieraja.in/kriti-kharbanda-pdofile-movies-photos/ |access-date=11 November 2016 |website=Movie Raja}}</ref><ref name="newindianexpress1">{{Cite web |last=Reddy, Maheswarari |title=Kriti Kharbanda on flops, fairness & future |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article203834.ece |access-date=29 May 2014 |website=The New Indian Express |archive-date=5 September 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140905021851/http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article203834.ece |url-status=dead }}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.rediff.com/movies/report/i-am-okay-with-kissing/20170612.htm|title=I am okay with kissing onscreen: Kriti Kharbanda|work=Rediff.com|access-date=22 December 2018}}</ref><ref name="toi">{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/kriti-kharbanda-hosts-a-halloween-themed-birthday-bash/articleshow/61337004.cms|title=Kriti Kharbanda hosts a Halloween themed birthday bash|work=The Times of India|access-date=20 May 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2017 |title=Kriti Kharbanda on turning 27: I honestly think age is just a number |url=https://www.mid-day.com/articles/kriti-kharbanda-on-turning-27-i-honestly-think-age-is-just-a-number/18699153 |website=[[Mid-Day]] |access-date=17 February 2024 |archive-date=22 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022064612/https://www.mid-day.com/articles/kriti-kharbanda-on-turning-27-i-honestly-think-age-is-just-a-number/18699153 |url-status=dead }}</ref>ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱤᱥᱤᱛᱟ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱡᱚᱭᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱯᱮᱞᱮᱱ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱾ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ (2009-2012) ===
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_at_60th_South_Filmfare_Awards_2013.jpg|thumb|2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
ᱥᱯᱟᱨ ᱵᱤᱞᱵᱳᱨᱰ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱛᱚᱞᱩᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱳᱱᱤᱨᱮ ᱥᱩᱢᱚᱱᱛᱷ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="newindianexpress1"/> ᱵᱳᱱᱤ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱩᱴᱟᱹᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱥᱤᱯᱷᱤ'' ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱟᱱᱟᱴ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=12 June 2009 |title=Boni: Quite a mish-mash |url=http://movies.rediff.com/report/2009/jun/12/boni-quite-a-mish-mash.htm |access-date=29 May 2014 |website=Rediff.com}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ", ''Rediff.com'' ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, 'ᱠᱨᱤᱛᱤ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱩ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱜᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Movie Review : Boni |url=http://www.sify.com/movies/boni-review-telugu-14894040.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808134812/http://www.sify.com/movies/boni-review-telugu-14894040.html |archive-date=8 August 2015 |access-date=29 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱱ ᱠᱟᱞᱟᱱ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱴᱤᱱ ᱢᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/set-for-a-long-inning/article638004.ece|title=Set for a long inning|date=9 July 2009|work=The Hindu|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012041514/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Set-for-a-long-inning/article15917248.ece|archive-date=12 October 2020|url-status=dead}}</ref><ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/pretty-woman/article1595510.ece|title=Pretty woman|last=y. sunita chowdhary|date=3 April 2011|work=The Hindu|access-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012041516/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/Pretty-woman/article14668648.ece|archive-date=12 October 2020|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱪᱤᱨᱨᱩ'' ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ" ᱟᱨ Indiaglitz.com ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movie-reviews/Chirru/movie-review/6980715.cms|title=Chirru movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|work=The Times of India|access-date=29 May 2014}}</ref> ᱮ ᱮᱱ ᱮᱥ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ" ᱟᱨ "ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ" ᱾<ref>{{Cite web |date=20 November 2010 |title='Chirru' – well made entertainer (Kannada Movie Review) |url=http://www.sify.com/movies/chirru-well-made-entertainer-kannada-movie-review-news-national-kluoOdhhifg.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150808140316/http://www.sify.com/movies/chirru-well-made-entertainer-kannada-movie-review-news-national-kluoOdhhifg.html |archive-date=8 August 2015 |access-date=29 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱟᱨ "ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ" ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=I demand what I deserve: Kriti Kharbanda – IBNLive |url=http://ibnlive.in.com/news/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda/283101-71-204.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120820035408/http://ibnlive.in.com/news/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda/283101-71-204.html |archive-date=20 August 2012 |access-date=29 May 2014 |publisher=Ibnlive.in.com}}</ref> <ref name="dnaindia1">{{Cite web |last=Sunayana Suresh |date=16 October 2011 |title=Kriti Kharbanda to romance Prem in her new film 'Adda' & Updates at Daily News & Analysis |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-kriti-kharbanda-to-romance-prem-in-her-new-film-adda-1599501 |access-date=29 May 2014 |website=Daily News and Analysis}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web |date=2 November 2011 |title=Kriti signs two Kannada films |url=http://www.sify.com/movies/kriti-signs-two-kannada-films-news-kannada-llcqMAeiibe.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111105201800/http://www.sify.com/movies/kriti-signs-two-kannada-films-news-kannada-llcqMAeiibe.html |archive-date=5 November 2011 |access-date=29 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱳᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_graces_Teach_For_Change_event_(04)_(cropped).jpg|left|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ]]
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_26th_SOL_Lions_Gold_Awards_2020_(cropped).jpg|thumb|2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ]]
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_and_Pulkit_Samrat_at_Ramesh_S_Taurani’s_diwali_bash.jpg|thumb|2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱠᱤᱛ ᱥᱟᱢᱨᱟᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
ᱠᱷᱚᱨᱵᱚᱱᱫᱟ 'ᱵᱷᱤᱨᱮ ᱠᱤ ᱳᱭᱮᱰᱤᱝ', 'ᱯᱚᱜᱚᱞᱯᱚᱱᱛᱤ' ᱟᱨ 'ᱛᱚᱭᱮᱥ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱠᱤᱛ ᱥᱟᱢᱨᱟᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱰᱮᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ 2019 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱟᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/bollywood/kriti-kharbanda-admits-she-s-dating-pulkit-samrat-says-she-wanted-her-parents-to-know-first/story-HXmvjvEL9Y5KipWcgOz8YP.html|title=Kriti Kharbanda says she's dating Pulkit Samrat, says she wanted her parents to know first|date=18 November 2019|work=Hindustan Times|access-date=9 April 2021|language=en}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.ndtv.com/entertainment/pulkit-samrats-birthday-wish-for-girlfriend-kriti-kharbanda-is-all-about-balcony-dates-and-campfire-movie-nights-2317737|title=Pulkit Samrat's Birthday Wish For Girlfriend Kriti Kharbanda Is All About "Balcony Dates And Campfire Movie Nights"|last=Raghuvanshi|first=Aakanksha|access-date=29 October 2020|publisher=NDTV}}</ref>
ᱠᱷᱚᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, "ᱯᱳᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱯᱷᱤᱫᱤᱱᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱤᱧᱟᱹᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda: Pole dancing is not just a part of my fitness but also my meditation |url=https://m.tribuneindia.com/news/entertainment/kriti-kharbanda-pole-dancing-not-just-a-part-of-my-fitness-but-also-my-meditation-281565 |access-date=11 July 2021 |website=The Tribune India |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024072932/https://www.tribuneindia.com/news/entertainment/kriti-kharbanda-pole-dancing-not-just-a-part-of-my-fitness-but-also-my-meditation-281565 |url-status=dead }}</ref>
== ᱚᱯᱼᱥᱠᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ 30 ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱮᱱ ᱡᱤ ᱳ "ᱥᱤᱠᱥᱚ ᱥᱮᱵᱷᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ" ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ 30 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ <ref>{{Cite web |last=DNA Entertainment |title=Kriti Kharbanda fights for animal cause |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-kriti-kharbanda-fights-for-animal-cause-2619997/amp |access-date=11 September 2020 |website=DNA India}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱ ᱡᱤ ᱳ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbanda celebrates her birthday as she takes the responsibility of 30 girls study expences |url=https://www.abplive.com/entertainment/kriti-kharbanda-celebrates-her-birthday-as-she-take-responsibilty-of-30-girls-study-expences-1619638/amp |access-date=30 October 2020 |website=ABP News}}</ref>
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_graces_the_launch_of_Kalki_Bride_n_Baraat_wedding_collection_(04).jpg|thumb|ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
== ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ==
[[ᱨᱮᱫ:Kriti_Kharbanda_attends_a_friend’s_wedding_function_(04)_(cropped).jpg|thumb|2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱾]]
ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/kannada-actress-who-are-popular-in-other-film-industries/photostory/51864848.cms|title=Top Kannada actress who are also popular in other film industries|work=The Times of India|access-date=22 December 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=Star Power Actress: Kriti Kharbanda |url=https://www.bollywoodhungama.com/box-office-star-power-female/filterby/IND/2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://www.bollywoodhungama.com/box-office-star-power-female/filterby/IND/2019/ |archive-date=3 June 2014 |access-date=15 July 2020 |website=Bollywood Hungama}}</ref> ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱩᱯᱩᱞ, ᱥᱩᱪᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱᱟᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=17 August 2012 |title=I demand what I deserve: Kriti Kharbanda |url=https://www.news18.com/news/india/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda-499359.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://www.news18.com/news/india/i-demand-what-i-deserve-kriti-kharbanda-499359.html |archive-date=3 June 2014 |access-date=14 October 2018 |website=News18 India}}</ref> ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱪᱩᱠᱤ ᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Kriti Kharbandha turns busy bee! |url=http://www.sify.com/movies/kriti-kharbandha-turns-busy-bee-news-kannada-ogciMecbihi.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/http://www.sify.com/movies/kriti-kharbandha-turns-busy-bee-news-kannada-ogciMecbihi.html |archive-date=3 June 2014 |access-date=30 May 2014 |website=Sify}}</ref> ᱠᱷᱟᱨᱵᱚᱱᱫᱟ ᱢᱚᱱᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ "ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾" ᱩᱱᱤ <ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/top-sandalwood-heroines-of-2013/photostory/28581101.cms|title=Top Sandalwood Actresses of 2013|work=The Times of India|access-date=14 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603151522/https://m.timesofindia.com/entertainment/kannada/movies/photo-features/top-sandalwood-heroines-of-2013/photostory/28581101.cms|archive-date=3 June 2014}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱧ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱭᱤᱞ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱩᱭᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾" <ref>{{Cite web |last=Chetana Divya Vasudev |title=I can't wait for 'Googly' to happen to me again |url=https://www.deccanherald.com/content/583123/i-cant-wait-googly-happen.html |access-date=22 July 2018 |website=Deccan Herald}}</ref> 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱱᱰᱚᱞᱩᱰ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱪᱤ ᱨᱮ 8 ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
== ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
pupye9lefm77uaknayfo1g15nbynmid
ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ)
0
26733
198594
164334
2026-09-30T00:33:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198594
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ
| image = Lakshmi Menon at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg
| caption = Lakshmi Menon at the 60th South Filmfare Awards 2013
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1996|05|19}}
| birth_place = ᱠᱳᱪᱤ, ᱠᱮᱨᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = ᱨᱮᱵᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱚᱨ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2011–2016<br />2021–ᱱᱤᱛ
| height = <!-- Must be supported by a reliable source -->
}}
'''ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 19 ᱢᱮ 1996 ) <ref>{{Cite web |date=20 May 2013 |title=Lakshmi Menon celebrates her 17th b'day! |url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-celebrates-her-17th-b-day-news-tamil-nfujxAegifj.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140519135115/http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-celebrates-her-17th-b-day-news-tamil-nfujxAegifj.html |archive-date=19 May 2014 |access-date=10 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref>ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱜᱽᱵᱷᱤᱱᱛᱮ ᱥᱚᱱᱛᱚᱢ ᱨᱚᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3874124.ece|title=The S Man|date=1 October 2011|work=[[The Hindu]]|access-date=21 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916200604/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3874124.ece|archive-date=16 September 2012|url-status=dead}}</ref>
ᱩᱱᱤ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="FF">{{Cite web |date=10 July 2014 |title=Best Debutants down the years... |url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html |access-date=21 January 2017 |website=[[Filmfare]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ''ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱ'' ''ᱠᱩᱢᱠᱤ'' ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱲᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/tn-govt-announces-tamil-film-awards-for-six-years/article19273078.ece|title=TN Govt. announces Tamil Film Awards for six years|date=14 July 2017|work=[[The Hindu]]|access-date=14 July 2017|location=Chennai, India}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱟᱭᱳ ᱟᱨᱢᱟᱠᱨᱟᱥᱚᱱᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱚᱵᱤᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ, ᱩᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/tabloid/kochi/lakshmi-menon%E2%80%99s-huge-crush-162|title=Lakshmi Menon's huge crush|date=21 August 2012|work=[[Deccan Chronicle]]|access-date=21 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120822020536/http://www.deccanchronicle.com/tabloid/kochi/lakshmi-menon%E2%80%99s-huge-crush-162|archive-date=22 August 2012}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱟᱱᱛᱤᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱜᱷᱩᱵᱤᱱᱛᱮ ᱥᱣᱚᱱᱛᱚᱢ ᱨᱚᱡᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=29 April 2014 |title=Woman – Child: The Lakshmi Menon Interview |url=http://silverscreen.in/features/woman-child-the-lakshmi-menon-interview/ |access-date=10 May 2014 |publisher=Silverscreen.in |archive-date=3 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140503113134/http://silverscreen.in/features/woman-child-the-lakshmi-menon-interview/ |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱤᱫᱞᱤ ᱠᱚᱯᱮᱞ' ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱤᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/new-face-new-promise/article4150667.ece|title=New face, new promise|last=Shilpa Nair Anand|date=30 November 2012|work=The Hindu|access-date=10 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517170158/http://www.thehindu.com/features/cinema/new-face-new-promise/article4150667.ece|archive-date=17 May 2014|url-status=dead}}</ref> ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱯᱨᱚᱵᱩ ᱥᱚᱞᱳᱢᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱵᱤᱠᱠᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱠᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="r1">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3848337.ece|title=A balancing act|date=1 September 2012|work=[[The Hindu]]|access-date=21 September 2012}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱯᱨᱚᱵᱟᱫᱚᱨᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ''ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱ'' ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱠᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=8 November 2013 |title=Lakshmi Menon's lucky streak continues |url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-menons-lucky-streak-continues-news-malayalam-nlinUJcbjhd.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131110031801/http://www.sify.com/movies/lakshmi-menons-lucky-streak-continues-news-malayalam-nlinUJcbjhd.html |archive-date=10 November 2013 |access-date=10 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ''ᱠᱩᱴᱛᱤ ᱯᱩᱞᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱥᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱮᱱᱛᱤᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱᱼᱰᱨᱮᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱟᱱᱰᱤᱭᱟᱱᱟᱰᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱚᱥᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Pandiya-Nadu/movie-review/25313659.cms|title=Pandiya Nadu movie review: Wallpaper, Story, Trailer at Times of India|work=The Times of India|access-date=10 May 2014}}</ref><ref>{{Cite web |date=6 April 2013 |title=Lakshmi pairs with Vishal in next |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-06/news/38326862_1_lakshmi-menon-vishal-kumki |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130409185513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-06/news/38326862_1_lakshmi-menon-vishal-kumki |archive-date=9 April 2013 |access-date=24 June 2013 |website=[[The Times of India]]}}</ref>
''ᱱᱟᱱ ᱥᱤᱜᱟᱯᱯᱩ ᱢᱚᱱᱤᱛᱷᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=23 May 2013 |title=Lakshmi Menon gets the cream of roles! |url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-gets-the-cream-of-roles-news-tamil-nfxlAeihfhb.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130611233900/http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-gets-the-cream-of-roles-news-tamil-nfxlAeihfhb.html |archive-date=11 June 2013 |access-date=10 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ,ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱢᱟᱱᱡᱟ ᱯᱮᱭ'' ᱟᱨ 2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱚᱨᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱡᱤᱜᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱰᱟ'' ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱯᱟᱭᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ''ᱠᱳᱢᱵᱟᱱ'' ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱞᱟᱱᱤ ᱚᱢᱟᱞ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-08/news-interviews/38372556_1_lakshmi-menon-veteran-actor-karthik-gautham-karthik|title=Gautham Karthik's pairs with Lakshmi Menon|date=8 April 2013|work=[[The Times of India]]|access-date=24 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130411182153/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-08/news-interviews/38372556_1_lakshmi-menon-veteran-actor-karthik-gautham-karthik|archive-date=11 April 2013|agency=TNN}}</ref><ref>{{Cite web |title=Lakshmi Menon to have two releases in May! |url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-to-have-two-releases-in-may-news-tamil-ofik9leccai.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140508190046/http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-to-have-two-releases-in-may-news-tamil-ofik9leccai.html |archive-date=8 May 2014 |access-date=10 May 2014 |website=[[Sify]]}}</ref> 10 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱵᱷᱮᱰᱟᱞᱚᱢ' ᱪᱷᱟᱹᱲᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱚᱢ ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱨᱩᱛᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱡᱟᱢᱵᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱾
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱯᱩᱞᱤᱠᱠᱩᱛᱤ ᱯᱟᱱᱰᱤ'' (2021), ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ ᱢᱩᱛᱷᱟᱭᱭᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/vikram-prabhus-puli-kutty-pandi-to-be-the-first-release-of-2021/articleshow/79915919.cms|title=Vikram Prabhu's 'Puli Kutty Pandi' to be the first release of 2021|date=23 December 2020|work=[[The Times of India]]}}</ref> 2023 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ (2005) ᱼ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱩᱭᱮᱞ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱢᱩᱠᱷᱤ 2 ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱫᱨᱩᱢᱩᱠᱷᱤ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
!ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ
! class="unsortable" |ᱠᱳ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ
|-
|2014
|''ᱳᱨᱩ ᱳᱚᱨᱞᱟ ᱨᱮᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱟ''
|"ᱠᱩᱠᱩᱠᱩᱠᱩᱠᱩᱠᱩᱨ"
|ᱰᱤ ᱤᱢᱟᱱ
|ᱮᱠᱱᱟᱛ
|ᱥᱟᱛᱤᱭᱟᱱ
|-
| rowspan="2" |2015
|''ᱥᱟᱜᱟᱥᱚᱢ''
|"ᱰᱮᱥᱤ ᱜᱟᱨᱞ ᱰᱮᱥᱤ ᱜᱟᱨ"
|ᱮᱥ ᱛᱟᱢᱚᱱ ᱾
|ᱢᱟᱫᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱠᱤ
|[[ᱥᱤᱞᱟᱵᱟᱨᱥᱟᱢ|ᱥᱤᱞᱟᱢᱵᱚᱨᱟᱥᱚᱱ]]
|-
|''ᱠᱩᱡᱚᱢᱵᱤ''
|"ᱳᱹᱠᱟᱯᱷᱤ ᱯᱮᱱ"
|ᱨᱟᱢ ᱥᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱚ ᱟᱨ
|ᱠᱳ ᱥᱮᱥᱟ
|
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*{{IMDb name|id=5068044|name=Lakshmi Menon}}
mdd165x456dm0q9ogoojhkhwmauk889
ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ
0
26769
198647
191804
2026-09-30T06:40:21Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198647
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ
| image = Malavika Mohanan, 6th Nykaa Femina Beauty Awards 2020 (21) (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|1993|08|04|df=yes}}
| birth_place = ᱯᱟᱭᱭᱟᱱᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nationality =
| alma_mater = ᱣᱤᱞᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱳᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2013–ᱱᱤᱛ
| father = [[ᱠ. ᱭᱩ. ᱢᱳᱦᱟᱱᱟᱱ]]
}}
'''ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 4 ᱟᱜᱚᱥᱴ 1993) ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]]ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱮᱹ ᱤᱭᱩ ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱟᱛᱚᱢ ᱯᱳᱞ'' (2013) ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱡᱤᱫ ᱢᱮᱡᱤᱫᱤᱭᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱭᱚᱱᱰ ᱫᱟ ᱠᱟᱣᱰᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=It's a dream debut: Malavika Mohanan on her role in 'Beyond the Clouds' |url=https://www.connectedtoindia.com/its-a-dream-debut-malavika-mohanan-on-her-role-in-beyond-the-clouds-3920.html |access-date=2024-02-19 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074125/https://www.connectedtoindia.com/its-a-dream-debut-malavika-mohanan-on-her-role-in-beyond-the-clouds-3920.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Seema Sinha |date=17 April 2018 |title=Malavika Mohanan on Beyond The Clouds: 'Majid Majidi took me to creative spaces I hadn't gone to before' |url=https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/malavika-mohanan-on-beyond-the-clouds-majid-majidi-took-me-to-creative-spaces-i-hadnt-gone-to-before-4434603.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224073954/https://www.firstpost.com/entertainment/bollywood/malavika-mohanan-on-beyond-the-clouds-majid-majidi-took-me-to-creative-spaces-i-hadnt-gone-to-before-4434603.html |archive-date=24 December 2018 |access-date=24 December 2018 |publisher=Firstpost.com}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱨᱟᱭᱞᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱟ ᱜᱨᱮᱴ ᱯᱷᱚᱫᱟᱨ (2017) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱯᱮᱴᱴᱟ'' (2019) ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ (2021) ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ ᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ 1993 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱤᱭᱩ ᱢᱳᱦᱟᱱᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/happy-birthday-malavika-mohanan-here-are-10-best-pictures-of-petta-actor/story-eJfHKyzjkbywMiRflUav7M.html|title=Happy birthday Malavika Mohanan: Here are 10 best pictures of the Petta actor|date=4 August 2020|work=Hindustan Times|access-date=29 January 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/birthday-special-malavika-mohanan-left-us-swooning-with-her-scintillating-looks-photos/photostory/77332081.cms|title=Birthday Special! Malavika Mohanan left us swooning with her scintillating looks (PHOTOS)|date=4 August 2020|work=The Times of India|access-date=29 January 2021|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱱᱩᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=28 March 2020 |title=മാളവിക മോഹനന്റെ കിടിലൻ ഹോട്ട് ഗ്ലാമറസ് ചിത്രങ്ങൾ കാണാം |url=https://www.actressphotosnews.com/malavika-mohanan-height-biography-age-boyfriend-family-movies-list/ |access-date=19 February 2024 |archive-date=4 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231004140636/https://www.actressphotosnews.com/malavika-mohanan-height-biography-age-boyfriend-family-movies-list/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Desk |first=Entertainment |date=4 January 2022 |title=Malavika mohanan note photos about personal life and movie career |url=https://malayalam.indianexpress.com/entertainment/malavika-mohanan-note-photos-about-personal-life-and-movie-career-600991/ |access-date=30 April 2021 |website=The Indian Express |language=ml}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== 2013-2017: ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ===
ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱤᱞᱥᱚᱱ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱮᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱫᱟᱭ , ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱥᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Wilson College - Notable Alumni |url=https://wilsoncollege.edu/Alumi.html |access-date=10 December 2023 |website=[[Wilson College, Mumbai|Wilson College]] |archive-date=10 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231210114418/https://wilsoncollege.edu/Alumi.html |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱᱟᱨᱮᱱᱥᱤ ᱠᱨᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱩᱞᱠᱮᱭᱟᱨ ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="pp1">{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|title=Malavika Mohan: a breath of fresh air in Mollywood|last=Nagarajan|first=Saraswathy|date=23 October 2013|work=The Hindu|access-date=24 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181224074103/https://www.thehindu.com/features/cinema/malavika-mohan-a-breath-of-fresh-air-in-mollywood/article5264977.ece|archive-date=24 December 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-11/news-and-interviews/38434758_1_pattam-pole-dulquer-salmaan-archana-kavi|title=Dulquer Salmaan and Archana Kavi in Pattam Pole|date=28 December 2015|work=[[The Times of India]]|access-date=16 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20130414125045/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-11/news-and-interviews/38434758_1_pattam-pole-dulquer-salmaan-archana-kavi|archive-date=14 April 2013}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱥ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱨ ''ᱯᱟᱛᱚᱢ ᱯᱳᱞ'' (2013) ᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱚᱛᱛᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱨᱮᱛᱮ ᱥᱟᱨᱮᱜᱮᱭ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱥᱴᱤᱭᱩᱢ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱜᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="pp1" /><ref>{{Cite web |date=9 October 2013 |title=Alagappan: Pattam Pole is an out an out commercial film - Rediff.com Movies |url=https://www.rediff.com/movies/report/south-slide-show-1-alagappan-pattam-pole-is-an-out-an-out-commercial-film/20131009.htm#4 |access-date=24 December 2018 |website=Rediff.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/romance-and-after/article5048576.ece|title=Romance and after|last=George|first=Vijay|date=22 August 2013|work=The Hindu|access-date=24 December 2018}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱮᱥᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ Rediff.com ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱦᱚᱲ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱟᱜ "ᱯᱮᱯᱤ ᱜᱟᱨᱞ ᱮᱠᱴ ᱯᱮᱠᱷᱤᱠ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ", ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱭᱟᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣᱤᱭᱟᱹᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ "ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ" ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movie-reviews/pattom-pole/movie-review/24096986.cms|title=Pattom Pole Movie Review {2/5}: Critic Review of Pattom Pole by Times of India|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref><ref>{{Cite web |date=14 October 2013 |title=Review: Pattam Pole is old wine in new bottle - Rediff.com Movies |url=https://www.rediff.com/movies/review/south-review-pattam-pole-is-old-wine-in-new-bottle/20131014.htm |access-date=24 December 2018 |website=Rediff.com}}</ref> ᱚᱠᱛᱚ , ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱠᱤᱥᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱫᱟ ᱥᱚᱨᱞᱮᱴ ᱩᱭᱤᱱᱰᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱭᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱵᱞᱚᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Scarlet Window |url=http://thescarletwindow.tumblr.com/about |access-date=24 December 2018 |publisher=Thescarletwindow.tumblr.com}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/5-things-you-didnt-know-about-malavika-mohanan-who-has-replaced-deepika-padukone-in-majid-majidis-film/articleshow/57664362.cms|title=Malavika Mohanan: 5 Things you didn't know about Malavika Mohanan who has replaced Deepika Padukone in Majid Majidi's film|date=16 March 2017|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref>
2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱛᱤᱠ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱚᱡ ''ᱯᱮᱴᱴᱟ'' (2019) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱚᱱᱤᱠᱚᱱ,ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱮᱛᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟᱡᱩᱫᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱤᱠᱤᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/rajini-sir-is-an-absolute-delight-to-work-with-malavika-mohanan/articleshow/66316817.cms|title=Rajini sir is an absolute delight to work with: Malavika Mohanan|last=LAkshmi|first=V|date=22 October 2018|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/malavika-mohanan-couldnt-get-up-from-my-chair-when-i-met-shah-rukh-khan-for-the-first-time/articleshow/66557457.cms|title=Malavika Mohanan: Couldn't get up from my chair when I met Shah Rukh Khan for the first time|last=Sharma|first=Riya|date=10 November 2018|work=The Times of India|access-date=24 December 2018}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱨᱟᱭᱞᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱥᱴᱟᱨ (2021) ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱨᱩᱞᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱟᱨᱡᱟᱣᱟᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=11 January 2021 |title=When I think of Vijay sir, the word 'dhairyam' comes to mind: Malavika Mohanan on 'Master' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/when-i-think-of-vijay-sir-the-word-dhairyam-comes-to-mind-malavika-mohanan-on-master/article33550181.ece/ |access-date=16 May 2021 |website=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite web |date=16 February 2021 |title='Master' Box Office Collection: Vijay-Vijay Sethupathi starrer makes it to top 10 Tamil grossers |url=https://www.dnaindia.com/entertainment/report-master-box-office-collection-vijay-vijay-sethupathi-lokesh-kanagaraj-film-makes-it-to-top-10-tamil-grossers-2875568/amp |access-date=16 May 2021 |publisher=DNA India}}</ref>
2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ 'ᱢᱟᱨᱟᱱ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱱᱚᱥ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱚᱛᱛᱚᱨ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱰᱤᱥᱱᱤ + ᱦᱚᱴᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱼᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱤᱭᱩᱫᱫᱷᱚᱨᱟ' ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱫᱷᱚᱱᱛᱚ ᱪᱚᱛᱩᱨᱵᱷᱤᱫᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=9 January 2021 |title=D43: Dhanush-Karthick Naren film goes on floors |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/d43-dhanush-karthick-naren-movie-goes-on-floors-7138371/lite/ |access-date=16 May 2021 |website=The Indian Express |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 February 2021 |title=Yudhra: Siddhant Chaturvedi, Malavika Mohanan Promise Thrilling Romance with Intense Teaser |url=https://www.news18.com/news/movies/siddhant-chaturvedi-malavika-mohanan-to-star-in-yudhra-3435182.html |access-date=16 February 2021 |website=News18 |language=en}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
31ugqvr959cw3bl3yt0a23uccn1isb9
ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ
0
26770
198649
159027
2026-09-30T06:44:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198649
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ
| image = MalvikaNair.jpg
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = <!--Must be attributed to a reliable source per WP:DOB-->
| birth_place = ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = B.A ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ [[ᱥᱟᱱᱛ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ M.S ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ [[ᱤᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱰ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱳᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2012 – ᱱᱤᱛ
| height =
}}
'''ᱢᱟᱞᱵᱷᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ,[[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱟᱭ (2013) ''ᱠᱳᱠᱩ'' (2014) ᱤᱭᱮᱵᱷᱟᱫᱮ ᱥᱵᱨᱢᱨᱚᱱᱚᱢ (2015) ᱟᱨ ''ᱴᱮᱠᱥᱤᱣᱟᱞᱟ'' (2018) ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱠᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠ ᱮᱭᱤᱪ ᱯᱚᱵᱤᱠ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ<ref name="schooling2">{{Cite web |date=5 January 2016 |title=My exams are still my top priority: Malavika Nair |url=https://www.deccanchronicle.com/160105/entertainment-tollywood/article/my-exams-are-still-my-top-priority-malavika-nair |access-date=9 January 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref> ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name="schooling1">[http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-challenging-role/article5617314.ece Etcetera: Challenging role] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140526064644/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-challenging-role/article5617314.ece |date=2014-05-26 }}. The Hindu (25 January 2014). Retrieved 9 September 2015.</ref> [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱹᱮᱹᱵᱷᱤ ᱥᱨᱮᱹᱥᱛᱷᱟ ᱵᱤᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/shades-of-youth/article4099780.ece Shades of youth – Thrissur]. The Hindu (16 November 2012). Retrieved 9 September 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱢᱯᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱯᱷᱨᱮᱱᱥᱤᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨ ᱩᱭᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱮᱰᱤᱱᱵᱟᱨᱜ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱞᱳᱥᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱨᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=22 November 2018 |title=My college friends mostly ask about Vijay Deverakonda: Malavika Nair |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/221118/my-college-friends-mostly-ask-about-vijay-deverakonda-malavika-nair.html |access-date=9 January 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ, ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ "ᱨᱤᱛᱦᱩᱠᱠᱚᱞ" ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ 13 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/tests-ahead/article7000675.ece Tests ahead – Hyderabad]. The Hindu (17 March 2015). Retrieved 9 September 2015.</ref> ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱪ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱳᱥᱛᱟᱫᱽ ᱦᱳᱴᱮᱞ'' ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱳᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱛᱮᱨᱚᱝᱜᱟᱞ'' ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱢᱟᱣᱳᱫᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱫᱩᱢᱩᱫᱤ ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱟᱨ ᱢᱳᱱᱟᱞᱟᱞ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="schooling1"/> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮᱥᱤᱰ ᱡᱟᱨᱯᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱟᱯᱨᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱞᱟᱠ ᱵᱟᱴᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱟᱭ ᱨᱮ (2013), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱡᱚᱠᱠᱩ ᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/no-glitz-no-gimmicks/article4424089.ece No glitz, no gimmicks – KERALA]. The Hindu (17 February 2013). Retrieved 9 September 2015.</ref>
ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱤᱭᱮᱵᱷᱟᱫᱮ ᱥᱵᱚᱨᱢᱚᱱᱚᱢ (2015) ᱼᱨᱮ ᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱱᱟᱱᱤ "ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱝᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱠᱷᱟᱲ ᱯᱟᱴᱷ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Yevade-Subramanyam/movie-review/46646813.cms Yevade Subramanyam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India]. ''The Times of India''. (21 March 2015). Retrieved 9 September 2015.</ref> ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱜᱟ ᱥᱳᱨᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱨᱮ ᱨᱩᱴᱮᱱᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱵᱳᱭᱵᱷᱳᱜᱢᱮ'' (2016) ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ ᱵᱷᱤ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱨᱮᱰᱤᱭ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱯᱷᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ, "ᱢᱟᱞᱚᱵᱤᱠᱟ ᱱᱟᱭᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱤᱭᱮᱵᱷᱟᱫᱮ ᱥᱵᱨᱢᱨᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱭᱱᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱢᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱮᱞᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱭᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾"<ref>{{Cite news|url=https://www.sify.com/movies/kalyana-vaibhogame-review-an-endearing-film-review-telugu-qdhlhtejgbeei.html|title=Kalyana Vaibhogame review: An endearing film|work=Sify|access-date=28 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308165904/http://www.sify.com/movies/kalyana-vaibhogame-review-an-endearing-film-review-Telugu-qdhlhtejgbeei.html|archive-date=8 March 2016|language=en}}</ref>
2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ , ᱩᱱᱤ ᱱᱟᱜ ᱚᱥᱵᱷᱤᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱟᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱢᱚᱦᱟᱱᱟᱛᱤ' ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱢᱮᱞᱩ ᱡᱮᱢᱤᱱᱤ ᱜᱟᱱᱮᱥᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ 100 ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/movies/reviews/story/mahanati-nadigaiyar-thilagam-review-keerthy-suresh-samantha-akkineni-dulquer-salmaan-1231202-2018-05-10|title=Mahanati Movie Review: Nag Ashwin crafts a soulful ode to Savitri's life|last=K.|first=Janani|date=10 May 2018|work=India Today|access-date=28 July 2020|language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱱᱩ ᱵᱷᱮᱫᱟᱱᱤ ᱱᱤᱫᱟᱱᱩ ᱱᱮᱱᱮ (2019) ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱛᱩᱨᱩᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱳᱨᱮ ᱵᱩᱡᱡᱤᱜᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱳᱴᱤᱴᱤ ᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱯᱮᱴᱯᱷᱟᱢ ᱟᱦᱟ (ᱠᱳᱵᱷᱤᱫᱼ19 ᱜᱮᱢᱮᱧ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱮᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ) ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱟᱥᱚᱨᱤ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ===
{| class="wikitable"
|+
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱯᱮᱴᱨᱟᱢ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
| rowspan="1" |2022
|''ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱟᱸᱶᱛᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫ''
|ᱵᱳᱱᱫᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱡᱽ
|ᱟᱢᱚᱡᱚᱱ ᱯᱨᱤᱢ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ
|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
{| class="wikitable sortable"
|-
! Year
! Award
! Category
! Film
! Result
! {{Tooltip|Ref.|References}}
|-
| rowspan="4"| 2015
| [[9th Vijay Awards|Vijay Awards]]
| [[Vijay Award for Best Debut Actress|Best Debut Actress]]
| rowspan="4"| [[Cuckoo (2014 film)|''Cuckoo'']]
| {{won}}
| {{Citation needed|date=May 2023}}
|-
| [[62nd Filmfare Awards South|Filmfare Awards South]]
| [[Filmfare Award for Best Actress – Tamil|Best Actress – Tamil]]
| {{won}}
|<ref>{{Cite web |url=https://www.news18.com/news/movies/filmfare-awardssouth-2015-here-is-a-complete-list-of-winners-1012420.html |title=Filmfare Awards (South) 2015: The complete list of winners |website=CNN-News18 |date=27 June 2015 |access-date=8 January 2020}}</ref>
|-
| [[Ananda Vikatan Cinema Awards]]
| Best Actress
| {{won}}
| {{Citation needed|date=May 2023}}
|-
| rowspan="2" | [[4th South Indian International Movie Awards|South Indian International Movie Awards]]
| Best Debut Actress – Tamil
| {{nom}}
| {{Citation needed|date=May 2023}}
|-
| 2016
| [[SIIMA Award for Best Female Debut – Telugu|Best Female Debut – Telugu]]
| ''[[Yevade Subramanyam]]''
| {{nom}}
|<ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912 |title=SIIMA 2016 nominations out – here is the list |website=The News Minute |date=27 May 2016 |access-date=8 January 2020 |archive-date=3 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803135047/http://www.thenewsminute.com/article/siima-2016-nominations-out-%E2%80%93-here-list-43912 |url-status=dead }}</ref>
|-
| 2019
| [[66th Filmfare Awards South|Filmfare Awards South]]
| [[Filmfare Award for Best Supporting Actress – Telugu|Best Supporting Actress – Telugu]]
| ''[[Taxiwaala]]''
| {{nom}}
|<ref>{{cite web |url=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-66th-filmfare-awards-south-2019_-37931.html |title=Nominations for the 66th Filmfare Awards (South) 2019 |website=[[Filmfare]] |access-date=8 January 2020}}</ref>
|-
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
otn0n6guxbbphq67aglay282z7fjbtr
ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ
0
26787
198696
198329
2026-09-30T11:05:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198696
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ
| image = Rakul-Preet-snapped-at-the-Jio-Studios-Infinite-Together-event (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱨᱚᱠᱩᱞ
| birth_place = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1990|10|10}}
| education = ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| works = ᱯᱷᱩᱞ ᱞᱤᱥᱴ
| years_active = ᱒᱐᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| spouse = {{marriage|[[ᱡᱟᱠᱠᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟᱱᱤ]]|2024}}
| partner =
}}
'''ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="filmfare.com">{{cite web |title=Rakul Preet Singh- Best Telugu Actor in Leading Role Female Nominee {{!}} Filmfare Awards |url=https://www.filmfare.com/awards/filmfare-awards-south-2017/telugu/nominations/best-actor-female/rakul-preet-singh |website=filmfare.com |access-date=31 May 2020 |language=en}}</ref><ref name="Nominations for the Best Actress T">{{cite web |title=Nominations for the Best Actress (Telugu) |url=https://www.filmfare.com/photos/nominations-for-the-best-actress-telugu-6662-5.html |website=filmfare.com |access-date=31 May 2020 |language=en}}</ref>
ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱜᱤᱞᱞᱤ'' (᱒᱐᱐᱙) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱠᱮᱨᱟᱛᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱑), ''ᱛᱷᱟᱫᱟᱭᱭᱟᱨ ᱛᱷᱟᱠᱠᱟ'' (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ''ᱵᱷᱮᱝᱠᱴᱟᱫᱽᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ''ᱞᱩᱠᱭᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱔), ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱜᱟ ᱪᱮᱥᱠᱳ'' (᱒᱐᱑᱕), ''ᱥᱟᱨᱟᱭᱤᱱᱳᱰᱩ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱫᱷᱨᱩᱣ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱱᱟᱱᱟᱠᱩ ᱯᱨᱮᱢᱚᱛᱷᱳ'' (᱒᱐᱑᱖), ''ᱨᱟᱨᱟᱱᱰᱳᱭ ᱵᱷᱮᱫᱩᱠᱟ ᱪᱩᱫᱷᱚᱢ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ'' (᱒᱐᱑᱗), ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱱ ᱟᱫᱤᱜᱤᱨᱟᱢ ᱚᱸᱰᱨᱩ'' (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱨ ᱟᱭᱞᱟᱱᱟ (᱒᱐᱒᱔) ᱾
ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ'' (᱒᱐᱑᱔) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱫᱚ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' (᱒᱐᱑᱙), ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱓᱔'' (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱛᱤᱨ ''ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱡᱤ'' (᱒᱐᱒᱒) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱥᱤᱠᱷ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Walking with Nanak |url=https://www.outlookindia.com/magazine/story/india-news-walking-with-nanak/302337 |website=[[Outlook India]] |access-date=11 January 2022 |date=19 November 2021}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=Rakul Preet turns 25, T-Town celebs party in Hyderabad |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/events/hyderabad/Rakul-Preet-turns-25-T-Town-celebs-party-in-Hyderabad/articleshow/49311873.cms |website=[[The Times of India]] |publisher=TNN |access-date=7 May 2016 |date=12 October 2015}}</ref><ref>{{cite web |title=The kudis of Punjab flock South |last=Nijher |first=Jaspreet |work=The Times of India |date=7 February 2013 |access-date=20 July 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/The-kudis-of-Punjab-flock-South/articleshow/18379514.cms}}</ref> ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱠᱩᱞ, ᱫᱷᱳᱞᱟ ᱠᱩᱶᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱡᱤᱥᱩᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rakul Preet Singh: Rakul Preet Singh: I chose JMC over LSR because I wanted to study in a good-looking college! {{!}} Delhi News |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/rakul-preet-singh-i-chose-jmc-over-lsr-because-i-wanted-to-study-in-a-good-looking-college/articleshow/59516083.cms |date=July 10, 2017 |first=Riya |last=Sharma |website=The Times of India |language=en |access-date=11 May 2020 }}</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/punjabi/movies/news/The-kudis-of-Punjab-flock-South/articleshow/18379514.cms The kudis of Punjab flock South]. ''The Times of India''. (7 February 2013). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱢᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Rakul Preet Singh: Lesser known facts about the 'Aiyaary' actress |website=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/rakul-preet-singh-lesser-known-facts-about-the-aiyaary-actress/rakul-preet-is-a-fauji-kid/photostory/62743177.cms |date=22 June 2020}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚᱣᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱞᱵᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Rakul speaking about her parents in an interview |via=[[YouTube]] |url=https://www.youtube.com/watch?v=zJg3yWLw--o&feature=youtu.be&t=1157}}</ref><ref>{{cite news |title=Rakul Preet Singh: Believe in giving back to the society |url=https://telanganatoday.com/rakul-preet-singh-believe-in-giving-back-to-the-society |access-date=30 May 2020 |work=Telangana Today}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱢᱚᱱ ᱯᱨᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ''ᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Yadav |first1=Nitesh |title=Rakul Preet's brother Aman to make Bollywood debut with 'Ram Rajya' |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/rakul-preet-brother-aman-to-make-bollywood-debut-with-ram-rajya-592684 |access-date=30 May 2020 |work=indiatvnews.com |date=26 February 2020 |language=en}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ (᱒᱐᱐᱙-᱒᱐᱑᱔)===
ᱥᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=swamped>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/swamped-with-work/article6438546.ece?secpage=true&secname=entertainment |title=Swamped with work |author=Sangeetha Devi Dundoo |date=23 September 2014 |work=The Hindu |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922134938/https://www.thehindu.com/features/cinema/swamped-with-work/article6438546.ece?secpage=true&secname=entertainment |archive-date=22 September 2022 |access-date=23 February 2024 |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱜᱤᱞᱞᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱜᱤᱞᱞᱤ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱮᱞᱣᱟᱨᱟᱜᱚᱵᱚᱱ]] ᱟᱜ ''᱗ᱡᱤ ᱨᱮᱱᱵᱳ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="deccanchronicle1">{{cite news |author=Logesh Balachandran |url=http://www.deccanchronicle.com/131105/entertainment-kollywood/article/rakul-preet-singhs-success-story |title=Rakul Preet Singh's success story |work=Deccan Chronicle |date=5 November 2013 |access-date=4 March 2014 |archive-date=27 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227122742/http://www.deccanchronicle.com/131105/entertainment-kollywood/article/rakul-preet-singhs-success-story |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ "ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ" ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ "ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ" ᱾<ref name="deccanchronicle1" /> ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10887.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20091025164718/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/review/10887.html |url-status=dead |archive-date=25 October 2009 |title=Gilli – Well done Gururaj! |website=IndiaGlitz.com |date=19 October 2009 |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱯᱤᱯᱩᱞᱥ ᱪᱳᱭᱮᱥ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱟᱵᱽ ᱴᱟᱭᱴᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴᱮᱰ, ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱭᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱥᱢᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱵᱮᱭᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱟᱭᱤᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-18/miss-india/29427577_1_pageant-crown-rakul-preet-singh |archive-url=https://web.archive.org/web/20140106032228/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-18/miss-india/29427577_1_pageant-crown-rakul-preet-singh |url-status=dead |archive-date=6 January 2014 |title=India voted for me: Rakul Preet Singh |date=18 April 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Miss India Winners 2011 – Beauty Pageants – Indiatimes |url=http://beautypageants.indiatimes.com/Miss-India-Winners-2011/articleshow/7959155.cms |website=The Times of India |access-date=2024-03-06 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225134205/https://beautypageants.indiatimes.com/Miss-India-Winners-2011/articleshow/7959155.cms |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Rakul Preet Singh – Femina Miss India |url=http://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Rakul-Preet-Singh/profile/7634098.cms |website=The Times of India |access-date=2024-03-06 |archive-date=2018-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225134220/https://beautypageants.indiatimes.com/miss-india-2011/Rakul-Preet-Singh/profile/7634098.cms |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱠᱮᱨᱟᱛᱚᱢ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ " ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.indiaglitz.com/siddharth-rajkumars-movie-titled-keratam-malayalam-news-67861 |title=Siddharth Rajkumar's movie titled 'Keratam' – Malayalam Movie News |work=IndiaGlitz.com |access-date=27 May 2018 |archive-date=7 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221007131146/https://www.indiaglitz.com/siddharth-rajkumars-movie-titled-keratam-malayalam-news-67861 |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ "ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29845584_1_aishwarya-rakul-preet-singh-yuvan |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202213248/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-03/news-interviews/29845584_1_aishwarya-rakul-preet-singh-yuvan |url-status=dead |archive-date=2 February 2014 |title=Yuvan producer sidelining Aishwarya |date=3 August 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱷᱟᱰᱮᱭᱟᱨᱟ ᱛᱷᱟᱠᱠᱟ'' ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698782_1_rakul-prachi-desai-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202213707/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-06-24/news-interviews/29698782_1_rakul-prachi-desai-film |url-status=dead |archive-date=2 February 2014 |title=Rakul's tryst with K'wood |date=24 June 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ''ᱯᱩᱛᱷᱟᱜᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱨᱮ ''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟᱰᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>[https://web.archive.org/web/20131218095702/http://ibnlive.in.com/news/venkatadri-express-hit-chota-k-naidu-calls-it-team-effort/437320-71.html 'Venkatadri Express' hit, Chota K. Naidu calls it team effort – IBNLive]. CNN-IBN.in.com (2 December 2013). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱟᱨ ᱖᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱾{{Citation needed|date=April 2023}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱵᱽᱭᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ (᱒᱐᱑᱔ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱭᱟᱨᱤᱭᱟᱱ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40047684_1_bollywood-debut-telugu-debut-telugu-film |archive-url=https://web.archive.org/web/20130623035202/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-18/news-interviews/40047684_1_bollywood-debut-telugu-debut-telugu-film |url-status=dead |archive-date=23 June 2013 |title=South Indian cinema is the place to be: Rakul Preet |date=18 June 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=4 March 2014}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱭᱮᱱᱟᱢᱳ ᱭᱮᱫᱷᱳ]]'' ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name="indiatimes2">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Rakul-Preet-replaces-Hansika-in-Rams-film/articleshow/34637965.cms |title=Rakul Preet replaces Hansika in Ram's film |work=The Times of India |date=4 May 2014 |author=Sashidhar AS |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥ,<ref name="indiatimes3">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Gopichand-Sriwaas-new-film-launched/articleshow/33610234.cms |title=Gopichand-Sriwaas' new film launched |work=The Times of India |date=11 April 2014 |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱡᱤ. ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ,<ref name="indiatimes4">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Rakul-Preet-joins-the-sets-of-Manchu-Manojs-next/articleshow/34541462.cms |title=Rakul Preet joins the sets of Manchu Manoj's next |work=The Times of India |date=2 May 2014 |access-date=4 May 2014}}</ref> ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱱᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱛᱚᱠᱚ ᱠᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱣᱟᱥ ᱟᱜ ''ᱞᱚᱠᱭᱚᱢ'' ᱟᱨ ᱡᱤ. ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱟᱨᱟᱱᱛ ᱛᱷᱤᱜᱟ'' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱯᱚᱨᱴᱤᱵᱷ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ,<ref>[http://www.deccanchronicle.com/140926/entertainment-movie-review/article/movie-review-%E2%80%98loukyam%E2%80%99-it%E2%80%99s-routine-comedy-one Movie review ‘Loukyam’: It’s a routine comedy one]. ''Deccan Chronicle''. (26 September 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movie-reviews/Loukyam/movie-review/43547327.cms Loukyam Movie Review, Trailer, & Show timings at Times of India]. ''The Times of India''. (26 September 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref> ''᱑᱒᱓ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ'' ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ" ᱾ <ref>[http://www.123telugu.com/reviews/current-theega-telugu-movie-review.html Current Theega Telugu Movie Review]. 123telugu.com (31 October 2014). Retrieved 10 October 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱱᱰᱟᱜᱟ ᱪᱮᱥᱠᱳ'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱯᱳᱛᱷᱤᱱᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱳᱯᱤᱪᱚᱸᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
===ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ (᱒᱐᱑᱕-᱒᱐᱑᱘)===
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ: ᱨᱚᱵᱤ ᱛᱮᱡᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱠ ᱒'',<ref name="Rakul bags biggie!">[https://www.indiaglitz.com/Surender-Reddy-Confirms-The-Heroine-In-kick-2-telugu-news-113898 "Surender Reddy confirms the heroine in Kick 2"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405122106/https://www.indiaglitz.com/surender-reddy-confirms-the-heroine-in-kick-2-telugu-news-113898 |date=2023-04-05 }}. IndiaGlitz (11 September 2014). Retrieved 11 September 2014.</ref> ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱟᱜ ''ᱵᱨᱩᱥ ᱞᱤ'',<ref name="Rakul with Ram Charan">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Ram-Charan-gears-up-for-his-next/articleshow/46271374.cms "Rakul with Ram Charan"]. ''The Times of India'' (18 February 205). Retrieved 18 February 2015.</ref> ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱱᱚᱱᱱᱟᱠᱩ ᱯᱨᱮᱢᱛᱷᱳ'' ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ<ref name="NTR to romance Rakul Preet">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/NTR-to-romance-Rakul-Preet/articleshow/45761759.cms "NTR to romance Rakul Preet"]. ''The Times of India'' (5 January 2015). Retrieved 5 January 2015.</ref> ᱟᱨ [[ᱚᱞᱞᱩ ᱚᱨᱡᱩᱱ]] ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱟᱜ ''ᱥᱚᱨᱨᱮᱱᱳᱰᱩ'' ᱾<ref name="Rakul Preet Singh pairs up with Allu Arjun">[https://www.indiaglitz.com/rakul-preet-singh-in-allu-arjun-boyapati-srinu-film-telugu-news-136170.html "Rakul Preet Singh pairs up with Allu Arjun"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405043910/https://www.indiaglitz.com/rakul-preet-singh-in-allu-arjun-boyapati-srinu-film-telugu-news-136170.html |date=2023-04-05 }}. IndiaGlitz. Retrieved 25 June 2015.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱞᱢᱚᱠᱳᱸᱰᱟ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱵᱳᱭᱟᱯᱚᱛᱤ ᱥᱨᱤᱱᱩ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ''ᱡᱚᱭᱟ ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱱᱟᱭᱚᱠ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>[http://www.deccanchronicle.com/tollywood/160116/rakul-preet-hikes-fee-charges-rs-1-5-crore.html "Rakul Preet hikes fee, charges Rs 1.5 crore"]. ''Deccan Chronicle''. (17 January 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rakul-preet-singh-in-telugu-remake-of-thani-oruvan/ "Rakul Preet Singh in Telugu remake of ‘Thani Oruvan’"]. ''The Indian Express''. (7 February 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱜᱳᱯᱤᱪᱟᱸᱫᱽ ᱢᱟᱞᱤᱱᱮᱱᱤ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱣᱤᱱᱚᱨ'' ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Rakul Preet to romance Sai Dharam Tej |last=Jonnalagedda |first=Pranita |work=The Times of India |date=12 March 2016 |access-date=19 June 2016 |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rakul-Preet-to-romance-Sai-Dharam-Tej/articleshow/51372473.cms}}</ref><ref>[http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-02-29/Murugadoss-flags-off-Gopichand-Malinenis-film/210436 "Murugadoss flags off Gopichand Malineni’s film"]. Thehansindia.com (29 February 2016). Retrieved 4 June 2016.</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ]] ᱥᱟᱶ ᱮ.ᱟᱨ. ᱢᱩᱨᱩᱜᱟᱫᱚᱥ ᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''[[ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱥᱯᱟᱭᱰᱟᱨ]]'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Not-Parineeti-Chopra-but-Rakul-Preet-Singh-in-AR-Murugadoss-next/articleshow/53154882.cms |title=Not Parineeti Chopra, but Rakul Preet Singh in AR Murugadoss' next |website=The Times of India|last1=Lakshmi |first1=V. }}</ref><ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/rakul-preet-singh-replaces-parineeti-chopra-in-mahesh-babus-next-2900913/ "Rakul Preet Singh replaces Parineeti Chopra in Mahesh Babu’s next"]. ''The Indian Express''. (8 July 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref><ref>[http://www.hindustantimes.com/regional-movies/rakul-preet-steps-in-as-parineeti-exits-mahesh-babu-s-next/story-ZQXazfhHRH2MFb2e7ZSxSP.html "Rakul Preet steps in as Parineeti exits Mahesh Babu’s next"]. ''Hindustan Times''. (updated 7 July 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱨᱟᱨᱚᱱᱰᱳᱭ ᱵᱷᱮᱫᱩᱠᱟ ᱪᱩᱫᱷᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱪᱮᱭᱛᱚᱱᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Rakul">[http://www.thehansindia.com/posts/index/Tollywood/2016-09-09/Rakul-Preet-to-romance-Chay/253059 "Rakul Preet to romance Chay"]. Thehansindia.com (9 September 2016). Retrieved 20 February 2017.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Rarandoi Veduka Chudham box office: Naga Chaitanya, Nagarjuna declare the film a success. |work=[[The Indian Express]] |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/telugu/rarandoi-veduka-chudham-box-office-naga-chaitanya-nagarjuna-film-success-4679059/}}</ref>
ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ''ᱛᱷᱤᱨᱚᱱ ᱚᱫᱷᱤᱜᱟᱨᱟᱢ ᱚᱸᱰᱨᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/221216/karthis-next-titled-dheeran-adhigaram-ondru.html |title=Karthi's next titled Dheeran Adhigaram Ondru |date=22 December 2016 |newspaper=[[Deccan Chronicle]] |access-date=22 December 2016}}</ref> ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱦᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱠᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱡᱽ ᱯᱟᱱᱰᱮ ᱭᱟᱜ ''ᱟᱭᱭᱟᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/neeraj-pandeys-aiyaary-to-release-on-february-9/articleshow/62487242.cms |title=Neeraj Pandey's 'Aiyaary' to release on February 9 |website=The Times of India}}</ref>
===ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ (᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ)===
[[File:Rakul Preet Singh snapped during De De Pyaar De promotions (cropped).jpg|thumb|upright|ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' ᱯᱨᱳᱢᱳᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ]]
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱚᱢᱩᱨᱤ ᱵᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱣᱟᱜ ''ᱮᱱᱴᱤᱟᱨ: ᱠᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱠᱩᱰᱩ'' ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ । ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱯᱚᱡᱤᱴ ''[[ᱫᱮᱵᱽ (᱒᱐᱑᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱮᱵᱽ]]'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱝ ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱞᱟᱵᱷ ᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱳᱢᱠᱚᱢ ''ᱫᱮ ᱫᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱫᱮ'' ᱨᱮ [[ᱚᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱵᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/bollywood/rakul-preet-star-alongside-ajay-devgn-tabu-rom-com/ |title=Rakul Preet to star alongside Ajay Devgn and Tabu in this rom-com |date=16 January 2018 |work=Bollywood Hungama |access-date=17 January 2018}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱣᱟᱲᱟ ᱜᱷᱚᱵᱚᱱᱟᱜ ''ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱠᱮ.'' ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱢᱚᱱᱚᱫᱷᱩᱰᱩ ᱒'' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱ ᱚᱠᱠᱤᱱᱮᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱩᱞ ᱨᱚᱵᱤᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.firstpost.com/entertainment/manmadhudu-2-movie-review-nagarjuna-rakul-preets-film-doesnt-tap-into-its-potentially-rich-emotional-aspect-7137361.html |title=Manmadhudu 2 movie review: Nagarjuna, Rakul Preet's film doesn't tap into its potentially rich emotional aspect |date=9 August 2019 |website=Firstpost |access-date=9 August 2019}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱟᱯ ᱢᱤᱞᱚᱱ ᱡᱟᱵᱷᱮᱨᱤ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ''ᱢᱟᱨᱡᱟᱵᱟᱱ'' ᱨᱮ [[ᱨᱤᱛᱮᱥ ᱫᱮᱥᱢᱩᱠᱷ]], ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱨᱟ ᱥᱩᱛᱟᱨᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sidharth-malhotra-riteish-deshmukh-tara-sutaria-in-milap-zaveris-next/articleshow/66436363.cms |title=Riteish Deshmukh, Tara Sutaria, Siddharth Malhotra in Milap Zaveri's next |work=Mumbai Mirror |access-date=1 November 2018 |archive-date=31 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031063031/https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/sidharth-malhotra-riteish-deshmukh-tara-sutaria-in-milap-zaveris-next/articleshow/66436363.cms |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱭᱮᱞᱮᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱪᱮᱠ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱪᱮᱠ]]'' ᱨᱮ [[ᱱᱤᱛᱤᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ''[[ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱠᱟ ᱜᱨᱟᱱᱰᱥᱚᱱ]]'' ᱨᱮ [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |last=Dundoo |first=Sangeetha Devi |date=26 February 2021 |title='Check' review: The moves aren't smart enough |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/reviews/this-chandra-sekhar-yeleti-movie-starring-nithiin-and-rakul-preet-singh-isnt-smart-enough/article33941158.ece |access-date=27 February 2021 |issn=0971-751X}}</ref><ref name="m.timesofindia.com">{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/arjun-kapoor-and-rakul-preet-start-shooting-for-their-untitled-film/articleshow/72084480.cms |title=Arjun Kapoor and Rakul Preet start shooting for their untitled film |website=The Times of India |date=16 November 2019}}</ref><ref name="m.filmfare.com">{{Cite web |url=https://m.filmfare.com/news/bollywood/rakul-preet-singh-is-all-praise-for-her-sardar-grandson-co-star-arjun-kapoor-44637.amp |title=Rakul Preet Singh is all praise for her Sardar & Grandson co-star Arjun Kapoor |website=[[Filmfare]] |date=2 November 2020}}</ref> ᱯᱚᱧᱡᱟ ᱵᱚᱭᱥᱱᱚᱵᱽ ᱛᱮᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱠᱨᱤᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱸᱰᱟ ᱯᱳᱞᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indiatoday.com">{{Cite web |title=Rakul Preet unveils her character Obulamma from director Krish's Konda Polam. Watch promo |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/rakul-preet-unveils-her-character-obulamma-from-director-krish-s-konda-polam-watch-promo-1844127-2021-08-23 |author=Janani K |date=23 August 2021 |access-date=24 August 2021 |website=India Today |language=en}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani at Ramesh S Taurani’s diwali bash.jpg|thumb|ᱥᱤᱝ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ [[ᱡᱮᱠᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱱᱤ]] ᱥᱟᱶ, ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱡᱟᱠᱤ ᱵᱷᱚᱜᱽᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jackky Bhagnani, Rakul Preet Singh confirm relationship on her 31st birthday, Kriti Sanon whistles for them |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/jackky-bhagnani-rakul-preet-singh-confirm-relationship-on-her-birthday-101633854656020.html |access-date=10 October 2021 |website=Hindustan Times |date=10 October 2021 |language=en}}</ref><ref name="Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani make their relationship official on social media">{{cite news |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani make their relationship official on social media |url=https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-make-their-relationship-official-on-social-media-323028 |access-date= 2 October 2022 |date=11 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609083056/https://www.tribuneindia.com/news/lifestyle/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-make-their-relationship-official-on-social-media-323028 |archive-date= 9 June 2022|language=en}}</ref> ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-share-stunning-first-official-wedding-pics-from-sunset-ceremony-see-here-101708527467434-amp.html |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani share stunning first official wedding pics from sunset ceremony. See here |access-date=21 February 2024 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-first-wedding-pictures-9172498/lite/ |title=Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani tie the knot in Goa. See first photos |access-date=22 February 2024 |website=The Indian Express}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-share-stunning-first-official-wedding-pics-from-sunset-ceremony-see-here-101708527467434-amp.html |title=Rakul Preet Singh, Jackky Bhagnani share stunning first official wedding pics from sunset ceremony. See here |access-date=21 February 2024 |website=Hindustan Times}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rakul-preet-singh-jackky-bhagnani-first-wedding-pictures-9172498/lite/ |title=Rakul Preet Singh and Jackky Bhagnani tie the knot in Goa. See first photos |access-date=22 February 2024 |website=The Indian Express}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱝ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱟᱨ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/220720/rakul-back-in-hyderabad.html |title=Rakul Preet Singh is back in Hyderabad! |access-date=22 December 2020 |website=Deccan Chronicle}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|᱕᱑᱑᱔᱘᱔᱙}}
* {{Instagram|ᱨᱚᱠᱩᱞᱯᱨᱤᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱤᱝ, ᱨᱚᱠᱩᱞ ᱯᱨᱤᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱙᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
f5ymcjq3qn5qdd0ghm7m053kay77pc4
ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ
0
26941
198643
157800
2026-09-30T05:59:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198643
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ
| image = Zerifa Wahid.JPG
| imagesize =
| alt =
| caption = ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱦᱱᱩ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱟᱱᱫᱷᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱦᱩᱨᱟᱛ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| birth_name =
| birth_date = <!--Unsourced dates are removed per [[WP:DOB]]-->
| birth_place = <!--Unsourced places are removed per [[WP:DOB]]-->
| death_date =
| death_place =
| othername =
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| yearsactive = ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| spouse =
| domesticpartner =
| website =
}}
'''ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Zerifa moves to theatre – Backstage girl |url=http://www.telegraphindia.com/1070913/asp/guwahati/story_8308776.asp |archive-url=https://archive.today/20120912011925/http://www.telegraphindia.com/1070913/asp/guwahati/story_8308776.asp |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |date=13 September 2007 |access-date=12 May 2010}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ''ᱵᱟᱱᱫᱷᱳᱱ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱱᱩ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="60thaward">{{Cite press release |title=60th National Film Awards Announced |url=http://pib.nic.in/archieve/others/2013/mar/d2013031801.pdf |publisher=Press Information Bureau (PIB), India |access-date=18 March 2013}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱾<ref name="film">{{Cite web |title=Baandhon wins Best Film Award at Bengaluru International Film Festival |url=http://dearcinema.com/news/baandhon-wins-best-film-award-at-bengaluru-international-film-festival/5554 |website=Dear Cinema |date=27 December 2012 |access-date=28 December 2012 |archive-date=31 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121231004627/http://dearcinema.com/news/baandhon-wins-best-film-award-at-bengaluru-international-film-festival/5554 |url-status=dead}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Zerifa Wahid - TeachAIDS Interview.png|thumb|right|᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱪ ᱮᱰᱥ ᱨᱮ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ]]
ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱚᱵᱷᱤᱢᱟᱱ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱥᱟᱢᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱱᱤᱨᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱫᱚ ''ᱚᱜᱽᱱᱤᱜᱚᱲ'', ''ᱟᱴᱤᱠᱨᱚᱢ'', ''ᱫᱷᱩᱣᱟ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱵᱤᱱ ᱜᱚᱨᱜᱽ ᱟᱜ ''ᱛᱩᱢᱤ ᱢᱳᱨ ᱢᱟᱛᱷᱩ ᱢᱳᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱜᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱰᱚᱠᱴᱚᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱥᱮᱣᱡᱤ ᱫᱷᱟᱨᱱᱤ ᱫᱷᱩᱱᱤᱭᱟ'', ''ᱮᱱᱭᱟ ᱮᱠ ᱡᱟᱛᱨᱟ'', ''ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱱ ᱜᱟᱱᱮ ᱜᱟᱱᱮ'', ''ᱚᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱠᱷᱤ'' (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ), ''ᱱᱟᱭᱚᱠ'', ''ᱠᱟᱫᱟᱢᱵᱚᱨᱤ'', ''ᱯᱨᱮᱢ ᱜᱤᱛ'', ''ᱫᱮᱣᱛᱟ ᱫᱤᱭᱟ ᱵᱤᱫᱟᱭ'' ᱟᱨ ''ᱚᱦᱤᱨ ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱽ'' ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ''ᱚᱱᱛᱚᱦᱤᱱ ᱡᱟᱛᱨᱟ'' ᱨᱮ ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ''ᱚᱦᱤᱨ ᱵᱷᱟᱭᱨᱚᱵᱽ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱡᱳᱯᱷᱨᱮᱱᱤᱠ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱚᱴᱤᱥᱢ ᱯᱷᱚᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] (ᱟᱥᱟᱢ ᱪᱮᱯᱴᱟᱨ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱫᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱰᱟᱴᱟᱢᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟ ᱾
ᱡᱟᱦᱱᱩ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱟᱜ ''ᱵᱟᱱᱫᱷᱚᱱ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱱᱳᱨᱢᱟ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱨᱟᱡᱚᱛ ᱠᱚᱢᱚᱞ) ᱦᱚᱸᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱵᱤᱫᱽᱭᱩᱛ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ ᱟᱜ ''ᱫᱩᱣᱟᱨ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=5 Assamese Films That Screened at International Film Festival of India [IFFI 2015] |url=http://www.magicalassam.com/2015/11/5-assamese-films-that-shines-at-international-film-festival-of-india-iffi-2015.html |website=Magical Assam |date=16 September 2016 |access-date=16 September 2016}}</ref>
[[ᱟᱫᱤᱞ ᱦᱩᱥᱮᱱ]], [[ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱵᱳᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱱᱤ ᱵᱚᱥᱩᱢᱟᱛᱟᱨᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱨᱚᱜᱽ: ᱫᱟ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱞᱟᱵᱽ'' ᱫᱚ ᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱵᱷᱤ.ᱟᱨ. ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="raag">{{Cite news |last=Sarmah |first=Rashmi |date=17 February 2014 |title=I've been terribly affected by witch hunt killings for years: Rajani Basumatary |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/guwahati/Ive-been-terribly-affected-by-witch-hunt-killings-for-years-Rajani-Basumatary/articleshow/30546971.cms |work=[[The Times of India]] |access-date=9 March 2014 |quote=I've been terribly affected by witch hunt killings for years}}</ref>
ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱠᱳᱛᱷᱟᱱᱳᱰᱤ: ᱫᱟ ᱨᱤᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱵᱽᱞᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱫᱤᱞ ᱦᱩᱥᱮᱱ, ᱥᱤᱢᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ, ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱵᱳᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱳᱥᱴ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱵᱩᱥᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱟᱭᱤ. ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ, MAMI ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ, ᱜᱚᱛᱷᱮᱱᱵᱚᱨᱜᱽ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱳᱛᱷᱟᱱᱳᱰᱤ: ᱫᱟ ᱨᱤᱵᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱮᱵᱽᱞᱥ'' ᱫᱚ ᱖᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱡᱚᱛ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱᱥ==
ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ "ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱᱥ" ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Zerifa wahid Productions">{{Citation |last=Singha |first=Nilotpal |title=Zerifa Wahid – 8 Lesser-Known Facts About The Actress |date=7 October 2014 |url=http://www.creativica.in/zerifa-wahid-8-lesser-known-facts-about-the-actress/ |access-date=4 June 2015 |archive-date=4 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150604171825/http://www.creativica.in/zerifa-wahid-8-lesser-known-facts-about-the-actress/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|᱒᱘᱘᱓᱐᱖᱓}}
{{DEFAULTSORT:ᱣᱟᱦᱤᱫᱽ, ᱡᱮᱨᱤᱯᱷᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
hu6lprdbce3qh8cuojafhhsc1y2haeu
ᱦᱮᱢᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ
0
26962
198693
146256
2026-09-30T10:54:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198693
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱦᱮᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱞᱤ
| image = A Sarvodaya Activist and the National Communal Harmony Award and Kabir Puraskar winner Smt. Hema Bharali addressing the media, in New Delhi on April 30, 2006.jpg
| imagesize =
| caption = ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱱᱥ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱨᱮᱱᱥ ᱚᱠᱛᱚ
| birth_date = {{birth date|1919|2|19|df=y}}
| birth_place = [[Assam Province]], [[British Raj|British India]]
| death_date = {{Death date and age|2020|04|29|1919|2|19|df=y}}
| death_place = [[ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| restingplace = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
| restingplacecoordinates =
| othername =
| occupation =ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ<br>ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱭᱟ<br>ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ<br>ᱥᱚᱨᱵᱚᱫᱷᱭᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱᱤᱭᱟᱹ
| yearsactive = ᱑᱙᱕᱐{{ndash}}᱒᱐᱒᱐
| known for =
| spouse =
| domesticpartner =
| children =
| parents =
| website =
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]]<br>National Communal Harmony Award<br>[[Fakhruddin Ali Ahmed]] Memorial Award
}}
'''ᱦᱮᱢᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ''' (᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱙ ᱼ ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱚᱨᱵᱚᱫᱷᱭᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="PM's Speech on Presentation of Fakhruddin Ali Ahmed Memorial Award 2008 & 2009">{{cite web | url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=69905 | title=PM's Speech on Presentation of Fakhruddin Ali Ahmed Memorial Award 2008 & 2009 | publisher=Government of India | date=18 February 2011 | access-date=30 November 2015}}</ref> ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱱᱳ-ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web |url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |title=Padma Awards |publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India |date=2015 |access-date=21 July 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf |archive-date=15 October 2015 |df=dmy-all }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱚᱸᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱟᱞ ᱦᱟᱨᱢᱚᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱠᱟᱞ ᱦᱟᱨᱢᱚᱱᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Award for Hema Bharali">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/award-for-hema-bharali/article3126856.ece | title=Award for Hema Bharali | publisher=The Hindu | date=1 May 2006 | access-date=29 November 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ==
ᱦᱮᱢᱟ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱪᱩᱴᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱞᱚᱠᱷᱤᱢᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱱᱟᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱩᱫᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ-ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱡᱽ-ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱳᱵᱟ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱭᱛᱨᱮᱭᱤ ᱟᱥᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱫᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱫᱟᱭᱟᱛᱨᱚ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱵᱳᱨᱰ (CSWB) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Our History">{{cite web | url=http://www.asksguwahati.org/history.html | title=Our History | publisher=Ask Guwahati | date=2015 | access-date=30 November 2015 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304041735/http://www.asksguwahati.org/history.html | url-status=dead }}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱩᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱦᱟᱨᱢᱚᱱᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ (National Communal Harmony Award) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱚᱠᱨᱩᱫᱤᱱ ᱟᱞᱤ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱨᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="MS. HEMA BHARALI">{{cite web | url=http://nfch.nic.in/sites/default/files/WORD_FILE/Award(IND).pdf | title=MS. HEMA BHARALI | publisher=Government of India | date=2015 | access-date=30 November 2015}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱖ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=apr0816/city051 |title=Tributes paid to philanthropist Dr HK Das |newspaper=The Assam Tribune |date=7 April 2016 |access-date=20 June 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160807025210/http://www.assamtribune.com/scripts/detailsnew.asp?id=apr0816%2Fcity051 |archive-date=7 August 2016 |df=dmy-all }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱑᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>[https://www.guwahatiplus.com/daily-news/freedom-fighter-hema-bharali-passes-away-in-guwahati Freedom Fighter Hema Bharali Passes Away in Guwahati]</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
app9wlfp3z4ytmch3bjqjvdd29e1al5
ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ
0
26994
198575
178583
2026-09-29T22:55:36Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198575
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ
| image = Monalisa at 'Dhappa' web series launch (2).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ
| birth_name = ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|11|21}}
| birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_place =
| other_names = ᱢᱚᱱᱟᱞᱤᱥᱟ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 1997–ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱪ
| height =
| spouse = {{marriage|[[ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱡᱽᱯᱩᱛ]]|2017}}
| website =
}}
'''ᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ 21 ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ 1981), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱟᱞᱤᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱦᱟ [[ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ,[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱲᱤᱭᱟ]] ,[[ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ,[[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 2016 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ 10'' ᱨᱮᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱚᱞᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ,''ᱱᱟᱡᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱟᱱᱟ ᱨᱚᱛᱳᱫᱽ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.rediff.com/movies/report/bigg-boss-10-wild-theme-wacky-participants/20161017.htm|title=Bigg Boss 10: Wild theme, wacky participants!|last=Verma|first=Sukanya|date=17 October 201|work=Rediff|access-date=24 May 2022|language=en}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱫᱚ 1981 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Bigg-Boss-10-November-21-episode-36-update-Manus-surprise-for-his-good-friend-Mona-Lisa-on-her-birthday/photostory/55546553.cms|title=Bigg Boss 10 November 21, episode 36 update: Manu's surprise for his 'good friend' Mona Lisa on her birthday|date=21 November 2016|work=The Times of India|access-date=24 May 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱟᱞᱤᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="indiatimes1">{{Cite news|url=https://photogallery.indiatimes.com/celebs/indian-stars/Antara-Biswas/newversion/articleshow_v2/14022588.cms|title=Born to a Bengali Hindu family, Antara adopted the stage name of Mona Lisa at the behest of her uncle.|work=The Times of India|access-date=24 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206092217/https://photogallery.indiatimes.com/celebs/indian-stars/Antara-Biswas/newversion/articleshow_v2/14022588.cms|archive-date=6 February 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱞᱜᱤᱱ ᱨᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱤᱭᱮᱱ ᱰᱮ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱩᱛᱳᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="indiatimes1" />
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱟᱡᱚᱭ ᱫᱮᱵᱜᱚᱱ [[ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ|ᱥᱩᱱᱤᱮᱞ ᱥᱮᱴᱴᱤ]] ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱞᱮᱠᱢᱮᱞ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱵᱚᱞᱤᱭᱩᱰ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢ ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="telegraph">{{Cite web |date=14 December 2005 |title=Dare girl from Gariahat |url=http://www.telegraphindia.com/1051214/asp/calcutta/story_5599015.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927102145/http://www.telegraphindia.com/1051214/asp/calcutta/story_5599015.asp |archive-date=27 September 2013 |access-date=8 July 2016 |website=The Telegraph Calcutta}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱤᱱ ᱜᱚᱡᱤ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ''ᱛᱟᱣᱵᱟ ᱛᱟᱣᱵᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱦᱟ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ''ᱡᱮᱠᱯᱟᱴ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article3105722.ece|title=Understanding love|date=16 July 2006|work=The Hindu|access-date=8 July 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[ᱨᱮᱫ:Monalisa_at_Launch_of_film_Rampur_Ka_Laxman.jpg|thumb|2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱳᱱᱟᱞᱤᱥᱟ ᱾]]
2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ,''ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ'' ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱢᱳᱱᱟᱞᱤᱥᱟ (ᱨᱤᱱᱠᱩ ᱜᱳᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ)ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱧᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/business/Industry/bhojpuri-cinema-edges-its-way-to-success/article600255.ece|title=Bhojpuri cinema edges its way to success|date=28 August 2010|work=The Hindu|access-date=8 July 2016|publisher=IANS}}</ref>
2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟᱤᱡ ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱡᱯᱩᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱯᱚᱞᱥ ''ᱥᱚᱯᱟᱨᱴ ᱡᱳᱫᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ 2022 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱝᱜᱟᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱟᱢ ᱯᱷᱚᱵᱟᱨᱟ ᱪᱚᱠᱼ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱠᱤ ᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 December 2022 |title=Monalisa: Every comedy show needs an element of tadka and my character in Favvara Chowk is just that |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/monalisa-every-comedy-show-needs-an-element-of-tadka-and-my-character-in-favvara-chowk-is-just-that/articleshow/95942743.cms |access-date=3 December 2022 |website=TOI}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
20 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 17 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱜ ᱵᱟᱥ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱵᱤᱠᱨᱟᱱᱛᱚ ᱥᱤᱝ ᱨᱟᱡᱯᱩᱛ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=17 January 2017 |title=Bigg Boss 10: Monalisa and Vikrant Singh Rajpoot are married! View exclusive wedding and mehndi pictures & video! |url=http://www.india.com/buzz/bigg-boss-10-monalisa-and-vikrant-singh-rajpoot-are-married-view-exclusive-wedding-and-mehndi-pictures-1766692/ |access-date=18 January 2017 |website=india.com}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ===
* ''ᱵᱷᱳᱞ ᱥᱟᱝᱠᱚᱨ ᱾''(2008)
* ᱠᱷᱚᱛᱟᱞᱟᱞ ᱢᱮᱛᱷᱟᱭᱞᱟᱞ (2008)
* ''ᱠᱟᱦᱚ ᱡᱚᱭᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱟᱡᱚᱨᱤᱭᱟ ᱞᱚᱫᱟᱭᱠᱮ ᱾''(2008)
* ''ᱛᱩᱵᱚᱵᱩᱭᱟ ᱦᱟᱢᱟᱨ ᱾''(2008)
* ''ᱥᱨᱤᱢᱟᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱵᱟᱵᱩ ᱾''(2007)
* ''ᱦᱳ ᱜᱟᱱᱤ ᱰᱤᱣᱟᱱᱟ ᱛᱳᱦᱟᱨᱟ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱢᱮ ᱾''(2009)
* ''ᱠᱟᱦᱟᱱ ᱡᱚᱭᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ ᱞᱟᱫᱟᱭ ᱠᱮ ᱾''(2009)
* ''ᱦᱩᱢ ᱵᱚᱣᱵᱟᱵᱚᱞᱤ'' (2009)
* ''ᱰᱩᱞᱦᱟ ᱟᱞᱵᱮᱞᱟ'' (2009)
* ''ᱨᱱᱵᱷᱩᱢᱤ ᱾''(2009)
* ''ᱯᱚᱨᱛᱤᱜᱤᱭᱟ ᱾''(2009) ᱼ ᱟᱭᱴᱮᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱞᱮᱦᱚᱨᱤᱭᱟ ᱞᱩᱴᱟ ᱮ ᱨᱟᱡᱟ"
* ''ᱦᱩᱢ ᱦᱟᱭ ᱠᱷᱚᱞᱱᱟᱠ ᱾''(2009)
* ''ᱥᱤᱱᱫᱩᱨ ᱰᱟᱱ'' (2009)
* ᱡᱮᱫ ᱢᱮ ᱵᱟᱞᱢᱟ ᱯᱚᱭᱟᱨᱟ ᱞᱮᱜᱮ (2009)
* ''ᱥᱟᱦᱚᱨ ᱳᱞᱤ ᱡᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮᱞᱤ'' (2009)
* ᱮᱠ ᱳᱣᱨᱚ ᱠᱩᱨᱩᱠᱷᱮᱛᱷᱚᱨᱟ (2010)
* ᱛᱩᱡᱚ ᱡᱟ ᱦᱚᱭ ᱦᱟᱢᱟᱨ (2010)
* ''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱛᱚᱢ ᱾''(2010)
* ''ᱱᱟᱛᱷᱩᱱᱤᱭᱟ ᱯᱮ ᱜᱳᱞᱤ ᱢᱟᱨᱮ'' (2010)
* ''ᱵᱷᱳᱡᱯᱩᱨᱤᱭᱟ ᱰᱚᱱ'' (2010)
* ''ᱨᱚᱝᱵᱟᱡ ᱫᱟᱨᱟᱜᱟ'' (2010) ᱼ ᱟᱱᱪᱚᱞ
* ''ᱱᱟᱭᱱᱤᱦᱚᱞ'' (2010)
* ''ᱥᱟᱛ ᱥᱟᱦᱮᱞᱤᱭᱟ'' (2010)
* ''ᱫᱮᱵᱨᱟ ᱵᱫᱟ ᱥᱟᱛᱚᱵᱮᱞᱟ'' (2010)
* ''ᱫᱮᱵᱨᱟ ᱵᱷᱟᱭᱤᱞ ᱰᱤᱣᱟᱱᱟ'' (2014)
* ''ᱢᱨᱤᱛᱤᱭᱩᱱᱡᱚᱭ ᱾''(2010) (ᱠᱷᱟᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ)
* ''ᱞᱳᱯᱷᱟᱨ ᱾''(2010)
* ''ᱠᱟᱱᱩᱱ ᱦᱟᱢᱨᱟ ᱢᱩᱛᱤ ᱢᱮ ᱾''(2010)
* ''ᱫᱟᱨᱟᱟᱨ ᱾''(2010)
* ''ᱢᱳᱨᱟ ᱵᱟᱞᱢᱟ ᱪᱚᱭᱤᱞ ᱪᱚᱵᱤᱞᱟ'' (2011)
* ''ᱟᱢᱱᱮ ᱵᱮᱜᱟᱱᱮ'' (2011)
* ''ᱟᱠᱷᱚᱨᱤ ᱨᱟᱥᱟ'' (2011)
* ''ᱵᱟᱨᱩᱰ'' (2011)
* ''ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱨᱳ ᱦᱤᱨᱟᱞᱟᱞ ᱾''(2011)
* ''ᱜᱩᱱᱰᱚᱭᱨᱟᱡᱽ'' (2011)
* ''ᱞᱚᱫᱟᱭ ᱞᱟ ᱚᱱᱠᱷᱤᱭᱟ ᱮ ᱞᱟᱣᱩᱱᱰᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱾''(2011)
* ''ᱠᱟᱨᱛᱚᱵᱚ'' (2011)
* ''ᱦᱟᱢᱟᱨ ᱫᱮᱵᱫᱟᱥ'' (2011)
* ᱵᱷᱳᱭᱭᱟ ᱦᱟᱢᱟᱨ ᱫᱚᱭᱵᱚᱱ (2012)
* ᱢᱮᱦᱟᱨᱟ ᱵᱤᱱᱟ ᱨᱚᱛᱤᱭᱟ ᱠᱟᱭᱮᱥ ᱠᱚᱴᱤ (2012)
* ''ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱩ'' (2012)
* ''ᱫᱟᱠᱟᱭᱤᱛ'' (2012) <ref name="times1">{{Cite web |date=27 July 2012 |title=Khuddar and Dacait releasing today |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/bhojpuri/news-interviews/Khuddar-and-Dacait-releasing-today/articleshow/15198740.cms?referral=PM |access-date=8 July 2016 |website=The Times of India}}</ref>
* ''ᱠᱷᱩᱫᱫᱚᱨ'' (2012) ᱼ ᱥᱩᱱᱤᱛᱟ <ref name="times1" />
* ''ᱱᱟᱜᱤᱱ'' (2012)
* ''ᱠᱷᱩᱱ ᱯᱟᱥᱤᱱᱟ'' (2012)
* ᱢᱮᱦᱟᱨᱟ ᱵᱤᱱᱟ ᱨᱚᱛᱤᱭᱟ ᱠᱟᱥᱤ ᱠᱟᱴᱤ (2012)
* ''ᱤᱞᱟᱱ ᱤ ᱡᱟᱝ'' (2012)
* ''ᱫᱟᱵᱟᱝ ᱢᱳᱨᱟ ᱵᱟᱞᱢᱟ'' (2013) <ref>{{Cite web |date=21 February 2013 |title=Monalisa in Ab Dabangg Mora Balma |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/bhojpuri/news-interviews/Monalisa-in-Ab-Dabangg-Mora-Balma/articleshow/18606587.cms?referral=PM |access-date=8 July 2016 |website=The Times of India}}</ref>
* ''ᱢᱟᱯᱷᱤᱭᱟ'' (2013) <ref>{{Cite web |date=31 July 2013 |title=Monalisa to romance Rajkumar Shrivastava in Mafia |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/bhojpuri/news-interviews/Monalisa-to-romance-Rajkumar-Shrivastava-in-Mafia/articleshow/18268973.cms?referral=PM |access-date=8 July 2016 |website=The Times of India}}</ref>
* ''ᱨᱚᱝ ᱫᱟ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱨᱚᱝ ᱢᱮ ᱾''(2013)
* ''ᱡᱟᱱ ᱞᱮᱵᱩ ᱠᱟ ᱦᱳ'' (2013)
* ''ᱵᱮᱱᱟᱨᱚᱥᱚᱞᱤ'' (2013)
* ''ᱯᱚᱨᱛᱤᱵᱚᱱᱫᱷ'' (2013)
* ''ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥ'' (2013)
* ''ᱠᱟᱥᱚᱢ ᱳᱣᱟᱨᱫᱤ ᱠᱮ'' (2013)
* ''ᱵᱤᱵᱷᱤ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ 1'' (2013)
* ''ᱞᱚᱜᱟᱞ ᱥᱟᱱᱦᱮᱭᱟ ᱠᱮ ᱰᱳᱨ'' (2013)
* 'ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮ' ᱠᱷᱚᱱ 'ᱥᱟᱦᱵ ᱵᱚᱱ ᱜᱚᱭ' (2013)
* ''ᱡᱤᱫᱫᱤ ᱟᱥᱤᱠ'' (2013)
* ''ᱥᱟᱣᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱱ ᱴᱳᱡᱽ ᱞᱚᱜᱤ ᱠᱟᱭᱥᱤ ᱞᱚᱜᱟᱱ'' (2013)
* ''ᱢᱚᱛᱤ ᱯᱨᱤᱛ ᱡᱚᱜᱟᱣᱞᱮ'' (2013)
* ''ᱡᱟᱱᱡᱤᱨ ᱾''(2013)
* ''ᱤᱚᱥᱠ ᱠᱟ ᱢᱚᱱᱡᱚᱱ ᱜᱤᱥᱮ ᱦᱟᱭ ᱯᱤᱭᱟ ᱾''(2013)
* ''ᱜᱳᱢᱨᱟ'' (2013)
* ''ᱤᱡᱟᱡᱚᱛ'' (2013)
* ''ᱪᱟᱢᱤᱭᱟ ᱵᱷᱮᱞᱳᱞᱤ'' (2013)
* ''ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱤᱭᱩᱫᱫᱷ'' (2013)
* ''ᱠᱷᱩᱱ ᱵᱷᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱ'' (2013)
* ᱥᱟᱭᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱞᱚᱱ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥᱤᱭᱟ (2013)
* ''ᱡᱳᱫᱤ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ 1'' (2013)
* ''ᱜᱳᱞᱟᱢ ᱾''(2013)
* ''ᱢᱤᱛᱟ ᱫᱮᱵ ᱨᱟᱣᱚᱱᱨᱟᱡ'' (2013)
* ''ᱵᱳᱫᱽᱫᱷᱳᱭᱟ ᱛᱟᱢᱛᱚᱢᱳᱭᱟᱞᱟ'' (2013)
* ''ᱞᱚᱜᱟᱞ ᱵᱟ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮ ᱵᱳᱠᱷᱚᱨ'' (2013)
* ''ᱛᱩᱞᱤᱥᱤ ᱵᱤᱱ ᱥᱩᱱᱟ ᱟᱱᱜᱚᱱᱳᱭᱟ'' (2013)
* ''ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱯᱩᱛᱨᱟ'' (2013)
* ''ᱪᱮᱰᱤ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱤᱱᱟᱨᱮᱣᱟᱞ'' (2013)
* ''ᱱᱟᱛᱟᱣᱟᱨ ᱞᱟᱞ'' (2013)
* ᱮᱠ ᱱᱤᱴᱷᱟᱛᱛᱚ (2013)
* Pocket Gangsters (2015)
* ''ᱨᱚᱠᱛᱷ ᱵᱷᱩᱢᱤ'' (2015)
* ''ᱯᱮᱹᱢ ᱞᱤᱞᱟ'' (2015)
* ''ᱥᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱛᱩᱯᱷᱤ'' (2015)
* ''ᱥᱩᱦᱚᱜ'' (2015)
* ''ᱨᱚᱠᱛᱷᱵᱷᱩᱢᱤ'' (2015)
* ''ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ'' (2017)
* ''ᱡᱚᱭ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ'' (2017)
* ᱯᱟᱣᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ (2017)
* ''ᱫᱩᱞᱦᱟᱱ ᱪᱟᱦᱤᱭ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱮ 2'' (2018)
== ᱳᱭᱮᱵᱽᱼᱥᱤᱨᱤᱡ ==
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱩᱫᱩᱜ ᱢᱮ
!ᱮᱱᱮᱢ
!ᱱᱳᱴᱠᱚ
|-
|2018
|''ᱰᱩᱯᱩᱨ ᱛᱚᱠᱩᱨᱯᱳᱼ2''
|ᱡᱩᱢᱟ ᱵᱳᱣᱫᱤ
|
|-
|2021
|''ᱦᱟᱥᱨᱟᱴᱤᱤᱱ''
|ᱯᱩᱨᱵᱷᱤ
|
|-
|2021
|''ᱨᱚᱛᱨᱤ ᱠᱮ ᱤᱭᱛᱨᱤ''
|
|
|}
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
lqifyd2r3igt56qk26qbzcsnl7gdkbn
ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27231
198633
147896
2026-09-30T04:46:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198633
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ
| type = ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image =
| image_size =
| image_caption =
| address = ᱱᱟᱜᱚᱢᱯᱚᱫᱚᱢ, [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ]], [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱮᱨᱚᱞ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|9.595|76.531|type:railwaystation_region:IN|display=inline}}
| map_type = India
| elevation =
| line = [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ–ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ–ᱠᱟᱭᱚᱢᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other = ᱱᱟᱜᱚᱢᱯᱚᱫᱚᱢ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱸᱰ
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| platform = ᱖
| tracks = ᱙
| entrances =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| baggage_check =
| opened = ᱑᱙᱕᱗
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| ADA = {{Access icon|20px}}
| code = {{Indian railway code
| code = KTYM
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{abbrlink|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ}}
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers = ᱑᱒᱓᱑᱙ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite web |url=https://sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1566121709913-ANNUAL%20EARNINGS.pdf |title=Annual originating passengers and earnings for the year 2018-19 - Thiruvananthapuram Division |publisher=Indian Railways |access-date=11 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130819141428/http://https/ |archive-date=19 August 2013 |url-status=dead }}</ref>
| pass_year = ᱒᱐᱑᱘–᱑᱙
| classification = NSG-3
| pass_percent =
| pass_system =
| map_locator =
| route_map = {{ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ–ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ–ᱠᱟᱭᱚᱢᱠᱩᱞᱚᱢ–ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state =
}}
'''ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: KTYM<ref name="stn_code">{{cite web |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |page=6 |format=PDF |date=2023–24}}</ref>) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ NSG-3 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr_stn">{{cite web |title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS AS ON 01.04.2023 (CATEGORY- WISE) |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=26 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-date=23 March 2024 |page=2 |format=PDF |date=1 April 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱚᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ NSG 3 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱯᱩᱱᱮ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟ:ᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱵᱤ, [[ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱵᱽᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ-[[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱵᱽᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱵᱟᱜᱟᱢᱚᱱ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱳᱢ, ᱤᱞᱤᱠᱚᱞ ᱠᱚᱞᱞᱩ – ᱦᱟᱭ ᱨᱮᱸᱡᱽ, ᱥᱮᱸᱴ ᱟᱞᱯᱷᱳᱱᱥᱚ ᱢᱚᱠᱵᱨᱟ, ᱯᱟᱞᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ (᱑ ᱟᱨ ᱒) ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ (᱓,᱔ ᱟᱨ ᱕) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱚᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ 1A ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱝᱵᱚᱱᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱩᱢᱟᱱᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱝᱜᱚᱞᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱒᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/fifty-years-in-state-integration/article1173593.ece Fifty years in State ‘integration’] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱞᱚᱠᱥᱟ==
ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱟᱞ ᱥᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱚᱢᱯᱚᱫᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱩᱬᱩᱛ==
ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱠᱳᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱽᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱪᱮᱝᱜᱚᱱᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱵᱽᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sabarimala-pilgrimage-Kottayam-railway-station-offers-better-facilities-for-pilgrims/articleshow/10834902.cms Sabarimala pilgrimage: Kottayam railway station offers better facilities for pilgrims] ''Times of India''</ref> ᱥᱚᱵᱽᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
* [[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ ᱨᱳᱰ]] - ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱖᱓᱒᱕/᱑᱖᱓᱒᱖)
* [[ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱚᱨᱠᱳᱭᱞ]] - ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱑᱖᱓᱖) - ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ
* ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ - [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱢᱩ / ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ
* ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ - [[ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱢᱮᱢᱩ / ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ
==ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ:
* ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ - ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱚᱰ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
* [[ᱠᱚᱪᱩᱵᱷᱮᱞᱤ–ᱞᱳᱠᱢᱚᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱪᱩᱵᱷᱮᱞᱤ - ᱞᱳᱠᱢᱚᱱᱭᱟ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]].
* [[ᱠᱚᱪᱩᱵᱷᱮᱞᱤ–ᱭᱮᱥᱵᱷᱟᱱᱛᱯᱩᱨ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱪᱩᱵᱷᱮᱞᱤ - ᱭᱮᱥᱣᱟᱱᱛᱯᱩᱨ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]].
* [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ - ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱡᱚᱱ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]].
* ᱠᱚᱪᱩᱵᱷᱮᱞᱤ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱦᱚᱢᱥᱟᱯᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ - ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱠᱚᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ - ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱵᱤᱵᱷᱮᱠ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ), ᱦᱤᱢᱥᱟᱜᱚᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱠᱚᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ - ᱯᱩᱱᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱚᱢᱨᱤᱛᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ - ᱵᱷᱮᱞᱟᱱᱠᱟᱱᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱠᱚᱞᱞᱟᱢ - ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱯᱟᱞᱟᱨᱩᱵᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱯᱟᱨᱥᱩᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, ᱵᱷᱮᱱᱟᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
nn6eyocft1npuycm8f1im6sdydgzx6r
ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ
0
27234
198598
198235
2026-09-30T00:56:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198598
wikitext
text/x-wiki
{{ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ
| name = ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ
| logo = Loksatta - Lokmanya Lokshakti Logo.gif
| logo_size = 220px
| image = LoksattaCover.jpg
| image_size = 240px
| caption =
| type = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ
| format = ᱵᱨᱚᱰᱥᱤᱴ
| owners = ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ
| founder = ᱨᱟᱢᱱᱟᱛᱷ ᱜᱚᱭᱮᱝᱠᱟ
| publisher =
| editor = ᱜᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱵᱮᱨ
| chiefeditor =
| assoceditor =
| maneditor =
| newseditor =
| managingeditordesign =
| campuseditor =
| campuschief =
| opeditor =
| sportseditor =
| photoeditor =
| staff =
| foundation = ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘
| political =
| language = [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]]
| headquarters = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
| sister newspapers = ''Lokrang'', ''Ravivar Vruttant'' (Sunday), ''Chaturang'', ''Vasturang'' (Saturday), ''Viva'' (Friday), ''Local Supplement'' (Tuesday–Saturday)
| ISSN =
| oclc =
| website = {{url|http://www.loksatta.com}}
| free = {{url|http://epaper.loksatta.com/}}
}}
'''ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱵᱟᱝᱜᱽᱯᱩᱨ, ᱛᱷᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱨ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱟᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ, ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱞᱳᱠᱥᱚᱛᱛᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱚᱠᱚᱨ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱳᱞ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱠᱥᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱚᱢᱱᱟᱛᱷ ᱜᱳᱭᱮᱱᱠᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱚᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=The Paper Of Courage Continues To Roar At 55|url=http://www.financialexpress.com/news/the-paper-of-courage-continues-to-roar-at-55/68171/2 |publisher=[[The Financial Express (India)|Financial Express]] |date=18 January 2003}}</ref>
ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱠᱥᱛᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱯᱩᱱᱮ, ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book| first= Robin |last=Jeffrey |author-link=Robin Jeffrey| title = India's newspaper revolution: capitalism, politics, and the Indian-language press, 1977-99| url = https://books.google.com/books?id=D2H7ByahsJ0C&q=Loksatta+&pg=PA211| date = 2000-04-12| publisher = C. Hurst & Co. Publishers| isbn = 978-1-85065-434-6| page = 221 }}</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱟᱯᱞᱮᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱵᱮᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱮᱰᱤᱥᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book| last = Mehta| first = Satish| title = Marketing to Win: Designs and Campaigns to Achieve Market Dominance| chapter-url = https://books.google.com/books?id=uOOGwRBysdgC&q=Loksatta+newspaper&pg=PA310| date = 2009-05-14| publisher = Pearson Education India| isbn = 978-81-317-1382-2| page = 310| chapter = Re-modelling and Extending of the ''Lok Satta'' }}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.newsepapers.com/indian/marathi/loksatta-epaper/ | title=Loksatta | publisher=NewsEpapers | access-date=13 January 2019 | archive-date=31 December 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181231235738/http://www.newsepapers.com/indian/marathi/loksatta-epaper/ | url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱰᱤᱴᱚᱨᱥ ==
ᱴᱤ. ᱵᱤ. ᱯᱟᱨᱵᱮᱴ<ref>{{cite news |title=Angry mob attacks Indian editor's home|url=http://www.facebook.com/pages/Loksatta/112687585409934|publisher=[[Facebook]] }}</ref>
ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱯᱮᱱᱰᱥᱮ
ᱮᱪ. ᱟᱨ. ᱢᱚᱦᱟᱡᱟᱱᱤ
ᱮᱱ. ᱮᱱ. ᱛᱟᱭᱚᱢ
ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱷᱚᱨ ᱜᱳᱠᱷᱮᱞᱮ
ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱭᱮᱥᱣᱚᱸᱛ ᱜᱚᱰᱠᱟᱨᱤ<ref>{{cite news |last=D'Monte |first=Darryl |url=http://infochangeindia.org/governance/analysis/banning-the-majority-from-voting.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323002221/http://infochangeindia.org/governance/analysis/banning-the-majority-from-voting.html |url-status=usurped |archive-date=23 March 2012 |title=Banning the majority from voting |publisher=[[Infochange]] |date=October 2004}}</ref>
ᱚᱨᱩᱱ ᱴᱤᱠᱮᱠᱚᱨ<ref>{{cite news |first=Saira |last=Menezes |title=Policing The Press |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?204577 |publisher=[[Outlook India]] |date=17 November 1997 |access-date=23 April 2024 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017125403/http://www.outlookindia.com/article.aspx?204577 |url-status=dead }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱮᱴᱠᱟᱨ<ref>{{cite news |title=For asking why a Shivaji statue, Loksatta Editor's home attacked |url=http://www.indianexpress.com/news/for-asking-why-a-shivaji-statue-loksatta-editors-home-attacked/319317/0 |newspaper=[[The Indian Express]] |date=2008-06-06 }}</ref><ref>{{cite news |title=Kumar Ketkar |url=http://www.manase.org/en/maharashtra.php?mid=68&smid=23&pmid=9&id=928 |publisher=[[Maharashtra Navnirman Sena]] |access-date=19 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120406155521/http://www.manase.org/en/maharashtra.php?mid=68&smid=23&pmid=9&id=928 |archive-date=6 April 2012 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Editors meet Maharashtra Chief Minister on Dey's killing |url=http://www.thehindu.com/news/national/article2124064.ece |newspaper=[[The Hindu]] |date=2011-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102153739/http://www.thehindu.com/news/national/article2124064.ece |archive-date=2012-11-02 |access-date=2024-04-23 |url-status=dead}}</ref>
ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱠᱩᱵᱮᱨ
== ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ==
ᱦᱟᱨᱤ ᱟᱯᱴᱮ
ᱴᱩᱠᱟᱨᱟᱢ ᱠᱚᱠᱡᱮ
ᱟᱛᱢᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱴᱮᱭ
ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱡᱚᱣᱟᱨ
ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱨ
ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱯᱚᱸᱪᱣᱟᱡᱽ
ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱫᱤᱠᱷᱤᱛ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://www.navisakal.com/ '''Latest Marathi News''' ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411124458/https://www.navisakal.com/ |date=2021-04-11 }} ᱢᱩᱬ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ
* [http://www.loksatta.com ''Loksatta'' official site]
a6f0ko9us6cora23mwwb1o7yr0jlqep
ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27268
198583
188436
2026-09-29T23:35:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198583
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ
| native_name = <hr />ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Thrissur railway station2014.jpg
| image_caption = ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = [[ᱠᱳᱠᱠᱟᱞᱟᱭ]], [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ]], [[ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]],
| country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| coordinates = {{Coord|10.515|76.208|type:railwaystation_region:IN|display=inline}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| line = [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ–ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]],<br>[[ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ–ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱥᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| platform = ᱔
| tracks = ᱖
| other = ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱟᱨ ᱚᱴᱳ ᱥᱴᱮᱸᱰ
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| depth =
| levels =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| ADA = {{Access icon|20px}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = TCR
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ}}
}}
| opened = {{Start date and age|df=yes|1902|06|02}}
| closed =
| rebuilt =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| former = [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱚᱦᱨᱟᱛᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| mpassengers =
| passengers = ᱑᱘,᱕᱘᱐ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite web|url=https://sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1578655532785-ANNUAL%20EARNINGS.pdf |title=Annual originating passengers and earnings for the year 2017-18 - Thiruvananthapuram Division|publisher=Indian Railways |access-date=30 January 2020}}</ref>
| pass_system =
| pass_year = ᱒᱐᱑᱘–᱑᱙
| pass_percent =
| pass_rank = ᱖ ''([[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ)''<br> ᱔ ''([[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ|ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱟᱢ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]])''
| services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|line=ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱯᱩᱱᱠᱩᱱᱱᱟᱢ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ|right=ᱚᱞᱞᱩᱨ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ| type=[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ–ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]}}
| map_locator =
| route_map = {{ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ–ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
| map_state = collapsed
| mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| mapframe-caption = Interactive map
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
}}
'''ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: TCR<ref name="stn_code">{{cite web |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=25 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |page=8 |date=2023–24}}</ref>) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ NSG-2 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr_stn">{{cite web |title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS AS ON 01.04.2023 (CATEGORY- WISE) |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=25 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-date=23 March 2024 |page=1 |date=1 April 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱟᱞ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱙᱗ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱒᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱥᱮ ᱑᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Kerala railway stations ahead in passenger fare income|url=http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|access-date=26 December 2016|work=[[Manoramaonline.com]]|date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160103063307/http://english.manoramaonline.com/news/kerala/kerala-railway-stations-ahead-in-passenger-fare-income.html|archive-date=3 January 2016|location=Thrissur}}</ref> ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱢᱟᱱᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱨᱱᱩᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱨᱤᱰᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://epaper.manoramaonline.com/edaily/flashclient/client_panel.aspx|title=List of trains from Thrissur railway station, Page 8|publisher=Manoramaonline.com|access-date=2013-08-05|archive-date=19 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819015013/http://epaper.manoramaonline.com/edaily/flashclient/Client_Panel.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱟᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, [[ᱯᱩᱱᱠᱩᱱᱱᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱳᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱞᱩᱝᱠᱩᱸᱱᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱣ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ-ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱭᱩᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱩᱨᱩᱣᱟᱭᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
{{stack|[[File:Thrissur Railway Map.png|thumb|right|ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱚᱠᱥᱟ]]}}
==ᱞᱚᱠᱥᱟ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱴᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱴᱨᱟᱝᱥᱯᱳᱨᱴ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱳᱵᱚᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ, ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱭ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ==
[[File:Thrissur railway staion3.JPG|250px|thumb|left|ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱒ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
* ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚ
ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ-ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱫᱟᱥ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱵᱮᱱᱰᱤᱝ ᱢᱮᱥᱤᱱ (ᱮᱴᱤᱵᱤᱢᱤ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱤᱥᱴᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱠᱳᱪ ᱜᱟᱭᱰᱟᱱᱥ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱟᱥᱢᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/09/08/stories/2006090811390300.htm|archive-url=https://archive.today/20130126001647/http://www.hindu.com/2006/09/08/stories/2006090811390300.htm|url-status=dead|archive-date=2013-01-26|work=[[The Hindu]]|title=Stone laid for new entrance to Thrissur railway station|date=2006-09-08|access-date=2011-12-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2003071305710400.htm&date=2003/07/13/&prd=th&|title=Multi-cuisine food plazas in 5 rly. stations|work=The Hindu|access-date=2011-12-11}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2009/06/21/stories/2009062158440300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20090624014453/http://www.hindu.com/2009/06/21/stories/2009062158440300.htm|url-status=dead|archive-date=2009-06-24|work=[[The Hindu]]|title=Master plan for Thrissur railway station ready
|date=2009-06-21|access-date=2011-12-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2008/07/01/stories/2008070155680300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080704081416/http://www.hindu.com/2008/07/01/stories/2008070155680300.htm|url-status=dead|archive-date=2008-07-04|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur railway station to get facelift|date=2008-07-01|access-date=2011-12-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/09/02/stories/2006090210160300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502084725/http://www.hindu.com/2006/09/02/stories/2006090210160300.htm|url-status=dead|archive-date=2007-05-02|work=[[The Hindu]]|title=Thrissur railway station to get second entrance
|date=2006-09-02|access-date=2011-12-11}}</ref>
ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱞᱤᱝ ᱥᱮᱵᱟ (RMS) ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱮᱸᱠ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱱᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱴᱮᱞᱚᱨ ᱢᱮᱥᱤᱱ (ATM) ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ==
ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱨᱠᱚᱞ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱩᱬ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱵᱽ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱦᱟᱭ ᱰᱮᱯᱷᱤᱱᱤᱥᱚᱱ ᱠᱮᱢᱨᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱠᱩᱣᱩᱱᱴᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱔᱒ ᱤᱸᱪ LCD ᱢᱚᱱᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/08/24/stories/2006082423560300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20071017111638/http://hindu.com/2006/08/24/stories/2006082423560300.htm|url-status=dead|archive-date=2007-10-17|work=[[The Hindu]]|title=Video surveillance system at Central|date=2006-08-24|access-date=2011-12-11}}</ref>
==ᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱠᱚ==
ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱳᱨᱱᱩᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱦᱟᱨᱵᱟᱨ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱚᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱠᱚᱪᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2530113.ece
|title=DRM sets priorities for rail development
|work=The Hindu
|access-date=2011-12-11
|archive-date=2013-06-03
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130603231521/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2530113.ece
|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web
|url=http://www.transreporter.com/detail.php?pId=1&Id=11&nId=5601
|title=Top official hopeful of pending raiLway projects
|publisher=Ttransreporter
|access-date=2011-12-11
|archive-date=26 April 2012
|archive-url=https://web.archive.org/web/20120426043639/http://www.transreporter.com/detail.php?pId=1&Id=11&nId=5601
|url-status=dead
}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱴᱤ.ᱥᱤ. ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱞᱟᱭ ᱳᱵᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* [http://www.srailway.com/ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* [http://www.thrissurkerala.com/other/railway.html ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞ ᱠᱚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717053258/http://www.thrissurkerala.com/other/railway.html |date=2011-07-17 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
t9rfpk6uv18515vg7k212kn1shl4okb
ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ
0
27320
198657
148362
2026-09-30T07:12:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198657
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name = ᱢᱤᱨᱤᱴᱤ
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱛᱳ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.791467|N|87.878567|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| leader_title =
| leader_name =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = ᱑,᱐᱙᱘
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code =
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/[[Subscriber trunk dialling|ᱮᱥ.ᱴᱤ.ᱰᱤ]] ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱖᱒
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]]
| blank1_info_sec1 =
| website = {{URL|birbhum.nic.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ''' ('ᱢᱤᱨᱛᱤ' ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱦᱳᱭᱳᱜᱼᱟ) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱞᱟᱵᱽᱯᱩᱨ]] ᱵᱚᱞᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ|ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱛᱳ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱛᱳ ᱫᱚ [[ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱟᱦᱟᱨ [[ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱱ ᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ᱾ ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱠᱤᱨᱱᱟᱦᱟᱨ ᱥᱤᱵ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
== ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱑᱓ ᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱯᱨᱚᱱᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱒᱐᱑᱒-᱒᱐᱑᱗, ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱕ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="GOVT">{{Cite web |title=Shri Pranab Mukherjee |url=http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514145924/http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 |archive-date=2011-05-14 |access-date=11 July 2012 |publisher=Government of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article3681618.ece?homepage=true|title=Pranab Mukherjee sworn-in 13th President|last=Gupta|first=Smita|date=25 July 2012|work=The Hindu|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133149/https://www.thehindu.com/news/national/pranab-lays-stress-on-economic-equity/article3681618.ece?homepage=true|archive-date=31 August 2020|access-date=2 May 2024|url-status=dead}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱨᱟᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱑,᱐᱙᱘ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱕᱗᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱒᱑ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱐᱖ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱢᱤᱴᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱖᱘᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱖᱙.᱑᱕%)᱾<ref name="census3-2011">{{Cite web |title=2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables |url=http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |access-date=1 February 2018 |website=West Bengal – District-wise |publisher=Registrar General and Census Commissioner, India}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}{{Birbhum District}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱛᱳ]]
cl3ukp6ul8len9yfwvy9fgf6hhgb30n
ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27325
198690
148485
2026-09-30T10:22:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198690
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| native_name =
| native_name_lang =
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = WP 20140220 004.jpg
| image_caption = ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| address = [[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|10.759|76.271|type:railwaystation_region:IN|display=inline}}
| map_type = India
| line = [[ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br />[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ–ᱠᱚᱪᱤᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br />[[ᱱᱤᱞᱟᱢᱵᱩᱨ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br />[[ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ–ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br />[[ᱡᱳᱞᱟᱨᱯᱮᱴᱴᱟᱭ–ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other = ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱚᱴᱳ ᱥᱮᱵᱟ, ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ
| opened = {{start date and age|1862|4|14}}
| classification = NSG – ᱓; ᱛᱷᱚᱠ 'ᱮ'
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| platform = ᱗
| tracks = ᱑᱔
| elevation = ᱢᱤᱴᱚᱨ
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| accessible = {{Access icon|17px}}
| closed = ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒
| rebuilt = ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱓᱑ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ)
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = SRR
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ}}
}}<ref>[http://www.idiscoverindia.com/images/Station_Code_Index.pdf station code index]</ref>
| zone =
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers = ᱑᱑,᱑᱓᱒ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ<ref>{{cite news|url=https://sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1525083000550-New%20Categories%20of%20Stations-PGT.pdf|title=Annual originating passengers & earnings for the year 2017-18 (Palakkad Division)|publisher=Southern Railway|access-date=2019-06-14}}</ref>
| pass_year = ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙
| pass_percent =
| pass_system =
| pass_rank = ᱕ ''([[ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ|ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮ)''
| map_locator =
| route_map = {{ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ–ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
}}
'''ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: SRR<ref name="stn_code">{{cite web |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=25 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |page=8 |date=2023–24}}</ref>) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱱ.ᱮᱥ.ᱡᱤ. -᱓ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr_stn">{{cite web |title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS AS ON 01.04.2023 (CATEGORY- WISE) |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |access-date=23 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-date=23 March 2024 |page=2 |date=1 April 2023}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ|ᱠᱮᱨᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱳᱞᱟᱨᱯᱮᱴᱴᱴᱟᱭ, ᱤᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱱᱵᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱤᱞᱟᱱᱵᱩᱨ-ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱱᱩᱯᱩᱨᱩᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱞᱟᱱᱵᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱱᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱷᱟᱯ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ, ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱡᱽᱨᱟ ᱥᱟᱦᱟ ᱜᱤᱰᱤ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Southern Railway introduces clean train station activity at Shoranur junction|work=Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangaluru/Southern-Railway-introduces-clean-train-station-activity-at-Shoranur-junction/articleshow/46447849.cms}}</ref> ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤ ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱭᱞᱚᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒/᱓ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mpm">{{Cite news|title=ആ ചൂളംവിളി പിന്നെയും പിന്നെയും...|url=https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|date=17 June 2019|access-date=19 December 2020|work=Mathrubhumi|archive-date=7 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507072201/https://www.mathrubhumi.com/malappuram/specials/50-years-of-malappuram/kerala-first-railway-line-tirur-to-beypore-1.3880175|url-status=dead}}</ref> ᱛᱟᱱᱩᱨ, ᱯᱚᱨᱚᱯᱯᱚᱱᱚᱱᱜᱚᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱞᱤᱠᱩᱱᱱᱩ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱯᱚᱨ (ᱠᱚᱡᱷᱤᱠᱳᱰ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mpm"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱘᱖᱑ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="ll">{{cite web |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/lifeline-of-malabar-turns-125/article4250472.ece |website=www.thehindu.com |title='Lifeline' of Malabar turns 125 |date=29 December 2012 |access-date= 19 December 2020}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱱᱟᱣᱟᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm"/> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱴᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱯᱚᱴᱴᱟᱢᱵᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱳᱫᱽᱱᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="mpm"/> ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ-ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱳᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱳᱨ-ᱯᱳᱫᱽᱱᱳᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="mpm"/> ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱖᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱴᱴᱟᱢᱵᱤ-ᱯᱚᱫᱽᱱᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Salient Features of Palghat Division|url=http://www.sr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1362645670173-salient.pdf}}</ref> ᱑᱙᱐᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ-ᱮᱨᱟᱱᱚᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱞᱟᱱᱵᱩᱨ ᱨᱳᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Railways cross a milestone|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article748488.ece|work=The Hindu|date=12 April 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱜᱮᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ (ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱩᱨᱩ) ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ (ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Subramanian|first=T. S|title=Roman connection in Tamil Nadu|url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007/01/28/&prd=th|access-date=28 October 2011|newspaper=[[The Hindu]]|date=28 January 2007|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130919235748/http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007012800201800.htm&date=2007%2F01%2F28%2F&prd=th|archive-date=19 September 2013}}</ref>
==ᱞᱚᱠᱥᱟ==
[[File:WP 20131223 002.jpg|thumb| ]]
ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱡ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=SRR/Shoranur Junction (7 PFs) Railway Station – Train Arrival Timings|url=http://indiarailinfo.com/arrivals/shoranur-junction-srr/44|website=India Rail Info}}</ref> ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑, ᱒ ᱟᱨ ᱓ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱔, ᱕, ᱖ ᱟᱨ ᱗ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠ ᱥᱤᱜᱽᱱᱟᱞᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱭᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱗ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ-ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ-ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱫᱚ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱰᱚᱵᱚᱞ ᱴᱨᱮᱠ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱚᱴᱴᱟᱯᱚᱞᱚᱢ, ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ, ᱯᱚᱴᱴᱟᱵᱤ, ᱪᱮᱨᱯᱩᱞᱚᱥᱥᱮᱨᱤ, ᱪᱮᱞᱟᱠᱠᱠᱟᱨᱟ, ᱢᱚᱱᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱯᱮᱨᱤᱱᱛᱷᱚᱞᱢᱚᱱᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱟᱢᱠᱩᱞᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱞᱯᱩᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ, ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ, ᱜᱩᱨᱩᱵᱚᱭᱩᱨ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱞᱚᱸᱪᱮᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱼᱟ ᱾
==ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱚᱯ==
*[[ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]]
*[[ᱢᱟᱝᱜᱽᱞᱩᱨᱩ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ–ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱵᱷᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)]]
==ᱯᱮ ᱠᱳᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ==
ᱞᱤᱝᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱨᱟᱱᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=MP urges Railways to improve facilities|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mp-urges-railways-to-improve-facilities/article8777612.ece|work=The Hindu|date=27 June 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Kerala News : 'No plan for triangular or bulb station at Shoranur'|work=[[The Hindu]]|date=2005-04-17|url=http://www.thehindu.com/2005/04/17/stories/2005041708860500.htm}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱞᱚᱠᱠᱚᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
ivv347rpikdl5y4vhu355ja6ka6enl6
ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
27995
198612
152509
2026-09-30T02:07:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198612
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
| image = Anand Vihar Terminal - Main Building.JPG
| image_size =
| image_caption = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ
| address = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]],
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|28|39|2.79|N|77|18|54.86|E}}
| elevation = {{convert|207.140|m|ft}}
| line =
| other = {{rint|express|1}} [[File:A02 Anand Vihar RRTS station (capsule).svg|25px]] {{stl|RapidX|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ}} RRTS {{abbr|Stn|Station}}<br/>''(Under Construction)''<br/>{{rint|metro|1}} {{stl|Delhi Metro|Anand Vihar}}<br/>{{rcb|Delhi Metro|Blue|croute}} {{rcb|Delhi Metro|Pink|croute}}<br/>{{rint|bus|1}} [[Swami Vivekanand Inter State Bus Terminus|Anand Vihar ISBT]]
| structure = ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ
| platform = ᱗
| tracks = ᱑᱒
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = {{start date and age|df=yes|2009|12|19}}
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| accessible = {{Access icon|20px}}
| code = {{Indian railway code
| code = ANVT
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱫᱤᱞᱞᱤ}}
}}
| owned =
| operator =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_locator =
| route_map = {{Railways around Delhi|inline=1}}
| map_state = collapsed
| mapframe = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| mapframe-caption = Interactive map
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=14|type=point|marker=rail}}
}}
'''ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''ANVT''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Station">{{cite news|url=http://www.hindu.com/2009/12/20/stories/2009122057460100.htm|title=Anand Vihar railway terminal opens|date=20 December 2009|access-date=2009-12-20|location=Chennai, India| archive-url= https://web.archive.org/web/20100123050523/http://www.hindu.com/2009/12/20/stories/2009122057460100.htm| archive-date= 23 January 2010 |work=[[The Hindu]]| url-status= dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱔᱒ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ (᱑᱐᱐ ᱮᱠᱚᱨ) ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱳᱦᱤᱞᱞᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱟᱨ [[ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]] ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
===ᱚᱱᱚᱝ===
[[File:Anand Vihar Terminal - platformboard.JPG|thumb|left|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ – ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱵᱳᱨᱰ]]
[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ), {{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱥᱚᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ, [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]], [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱮᱨᱚᱜ ᱥᱟᱶ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱞ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱴᱨᱟᱱᱥ - ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱧᱟᱢᱟ ᱾<ref name="Station here">{{cite web|url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=45049|title=With rly station, Anand Vihar is prime property|publisher=cities.expressindia.com|author=Shruti Kohli|date=28 February 2003|access-date=2009-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20030331080253/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=45049|archive-date=31 March 2003|url-status=dead}}</ref><ref name="Station 2003">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/36821396.cms|title=Delhi's biggest railway junction planned at Anand Vihar|work=The Times of India|date=8 February 2003|access-date=2009-12-20}}</ref><ref name="Station new1">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-27/delhi/27263552_1_railway-station-anand-vihar-d-p-s-sandhu|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811062613/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-02-27/delhi/27263552_1_railway-station-anand-vihar-d-p-s-sandhu|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=City to get new rail terminal at Anand Vihar|work=[[The Times of India]]|date=27 February 2003|access-date=2010-05-10}}</ref>
᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="oldstation">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-03/delhi/28169758_1_rail-overbridge-main-station-building-northern-railway|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103054738/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-03/delhi/28169758_1_rail-overbridge-main-station-building-northern-railway|url-status=dead|archive-date=3 November 2012|title=3-in-1 transport hub at Anand Vihar|author=Dwaipayan Ghosh|date=3 June 2009|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-08-24}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱥᱚᱞᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Station new2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-12-11/delhi/27198303_1_railway-station-railway-board-northern-railway|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811062617/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2003-12-11/delhi/27198303_1_railway-station-railway-board-northern-railway|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title='Model' railway station at Anand Vihar|work=[[The Times of India]]|date=11 December 2003|access-date=2010-05-10|first1=Nidhi|last1=Sharma}}</ref> ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱤᱛᱤᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Stationnew4">{{cite web|url=http://pib.nic.in/release/rel_print_page1.asp?relid=792|title=Railway Minister to lay foundation for Anand Vihar Coaching Terminal|publisher=pib.nic.in|date=23 January 2004|access-date=2010-06-27}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Stationnew3">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/468097.cms|title=Anand Vihar on fast track|work=The Times of India|date=1 February 2004|access-date=2010-06-27|first1=S K|last1=Sharma}}</ref>
===ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ===
ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ, ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱖ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Station2">{{cite web|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-153048627.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103065257/http://www.highbeam.com/doc/1G1-153048627.html|url-status=dead|archive-date=3 November 2012|title=Northern Railway has begun construction of a new station at Anand Vihar in Delhi|publisher=Highbeam.com|date=1 October 2006|access-date=2009-12-06}}</ref> ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Stationnew1">{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report_anand-vihar-railway-terminal-set-for-launch-in-2-weeks-time_1320598|title=Anand Vihar railway terminal set for launch in 2 weeks' time|publisher=DNAIndia.com|date=6 December 2009|access-date=2010-06-26}}</ref> ᱑᱙ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱥᱤᱞᱟ ᱫᱤᱠᱥᱤᱛ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱜᱽᱨᱤᱭᱩᱴ ᱴᱨᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Stationnew1"/> ᱟᱨ ᱑᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Stationnew2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-17/delhi/28297730_1_spl-trains-summer-special-trains-anand-vihar|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075841/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-17/delhi/28297730_1_spl-trains-summer-special-trains-anand-vihar|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Anand Vihar to be used for spl trains|work=[[The Times of India]]|date=17 May 2010|access-date=2010-06-26|first1=Dwaipayan|last1=Ghosh}}</ref><ref name="Stationnew5">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Overcrowding-accidents/Article1-544591.aspx|archive-url=https://archive.today/20130125114219/http://www.hindustantimes.com/Overcrowding-accidents/Article1-544591.aspx|url-status=dead|archive-date=25 January 2013|title=Overcrowding = accidents|work=[[Hindustan Times]]|date=16 May 2010|access-date=2010-06-27}}</ref><ref name="Stationnew6">{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/City/Delhi/Sale-of-platform-tickets-stopped-at-stations-after-stampede-/articleshow/5940582.cms|title=Sale of platform tickets stopped at stations after stampede|work=[[The Times of India]]|date=17 May 2010|access-date=2010-06-27}}</ref><ref name="Stationnew7">{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/East-bound-special-trains-to-run-from-Anand-Vihar/Article1-545027.aspx|archive-url=https://archive.today/20130125081417/http://www.hindustantimes.com/East-bound-special-trains-to-run-from-Anand-Vihar/Article1-545027.aspx|url-status=dead|archive-date=25 January 2013|title=East-bound special trains to run from Anand Vihar|work=[[Hindustan Times]]|date=17 May 2010|access-date=2010-06-27}}</ref><ref name="Stationnew9">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/national/article447868.ece|title=Railways plan to decongest New Delhi station|work=[[The Hindu]]|date=6 June 2010|access-date=2010-06-28|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203212541/http://www.thehindu.com/news/national/article447868.ece|url-status=dead}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱡᱽ-᱒ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱯᱞᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱗ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱪᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Stationnew8">{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/news/Long-way-to-go-for-Anand-Vihar-station/622450|title=Long way to go for Anand Vihar station|work=[[The Indian Express]]|date=23 May 2010|access-date=2010-06-27}}</ref><ref name="newtrains">{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/6-trains-to-be-shifted-to-Anand-Vihar-terminal/Article1-565626.aspx|title=6 trains to be shifted to Anand Vihar terminal|work=Hindustan Times|date=30 June 2010|access-date=2010-08-24| archive-url= https://web.archive.org/web/20100711162515/http://www.hindustantimes.com/6-trains-to-be-shifted-to-Anand-Vihar-terminal/Article1-565626.aspx| archive-date= 11 July 2010 | url-status= dead}}</ref><ref name="newtrains1">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/delhi/28281293_1_anand-vihar-railway-terminal-new-delhi-station-heavy-luggage|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103054733/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-02/delhi/28281293_1_anand-vihar-railway-terminal-new-delhi-station-heavy-luggage|url-status=dead|archive-date=3 November 2012|title=Trains arrive, Anand Vihar not ready|author=Dwaipayan Ghosh|date=2 July 2010|work=[[The Times of India]]|access-date=2010-08-24}}</ref>
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ==
[[File:Vashi railway station aerial view, 2016.JPG|thumb|left|200px|[[ᱱᱟᱵᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ {{stnlnk|ᱵᱟᱥᱤ}} ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ]]
ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ) ᱟᱨ {{stnlnk|ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ}} ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱵᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ {{stnlnk|ᱵᱟᱥᱤ}} ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Station1">{{cite news|author=Accessmylibrary.com|title=Rlys to adopt SPV route for terminal in Delhi|url=http://www.thehindubusinessline.com/2003/06/12/stories/2003061202290400.htm|date=11 June 2003|access-date=2014-10-31 | work=[[The Hindu|The Hindu Business Line]]}}</ref> ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱑᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱴᱮᱴ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ (ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱟᱥ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ) ᱟᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-03/delhi/28305591_1_pwd-indian-railways-road-project|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075835/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-03/delhi/28305591_1_pwd-indian-railways-road-project|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Rlys cashes in on Games work|work=[[The Times of India]]|author=Dipak Kumar Dash|date=3 June 2010|access-date=2010-06-26}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-24/delhi/28222442_1_metro-construction-delhi-metro-yamuna-bank|archive-url=https://web.archive.org/web/20121103200727/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-24/delhi/28222442_1_metro-construction-delhi-metro-yamuna-bank|url-status=dead|archive-date=3 November 2012|title=Wiping out years of neglect, east elevated|work=[[The Times of India]]|author=Megha Suri Singh|date=24 October 2010|access-date=2010-11-02}}</ref>
===ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ===
[[File:ANVT.jpg|thumb|left|ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ]]
ᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱑᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱪ ᱫᱚᱦᱚ ᱭᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Station News">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-19/delhi/28060395_1_anand-vihar-terminal-railway-stations-trains|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811050438/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-19/delhi/28060395_1_anand-vihar-terminal-railway-stations-trains|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Anand Vihar station opens today|date=19 December 2009|access-date=2009-12-20|first1=Dwaipayan|work=[[The Times of India]]|last1=Ghosh}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ₹᱘᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞ - ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱡᱷᱟᱱᱰᱟ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱕ ᱴᱮᱠᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱴᱮᱠᱥᱚᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱯᱟᱯᱟᱱᱤᱯᱚᱛ ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱠᱠᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱢᱟᱨᱪ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛ ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱩᱫᱤᱱ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}} ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱟᱥᱤ]], ᱡᱳᱜᱽᱵᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱛᱷᱤᱦᱟᱨᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Station News"/><ref name="Station New">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Anand-Vihar-station-to-be-opened-for-public-from-Saturday/556082/|title=Anand Vihar station to be opened for public from Saturday|publisher=Expressindia.com|date=18 December 2009|access-date=2009-12-18}}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Station News"/>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱜᱩᱞᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱑᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="trains">{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/site/Story/87404/India/Trains+service+to+begin+today+from+Anand+Vihar.html|title=Trains service to begin today from Anand Vihar|publisher=[[India Today]]|date=10 March 2010|access-date=2010-03-26}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2011/02/08/stories/2011020859410200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110213024951/http://www.hindu.com/2011/02/08/stories/2011020859410200.htm|url-status=dead|archive-date=13 February 2011|title= Capital's rail terminal making steady strides|work=[[The Hindu]]|date=8 February 2011|access-date=2012-10-17}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-01/patna/28254033_1_avt-rlys-change-group-d-category|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104040637/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-01/patna/28254033_1_avt-rlys-change-group-d-category|url-status=dead|archive-date=4 November 2012|title=Rlys change boarding point of trains|work=[[The Times of India]]|date=1 December 2010|access-date=2012-10-17}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱤ.ᱮᱢ.ᱭᱩ. ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-25/lucknow/28122815_1_return-direction-train-general-class-and-two-brake-van-coaches|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811052414/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-03-25/lucknow/28122815_1_return-direction-train-general-class-and-two-brake-van-coaches|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Northern Railway to run extra trains to tackle Kumbh rush|work=[[The Times of India]]|date=25 March 2010|access-date=2010-03-26}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-04/patna/28277543_1_clear-rush-special-trains-anand-vihar-terminal|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075826/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-04/patna/28277543_1_clear-rush-special-trains-anand-vihar-terminal|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Spl trains to cope with summer rush|work=[[The Times of India]]|date=4 June 2010|access-date=2010-06-26}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-31/lucknow/28275470_1_weekly-train-special-trains-hrs|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811075800/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-05-31/lucknow/28275470_1_weekly-train-special-trains-hrs|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Special trains to clear summer rush|work=[[The Times of India]]|date=31 May 2010|access-date=2010-06-26}}</ref>
===ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ===
ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱛᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱯᱮᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱯᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱒᱗᱐ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱫᱚ ᱒᱔᱐ ᱠᱳᱴᱤ (US$᱒᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱷᱮᱠᱥᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱤ (PRS) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: ANVR) ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="pib.nic.in">{{cite news|url=http://pib.nic.in/release/release.asp?relid=59436|title=Development of Railway Stations as World Class Stations and Adarsh Stations|publisher=Press Information Bureau|date=11 March 2010|access-date=2010-05-10}}</ref>
==ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ==
{{stack|
[[File:Anand Vihar Terminal - Signboard.jpg|thumb|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ – ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱳᱨᱰ]]
[[File:Anand Vihar Terminal - Main Building as seen from Anand Vihar ISBT metro station.JPG|thumb|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ-ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
[[File:Ranchi Rajdhani passing Anand Vihar with a WAP 7 locomotive.JPG|thumb|[[ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱨᱟᱡᱽᱫᱷᱟᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱯᱤ-᱗ ᱞᱚᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵ ᱥᱟᱶ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[File:The Anand Vihar Terminal railway station.jpg|thumb|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
}}
ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱦᱮᱸᱰᱤᱠᱮᱯᱰ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱦᱚᱞ, ᱦᱟᱭ ᱥᱯᱤᱰ ᱣᱟᱭᱯᱷᱟᱭ, ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱟᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ, ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱞ, ᱴᱚᱣᱞᱮᱴ, ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱞᱢᱟᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="stationold1">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article67718.ece|title=New terminal friendly to the differently-abled|work=The Hindu|date=22 December 2009|access-date=2010-08-28}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱪ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱱᱠᱭᱩᱨᱤ, ᱯᱷᱳᱨᱮᱥ ᱠᱩᱥᱴᱚᱨ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱯᱞᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨᱤᱠᱟᱞ ᱴᱤᱠᱮᱴᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Station3">{{cite web|author=The Hindu|title=Anand Vihar railway terminal to open this month|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article61417.ece|date=7 December 2009|access-date=2009-12-08|archive-date=2012-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120726070830/http://www.thehindu.com/news/cities/Delhi/article61417.ece|url-status=dead}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱞ ᱞᱚᱰᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱤᱯᱷᱴ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱜᱟᱞᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱴᱚᱢ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱴᱨᱚᱵᱷᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Station3"/><ref name="Anand Vihar">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-20/delhi/28108529_1_special-train-new-terminal-anand-vihar|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811054858/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-20/delhi/28108529_1_special-train-new-terminal-anand-vihar|url-status=dead|archive-date=11 August 2011|title=Delhi gets its first rail terminal|date=20 December 2009|access-date=2009-12-19|first1=Dwaipayan|work=[[The Times of India]]|last1=Ghosh}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ ᱥᱚᱞᱦᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱨᱥᱮᱞ, ᱞᱤᱱᱤᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱚᱰᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱭᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱾<ref name="Stationnew1"/> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱪᱚ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱑.᱑ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ, ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱯᱷᱤᱱᱤᱥ, ᱚᱯᱨᱮᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱟᱨᱴ (DBFOT) ᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱜᱮ ᱡᱚᱵᱚᱛ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=NORTHERN RAILWAYS TO INSTALL 5 MW ROOFTOP SOLAR IN FOUR OF ITS STATIONS|url=http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|access-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303201130/http://mercomcapital.com/northern-railways-to-install-5-mw-rooftop-solar-in-four-of-its-stations#sthash.5S8zaJPl.dpuf|archive-date=3 March 2017|url-status=dead}}</ref> ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱩᱴ-ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/bridging-the-gaps-at-anand-vihar/articleshow/64455977.cms|title=Bridging the gaps at Anand Vihar|work=The Times of India|access-date=2018-07-22}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sinha |first=Debjit |date=12 March 2020 |title=Delhi gets 1st ‘5-star Eat Right Station’! Indian Railways passengers to get certified food at Anand Vihar |url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/delhi-gets-1st-5-star-eat-right-station-indian-railways-passengers-to-get-certified-food-at-anand-vihar/1896090/ |access-date=2022-08-14 |website=Financial Express |publisher=The Indian Express}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{commons category}}
{{ᱫᱤᱞᱞᱤ}}
{{ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}}
{{Coord|28.650775|77.315239|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
quiod9g7o3qrna56xx6cfbvybc1n4kl
ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28508
198618
156420
2026-09-30T02:45:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198618
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| metric-rwy = yes
| name = ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| nativename =
| nativename-a =
| image = Coimbatore_Airport.jpg
| image-width = 250
| caption =
| IATA = CJB
| ICAO = VOCB
| type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ
| owner = ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| operator = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ
| city-served = [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| elevation-f = 1,311<ref name="Airport stats">{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_technicalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|publisher=airportsindia.in|access-date=22 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708045639/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_technicalinfo.jsp|archive-date=8 July 2015|url-status=dead}}</ref>
| pushpin_map = India
| location = ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ, [[ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| elevation-m = 400
| metric-elev = yes
| coordinates = {{coord|11|01|36|N|077|02|30|E|type:airport|display=inline,title}}
| pushpin_label = '''CJB'''
| website = {{URL|https://www.aai.aero/en/airports/coimbatore|Coimbatore Airport}}
| r1-number = ᱐᱕/᱒᱓
| r1-length-m = 2,990
| r1-length-f = 9,809
| r1-surface = ᱟᱥᱯᱷᱚᱞᱴ
| stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱔
| stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ
| stat1-data = ᱒,᱙᱐᱔,᱖᱑᱑ ({{increase}} ᱑᱓.᱖%)
| stat2-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱠᱚ
| stat2-data = ᱑᱘,᱓᱙᱖ ({{increase}} ᱔.᱓%)
| stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱮᱡᱽ
| stat3-data = ᱘,᱙᱒᱒ ({{increase}} ᱖.᱔%)
| footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI">{{cite report|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=22 April 2024|archive-date=20 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620120023/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite report|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=22 April 2024|archive-date=20 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620120022/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|url-status=live}}</ref><ref>{{cite report|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=22 April 2024|archive-date=19 April 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240419133127/https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|url-status=live}}</ref>
| timezone = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc = +᱐᱕:᱓᱐
}}
'''ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{airport codes|CJB|VOCB}} ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|title=Coimbatore Airport|access-date=26 July 2015|publisher=airportsindia.org|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150804052414/http://www.airportsindia.org.in/allAirports/coimbatore_generalinfo.jsp|archive-date=4 August 2015}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AAI"/> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Report">{{cite report|url=https://aera.gov.in/uploads/airports/5c811040863a5order03181907.pdf|title=In the matter of Determination of Aeronautical Tariffs in respect of Coimbatore Airport|publisher=Airports Economic Regulatory Authority of India|year=2019|access-date=1 December 2023|page=4|archive-date=4 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231004202924/https://www.aera.gov.in/uploads/airports/5c811040863a5order03181907.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ-ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ-ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ-ᱠᱚᱪᱤᱱ-ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|title=World Aviation Annual Report|year=1948|publisher=Aviation Research Institute, Washington D.C.|page=512}}</ref><ref>{{cite book|title=Jane's All the World's Aircraft|volume=42|year=1951|publisher=Sampson Low, Marston & Company}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite report|title=Parliamentary Debates:Official Report|volume=207|year=2006|publisher=[[Parliament of India]]|page=80}}</ref><ref>{{cite book|title=Indian Armed Forces Year Book|year=1974|publisher=[[University of California]]|page=414}}</ref><ref>{{cite book|title=U.S. Army Area Handbook for India|publisher=Special Operations Research Office, United States Army|year=1964|page=646}}</ref> ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ ᱮᱭᱟᱨᱳᱰᱨᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book|title=Aeroplane and Commercial Aviation News|volume=108|year=1963|page=9}}</ref> ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱴ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Report"/> ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|title=Airports International|year=1990|publisher=IPC Transport Press|page=6}}</ref>
᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.ndtv.com/article/india/pms-growth-agenda-new-airports-mumbai-ahmedabad-bullet-train-228203|title=Prime Minister holds infrastructure meet, but Mukul Roy is missing|work=[[NDTV]]|date=6 June 2012|access-date=13 June 2012|quote=Prime Minister said this year will see a series of new projects being commissioned, including international airports for Lucknow, Varanasi, Coimbatore, Trichy and Gaya}}</ref><ref>{{cite news|title=Cabinet grants international airport status to five airports|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/cabinet-grants-international-airport-status-to-five-airports/articleshow/16673279.cms|date=4 October 2012|newspaper=[[The Economic Times]]|location=New Delhi|access-date=4 October 2012|archive-date=3 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180303163612/https://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/transportation/airlines-/-aviation/cabinet-grants-international-airport-status-to-five-airports/articleshow/16673279.cms|url-status=live}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
[[File:Coimbatore Airport 2014.jpg|thumb|left|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱧᱮᱞ]]
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱒,᱕᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘,᱕᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱒,᱙᱙᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙,᱘᱑᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423214311/http://www.hindu.com/2008/04/20/stories/2008042057760100.htm|url-status=dead|archive-date=23 April 2008|title=Extended runway ready at Coimbatore Airport|date=20 April 2008|newspaper=[[The Hindu]]|access-date=17 March 2016}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱗᱘᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱙.᱓ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ, ᱮᱭᱨᱳ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ (ILS) ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=New aprons being built at Coimbatore airport|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 November 2020|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/new-aprons-being-built-at-coimbatore-airport/article33151142.ece|access-date=1 December 2023|archive-date=18 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230418104512/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/new-aprons-being-built-at-coimbatore-airport/article33151142.ece|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/article1938079.ece|title=Coimbatore airport to get a new look|newspaper=[[The Hindu]]|date=29 October 2007|access-date=26 July 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱮᱸᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1589866.ece?textsize=small&test=2|location=Chennai, India|newspaper=[[The Hindu]]|title=New parking system at Coimbatore Airport|date=1 April 2011|access-date=26 July 2015|archive-date=10 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110010632/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/article1589866.ece?textsize=small&test=2|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱚᱨᱚᱱ (AAI) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱰᱮᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ (ATC) ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱑,᱘᱗᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ (᱑,᱑᱐᱓ ᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱑᱗᱑.᱗᱙ ᱠᱳᱴᱤ (᱒᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=New building for domestic departure to come up at city airport|newspaper=[[The Times of India]]|date=8 June 2019|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/new-building-for-domestic-departure-to-come-up-at-city-airport/articleshow/69604841.cms|access-date=12 December 2020|archive-date=14 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200714173310/https://timesofindia.indiatimes.com/city/coimbatore/new-building-for-domestic-departure-to-come-up-at-city-airport/articleshow/69604841.cms|url-status=live}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱮᱭᱨᱳ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite report|url=https://environmentclearance.nic.in/DownloadPfdFile.aspx?FileName=R6HENEOiCJcr3KirC6RBZvRUA5uTXuPGfxtkWOlzP85nKQzcFvvW/QYcwfEI2WuZRzCjNcQr6oFdKvJSL/e/sg08DuqTx/HmiKZc1UrrX4o=&FilePath=93ZZBm8LWEXfg+HAlQix2fE2t8z/pgnoBhDlYdZCxzXmG8GlihX6H9UP1HygCn3pCkAF2zPFXFQNqA4krKa1Aw==|title=Pre-feasibility report for the expansion of Coimbatore Airport|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮ.ᱮ.ᱟᱭᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Airport Authority of India - Tenders|url=https://www.aai.aero/en/tender/tender-search?field_region_tid=All&field_airport_tid=556&term_node_tid_depth=All&field_tender_status_value=All&field_tender_last_sale_date_value%5Bvalue%5D%5Bdate%5D=&combine=Construction+of+New+Domestic+Departure+Terminal+Building+and+associated+works|publisher=[[Airports Authority of India]]|access-date=1 December 2023}}</ref>
==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ==
===ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ===
[[File:Kovai Air.jpg|thumb|ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱭᱟᱨᱵᱟᱥ A321]]
<!-- Please use independent sources, not the airport or airline as they are not independent. -->
{{Airport-dest-list
|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ]]|[[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]]<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Jun/02/technical-glitch-grounds-sharjah-bound-air-arabia-flight-at-coimbatore-airport|title=Technical glitch grounds Sharjah-bound Air Arabia flight at Coimbatore airport|date=2 June 2024|access-date=12 June 2024|newspaper=[[The New Indian Express]]|archive-date=3 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603015352/https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2024/Jun/02/technical-glitch-grounds-sharjah-bound-air-arabia-flight-at-coimbatore-airport|url-status=live}}</ref>
|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]<ref>{{cite web|title=Air India Flight Schedule|url=https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=jsp/dgca/InventoryList/airOperation/certification/scheduled/domestic/2024/Air%20India.pdf&mainnull|publisher=DGCA|access-date=11 May 2024|archive-date=11 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240511071234/https://www.dgca.gov.in/digigov-portal/?page=jsp/dgca/InventoryList/airOperation/certification/scheduled/domestic/2024/Air%20India.pdf&mainnull|url-status=live}}</ref> |[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
|[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]<ref>{{cite web|url=https://www.goindigo.in/information/route-map.html|title=Schedule|publisher=[[IndiGo]]|access-date=1 June 2024|archive-date=31 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221031132201/https://www.goindigo.in/information/route-map.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://info.flightmapper.net/airline/6E/CJB|title=IndiGo flights from CJB|publisher=Flightmapper|access-date=19 June 2024|archive-date=20 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240620121636/https://info.flightmapper.net/airline/6E/MAA|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.flightradar24.com/data/airlines/6e-igo/routes|title=IndiGo departures from MAA|publisher=[[Flightradar24]]|access-date=19 June 2024|archive-date=3 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240103174559/https://www.flightradar24.com/data/airlines/6e-igo/routes|url-status=live}}</ref>|[[ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱟᱵᱩ ᱫᱷᱟᱵᱤ]],<ref>{{cite news|url=http://www.traveltrendstoday.in/indigo-announces-direct-flights-to-abu-dhabi-from-mangaluru-coimbatore-and-tiruchirappalli/|title=IndiGo announces direct flights to Abu Dhabi from Mangaluru, Coimbatore and Tiruchirappalli|date=17 July 2024|access-date=17 July 2024|work=Travel Today}}</ref> [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]],<ref name="Air"/> [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱜᱳᱣᱟ–ᱢᱳᱯᱟ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref name="Air"/> [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱯᱩᱱᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] (᱒᱗ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ)<ref>{{cite news|title=IndiGo to commence Coimbatore-Singapore service in Oct-2024 |url=https://centreforaviation.com/news/indigo-to-commence-coimbatore-singapore-service-in-oct-2024-1275072 |work=CAPA |publisher=Informa Markets |date=5 August 2024 |url-access=subscription}}</ref>
|[[ᱥᱠᱩᱴ]]|[[ᱪᱟᱱᱜᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]]<ref>{{cite news|url=https://www.businesstoday.in/industry/aviation/story/singapore-airlines-budget-carrier-scoot-resumes-chennai-flights-withdraws-from-bengaluru-hyderabad-404317-2023-11-02|title=Singapore Airlines’ budget carrier Scoot resumes Chennai flights, withdraws from Bengaluru & Hyderabad|date=2 November 2023|access-date=1 June 2024|newspaper=[[Business Today (India)|Business Today]]}}</ref>
|[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]<ref>{{cite web|url=https://www.airvistara.com/in/en/plantravel/flightschedule|title=Flight schedule|publisher=[[ᱵᱤᱥᱛᱟᱨᱟ]]|access-date=1 June 2024|archive-date=27 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327121242/https://www.airvistara.com/in/en/plantravel/flightschedule|url-status=live}}</ref>|[[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]],<ref name="Air"/> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]<ref name="Air">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/domestic-flight-services-from-coimbatore-witness-slump-following-reduction-of-services-to-chennai-hyderabad/article67734869.ece|title=Domestic flight services from Coimbatore witness slump following reduction of services to Chennai, Hyderabad|date=12 January 2024|access-date=1 June 2024|newspaper=[[The Hindu]]}}</ref>
}}
===ᱠᱟᱨᱜᱳ===
{{Airport destination list
| [[ᱟᱢᱟᱡᱚᱱ ᱮᱭᱟᱨ]]| [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]<ref>{{cite news|title=Amazon Air takes off in India|url=https://www.aboutamazon.in/news/operations/amazon-air-takes-off-in-india|work=[[Amazon (company)|Amazon]]|date=23 January 2023|access-date=18 February 2023|language=en-US|archive-date=18 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230218073328/https://www.aboutamazon.in/news/operations/amazon-air-takes-off-in-india|url-status=live}}</ref>
}}
==ᱡᱚᱲᱟᱣ==
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱐.᱖᱒ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱥᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱚᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ccmc.gov.in/ccmc/index.php/bus-services|title=Town bus services, Coimbatore|publisher=Coimbatore Municipal Corporation|access-date=3 July 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150704181458/https://www.ccmc.gov.in/ccmc/index.php/bus-services|archive-date=4 July 2015 }}</ref> ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱩᱠᱫᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.tn.gov.in/rti/proactive/transport/handbook-tnstc-cbe.pdf|title=TNSTC, Coimbatore|publisher=TNSTC|access-date=4 March 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303222708/http://www.tn.gov.in/rti/proactive/transport/handbook-tnstc-cbe.pdf|archive-date=3 March 2016}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖.᱘ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱢᱮᱰᱩ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱝᱜᱚᱱᱚᱞᱞᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry|work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways|publisher=Indian Railways|access-date=23 December 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html|archive-date=10 May 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.raac.co.in/railway.php|title=Railways in Coimbatore|publisher=RAC|access-date=6 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084528/http://www.raac.co.in/railway.php|archive-date=4 March 2016}}</ref> ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/dpr-for-coimbatore-metro-rail-project-to-be-submitted-to-tamil-nadu-government-by-july-15/article67030788.ece|title=DPR for Coimbatore metro rail project to be submitted to Tamil Nadu government by July 15|newspaper=[[The Hindu]]|date=1 July 2023|access-date=1 December 2023|archive-date=17 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717095858/https://www.thehindu.com/news/cities/Coimbatore/dpr-for-coimbatore-metro-rail-project-to-be-submitted-to-tamil-nadu-government-by-july-15/article67030788.ece|url-status=live}}</ref> ᱠᱮᱵᱽ ᱥᱮᱵᱟ, ᱠᱚᱞ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱟᱨ ᱚᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://www.aai.aero/en/airports/coimbatore Details of Coimbatore airport on AAI website]
{{commons category-inline}}
{{Portalbar|India|Aviation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
tj8e94l6rrxe1ya0h7hdrducvdvupmf
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox
2
28757
198565
198035
2026-09-29T19:23:26Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
198565
wikitext
text/x-wiki
[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏
'''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾
<inputbox padding="12px">
type=create
width=30
bgcolor=#ffffff
preload=Template:Standard content for new page
editintro=Template:Instructions
prefix=User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/
placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ!
buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ
</inputbox>
<br />
{{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/|stripprefix=1}}
|ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
<div class="center">'''Create a new draft'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/draft
placeholder=Enter the name of the article here to start a draft.
prefix=Draft:
editintro=Template:AfC draft editintro
buttonlabel=Create draft
width=41
break=no
}}
k6q1t6k3suu2o1jemp2jrbwx1ff4new
198566
198565
2026-09-29T19:34:28Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
198566
wikitext
text/x-wiki
[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏
'''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾
<div class="center">'''ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮ'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/sandbox
prefix=User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/
placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ!
buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ
width=41
break=no
}}
<br />
{{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/|stripprefix=1}}
|ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
<br />
<div class="center">'''Create a new draft'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/draft
placeholder=Enter the name of the article here to start a draft.
prefix=Draft:
editintro=Template:AfC draft editintro
buttonlabel=Create draft
width=41
break=no
}}
24xb2ktis8ic1w7evffhwki96d5gc7o
198567
198566
2026-09-29T19:36:50Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
198567
wikitext
text/x-wiki
[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏
'''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾
<div class="center">'''ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮ'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/sandbox
prefix=User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/
placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ!
buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ
editintro=Template:AfC sandbox editintro
width=41
break=no
}}
<br />
{{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/|stripprefix=1}}
|ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
<br />
<div class="center">'''Create a new draft'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/draft
placeholder=Enter the name of the article here to start a draft.
prefix=Draft:
editintro=Template:AfC draft editintro
buttonlabel=Create draft
width=41
break=no
}}
987drirxcd7u9m051yp8mq6025aab6t
198568
198567
2026-09-29T19:37:27Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
Undid revision [[Special:Diff/198567|198567]] by [[Special:Contributions/ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ]] ([[User talk:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ|talk]])
198568
wikitext
text/x-wiki
[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏
'''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾
<div class="center">'''ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮ'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/sandbox
prefix=User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/
placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ!
buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ
width=41
break=no
}}
<br />
{{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/|stripprefix=1}}
|ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
<br />
<div class="center">'''Create a new draft'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/draft
placeholder=Enter the name of the article here to start a draft.
prefix=Draft:
editintro=Template:AfC draft editintro
buttonlabel=Create draft
width=41
break=no
}}
24xb2ktis8ic1w7evffhwki96d5gc7o
198569
198568
2026-09-29T19:39:23Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
/* */
198569
wikitext
text/x-wiki
[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏
'''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾
<div class="center">'''ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮ'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/sandbox
prefix=User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/
placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ!
buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ
width=41
break=no
}}
<br />
{{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ/sandbox/|stripprefix=1}}
|ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
<br />
<div class="center">'''Create a new draft on Wiki'''</div>
{{#tag:InputBox |
type=create
preload=Template:Afc preload/draft
placeholder=Enter the name of the article here to start a draft.
prefix=Draft:
editintro=Template:AfC draft editintro
buttonlabel=Create draft
width=41
break=no
}}
rfflda4nhlasrtk9nios6u1y97a5iwo
ᱥᱩᱢᱟ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
0
29625
198685
163231
2026-09-30T09:49:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198685
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱩᱢᱟ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ
| image =
| imagesize =
| caption =
| birthname =
| birth_date =
| birth_place = [[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]], ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱟᱹᱢ
| death_date =
| death_place =
| occupation = [[ᱯᱟᱭᱤᱱᱴᱮᱠ]] ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱤᱱᱵᱷᱮᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱝᱠᱚᱨ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, [[ᱢᱚᱰᱮᱞ]]
| years active = 2010–2011
| spouse =
| domesticpartner =
| children =
}}
'''ᱥᱩᱢᱟ ᱵᱷᱟᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱚ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱᱴᱮᱠ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱱᱴᱮᱠ ᱮᱱᱴᱨᱱᱮᱨᱱᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱮᱢᱮᱱᱴ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱵᱷᱠᱣᱤᱠ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ (LivQuik technologies) ᱨᱮ ᱥᱟᱶ-ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ UK ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱴᱮᱠ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱡᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱥᱩᱭᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱦᱳᱝᱠᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱡᱽ ᱯᱷᱚᱸᱰ ᱥᱟᱢᱮᱱᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱮᱱᱟᱞᱤᱥᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Miss India World Competition) ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱱᱮᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱭᱩᱠᱤ (Miss India UK) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Kudirithe Kappu Coffee - Will Suma be Varun's lucky mascot?|url=http://www.ragalahari.com/movies/preview/1160/movie-preview-kudirithe-kappu-coffee.aspx|publisher=ragalahari.com|access-date=27 August 2011}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱟᱞᱵᱚᱨᱴ ᱦᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱦᱨᱩᱠᱷ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮᱰ ᱪᱤᱞᱤᱥ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱤᱧ ᱞᱚᱵᱽ ᱭᱩᱵᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |author=m. l. narasimham |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article946686.ece |title=FEATURES / CINEMA PLUS : Love in a hill station |work=The Hindu |date=2010-12-12 |access-date=2011-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629132750/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article946686.ece |archive-date=2011-06-29 |url-status=dead}}</ref ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱩᱱ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱩᱰᱤᱥᱮᱴ ᱠᱩᱯ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱩᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ || ᱯᱷᱤᱞᱢ || ᱨᱳᱞ || ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ || ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
| 2010 || ''ᱞᱟᱭᱤᱠ ᱟᱭ ᱞᱟᱵᱽ ᱭᱩ'' || || [[ᱦᱤᱱᱫᱤ]] || [[ᱴᱮᱞᱮᱯᱷᱤᱞ]]
|-
| 2011 || ''[[ᱠᱩᱫᱤᱨᱤᱛᱷᱮ ᱠᱟᱯ ᱠᱯᱯᱷᱤ]]'' || ᱞᱟᱫᱭᱟ || [[ᱛᱮᱞᱜᱩ]] ||
|-
| 2011 || ''[[ᱢᱩᱨᱟᱱ]]'' || ᱞᱤᱱᱰᱟ || [[ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ||
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=3015242}}
4lppi6vvxk05csjd3kfwirac90zaaeg
ᱟᱥᱨᱤᱛᱷᱟ
0
29666
198602
163538
2026-09-30T01:42:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198602
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱥᱨᱤᱛᱷᱟ
| image =
| caption =
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place = [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| other_names =
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active = 2013–ᱱᱤᱛ
| homepage =
}}
'''ᱟᱥᱨᱤᱛᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱟᱠᱠᱤ (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱚᱝᱡᱽ ᱢᱤᱛᱛᱟᱭ (᱒᱐᱑᱕) ᱟᱨ ᱚᱡᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱳᱞᱩᱠᱠᱠᱩ ᱟᱢᱩᱫᱷᱟ (᱒᱐᱑᱖) ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱟᱥᱨᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱮᱰᱵᱷᱚᱨᱴᱢᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱵᱷᱮᱞ ᱢᱤᱥ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱞᱩᱴᱤ ᱯᱷᱮᱥ ᱠᱚᱸᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱚᱸᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱚᱨ ᱟᱯ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾[ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ] ᱵᱩᱞᱩᱴᱤ ᱠᱚᱸᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱟᱥᱨᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱞᱚᱵᱽ-ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱟᱹᱛᱩ-ᱥᱮᱸᱴᱨᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱟᱠᱠᱤ (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱠᱟ. ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ, "ᱟᱥᱨᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ". ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱱᱩᱥ ᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱯᱩ ᱨᱮ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱞᱚ-ᱠᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ । ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱥᱮᱛᱩᱯᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱚᱨᱚᱝᱡᱤ ᱢᱤᱴᱴᱟᱭ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱮᱥᱷ ᱛᱤᱞᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱵᱷᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/orange-mittai-review-a-fairly-affecting-road-movie/article7486347.ece|title=Orange Mittai: A fairly affecting road movie|first=Baradwaj|last=Rangan|newspaper=The Hindu|date=31 July 2015|via=www.thehindu.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20250123080640/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/orange-mittai-review-a-fairly-affecting-road-movie/article7486347.ece|archive-date=23 January 2025|access-date=5 February 2025|url-status=dead}}</ref>
ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱥᱨᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱡ ᱟᱜ ᱟᱡᱽᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱳᱞᱩᱠᱠᱩ ᱟᱢᱩᱫᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211209/9s7B5DTwam4 Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20201030051336/https://www.youtube.com/watch?v=9s7B5DTwam4&gl=US&hl=en Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=9s7B5DTwam4| title = Actress Aashritha talks about Azhagendra Sollukku Amudha! | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://timesofcinema.com/actress-aashritha-images/ |title=Actress Aashritha Images - Actress, Gallery - TimesofCinema |access-date=28 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161129090101/http://timesofcinema.com/actress-aashritha-images/ |archive-date=29 November 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/azhagendra-sollukku-amudha/movie-review/55766282.cms|title=Azhagendra Sollukku Amudha Movie Review {1/5}: Mother of all stalking-as-romance films|via=timesofindia.indiatimes.com}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
{| class="wikitable"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱯᱷᱤᱞᱢ !! ᱨᱳᱞ !! ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
|-
|rowspan="1"|2013 || ''[[ᱤᱥᱟᱠᱤ]]'' || ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ||
|-
|rowspan="1"|2014 || ''ᱫᱷᱟᱱᱩᱥ 5am ᱣᱟᱜᱩᱯᱟ'' || ||
|-
|rowspan="1"|2015 || ''[[ᱳᱨᱮᱱᱡᱽ ᱢᱤᱛᱟᱭ]]'' || ᱠᱟᱵᱽᱭᱟ ||
|-
|rowspan="1"|2016 || ''[ᱴAzhahendra Sollukku Amudha'' || ᱟᱢᱩᱫᱷᱟ ||
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
98rhi49catnypumb2ydwaladk39w0pg
ᱚᱵᱤᱛᱷᱟ
0
29671
198579
192953
2026-09-29T23:01:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198579
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱵᱤᱛᱷᱟ
| image = Abitha-1.jpg
| imagesize =
| caption =
| birth_name = ᱡᱮᱱᱤᱞᱟ
| birth_date =
| birth_place =
| death_date =
| death_place =
| othername =
| spouse = ᱥᱩᱱᱤᱞ
| children = 2
| website =
| known_for =
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
}}
'''ᱚᱵᱤᱛᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱛᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱚᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱡᱤᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱛᱤ ᱥᱤᱞᱵᱷᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱨᱪᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱ ᱠᱩᱫᱩᱢᱵᱚᱢ ᱵᱤᱨᱩᱛᱷᱩᱜᱚᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱱ ᱠᱩᱫᱩᱢᱵᱚᱢ ᱵᱤᱨᱩᱛᱷᱩᱜᱚᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱤᱨᱩᱢᱚᱛᱤ ᱥᱮᱞᱵᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.metromasti.com/kollywood/news/Sun-TV-Sun-Kudumbam-Awards-2012-Sun-Kudumbam-Awards-Jan-6-2013/23704 |title=Sun Kudumbam Viruthugal 2012 Winner List |website=metromasti.com}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱴᱴᱤᱭᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱝᱜᱚᱵᱤ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱱᱥᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱵᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱴᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱮᱞ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱚᱭᱤᱱ ᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2006/11/23/stories/2006112317840200.htm |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=I was thrilled when 'Sethu' was a big hit |date=23 November 2006}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱵᱽ-ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱳᱞᱢᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ B-Grade ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱮᱵᱟᱫᱮᱥᱤ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱛᱷᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱸᱠ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱡᱮᱱᱤᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱵᱤᱛᱷᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ. ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱥᱚᱵᱚᱨᱵᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ-ᱛᱮ-ᱢᱚᱦᱟ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱛᱩ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱟᱵᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱮᱛᱷᱩ ᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱵᱤᱛᱷᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱟᱱᱱᱟᱢᱚᱞᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱤ.ᱡᱤ. (PG) ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="redwin">{{cite web |author=Warrier, Shobha |date=17 August 2004 |title=Vikram's obsession gets its reward |publisher=[[Rediff]] |accessdate=31 July 2011 |url=http://www.rediff.com/movies/2004/aug/17vikram.htm}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱩᱣᱟ.ᱲᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article439435.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Grill Mill - Abitha |date=27 May 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱞᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱟᱱ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱥᱟᱠ ᱦᱩᱥᱮᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱩᱵᱷᱤ ᱯᱮᱱ ᱯᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱥᱚᱛᱪᱷᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱡᱩᱱ ᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱯᱤᱨᱟᱱᱛᱷᱟ ᱱᱟᱞ, ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱭ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱱᱫᱷᱟᱵᱮᱞ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱥᱠᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱛᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱞᱞᱚᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/14007.html |access-date=5 February 2025 |archive-date=18 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218064338/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/14007.html |url-status=dead }}</ref>
<ref>{{Cite web |title=Archived copy |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/10549.html |access-date=5 February 2025 |archive-date=18 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170218065517/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/10549.html |url-status=dead }}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱱᱟᱞ ᱥᱟᱶ Unarchigal ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/02122005-5.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20051205004946/http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/02122005-5.shtml |url-status=dead |archive-date=5 December 2005 |title=டோடோவின் ரஃப் நோட்டு — Tamil Kavithai - தமிழ் கவிதைகள் - நூற்று கணக்கில்! |publisher=Cinesouth.com |accessdate=17 August 2019}}</ref>
᱒᱐᱑᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱱ ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱚᱵᱤᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱚᱝᱜᱟᱢᱟᱱ ᱯᱩᱨᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ. ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ।<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28186478_1_wedding-bells-sethu-small-screen |work=The Times of India |title=Wedding bells for Abitha |date=11 May 2009 |access-date=12 April 2012 |archive-date=7 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207064819/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-11/news-interviews/28186478_1_wedding-bells-sethu-small-screen |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|1414830}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
hfl7pr9rprn7zo1zkr0hw1bvmt1fhrv
ᱟᱰᱣᱤᱭᱛᱟ
0
29673
198611
163586
2026-09-30T02:01:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198611
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱰᱣᱤᱭᱛᱟ
| birth_name = ᱠᱨᱤᱛᱷᱤ ᱥᱮᱴᱴᱤ
| image =
| birth_place =
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active = 2009–2015
| homepage =
}}
'''ᱠᱨᱤᱛᱷᱤ ᱥᱮᱴᱴᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Advaitha to use real name Krithi Shetty - Times of India |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-18/news-interviews/45336288_1_telugu_original-name-emotional-journey |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131221083932/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-12-18/news-interviews/45336288_1_tamil-original-name-emotional-journey |archive-date=21 December 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=20 December 2013}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭ ᱛᱤᱨᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱢᱚᱥᱴᱷᱤ ᱥᱚᱱᱰᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱨᱤᱛᱷᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ 'ᱥᱚᱫᱚᱨᱟᱢᱮ ' ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱠᱨᱤᱛᱷᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱮᱥᱟᱭᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱤᱜᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱚᱠᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/kannada/2012/mar/03/krithi-shetty-gets-talking-345524.html |title=Krithi Shetty gets talking |website=The New Indian Express |access-date=24 September 2019}}</ref> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱱᱤᱜᱳ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱥᱮᱱᱛᱷᱤᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱽᱜᱟᱨᱥᱟᱢᱤᱭᱤᱱ ᱠᱩᱴᱷᱤᱨᱟᱭ (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱫᱚᱱ ᱠᱳᱰᱩᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/shotcuts-her-own-name-from-now-on/article5465853.ece |title=Shotcuts: Her own name from now on |last=Raghavan |first=Nikhil |date=16 December 2013 |work=The Hindu |access-date=24 September 2019 |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218023229/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/shotcuts-her-own-name-from-now-on/article5465853.ece |archive-date=18 December 2013 |url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱫᱽᱵᱤᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱱᱮᱦᱟᱵᱤᱱ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱟᱨᱜᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱫᱽᱵᱤᱛᱷᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com/archive-news/ |title=Hindustan Times - Archive News |website=Hindustan Times |language=en |access-date=24 September 2019}}</ref>
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
{| class="wikitable sortable plainrowheaders"
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱨᱳᱞ
!ᱥᱟᱹ6
|-
<!---DO NOT ADD UPPENA HERE, THIS ARTICLE IS OF A DIFFERENT ACTRESS--->
|2009
|''ᱥᱟᱨᱤᱜᱟᱢᱟ''
|
|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|2011
|''Azhagarsamiyin Kuthirai''
|ᱫᱮᱣᱤ
|
|-
|2011
|''[[Sagakkal]]''
|ᱫᱮᱣᱟᱥᱮᱱᱟ
|
|-
|2012
|''[[Kondaan Koduthaan]]''
|ᱥᱮᱣᱟ ᱫᱷᱤ
|
|-
|2013
|[[Pandiya Naadu]]
|ᱟᱢᱩᱫᱷᱟ
|
|-
|2014
|''[[Snehavin Kadhalarkal]]''
|ᱥᱱᱮᱦᱟ
|
|-
|2015
|''[[ᱢᱟᱝᱜᱟ]]''
|ᱡᱳᱥᱤᱛᱷᱟ
|
|-
<!---DO NOT ADD UPPENA HERE, THIS ARTICLE IS OF A DIFFERENT ACTRESS--->
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|5221086}}
{{authority control}}
hbwlyxsnn2y6jeq23xda862q1bagvhe
ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱵᱟᱱᱫᱮᱠᱚᱨ
0
29704
198678
182673
2026-09-30T09:07:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198678
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱵᱟᱱᱫᱮᱠᱚᱨ
| birth_date = <!-- biographical details are not permitted without citing a [[WP:RS]], per [[WP:BLP]] policy -->
| othername = ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active =
}}
'''ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱵᱟᱱᱫᱮᱠᱚᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱣᱟᱨ, ᱵᱷᱚᱞᱞᱩᱵᱚᱱ ᱵᱚᱥᱩᱠᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱞᱮᱠᱷᱚ ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢ8 ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/my-first-break-swetha/article1111536.ece |title=My First Break: Swetha |author=S. R. Ashok Kumar |work=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news |date=2023-05-17 |title=TV actress Shwetha Bandekar announces pregnancy with a sweet post |work=The Times of India |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/tamil/tv-actress-shwetha-bandekar-announces-pregnancy-with-a-sweet-post/articleshow/100293640.cms |access-date=2023-06-21 |issn=0971-8257}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱟᱱᱫᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ PMR ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱪᱟᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.indiaglitz.com/swetha-studies-first-tamil-news-36701.html |title=Swetha: studies first |access-date=2025-02-06 |archive-date=2025-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250201091523/https://www.indiaglitz.com/swetha-studies-first-tamil-news-36701.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/Swethas-cool-with-not-so-homely-roles/2014/06/12/article2275399.ece |title=Swetha's cool with not-so-homely roles! |work=The New Indian Express}}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱵᱟᱱᱫᱮᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱞᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [citation needed] ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱚᱯᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱟᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱱ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱯᱤᱥᱚᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
r7kj7bgpq3dikjh715ukwbo9gbo81tw
ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱪᱮᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
0
29726
198607
163943
2026-09-30T01:51:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198607
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱪᱮᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
| image =
| birthname =
| birth_place = [[ᱵᱮᱝᱞᱳᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_date =
| yearsactive = 2010–ᱱᱤᱛ
| occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
| website =
}}
'''ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱪᱮᱝᱜᱟᱯᱯᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱨᱟᱡᱽ ᱪᱮᱝᱜᱟᱯᱯᱟ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱮᱵᱷᱟᱥᱮ ᱜᱚᱣᱰᱟ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ ᱜᱨᱩᱯ (ᱱᱳᱭᱮᱰᱟ) ᱯᱷᱟᱵᱞᱤᱥᱤᱝ ᱨᱮ ᱤᱰᱤᱭᱟᱴᱩᱰᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱩᱥᱟ ᱪᱮᱝᱜᱟᱯᱯᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱤ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱭᱳᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱦᱮᱰ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="thehindu1">{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/aditi-has-a-finger-in-every-pie/article812255.ece |title=Aditi has a finger in every pie |work=The Hindu |date=4 October 2010 |access-date=9 September 2013}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="deccanchronicle1">{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/130426/entertainment-tollywood/article/%E2%80%98anushka-just-adorable%E2%80%99-aditi |title='Anushka is just adorable': Aditi |work=Deccan Chronicle |date=26 April 2013 |access-date=9 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130601191050/http://www.deccanchronicle.com/130426/entertainment-tollywood/article/%E2%80%98anushka-just-adorable%E2%80%99-aditi |archive-date=1 June 2013}}</ref ᱨᱩᱠᱢᱤᱱᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱚᱨᱩᱱᱰᱮᱞ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱤᱭᱚᱥᱚᱯᱷᱤᱥᱴ, ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ<ref name="indiatimes1">{{cite web |author=Srinivasa Ramanujam, TNN |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/tamil/news-interviews/Aditis-big-debut/articleshow/15822038.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130615194743/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-08-28/news-interviews/33426220_1_yoga-instructor-romantic-entertainer-thakita-thakita |url-status=live |archive-date=15 June 2013 |title=Aditi's big debut |date=28 August 2012 |work=[[The Times of India]] |access-date=9 September 2013}}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱱᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱤᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱰᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱚᱴᱚᱢᱢᱟᱞ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱳ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="thehindu.com">{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/royal-dream-for-aditi-chengappa/article6360193.ece |title=Royal dream |last=Chowdhary |first=Y. Sunita |date=28 August 2014 |work=The Hindu |access-date=30 September 2019 |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505144010/https://www.thehindu.com/features/cinema/royal-dream-for-aditi-chengappa/article6360193.ece |archive-date=5 May 2020 |url-status=dead}}</ref>
ᱟᱫᱤᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱥᱚᱸᱛ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱰᱤ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱤᱭᱟᱱᱤᱥᱴ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱠᱟ. ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ " ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱤᱧ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ". ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱭᱳᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱯᱷᱨᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱩᱥᱟ ᱪᱮᱝᱜᱟᱯᱯᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ NDTV ᱜᱩᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮ "ᱵᱚᱰᱤᱞᱤᱥᱭᱚᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ. ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱛᱷᱚᱠᱤᱛᱟ ᱛᱷᱚᱠᱤᱛᱟ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱱᱡᱟᱢ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱠᱚᱱᱡᱟᱢ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="indiatimes1"/><ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/no-country-for-new-films/article5928808.ece |title=No country for new films |last=Kamath |first=Sudhish |date=19 April 2014 |work=The Hindu |access-date=30 September 2019 |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20140426090820/http://www.thehindu.com/features/cinema/no-country-for-new-films/article5928808.ece |archive-date=26 April 2014 |url-status=dead}}</ref> She has completed a Hindi film, titled ''[[X (2013 film)|X]]'',<ref name="indiatimes2">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Aditi-Chengappa-in-Bollywood/articleshow/22027744.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828041718/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-08-24/news-interviews/41443082_1_rajat-kapoor-hindi-film |url-status=live |archive-date=28 August 2013 |title=Aditi Chengappa in Bollywood |date=24 August 2013 |work=[[The Times of India]] |access-date=9 September 2013}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱠᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |agency=Indo-Asian News Service |url=http://newindianexpress.com/entertainment/telugu/Aditi-Chengappa-roots-for-indie-filmmakers-creativity/2013/08/28/article1756346.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023133358/http://newindianexpress.com/entertainment/telugu/Aditi-Chengappa-roots-for-indie-filmmakers-creativity/2013/08/28/article1756346.ece |url-status=dead |archive-date=23 October 2013 |title=Aditi Chengappa roots for indie filmmakers' creativity |work=The New Indian Express |access-date=9 September 2013}}</ref ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱓ ᱰᱤ ᱯᱮᱨᱤᱭᱚᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱢᱟᱫᱮᱵᱤ (Rudhramadevi) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚᱢᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱚᱱᱯᱟᱢᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.business-standard.com/article/news-ians/aditi-chengappa-joins-cast-of-rudhramadevi-113042200106_1.html |title=Aditi Chengappa joins cast of 'Rudhramadevi' |work=Business Standard |date=22 April 2013 |access-date=9 September 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, ᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ, ᱢᱩᱱ ᱢᱩᱱᱩ ᱵᱟᱨᱛᱷᱟᱭᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱭᱳᱜᱟ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱫᱟᱭ, https://www.aditi.yoga/ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=4650882}}
jzer56m58n5nqo7vgqcrf5d59m6usjo
ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱟᱛᱛᱟ
0
29836
198609
192337
2026-09-30T01:56:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198609
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱟᱛᱛᱟ
| image = Aishwarya Dutta.jpg
| caption =
| birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| birth_name =
| birth_date =
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ
| years_active = 2015–ᱱᱤᱛ
| homepage =
}}
'''ᱟᱭᱤᱥᱣᱟᱨᱤᱭᱟ ᱫᱟᱛᱛᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ । ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱢᱤᱡᱩᱠᱩ ᱮᱱ ᱚᱸᱰᱨᱟᱭ ᱟᱡᱽᱦᱩᱛᱷᱣᱟᱢ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟ.ᱛᱤᱭᱟ.ᱨᱤ ᱮᱱᱟᱭ ।<ref>{{Cite news |url=https://www.cinereporters.com/aishwarya-dutta-in-bigg-boss-2/30770/ |title=பிக்பாஸ் வீட்டிற்குள் நுழைந்த தமிழுக்கு எண் 1 ஐ அழுத்தவும் நாயகி - CineReporters |date=17 June 2018 |work=- CineReporters |access-date=17 June 2018 |language=ta-IN |archive-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618002732/https://www.cinereporters.com/aishwarya-dutta-in-bigg-boss-2/30770/ |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱤᱭᱚᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱚᱨ-ᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ Top Cooku Dupe Cooku ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱮᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱫᱟᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱨᱤᱛᱷᱤᱝᱜᱚᱱ ᱥᱤᱥᱴᱚᱨᱥ ᱴᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱰᱮᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱟᱨᱯᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱨᱥᱚᱫᱽ ᱥᱟᱠᱥᱮᱱᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-beware-of-this-thief/article5204246.ece |title=Etcetera: Beware of this thief! |first=Nikhil |last=Raghavan |newspaper=The Hindu |date=5 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250530031640/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/etcetera-beware-of-this-thief/article5204246.ece |archive-date=30 May 2025 |access-date=9 February 2025 |url-status=dead }}</ref> ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱤᱠᱱᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱤᱡᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱫᱽ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ । ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/review/2013/Oct/17/another-bengali-beauty-in-kollywood-527284.html|title =Another Bengali beauty in Kollywood}}</ref>
ᱨᱟᱢᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱭᱯᱯᱟ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱡᱷᱩᱠᱩ ᱮᱱ ᱚᱸᱰᱨᱟᱭ ᱟᱡᱽᱦᱩᱛᱷᱩᱵᱚᱢ (᱒᱐᱑᱕) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱛᱛᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱭᱥᱣᱚᱨᱭᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱠᱞᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱠᱩᱞ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱜ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ।<ref>{{Cite web|url=https://www.rediff.com/movies/report/review-tamiluku-en-ondrai-aluthavum-is-not-exciting/20150220.htm|title=Review: Tamiluku En Ondrai Aluthavum is not exciting|first=S.|last=Saraswathi|date=20 February 2015|website=[[Rediff.com]]}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱴᱟᱭᱢᱥ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱟᱢᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥᱛᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱛᱷᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/photo-features/debutants-of-2015/photostory/50363099.cms |title=Debutants of 2015 - The Times of India |website=The Times of India}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱯᱷᱮᱵᱚᱨᱤᱴ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱫᱚ "ᱥᱚᱞᱤᱰ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱮᱱᱛᱷᱤᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱯᱚᱭᱟᱢ ᱯᱩᱞᱤ (᱒᱐᱑᱕) ᱨᱮ ᱠᱟᱡᱚᱞ ᱟᱜᱽᱜᱚᱨᱣᱟᱞ ᱟᱜ ᱥᱤᱪᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱭ ᱯᱨᱚᱯᱷᱤᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱫᱚ "ᱡᱚᱢᱟᱣ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱤᱠᱱᱟ.ᱣ ᱞᱮᱫᱟ । ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱚᱨᱛᱷ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱛᱷᱚᱯᱚᱛᱷᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱩᱫᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱛᱢᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ।<ref>{{Cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/131218/entertainment-kollywood/article/aishwarya-dutta-signs-her-second |title=Aishwarya Dutta signs her second |work=Deccan Chronicle|date=18 December 2013}}</ref>
ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱤᱵᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱚᱨᱛᱷᱩ ᱥᱤᱱᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ, ᱚᱨᱩᱞᱱᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱟᱭᱥᱣᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱛᱤᱠ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱚᱡᱤᱴᱤᱵᱽ ᱨᱤᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱨᱤᱯᱳᱨᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ "free-spirited girl" ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ S. R. ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱡᱤᱢᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱛᱷᱨᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱚᱨᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱩᱝᱜᱚ ᱯᱟᱨᱠᱚᱢ ᱢᱟᱨᱢᱟᱢ ᱤᱱᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.sify.com/movies/aishwarya-dutta-now-in-female-centric-film-news-others-pjol2whfijaca.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105171522/http://www.sify.com/movies/aishwarya-dutta-now-in-female-centric-film-news-others-pjol2whfijaca.html |url-status=dead |archive-date=5 January 2016 |title=Aishwarya Dutta now in female-centric film |work=Sify}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://tamilsaga.com/english/cinemadetail/880.html|title=Case Launched Against Aishwarya Dutta|date=8 April 2016|website=tamilsaga.com|access-date=9 February 2025|archive-date=12 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212101001/http://tamilsaga.com/english/cinemadetail/880.html|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱤᱭᱚᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱒ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱚᱨ-ᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱯ ᱠᱩᱠᱩ ᱰᱩᱯ ᱠᱩᱠᱩ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/tv/bigg-boss-2-tamil-winner-is-riythvika-aishwarya-is-first-runner-up/story-0opRbuLsmvjYE6kKy093yL.html|title =Bigg Boss 2 Tamil winner is Riythvika, Aishwarya is first runner-up}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|3598615}}
t24b44z7sdg0m25nv7i3vzrtnvt9i89
ᱡᱚᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ
0
29944
198637
165211
2026-09-30T05:25:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198637
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱚᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ
| image = Jayabharathi kollam.png
| caption = Jayabharathi at a function
| birth_name = Lakshmi Bharathi
| other names =
| birth_date =
| birth_place = [[ᱠᱳᱞᱟᱢ]], ᱠᱮᱨᱞᱟ <ref name="auto">{{Cite web |title=19ാം വയസ്സിൽ 100 സിനിമകൾ; 'ചിരിക്കുമ്പോഴും കരയുമ്പോഴും വായ് പൊത്താത്ത നടി': ജയഭാരതിക്ക് ഇന്ന് സപ്തതി |url=https://www.manoramaonline.com/news/kerala/2024/06/28/seventieth-birthday-of-jayabharathi.html |access-date=2024-06-28 |website=www.manoramaonline.com |language=ml}}</ref>
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| parents = {{ubl|Shivasankaran Pillai|Sharada}}<ref name="auto"/>
| spouse = {{Marriage|[[ᱥᱟᱛᱷᱟᱨ]]|1979|1987|end=Divorced}}
| children = [[Krish J. Sathaar]]
| relatives = [[Jayan]] (cousin)
}}
'''ᱡᱚᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱔ ᱞᱮᱠᱥᱢᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ<ref name="auto"/><ref name=":02">{{cite web |title=അണയാതെ, അസ്തമിക്കാതെ ഒരുകാലം... - articles, womaninnews - Mathrubhumi Eves |url=http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/womaninnews-article-430097 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140217044523/http://www.mathrubhumi.com/mb4eves/online/malayalam/kerala/women/articles/womaninnews-article-430097 |archivedate=17 February 2014 |accessdate=16 February 2014}}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref name=":1">{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |title=Kerala State Film Awards |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303232254/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawares.htm |archivedate=3 March 2016 |url-status=dead }}</ref>
ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱤ. ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱚᱱ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱴᱴᱩᱠᱩᱨᱚᱝᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱮᱢ ᱱᱟᱡᱤᱨ, ᱢᱟᱫᱷᱩ, ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ, ᱡᱚᱭᱚᱱ, ᱮᱢ. G. ᱥᱳᱢᱟᱱ, ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱱᱛᱷ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱡᱤ. ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱤᱠᱩᱴᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱨᱵᱷᱮᱰᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=Local_News&subsection=Qatar+News&month=May2006&file=Local_News2006052033716.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20090809193527/http://www.thepeninsulaqatar.com/Display_news.asp?section=Local_News&subsection=Qatar+News&month=May2006&file=Local_News2006052033716.xml |url-status=dead |archive-date=9 August 2009 |title=Nilolsavam to be staged on Thursday |publisher=The Peninsula On-line: Qatar's leading English Daily |accessdate=25 July 2009}}</ref><ref>{{Cite news |date=2011-02-17 |title=Summer of '78 |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Summer-of-78/article15448171.ece |access-date=2024-05-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20240517104417/https://www.thehindu.com/features/cinema/Summer-of-78/article15448171.ece |archive-date=2024-05-17 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |date=2011-06-17 |title=Re-exploring 'Rathinirvedam' |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/reexploring-rathinirvedam/article2112896.ece |access-date=2024-05-17 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
ᱠᱟᱞᱟᱢᱚᱱᱫᱚᱞᱚᱢ ᱱᱟᱴᱚᱨᱟᱡᱟᱱ, ᱨᱟᱡᱟᱨᱟᱢ (ᱵᱚᱡᱷᱩᱵᱩᱨ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱭ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ) ᱟᱨ ᱵᱚᱡᱷᱩᱵᱩᱨ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱭᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ, ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮᱯᱚᱨᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱵᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |work=The Hindu |title=Back to her first love |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/03/07/stories/2005030700570200.htm |date=7 March 2005 |accessdate=25 July 2009 |archive-date=29 November 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091129133009/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2005/03/07/stories/2005030700570200.htm |url-status=live}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ, ᱥᱤᱵᱟᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱟᱭᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱥᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ (ᱡᱚᱭᱚᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱢ, ᱥᱟᱨᱟᱫᱟ ᱯᱤᱞᱟᱭ, ᱡᱚᱭᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱵᱟ, ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱚᱱ ᱯᱤᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱥᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ) ᱾
᱑᱙᱗᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱟᱛᱷᱟᱨ (ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ), ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|0419653}}
r16lpjsegr0ca84xthbx9m1e6x6dgd0
ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ
0
30084
198620
165981
2026-09-30T03:08:29Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198620
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱠᱟᱢᱞᱟᱵᱟᱭ
| birth_date = 1928
| birth_place = [[ᱦᱟᱭᱫᱟᱨᱟᱵᱟᱫ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = 2000
| death_place = [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
| yearsactive = 1940–1949
| spouse = {{marriage|ᱳᱟᱱᱰᱩᱨᱟᱝᱜᱟ ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ|1941}}
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ''' (᱑᱙᱒᱘ - ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱢ ᱮᱠ ᱦᱟᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱢᱤᱱᱫᱟᱨ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱰᱩᱨᱟᱝᱜᱟ ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱰᱤ. ᱮᱥ. ᱠᱳᱴᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱱᱟᱫᱽ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱷᱟᱨᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ "ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
* ᱡᱤᱵᱟᱱᱟ ᱡᱭᱳᱛᱤ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱑᱙᱔᱐
* ᱵᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱟ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱑᱙᱔᱒
* ᱪᱮᱱᱪᱩ ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱑᱙᱔᱓ ᱪᱮᱱᱪᱩ ᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ
* ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱞᱚᱠᱷᱥᱢᱤ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱑᱙᱔᱓
* ᱥᱤᱛᱟ ᱨᱟᱢᱟ ᱡᱟᱱᱟᱱᱟᱢ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱑᱙᱔᱓
* ᱛᱟᱦᱥᱤᱞᱫᱟᱨ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ
* ᱦᱚᱢ ᱮᱠ ᱦᱟᱭ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱑᱙᱔᱖
* ᱜᱳᱠᱩᱞ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱑᱙᱔᱖
* ᱢᱮᱨᱟ ᱥᱩᱦᱟᱜᱽ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱑᱙᱔᱗
* ᱟᱜᱮ ᱵᱟᱰᱷᱳ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱑᱙᱔᱗
* ᱥᱤᱫᱷᱟ ᱨᱟᱥᱛᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱑᱙᱔᱙
* ᱥᱟᱛᱤ ᱟᱦᱟᱞᱭᱟ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱑᱙᱔᱙
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/article2802221.ece Chenchulakshmi (1943) - The Hindu] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[https://web.archive.org/web/20120214142815/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2882675.ece Blast from the Past: Bhagyalakshmi (1943) - The Hindu]
*[https://web.archive.org/web/20250220094203/https://www.thehindu.com/features/cinema/blast-from-the-past-sri-sita-rama-jananam-1944/article2931847.ece Blast From The Past: Sri Sita Rama Jananam (1944) - The Hindu]
*[https://archive.today/20130125171128/http://www.hindu.com/fr/2011/06/03/stories/2011060350280100.htm My First Break - Dev Anand]
*[http://www.rediff.com/news/jul/15latha.htm Latha Interview - Rediff]
*[http://expressbuzz.com/entertainment/news/the-making-of-tollywood/332269.html The making of Tollywood - The New Indian Express]{{Dead link|date=February 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
i8vr9yzas3c0fclm3o7ekgamdc5effn
ᱚᱱᱩᱯᱟᱢᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ
0
30093
198578
178908
2026-09-29T22:59:24Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198578
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱚᱱᱩᱯᱟᱢᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1974|12|04}}
| birth_place = [[ᱠᱚᱭᱢᱵᱟᱴᱚᱨ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| othername = ᱚᱱᱩᱯᱟᱢᱟ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ, ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱮᱝᱠᱚᱨ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ
| years_active = 2001–ᱱᱤᱛ
| spouse = ᱴᱡᱤ. ᱥᱤᱵᱟᱠᱩᱢᱟᱨ
| children = 1
}}
'''ᱚᱱᱩᱯᱟᱢᱟ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱗᱔)<ref name="Flickr: Anupama Kumar">{{cite web |url=https://www.flickr.com/people/anupamapk/ |title=Flickr: anupama kumar |publisher=[[Flickr]] |access-date=2009-09-26}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱪᱮᱨᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱳᱠᱠᱤᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱤᱥᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱚᱞ ᱠᱚ ᱯᱞᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2420908.ece#.TmKDe6Cm3o4.facebook |location=Chennai, India |work=The Hindu |first=Nikhil |last=Raghavan |title=itsy Bitsy |date=2011-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121102203851/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2420908.ece#.TmKDe6Cm3o4.facebook |archive-date=2012-11-02 |access-date=2025-02-13 |url-status=dead}}</ref>
ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱚᱱᱩᱯᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱱᱠᱚᱨ, ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱳᱰᱩᱭᱩᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.sivajitv.com/news/model-aupama-kumar-profile-.htm |title=Multi-Faceted Modelist Anupama Kumar |publisher=sivajitv.com |access-date=2009-09-26|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090907040751/http://www.sivajitv.com/news/model-aupama-kumar-profile-.htm|archive-date=7 September 2009}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱯᱞᱮ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱯᱯᱳᱡᱷᱩᱫᱷᱩᱢ ᱩᱱ ᱠᱟᱨᱯᱟᱱᱟᱭᱜᱟᱞ (᱒᱐᱑᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱯᱟᱴᱴᱟ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱟᱨᱟᱭ (᱒᱐᱒᱓) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.deccanherald.com/entertainment/there-is-variety-but-cant-say-that-im-getting-more-work-now-anupama-kumar-on-life-after-sarpatta-parambarai-1091139.html|title=There is variety but can't say that I'm getting more work now: Anupama Kumar on life after 'Sarpatta Parambarai'|first=Roktim Rajpal,DH Web|last=Desk|website=Deccan Herald}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱠᱳᱭᱮᱢᱵᱟᱛᱩᱨ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱩᱯᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱮᱱᱠᱚᱨ, ᱵᱷᱤᱡᱩᱭᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱟᱨ, ᱡᱚᱨᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱨᱳᱰᱩᱭᱩᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱠᱟᱛᱮ᱾<ref name="A cameo impresses">{{cite news |url=http://www.hindu.com/cp/2009/08/28/stories/2009082850060300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090829200639/http://www.hindu.com/cp/2009/08/28/stories/2009082850060300.htm |url-status=dead |archive-date=2009-08-29 |title=A cameo impresses |work=[[The Hindu]] |access-date=2009-09-26 |location=Chennai, India |date=2009-08-28}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱟᱭᱮ ᱱᱟ ᱡᱩᱫᱟᱭᱤ, ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦ, ᱥᱟᱠᱟ ᱞᱟᱠᱟ ᱵᱩᱢ ᱵᱩᱢ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱢᱮᱡᱤᱠ ᱢᱮᱠ-ᱟᱯ ᱵᱚᱠᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟ (᱒᱐᱐᱓) ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=3612256}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
0o2noijs7c2lkbu6hsnen2fv8wzc03b
ᱨᱤᱢᱟ ᱞᱟᱜᱩ
0
30099
198705
166075
2026-09-30T11:46:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198705
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱨᱤᱢᱟ ᱞᱟᱜᱩ
| image = Reema Lagoo (1 May 2011).jpg
| caption = ᱨᱤᱢᱟ ᱞᱟᱜᱩ
| birth_name = Nayan Bhadbhade
| birth_date = {{Birth date|1958|06|21|df=yes}}<ref>{{cite news |last1=Chaturvedi |first1=Vinita |title=Birthday celebrations make Reema Lagoo awkward |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Birthday-celebrations-make-Reema-Lagoo-awkward/articleshow/47743577.cms |work=The Times of India |date=20 June 2015 |access-date=18 May 2018}}</ref>
| birth_place = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱟᱡᱽ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ)
| death_date = {{Death date and age|2017|05|18|1958|6|21|df=yes}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nationality = <!---Do not add Indian here. Nationality should be avoided when it can be inferred from birthplace per WP:INFONAT--->
| other_names = ᱨᱤᱢᱟ
| occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
| yearsactive = 1964–2017
| spouse = {{marriage|ᱵᱤᱵᱮᱠ ᱞᱟᱜᱩ|1978|end=separated}}
| children = 1
}}
'''ᱨᱤᱢᱟ ᱞᱟᱜᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱷᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱰᱮ; ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱘ - ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗)<ref name="Indian Express">{{cite news |title=Reema Lagoo dead after suffering cardiac arrest, she was 59 |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/reema-lagoo-dead-after-cardiac-arrest-reema-lagoo-dead-4661509/ |access-date=18 May 2017 |work=The Indian Express |date=18 May 2017}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=Reema Lagoo: Iconic Theatre And Screen Actress Who Left Her Own Artistic Legacy|url=https://feminisminindia.com/2022/05/17/reema-lagoo-theatre-and-screen-actress-indianwomeninhistory/|work=feminisminindia.com |date=17 May 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Game for negative shades |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Game-for-negative-shades/article14995487.ece |website=The Hindu |access-date=18 May 2017 |date=23 September 2016 |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225140957/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Game-for-negative-shades/article14995487.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱴᱠᱚᱢ ᱥᱨᱤᱢᱟᱱ ᱥᱨᱤᱢᱟᱛᱤ (ᱠᱚᱠᱤᱞᱟ ᱠᱩᱞᱠᱟᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ)<ref name="The Times of India">{{cite web |title=Shrimaan Shrimati star cast: Then and Now |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Shrimaan-Shrimati-star-cast-Then-and-Now/photostory/53584236.cms |work=The Times of India |access-date=18 May 2017 |date=7 August 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱛᱩ ᱛᱩ ᱢᱮᱭᱱ ᱢᱮᱭᱱ (ᱫᱮᱵᱠᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱜ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱨᱜᱟ ᱠᱷᱚᱴᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱤ. ᱮᱞ. ᱫᱮᱥᱯᱟᱸᱰᱮ ᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱭ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱰᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱱᱦᱟᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
===ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱞᱤᱰ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱭᱟᱢᱚᱛ ᱥᱮ ᱠᱚᱭᱟᱢᱚᱛ ᱛᱟᱠ (᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱟᱜ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱨᱩᱱᱟ ᱨᱟᱡᱮ ᱟᱜ ᱨᱤᱦᱟᱭ (᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫᱽ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱞᱚᱠᱵᱚᱥᱴᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱭᱱᱮ ᱯᱭᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱱ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ (᱑᱙᱙᱓) ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱫᱮᱵᱤ ᱟᱜ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱡᱟᱭ ᱠᱤᱥᱚᱱ (᱑᱙᱙᱔) ᱨᱮ ᱟᱠᱥᱟᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱞᱟ (᱑᱙᱙᱕) ᱨᱮ ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱢᱟᱴᱚᱱᱰᱚᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱢᱨᱟᱦ (᱑᱙᱙᱓) ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱭ ᱠᱤᱥᱚᱱ (᱑᱙᱙᱔) ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱰᱤᱠᱞᱮᱭᱟᱨᱰ 'ᱥᱮᱢᱤᱦᱤᱴ') ᱾ ᱨᱮᱸᱜᱮᱞᱟ (᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱢ ᱟᱯᱠᱮ ᱦᱮᱱ ᱠᱚᱱ..! (᱑᱙᱙᱔), ᱭᱮ ᱫᱤᱞᱞᱟᱜᱤ (᱑᱙᱙᱔), ᱫᱤᱞᱣᱟᱞᱮ (᱑᱙᱙᱔), ᱨᱮᱸᱜᱮᱞᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱠᱩᱪ ᱠᱩᱪ ᱦᱚᱛᱟ ᱦᱮ (᱑᱙᱙᱘), ᱠᱟᱞ ᱦᱚ ᱱᱟ ᱦᱚ (᱒᱐᱐᱓), ᱦᱚᱢ ᱥᱟᱛᱷ-ᱥᱟᱛᱷ ᱦᱮᱱ (᱑᱙᱙᱙) ᱵᱷᱟᱥᱛᱟᱵ: ᱫᱟ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ (᱑᱙᱙᱙) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱚᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱞᱟᱜᱩ ᱫᱚ ᱜᱮᱝᱥᱴᱟᱨ ᱥᱟᱸᱡᱟᱭ ᱫᱟᱛ ᱨᱤᱱ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ "ᱱᱟᱣᱟ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ-ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱨᱚᱥ (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱱᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱭᱮ ᱫᱤᱞᱞᱟᱜᱤ (᱑᱙᱙᱔) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱰ-ᱦᱟᱨᱴᱮᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥᱣᱩᱢᱮᱱ ᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
===ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ===
ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱟᱡᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱥᱟᱢᱜᱟᱴᱷ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱢᱟ (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱚᱞ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
===ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ===
ᱞᱟᱜᱩ ᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱟᱱᱫᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱢᱟᱱ ᱥᱨᱤᱢᱟᱛᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱠᱤᱞᱟ ᱠᱩᱞᱠᱟᱨᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱛᱩ ᱛᱩ ᱢᱮᱭᱱ ᱢᱮᱭᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱯᱤᱞᱜᱟᱶᱠᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱠᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱞ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱠᱥᱮᱥ ᱟᱱ ᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱤᱠ ᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
ᱞᱟᱜᱩ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱥᱚ ᱢᱟᱱᱟᱪᱟ ᱢᱩᱡᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=0481363|name=Reema Lagoo}}
icp2pwgcddp6on8bappwh4by3uyymi3
ᱢᱟᱫᱷᱩ
0
30117
198650
197904
2026-09-30T06:59:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198650
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱟᱫᱷᱩ
| image = Madhoo at Esha Deol's wedding at ISCKON temple 18.jpg
| caption = ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱦ
| birth_date = {{birth date and age|1969|03|26|df=yes}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]] (ᱱᱤᱛ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]), [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| birth_name = 6
| other_names = ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ<br/>ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ
| spouse = {{marriage|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱥᱟᱦ|1999}}
| children = 2
| parents =
| relatives = [[ᱦᱮᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ]] (aunt)
| years_active = 1991–ᱱᱤᱛ
}}
'''ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱦ'''<ref>{{cite news |last1=Chowdhury |first1=Titas |title=Madhoo Shah: You can be of any age or shape and yet find a place on OTT |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/madhoo-shah-you-can-be-of-any-age-or-shape-and-yet-find-a-place-on-ott-101649094502765.html |access-date=27 June 2022 |work=Hindustan Times |date=4 April 2022 }}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ'''; ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱖᱙<ref name="birthday">{{cite news |title=Actress Madho celebrates 50th birthday with Ramya Krishnan, Queenie Singh among others in London |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/the-informer/fabulous-for-50/articleshow/68587216.cms |work=[[Mumbai Mirror]] |date=27 May 2019 |access-date=26 April 2019 |archive-date=26 April 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190426165900/https://mumbaimirror.indiatimes.com/opinion/the-informer/fabulous-for-50/articleshow/68587216.cms |url-status=dead }}</ref>), ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱮ (᱑᱙᱙᱑), ᱨᱳᱡᱟ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱞᱟᱨᱤ ᱯᱨᱤᱭᱩᱰᱩ (᱑᱙᱙᱒), ᱭᱳᱫᱽᱫᱷᱟ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱴᱚᱞᱢᱮᱱ (᱑᱙᱙᱓) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="auto">{{cite news |last1=Murthy |first1=Neeraja |title=Madhubala makes a comeback |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/madhubala-makes-a-comeback/article4613966.ece |access-date=3 February 2021 |work=The Hindu |date=13 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509201114/https://www.thehindu.com/features/cinema/madhubala-makes-a-comeback/article4613966.ece |archive-date=9 May 2021 |url-status=dead }}</ref><ref name="auto1">{{cite news |last1=Rao |first1=Subha J. |title=The Roja girl's back |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-roja-girls-back/article5848257.ece |access-date=24 June 2022 |work=The Hindu |date=29 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180531184813/http://www.thehindu.com/features/cinema/the-roja-girls-back/article5848257.ece |archive-date=31 May 2018 |url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱢᱟᱫᱷᱩᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱡᱩᱦᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Southern">{{cite news |last1=Ali |first1=Nyare |title=My roots are South Indian: Madhoo Shah |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/sandalwood/260918/my-roots-are-south-indian.html |access-date=26 April 2019 |work=[[Deccan Chronicle]] |date=26 September 2018}}</ref><ref>{{cite news |title=Roja actress Madhoo is ageing gracefully at 48 and these photos are proof |url=https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs |publisher=MSN |date=12 May 2019 |access-date=29 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201208195428/https://www.msn.com/en-in/entertainment/movies/roja-actress-madhoo-is-ageing-gracefully-at-48-and-these-photos-are-proof/ss-BBVeqTs |archive-date=8 December 2020}}</ref><ref>{{cite news |title=Birthday Special: Madhu made her career with Bollywood films |url=https://english.newstracklive.com/news/b-day-special-madhu-made-her-career-working-in-bollywood-films-sc89-nu-1079492-1.html |work=News Track |date=26 March 2020 |access-date=29 November 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱦᱮᱢᱟ ᱢᱟᱞᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱽᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱥᱟ ᱫᱮᱳᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱨᱩ ᱫᱮᱵᱜᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱡᱟᱭ ᱫᱮᱵᱜᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱮ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱵᱟᱞᱟᱪᱟᱱᱫᱟᱨ ᱟᱜ ᱟᱡᱷᱟᱜᱟᱱ (᱑᱙᱙᱑) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱩᱴᱴᱤ, ᱵᱷᱟᱱᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱤᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱞ ᱟᱩᱨ ᱠᱟᱱᱴᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ᱾ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱚᱛᱱᱚᱢ ᱟᱜ ᱨᱳᱡᱟ (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱤᱴᱮᱞ ᱨᱳᱞ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱵᱷᱤ ᱥᱳᱪᱷᱟ ᱵᱷᱤ ᱱᱟ ᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱥᱟᱶ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱡᱤ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱵᱟᱭᱤᱞᱤᱝᱜᱩᱣᱟᱞ ᱵᱟᱭᱟᱭ ᱢᱩᱰᱤ ᱯᱮᱥᱟᱵᱷᱩᱢ / ᱥᱟᱢᱥᱟᱨᱟᱢ ᱟᱟᱨᱳᱜᱽᱭᱟᱛᱷᱤᱱᱩ ᱦᱟᱱᱤᱠᱟᱨᱟᱢ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱰᱤ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱟᱝᱜᱳᱞᱤ ᱦᱳᱥᱴ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Rangoli In New Avtaar With Madhu {{!}} Doordarshan |url=https://doordarshan.gov.in/ddbharti/rangoli-new-avtaar-madhu |website=doordarshan.gov.in |access-date=17 November 2019}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱵᱷᱮᱨᱤ, ᱫᱮᱵᱤ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱟᱟᱨᱟᱢᱵᱷ: ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ ᱫᱮᱵᱥᱮᱱᱟ ᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱥᱴ ᱡᱚᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱱᱫ ᱥᱟᱦ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱴᱳᱥᱩᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |title=Hits and misses |work=Screen India |access-date=29 June 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081022114050/http://www.screenindia.com/old/20020426/fcover.html |archive-date=22 October 2008}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱟᱢᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱭ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱩᱦᱤ ᱪᱟᱣᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{commons category-inline}}
* {{IMDb name|id=0534866|name=Madhoo}}
6o1072p4fblhhuarlrprr3f92yq4rin
ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ
0
30243
198668
173954
2026-09-30T08:31:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198668
wikitext
text/x-wiki
[[ᱨᱮᱫ:Shazahn Padamsee at Nokia APP party 11.jpg|thumb|ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ]]
'''ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱠᱚᱭ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱱᱳᱴᱮᱰ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱞᱤᱠ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱚᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱳᱠᱮᱴ ᱥᱤᱝ: ᱥᱮᱞᱥᱢᱮᱱ ᱳᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱫᱷᱩᱨ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱤᱞ ᱛᱳᱦ ᱵᱟᱪᱪᱷᱟ ᱦᱟᱭ ᱡᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱯᱞᱮ ᱟᱟᱱᱥᱯᱳᱠᱮᱱ ᱰᱟᱭᱞᱳᱜᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱴᱮᱡ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱤᱥᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱵᱤᱵᱷᱮᱠ ᱵᱟᱥᱣᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱡ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱥ ᱨᱟᱡ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱮᱴ ᱥᱤᱝ: ᱥᱮᱞᱥᱢᱮᱱ ᱳᱯᱷ ᱫᱟ ᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱟᱱᱵᱤᱨ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="auditions">{{cite web |author=Kulkarni, Onkar |year=2010 |title=I play the love interest in Rocket Singh: Shazahn Padamsee |publisher=[[Mid-Day]] |accessdate=3 January 2011 |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2009/dec/111209-shazahn-padamse-interview.htm?zcc=rl}}</ref> ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱤᱱᱟ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱥᱴᱚᱢᱟᱨ ᱚᱠᱚᱭ ᱴᱟᱭᱤᱴᱤᱞᱟᱨ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱥᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱡᱡᱚᱛ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱦᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱰᱤᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ-ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱠᱳᱯ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Rocket Singh: Salesman of the Year |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Rocket-Singh-Salesman-of-the-Year/movie-review/5326330.cms |date=11 December 2009 |work=[[The Times of India]] |first1=Nikhat |last1=Kazmi}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱚᱡᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱥᱤᱴᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Movie Review: Rocket Singh – Salesman of the Year |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/news-by-industry/media/entertainment-/entertainment/Movie-Review-Rocket-Singh--Salesman-of-the-Year/articleshow/5328035.cms |work=[[The Economic Times]] |date=13 December 2009}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱟᱱᱤᱢᱳᱡᱷᱤ ᱨᱮ, ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱟᱱᱩ ᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱠᱮᱫᱟ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱚᱠᱚᱭ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱰ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱭ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱤᱪᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱱᱟᱨᱵᱷᱟᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱭᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱮᱠᱴᱟᱨ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱭ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱵᱤᱵᱷᱤᱱᱱ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱪᱮᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ "ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱩᱨᱡᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱟᱱ ᱩᱫᱩᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱮᱭᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ", ᱵᱟᱨᱵᱤ ᱰᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱨᱮᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱳᱡᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱞ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱭ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱧᱟᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱥᱟᱡᱟᱦᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱩᱵᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱚ, ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱨᱟᱢ ᱪᱟᱨᱟᱱ ᱛᱮᱡᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱞᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱳᱴᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱ ᱜᱟᱨᱞᱯᱷᱨᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱮᱥᱵᱮᱠ ᱥᱤᱠᱣᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ "ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱞᱠᱩᱥ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ "ᱯᱟᱫᱟᱢᱥᱤ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱰᱟᱩᱱ ᱤᱝᱱᱤᱝᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱧᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ", ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱯᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ "ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱪᱮᱠᱱᱟᱭ ᱮᱫᱟ" ᱟᱨ ᱩᱱᱤ "ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱽᱜᱤ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫᱟ"᱾<ref name="sifyorange">{{cite web |year=2010 |title='Orange' – High on style, low on substance |website=[[Sify]] |accessdate=28 November 2010 |url=http://sify.com/movies/orange-high-on-style-low-on-substance-telugu-film-review-news-national-kl1rksfgggf.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130052449/http://sify.com/movies/orange-high-on-style-low-on-substance-telugu-film-review-news-national-kl1rksfgggf.html |url-status=dead |archive-date=30 November 2010}}</ref><ref name="hinduorange">{{cite news |author=Naniseeti, Serish |title=One colour of love |work=[[The Hindu]] |accessdate=28 November 2010 |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article917500.ece |location=Chennai, India |date=27 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101202041528/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article917500.ece |archive-date=2 December 2010 |url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=3724228}}
* {{Twitter}}
{{Commons category}}
51v3s4spu1hsimuw5g4kl5cu75rc738
ᱤᱯᱥᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ
0
30281
198662
185469
2026-09-30T08:08:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198662
wikitext
text/x-wiki
'''ᱤᱯᱥᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞᱦᱚᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱚᱯ ᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱪᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨᱤ (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱤᱯᱥᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱩᱫᱷᱟᱠᱷᱚᱞ, ᱵᱩᱜᱩᱰᱟ, ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱜᱚᱣᱟᱱ ᱥᱤᱵᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱯᱷᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱟᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱤᱯᱥᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱤᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱵᱭᱳᱢᱟᱠᱮᱥ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱮᱹᱡᱤᱹᱮᱢᱹ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱢᱤᱥᱮᱥ ᱯᱩᱡᱟ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱽᱞᱟᱰᱨᱟᱜᱽᱥ ᱢᱤᱥᱮᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱐᱖ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱜ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥ ᱟᱱᱣᱮᱥᱟ ᱯᱟᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱢᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱟᱭ ᱮᱢ ᱥᱤ – ᱢᱤᱥ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱯ-᱓᱐ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱠᱚᱱᱴᱮᱥᱴᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱴᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱞᱮᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱥᱴ ᱠᱷᱚᱱ "ᱤᱱᱴᱮᱱᱥᱚᱱᱟᱞᱤ ᱦᱟᱴᱟᱣ ᱠᱟᱜ ᱫᱮᱭᱟ" ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱟᱨ ᱠᱚ "ᱯᱟᱨᱴᱤᱥᱟᱱ ᱮᱴᱤᱴᱭᱩᱰ" ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱚᱨᱪᱟᱨ" ᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚᱥ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱱᱴ ᱮ ᱫᱟᱨᱡ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Model fires torture charge at pageant – 18-yr-old moves National Human Rights Commission for justice |url=http://www.telegraphindia.com/1100825/jsp/orissa/story_12851465.jsp |access-date=1 October 2016 |work=The Telegraph India |archive-date=28 March 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328042059/https://www.telegraphindia.com/states/odisha/model-fires-torture-charge-at-pageant-18-yr-old-moves-national-human-rights-commission-for-justice/cid/493047 |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱮ ᱠᱨᱟᱣᱩᱱ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱠᱚᱱᱴᱤᱱᱮᱱᱴᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱯᱚᱞᱥ ᱪᱚᱭᱤᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ (᱒᱐᱑᱓) ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱤᱯᱥᱤᱛᱟ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱤᱰ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱴᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱨᱚᱛᱱᱚ ᱟᱨ ᱭᱩᱛᱷ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |author1=Diana Sahu |title=People's choice |url=http://www.newindianexpress.com/states/odisha/article556806.ece?service=print |access-date=1 October 2016 |work=The Indian Express |date=3 July 2012}}{{dead link|date=February 2024|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{cite news |last1=Ganguly |first1=Nivedita |title=From fashion to films |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/from-fashion-to-films/article6133248.ece |access-date=1 October 2016 |work=The Hindu |date=20 June 2014 |language=en-IN |archive-url=https://web.archive.org/web/20170116205208/http://www.thehindu.com/features/cinema/from-fashion-to-films/article6133248.ece |archive-date=16 January 2017 |url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{IMDb name|7309611}}
*https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/actor-joins-bjp/article19817268.ece
*http://www.dharitri.com/e-Paper/Berhampur/220716/p9.htm
*https://www.dailymotion.com/video/x52eivx
*http://www.bollywoodbx.com/ipsita-pati-movies-list
*https://www.quicklookfilms.com/movie/211399/Chor-Bazaari-Trailer-and-Info
*http://www.virtualplanet.in/chor-bazaari/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250216051156/http://www.virtualplanet.in/chor-bazaari/ |date=2025-02-16 }}
*https://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/odia-girl-ipsita-all-set-to-enter-bollywood.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250216051155/https://www.dailypioneer.com/state-editions/bhubaneswar/odia-girl-ipsita-all-set-to-enter-bollywood.html |date=2025-02-16 }}
sye5jo429at4v8qwbvb8fxekyk8p3lz
ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
30344
198595
167487
2026-09-30T00:33:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198595
wikitext
text/x-wiki
'''ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱟᱠᱠᱟᱨᱟ ᱢᱩᱛᱷᱩ (᱒᱐᱐᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱨᱚᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ==
ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱽᱨᱟᱢᱦᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱜᱮᱡᱽ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |date=12 August 2020 |title=I know there were grey areas but my only aim was the truth: Solvathel… |url=https://yourstory.com/herstory/2019/06/actor-director-lakshmy-ramakrishnan-solvathellam-unmai |access-date=12 August 2020 |website=archive.is |archive-date=12 August 2020 |archive-url=https://archive.today/20200812190238/https://yourstory.com/herstory/2019/06/actor-director-lakshmy-ramakrishnan-solvathellam-unmai |url-status=bot: unknown }}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱨᱟᱢᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱳᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱠᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱟᱦᱟ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ. ᱠᱮ. ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱠᱟᱨᱩ ᱯᱟᱡᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱤᱨᱤᱵᱷᱳᱢ ᱥᱟᱱᱛᱷᱤᱯᱷᱳᱢ (᱒᱐᱐᱘) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱨᱤᱛ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱚᱨᱴᱤᱝ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱥᱠᱤᱱ ᱟᱜ ᱭᱩᱫᱷᱟᱢ ᱥᱟᱭ (᱒᱐᱑᱑) ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱮ" ᱨᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱮ ᱢᱩᱸᱰᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name = sify>{{cite news |url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-goes-bald-for-yudham-sei-news-tamil-kkfqe5hffjg.html?ref=false |title=Lakshmi goes bald for Yudham Sei |website=[[Sify]] |date=28 July 2010 |accessdate=5 February 2012 |archive-date=29 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140129120729/http://www.sify.com/movies/lakshmi-goes-bald-for-yudham-sei-news-tamil-kkfqe5hffjg.html?ref=false |url-status=dead}}</ref><ref name = ind>{{cite news |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/59203.html |title=Lakshmi goes bald |website=IndiaGlitz |accessdate=5 February 2012 |archive-date=14 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100814221022/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/59203.html |url-status=dead }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱟᱞ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱞᱣᱟᱛᱷᱮᱞᱞᱟᱢ ᱩᱱᱢᱟᱭ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕᱐᱐ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱮ ᱦᱳᱥᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="autogenerated1"/> acclaimed for the sensitive portrayal of mental illness,<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/aarohanam/movie-review/16962479.cms |title=Aarohanam Movie Review |website=[[The Times of India]] |date=6 July 2013 |accessdate=1 May 2015}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱟᱨᱳᱦᱟᱱᱟᱢ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱥᱤᱴᱤᱵᱷ ᱯᱳᱨᱴᱨᱮᱭᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ, ᱦᱟᱩᱥ ᱳᱣᱱᱟᱨ, ᱫᱚ ᱟᱭᱤᱮᱯᱷᱮᱯᱷᱟᱭᱤ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱜᱳᱣᱟ, ᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱜᱥᱤᱯ ᱠᱚᱢᱯᱳᱱᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱦᱮᱢᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://web.archive.org/web/20241215153558/https://www.thehindu.com/features/cinema/riding-the-crest/article3580970.ece Riding the Crest]
* {{IMDb name|3826010}}
1p45mmwmmqzujnauib4i9re3q1em5y1
ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ (ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ)
0
30349
198701
167515
2026-09-30T11:32:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198701
wikitext
text/x-wiki
'''ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱭᱮᱫᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱖), '''ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="June8">{{cite news |date=8 June 2010 |title=In Fiji they planted a tree called Rambha Tree |newspaper=[[The Indian Express]] |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2010/jun/08/in-fiji-they-planted-a-tree-called-rambha-tree-121888.html |access-date=21 January 2014 |archive-date=24 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161224093812/http://www.newindianexpress.com/entertainment/2010/jun/08/in-fiji-they-planted-a-tree-called-rambha-tree-121888.html |url-status=dead }}</ref><ref name=":0">{{cite magazine |date=12 August 2009 |title=Rambha's dumb blonde act |magazine=India Today |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/rambha-s-dumb-blonde-act-54126-2009-08-11 |access-date=17 January 2021}}</ref><ref name=":1">{{cite news |date=6 June 2022 |title=Judwaa Actress Rambha Shares Photos From Her Birthday Bash |language=en |work=News18 |url=https://www.news18.com/news/movies/judwaa-actress-rambha-shares-photos-from-her-birthday-bash-5321773.html |access-date=26 June 2022}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱞᱟᱜᱽᱵᱷᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ, ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱴ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱟ, ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="June8"/><ref name=":0"/><ref name=":1"/>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ==
ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱕ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱭᱮᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾<ref name="originalname">{{cite news |title=Rambha and her children injured in car accident in Canada, actor asks fans to pray for daughter Sasha: 'Bad days bad time' |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rambha-and-her-children-injured-in-car-accident-in-canada-actor-asks-fans-to-pray-for-daughter-sasha-8241914/ |work=The Indian Express |date=2 November 2022 |access-date=28 December 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱴᱠᱤᱱᱥᱟᱱ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱠᱩᱞ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="DoB">{{cite news |title=20 साल में इतनी बदल गई 'जुड़वा' गर्ल, फिल्में छोड़ कर रही बेटियों की परवरिश |url=https://www.bhaskar.com/news/ENT-REGC-TLG-salman-khan-co-actress-rambha-from-judwaa-looks-now-5614365-PHO.html |access-date=15 May 2019 |work=[[Dainik Bhaskar]] |date=5 June 2017 |language=hi}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱮ, ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱢᱢᱟᱵᱷᱟᱨᱩ (ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱮᱵᱤ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱤᱵᱷᱮᱸᱴ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱤᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱚᱱ-ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱢᱨᱩᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟ ᱳᱠᱠᱟᱴᱤ ᱟᱰᱟᱠᱠᱩ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱤᱛᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱤᱦᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱜᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒) ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱵᱤᱱᱤᱛ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱚᱛᱭᱟᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟ ᱳᱠᱠᱟᱴᱤ ᱟᱰᱟᱠᱠᱩ (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱣᱥᱟᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱮ, ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱛᱮ ᱨᱳᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱠᱤᱞ ᱯᱩᱨᱵᱚᱠ ᱟᱠᱚᱨᱥᱷᱟᱠ ᱨᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱪᱤᱨᱚᱱᱡᱤᱵᱷᱤ ᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱤᱴᱞᱟᱨ (᱑᱙᱙᱗) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱞᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱛᱷᱚᱠ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱰ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱟᱠᱟᱨᱥᱷᱤᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱛᱷᱨᱤ ᱨᱳᱡᱮᱥ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱭᱳᱛᱤᱠᱟ, ᱞᱟᱭᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱞᱤᱰ ᱪᱟᱨᱤᱛᱨᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱤ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱟᱩᱸᱴ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱮᱠ-ᱵᱟᱩᱸᱥ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱩᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾
ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ, ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱵᱟᱞᱮᱱᱥ ᱫᱚᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱨᱟᱢᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱤᱫᱤᱭᱩᱢ ᱵᱷᱟᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Rambha-ho/article16877298.ece |title=Rambha ho! |first=Harshikaa |last=Udasi |date=27 August 2009 |work=The Hindu |access-date=16 February 2025 |archive-date=14 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230414045735/https://www.thehindu.com/features/cinema/Rambha-ho/article16877298.ece |url-status=dead}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩᱛᱟ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱳᱞ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱢᱟᱱᱟᱰᱟ ᱢᱟᱭᱤᱞᱟᱰᱟ, ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱳ ᱰᱷᱤ ᱮ ᱡᱟᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱟᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱡᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱳ ᱮᱵᱤᱥᱤᱰᱤ-ᱮᱱᱤᱵᱳᱰᱤ ᱠᱮᱱ ᱰᱟᱱᱥ ᱮ ᱡᱟᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱠᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱮ ᱡᱟᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱚᱨᱥ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱠᱮᱭᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱮᱢᱵᱮᱥᱟᱰᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=qsybsfm6uFk |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/qsybsfm6uFk |archive-date=22 December 2021 |url-status=live |title=Kolors Weight Loss Treatment Reviews-Actress Ramba |publisher=Kolors Health Care |date=14 July 2017 |access-date=3 June 2018 |via=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|0708095}}
* {{Bollywood Hungama person|rambha}}
* {{Instagram|rambhaindran_}}
q7cwbl4gukj6x9uzjf4wgbd5skotzbf
ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ
0
30373
198686
167628
2026-09-30T09:51:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198686
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| image = Sushama_Reddy.jpeg
| image_size =
| name = ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ
| caption = ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ
| birth_date = <!--Birthdate must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY-->
| birth_place = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs. No IMDb. No public records. See WP:BLPPRIVACY-->
| height = <!-- Do not add without providing a reliably published source with a reputation for editorial oversight. -->
| death_place =
| occupation = [[ᱢᱚᱰᱮᱞ]], [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱩᱭᱩᱥᱚᱨ]]
| yearsactive = 2005–2010
| website =
| relatives = ᱢᱮᱜᱷᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ (sister)<br />[[ᱴᱥᱟᱢᱤᱨᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]] (sister)
}}
'''ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞ, ᱵᱷᱤᱡᱮ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="TOI Script">{{cite news |title=She's Reddy to write! |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow-times/Shes-Reddy-to-write/articleshow/63220.cms |accessdate=12 November 2012 |newspaper=[[The Times of India]] |date=7 July 2003}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱥᱠᱩᱞ, ᱢᱟᱦᱤᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱛᱷᱤᱵᱟᱭ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱮᱱᱣᱟᱭᱮᱯᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="hin int">{{cite news |last=Srvasti |first=Datta |title=Not Just a Pretty Face |url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article2717520.ece |accessdate=12 November 2012 |newspaper=[[The Hindu]] |date=15 December 2011}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱮᱨᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
===ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ===
ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱜᱷᱱᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="tele sis">{{cite news |title=All in the family |url=http://www.telegraphindia.com/1051210/asp/weekend/story_5561787.asp |archive-url=https://archive.today/20130203214047/http://www.telegraphindia.com/1051210/asp/weekend/story_5561787.asp |url-status=dead |archive-date=3 February 2013 |accessdate=12 November 2012 |newspaper=[[The Telegraph (Calcutta)]] |date=10 December 2005}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱵᱟᱞᱟ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱢᱠᱟ, ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱞᱚᱵᱞᱤ, ᱞᱤᱵᱚᱨᱴᱤ, ᱜᱳᱫᱽᱨᱮᱡᱽ, ᱵᱞᱮᱱᱰᱟᱨᱥ ᱯᱨᱟᱭᱤᱰ, ᱯᱷᱳᱨᱰ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱷᱚᱢᱥ ᱟᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱩ ᱱᱤᱜᱚᱢ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱤᱣᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱣᱟᱠᱟᱨ ᱯᱩᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱶ, ᱰᱤᱡᱮ ᱥᱩᱠᱮᱛᱩ ᱟᱜ ᱛᱮᱨᱮ ᱡᱮᱭᱥᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱢᱯᱟᱭᱤᱞᱮᱥᱚᱱ ᱤᱥᱠ ᱱᱟᱪᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾
===ᱦᱳᱥᱴᱤᱝ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱷᱤ ᱞᱚᱸᱪ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱮ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱠᱟᱹᱵᱽᱨᱤ ᱴᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱮᱱᱰ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱤᱥᱴᱟ, ᱞᱟᱠᱡᱩᱨᱤᱭᱟᱥ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ, ᱰᱮᱠᱳᱨ, ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱜᱞᱤᱴᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ᱾
===ᱮᱠᱴᱤᱝ===
ᱥᱩᱥᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱵᱮᱠ ᱚᱜᱽᱱᱤᱦᱳᱛᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱪᱳᱠᱞᱮᱴ: ᱰᱤᱯ ᱰᱟᱨᱠ ᱥᱤᱠᱨᱮᱴ ᱥᱟᱶ ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱰᱳᱱ: ᱫᱟ ᱪᱮᱥ ᱵᱤᱜᱤᱱᱥ ᱟᱜᱮᱱ ᱟᱨ ᱪᱩᱯ ᱪᱩᱯ ᱠᱮ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱤᱱᱟ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ)᱾<ref>{{cite news |title=Burn calories through belly dance |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article673299.ece |accessdate=12 November 2012 |newspaper=[[The Hindu]] |date=10 September 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=1897413}}
* {{Facebook|SushamaReddyOfficial}}
0s7n9ogqz7erw6xhvzhd46nz8dimpam
ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱡᱳᱥᱤ
0
30714
198667
176216
2026-09-30T08:23:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198667
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱳᱥᱤ
| image= Sanjay Vinayak Joshi.jpg
| image_size= 100px
| caption = ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱴᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ
| office = ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ (ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ), [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
|term = ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱐᱕
|predecessor = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]]<ref>{{cite news|url =https://www.indiatoday.in/featured/story/narendra-modi-modi-as-pm-bjp-gujarat-210885-2013-09-13|title =The rise and rise of Narendra Modi|date=September 13, 2013|access-date =10 August 2020}}</ref>
|successor = [[ᱨᱟᱢ ᱞᱟᱞ]]
| birth_date= {{birth date and age|df=yes|1962|04|06}}
| birth_place= [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| occupation=ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ
| party=[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| citizenship = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| alma_mater = ᱵᱤᱥᱣᱮᱥᱵᱚᱨᱟᱭᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ, [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]
| website = [http://www.sanjayvinayakjoshi.com/ sanjayvinayakjoshi.com]
}}
'''ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱳᱥᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.matpal.com/2012/06/sanjay-joshi-biography-bjp-leader.html |title=Sanjay Joshi [Biography] BJP leader ~ Matpal |publisher=Matpal.com |date=2012-06-08 |access-date=2013-08-02}}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>
{{cite news| title = Modi gets the better of Gadkari, Sanjay Joshi quits BJP national executive| author = Mohua Chatterjee| publisher =Times of India| url = http://timesofindia.indiatimes.com/india/Modi-gets-the-better-of-Gadkari-Sanjay-Joshi-quits-BJP-national-executive/articleshow/13439461.cms| date = 24 May 2012
}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3504672.ece?homepage=true | title=Sanjay Joshi quits BJP | date=8 June 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140424094039/http://www.thehindu.com/news/national/article3504672.ece?homepage=true | archive-date=24 April 2014 | access-date=20 February 2025 | url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ([[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ, ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ, ᱵᱤᱦᱟᱨ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱩᱰᱤᱥᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]) ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://eci.nic.in/eci_main1/index.aspx |title=Welcome to Election Commission of India |access-date=26 September 2013 |archive-date=17 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140317080622/http://eci.nic.in/eci_main1/index.aspx |url-status=dead }}</ref>
==ᱚᱱᱚᱝ==
ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/the-other-joshi-sidelined-by-the-bjp|title=The other Joshi sidelined by the BJP|publisher=The Indian Express|date=22 April 2014|access-date=22 April 2014|author=Anubhuti Vishnoi}}</ref> ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/Sanjay-Joshi-felicitation-function-cancelled/articleshow/19409420.cms|title=Sanjay Joshi felicitation function cancelled|work=The Times of India|date=6 April 2013|access-date=22 April 2014}}</ref> ᱵᱷᱤ.ᱮᱱ.ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ., ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱠᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱡᱳᱥᱤ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱳᱣᱤᱫᱮᱥ (ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.) ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱠᱟᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=ix>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/joshi-bjps-draupadi-only-even-more-wronged/2638/ |title=Joshi BJP's Draupadi, only even more wronged |publisher=Indian Express |date=2006-04-18 |access-date=2013-08-02}}</ref> ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱦᱟᱱᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=rediff>http://in.rediff.com/news/2005/dec/28bjpspec.htm quote: quote: within the BJP and the RSS, he is famous for his organisational skills and his reach... Before the sex CD incident, he was a link between the RSS and the BJP. Everybody took it for granted that he was not just a bachelor but celibate too.
<!--The average BJP and RSS worker does not believe Sanjaybhai can do anything immoral or improper.-->
</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱟᱶ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/narendra-modi-and-sanjay-joshi-comrades-who-turned-foes/articleshow/13456749.cms |title=Narendra Modi and Sanjay Joshi: Comrades who turned foes - Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2012-05-24 |access-date=2013-08-02}}</ref> ᱜᱳᱨᱫᱷᱚᱱ ᱡᱚᱫᱟᱯᱷᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾"<ref name=dna>http://www.dnaindia.com/india/report_narendra-modi-and-sanjay-joshi-comrades-who-turned-foes_1693236 In 2005, Joshi was forced to resign following controversy over a CD
purportedly showing him in poor light. The CD surfaced during the silver
jubilee celebrations of the party in Mumbai.
An enquiry subsequently, however, found that the CD had been doctored. Joshi was absolved, and his supporters pointed fingers at the Modi camp for planting false evidence.</ref> ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱸᱣᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=rediff/>
==ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱯᱮᱫ==
[[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱥᱤᱝ ᱵᱷᱟᱜᱷᱮᱞᱟ]] ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱥᱩᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ]] ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ. ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>
{{cite news
| title = Modi and Sanjay Joshi were never meant to be friends
| author = Vikram Vakil
| publisher = Rediff news
| url = http://www.rediff.com/news/slide-show/slide-show-1-modi-couldnt-stand-down-to-earth-sanjay-joshi/20120525.htm
| date = 25 May 2012
}}Narendra Modi and Sanjay Joshi's enmity has acquired legendary proportions in
Gujarat for more than a decade.</ref>
===ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱤᱛᱤᱯᱷᱟ===
ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱠᱟᱨᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱷᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ,<ref name=ht>
{{cite news
| title = RSS chief upset over Joshi ouster, Modi spared
| author = Pradip Kumar Maitra
| publisher = Hindustan Times SANJAY JOSHI 9829400528
| url = http://www.hindustantimes.com/india-news/rss-chief-upset-over-joshi-ouster-modi-spared/article1-871033.aspx
| archive-url = https://web.archive.org/web/20140424095206/http://www.hindustantimes.com/india-news/rss-chief-upset-over-joshi-ouster-modi-spared/article1-871033.aspx
| url-status = dead
| archive-date = 24 April 2014
| date = 13 June 2012
}}as pro-Joshi posters appeared in Delhi and some places in Gujarat, Modi
made a telephone call to Gadkari, asking the latter to either relieve him
from his chief minister’s post or Joshi from the party.</ref> ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱚᱸᱰᱚᱠ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱠᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱩᱢᱠᱟᱣ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="hindu">{{cite news
|title = Modi has his way, Sanjay Joshi removed
|author = B. Muralidhar Reddy and Shoumojit Banerjee
|work = [[The Hindu]]
|url = http://www.thehindu.com/news/national/article3452704.ece
|date = 12 June 2012
|archive-url = https://web.archive.org/web/20140424095615/http://www.thehindu.com/news/national/article3452704.ece
|archive-date = 24 April 2014
|access-date = 20 February 2025
|url-status = dead
}}quote: Mr. Modi has been at loggerheads with Mr. Gadkari after the latter
took Mr. Joshi back into the party after six years and tasked him with
working out the strategy for the Uttar Pradesh Assembly elections.</ref><ref>
{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-04/nagpur/38277109_1_bjp-mlas-narendramodi-nitin-gadkari |archive-url=https://web.archive.org/web/20130430165343/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-04/nagpur/38277109_1_bjp-mlas-narendramodi-nitin-gadkari |url-status=dead |archive-date=2013-04-30 |title=Sanjay Joshi on comeback trail? |date=2013-04-04 |work=[[The Times of India]] |access-date=2013-08-02}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=ET Bureau |url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/sanjay-joshi-nitin-gadkari-get-another-term/articleshow/13461075.cms |title=Sanjay Joshi, Nitin Gadkari get another term - Economic Times |publisher=Economictimes.indiatimes.com |date=2012-05-25 |access-date=2013-08-02}}</ref> ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱤᱴᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ, ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱟᱜ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱨᱤᱪᱷᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.indianexpress.com/news/modi-gets-his-way-joins-party-meet-after-arch-rival-joshi-forced-to-quit/953279/ http://www.indianexpress.com/news/modi-gets-his-way-joins-party-meet-after-arch-rival-joshi-forced-to-quit/953279/] quote: "I will land in Mumbai at 3:15 pm"</ref> ᱡᱳᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱢᱚᱦᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱚᱛ|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽᱣᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ht/>
ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ z++ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱛᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱵᱟᱭᱤᱞ ᱯᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱥᱩᱞ ᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱷᱩᱢᱟᱣ ᱵᱷᱟᱨᱟᱣ ᱪᱷᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱞ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news| url= http://www.indianexpress.com/news/bjps-sanjay-joshi-claims-fresh-threat-to-life-seeks-security-from-chidambaram/972126/| title= BJP's Sanjay Joshi claims fresh threat to life, seeks security from Chidambaram| date= 9 July 2012}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=why>{{cite news| url= http://www.realpolitik.in/index.php?option=com_content&view=article&id=310:why-is-narendra-modi-afraid-of-sanjay-joshi&catid=112:top-stories/| title= Why is Narendra Modi afraid of Sanjay Joshi?| date= 8 May 2013| access-date= 20 February 2025| archive-date= 5 November 2018| archive-url= https://web.archive.org/web/20181105205755/https://realpolitik.in/index.php?option=com_content&view=article&id=310:why-is-narendra-modi-afraid-of-sanjay-joshi&catid=112:top-stories/| url-status= dead}}
Modi was convinced that it was Sanjay Joshi who orchestrated his
banishment.</ref> ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ, ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ. ᱜᱩᱴ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱨᱟᱡᱽᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="hindu"/>
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
===ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ===
ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱮᱞᱞᱤᱭᱟᱱᱥ (ᱮᱱ.ᱰᱤ.ᱮ.) ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱛ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱥᱤ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱤᱧᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/cities/lucknow/pm-modi-is-my-leader-sanjay-joshi/|title = PM Modi is my leader: Sanjay Joshi|date = 13 January 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.abplive.in/india-news/narendra-modi-is-my-leader-sanjay-joshi-75341|title=Narendra Modi is my leader: Sanjay Joshi|date=22 April 2015|access-date=20 February 2025|archive-date=16 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316113139/http://www.abplive.in/india-news/narendra-modi-is-my-leader-sanjay-joshi-75341|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/pm-narendra-modi-is-my-leader-says-ex-bjp-general-secretary-sanjay-joshi/articleshow/47018803.cms|title = PM Narendra Modi is my leader, says ex-BJP General Secretary Sanjay Joshi|newspaper = The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newsnation.in/article/76465-pm-modi-leader-sanjay-joshi.html|title = PM Modi is my leader, says former BJP General Secretary Sanjay Joshi}}</ref>
ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱣᱟᱭᱢᱥᱮᱵᱚᱠ ᱥᱚᱝᱜᱷ (ᱟᱨ.ᱮᱥ.ᱮᱥ.) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱥᱣᱟᱭᱢᱥᱮᱵᱚᱠ ᱥᱚᱝᱜᱷ ᱟᱨ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱟᱛᱮ ᱡᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱭᱳᱜᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/modi-un-declares-june-21-as-international-yoga-day/1/406442.html|title=UN declares June 21 as International Yoga Day at Modi's suggestion}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱡᱳᱥᱤ, ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
2xlsg58anoi546trypinwnkgedne934
ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ
0
30924
198671
169334
2026-09-30T08:44:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198671
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ''' (᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱖ – ᱑᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="th">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/a-votary-of-womens-cause/article1883142.ece|title=A votary of women's cause|newspaper=[[The Hindu]]|first=Maleeha|last=Raghaviah|date=1 August 2007|access-date=29 April 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱟᱨᱟ ᱫᱚ ᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱫᱤᱭᱟᱯᱩᱨᱤ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱡᱟᱭᱱᱟᱵᱤ ᱟᱦᱢᱚᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Sahitya Akademi|date=2011|title=Sara Aboobacker - Meet the Author|url=http://sahitya-akademi.gov.in/library/meettheauthor/sarah_aboobacker.pdf|website=Sahitya Akademi|access-date=27 June 2020|archive-date=1 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231201220423/https://sahitya-akademi.gov.in/library/meettheauthor/sarah_aboobacker.pdf|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱸᱫᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱵᱽᱨᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
===ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ===
====ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢ====
ᱥᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ, ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱤᱛᱨᱤᱥᱚᱛᱟᱛᱢᱚᱠ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱥᱴ ᱮᱯᱨᱳᱪ ᱮ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱴᱟᱭᱤᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱴᱤᱞ ᱵᱤᱥᱚᱭ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱟᱛᱠᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱯᱨᱫᱟᱭᱤᱠ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱝᱥᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹᱨ ᱵᱷᱤᱱᱟᱹᱨ ᱟᱛᱢᱚᱱᱤᱨᱵᱷᱚᱨᱛᱟ ᱾
ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱟᱱ
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ, ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱴᱤᱠᱚᱞ, ᱥᱟᱢᱯᱨᱫᱟᱭᱤᱠ ᱥᱚᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱰᱤᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱤᱱᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱞᱟᱝᱠᱮᱥ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ ᱚᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱵᱮᱭᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱾
ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱟᱫᱟᱞᱞᱤ (᱑᱙᱘᱑) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟ ᱵᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱨᱮᱠᱤᱝ ᱴᱟᱭᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱥᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱢᱟ ᱯᱟᱫᱤᱠᱠᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱤᱱᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱞᱟᱝᱠᱮᱥ ᱯᱟᱛᱨᱤᱠᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱭᱚᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱫᱤᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱟ, ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱯᱟᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱟᱫᱟᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱰᱟᱯᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱨᱩᱯᱟ ᱠᱳᱴᱮᱥᱣᱚᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱪᱟᱣ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱭᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱭᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱤᱞᱟᱹ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤᱭᱟ ᱛᱤᱨᱟᱫᱟᱞᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮᱰᱟᱯᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱯᱚᱱᱭᱟᱥ, ᱵᱽᱨᱚᱡᱟᱜᱟᱞᱩ (᱑᱙᱘᱘) ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱮᱵᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱨᱟᱵᱽᱨᱚᱡᱽᱨᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱱᱩ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱠᱟᱨ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱛᱟᱜᱳᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱱᱟᱯᱷᱤᱥᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱚᱨᱜᱚᱰ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ, ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱷᱳᱨᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ, ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ, ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱜᱤᱨᱤ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱫᱟ ᱾
====ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ====
ᱟᱵᱩᱵᱟᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱤᱪᱷᱟᱨᱟ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ, ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱩᱦᱟᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
tt2kwkbneadcctr04iqveqsesdjp5jr
ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ
0
30944
198653
169401
2026-09-30T07:04:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198653
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians -->
| name = ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ
| background = non_performing_personnel <!-- composer, music director -->
| image = Manisharma.jpg
| image_size =
| caption = ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ
| native_name =
| birth_name = ᱭᱚᱱᱚᱢᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱭᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ
| birth_date = {{Birth date and age|1964|7|11|df=yes}}
| birth_place = [[ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱳᱨ|ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ|ᱨᱳᱠ| ᱯᱷᱭᱩᱡᱚᱱ|ᱵᱞᱩᱡ| [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ]]}}
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ|ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱡ}}<!-- <ref name="music occupation">{{cite web |first=Manju Latha |last=Kalanidhi |title=Amma, nanna and her world of music |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2021/jan/13/amma-nanna-and-her-world-of-music-2249298.html |website=The New Indian Express |date=13 January 2021}}</ref> -->
| instrument =
| years_active = ᱑᱙᱙᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
}}
'''ᱭᱚᱱᱚᱢᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱟ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱭᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ: యనమండ్ర వెంకట సుబ్రహ్మణ్య శర్మ; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱔),<ref name=birthday>{{cite news |url=https://www.news18.com/movies/music-producer-mani-sharma-celebrates-birthday-with-bhola-shankar-team-8318353.html |title=Music Producer Mani Sharma Celebrates Birthday With Bhola Shankar Team |website=News 18|date=13 July 2023 }}</ref><ref name="auto2">{{Cite web|url=https://www.gulte.com/movienews/99852/gulte-special-melody-brahma-king-of-background-music|title=Gulte Special: Melody Brahma – King Of Background Music|first=Satya|last=B|date=11 July 2021|website=Gulte}}</ref> '''ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/041219/a-musical-blockbuster-in-the-making.html|title=A musical blockbuster in the making?|date=4 December 2019|website=Deccan Chronicle}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/One-for-the-melody/article13384998.ece|title=One for the melody|first1=Prabalika M.|last1=Borah|newspaper=The Hindu |date=29 January 2012|access-date=3 April 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180403112205/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/One-for-the-melody/article13384998.ece|archive-date=3 April 2018}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱪᱷᱞᱤᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱚᱢ ᱨᱮ ᱭᱚᱱᱢᱚᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱚᱴ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱦᱢᱚᱱᱭᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=సితార - మణి...సినీ సంగీత ఆమని! - పాటల పల్లకి - సంగీత దర్శకులు |url=https://www2.sitara.net/patala-pallaki/gaayanulu/mani-sharma-venkata-subramanya-sharma/13292 |access-date=2021-09-06 |website=[[Eenadu|సితార]] |language=te}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-07-11|title=మరపురాని 'మణి' మధురం!|url=https://ntvtelugu.com/swara-brahma-manisharma-birthday-special/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20210906152509/https://ntvtelugu.com/swara-brahma-manisharma-birthday-special/|archive-date=2021-09-06|website=[[NTV (India)|NTV]]|language=te}}</ref> ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱭᱚᱞᱤᱱ ᱵᱟᱰᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱩᱨᱩ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=birthday/>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ ᱮᱥ. ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱠᱤᱨᱟᱵᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱩᱭ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱨᱟᱛᱨᱤ'' ᱟᱨ ''ᱮᱱᱛᱷᱚᱢ'' (᱑᱙᱙᱒ ᱵᱟᱱᱟᱨ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ''ᱮᱱᱛᱷᱚᱢ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱫᱟᱛᱛᱚ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱦᱤᱨᱚᱥ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name=happy>{{Cite web|url=https://www.cinejosh.com/news/1/99325/happy-birthday-to-melody-brahma-mani-sharma.html|title=Happy Birthday To Melody Brahma Mani Sharma|first=Ram|last=P|date=11 July 2023|website=cinejosh.com}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=birthday/> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱴ ''ᱯᱨᱚᱢᱤᱱᱪᱩᱠᱩᱸᱫᱚᱢ ᱨᱟ'' (᱑᱙᱙᱗) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=birthday/>''ᱪᱩᱰᱟᱞᱟᱱᱤ ᱵᱩᱱᱰᱤ'' ᱟᱨ ''ᱥᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱢᱦᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ'' ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=happy/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱨᱟᱱᱡᱤᱵᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱨᱡᱩᱱᱟ, ᱢᱚᱦᱮᱥ ᱵᱟᱵᱩ, ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱢ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="auto2" />
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾.<ref name="auto2" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱵᱨᱚᱦᱢᱟ'' ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱨ ᱵᱨᱚᱢᱦᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾<ref name="auto2"/>
ᱮᱥ. ᱛᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱫᱮᱵᱤ ᱥᱨᱤ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|first=Asha Kiran |last=Kumar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/telugu/mani-sharma-top-telugu-musical-hits-of-melody-brahma/photostory/64945368.cms|title=Mani Sharma: Top Telugu musical hits of Melody Brahma|date=11 July 2018|website=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music-composers-working-one-single-projects/article7619513.ece|title=One good, two better?|first=Srivathsan|last=Nadadhur|newspaper=The Hindu |date=5 September 2015}}</ref><ref name="thaman">{{cite web |last1=Raghavan |first1=Nikhil |title=On a song |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/On-a-song/article16880509.ece |website=The Hindu |access-date=29 May 2021 |language=en-IN |date=2009-09-10 |archive-date=2021-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213503/https://www.thehindu.com/features/cinema/On-a-song/article16880509.ece |url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{IMDb name|id=0788886|name=ᱢᱟᱱᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱚᱨᱢᱟ, ᱢᱟᱱᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱦᱚᱲ]]
18ypbtskf8xp2ju2yalwehuwf47msia
ᱥᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ
0
31542
198680
196493
2026-09-30T09:11:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198680
wikitext
text/x-wiki
[[File:Sheila bhatia pandit.jpg|thumb|ᱥᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ]]
'''ᱥᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ''' (᱑᱙᱑᱖-᱒᱐᱐᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱭᱟᱹ, ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ,<ref name="The Oxford Companion to Indian Theatre">{{cite book | url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/acref/9780195644463.001.0001/acref-9780195644463-e-0078 | title=The Oxford Companion to Indian Theatre | chapter=Bhatia, Sheila | publisher=Oxford University Press | editor=Ananda Lal | year=2004 | isbn=9780195644463}}</ref> ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞᱤᱴᱤ<ref name="Aesthetics of Indian Feminist Theatre">{{cite web | url=http://rupkatha.com/aesthetics-indian-feminist-theatre/#more-315 | title=Aesthetics of Indian Feminist Theatre | publisher=Rup Katha | date=2015 | access-date=30 May 2015}}</ref><ref name="Women Writing in India: The twentieth century">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=OjZYf9Xf9bcC&q=Sheila+Bhatia&pg=PA79 | title=Women Writing in India: The twentieth century | publisher=Feminist Press | author=Susie J. Tharu, Ke Lalita | year=1993 | pages=688 | isbn=9781558610293}}</ref> ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨᱴ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱨᱴ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Rich tributes paid to Sheila Bhatia">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/rich-tributes-paid-to-sheila-bhatia/article1207592.ece | title=Rich tributes paid to Sheila Bhatia | work=The Hindu | date=23 February 2008 | access-date=30 May 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱳᱯᱮᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱳᱯᱮᱨᱮᱴᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱮᱱᱥ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Shiela Bhatia – A legend of Indian Operas passes away">{{cite web | url=http://www.stagebuzz.info/2008/March/Sheila%20Bhatia%20Orbituary.htm | title=Shiela Bhatia – A legend of Indian Operas passes away | publisher=Stage Buzz | date=2008 | access-date=30 May 2015 | archive-date=4 March 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114541/http://www.stagebuzz.info/2008/March/Sheila%20Bhatia%20Orbituary.htm | url-status=dead }}</ref><ref name="McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=zo5os6d0rvMC&q=%22Delhi+Art+Theatre%22+sheila+bhatia&pg=PA40 | title=McGraw-Hill Encyclopedia of World Drama | publisher=McGraw-Hill | author=Stanley Hochman | year=1984 | pages=2900 | isbn=9780070791695}}</ref><ref name="Continuum Companion to Twentieth Century Theatre">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=cFlFhuVMFGQC&q=%22Delhi+Art+Theatre%22+sheila+bhatia&pg=PA382 | title=Continuum Companion to Twentieth Century Theatre | publisher=A&C Black | author=Colin Chambers | year=2006 | pages=896 | isbn=9781847140012}}</ref><ref name="Studies in Punjab History & Culture">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=5BBDAAAAYAAJ&q=punjabi+opera | title=Studies in Punjab History & Culture | publisher=Enkay Publishers | author=Gurcharan Singh | year=1990 | pages=281 | isbn=9788185148298}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="Who's who of Indian Writers, 1999: A-M">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=QA1V7sICaIwC&q=%22Delhi+Art+Theatre%22+sheila+bhatia&pg=PA155 | title=Who's who of Indian Writers, 1999: A-M | publisher=Sahitya Akademi | author=Kartik Chandra Dutt | year=1999 | pages=1490 | isbn=9788126008735}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ==
ᱥᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞᱠᱚᱴ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤ. ᱮ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ (ᱵᱤ. ᱴᱤ.) ᱨᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱛᱷᱮᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨᱴ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱮᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱣᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱠᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱭᱟᱱ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱤᱨ ᱨᱟᱸᱡᱷᱟ (᱑᱙᱕᱗), ᱫᱟᱨᱫᱽ ᱟᱭᱮᱜᱟ ᱫᱟᱵᱮ ᱯᱟᱣᱸ (᱑᱙᱗᱙), ᱥᱩᱞᱜᱟᱫᱟ ᱫᱟᱨᱭᱟ (᱑᱙᱘᱒), ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱷᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐), ᱱᱟᱥᱤᱵ (᱑᱙᱙᱗), ᱪᱟᱱ ᱵᱟᱫᱽᱞᱟ ᱫᱟ, ᱞᱚᱦᱟ ᱠᱩᱴᱴ, ᱜᱷᱟᱞᱤᱵᱽ ᱠᱟᱣᱱ ᱛᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱫᱤᱨ ᱥᱟᱦ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱥᱟ ᱭᱮᱦ ᱟᱣᱨᱟᱛ ᱠᱟ (᱑᱙᱗᱒), ᱦᱟᱣᱟ ᱥᱮ ᱦᱤᱯᱯᱤ ᱛᱟᱠ (᱑᱙᱗᱒), ᱟᱨ ᱭᱮᱦ ᱤᱥᱠᱷ ᱱᱟᱦᱤᱱ ᱟᱥᱟᱱ (᱑᱙᱘᱐) ᱩᱨᱫᱩ ᱨᱮ᱾ ᱯᱷᱮᱭᱡᱽ ᱟᱦᱢᱮᱫᱽ ᱯᱷᱮᱭᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱚᱨ,<ref name="India, whose love could have killed him">{{cite web | url=http://www.dawn.com/news/605949/india-whose-love-could-have-killed-him | title=India, whose love could have killed him | publisher=Dawn | date=13 February 2011 | access-date=30 May 2015}}</ref><ref name="Encyclopaedia of Indian Literature, Volume 2">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=zB4n3MVozbUC&q=%22Delhi+Art+Theatre%22+sheila+bhatia&pg=PA1098 | title=Encyclopaedia of Indian Literature, Volume 2 | publisher=Sahitya Akademi | author=Amaresh Datta | year=1988 | pages=987 | isbn=9788126011940}}</ref> ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱚ ᱫᱟ ᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱨᱦ (᱑᱙᱕᱐) ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱟᱣᱟᱨᱰ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱞᱤᱵᱽ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱑᱙᱘᱓) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥᱴ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱨᱫᱩ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ (᱒᱐᱐᱐) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱥᱟᱦᱤᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Academy award for Harkishan Singh">{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000518/nation.htm | title=Academy award for Harkishan Singh | work=The Tribune | date=18 May 2000 | access-date=30 May 2015}}</ref>
==ᱜᱩᱨ==
ᱥᱤᱞᱟ ᱵᱷᱟᱴᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cite book | title=Women Writing in India: The twentieth century | publisher=Feminist Press | author=Susie J. Tharu, Ke Lalita | year=1993 | pages=688 | isbn=9781558610293}}
* {{cite book | title=The Oxford Companion to Indian Theatre | url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_a7v4 | publisher=Oxford University Press | editor=Ananda Lal | year=2004 | isbn=9780195644463}}
6n2tnez3fgdiejqrx98h83nypm636bv
ᱡᱩᱞᱮᱠᱷᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ
0
31543
198641
172148
2026-09-30T05:52:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198641
wikitext
text/x-wiki
'''ᱡᱩᱞᱮᱠᱷᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴᱤᱝ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱽ ᱰᱨᱟᱢᱮᱴᱤᱠ ᱟᱨᱴ ᱮᱱᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱡᱤᱴᱤᱝ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ (ᱥᱤᱱ ᱣᱚᱨᱠ) ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ, ᱭᱩᱵᱟ ᱯᱩᱨᱩᱥᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱣᱟᱞᱮᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ,<ref name= Maddox>{{cite news|last=Maddox|first=Georgina|title=Voices in my Head|url=http://www.indianexpress.com/news/voices-in-my-head/689713/|access-date=20 November 2013|newspaper=The Indian Express|date=29 September 2010}}</ref><ref name=SNA>{{cite web|title=Ustad Bismillah Khan Yuva Puraskar|url=http://sangeetnatak.gov.in/sna/yuva2006.htm|work=Sangeet Natak Academi|publisher=Sangeet Natak Akademi|access-date=26 November 2013}}</ref> ᱒᱐᱐᱑/᱒᱐᱐᱒ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱢᱚᱱᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱱᱤᱝᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱵᱽᱨᱟᱦᱤᱢ ᱟᱞᱠᱟᱡᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱢᱟᱞ ᱟᱞᱟᱱᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="Delhi Compass">{{cite news|title=In her own right: Zuleikha Chaudhari on being 100 per cent authentic|url=http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=1204|access-date=20 November 2013|newspaper=Delhi Compass, Delhi|date=30 August 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203005650/http://blogs.thehindu.com/delhi/?p=1204|archive-date=3 December 2013|url-status=dead}}</ref><ref name="Mumbai Theatre Guide">{{cite news|last=Punjani|first=Deepa|title=Zuleikha Chaudhari|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/15-zuleikha-chaudhari-interview.asp|access-date=26 November 2013|newspaper=Mumbai Theatre Guide}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, "ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱤᱥᱣᱟᱥ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱨᱤᱦᱚᱨᱥᱚᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱹᱧ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱵᱟᱞᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱵᱟᱞᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱤᱧ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾"
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱥᱯᱮᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱯᱮᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱵᱽ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱯᱮᱠᱴᱮᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ "ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱞᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱳᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱮᱥ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴ ᱮᱫᱟ - ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱮ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱮᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾" ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ 'ᱨᱳᱞᱟᱱᱰ ᱥᱠᱤᱢᱮᱞᱯᱷᱮᱱᱤᱝ ᱟᱜ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱭᱤᱴ', ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱴᱼᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱥ ᱢᱩᱭᱞᱚᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱣᱞ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ, ᱥᱤᱣᱞ, ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Zuleikha>{{cite web|title=Zuleikha Chaudhuri|url=http://www.khojworkshop.org/user/zuleikha_chaudhari|work=Khoj International Artists' Association|publisher=Khoj International Artists' Association|access-date=26 November 2013|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203023427/http://www.khojworkshop.org/user/zuleikha_chaudhari|url-status=dead}}</ref>
[[File:Zuleikha Chaudhuri.jpg|thumb|ᱡᱩᱞᱮᱠᱷᱟ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱦᱟᱸᱥ ᱩᱞᱨᱤᱪ ᱚᱵᱽᱨᱤᱥᱴ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱢᱟᱨᱟᱛᱷᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱒᱐᱑᱑᱾]]
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱴᱼᱥᱯᱮᱥᱤᱯᱷᱤᱠ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, 'ᱚᱱ ᱥᱤᱭᱤᱝ' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱩᱠᱤ ᱢᱩᱨᱟᱠᱟᱢᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱ ᱥᱤᱭᱤᱝ ᱫᱟ ᱑᱐᱐% ᱯᱟᱨᱯᱷᱮᱠᱴ ᱜᱟᱨᱞ ᱣᱟᱱ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱢᱚᱨᱱᱤᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ, ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱥᱚᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱥᱚᱠ ᱠᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱥᱚᱠ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱲᱟᱢᱟ - ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱥᱟᱱᱟ ᱤᱧᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾"
ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ 'ᱥᱚᱢ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱᱥ ᱡᱚᱦᱱ ᱜᱮᱵᱽᱨᱤᱭᱮᱞ ᱵᱚᱨᱠᱢᱟᱱ' ᱱᱚᱨᱣᱮᱡᱤᱭᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱟᱭᱟᱱ, ᱨᱚᱠᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱦᱱ ᱜᱮᱵᱽᱨᱤᱭᱮᱞ ᱵᱚᱨᱠᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, 'ᱯᱨᱳᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱᱥ: ᱚᱱ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱥᱯᱮᱥ', ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, 'ᱥᱚᱢ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱦᱮᱱᱨᱤᱠ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱᱥ ᱡᱚᱦᱱ ᱜᱮᱵᱽᱨᱤᱭᱮᱞ ᱵᱚᱨᱠᱢᱟᱱ', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱥᱟᱶ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱯᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, 'ᱯᱨᱳᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱᱥ: ᱚᱱ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱮᱱᱰ ᱥᱯᱮᱥ ᱒', ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱳᱞᱟᱱᱰ ᱥᱠᱤᱢᱮᱞᱯᱷᱮᱱᱤᱝ ᱭᱟᱜ ᱜᱟᱭᱟᱱ 'ᱵᱤᱯᱷᱳᱨ/ᱮᱯᱷᱴᱟᱨᱣᱟᱨᱰᱥ' ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱘᱘ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱠᱥ ᱢᱩᱭᱞᱚᱨ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱛᱮ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥᱴ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱰ, ᱥᱯᱮᱥ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱱᱮᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ, 'ᱥᱤᱱ ᱮᱴ ᱥᱮᱠᱩᱱᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ', ᱨᱟᱠᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱳᱱᱤᱭᱟᱞ ᱣᱚᱨ ᱯᱷᱚᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱯᱷᱮᱞᱤᱥ ᱵᱤᱭᱟᱴᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱰᱤᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱚᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱩᱱᱥᱴᱮᱱᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞᱰᱮᱡᱟᱨᱴᱥ, ᱵᱽᱨᱩᱥᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱚᱱ ᱥᱤᱭᱤᱝ ᱫᱟ ᱑᱐᱐% ᱯᱟᱨᱯᱷᱮᱠᱴ ᱜᱟᱨᱞ ᱣᱟᱱ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱢᱚᱨᱱᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱭᱤᱴᱥ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱩᱴ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨᱥ ᱮᱴ ᱣᱚᱨᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱮᱠᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱢᱟᱱ ᱦᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱨᱛᱷ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱨᱡᱤᱱᱤᱭᱟ ᱣᱩᱞᱯᱷᱟᱜ ᱳᱨᱞᱟᱱᱰᱳ ᱟᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱯᱱᱟᱨ, ᱫᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name=HT>{{cite news|last=Singh|first=Shalini|title=Double act|url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/views/double-act/article1-384604.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203151141/http://www.hindustantimes.com/news-feed/views/double-act/article1-384604.aspx|url-status=dead|archive-date=3 December 2013|access-date=27 November 2013|newspaper=Hindustan Times|date=27 February 2009}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
7ws31zxw0q3602sza0f7zz7euabquqr
ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ, ᱥᱤᱞᱚᱝ
0
31733
198656
183845
2026-09-30T07:09:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198656
wikitext
text/x-wiki
'''ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ''' (ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ: مسجد المدينة شيلونغ) ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱸᱪ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱸᱪ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱜᱟᱶᱛᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱥᱚᱭᱤᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱱᱚᱝᱜᱽᱨᱩᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱩᱨᱥᱤᱫᱽ, ᱥᱟᱢᱤᱢ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱱᱥᱮᱱᱴ ᱯᱟᱞᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱤᱫᱽᱜᱟᱦ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ ᱦᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://thepeninsulaqatar.com/article/16/10/2012/country-gets-first-glass-mosque-built-mostly-by-hindus |title=Country gets first glass mosque, built mostly by Hindus |work=The Peninsula, Qatar |date=16 October 2012 |access-date=15 January 2025 }}</ref>
==ᱵᱮᱱᱟᱣ==
ᱢᱩᱬ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱠᱟᱸᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱟᱹᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱚᱢᱵᱩᱡᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾ ᱛᱷᱟᱨ ᱜᱚᱫ ᱠᱟᱸᱪ ᱫᱤᱣᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱚᱭᱤᱫᱩᱞᱞᱟᱦ ᱱᱚᱝᱜᱽᱨᱩᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱛᱩᱞᱟᱹ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱾<ref>{{cite news |url=https://htschool.hindustantimes.com/editorsdesk/knowledge-vine/the-madina-mosque-of-shillong-a-poetry-in-glass |title=The Madina Mosque of Shillong: A poetry in glass |work=Hindustan Times |date=1 February 2023 |access-date=15 January 2025 |archive-date=15 January 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250115104825/https://htschool.hindustantimes.com/editorsdesk/knowledge-vine/the-madina-mosque-of-shillong-a-poetry-in-glass |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ ᱦᱚᱞ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱴᱭᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱤᱴᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱠᱨᱤᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱪ ᱵᱟᱞᱟ ᱡᱷᱤᱨᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱤᱠ ᱯᱩᱸᱰ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹᱲ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱜᱚᱢᱵᱩᱡᱽ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱸᱡᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱲᱤ ᱯᱩᱡᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ ᱡᱟᱜᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱓᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱒᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱖᱑ ᱯᱷᱩᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://arunachal24.in/madina-mosque-of-shillong-the-indias-first-glass-mosque |title=Madina Mosque of Shillong: The India’s first Glass Mosque |work=arunachal24.in |date=10 March 2016 |access-date=15 January 2025 }}</ref>
ᱯᱩᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱦᱮᱨᱵᱟ ᱭᱟᱹᱛᱤᱢ ᱚᱲᱟᱜ, ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱛᱤᱭᱚᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱢᱟᱨᱠᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱤᱫᱽᱜᱟᱦ ᱨᱮ ᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱯᱲᱩᱵ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱟᱜᱟ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nelive.in/north-east/history/historical-mosques-north-eastern-states-india |title=The Historical mosques of North-eastern states of India |work=North East India Live |date= |access-date= }}</ref> ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱫᱚ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱟᱛᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="hindu">{{cite news |date=16 October 2012 |title=India's first glass mosque in Shillong |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/indias-first-glass-mosque-in-shillong/article4000637.ece |work=The Hindu |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20121120101316/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-in-school/indias-first-glass-mosque-in-shillong/article4000637.ece |archive-date=20 November 2012 |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱵᱟᱱᱟᱣ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]]
3n9c7qng0n7xrrok7ybg57p8hfrqzk3
ᱠᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ
0
32557
198627
178133
2026-09-30T04:22:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198627
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱠᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ
| image = Governor of Maharashtra, Shri K. Sankaranarayanan with Vice President Hamid Ansari at TISS in 2013.png
| caption = ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ
| mainwidth =
| honorific_prefix = [[His Excellency]]
| birth_date = {{Birth date|1932|10|15|df=y}}
| birth_place = [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱫᱽ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|2022|04|24|1932|10|15|df=yes}}
| death_place = [[ᱥᱮᱠᱷᱟᱨᱤᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| order1 = ᱒᱐-ᱟᱹᱱᱤᱡ
| office1 = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| term_start1 = ᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐
| term_end1 = ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱔
| 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata1 = [[ᱚᱥᱚᱠ ᱪᱚᱣᱚᱱ]] <br /> [[ᱯᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ]]
| predecessor1 = [[ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱡᱟᱢᱤᱨ]]
| successor1 = [[ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱠᱳᱦᱞᱤ]] (additional charge)
| order2 = ᱕-ᱟᱹᱱᱤᱡ
| office2 = ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| term_start2 = ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱙
| term_end2 = ᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐
| 1blankname2 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata2 = [[ᱥᱤᱵᱩ ᱥᱚᱨᱮᱱ]]
| predecessor2 = [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱥᱤᱵᱽᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤ]]
| successor2 = [[ᱮᱢ. ᱳ. ᱦᱮᱪ. ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ]]
| order3 = ᱑᱓-ᱟᱹᱱᱤᱡ
| office3 = ᱱᱟᱜᱟᱞᱟᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| term_start3 = ᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱗
| term_end3 = ᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱙
| 1blankname3 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata3 = [[ᱱᱮᱭᱯᱷᱤᱣ ᱨᱤᱣᱚ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚᱛᱛᱟ]]
| successor3 = [[ᱜᱩᱨᱵᱟᱪᱚᱱ ᱡᱚᱜᱚᱛ]]
| office4 = [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| status4 = {{small|(Additional Charge)}}
| term_start4 = ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱙
| term_end4 = ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱙
| 1blankname4 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata4 = [[ᱛᱚᱨᱩᱱ ᱜᱚᱜᱚᱭᱤ]]
| predecessor4 = [[ᱥᱤᱵᱽ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱟᱛᱷᱩᱨ]]
| successor4 = [[ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱥᱤᱵᱽᱛᱮ ᱨᱟᱡᱤ]]
| office5 = [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| status5 = {{small|(Additional Charge)}}
| term_start5 = ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗
| term_end5 = ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘
| 1blankname5 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata5 = [[ᱫᱚᱨᱡᱤ ᱠᱷᱟᱱᱰᱩ]]
| predecessor5 = [[Shilendra Kumar Singh|ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱥᱤᱝ]]
| successor5 = [[ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]]
| term_start6 = ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱗
| term_end6 = ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱗
| 1blankname6 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata6 = [[ᱜᱮᱜᱚᱝ ᱚᱯᱟᱝ]]<br />ᱫᱚᱨᱡᱤ ᱠᱷᱟᱱᱰᱩ
| predecessor6 = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱡᱟᱠᱚᱵᱽ]]
| successor6 = ᱮᱥ. ᱠᱮ. ᱥᱤᱝ
| spouse = ᱯᱨᱚᱯᱷ ᱠᱮ ᱨᱟᱫᱷᱟ
| children = ᱑ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ
| party = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]]
}}
'''ᱠᱟᱴᱮᱠᱚᱞ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ''' (᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱒ - ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒) <ref>{{Cite web | url=https://www.mathrubhumi.com/videos/news-in-videos/senior-congress-leader-k-sankaranarayanan-passes-away-1.7461027 | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവും മുൻമന്ത്രിയുമായ കെ. ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.manoramaonline.com/news/latest-news/2022/04/24/k-sankaranarayanan-passed-away.html | title=മുതിർന്ന കോൺഗ്രസ് നേതാവ് കെ.ശങ്കരനാരായണൻ അന്തരിച്ചു }}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.zeenews.com/news597085.html|title=Sankaranarayanan to be sworn in as Maha Governor on 22 January|date=19 January 2010|publisher=[[Zee News]]|accessdate=23 January 2010}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱟᱨ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article81100.ece|title=Narayanan appointed West Bengal Governor; Shivraj Patil for Punjab|date=16 January 2010|work=[[The Hindu]]|accessdate=23 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20121109082801/http://www.thehindu.com/news/national/article81100.ece|archive-date=9 November 2012|url-status=dead}}</ref> ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ
ᱮ. ᱠᱮ. ᱮᱱᱴᱚᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱠᱚᱨᱩᱬᱟ ᱠᱚᱨᱚᱬ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱜᱽᱣᱟᱹᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>[https://web.archive.org/web/20121014055928/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-01-19/india/27884646_1_nagaland-governor-congress-leader-k-sankaranarayanan "K Sankaranarayanan is new Nagaland Governor"], ''Times of India'', 19 January 2007.</ref> ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱔ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱰᱤᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱮᱥ. ᱠᱮ, ᱥᱤᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮᱰᱤᱥᱳᱱᱟᱞ ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱥᱟᱵᱽᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱛᱟ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱮᱞᱢᱮᱞ ᱫᱚ ᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>[http://www.hindu.com/thehindu/holnus/002200709041866.htm "Sankaranarayan takes additional charge as Arunachal Governor"], PTI (''The Hindu''), 4 September 2007.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱚᱱᱟ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱡᱚᱥᱣᱚᱱᱛ ᱥᱤᱝ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news|url=http://www.ptinews.com/news/479857_Sankaranarayanan-sworn-in-Maharashtra-Governor|title=Sankaranarayanan sworn in Maharashtra Governor|date=22 January 2010|publisher=[[Press Trust of India]]|accessdate=23 January 2010}}</ref> ᱒᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱨᱤᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱳᱱᱟᱞ ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱩᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱤ ᱛᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱔ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱤ. ᱣᱤ. ᱵᱟᱧᱪᱩ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱷᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>{{cite news|title=Former SPG chief BV Wanchoo new Goa Governor|url=http://www.dnaindia.com/india/report_former-spg-chief-bv-wanchoo-new-goa-governor_1682050|accessdate=7 May 2012|newspaper=Daily News and Analysis|date=28 April 2012}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱱᱮᱛᱟ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱒ ᱨᱮ [[ᱠᱮᱨᱚᱲ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱞᱠᱠᱚᱰ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱚᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱮ. ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{Cite web|title=Shri. K. Sankaranarayanan {{!}} Rajbhavan Nagaland|url=https://rajbhavan.nagaland.gov.in/shri-k-sankaranarayanan/|access-date=10 September 2020|language=en-US|archive-date=5 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205075434/https://rajbhavan.nagaland.gov.in/shri-k-sankaranarayanan/|url-status=dead}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱛᱨᱤᱛᱷᱚᱞᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱕-ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱮᱮᱞᱮ, ᱥᱨᱤᱠᱨᱩᱥᱱᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱖-ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱮᱮᱞᱮ, ᱳᱴᱴᱟᱯᱚᱞᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱘-ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱮᱮᱞᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑-ᱟᱹᱱᱤᱡ ᱠᱮᱮᱞᱮ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱜᱩᱨ ==
ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱴᱨᱚᱠ ᱠᱳᱢᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱳᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱘᱙ ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤᱵᱟᱹᱛᱤ ᱛᱟᱭ ᱤᱬᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>[https://www.thehindu.com/news/national/kerala/sankaranarayanan-passes-away/article65351916.ece Veteran Congress leader K. Sankaranarayanan passes away aged 89]</ref><ref>[https://morningexpress.in/former-governor-and-congress-convener-k-sankara-narayanan-has-passed-away/ Former Governor and Congress Convener K Sankara Narayanan has passed away]{{Dead link|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱛᱨᱤᱥᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱱᱠᱩᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱟᱲᱜᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
cltbcy2jtv724yc3nbpby1nv8pqf044
ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ ᱱᱟᱫᱤᱢ
0
33338
198670
190525
2026-09-30T08:39:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198670
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox cricketer
| name = ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ ᱱᱟᱫᱤᱢ
| image =
| caption =
| fullname =
|
| birth_date = {{Birth date and age|1989|08|12|df=yes}}
| birth_place = [[ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| nickname =
| batting = ᱡᱚᱡᱚᱢ-ᱛᱤᱛᱮ
| bowling = [[ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ]]
| role = ᱵᱚᱞᱚᱨ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| international = ᱥᱟᱹᱨᱤ
| internationalspan = ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱑
| testcap = ᱒᱙᱖
| testdebutdate = ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ
| testdebutyear = ᱒᱐᱑᱙
| testdebutagainst = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ
| lasttestdate = ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ
| lasttestyear = ᱒᱐᱒᱑
| lasttestagainst = ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ
| club1 = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| year1 = ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| club2 = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱫᱟᱨᱮᱫᱮᱵᱷᱤᱞᱥ]]
| year2 = ᱒᱐᱑᱑–᱒᱐᱑᱘
| clubnumber2 = ᱘᱘
| club3 = [[ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱡᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| year3 = ᱒᱐᱑᱙–᱒᱐᱒᱑
| clubnumber3 = ᱘᱘
| columns = ᱔
| column1 = [[ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱴᱮᱥᱴ]]
| matches1 = ᱒
| runs1 = ᱑
| bat avg1 = ᱐.᱕᱐
| 100s/50s1 = ᱐/᱐
| top score1 = ᱑[[ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱟᱝ|*]]
| deliveries1 = ᱔᱕᱘
| wickets1 = ᱘
| bowl avg1 = ᱓᱔.᱑᱒
| fivefor1 = ᱐
| tenfor1 = ᱐
| best bowling1 = ᱒/᱑᱘
| catches/stumpings1 = ᱑/–
| column2 = [[ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ|ᱯᱩᱭᱞᱩ-ᱪᱟᱱᱚᱪ]]
| matches2 = ᱑᱔᱐
| runs2 = ᱒,᱗᱘᱔
| bat avg2 = ᱑᱕.᱒᱙
| 100s/50s2 = ᱒/᱘
| top score2 = ᱑᱗᱗
| deliveries2 = ᱓᱔,᱒᱕᱙
| wickets2 = ᱕᱔᱒
| bowl avg2 = ᱒᱘.᱘᱖
| fivefor2 = ᱒᱘
| tenfor2 = ᱗
| best bowling2 = ᱗/᱔᱕
|catches/stumpings2= ᱕᱗/–
| column3 = [[ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ|ᱞᱟ]]
| matches3 = ᱑᱓᱔
| runs3 = ᱑᱐᱑᱑
| bat avg3 = ᱑᱕.᱐᱘
| 100s/50s3 = ᱐/᱑
| top score3 = ᱕᱓
| deliveries3 = ᱗,᱐᱖᱔
| wickets3 = ᱑᱗᱕
| bowl avg3 = ᱒᱘.᱘᱘
| fivefor3 = ᱔
| tenfor3 = ᱐
| best bowling3 = ᱘/᱑᱐
| catches/stumpings3 = ᱓᱘/–
| column4 = [[ᱵᱟᱨᱜᱮᱞ᱒᱐|ᱴᱤ᱒᱐]]
| matches4 = ᱑᱕᱐
| runs4 = ᱒᱗᱘
| bat avg4 = ᱗.᱗᱒
| 100s/50s4 = ᱐/᱐
| top score4 = ᱓᱖[[ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱟᱝ|*]]
| deliveries4 = ᱓,᱑᱕᱓
| wickets4 = ᱑᱒᱕
| bowl avg4 = ᱒᱘.᱔᱓
| fivefor4 = ᱐
| tenfor4 = ᱐
| best bowling4 = ᱔/᱑᱒
| catches/stumpings4 = ᱒᱘/–
| source = http://www.espncricinfo.com/india/content/player/31872.html ESPNcricinfo
| date = ᱑᱖ ᱢᱟᱨᱪ
| year = ᱒᱐᱒᱕
}}
'''ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ ᱱᱟᱫᱤᱢ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱙)<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/cricket/article3376585.ece|title=Surprise package|author=Y. B. SARANGI|newspaper=The Hindu|date=2 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505224815/http://www.thehindu.com/sport/cricket/article3376585.ece|archive-date=5 May 2012|access-date=29 October 2025|url-status=dead}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱚᱨᱛᱷᱚᱰᱚᱠᱥ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27895367/if-slot-xi-empty-just-wait-your-chance-shahbaz-nadeem |title=If a slot in the XI isn't empty, then you just wait for your chance – Shahbaz Nadeem |publisher=ESPNcricinfo|access-date=21 October 2019|date=21 October 2019 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱔, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱱᱰᱟᱨ-᱑᱙ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://iplt20.com/teams/delhi-daredevils/squad/57/shahbaz-nadeem|title=Shahbaz Nadeem – Delhi Daredevils player – IPLT20.com|work=IPLT20|access-date=12 April 2013|archive-date=13 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513154052/https://www.iplt20.com/teams/delhi-daredevils/squad/57/shahbaz-nadeem|url-status=dead}}</ref> ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴᱤᱜᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.hindustantimes.com/cricket/shahbaz-nadeem-announces-retirement-from-all-forms-of-cricket-in-india-will-try-his-luck-in-t20-leagues-around-world-101709721081704-amp.html |title=Shahbaz Nadeem announces retirement from all forms of cricket in India, will try his luck in T20 leagues around world |work=Hindustan Times |accessdate=7 March 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/satisfied-shahbaz-nadeem-retires-from-all-cricket-in-india-1423667 |title='Satisfied' Shahbaz Nadeem retires from all cricket in India |work=ESPNcricinfo |accessdate=7 March 2024}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱘ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴ ᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱚᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱮᱸᱴ ᱡᱮᱵᱤᱭᱚᱨᱥ, ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ, ᱰᱤ ᱱᱳᱵᱤᱞᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱟᱥᱲᱟ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱟᱫᱤᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽᱢᱮᱭᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱦᱮᱢᱟᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱢᱟᱱᱰ ᱵᱮᱴᱥᱢᱟᱱᱰ ᱠᱚ ᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱫ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱵᱚᱞᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱵᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱰᱚᱨᱠᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱴᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱛᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱙ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱟᱯ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱜᱮᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱤᱞᱥ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱨᱟᱭᱡᱤᱝ ᱥᱴᱟᱨ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱗ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱑᱕᱑ ᱟᱨ ᱕᱖ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Ranji1617">{{cite news |url=http://stats.espncricinfo.com/ranji-trophy-2016-17/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=11519;type=tournament |title= Ranji Trophy, 2016/17: Records – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo|date=14 January 2017 |access-date=14 January 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗-᱑᱘ ᱨᱚᱱᱡᱤ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱨᱮ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣᱤᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Ranji1718">{{cite news |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/averages/batting_bowling_by_team.html?id=12014;team=1636;type=tournament |title=Ranji Trophy, 2017/18: Jharkhand batting and bowling averages |publisher=ESPNcricinfo|access-date=3 April 2018}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱞ ᱟᱭᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱮᱭᱟᱨᱰᱮᱵᱤᱞᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="IPL2018">{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/22218394/ipl-2018-player-auction-list-sold-unsold-players |title=List of sold and unsold players |access-date=27 January 2018 |publisher=ESPNcricinfo|date=27 January 2018 }}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱫᱤᱞᱤᱯ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Duleep18">{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24173214/sanju-samson-picked-india-passing-yo-yo-test |title=Samson picked for India A after passing Yo-Yo test |publisher=ESPNcricinfo|date=23 July 2018 |access-date=23 July 2018}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨᱮ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ, ᱱᱟᱫᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱨᱟᱱ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱘ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/853744 |title=Shahbaz Nadeem breaks List-A record with stunning 8/10 |work=International Cricket Council |access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/24739816/shahbaz-nadeem-bags-8-10-break-all-list-record |title=Shahbaz Nadeem bags 8 for 10 to break all-time List-A record |publisher=ESPNcricinfo|access-date=20 September 2018|date=20 September 2018 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱴᱨᱤᱠ ᱣᱤᱠᱮᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=12591;type=tournament |title=Vijay Hazare Trophy, 2018/19 – Most wickets |publisher=ESPNcricinfo|access-date=18 October 2018}}</ref>
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘-᱑᱙ ᱫᱮᱣᱫᱷᱚᱨ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/1162570.html |title=Rahane, Ashwin and Karthik to play Deodhar Trophy |publisher=ESPNcricinfo|access-date=19 October 2018|date=18 October 2018 }}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙-᱒᱐ ᱫᱮᱣᱫᱷᱚᱨ ᱴᱨᱚᱯᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱵᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://sportstar.thehindu.com/cricket/deodhar-trophy-2019-squads-india-a-india-b-india-c-parthiv-patel-shubman-gill-anuma-vihari-ranchi/article29788595.ece |title=Deodhar Trophy 2019: Hanuma Vihari, Parthiv, Shubman to lead; Yashasvi earns call-up |work=SportStar |date=24 October 2019 |access-date=25 October 2019}}</ref> ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱩᱯᱚᱨ ᱡᱟᱭᱮᱸᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱒᱒ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱤᱢᱤᱭᱟᱨ ᱞᱤᱜᱽ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/ipl-2022-auction-the-list-of-sold-and-unsold-players-1300689 |title=IPL 2022 auction: The list of sold and unsold players |publisher=ESPNcricinfo|access-date=13 February 2022}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱒᱐᱒᱑-᱒᱒ ᱨᱚᱬᱡᱤ ᱴᱨᱳᱯᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱣᱟᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱢ ᱫᱚ ᱑᱗᱗ ᱨᱟᱱ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/ranji-trophy-2021-22-1280196/jharkhand-vs-nagaland-preliminary-quarter-final-1280465/match-report-3|title=Dominant Jharkhand amass 880 as Nagarland stare at big defeat|publisher=ESPNcricinfo|access-date=14 March 2022}}</ref>
==ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱣᱮᱱᱴᱤ ᱒᱐ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ (T20I) ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.icc-cricket.com/news/888363 |title=Uncapped Krunal Pandya, Nadeem named in India squads for pakistan, Windies T20Is, Dhoni left out |work=International Cricket Council |access-date=26 October 2018}}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ|ᱠᱩᱞᱫᱤᱯ ᱭᱟᱫᱚᱵ]] ᱟᱜ ᱠᱳᱵᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/story/_/id/27872108/shahbaz-nadeem-added-india-test-squad-cover-kuldeep-yadav |title=Shahbaz Nadeem added to India's Test squad as cover for Kuldeep Yadav |publisher=ESPNcricinfo|access-date=18 October 2019|date=18 October 2019 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1187009.html |title=3rd Test, ICC World Test Championship at Ranchi, Oct 19-23 2019 |publisher=ESPNcricinfo|access-date=19 October 2019}}</ref>
᱒᱐᱒᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱮᱸᱰ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱥᱴ ᱥᱠᱳᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱢᱚᱲᱮ ᱥᱴᱮᱱᱰᱵᱟᱭ ᱠᱷᱤᱞᱟᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bcci.tv/articles/2021/news/148377/india-s-squad-for-first-two-tests-against-england-announced |title=India's squad for first two Tests against England announced |work=Board of Control for Cricket in India |access-date=19 January 2021}}</ref> ᱟᱠᱥᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱟᱫᱤᱢ ᱫᱚ ᱥᱠᱩᱣᱟᱰ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱮᱭᱤᱝ ᱮᱞᱟᱭᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|title=India vs England: Axar Patel ruled out of first Test; Shahbaz Nadeem, Rahul Chahar added to squad |url=https://www.firstpost.com/firstcricket/sports-news/india-vs-england-axar-patel-ruled-out-of-first-test-shahbaz-nadeem-rahul-chahar-added-to-squad-9273381.html|access-date=2021-02-05|website=Firstpost|date=5 February 2021 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cricinfo|id=31872}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱟᱫᱤᱢ, ᱥᱟᱦᱵᱟᱡᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱜᱨᱤᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱱᱨᱟᱭᱥᱟᱨᱥ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱱᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
dyq6alt75zcewkpano1alhkcj48iwdo
ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ
0
34800
198683
188447
2026-09-30T09:45:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198683
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|20|58|0|N|85|55|0|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 72
| population_total =
| population_as_of =
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]]
| demographics1_title2 = ᱢᱩᱬ ᱴᱚᱴᱷᱟᱣᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_info2 = [[ᱦᱳ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱳ]]<ref>{{cite web|url=https://www.orissapost.com/tribals-seek-official-tag-for-ho-language/|title=Tribals seek official tag for Ho language|date=27 October 2018|publisher=}}</ref>
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| website = {{URL|odisha.gov.in}}
| footnotes =
}}
'''ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ|ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱴ (ᱠᱨᱳᱢᱤᱭᱟᱢ ᱚᱨᱥ) ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱗% ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://ospcboard.org/Download/Environmental_Issue_of_Sukinda_Valley.pdf |title=Archived copy |access-date=21 September 2011 |archive-date=2 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402174413/http://ospcboard.org/Download/Environmental_Issue_of_Sukinda_Valley.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱵᱞᱮᱠᱥᱢᱤᱛ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱚᱞᱭᱩᱴᱮᱰ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱠᱚ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱞᱮᱠᱥᱢᱤᱛ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article1209612.ece|title=Report on pollution in Sukinda valley disputed|date=27 February 2008|publisher=|newspaper=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/2008/02/27/geoscientists-dub-bi-report-on-sukinda-valley-exaggerated-1204088614.html|title=Geoscientists dub BI report on Sukinda Valley ''exaggerated''|date=27 February 2008|publisher=}}</ref>
==ᱴᱷᱟᱶ==
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱒᱐᱐ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱜᱤᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱭᱛᱟᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱩᱵᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱕᱐ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱱᱟᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ, ᱫᱟᱢᱥᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱬᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱨᱮ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://odisha.tatasteelindia.com/odisha-operations/sukinda.asp |access-date=2026-02-28 |archive-date=2011-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110805153854/http://odisha.tatasteelindia.com/odisha-operations/sukinda.asp |url-status=dead }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱜᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱯᱷᱚᱱ ᱠᱟᱥᱴ ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱴ ᱚᱰᱚᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="auto">{{cite magazine|url=https://content.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1661031_1661028_1661018,00.html|title=The World's Most Polluted Places - Sukinda, India | magazine=Time | year=2007 | first=Bryan | last=Walsh | access-date=18 May 2018 }}</ref> ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱯᱟᱨᱤᱵᱮᱥᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱵᱚᱡᱽ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱚᱱᱰ ᱫᱚ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.blacksmithinstitute.org/wwpp2007/finalReport2007.pdf |title=Archived copy |accessdate=2013-12-10 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071011181528/http://www.blacksmithinstitute.org/wwpp2007/finalReport2007.pdf |archivedate=11 October 2007 |df=dmy-all }} Pollution in Sukinda Page 7 and 9</ref><ref>http://www.pollutedplaces.org/region/south_asia/india/sukinda.shtml{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Mining in Sukinda</ref> ᱖᱐% ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱮᱠᱥᱟᱵᱷᱮᱞᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱢᱤᱭᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱘᱔.᱗᱕% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱚᱠᱟ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ - ᱠᱨᱳᱢᱟᱭᱤᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱚᱜᱽ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱪᱮᱥᱴᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto"/> ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.scgh.com/green-news/the-cleanest-and-the-most-polluted-cities/|title=The Cleanest And The Most Polluted Cities In The World - SCGH|date=22 June 2009|publisher=}}</ref>
==ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ==
ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱡᱷᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱨᱟᱦᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱛᱩᱞᱩᱡ, ᱦᱟᱹᱛᱤᱵᱟᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱞᱚᱨᱰ ᱡᱚᱜᱚᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱫᱮᱥᱣᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱟᱥᱩᱨ ᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱟ ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱥ (ᱢᱟᱦᱟᱜᱤᱨᱤ, ᱛᱟᱢᱟᱠᱟ, ᱵᱟᱫᱟᱥᱩᱞᱤ, ᱥᱩᱱᱟᱡᱟᱨ) ᱾ ᱡᱷᱩᱨ ᱵᱤᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱚᱸᱡᱽ ᱟᱥᱳᱠᱡᱷᱟᱨᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱜᱽᱲᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱽᱫᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱧᱮᱧᱮᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.maplandia.com/india/orissa/cuttack/sukinda/ ᱥᱩᱠᱤᱱᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱯ]
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
hcdqcupb4ebengsy6lzzpnu2crmj2a1
ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ
0
35168
198645
189308
2026-09-30T06:21:54Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198645
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ
| image =
| birth_name =
| occupation = ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1979|11|01}}
| birth_place = ᱠᱮᱭᱛᱷᱟᱞ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date =
| death_place =
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| known for = ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ<br>᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱞᱵᱽᱨᱩᱥ
| spouse =
| children =
| Website =
}}
'''ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Web India news">{{cite web | url=http://news.webindia123.com/news/articles/India/20100616/1528182.html | title=Everester Mamta Sodha to be appointed DSP in Haryana Police | publisher=Web India | date=16 June 2010 | access-date=2 September 2014 | archive-date=21 January 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150121100103/http://news.webindia123.com/news/articles/India/20100616/1528182.html | url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Padma">{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735 |title=Padma Awards Announced |publisher=Press Information Bureau, Government of India |work=Circular |date=25 January 2014 |access-date=23 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222101141/http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=102735 |archive-date=22 February 2014 }}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ==
ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙۷᱙ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱭᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile">{{cite web | url=http://haryanapolice.nic.in/dsp_Mamta_Sodha.asp | title=Haryana Police profile | publisher=Haryana Police Department | date=2014 | access-date=2 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140209042609/http://haryanapolice.nic.in/dsp_Mamta_Sodha.asp | archive-date=9 February 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="Kaithal girl scales Mt Everest" /><ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha" /><ref name="A dream come true for Kaithal girl" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱞᱚᱠᱥᱢᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱥᱳᱫᱷᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱯᱷᱩᱰ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ,<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest">{{cite web | url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100523/main7.htm | title=Kaithal girl scales Mt Everest | work=The Tribune | date=22 May 2010 | access-date=2 September 2014 | author=Satish Seth}}</ref><ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha" /> ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱢᱮᱣᱟ ᱫᱮᱵᱤ,<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha" /> ᱟᱡᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱮ ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="A dream come true for Kaithal girl">{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/a-dream-come-true-for-kaithal-girl/article776753.ece | title=A dream come true for Kaithal girl | work=The Hindu | date=31 May 2010 | access-date=2 September 2014}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱮᱭᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱭᱛᱷᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ.ᱠᱮ.ᱮᱥ.ᱰᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱜᱨᱮᱰ ᱥᱟᱶ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="A dream come true for Kaithal girl" /> ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ (MPhEd) ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ<ref name="Haryana Police profile" /><ref name="Kaithal girl scales Mt Everest" /> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Haryana teacher Mamta scales Mt Everest">{{cite web | url=http://www.allindianewssite.com/7432/haryana-teacher-mamta-scales-mt-everest/ | title=Haryana teacher Mamta scales Mt Everest | publisher=All India News Site | date=22 May 2010 | access-date=2 September 2014 | author=Sumit Sehgal | archive-date=2 September 2014 | archive-url=https://archive.today/20140902044312/http://www.allindianewssite.com/7432/haryana-teacher-mamta-scales-mt-everest/ | url-status=dead }}</ref><ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha" />
ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱑᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱱᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" />
== ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱚ ==
ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱨᱚᱠ ᱠᱞᱟᱭᱤᱢᱵᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest" /><ref name="A dream come true for Kaithal girl" /> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest" /> ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha">{{cite web | url=http://diplomatictitbits.blogspot.in/2010/05/contemporary-dalit-heroes-ms-mamta.html | title=The Contemporary Dalit Heroes – Ms. Mamta Sodha | publisher=diplomatic titbits | date=23 May 2010 | access-date=2 September 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱤ.ᱮᱢ.ᱮᱯᱷ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱡᱩᱵᱤᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱣᱟᱨᱟᱨᱟᱝ ᱯᱤᱠ ᱮ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" /><ref name="Tenzing Norgay Award" /> ᱵᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱱ ᱯᱤᱠ ᱮ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱠᱞᱤᱭᱚᱰ ᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" /><ref name="Tenzing Norgay Award" /> ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱥᱨᱤ ᱠᱚᱸᱴᱷ ᱯᱤᱠ ᱮ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" /><ref name="Tenzing Norgay Award" />
ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱫᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱳᱨᱱᱤ ᱯᱤᱠ, ᱠᱷᱩᱭᱛᱮᱱ ᱯᱤᱠ, ᱤᱱᱫᱚᱨᱦᱟᱨᱟ ᱯᱟᱥ<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest" /> ᱟᱨ ᱟᱭᱤᱞᱮᱱᱰ ᱯᱤᱠ<ref name="Tenzing Norgay Award" />᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱤᱞᱮᱱᱰ (ᱤᱢᱡᱟ-ᱛᱥᱮ) ᱯᱤᱠ ᱨᱮᱭ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" />
ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ({{INR}}) ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="A dream come true for Kaithal girl" /> ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱡᱮᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮᱭ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ (᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ {{INR}}), PWD ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱨᱚᱱᱫᱤᱯ ᱥᱤᱝ ᱥᱩᱨᱡᱮᱣᱟᱞᱟ (᱕᱑,᱐᱐᱐ {{INR}}), ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱚ ᱮᱢ.ᱯᱤ. ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱡᱤᱱᱫᱚᱞ (᱕᱐᱐,᱐᱐᱐ {{INR}}), ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱚᱢᱱᱤᱛ ᱯᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ (᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ {{INR}}) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ<ref name="Kaithal girl scales Mt Everest" /><ref name="A dream come true for Kaithal girl" /> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ ᱵᱟᱪᱮᱱᱫᱽᱨᱤ ᱯᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱟᱜ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Haryana teacher Mamta scales Mt Everest" /> ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱤᱥᱴᱮᱴᱥ, ᱰᱮᱱᱢᱟᱨᱠ, ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱵᱟᱡᱽᱯᱮᱭᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Delhi boy becomes youngest Indian to climb Mt Everest">{{cite web | url=http://news.rediff.com/report/2010/may/22/delhi-boy-becomes-youngest-indian-to-climb-mt-everest.htm | title=Delhi boy becomes youngest Indian to climb Mt Everest | work=Rediff.com | date=22 May 2010 | access-date=3 September 2014 | author=Shirish B Pradhan}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱯᱟ ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱑᱙ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Apa Sherpa">{{cite web | url=http://www.apasherpa.com/ | title=Apa Sherpa | publisher=Apa Sherpa Foundation | date=2014 | access-date=2 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140727171603/http://www.apasherpa.com/ | archive-date=27 July 2014 | url-status=dead }}</ref> ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱩᱢᱵᱩ ᱜᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱠᱮᱢᱯ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱥᱟᱣᱩᱛᱷ ᱠᱳᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱴᱤᱢ ᱫᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱮᱢᱯ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱫ ᱪᱚᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱒᱒ ᱢᱮ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱑᱐.᱒᱔ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱮ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" /><ref name="Delhi boy becomes youngest Indian to climb Mt Everest" />
ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ, ᱢᱟᱣᱩᱱᱴ ᱮᱞᱵᱽᱨᱩᱥ ᱮ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Mt. Elbrus">{{cite web | url=https://www.facebook.com/photo.php?fbid=421611194564068&set=a.170392296352627.42060.100001455741901&type=1&theater | title=Mt. Elbrus | publisher=facebook page | date=18 September 2012 | access-date=2 September 2014}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜᱤᱡ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱩᱱᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱟᱨ ᱟᱯ ᱯᱚᱡᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" /> ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Haryana Police profile" /> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱭᱩᱛᱷ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱱᱰᱵᱚᱞ ᱨᱮ ''B1'' ᱜᱨᱮᱰ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱥᱳᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="The Contemporary Dalit Heroes - Ms. Mamta Sodha" /><ref name="Young woman from Haryana scales Mt Everest">{{cite web | url=http://zeenews.india.com/news/nation/young-woman-from-haryana-scales-mt-everest_628550.html | title=Young woman from Haryana scales Mt Everest | publisher=Zee News | date=22 May 2010 | access-date=2 September 2014}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
* ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ - ᱒᱐᱑᱔<ref name="Padma" />
* ᱛᱮᱱᱡᱤᱝ ᱱᱳᱨᱜᱮ ᱱᱮᱥᱟᱱᱟᱞ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱮᱣᱟᱨᱰ - ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ - ᱒᱐᱑᱐<ref name="Tenzing Norgay Award">{{cite web | url=http://haryanapolice.gov.in/Awards_in_sports.asp | title=Tenzing Norgay Award | publisher=Haryana Police | date=29 August 2011 | access-date=2 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121228060636/http://www.haryanapolice.gov.in/Awards_in_sports.asp | archive-date=28 December 2012 | url-status=dead }}</ref><ref name="Tensing Norgay Adventure Award">{{cite web | url=http://www.leadthecompetition.in/CA/awards/t_norgay_awds10.html | title=Tensing Norgay Adventure Award | publisher=Lead the Competition.in | date=2011 | access-date=2 September 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140813044741/http://www.leadthecompetition.in/CA/awards/t_norgay_awds10.html | archive-date=13 August 2014 | url-status=dead }}</ref>
* ᱠᱮᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰ {{INR}} ᱒.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ - ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ - ᱒᱐᱑᱐<ref name="Hooda announce Rs 21 lakh to Mamta Sodha">{{cite web | url=http://www.theindiapost.com/sports/hooda-announce-rs-21-lakh-to-mamta-sodha/ | title=Hooda announce Rs 21 lakh to Mamta Sodha | publisher=The India Post | date=3 June 2010 | access-date=2 September 2014 | archive-date=11 April 2016 | archive-url=https://web.archive.org/web/20160411144339/http://www.theindiapost.com/sports/hooda-announce-rs-21-lakh-to-mamta-sodha/ | url-status=dead }}</ref>
* ᱟᱭᱤᱞᱮᱱᱰ (ᱤᱢᱡᱟ-ᱛᱥᱮ) ᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ - ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ - ᱒᱐᱑᱐<ref name="Haryana Police profile" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|colwidth=50em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{cite web | url=http://dsclimited.com/dev/index.php?modepage=news&pages=43 | title=DSC Limited honors Mamta Sodha | publisher=DSC Limited | date=7 June 2010 | access-date=2 September 2014}}
* {{cite web | url=http://archive.indianexpress.com/news/sports-brief/634954/ | title=Surinder Kaur, Mamta Sodha appointed DSP | publisher=The New Indian Express | date=17 June 2010 | access-date=2 September 2014 | author=EXpress News Service}}
* {{cite web | url=http://titoju.wordpress.com/2010/06/08/mamta-sodha-willpower-personified/ | title=Mamta Sodha – Willpower Personified | publisher=Blog report | date=8 June 2010 | access-date=2 September 2014}}
* {{cite web | url=http://www.ambedkartimes.com/World%20Media%20News.htm | title=Tenzing Norgay Award Winner Mamta Sodha, Everester (India) | publisher=Ambedkar Times | date=1 September 2011 | access-date=2 September 2014}}
ig1b9xq7obwdesnky4j01uy0j104jrw
ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱥᱚᱢᱱᱟᱛᱷ
0
35277
198677
189827
2026-09-30T09:05:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198677
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ
| image = Swathi Somnath in October 2020 2.png
| caption = ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ
| birth_name = ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ
| birth_place = [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ), ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
| education = {{ubl
| ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ([[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]])
| [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]]
}}
| occupation = ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| known_for = [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱞᱮ (Ballet)
| awards = [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]]
}}
'''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱫᱩᱥᱤ ᱥᱣᱟᱛᱤ''')<ref name=":4">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=PAUGtBC0Hl0 |title=శ్రీకాకుళంలో ఆ 12 ఎకరాలు ఎలా వచ్చాయి?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |date=25 September 2022 |last=Swapna |type=Videotape |language=te |publisher=iDream Telugu Movies |trans-title=How did those 12 acres come in Srikakulam?-Classical Dancer Swathi Somanath {{!}}{{!}} A Candid Conversation |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]] ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱵᱟᱞᱮᱴ (dance ballet) ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱟᱨ [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱠᱨᱚᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ]], ᱵᱤᱦᱟᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]] [[ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ]]<ref name=":7">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=y0705iSe9vo&t=153 |title=Kuchipudi Dancer Swathi Somnath {{!}}{{!}} Open Heart With RK {{!}}{{!}} Season:1-Episode:17 {{!}}{{!}} 07.02.2010 {{!}}{{!}} #OHRK |date=5 April 2021 |last=Vemuri |first=Radhakrishna |type=Videotape |language=te |publisher=[[ABN Andhra Jyothi]] |author-link=Vemuri Radhakrishna}}</ref> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{Efn|''[[The Hindu]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱵᱤᱱᱤᱢ (Bnim) ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1" />}}<ref name=":1">{{Cite web |last=Bnim |author-link=Bnim |date=23 October 2014 |title="స్వాతి సోమనాథ్" – శింజారవం |trans-title=Swathi Somnath |url=https://www.acchamgatelugu.com/2014/10/swathi-somanath-shinjaravam.html |access-date=13 December 2022 |website=acchamgatelugu.com}}</ref><ref name=":3">{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=crGfdeuCxac |title=Vijetha {{!}}{{!}} Swathi Somanath |date=28 October 2020 |type=Videotape |language=te |publisher=[[DD Yadagiri]] |access-date=14 December 2022}}</ref> ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱫᱩᱥᱤ ᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟᱨᱟᱢ, [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=":1" /> ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱳᱭᱮ ᱨᱮᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱭ ᱾ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱵᱮᱸᱜᱚᱞ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":7" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ]] ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=11 January 2014 |title=Representing The Art of Perfection |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221210153401/https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2014/jan/11/Representing-The-Art-of-Perfection-563032.html |url-status=dead |archive-date=10 December 2022 |access-date=12 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref> ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ]] ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱥᱢᱟᱱᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ Ph.D ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱪᱮᱵᱮᱞᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":7" />
== ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ ==
ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ [[ᱵᱚᱧᱡᱟᱨᱟ|ᱞᱟᱢᱵᱟᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ]] (Lambadi dance) ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":3" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ<ref name=":4" /> ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱩᱢᱚᱛᱤ ᱠᱚᱣᱥᱚᱞ (Sumathi Kaushal) ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]] ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱯᱮᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref name=":3" /> ᱑᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ,<ref name=":3" /> ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ (orchestra) ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱥᱳᱢᱱᱟᱛᱷ" ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":7" />
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱞᱮ ''ᱵᱟᱛᱥᱚᱭᱚᱱᱤ ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱛᱥᱚᱭᱚᱱ]] ᱟᱜ [[ᱠᱟᱢᱥᱩᱛᱨᱚ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱥᱤᱠᱟ]] (rasikas) ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |last=Vishwanath |first=Narayana |date=25 November 2013 |title=Saving the sanctity of Kuchipudi |url=https://www.newindianexpress.com/cities/chennai/2013/nov/25/saving-the-sanctity-of-kuchipudi-541190.html |access-date=13 December 2022 |website=[[The New Indian Express]]}}</ref><ref name=":1" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱱᱤᱢ]] (Bnim) ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Ramakrishna |first=Lakshmi |date=22 March 2019 |title=Artist- writer Bnim: Canvas that's vast and wide |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/entertainment/dance/the-hindu-friday-review-hyderabad-tirupati-visakhapatnam-vijayawada-ongole/article26607292.ece |access-date=13 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ "ᱱᱨᱤᱛᱭᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ" ᱮᱱᱮᱡ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" /> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱥᱨᱤᱠᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱠᱟᱞᱞᱮᱯᱟᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ {{Convert|12-16|acre|m2}} ᱦᱟᱥᱟ ᱮᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾{{Efn|''The Hindu'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|16|acre|m2}},<ref name=":6" /> ''[[Sakshi (newspaper)|ᱥᱟᱠᱥᱤ]]'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{convert|13|acre|m2}} ᱾<ref name=":5" /> ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{convert|12|acre|m2}} ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":4" />}} ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱨᱚᱡᱟ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢᱚᱱᱰᱚᱞᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=29 January 2016 |title=Cultural centre to come up at Kallepalli |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Cultural-centre-to-come-up-at-Kallepalli/article14028240.ece |access-date=12 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref><ref name=":5">{{Cite web |date=27 September 2015 |title=ఎందుకంత ప్రేమ |trans-title=Why so much love |url=https://www.sakshi.com/news/andhra-pradesh/swati-somnath-great-international-ballerina-279445 |access-date=13 December 2022 |website=[[Sakshi (newspaper)|Sakshi]] |language=te}}</ref><ref name=":6">{{Cite news |date=4 July 2015 |title=Allocation of land to Kuchipudi dancer opposed |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/allocation-of-land-to-kuchipudi-dancer-opposed/article7387730.ece |access-date=13 December 2022 |issn=0971-751X}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱥᱟᱢᱯᱨᱟᱫᱟᱭᱚᱢ ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱛᱤᱨᱩᱯᱟᱛᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=:4 />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ''ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ'', ''ᱦᱤᱱᱫᱩᱛᱣᱚ'', ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱽ]] ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱭᱚ ᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱚ'' ᱾<ref name=":2" /><ref name=":1" />
ᱰᱤᱹᱰᱤᱹ ᱭᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (DD Yadagiri) ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱤ]] ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name=":3" />
== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref name=":2" />
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱟᱞᱚ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=15 August 2006 |title=Hamsa awards are now Kalaratna |language=en-IN |work=[[The Hindu]] |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh//article58041585.ece |access-date=12 December 2022 |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20221202181507/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh//article58041585.ece |archive-date=2 December 2022 |url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
06uov0y3ydx66ppph0pxcqk1ravq6yh
ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ
0
35447
198584
190281
2026-09-29T23:49:25Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198584
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]]: തോൽപ്പാവക്കൂത്ത്, [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]: தோல்பாவைக்கூத்து) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ [[ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ]] ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱩᱨᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱲ]], [[ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="keralatourism">{{cite web|title=Tholpavakoothu|url=http://www.keralatourism.org/kerala-article/216/tholpavakoothu-shadow-puppetry.php|accessdate=4 December 2012}}</ref>
[[File:Tholpavakoothu_Image.jpg|thumb|210px|ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
[[File:Image_of_Tholpavakoothu.jpg|thumb|210px|ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
[[File:Puppet of Seeths.jpg|thumb|210px|ᱥᱤᱛᱟ ᱦᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ, ᱚᱥᱳᱠ ᱫᱟᱨᱮ ᱵᱩᱴᱟᱹ ᱨᱮ]]
[[File:Tholpavakooth at Kollam.ogv|thumb|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ, Govt. S.N.D.P.U.P. ᱟᱥᱲᱟ, ᱯᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱟᱱᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱾]]
[[File:RamachandraPulavarPrd.jpg|thumb|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱒᱐᱑᱗]]
[[File:Tholpavakoothu Broc.jpg|thumb|ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[File:Puppetry Stage.jpg|thumb|210px|ᱠᱩᱛᱷᱩᱢᱟᱰᱚᱢ, ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
[[File:EzhuparaInstrument1.jpg|thumb|ᱮᱡᱷᱩᱯᱟᱨᱟ, ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱩ~ᱚᱨᱚᱝ ᱥᱟᱯᱟᱵ]]
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:തോല്പാവക്കൂത്തിലെ-രാമ-രാവണ-യുദ്ധം.jpg|thumb|210px|''[[ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ]]'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ]]
ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]/ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱹᱲᱟᱹ]] ᱠᱟᱱᱟ: தோல் (''ᱛᱳᱞ'') ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱦᱟᱨᱛᱟ, பாவை (''ᱯᱟᱵᱟᱭ'') ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱟᱨ கூத்து (''ᱠᱩᱛᱷᱩ'') ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱵᱟᱭ ᱠᱩᱛᱷᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱢᱟᱨᱟᱯᱯᱟᱵᱟᱭᱠᱩᱛᱷᱩ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''[[ᱵᱳᱢᱢᱟᱞᱟᱴᱴᱟᱢ (ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ)|ᱵᱳᱢᱢᱟᱞᱟᱴᱴᱟᱢ]]'' ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱵᱳᱢᱢᱟᱞᱟᱴᱴᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱵᱟᱭᱠᱩᱛᱷᱩ (ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱳᱢᱢᱟᱞᱟᱴᱴᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱓᱐૦ CE ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱞ ᱛᱷᱤᱨᱩᱠᱠᱩᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱐᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]], [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱰᱤᱭᱮᱴᱴᱩ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱴᱟᱭᱟᱱᱤ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠᱟᱞᱤ ᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱵᱚᱬ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱵᱟᱭ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱟᱠᱠᱷᱚᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="puppetry">{{cite news|title=Reviving the ancient art of puppetry|url=http://puppetry.org.in/reviving.html|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=14 November 2009}}</ref><ref name="hindu">{{cite news|title=Enchanting Tholpavakoothu|url=http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm|archive-url=https://archive.today/20130125044810/http://www.hindu.com/fr/2008/09/05/stories/2008090550660500.htm|url-status=dead|archive-date=25 January 2013|accessdate=4 December 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=5 September 2008}}</ref>
== ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ==
''ᱠᱩᱛᱷᱩᱢᱟᱰᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱔᱒ ᱯᱷᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱸᱰ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱹᱲᱠᱚᱲ]] ᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ''ᱵᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱢᱟᱰᱚᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱞᱳᱠᱚ]] ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱓᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱞᱳᱠᱚ ᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱪᱮᱱᱰᱟ]]'', ''[[ᱢᱟᱫᱫᱟᱞᱟᱢ]]'', ''ᱮᱡᱷᱩᱯᱟᱨᱟ'', ''[[ᱤᱞᱟᱛᱷᱟᱞᱟᱢ]]'', [[ᱥᱚᱝᱠᱷᱚ]] ᱟᱨ ''ᱪᱮᱨᱩᱠᱩᱡᱷᱟᱞ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱩ~ᱚᱨᱚᱝ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu">{{cite news|title=Fading away into the shadows|url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article3527929.ece|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=14 June 2012}}</ref><ref name="thehindu_a">{{cite news|title=Colourful tales from shadow puppets|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1539041.ece|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=15 March 2011}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="mykerala">{{cite web|title=Tolpava Koothu - The Shadow Puppet Theatre of Kerala|url=http://www.mykerala.net/puppetry/index.html|accessdate=4 December 2012}}</ref>
ᱠᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱑ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱔᱐ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ [[ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ ''ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ''ᱠᱮᱞᱤᱠᱳᱴᱴᱩ'' ᱟᱨ ''ᱠᱟᱞᱟᱨᱤᱪᱤᱱᱛᱷᱩ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="hindu" /> ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗, ᱑᱔, ᱒᱑, ᱔᱑ ᱥᱮ ᱗᱑ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Shadow of the original|url=http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007002740/http://www.hindu.com/fr/2008/10/03/stories/2008100351230500.htm|url-status=dead|archive-date=7 October 2008|accessdate=4 December 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=3 October 2008}}</ref>
== ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚ ==
[[File:തോല്പ്പാവ തിരശ്ശീലയ്ക്കു പിന്നിൽ നിന്ന്.jpg|thumb|210px|ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱯᱚᱨᱫᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ]]
ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱞ ᱦᱟᱨᱛᱟ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱦᱟᱨᱛᱟ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱟᱲᱟᱜ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱚᱝ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱨᱚᱝ ᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱞᱟᱲᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟ; ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮ ᱥᱟᱵᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱴᱷᱮᱸᱜᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤ ᱡᱟᱸᱜᱟᱭ ᱞᱟᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref name="keralatourism" /><ref name="mykerala" />
== ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ==
[[File:തോൽപ്പാവക്കൂത്ത്-അവതരണം.jpg|thumb|210px|ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ]]
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ''ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ'' ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱢᱵᱟ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱟᱬ]], [[ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱚᱜ ᱢᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱮᱱᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ|ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ]] ᱵᱟᱠᱚ ᱪᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱚᱜ ᱟᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾<ref name="puppetry" /><ref name="thehindu" /> [[ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱱ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱩᱨᱩ/ᱟᱯᱟᱛ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱠᱚ ==
ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ, ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ, ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱞ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱨᱤᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ [[ᱨᱮᱜᱤᱝ]], ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱠᱩᱞᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" /><ref>{{cite news|title=Puppet show|url=http://www.hindu.com/2010/06/08/stories/2010060855170300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100614104224/http://www.hindu.com/2010/06/08/stories/2010060855170300.htm|url-status=dead|archive-date=14 June 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=2010-06-08|accessdate=4 December 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Shadow of death over Tholpavakoothu|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20050510152050/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/06/23/stories/2003062301980200.htm|url-status=dead|archive-date=10 May 2005|accessdate=4 December 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=23 June 2003}}</ref><ref>{{cite news|title=Shadow leather puppet play facing near death|url=http://www.thehindu.com/arts/theatre/article427885.ece|accessdate=4 December 2012|newspaper=The Hindu|date=12 May 2010}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱪᱟᱫᱚᱨ ᱵᱟᱫᱚᱨ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱤᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱠᱟᱴᱷᱯᱩᱛᱞᱤ (ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ)|ᱠᱟᱴᱷᱯᱩᱛᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱱᱳᱠᱠᱩᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱯᱟᱵᱟᱠᱚᱞᱤ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱨᱟᱵᱚᱬ ᱪᱷᱟᱭᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱥᱚᱠᱷᱤ ᱠᱟᱱᱫᱷᱮᱭ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱩᱢᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ]], ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱤ.ᱥᱤ.ᱤ. ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ
* [[ᱛᱷᱳᱞᱩ ᱵᱳᱢᱢᱟᱞᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱛᱳᱜᱟᱞᱩ ᱜᱳᱢᱵᱮᱭᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ
* [[ᱣᱟᱭᱟᱝ]], ᱤᱱᱰᱚᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{commons category|Tholpavakoothu}}
* [http://tholpavakoothu.in tholpavakoothu.in] (ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ - ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ)
* [http://puppetry.org.in puppetry.org.in] (ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ - ᱜᱩᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ ᱯᱩᱞᱟᱵᱷᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱦᱳᱢᱯᱮᱡᱽ)
* [https://web.archive.org/web/20140720081510/http://tholpavakoothu.org tholpavakoothu.org] (ᱛᱷᱳᱞᱯᱟᱵᱟᱠᱩᱛᱷᱩ - ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ (archived))
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱞᱤᱯᱥ ᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱢᱩᱞ ᱮᱱᱮᱡ]]
j8l4mac203btwcs2kphzh25c7w5autq
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
0
35822
198593
197637
2026-09-30T00:23:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198593
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ}}
{{Use Indian English|date=October 2016}}
{{Use dmy dates|date=October 2016}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name =
| native_name_lang =
| settlement_type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 290
| image_style =
| perrow = 1/2/2/1
| image1 = Darjeeling Himalayan Railway.jpg
| image2 = Sunrise at Tiger hill.jpg
| image3 = Peace Pagoda,Darjeeling.jpg
| image4 = Batasia Loop War Memorial, Darjeeling.jpg
| image5 = Himalayas from Darjeeling DSCN5313.jpg
| image6 = Darjeeling - The City View.jpg
}}
| image_caption = ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱥᱮᱫ:<br />[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]; [[ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ ᱦᱤᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱧᱮᱞ; [[ᱯᱤᱥ ᱯᱮᱜᱳᱰᱟ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]; [[ᱵᱟᱛᱟᱥᱤᱭᱟ ᱞᱩᱯ]]; ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞᱚᱜ; [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ
| nickname = "ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ"
| image_map = Gorkhaland in West Bengal (India).svg
| image_seal = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| seal_size = 122px
| seal_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|27|02|N|88|16|E|region:IN-WB|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| established_title = ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| established_date = ᱒᱐᱑᱒
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
| area_total_km2 = 7000
| population_total = 1850000
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱑ ᱞᱮᱠᱷᱟ
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱷᱩᱴᱤᱭᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱞᱮᱯᱪᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱮᱯᱪᱟ]], [[ᱞᱤᱢᱵᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱞᱤᱢᱵᱩ]], [[ᱨᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱭ]], [[ᱥᱮᱨᱯᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱮᱨᱯᱟ]],[[ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱟᱝ]]
| timezone1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰ ᱴᱟᱭᱤᱢ|ᱟᱭ.ᱮᱥ.ᱴᱤ (IST)]]
| utc_offset1 = +05:30
| postal_code_type = ᱯᱤᱱ
| postal_code = 734xxx
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = +91-354
| registration_plate = WB-76, WB-77, WB-78
| website = | footnotes =
}}
{{Infobox legislature
| name = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ
| native_name = | native_name_lang =
| coa_pic = Gorkhaland Territorial Administration seal.png
| coa_res = 150px
| coa_alt = ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| coa_caption = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞ]]
| house_type = [[Autonomous administrative divisions of India|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]]
| foundation = {{start date and age|2012}}
| disbanded =
| preceded_by =[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| succeeded_by =
| leader1_type = ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader1 = ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ
| party1 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election1 = ᱒᱐᱒᱒
| leader2_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ
| leader2 = ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ
| party2 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election2 = ᱒᱐᱒᱒
| leader3_type = ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader3 = ᱚᱱᱡᱩᱞ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| party3 =[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election3 = ᱒᱐᱒᱒
| leader4 = ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱪᱚᱣᱦᱟᱱ
| leader4_type = ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| party4 = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]]
| election4 = ᱒᱐᱒᱒
|term_limits=᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ
|footnotes=*'''ᱮᱨᱤᱭᱟ''': ᱓,᱓᱐᱓.᱙᱘ km²
*'''ᱦᱚᱲ ᱮᱞ''' : ᱘᱗᱘,᱐᱐᱒
*'''ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ''' : ᱒᱗᱐/km²
|logo_pic=Gorkhaland in West Bengal (India).svg
|logo_caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ (ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ)
|logo_res=
|logo_alt=
|structure1=File: GTAApril2024.svg
|structure1_res=300px
|political_groups1='''[[ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] (᱓᱖)'''
:{{legend|FFFF00|[[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ|ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱢ (BGPM)]] (᱒᱙)}}
:{{legend|#20C646|[[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ (TMC)]] (᱔)}}
:{{legend|#DCDCDC|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''[[ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ|ᱵᱤᱨᱳᱫᱷᱤ]] (᱙)'''
:{{legend|{{party color|Hamro Party}}|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ (IGJF)]] (᱖)}}
:{{legend|{{party color|Independent politician}}|[[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ (IND)]] (᱓)}}
'''ᱮᱴᱟᱜ (᱕)'''
:{{legend|#000001|ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴᱮᱰ (᱕)}}
| meeting_place = [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|website=[https://gtadarjeeling.wb.gov.in/ gtadarjeeling.wb.gov.in]
|voting_system1=[[ᱯᱷᱟᱨᱥᱴ-ᱯᱟᱥᱴ-ᱫᱟ-ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱷᱳᱴᱤᱝ]]
|last_election1=[[᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ|᱒᱐᱒᱒]]
|next_election1=᱒᱐᱒᱗|seats=᱕᱐}}
'''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ''' ('''ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱫᱷᱟ-ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ [[ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120603154514/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=728097|archive-date=3 June 2012}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|title=Pact signed for Gorkhaland Territorial Administration|work=The Hindu|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India|first=Ananya|last=Dutta|archive-url=https://web.archive.org/web/20110918113504/http://www.thehindu.com/news/national/article2246756.ece|archive-date=18 September 2011|url-status=dead}}</ref>
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]], [[ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱠᱟᱨᱥᱤᱭᱚᱝ]], [[ᱢᱤᱨᱤᱠ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ|ᱢᱤᱨᱤᱠ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Gorkhaland Territorial Administration |url=http://gtadmin.org/ |website=gtadmin.org |access-date=14 August 2020 |archive-date=3 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803065422/http://gtadmin.org/ |url-status=dead }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{main|ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ}}
ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱯᱚᱡᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱐᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱞᱢᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱴᱚᱯ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱤᱱᱴᱳ-ᱢᱳᱨᱞᱮ ᱨᱤᱯᱷᱳᱨᱢᱥ]] ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ''ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ]] ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|title=Interview with Subhash Ghisingh|work=Darjeeling Times|date=11 January 2008|access-date=16 March 2012|archive-date=12 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120312041229/http://www.darjeelingtimes.com/news/Interviews/Interview-with-subash-ghisingh.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱦᱤᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/03/11/stories/2008031154731100.htm|title=Subhas Ghising resigns|work=The Hindu|date=11 March 2008|access-date=16 March 2012|location=Chennai, India}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱢᱚᱞ ᱜᱩᱨᱩᱝ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚᱞ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.rediff.com/column/2010/jun/03/gjm-leader-bimal-gurung-utterly-self-possessed-and-apparently-ruthless.htm|title=GJM leader Bimal Gurung|work=The Hindu|date=3 June 2010|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ===
ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱢᱤ-ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱵᱚᱰᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://newindianexpress.com/nation/article432036.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512224934/http://www.newindianexpress.com/nation/article432036.ece|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Darjeeling issue solved: Mamata|publisher=Express Buzz|date=8 June 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞ ᱯᱟᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata-/GTA-Bill-passed-with-54-amendments/articleshow/9842647.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106070457/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-09-03/kolkata/30110031_1_territorial-administration-bill-harka-bahadur-chhetri-gjm|url-status=live|archive-date=6 November 2012|title=GTA Bill passed with 54 amendments|date=3 September 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ, ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ (legislative) ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱡᱚᱡᱽ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱐-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ [[ᱛᱮᱨᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱨᱤᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120505034659/http://www.telegraphindia.com/1110730/jsp/frontpage/story_14309540.jsp|url-status=dead|archive-date=5 May 2012|title=Ex-judge to head hill committee|work=The Telegraph|date=30 July 2011|access-date=16 March 2012|location=Calcutta, India}}</ref>
=== ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ===
ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/images/stories/news_images/2011/jul11/jul15/finalmos.pdf|title=Full text of GTA MoA|work=Darjeeling Times|date=15 July 2011|access-date=16 March 2012}}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱯᱤᱱᱴᱮᱞ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱯᱤ. ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ]], ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]], ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮᱢ.ᱯᱤ [[ᱡᱚᱥᱣᱚᱸᱛ ᱥᱤᱝ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url = http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|archive-url = https://web.archive.org/web/20160305003752/http://www.indiangorkhas.in/2011/07/gorkhaland-territorial-administration.html|url-status = dead|archive-date = 5 March 2016|title = Gorkhaland Territorial Administration (GTA)|work = Indian Gorkhas}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱳᱢ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱤ.ᱰᱤ. ᱜᱚᱣᱛᱚᱢᱟ, ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱡᱚᱭᱮᱱᱴ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱠᱮ.ᱠᱮ. ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱟᱨ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱨᱳᱥᱚᱱ ᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|title=Gorkhaland Territorial Administration Agreement signed|publisher=Outlook|date=18 July 2011|access-date=16 March 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719180442/http://news.outlookindia.com/item.aspx?728097|archive-date=19 July 2011}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱮ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱵᱤ ===
᱒᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱵᱤᱠᱟᱥ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ (ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ), ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱤᱭᱩᱱᱤᱴ ᱢᱚᱝᱯᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱑᱘-ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ. ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱮᱱᱰ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (GATA) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱚᱰᱤ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/news/delhi/plea-to-rename-gorkha-council_738966.html|title=Plea to rename Gorkha council|publisher=Zee News|date=30 October 2011|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱮ.ᱵᱤ.ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱯᱤ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱖ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙᱙ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ GATA ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://thestatesman.net/index.php?option=com_content&view=article&id=388679&catid=72|title=GJMM-ABAVP joint deputation on GATA|publisher=The Statesman|date=2 November 2011|access-date=16 March 2012}}</ref>
=== ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱟᱨ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ===
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]] ᱫᱚ ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱦᱤ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308083707/http://www.hindustantimes.com/news-feed/Chunk-HT-UI-IndiaSectionPage-TopStories/President-gives-her-assent-to-the-GTA-Bill/Article1-822330.aspx|url-status=dead|archive-date=8 March 2012|title=President gives her assent to the GTA Bill|work=Hindustan Times|date=7 March 2012|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ (Act) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱱᱳᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkha-Territory-readies-for-polls/articleshow/12269627.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422181836/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/kolkata/31196654_1_darjeeling-hills-gorkha-janmukti-morcha-gjm|url-status=live|archive-date=22 April 2012|title=Gorkha territory readies for polls|date=15 March 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=16 March 2012}}</ref> ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱡᱩᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420153434/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/High-powered-committee-on-GTA-emerges-as-a-perfect-instrument-to-resolve-impasse/Article1-830368.aspx|url-status=dead|archive-date=20 April 2013|title=High-powered committee on GTA emerges as a perfect instrument to resolve impasse|work=Hindustan Times|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012}}</ref> ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|title=GJM climbs down GTA demand, says polls in June–July|publisher=Outlook|date=24 March 2012|access-date=24 March 2012|archive-date=25 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325101912/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=757073|url-status=dead}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔᱕ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/Gorkhaland-Territorial-Administration-draft-lists-17-new-constituencies/articleshow/13548203.cms|title=Gorkhaland Territorial Administration draft lists 17 new constituencies|work=The Times of India|date=27 May 2012|access-date=4 June 2012}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱰ ᱡᱚᱡᱽ [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮᱱ]] ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱦᱟᱭ-ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱢᱳᱣᱡᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱫᱚ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙᱘ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱮ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-might-be-violent-again/articleshow/13966042.cms|title=Darjeeling might be violent again|work=The Economic Times|date=9 June 2012|access-date=9 June 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ ᱮ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱮ-ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ "ᱯᱷᱮᱠᱴ ᱵᱷᱮᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ" ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/generalnews/news/govt-to-setfact-verification-committeegjm-demand/21365/|title=Govt to set up Fact Verification committee on GJM demand|work=Business Standard|date=16 June 2012|access-date=1 July 2012|agency=Press Trust of India}}</ref> [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱫᱤᱯᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱛᱛᱚ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱩᱦᱤᱭᱤᱡ – ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ – ᱜᱷᱤᱥᱤᱝ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱯᱷᱤᱰᱮᱵᱷᱤᱴ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|archive-url=https://web.archive.org/web/20120623154144/http://www.telegraphindia.com/1120620/jsp/siliguri/story_15631990.jsp#.T-H8sbWES8o|url-status=dead|archive-date=23 June 2012|title=HC allows Ghisingh GTA plea – Affidavit order for govts & Morcha|work=The Telegraph|date=20 June 2012|access-date=20 June 2012|location=Calcutta, India|first=Our|last=Legal}}</ref>
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱒ ===
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/State-sets-July-29-date-for-GTA-polls/articleshow/14399090.cms|archive-url=https://archive.today/20130103173246/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-26/kolkata/32424010_1_gorkha-janmukti-morcha-gjm-shyamal-sen-committee-report|url-status=live|archive-date=3 January 2013|title=State sets July 29 date for GTA polls|date=26 June 2012|work=[[The Times of India]]|access-date=1 July 2012}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱟᱥᱴᱤᱥ ᱥᱮᱱ-ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱢᱮᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|title=Gorkha Janmukti Morcha to contest GTA elections|work=The Hindustan Times|date=30 June 2012|access-date=1 July 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120701015423/http://www.hindustantimes.com/India-news/WestBengal/Gorkha-Janmukti-Morcha-to-contest-GTA-elections/Article1-881430.aspx|archive-date=1 July 2012}}</ref> ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120709015747/http://www.telegraphindia.com/1120706/jsp/siliguri/story_15697611.jsp|url-status=dead|archive-date=9 July 2012|title=GTA list of 32 but no Gurung|work=The Telegraph|date=5 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717083719/http://www.telegraphindia.com/1120707/jsp/frontpage/story_15700400.jsp|url-status=dead|archive-date=17 July 2012|title=Gurung in GTA fray|work=The Telegraph|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012|location=Calcutta, India|first=Vivek|last=Chhetri}}</ref> ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱟᱥᱠ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ([[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ|ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ.ᱮᱢ]], [[ᱮ.ᱵᱤ.ᱡᱤ.ᱮᱞ]], [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ (ᱥᱤ.ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ)|ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ (ᱥᱤ)]], ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://in.news.yahoo.com/gjm-faces-heat-rival-parties-strong-arm-tactics-144738644.html|title=GJM faces heat from rival parties for strong-arm tactics|publisher=Yahoo News|date=7 July 2012|access-date=8 July 2012}}</ref> [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics/nation/darjeeling-gta-election-is-taking-one-sided-shape/articleshow/14717481.cms|title=Darjeeling GTA election is taking one sided shape|work=The Economic Times|date=6 July 2012|access-date=7 July 2012}}</ref> ᱡᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱞ.ᱮᱯᱷ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱵᱚᱭᱠᱚᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱥ ᱮ ᱯᱷᱟᱭᱤᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|title=Gurung challenges Ghising to contest GTA polls|work=The Hindu|date=29 June 2012|access-date=7 July 2012|location=Chennai, India|first=Marcus|last=Dam|archive-url=https://web.archive.org/web/20140513011235/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3583517.ece|archive-date=13 May 2014|url-status=dead}}</ref> ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ) ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱑᱓ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱟᱜ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|title=All CPI-M candidates pull out of Gorkhaland polls|publisher=News track India/IANS|date=12 July 2012|access-date=15 July 2012|archive-date=15 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120715050304/http://www.newstrackindia.com/newsdetails/2012/07/12/254--All-CPI-M-candidates-pull-out-of-Gorkhaland-polls-.html|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|archive-url=https://web.archive.org/web/20120716000322/http://www.telegraphindia.com/1120713/jsp/siliguri/story_15722547.jsp|url-status=dead|archive-date=16 July 2012|title=Morcha gets 28, Gurung thanks CPM|work=The Telegraph|date=13 July 2012|access-date=15 July 2012|location=Calcutta, India|first1=Vivek|last1=Chhetri|first2=Avijit|last2=Sinha}}</ref> ᱒᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|title=GJM sweeps maiden GTA polls, not to give up Gorkhaland demand|publisher=Darjeeling Times/IANS|date=2 August 2012|access-date=5 August 2012|archive-date=1 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131101133246/http://www.darjeelingtimes.com/main-news/politics/4936-gjm-sweeps-maiden-gta-polls-not-to-give-up-gorkhaland-demand.html|url-status=dead}}</ref> ᱜᱤᱛᱫᱟᱵᱽᱞᱤᱝ-ᱱᱤᱢᱵᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱥᱟᱱᱪᱟᱵᱤᱨ ᱥᱩᱵᱽᱵᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱫᱮᱣᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱗᱗ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|archive-url=https://web.archive.org/web/20140512231036/http://www.telegraphindia.com/1120803/jsp/siliguri/story_15806782.jsp#.UB4clk0gfao|url-status=dead|archive-date=12 May 2014|title=Lone rebel Subba loses|work=The Telegraph|date=3 August 2012|access-date=5 August 2012|location=Calcutta, India|first=Rajeev|last=Ravidas}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱱᱟᱶᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ [[ᱥᱩᱥᱤᱞᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱱᱫᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |title=Gorkha Territorial Administration members sworn in; Shinde, Mamata assure support |work=The Times of India |date=5 August 2012 |access-date=5 August 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120804212156/http://timesofindia.indiatimes.com/india/Gorkha-Territorial-Administration-members-sworn-in-Shinde-Mamata-assure-support/articleshow/15352094.cms |archive-date=4 August 2012 }}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}<ref>{{cite news|url=http://darjeeling.gov.in/GTAelected_candidates.html|title=GTA Elections 2012|work=Darjeeling.gov.in|access-date=20 February 2017}}</ref>
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Gorkha Janmukti Morcha}}
||᱔᱕||᱔᱕||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
| {{Party name with colour|Trinamool Congress}}
||᱑᱗||᱐||-|ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|}
=== ᱒᱐᱑᱗ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ===
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/nation/2017/dec/26/2017-the-year-when-darjeeling-hills-simmered-in-gorkhaland-movement-1737026.html|title=2017: The year when Darjeeling hills simmered in Gorkhaland movement|work=The New Indian Express|date=26 December 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱨᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱢᱮᱢᱳᱨᱮᱱᱰᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/kolkata-249553|title=Violence in Hills: GJM burns copies of GTA Accord and Act|work=Millennium Post|date=28 June 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱶᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱜᱷᱤ ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱢ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/mamata-reconstitutes-gta-appoints-binoy-tamang-chairperson/article19721768.ece|title=Mamata reconstitutes GTA, appoints Binoy Tamang chairperson|work=The Hindu|date=20 September 2017|access-date=23 May 2022}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱭ-ᱤᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/tamang-resigns-from-post-of-gta-chairman-350510|title=Tamang resigns from post of GTA chairman|work=Millennium Post|date=25 April 2019|access-date=23 May 2022}}</ref> [[᱒᱐᱒᱑ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ]] ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱳᱨᱰ ᱚᱯᱷ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨᱥ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱮ ᱡᱤᱢᱟᱹ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sikkimexpress.com/news-details/gta-board-dissolved-administration-handed-over-to-principal-secretary|title=GTA Board Dissolved, Administration Handed Over to Principal Secretary|work=Kalimpong News|date=29 March 2021|access-date=23 May 2022}}</ref>
=== ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱒᱐᱒᱒ ===
{{Main|᱒᱐᱒᱒ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ}}
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ (᱒᱐᱑᱗-᱒᱐᱒᱒) ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://news.abplive.com/news/india/gta-election-2022-bengal-election-commission-announces-gorkhaland-territorial-administration-poll-dates-1534091|title=GTA Election 2022: Bengal Election Commission Announces Gorkhaland Territorial Administration Poll Dates|work=ABP Live|date=27 May 2022|access-date=29 May 2022}}</ref> ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]]) ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱕, [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱖, [[ᱥᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭ(ᱮᱢ)]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒, [[ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐, [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱟᱨ ᱑᱖᱙ [[ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ]] ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱒᱗᱗ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/cities/kolkata/gorkha-territorial-administration-gta-elections-candidates-independents-7953267|title=GTA elections: 210 of 318 candidates are Independents|work=The Indian Express|date=27 June 2022|access-date=13 June 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.eastmojo.com/national/2022/07/13/want-friendship-no-fight-mamata-banerjee-to-new-gorkhaland-admin/|title=Want friendship, no fight: Mamata Banerjee to new Gorkhaland admin|work=East Mojo|date=13 July 2022|access-date=14 July 2022}}</ref> ᱑᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱯᱟᱞ [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]] ᱫᱚ ᱚᱱᱤᱛ ᱛᱷᱟᱯᱟ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱮᱠᱡᱤᱠᱤᱭᱩᱴᱤᱵᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/kolkata/wb-governor-administers-oath-to-gta-office-bearers-warns-of-yearly-audit/article65640420.ece|title=WB Governor administers oath to GTA office bearers, warns of yearly audit|work=The Hindu|date=15 July 2022|access-date=15 July 2022}}</ref> ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱠᱤᱨᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.millenniumpost.in/kolkata/5-nominated-gta-sabhasads-take-oath-490862?infinitescroll=1|title=5 nominated GTA Sabhasads take oath|work=Millennium Post|date=26 August 2022|access-date=26 August 2022}}</ref> ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱢᱨᱳ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Two Hamro Party GTA Sabhasads cross over to BGPM|date=6 November 2022 |url=https://www.millenniumpost.in/nation/two-hamro-party-gta-sabhasads-cross-over-to-bgpm-498199|publisher=Millennium Post|accessdate=28 November 2022}}</ref> ᱵᱤᱱᱚᱭ ᱛᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱮᱢ.ᱥᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱛᱮ ᱡᱤ.ᱴᱤ.ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱞ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ, ᱒᱖ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Singh |first1=Shiv Sahay |title=Prominent Gorkha leader Binay Tamang joins Congress|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/prominent-gorkha-leader-binay-tamang-joins-congress/article67577353.ece|work=The Hindu|date=26 November 2023 |accessdate=27 November 2023}}</ref> ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Congress expels Gorkha leader Binoy Tamang for 6 years for supporting BJP's Darjeeling candidate| work=The Economic Times | date=23 April 2024 |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/elections/lok-sabha/west-bengal/congress-expels-gorkha-leader-binoy-tamang-for-6-years-for-supporting-bjps-darjeeling-candidate/articleshow/109540456.cms?from=mdr|accessdate=4 May 2024}}</ref>
{{election table|title=᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱚᱨᱡᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨᱤ|sortable=yes}}
|-
||ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ
|ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱴ
|ᱥᱤᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ
|-
| {{Party name with colour|Hamro Party|no_link=y}} ([[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ|ᱟᱭ.ᱡᱤ.ᱡᱮ.ᱮᱯᱷ]])
| ᱔᱕
| ᱘
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Bharatiya Gorkha Prajatantrik Morcha}}
| ᱓᱖
| ᱒᱗
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|All India Trinamool Congress}}
| ᱑᱐
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Communist Party of India (Marxist)}}
| ᱑᱒
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Indian National Congress}}
| ᱕
| ᱐
| ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ
|-
|-
|-
| {{Party name with colour|Independent politician}} (᱑᱖᱙ ᱠᱮᱱᱰᱤᱰᱮᱴ)
| ᱔᱕
| ᱕
| +᱕
|-
|-
|}
== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱢᱩᱠᱛᱤ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (GJM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱞᱤᱵᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (GNLF)
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱨᱚᱡᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱢᱳᱨᱪᱟ]] (BGPM)
* [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱡᱚᱱᱥᱚᱠᱛᱤ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ]] (IGJF)
* [[ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱤᱵᱷᱚᱞᱩᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱢᱟᱨᱠᱥᱤᱥᱴ]] (CPRM)
* [[ᱚᱠᱷᱤᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱞᱤᱜᱽ]] (ABGL)
* ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱱᱤᱨᱢᱟᱬ ᱢᱳᱨᱪᱟ (GRNM)
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] (GRC)
* [[ᱡᱚᱱᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] (JAP)
=== ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱯᱚᱴᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱠᱚ ===
* [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱜᱳᱨᱠᱷᱟ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱝᱜᱷᱚ]] (ᱵᱷᱟᱜᱳᱯ)
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ]]
* [[ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|30em}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
*[https://www.facebook.com/GorkhalandTerritorialAdministration ᱜᱳᱨᱠᱷᱟᱞᱮᱱᱰ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ]
{{Autonomous administrative divisions of India}}
{{Proposed states and territories of India}}
{{Darjeeling}}
[[Category:Politics of Gorkhaland]]
[[Category:Government of West Bengal]]
[[Category:Autonomous district councils of India]]
[[Category:2011 in Indian politics]]
[[Category:Politics of Darjeeling district]]
[[Category:Darjeeling district]]
[[Category:Kalimpong district]]
[[Category:2012 establishments in West Bengal]]
oo924m1hj3h64os1isq8e92ji3courc
ᱟᱵᱽᱫᱳᱞᱱᱟᱥᱮᱨ ᱫᱮᱨᱟᱠᱷᱥᱷᱟᱱ
0
36093
198613
192282
2026-09-30T02:19:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198613
wikitext
text/x-wiki
'''ᱟᱵᱽᱫᱳᱞᱱᱟᱥᱮᱨ ᱫᱮᱨᱟᱠᱷᱥᱷᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱱᱥᱟᱦᱟᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱮᱠᱟᱞᱴᱤ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |title=عبدالناصر درخشان |url=https://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/1545468 |access-date=2024-10-19 |website=rc.majlis.ir |archive-date=2024-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241123222403/https://rc.majlis.ir/fa/parliament_member/show/1545468 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱣᱟᱞᱟᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱞᱴᱤᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ᱾ ᱒ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱥᱟᱦᱟᱨ, ᱥᱟᱨᱵᱟᱡᱽ, ᱫᱮᱞᱜᱟᱱ, ᱨᱟᱥᱠ, ᱯᱷᱟᱱᱩᱡᱽ, ᱵᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱕,᱘᱙᱖ ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱱᱴ, ᱞᱟᱥᱷᱟᱨ, ᱟᱥᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱟᱦᱳᱨᱟᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱮᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱠ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ, ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥᱤᱯ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
== ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ==
ᱫᱮᱨᱟᱠᱷᱥᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱔᱐᱑ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔᱓ ᱵᱷᱳᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱔ ᱵᱷᱳᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱤᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-08-14 |title=عضو ناظر مجلس در شورای عالی صنایع دریایی انتخاب شد |url=https://www.irna.ir/news/84853065/%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D9%86%D8%A7%D8%B8%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B5%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%B9-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF |access-date=2024-10-19 |website=ایرنا |language=fa}}</ref>
== ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱫᱮᱠᱷᱨᱮᱠᱷ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ==
ᱟᱥᱟᱨ ᱢᱟᱡᱽᱞᱤᱥ, ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱭᱤᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱞᱟᱢᱮᱱᱴ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱱᱟᱥᱮᱨ ᱫᱮᱨᱟᱠᱷᱥᱷᱟᱱ, ᱤᱨᱟᱱᱥᱟᱦᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱞᱤᱞ ᱢᱩᱠᱷᱛᱟᱨ, ᱟᱵᱟᱫᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ, ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱷᱳᱞᱟᱢ ᱟᱞᱤ ᱠᱳᱦᱥᱟᱨᱤ, ᱟᱡᱟᱫᱽᱥᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ, ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱮᱫᱽ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱞᱟᱵᱷᱤ, ᱟᱵᱟᱫᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ, ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱡᱟᱞᱟᱞ ᱢᱮᱦᱢᱩᱫᱽᱡᱟᱫᱮᱦ, ᱢᱚᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ᱾<ref>{{Cite tweet |title=این نمایندگان نسبت به نمایندگان دیگر فعالتر بودهاند و با پرسش چندین سوال از وزرای دولت رئیسی، آنها را به مجلس کشاندند.|user=asre_majles|number=1522976354714718208|date=7 May 2022|url=https://x.com/asre_majles/status/1522976354714718208?s=46}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱥᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱩᱪᱮᱥᱛᱟᱱ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱥᱮᱢᱵᱞᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱛ]]
p7xooxrrsretszm61486qkr1739keui
ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ
0
36149
198623
192487
2026-09-30T03:19:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198623
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = <!-- use common name/article title -->ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ
| image = <!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->
| alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->
| caption =
| birth_name = <!-- only use if different from name -->
| birth_date = {{Birth date and age|1924|11|8}}
| birth_place = ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ
| death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->
| death_place =
| other_names =
| occupation = ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]] (᱒᱐᱑᱐)
| years_active =
| known_for =
| notable_works =
}}
'''ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱥᱛᱩᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Padma Awards">{{cite web|date=2010|url=https://dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2010-2010|title=ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ}}</ref><ref name="award">{{Cite web|title=ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱥ|date=March 31, 2010 |url=https://www.indiatoday.in/latest-headlines/story/president-confers-padma-awards-70651-2010-03-30}}</ref>
== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ |url=https://www.ancestry.co.uk/search/collections/61457/records/2070235?tid=&pid=&queryId=83a2b464-afe2-4123-a135-1c00859755cf&_phsrc=VNY1382&_phstart=successSource |publisher=New York, New York, U.S., Birth Index, 1910–1965 |access-date=30 September 2025}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱭᱩᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱴᱚᱱ ᱦᱮᱵᱟᱞᱰ ᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱤᱭᱩᱠ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱮᱪᱢᱮᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱯᱷᱞᱮᱭᱥᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱟᱨᱰ ᱵᱟᱭ ᱮᱱᱥᱤᱭᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱴ: ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ '᱔᱖|url=http://www.dukemagazine.duke.edu/issues/111210/depmini-berkson.html|publisher=ᱰᱤᱭᱩᱠ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ|access-date=January 28, 2013}}</ref>
== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱞᱤᱯᱷᱮᱱᱴᱟ, ᱮᱞᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱞᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟᱭ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱵᱟᱥᱛᱩᱠᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙৭᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ|url=http://www.saffronart.com/artists/carmel-berkson|publisher=ᱥᱟᱯᱷᱨᱚᱱ ᱟᱨᱴ|access-date=January 28, 2013}}</ref>
== ᱧᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
[[File:The Union Minister for Housing and Urban Poverty Alleviation and Culture, Kum. Selja at the handing over and accessioning ceremony of sculptures by Scholar and Artist Carmel Berkson, in Mumbai on October 07, 2011.jpg|thumb|right|ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]], [[ᱥᱮᱞᱡᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱥᱮᱞᱡᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ]]
=== ᱢᱩᱨᱛᱤ ===
ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱨᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ᱨᱮᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱭᱩᱵᱤᱥᱴ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="indianexpress">{{cite news|title=ᱥᱟᱭᱤᱱᱤᱝ ᱚᱯᱷ|url=http://www.indianexpress.com/news/signing-off/693854/0|access-date=January 28, 2013|newspaper=ᱫᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|date=October 7, 2010}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱞᱜᱟ, ᱯᱷᱚᱨᱪᱟ ᱨᱩᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=ᱮᱱ ᱮᱱᱟᱞᱟᱭᱥᱤᱥ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱱᱴᱮᱢᱯᱳᱨᱟᱨᱤ ᱥᱠᱚᱞᱯᱪᱟᱨ|url=http://www.thehindu.com/arts/books/an-analysis-of-contemporary-sculpture/article57969.ece|access-date=January 28, 2013|newspaper=ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ|date=December 1, 2009}}{{Dead link|date=October 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱨᱳᱸᱡᱽ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱵᱽ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱚᱯᱥᱚᱢᱟᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱜᱚᱨᱩᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱾ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="indianexpress"/>
===ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ===
ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
''ᱮᱞᱤᱯᱷᱮᱱᱴᱟ, ᱫᱟ ᱠᱮᱵᱷ ᱚᱯᱷ ᱥᱤᱵᱟ''
''ᱫᱟ ᱠᱮᱵᱽᱥ ᱮᱴ [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱮᱵᱽᱥ|ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]]: ᱟᱨᱞᱤ ᱵᱩᱫᱫᱷᱤᱥᱴ [[ᱛᱚᱱᱛᱨᱚ|ᱛᱟᱱᱛᱨᱤᱠ ᱟᱨᱴ]] ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''
* ''ᱫᱟ ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱮᱱᱰ ᱰᱮᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱠ: [[ᱢᱚᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ|ᱢᱚᱦᱤᱥᱟᱥ]] ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱠ ᱥᱴᱨᱟᱜᱚᱞ ᱣᱤᱛᱷ [[ᱫᱩᱨᱜᱟ]]''
* ''ᱮᱞᱳᱨᱟ, ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱴ ᱮᱱᱰ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ''
* ''ᱫᱟ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱤᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱞᱯᱪᱟᱨ''
* ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱠᱚᱞᱯᱪᱟᱨ : ᱴᱩᱣᱟᱨᱰᱥ ᱫᱟ ᱨᱤᱵᱟᱨᱛᱷ ᱚᱯᱷ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ'' ᱾<ref>{{cite web|title=ᱢᱚᱥᱴ ᱣᱟᱭᱤᱰᱞᱤ ᱦᱮᱞᱰ ᱣᱟᱨᱠᱥ ᱵᱟᱭ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ|url=http://www.worldcat.org/identities/lccn-n82-129969|access-date=January 28, 2013}}</ref>
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱥ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ|url=http://www.thehindu.com/news/national/article347043.ece?css=print|access-date=January 28, 2013|newspaper=ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ|date=March 31, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20141205205136/http://www.thehindu.com/news/national/article347043.ece?css=print|archive-date=December 5, 2014|url-status=dead}}</ref> ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱜᱷᱚᱥᱬᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="indianexpress" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱨᱴ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|title=ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱟᱨᱢᱮᱞ ᱵᱮᱨᱠᱥᱚᱱ ᱰᱳᱱᱮᱴᱥ ᱓᱘ ᱥᱠᱚᱞᱯᱪᱟᱨᱥ ᱴᱩ ᱮᱱ.ᱡᱤ.ᱮᱢ.ᱮ.|url=http://netindian.in/news/2011/10/08/00016379/american-artist-carmel-berkson-donates-38-sculptures-ngma|access-date=January 28, 2013|archive-date=September 15, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915155310/http://netindian.in/news/2011/10/08/00016379/american-artist-carmel-berkson-donates-38-sculptures-ngma|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱒᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱭᱩᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱮᱱᱰ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ (ᱯᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱟᱢᱤᱡ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱤᱱᱰᱚᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
emzb4do1droxor8rvsligxl632sxo62
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
0
37646
198672
196705
2026-09-30T08:47:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198672
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
| image = Sadhya DSW.jpg
| image_size = 300px
| caption =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type =
| served =
| main_ingredient =
| variations =
| calories =
| other = [[ᱠᱟᱢᱟᱭᱟᱱ]]
}}
[[File:Sadya 2019.jpg|thumb|ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
'''''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ''''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ságdhi-'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-51X}}</ref>
==ᱧᱮᱱᱮᱞ==
[[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ (ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ) ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱹᱢᱩᱪ ᱛᱮ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱹᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/>
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ [[ᱫᱟᱠᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ/''ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ}} ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱟᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱳᱞᱟᱱ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱳᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ]]}}, ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ|ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟ ᱟᱪᱟᱨ (ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ)]]}}, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}, [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]], ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234420/https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | url-status=dead }}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱟᱞ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱮᱢᱚᱜ]]
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003"/> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱩᱜ ᱠᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱩᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ'', ᱯᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱚ ᱛᱚᱜᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱟᱭ ᱾<ref name="India.com 2017"/>
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
*ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
*ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ==
[[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾]]
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ/ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱱᱤᱪᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱩᱴᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚᱭᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016"/> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱩᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu2016b">{{cite web |author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14 |archive-date=2023-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103623/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |url-status=dead}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱥ ᱟᱨ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref>
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="Hindu2016b"/><ref name="Indianexpress">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-special-heres-what-a-traditional-onam-sadhya-consists-of-3028642/ |title=Onam special: Here's what a traditional Onam sadhya consists of |website=The Indian Express|date=2016-09-13 |access-date=2016-09-13}}</ref>
[[File:Sadhya Items.jpg|thumb|250px|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱠᱟᱸᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱢᱚᱜᱽ ᱨᱮ), ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱢᱟᱴᱷᱟ, ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ]]
* ᱫᱟᱠᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ<ref name="Hindu2016b"/><ref name=ctsadhya>{{cite web|author1=Ramya Menon|title=God's Own Feast-ival!|url=http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904212725/http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|url-status=dead|archive-date=2014-09-04|website=Cucumbertown}}</ref>) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ: ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ: [[ᱫᱟᱹᱞ]], ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱨᱟᱥᱮ, ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱨᱟᱥᱟᱢ: ᱡᱚᱡᱚ,<ref name="Firstpost 2017"/> ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱦᱤᱝ, ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾
* ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ: ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱞᱟᱱ: ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/>
* ᱳᱞᱟᱱ: ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/><ref name="Hindu2016b"/>
* ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ: ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-08-09|title=Onam Sadya: Know Everything About It|url=https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|access-date=2020-08-13|website=Caringly Yours|language=en-US|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624123722/https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|url-status=dead}}</ref>
* ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱢᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱾<ref>{{cite web | title=When kanji used to be the special item on wedding menu | website=OnManorama | date=29 August 2018 | url=https://food.manoramaonline.com/food/foodie/2018/08/29/when-kanji-used-to-be-the-special-item-wedding-menu.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Kannan | first=A. | title=From the South Delectable Home Cooking | publisher=DC Books | year=2011 | isbn=978-81-921926-2-8 | url=https://books.google.com/books?id=ne6vDQAAQBAJ&pg=PA1 | access-date=20 September 2018 | page=1}}</ref>
* ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]] ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle">{{cite web|author=N. Satyendran |url=http://www.tastycircle.com/recipe/pachadi/ |title=Pachadi|date=6 July 2012 |access-date=2016-09-14}}</ref>
* ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱩᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱚᱝᱜᱩᱨ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/> ᱨᱟᱥᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle"/>
* ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003">{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA9 | access-date=20 September 2018 | page=9}}</ref> ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟ-ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱞ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
* ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ: ᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱪᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤ-ᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam 2018: All the delicacies that make up the very vast Onam sadhya feast | website=The Indian Express | date=24 August 2018 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-2018-dishes-onam-sadhya-5322737/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ) [[ᱢᱚᱴᱚᱨ]], ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱥᱮ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ: ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱟᱪᱟᱨ]]: ᱵᱮᱨᱮᱞ [[ᱩᱞ]] (ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ),<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱞᱮᱢᱵᱩ,<ref name="Firstpost 2017">{{cite web | title=Watch: Essential parts of an Onam Sadhya | website=Firstpost | date=4 September 2017 | url=https://www.firstpost.com/india/watch-breaking-down-the-onam-sadhya-4007925.html | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱟᱜᱽᱡᱤ ᱞᱮᱢᱵᱩ, (ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱤ) ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱾
* ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ: ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ: ᱜᱩᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱩ: ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="NDTV Food 2017"/>
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]]: ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱪᱟᱢᱢᱟᱱᱛᱷᱤ ᱯᱳᱰᱤ: ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱩ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/><ref name="Firstpost 2017"/>
*ᱠᱟᱫᱩᱢᱟᱝᱜᱟ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/>
== ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ==
''ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱥᱮ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ, ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA232 | access-date=20 September 2018 | page=232}}</ref>
* ᱯᱟᱡᱷᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=James | first=Merin | title=It's sadhya time, let's feast! | website=The Asian Age | date=31 August 2017 | url=https://www.asianage.com/life/food/310817/its-sadhya-time-lets-feast.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Varghese | first=T. | title=Stark World Kerala | publisher=Stark World Pub. | year=2006 | isbn=978-81-902505-1-1 | url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ | access-date=20 September 2018 | page=107}}</ref>
* ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Rai"/>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱩᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Abram | first=D. | title=The Rough Guide to Kerala | publisher=Rough Guides | year=2010 | isbn=978-1-4053-8806-1 | url=https://books.google.com/books?id=NqjHz7n3Un0C&pg=PT86 | access-date=20 September 2018 | page=pt86}}</ref>
* ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Chakka Maholsavam to feature jackfruit delicacies | website=The Hindu | date=10 May 2018 | url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/chakka-maholsavam-to-feature-jackfruit-delicacies/article23829437.ece | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ-ᱟᱫᱟ (ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kerala-celebrates-onam-with-payasam-fetes/article36014401.ece | title=Payasam fetes usher in the sweet notes of Onam in Kerala | newspaper=The Hindu | date=20 August 2021 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref>
* ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱩᱴ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | author=India Ministry of Tourism | title=Explore India: The Official Newsletter of the Ministry of Tourism | publisher=Durga Das Publications Pvt. Limited | issue=v. 3 | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=Qk0sAQAAMAAJ | access-date=20 September 2018 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{commons category-inline|Sadya}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
pfi34oy4tu1uap3m3wvjybkkbat9pbu
ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ
0
37680
198661
196285
2026-09-30T07:58:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198661
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ
| image = Puliyinchi with a face.jpg
| caption = ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ
| alternate_name = ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ, ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type = [[ᱩᱛᱩ]]
| served =
| main_ingredient = [[ᱟᱫᱟ]], [[ᱡᱚᱡᱚ]], ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, [[ᱜᱩᱲ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ''' ([[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ]]: ഇഞ്ചിപുളി), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ''' ᱥᱮ '''ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱡᱚᱡᱚ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱲ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu">{{cite news |last=Satyendran |first=Nita |title=Onam on a leaf |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |work=[[The Hindu]] |date=10 September 2010 |access-date=27 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103623/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |archive-date=22 August 2023 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ''[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]'' (ᱵᱷᱳᱡᱽ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="IndianExpress">{{cite news |title=Onam 2018: All the delicacies that make up the very vast Onam sadhya feast |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-2018-dishes-onam-sadhya-5322737/ |work=[[The Indian Express]] |date=24 August 2018 |access-date=27 May 2026}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="GulfNewsSadya">{{cite news |title=Sadya: A feast from the land of feasts - Kerala |url=https://gulfnews.com/food/sadya-a-feast-from-the-land-of-feasts-kerala-1.1612086116005 |work=[[Gulf News]] |access-date=27 May 2026}}</ref>
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱤᱧᱡᱤ'' ("ᱟᱫᱟ") ᱟᱨ ''ᱯᱩᱞᱤ'' ("ᱡᱚᱡᱚ") ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ; ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ, ''ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱩᱞᱤ ᱤᱧᱡᱤ'', ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu" />
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱟᱫᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣᱟ, ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱥᱮ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱮ ᱠᱚᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚ ᱨᱟᱥᱮ, [[ᱜᱩᱲ]] ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ, ᱢᱮᱛᱷᱤ, ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ]] ᱟᱨ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="GulfNewsRecipe">{{cite news |title=Video recipe for Kerala style spicy Inji Puli or ginger chutney |url=https://gulfnews.com/food/cooking-cuisines/video-recipe-for-kerala-style-spicy-inji-puli-or-ginger-chutney-1.1660838486905 |work=[[Gulf News]] |access-date=27 May 2026}}</ref> ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱡᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="GulfNewsRecipe" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ, ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱪᱟᱨ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱾<ref name="GulfNewsSadya" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱩ, ᱟᱪᱟᱨ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ManoramaMathew">{{cite news |last=Mathew |first=K. M. |title=Inji curry |url=https://www.onmanorama.com/food/mrs-k-m-mathew/2018/06/30/inji-curry-kerala-recipes-onam-sadya-feast-injikari.html |work=OnManorama |publisher=[[Malayala Manorama]] |date=30 June 2018 |access-date=17 July 2026}}</ref><ref name="GulfNewsRecipe" />
== ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ==
''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮ, ᱤᱧᱡᱤᱯᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱪᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="GulfNewsSadya" /><ref name="IndianExpress" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱫᱟᱠᱟ, ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱫᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="IndianExpress" /><ref name="GulfNewsSadya" />
== ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ==
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱚᱸᱰᱮᱛ ᱵᱚᱨᱚᱨᱩᱪᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤᱭᱟᱜ ᱵᱩᱫᱷᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱩᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟᱭ; ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ ᱥᱟᱶ ᱫᱟᱠᱟᱭ ᱮᱢᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ, ᱥᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱢᱤᱫ, ᱩᱛᱩ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ManoramaLegend">{{cite news |last=Sreeprasad |title=Appani Sarath takes this special dish to his shooting locations |url=https://www.onmanorama.com/food/features/2019/03/10/appani-sarath-inji-curry-favourite.html |work=OnManorama |publisher=[[Malayala Manorama]] |date=10 March 2019 |access-date=17 July 2026}}</ref> ᱤᱧᱡᱤ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱱ-ᱢᱩᱨᱜᱟᱹᱱ ᱜᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱨᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="ManoramaLegend" />
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
* [[ᱳᱱᱟᱢ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20070311135032/http://hikerala.googlepages.com/recipes_PuliInji.htm ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱤᱧᱡᱤ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
s1y1kguot95brj0vsg0fln06epzoed5
ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ
0
37709
198631
196435
2026-09-30T04:38:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198631
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox recurring event
| name = ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ
| native_name = കൊച്ചി-മുസിരിസ്
ദ്വൈവാര്ഷിക കലാപ്രദര്ശനം
| native_name_lang = ml
| logo = Kochi-Muziris Biennale Logo.jpg
| logo_caption = ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱳᱜᱳ
| logo_size = 200px
| founded = {{Start date and age|2012||}}
| begins = ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱕
| ends = ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖
| genre = ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ([[ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ]])
| people = {{Unbulleted_list|[[ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱪᱳᱯᱲᱟ]]<br>{{small|(ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱚᱨ)}}|[[ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ]]<br>{{small|(ᱥᱚᱦᱚ-ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ KBF ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ)}}}}
| attendance = ᱖᱐᱐,᱐᱐᱐ (᱒᱐᱑᱖–᱑᱗)<ref name="attendance">{{cite news|title=LuLu Financial Group's Adeeb Ahamed pledges Rs 1 crore to 2018 Kochi-Muziris Biennale|url=https://indianexpress.com/article/india/kerala/lulu-financial-groups-adeeb-ahamed-pledges-rs-1-crore-to-2018-kochi-muziris-biennale-5290294/|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=3 August 2018}}</ref>
| location = [[ᱠᱳᱪᱤ]], [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| website = {{URL|http://www.kochimuzirisbiennale.org}}
}}
'''ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |author=Design Team-Bblewrap, Development Team-Faircode |url=https://kochimuzirisbiennale.org/ |title=Kochi Muziris Biennale - KMB |website=kochimuzirisbiennale.org |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/event/kochi-muziris-biennale/117/ |title=Kochi Muziris Biennale {{!}} International Art Exhibition |website=www.keralatourism.org |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨᱴ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ<ref>{{cite news|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2018/apr/14/i-want-kochi-biennale-to-go-onsays-ex-ceo-manju-sara-rajan-1801232.html|title=I want Kochi Biennale to go on, says ex-CEO Manju Sara Rajan|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=14 April 2018}}</ref> ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.theweek.in/leisure/society/2018/08/03/kochi-muziris-biennale-2018-final-list-of-artists-to-be-out-august-15.html|title=Kochi-Muziris Biennale 2018: Final list of artists to be out on August 15|publisher=[[The Week (Indian magazine)|The Week]]|date=3 August 2018}}</ref> ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱷᱟᱱ, IAS ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ, ᱦᱚᱞ (halls), ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ ᱛᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱤᱱᱥᱴᱚᱞᱮᱥᱚᱱ, ᱯᱮᱱᱴᱤᱝ, ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱟᱨᱴ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱩᱨᱵᱚᱡᱽ, ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭᱟ ᱾
ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ, ᱥᱮᱢᱤᱱᱟᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱤᱝ, ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱣᱟᱨᱠᱥᱚᱯ ᱟᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web | url=http://www.kochimuzirisbiennale.org/# | title=Kochi-Muziris Biennale 2018}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮᱢ. ᱮ. ᱵᱮᱵᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱳᱥ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ (ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱤᱱ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ==
ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱ-ᱞᱟᱵᱷ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ KBF ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ==
[[File:Aspinwall House.jpg|thumb|ᱮᱥᱯᱤᱱᱣᱟᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ, ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ]]
ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="1st Kochi-Muziris Biennale">{{cite news|title=Kochi becomes Biennale city|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/kochi-becomes-biennale-city/article4194320.ece|newspaper=The Hindu|date=13 December 2012|access-date=2013-01-17}}</ref> ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱕᱐ ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱷᱟᱶ-ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱥᱯᱤᱱᱣᱟᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ₹᱕᱐ ᱴᱤᱠᱮᱴ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱧᱡᱚᱭ ᱯᱟᱥᱥᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱤᱪᱷᱤ ₹᱒᱕,᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱱᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ₹᱕᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱜᱩᱜᱚᱞ]] ᱫᱚ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱗.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱦᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱤᱱᱫᱟᱞ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱮᱱᱰ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱ ᱡᱤᱱᱫᱟᱞ ᱠᱚ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱡᱮᱠᱚᱵ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱢᱮᱛᱷᱤᱣᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱩ ᱢᱟᱛᱷᱟᱭ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱫᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Kochi’s gift">{{cite news|title=Kochi's gift to the world|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/kochis-gift-to-the-world/article4448003.ece|newspaper=The Hindu|date=24 February 2013|access-date=2013-02-25}}</ref>
ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ:
{{Div col|colwidth=22em}}
# ᱮᱥᱯᱤᱱᱣᱟᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ
# ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱚᱞ
# ᱯᱮᱯᱟᱨ ᱦᱟᱣᱩᱥ
# ᱢᱚᱭᱫᱩ'ᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ
# ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱞ
# ᱠᱮᱵᱽᱨᱟᱞ ᱭᱟᱨᱰ
# ᱯᱮᱨᱮᱰ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ
# [[ᱯᱷᱳᱨᱴ ᱠᱳᱪᱤ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ]]
# ᱠᱟᱥᱤ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ
# ᱡᱤᱣ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱳᱰ ᱜᱳᱰᱟᱣᱩᱱ
# ᱨᱳᱡᱽ ᱤᱥᱴᱨᱤᱴ ᱵᱟᱝᱜᱽᱞᱳ
# ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱠᱞᱚᱵᱽ
# ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱳᱤᱰᱤ (OED)
# [[ᱰᱮᱵᱷᱤᱰ ᱦᱳᱨᱵᱷᱤᱴᱡᱽ]]
{{div col end}}
== ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ==
ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ₹᱑᱗ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱞᱮᱱ ₹᱑᱖.᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱫᱚ ₹᱙ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ₹᱓ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱯᱳᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱟᱨ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱨᱟᱣᱰ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱠᱷ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="cppr.in">{{Cite web |date=April 2015 |title=Urban Space Dialogue- CPPR and Biennale |url=http://www.cppr.in/innews/urban-space-dialogue-cppr-and-biennale/}}</ref>
== ᱯᱟᱨᱴᱱᱟᱨᱥᱤᱯ ==
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ, ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ (urban spaces) ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web | url=http://www.cppr.in/article/urban-space-dialogue-a-fusion-of-creativity-and-reality/ | title=Urban Space Dialogue| date=2015-03-24}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱭᱞᱚᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱩᱨᱩ ᱠᱟᱨᱤᱢ, ᱨᱟᱡᱽ ᱪᱮᱨᱩᱵᱟᱞ, ᱫᱷᱟᱱᱩᱨᱟᱡᱽ, ᱡᱤᱛᱤᱥ ᱠᱟᱞᱞᱟᱛ, ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="cppr.in" />
== ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ==
ᱠᱳᱪᱤ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kochi-Muziris Biennale Announces The Curatorial Vision">{{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2016/10/kochi-muziris-biennale-curatorial/ |title=Kochi-Muziris Biennale Announces The Curatorial Vision |date=1 October 2016 |publisher=Biennial Foundation}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="attendance" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ<ref name="Biennale 2016: Kochi all set to open its heart for art lovers">{{cite news |date=11 December 2016 |title=Biennale 2016: Kochi all set to open its heart for art lovers |newspaper=The New Indian Express |url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2016/dec/11/biennale-2016-kochi-all-set-to-open-its-heart-for-art-lovers-1547818.html}}</ref> ᱟᱨ ᱙7 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="12 MUST-SEE WORKS FROM KOCHI-MUZIRIS BIENNALE 2016">{{Cite web |date=8 January 2017 |title=12 MUST-SEE WORKS FROM KOCHI-MUZIRIS BIENNALE 2016 |url=http://www.vervemagazine.in/arts-and-culture/12-must-see-works-from-kochi-muziris-biennale-2016 |publisher=Verve}}</ref> ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐১৫ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱠᱮ. ᱥᱤ. ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Kochi Biennale Foundation Announced Sudarshan Shetty As The Artistic Director And Curator of the Third Edition of Kochi-Muziris Biennale">{{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2015/07/kochi-biennale-foundation-announced-sudarshan-shetty-as-the-artistic-director-and-curator-of-the-third-edition-of-kochi-muziris-biennale/ |title=Kochi Biennale Foundation Announced Sudarshan Shetty As The Artistic Director And Curator of the Third Edition of Kochi-Muziris Biennale |date=15 July 2015 |publisher=Biennial Foundation}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱳᱪᱤ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱛ ᱛᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱢᱟᱨ ᱠᱟᱱᱣᱟᱨ, ᱟᱛᱩᱞ ᱰᱳᱰᱤᱭᱟ, [[ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱠᱷᱮᱨ]] ᱟᱨ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤ ᱵᱟᱥᱩ, ᱟᱨᱴ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱨᱚᱱᱡᱤᱛ ᱦᱳᱥᱠᱳᱴᱮ, ᱯᱮᱴᱨᱚᱱ ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱱᱟᱫᱟᱨ, ᱜᱮᱞᱮᱨᱤᱥᱴ ᱥᱤᱨᱤᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ KBF ᱴᱨᱟᱥᱴᱤ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱵᱷᱤ, ᱨᱤᱭᱟᱥ ᱠᱳᱢᱩ ᱟᱨ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="A People’s Biennale: A Conversation With Kochi-Muziris Biennale Co-Founders Bose Krishnamachari And Riyas Komu">{{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2016/03/a-peoples-biennale-a-conversation-with-kochi-muziris-biennale-co-founders-bose-krishnamachari-and-riyas-komu/ |title=A People's Biennale: A Conversation With Kochi-Muziris Biennale Co-Founders Bose Krishnamachari And Riyas Komu |date=9 March 2016 |publisher=Biennial Foundation}}</ref>
ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱳᱞᱳ ᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱣᱟᱝᱡᱩ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ (᱒᱐᱐᱐), ᱴᱮᱴ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ (᱒᱐᱐᱑), ᱯᱷᱩᱠᱩᱳᱠᱟ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑), ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱯᱚᱢᱯᱤᱰᱳ, ᱯᱮᱨᱤᱥ (᱒᱐᱑᱑), ᱜᱩᱜᱮᱱᱦᱟᱭᱤᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ, ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ (᱒᱐᱑᱐) ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ (᱒᱐᱑᱒) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ==
ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱱᱤᱛᱟ ᱫᱩᱵᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ==
ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱵᱤᱜᱤ ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱤᱣᱨᱮ ᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news|date=10 May 2019|title=Artist Shubigi Rao to curate Kochi-Muziris Biennale|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/artist-shubigi-rao-to-curate-biennale/articleshow/69258502.cms|url-status=live|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726045900/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/artist-shubigi-rao-to-curate-biennale/articleshow/69258502.cms|archive-date=26 July 2020}}</ref> ᱨᱟᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱛᱤᱱᱤᱫᱷᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":02">{{Cite news|last=Nanda|first=Akshita|date=10 May 2019|title=Singapore artist Shubigi Rao to helm South Asia's largest visual art biennale in 2020|work=The Straits Times|url=https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/singapore-artist-shubigi-rao-to-helm-south-asias-largest-visual-art-biennale-in-2020|url-status=live|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726044437/https://www.straitstimes.com/lifestyle/arts/singapore-artist-shubigi-rao-to-helm-south-asias-largest-visual-art-biennale-in-2020|archive-date=26 July 2020}}</ref> "In our Veins Flow Ink and Fire" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱨᱯᱤᱛᱟ ᱥᱤᱝ, ᱰᱤᱠᱳᱞᱳᱱᱟᱭᱡᱤᱝ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱤᱢᱟᱱ ᱤᱥᱥᱟ, ᱡᱳᱣᱟᱱ ᱡᱳᱱᱟᱥ, ᱢᱮᱞᱟᱴᱤ ᱥᱩᱨᱭᱳᱫᱟᱨᱢᱳ, ᱥᱮᱢᱥᱚᱱ ᱭᱚᱝ, ᱥᱞᱟᱵᱷᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱟᱴᱟᱨᱥ, ᱛᱷᱟᱣ ᱱᱜᱩᱭᱮᱱ ᱯᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱭᱤᱱᱠᱟ ᱥᱳᱱᱤᱵᱟᱨᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|last=Tse|first=Fion|date=22 July 2020|title=Kochi-Muziris Biennale 2020 Reveals First Artist List|work=ArtAsiaPacific|url=http://www.artasiapacific.com/News/KochiMuzirisBiennale2020RevealsFirstArtistList?fbclid=IwAR2TBgrZwTNUgbZjKvFl-l3pTHIJ-D9GHXyDdcGNrhqk2j1P4_diVaCuNVM|url-status=live|access-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726142718/http://www.artasiapacific.com/News/KochiMuzirisBiennale2020RevealsFirstArtistList|archive-date=26 July 2020}}</ref>
ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱳᱥ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱤᱜᱤ ᱨᱟᱣ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱟᱨᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ'' ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
"In Our Veins Flow Ink and Fire" ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙]] ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱑᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ "ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ" ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.artnews.com/art-news/news/kochi-muziris-biennale-2022-shubigi-rao-exhibition-1234651000/|author=Pallavi Surana|date=December 22, 2022|title=India's Kochi-Muziris Biennale Return After Two Years of Delays, Full of Hope and Sound|work=ARTNews}}</ref> ᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱤᱡ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱩᱦᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱡᱳᱨᱤ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱟᱨ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Open Letter from the Artists of the Kochi-Muziris Biennale 2022–23 - Notes - e-flux |url=https://www.e-flux.com/notes/510681/open-letter-from-the-artists-of-the-kochi-muziris-biennale-2022-23 |access-date=2022-12-29 |website=www.e-flux.com |language=en}}</ref>
== ᱨᱤᱭᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱠᱚ ==
ᱴᱮᱴ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱒᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ (ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱕,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱨ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱐᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ) ᱾ ᱢᱮᱠᱠᱤᱱᱥᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Kochi’s gift" /> ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱭᱟᱱᱤ ᱡᱤ. ᱢᱮᱱᱚᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱝᱜᱤᱨ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ—ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱟᱨᱳᱰᱟ ᱥᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ—ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱟᱸᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=17 February 2013 |title=Biennale reflects changing Indian art scene in a decade |newspaper=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/biennale-reflects-changing-indian-art-scene-in-a-decade/article4422823.ece |access-date=2013-02-26}}</ref>
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱮᱨᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |date=13 January 2012 |title=Biennale will enhance Kochi's image: artist |newspaper=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2798367.ece |access-date=2012-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120116190630/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2798367.ece |archive-date=2012-01-16 |url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱤᱢᱳᱱᱤᱴᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱷᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ $᱑.᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ]], ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱷᱴ ᱰᱮᱢᱳᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱢᱟᱨᱠᱥᱵᱟᱫᱤ) ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱩᱛᱨᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ, ᱪᱤᱱᱟ, ᱡᱤᱣᱤᱥ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ, ᱰᱟᱪᱽ, ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ-ᱯᱚᱨᱚᱛ ᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ₹᱗.᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱝ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ "ᱟᱹᱰᱤ-ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ" ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱨᱢᱟᱱᱮᱱᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭᱟ ᱾
ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮᱭᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮ-ᱵᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ-ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱴᱠᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Kumar |first=S. Anandan & Surya Praphulla |date=2022-12-12 |title=Art world dismayed over last-minute postponement of Kochi Biennale's main show |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/art-world-dismayed-over-last-minute-postponement-of-kochi-biennales-main-show/article66255575.ece |access-date=2022-12-14 |issn=0971-751X}}</ref> ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱜᱩᱞᱟᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱦᱚᱸ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱣᱚᱨᱠ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sudeep |first=Theres |date=2022-11-16 |title=Kochi-Muziris Biennale is back again. So is its dirty war with angry, unpaid contractors |url=https://theprint.in/features/kochi-biennale-is-back-again-so-is-its-dirty-war-with-angry-unpaid-contractors/1217872/ |access-date=2022-12-14 |website=ThePrint |language=en-US}}</ref>
== ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery class="center">
Image:Kochi-Muziris Biennale.jpg|ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱢᱮᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱥᱟᱨᱤᱡᱽ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ" (Fish cemetery)
Image:What does the vessel contain, that the river does not.JPG|ᱥᱩᱵᱳᱫᱷ ᱜᱩᱯᱛᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "What does the vessel contain, that the river does not"
Image:Viewers seeing the ship of tarship by prasad raghavan3.JPG|ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "The ship of Tarshish"
Image:Curatorial Note.jpg|ᱥᱩᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱥᱮᱴᱴᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱣᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱱᱳᱴ (Curatorial note)
Image:Pyramid - an exhibit.jpg|ᱟᱞᱮᱥ ᱥᱴᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "The Pyramid of Exiled Poets"
Image:Stop over.JPG|ᱥᱤᱞᱟ ᱜᱚᱣᱰᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Stop over"
Image:Francesco Clementes peper tent at kochi muziris bienelle2014.JPG|ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱮᱥᱠᱳ ᱠᱞᱮᱢᱮᱱᱴᱮ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Pepper Tent"
Image:Pk sadanandan in KM biennale 2016.jpg|ᱯᱤ. ᱠᱮ. ᱥᱟᱫᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱨᱟᱞ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ
Image:Visitors at Backbone by Santha muddaya.jpeg|ᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱤ ᱢᱩᱫᱫᱟᱭᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Backbone"
Image:Visitors at Logics of disappearence by KM Madusudanan.JPG|ᱠᱮ. ᱮᱢ. ᱢᱟᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱷᱟᱱᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Logics of disappearance"
Image:Black gold.JPG|ᱵᱷᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ "Black gold"
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{Cite web |url=http://openart.in/2016/10/get-ready-kochi-muziris-biennale-2016/ |title=Get Ready for Kochi-Muziris Biennale 2016 |last=Malavika Byju |date=20 October 2016 |publisher=Open Art |work=News report}}
* {{cite news |url=http://www.huffingtonpost.in/dipin-damodharan/3-must-see-artworks-from-the-kochi-muziris-biennale-2016/ |title=3 Must-See Artworks From The Kochi-Muziris Biennale 2016 |date=17 December 2016 |work=HuffPost}}
* https://www.thehindubusinessline.com/news/variety/no-plans-of-postponing-the-kochi-muziris-biennale-at-the-moment-bose-krishnamachari/article31268689.ece
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* {{Cite web |url=http://www.biennialfoundation.org/2017/01/timely-provocations-the-3rd-kochi-muziris-biennale/ |title=Timely Provocations: The 3rd Kochi-Muziris Biennale |last=Robert E. D’Souza and Sunil Manghani |date=10 January 2017 |publisher=Biennial Foundation |page=Feature}}
* ᱨᱟᱪᱮᱞ ᱮ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱷᱤᱥ, ᱒᱐᱑᱗. "[https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-319-47623-0_9 Past as a Metaphor in the New Utopian Imaginations of Heritage in Kerala]", in Tereza Kuldova and Mathew A Varghese (Eds.). ''Urban Utopias: Excess and Expulsion in Neoliberal South Asia'', New York: Palgrave Macmillan. pp. 169–180.{{ISBN|978-3-319-47622-3}}.
{{commons category-inline|Kochi-Muziris Biennale}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ-ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱨᱴ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴ ᱵᱤᱭᱮᱱᱟᱞᱮ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ]]
gl7pet7gyrw9j3ooo7qrfma3f4tssd5
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ
0
37720
198630
196447
2026-09-30T04:26:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198630
wikitext
text/x-wiki
[[File:Malayali women wearing Kerala saree.jpg|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾]]
'''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ''' (ᱥᱮᱴ-ᱥᱟᱹᱲᱤ) ({{Langx|ml|കേരള സാരി}}) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ==
[[File:Scene from Gajendra Moksha Mural in Krishnapuram, 1730 CE.jpg|thumb|ᱵᱟᱨ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱤᱣᱨᱟᱞ (Mural) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ, ᱑᱗᱓᱐ CE ᱾]]
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱵᱷᱤ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱣᱟᱥᱤ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾
ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱤᱣᱨᱟᱞ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱮ-ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱥᱛᱤᱛᱣᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱵᱷᱤ-ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱳᱵᱷᱟᱨ-ᱞᱮᱯᱤᱝ ᱯᱞᱤᱴᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱨ-ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱩᱱᱰᱟᱢ-ᱱᱮᱨᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Wall paintings in North Kerala, India: 1000 years of temple art, Albrecht Frenz, Ke. Ke Mārār, page 93</ref><ref name="Boulanger"/><ref name= Mukulika>Miller, Daniel & Banerjee, Mukulika; (2004) "The Sari", Lustre press / Roli books</ref>
== ᱛᱮᱧ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱚ ==
ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱰᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱛᱮᱧ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱜᱽ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱮ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱧ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱩ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱠᱚ ᱛᱮᱧᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱳᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱟᱨ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Nagarajan |first=Saraswathy |date=2020-08-21 |title=Preserving the famous legacy of weavers in Balaramapuram in Kerala capital |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/preserving-the-famous-legacy-of-weavers-in-balaramapuram-in-kerala-capital/article32413618.ece |access-date=2024-05-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref> ᱪᱮᱱᱰᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ, ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱟᱨ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱟᱨ ᱜᱟᱨ ᱟᱱ ᱥᱳᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱳᱱᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱡᱳᱨ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱮᱱᱰᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱤᱭᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱤᱭᱟᱛᱷ ᱟᱪᱟᱱ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱰᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚᱜᱚᱛ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱰᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱪᱮᱴᱴᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Alexander |first=Deepa |date=2020-09-19 |title=Chendamangalam sari: a saga of hope and resilience |url=https://www.thehindu.com/life-and-style/fashion/chendamangalam-sari-a-saga-of-hope-and-resilience/article32647783.ece |access-date=2024-05-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite news |last=JAMES |first=SHALINI |date=2019-12-20 |title=Read about the regained looms of Chendamangalam |url=https://www.thehindu.com/society/keralas-design-community-got-together-to-bat-for-chendamangalam-handloom-in-2019/article30358790.ece |access-date=2024-05-23 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-10-18 |title=Weaving Chendamangalam {{!}} Craft Documentation & Research Kerala Handloom |url=https://gaatha.org/Craft-of-India/handloom-weaving-chendamangalam/ |access-date=2023-04-01 |language=en-US}}</ref> ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱕᱐0 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩᱨᱮᱱ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱧ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱛᱷᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱛᱮᱧ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱ, ᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱢᱳᱴᱤᱯᱷ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=George |first=Anubha |date=6 October 2018|title=For 500 years, a Kannadiga community of weavers has produced Kerala's iconic white and gold saree|url=https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|url-status=live|work=Scroll.in|location= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210701100352/https://scroll.in/magazine/881619/for-500-years-a-kannadiga-community-of-weavers-has-produced-keralas-iconic-white-and-gold-saree|archive-date=1 July 2021|access-date=1 July 2021}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ ==
[[File:തിരുവാതിര കളി.JPG|thumb|ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱤ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱚ ᱾]]
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name= "Boulanger">Boulanger 1997, Ghurye 1951</ref> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱫᱟ ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱮ ᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱫᱚ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱠᱮᱱ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱾<ref name="Hindu2016a">{{cite news |date=2016-09-14 |title=Say it in gold and off-white |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/say-it-in-gold-and-offwhite/article9104929.ece |work=[[The Hindu]] |location=Kochi, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103601/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Say-it-in-gold-and-off-white/article14636670.ece |archive-date=2023-08-22 |access-date=2026-08-12 |url-status=dead}}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ==
ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱟ ᱨᱚᱵᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱠᱩᱱᱛᱚᱞᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ 'ᱱᱤᱵᱷᱤ ᱥᱟᱹᱲᱤ' ᱥᱮ 'ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱸᱫᱮ' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱳᱭᱤᱝ ᱱᱤᱵᱷᱤ ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱮ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name= "Miller">Miller & Banerjee 2004</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱥᱟᱹᱲᱤ]]
* [[ᱢᱩᱱᱰᱩᱢ ᱱᱮᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱩᱢ]]
* [[ᱢᱩᱱᱰᱩ]]
== ᱱᱳᱴᱥ ==
<references />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
{{refbegin}}
*Boulanger, C (1997) ''Saris: An Illustrated Guide to the Indian Art of Draping'', Shakti Press International, New York. {{ISBN|0-9661496-1-0}}
*Mohapatra, R. P. (1992) ''Fashion styles of ancient India'', B. R. Publishing corporation, {{ISBN|81-7018-723-0}}
*Alkazi, Roshan (1983) "Ancient Indian costume", Art Heritage
*Mahaparinibbanasutta (ancient Buddhist text)
*Miller, Daniel & Banerjee, Mukulika; (2004) ''The Sari'', Lustre press / Roli books
* Bjorn Landstrom (1964) ''The Quest for India'', Doubleday English edition, Stockholm.
* T.K Velu Pillai, (1940) "The Travancore State Manual"; 4 volumes; Trivandrum
* Miller, J. Innes. (1969). ''The Spice Trade of The Roman Empire: 29 B.C. to A.D. 641''. Oxford University Press. Special edition for Sandpiper Books. 1998. {{ISBN|0-19-814264-1}}.
* K.V. Krishna Iyer (1971) "Kerala’s Relations with the Outside World," pp. 70, 71 in ''The Cochin Synagogue Quatercentenary Celebrations Commemoration Volume'', Kerala History Association, Cochin.
* Periplus Maris Erythraei, ''The Periplus of the Erythraean Sea'', (trans). Wilfred Schoff (1912), reprinted South Asia Books 1995 {{ISBN|81-215-0699-9}}
{{refend}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱚ]]```
a4vwak5o3oi9mkyzfcdd6za8rlz9izo
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ
0
37754
198658
196769
2026-09-30T07:19:46Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198658
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox historic site
| name = ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ
| alternate_name =
| image = TabulaPeutingerianaMuziris.jpg
| location = [[ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ]], [[ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| type = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ/ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱥᱟ
| epochs =
}}
'''ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ''' ({{IPA|ta|musiri|lang}}, ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ: ''Muciṟi''; {{IPA|ml|mutːʃiri|lang}}), ᱥᱮ '''ᱢᱩᱪᱤᱨᱤ''', ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱨᱮᱠᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ/Mouziris'''<ref>{{Cite book |url=https://el.wikisource.org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%80%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%95%CF%81%CF%85%CE%B8%CF%81%CE%AC%CF%82_%CE%98%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B7%CF%82#53 |title=Geographi Graeci: Minores |publisher=Firmin-Didot Et Sociis |year=1882 |editor-last=Müller |editor-first=Karl |volume=1 |location=Paris |pages=53–54 |chapter=The Periplus of the Erythraean Sea}}</ref>, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ<ref>{{Cite web |url=https://www.keralatourism.org/muziris |title=Muziris Heritage Project {{!}} Port {{!}} UNESCO {{!}} |website=muziris Project |language=en |access-date=2026-08-10}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.travelandleisureasia.com/in/destinations/india/the-lost-city-of-muziris-in-kerala-is-coming-back-to-life/ |title=The Lost City Of Muziris In Kerala Is Coming Back To Life |date=2026-03-09 |website=Travel and Leisure Asia {{!}} India |language=en-IN |access-date=2026-08-10}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |author-link= |url=https://catalog.princeton.edu/catalog/99131391491806421 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th Century |date= |publisher=Pearson India |year=2024 |isbn=978-93-570-5618-2 |edition=2nd |location=[[New Delhi]] |pages=1072 and 1115-16 |orig-year=2008}}</ref><ref>{{Cite book |last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱨᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱠᱚᱨᱮ (ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ) ᱟᱨ ᱜᱨᱮᱠᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾'''<ref name=":10">{{Cite book |last=Thapar |first=Romila |url=https://www.furkatingcollege.edu.in/wp-content/uploads/2021/05/History-of-Early-India-From-the-Origins-to-AD-1300_Thapar.pdf |title=The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300 |publisher=Penguin Books |year=2003 |pages=241-42 |orig-year=2002}}</ref>'''<ref>{{Cite book |last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref><ref name=":0" /> ᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱯᱤᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱮᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟ (ᱢᱤᱥᱚᱨ) ᱟᱨ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱞᱳᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱟᱫᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":02">{{Cite book |last=Singh |first=Upinder |author-link= |url=https://catalog.princeton.edu/catalog/99131391491806421 |title=A History of Ancient and Early Medieval India: from the Stone Age to the 12th Century |date= |publisher=Pearson India |year=2024 |isbn=978-93-570-5618-2 |edition=2nd |location=[[New Delhi]] |pages=1072 and 1103 |orig-year=2008}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱓᱔᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ "ᱵᱟᱱ" ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾<ref>{{Cite book |last=Menon|first=A. Sreedhara|url=https://www.google.co.in/books/edition/A_Survey_of_Kerala_History/N7WaZe2PBy8C?hl=en&gbpv=0&bsq=A%20Survey%20of%20Kerala%20History|title=A Survey of Kerala History|publisher=DC Books|year=2022|location=Kottayam|pages=61-63|orig-year=1967}}</ref><ref name=":24">{{Cite book |last=Veluthat|first=Kesavan|url=https://global.oup.com/academic/product/the-early-medieval-in-south-india-9780198069140|title=The Early Medieval in South India|date=2009|publisher=Oxford University Press|location=Delhi|pages=244 and 248|chapter=A Capital City as a Sacred Centre}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱢᱩᱭᱤᱨᱤᱠᱳᱰ" (ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ) ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Menon |first=A. Sreedhara |url=https://books.google.com/books?id=N7WaZe2PBy8C&q=Muchiri |title=A Survey of Kerala History |date=1967 |publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society |location=Kerala |pages=58–59}}</ref><ref>{{Cite book |last=De Romanis |first=Federico |url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347 |title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=978-0-19-884234-7 |pages=97-98}}</ref>
ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱤᱠ ᱴᱷᱟᱶ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ (ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ) ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾'''<ref name=":10" />''' ᱒᱐᱐᱗ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ (ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ) ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱫᱚᱢ ᱮᱠᱥᱯᱟᱨᱴ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite book |last=De Romanis |first=Federico |url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347 |title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=978-0-19-884234-7 |pages=86-87}}</ref>
[[File:Periplous of the Erythraean Sea.svg|thumb|upright=1.36|''[[ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ]]'' (᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
== ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
''ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱚᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ''ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ''ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱞᱩᱴᱤ'', ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱪᱟᱜ ᱞᱩᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟᱱᱩᱨᱩ ''(ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱑᱔᱙, ᱮᱨᱩᱠᱠᱟᱛᱛᱩᱨ ᱛᱟᱭᱟᱱᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ)'' , ᱯᱩᱨᱟᱱᱟᱱᱩᱨᱩ ''(ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱓᱔᱓, ᱯᱟᱨᱟᱱᱟᱨ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ)'', ᱯᱟᱛᱷᱤᱛᱨᱩᱯᱟᱛᱷᱩ ᱮᱢᱟᱱ ᱾
ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ''ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱱ'' ᱨᱮ ''ᱢᱩᱨᱟᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ'',<ref>{{cite web|url=https://www.keralatourism.org/muziris/history|title= Muziris heritage project - history|publisher= Kerala Tourism}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/muziris-bustling-heart-of-the-malabar-spice-coast-during-the-roman-rule/articleshow/7026878.cms|title= Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast|newspaper= The Economic Times|date= 2 December 2010|last1= Gantzer|first1= Hugh & Colleen}}</ref> ᱟᱨ ᱑᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤᱥ ᱠᱚᱯᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴ ᱨᱮ ''ᱢᱩᱭᱤᱲᱤᱠᱠᱳᱰᱩ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱴᱷᱟᱶ ==
ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱸᱜᱟᱞᱳᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite book |author=J. Sturrock |url=https://archive.org/details/dli.csl.3200/page/n1/mode/2up |title=Madras District Manuals - South Canara (Volume-I) |publisher=Madras Government Press |year=1894}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ''ᱛᱟᱞᱩᱠ'' (ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ) ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ;<ref>[[Romila Thapar]]. There is no mention of trade via sea-routes or of any ports during the Sangam Era. It was the Vikings who created the first ships that could cross a sea, let alone an ocean. The Scandinavians used their ships to cross the sea and reach nearby countries in Europe in the early 12th century. ''The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300''. p. 46, Penguin Books India, 2003</ref> ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱳᱞᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱨᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Krishnakumar, P 20102">Krishnakumar, P. "Muziris, at last?". ''www.frontline.in'' Frontline, 10–23 April 2010. Web. [http://www.frontline.in/navigation/?type=static&page=flonnet&rdurl=fl2708/stories/20100423270806200.htm]</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱖-᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ([[ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ#ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ|ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ]]) ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱯᱷᱚᱨ ᱦᱤᱥᱴᱳᱨᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱣᱩᱴᱥᱳᱨᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱳᱱᱳᱢᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Pattanam2">{{Cite news |last=Nair |first=C. Gouridasan |date=2009 |title=Pattanam Richest Indo-Roman Site on Indian Ocean Rim |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/Pattanam-richest-Indo-Roman-site-on-Indian-Ocean-rim/article16589683.ece |access-date= |work=The Hindu |language=en-IN |issn=}}</ref> ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="newindianexpress.com">{{cite news |title=Expert nails false propaganda on Muziris |url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221140319/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/article480391.ece?service=print |archive-date=21 February 2014 |work=newindianexpress.com}}</ref>
== ᱵᱮᱯᱟᱨ ==
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ, ᱟᱨ ᱜᱨᱮᱠᱳ-ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Balfour, Edward, ed. (1871) "Hippalus". ''[[iarchive:dli.ernet.620|Cyclopaedia of India and of Eastern and Southern Asia]].'' Vol. II (2nd ed.). Madras: The Asylum, the Scottish and Foster Presses, pp. 548-85.</ref><ref>{{Cite news |title=Search for India's Ancient City11 June 2006 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm |access-date=14 May 2025 |work=BBC News}}</ref> ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟ ᱮᱞᱰᱟᱨ, ᱟᱡᱟᱜ ''ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ'' ᱨᱮ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ "ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱯᱳᱨᱤᱭᱟᱢ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾''<ref name=":2">{{Cite news |last=Perur |first=Srinath |date=10 August 2016 |title=Lost cities #3 – Muziris: Did Black Pepper Cause the Demise of India's Ancient Port? |url=https://www.theguardian.com/cities/2016/aug/10/lost-cities-3-muziris-india-kerala-ancient-port-black-pepper |work=The Guardian}}</ref>'' ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱨᱳᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱕-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ—ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾{{Citation needed|date=May 2025}}
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱚᱯᱛᱟᱱᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱥᱞᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱛᱷᱨᱚᱱ); ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱫᱷᱤᱨᱤ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱨᱤᱞ); ᱢᱚᱛᱤ, ᱦᱤᱨᱟᱹ, ᱟᱨ ᱱᱤᱞᱟᱢ; ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱰᱟᱴᱟ; ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱥᱤᱞᱠ; ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱯᱟᱭᱤᱠᱱᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱚ ᱠᱷᱚᱞ ᱾ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱱᱟᱵᱤᱠ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮᱱ; ᱯᱮᱨᱤᱰᱳᱴ; ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ; ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱱᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ; ᱮᱱᱴᱤᱢᱚᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱞᱯᱷᱟᱭᱤᱰ, ᱛᱟᱸᱵᱟ, ᱴᱤᱱ, ᱞᱮᱰ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱞ; ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱸᱪ; ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ; ᱟᱨ ᱨᱤᱭᱮᱞᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱚᱨᱯᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Steven E. Sidebotham pp 191">Steven E. Sidebotham. ''Berenike and the Ancient Maritime Spice Route'', pp 191. University of California Press 2011</ref><ref name="Joseph">{{cite book|last=George Gheverghese Joseph|title=A Passage to Infinity|publisher=SAGE Publications Pvt. Ltd.|location=New Delhi|year=2009|pages=[https://archive.org/details/passagetoinfinit00jose/page/n25 13]|isbn=978-81-321-0168-0|title-link=A Passage to Infinity}}</ref>
== ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱠᱚ ==
[[File: Silk route.jpg|thumb|upright=1.45|[[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]], ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱳᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱵᱷᱭᱚᱛᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱛ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨᱟᱜ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱦᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱤᱞ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱾]]
=== ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ===
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱐᱐ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕᱐ AD ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱯᱟᱞᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱟᱠᱟᱱᱟᱱᱩᱨᱩ—''ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱮᱴᱴᱩᱴᱴᱳᱠᱟᱭ—''ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱮᱞ ᱑᱔᱙.᱗-᱑᱑ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ:<ref name="Kulke1">Kulke, Hermann; Dietmar Rothermund (2004). A History of India. Routledge. {{ISBN|0-415-32919-1}}.</ref>
<blockquote>... ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ, ᱭᱟᱵᱷᱟᱱᱟ [ᱟᱭᱳᱱᱤᱭᱟᱱ] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱩᱞᱞᱤ [ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ] ᱨᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱯᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣᱟ, ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ—ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ, ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾</blockquote>
ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ''ᱯᱩᱨᱟᱱᱟᱱᱩᱨᱩ,'' ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Peter Francis. ''Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present'', p. 120 University of Hawaii Press, 1 January 2002</ref><ref>Menachery, George; Azhikode-Kodungallur (1987). Kodungallur City of St. Thomas.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱯᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ:<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50">Raoul McLaughlin. Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China. pp 48-50, Continuum (2010)</ref>
<blockquote>ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱠᱚ ᱰᱷᱤᱯᱤᱭᱟ—ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱰᱷᱤᱯᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ—ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱱᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱟᱶ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟ, ᱥᱚᱱᱟ ᱦᱚᱴᱚᱜ-ᱢᱟᱞᱟ ᱟᱱ ᱠᱩᱴᱴᱩᱵᱷᱟᱱ (ᱪᱮᱨᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ) ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ, ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱚᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱮᱸ, ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱡᱟᱣᱜ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱟᱜᱟᱭ, ᱤᱧ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱮᱠᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾</blockquote>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ''ᱟᱠᱟᱱᱟᱱᱩᱨᱩ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱨᱚᱢᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱟᱸᱴ ᱜᱮᱭᱟ:<ref name=" Raoul McLaughlin pp 48-50"/>
<blockquote>ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱫᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱤᱨ-ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱛᱷ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱱᱰᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱩᱪᱤᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾</blockquote>
=== ''ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ'' ===
᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱮᱨᱤᱛᱷᱨᱤᱭᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ''—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ''ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱵᱷᱤᱜᱮᱥᱚᱱ'' ᱥᱮ ''ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ—''ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref>{{cite web|url=http://depts.washington.edu/silkroad/texts/periplus/periplus.html|title=The Voyage around the Erythraean Sea|website=depts.washington.edu|access-date=23 April 2018}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Re-enact-Muziris-voyages-KHA-tells-Navy/article13374897.ece|title=Re-enact Muziris voyages, KHA tells Navy|first1=K. a|last1=Martin|first2=S.|last2=Anandan|first3=K. a|last3=Martin|first4=S.|last4=Anandan|newspaper=The Hindu |date=21 January 2012|access-date=23 April 2018|via=www.thehindu.com}}</ref>
<blockquote>... ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱱᱰᱤᱥ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱞᱤᱢᱤᱨᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱥᱤᱱᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱱᱰᱤᱥ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱳᱵᱳᱛᱷᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ, ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱜᱮ, ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱶ ᱟᱨ ᱜᱨᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱩᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱴᱟᱭᱱᱰᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱮ ᱕᱐᱐ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱒᱐ ᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟ{{nbsp}}.... ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱨᱚᱯᱛᱟᱱᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱴᱴᱳᱱᱟᱨᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱾</blockquote>
''ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ'' ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱮᱨᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱥᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱫᱟᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱛᱮ ᱰᱷᱤᱯᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱦᱤᱨ-ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱴᱠᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱜᱩᱱ (lagoon) ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50"/>
''ᱯᱮᱨᱤᱯᱞᱟᱥ'' ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱪᱟᱥ-ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱠᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮ ᱠᱩᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Raoul McLaughlin pp 48-50"/>
=== ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱟᱜ ''ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ'' ===
ᱯᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟ ᱮᱞᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱦᱤᱥᱴᱨᱤ'' ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://penelope.uchicago.edu/holland/index.html|title=Philemon Holland's Pliny|website=penelope.uchicago.edu|access-date=23 April 2018}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[[Pliny the Elder]], ''Natural History'', [http://attalus.org/translate/pliny_hn6b.html#104 vi.(26).104].</ref>
<blockquote>ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱳᱥᱮᱞᱤᱥ (ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ) ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱯᱯᱟᱞᱟᱥ (ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱦᱚᱭᱮᱫᱟᱭ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱱ-ᱜᱮᱞ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱬᱜᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱠᱟᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱱᱤᱭᱩᱴᱨᱤᱭᱟᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱫᱚᱠᱷᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱳᱰ ᱥᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱫᱮ ᱥᱮ ᱟᱬᱜᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱤᱫᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱚᱧ ᱚᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱵᱳᱛᱷᱨᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾</blockquote>
=== ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱟᱜ ''ᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱭᱟ'' ===
ᱴᱚᱞᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ''ᱡᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱭᱟ'' ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ {{lang|la|ᱮᱢᱯᱳᱨᱤᱭᱟᱢ}} ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱩᱰᱳᱥᱴᱳᱢᱟᱥ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>Peter Francis. ''Asia's Maritime Bead Trade: 300 B.C. to the Present'', p. 119 University of Hawaii Press, 2002</ref> ''ᱥᱤᱭᱩᱰᱳᱥᱴᱳᱢᱟᱥ'' (ᱜᱨᱤᱠ ᱛᱮ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱮᱲᱮ ᱢᱚᱪᱟ") ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱯᱮᱯᱤᱨᱟᱥ ===
᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱮᱯᱤᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱜᱳ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ, ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱮᱠᱡᱟᱱᱰᱨᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱜᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥᱤᱭᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱞᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Romila Thapar. ''The Penguin History of Early India: From the Origins to AD 1300''. Penguin Books India, 2003</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ''ᱦᱟᱨᱢᱟᱯᱳᱞᱳᱱ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱥᱴᱟᱨᱥ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱠᱚᱱᱥᱟᱭᱤᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱟᱢ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱮᱥ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱥᱴ, ᱩᱠᱤᱞ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱥᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>Raoul McLaughlin. ''Rome and the Distant East: Trade Routes to the Ancient Lands of Arabia, India and China''. p. 40, Continuum (2010)</ref><ref>For the full text in Greek and its translation, see http://www.uni-koeln.de/phil-fak/ifa/zpe/downloads/1990/084pdf/084195.pdf</ref>
=== ''ᱥᱤᱞᱟᱯᱯᱟᱛᱤᱠᱟᱨᱟᱢ'' ===
᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ-ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱤᱞᱟᱝᱜᱳ ᱟᱰᱤᱜᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱢᱚᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ ''ᱥᱤᱞᱟᱯᱯᱟᱛᱤᱠᱟᱨᱟᱢ'' (''ᱯᱟᱸᱭᱡᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ''), ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱜᱳᱞᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱱᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱮᱯᱮᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ "ᱮᱠᱡᱳᱴᱤᱠ" ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="hindu_2016_muziris_silappatikaram">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/Malayala-panorama/article16755041.ece|title=Malayala panorama|last=Madhukar|first=Jayanthi|date=2016-12-03|work=The Hindu|access-date=2017-12-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name="hindu_ancient_ports_2017">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/society/history-and-culture/the-ancient-ports-of-india/article18198307.ece|title=The ancient ports of India|last=Muthiah|first=S.|date=2017-04-24|work=The Hindu|access-date=2017-12-14|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref><ref name="book_roman_indian_ocean_2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=4W5tBQAAQBAJ&q=Silappatikaram+muziris&pg=PT340|title=The Roman Empire and the Indian Ocean: The Ancient World Economy and the Kingdoms of Africa, Arabia and India|last=McLaughlin|first=Raoul|date=2014-09-11|publisher=Pen and Sword|isbn=9781473840959|language=en}}</ref>
''ᱥᱤᱞᱟᱯᱯᱟᱛᱤᱠᱟᱨᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱜᱨᱤᱠ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ:<ref name="book_roman_indian_ocean_2014"/>
<blockquote>ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ-ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱱ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱲ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱤᱢᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱦᱮᱸᱫᱮ, ᱰᱷᱮᱣ ᱟᱱ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱭᱱᱰᱤᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱤᱜᱚᱞᱣᱩᱰ, ᱥᱤᱞᱠ, ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱠᱟᱴ, ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱛᱮ ᱞᱟᱫᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱠᱚᱠᱚ ᱠᱩᱞᱟ ᱾</blockquote>
=== ''ᱴᱟᱵᱩᱞᱟ ᱯᱮᱣᱴᱤᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱᱟ'' ===
''ᱴᱟᱵᱩᱞᱟ ᱯᱮᱣᱴᱤᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱᱟ'' (ᱯᱮᱣᱴᱤᱝᱜᱟᱨ ᱢᱮᱯ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ-ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱯᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮ ᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱟᱨ ᱴᱚᱱᱰᱤᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱷᱤᱞ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱠᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱴᱮᱢᱯᱞ(ᱩᱢ) ᱚᱜᱚᱥᱴᱤ'' ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ, ''ᱚᱜᱚᱥᱴᱟᱥ ᱟᱜ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=" frontline.in">{{cite web|date=2010-04-01|title=Navigation News - Frontline|url=https://frontline.thehindu.com/other/article30180012.ece|access-date=23 April 2018|website=FRONTLINE}}</ref> ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱨᱳᱢ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱜᱚᱥᱴᱟᱱ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=" Raoul McLaughlin pp 48-50"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/muziris-bustling-heart-of-the-malabar-spice-coast-during-the-roman-rule/articleshow/7026878.cms?from=mdr|title=Muziris: Bustling heart of the Malabar spice coast during the Roman rule|first=Hugh & Colleen|last=Gantzer|work=The Economic Times |date=2 December 2010|via=The Economic Times - The Times of India}}</ref>
== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱜ ==
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱢᱮᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱮ, ᱯᱟᱞᱮ ᱑᱓᱔᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ: ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ "ᱤᱱ ᱥᱟᱨᱪ ᱚᱯᱷ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱚᱱ ᱜᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱠ ᱦᱩᱭᱤᱴᱴᱟᱠᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱱᱟᱰ ᱵᱮᱠᱣᱟᱴᱟᱨ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ, ᱵᱷᱟᱭᱯᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ—ᱫᱚ "ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ" ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱨ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱜᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱦᱩᱭᱤᱴᱴᱟᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱳᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱒᱐᱐-᱓᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ, ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ—ᱟᱨ ᱒,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ, ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖.᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱟ: "ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱔-᱕ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮ ᱮᱱᱟ ᱾"<ref name="Krishnakumar, P 20102"/>
== ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ==
᱑᱙᱔᱕ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱑᱓-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱨᱟᱢᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱩ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱑᱓-ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>Srivathsan, A. "In search of Muziris". The Hindu [Madras]. 2 May 2010. Web. [https://web.archive.org/web/20120115154657/http://www.hindu.com/mag/2010/05/02/stories/2010050250280800.htm]</ref>
ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱓ ᱨᱮ, ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱙.᱗ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱞᱜᱷᱟᱴ ᱜᱮᱯ ᱟᱨ ᱠᱟᱵᱷᱮᱨᱤ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, KCHR ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4970452.stm | work=BBC News | title=Search for India's ancient city | date=2006-06-11 | access-date=2010-05-19}}</ref><ref name="hinduonnet.com">{{cite news |last=Govind |first=M. Harish |title=Archaeologists stumble upon Muziris |url=http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm |date=23 March 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100809101723/http://www.hinduonnet.com/2004/03/23/stories/2004032303340500.htm |archive-date=9 August 2010 |url-status=dead |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=6 April 2022}}</ref><ref name="ReferenceA">{{cite news| url=http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20040527011524/http://www.hindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800050200.htm | url-status=dead | archive-date=2004-05-27 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Hunting for Muziris | date=2004-03-28}}</ref><ref name="hindu.com">{{cite news| url=http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm | url-status=dead | archive-date=2008-03-06 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Excavations highlight Malabar maritime heritage | date=2007-04-01}}</ref><ref name="ReferenceC">{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/archaeology-dept-lumbering-under-shortage-of-manpower/article5072614.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first1=Shyama | last1=Rajagopal | first2=Nidhi | last2=Surendranath | title=Archaeology Dept. lumbering under shortage of manpower | date=30 August 2013}}</ref> ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱐᱗-᱒᱐᱑᱔) ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/news/national/pattanam-antiquity-authenticated-by-radiocarbon-dating/article4736813.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=A. | last=Srivathsan | title=Pattanam antiquity authenticated by radiocarbon dating | date=22 May 2013}}</ref>
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ KCHR ᱫᱚ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱚᱲ-ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱟ—ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱨ. ᱱᱟᱜᱟᱥᱣᱟᱢᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱱ. ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="ReferenceB">"Archaeologist calls for excavations at Kodungalloor". ''The Hindu'' [Madras]. 5 August 2011. Web. [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2324054.ece?css=print] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203000236/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article2324054.ece?css=print |date=2013-12-03 }}</ref><ref name="frontline.in" /><ref name="ReferenceC" /> ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱟᱡᱚᱱ ᱜᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱥᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱚᱸᱰᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱟᱸᱥ ᱠᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1">[http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/kerala-historians-at-loggerheads-over-archaeological-findings-at-pattanam/article6056562.ece "Kerala historians at loggerheads over archaeological findings at Pattanam"], Kochi, 28 May 2014 ''The Hindu''</ref>
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ KCHR ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>S. Anandan, [http://www.thehindu.com/news/national/kerala/was-pattanam-an-urban-trade-centre/article6056558.ece "Was Pattanam an urban trade centre?"] 28 May 2014 ''The Hindu''</ref> <ref name="keralahistory.ac.in">{{cite web|url=http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|title=KCHR Pattanam Seventh Season Handbook|website=keralahistory.ac.in|access-date=23 April 2018|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031410/http://www.keralahistory.ac.in/pdf2013/pattanam_7th_season_handbook1.pdf|url-status=dead}}</ref>
ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ-ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ BC ᱟᱨ ᱔-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/oxford-university-to-join-pattanam-excavations/article5500774.ece " Oxford University to join Pattanam excavations"] Thiruvananthapuram, 25 December 2013 ''[[The Hindu]]''</ref> ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱟᱢᱤᱠᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱢᱯᱷᱳᱨᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞᱞᱟᱴᱟ; ᱞᱮᱯᱤᱰᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟ; ᱠᱟᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ; ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ; ᱛᱟᱸᱵᱟ ᱮᱞᱚᱭ ᱟᱨ ᱞᱮᱰ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱨᱟ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮᱱ; ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ; ᱡᱤᱭᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ, ᱡᱩᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱳᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ; ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱮᱡ, ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱳᱞᱟᱨᱰ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="keralahistory.ac.in" /><ref name="Steven E. Sidebotham pp 191"/><ref>{{cite news |date=1 April 2007 |title=Excavations highlight Malabar maritime heritage |url=http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080306053600/http://www.hindu.com/2007/04/01/stories/2007040106021000.htm |archive-date=6 March 2008 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref>
* '''ᱢᱮᱰᱤᱴᱮᱨᱮᱱᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ''': (᱑᱐᱐ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱐ AD) ᱮᱢᱯᱷᱳᱨᱟ ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱟ ᱥᱤᱜᱤᱞᱞᱟᱴᱟ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ; ᱨᱳᱢᱟᱱ ᱠᱟᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱨ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ; ᱟᱨ ᱜᱮᱢᱤᱝ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ ᱾
* '''ᱯᱟᱪᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟᱱ, ᱟᱨ ᱢᱮᱥᱳᱯᱳᱴᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ''': (᱓᱐᱐ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐᱐᱐ AD) ᱴᱟᱨᱠᱳᱭᱤᱥ ᱜᱽᱞᱮᱡᱽᱰ ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ; ᱴᱚᱨᱯᱮᱰᱳᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ (ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱦᱮᱱᱰᱮᱞ ᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱢᱯᱷᱳᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱟᱢᱤᱠ ᱡᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱤᱫᱤ ᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ); ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱱᱠᱤᱱᱥᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ ᱾
* '''ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ''': (᱑᱖᱐᱐ AD ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱐᱐ AD) ᱯᱩᱸᱰ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱞᱤᱞ ᱯᱳᱨᱥᱮᱞᱤᱱ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱾
* '''ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ/ᱞᱳᱠᱟᱞ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ''': (᱑᱐᱐᱐ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱐ AD) ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱜ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ; ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱳᱞᱮᱴᱮᱰ ᱴᱩᱠᱩᱡ (ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱠᱟ ᱥᱮ ᱨᱳᱞᱮᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱟᱨ ᱟᱱ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱜᱼᱟ); ᱫᱟᱢᱟᱱ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱚ; ᱠᱟᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟ; ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟ, ᱤᱱᱞᱮ, ᱟᱨ ᱤᱱᱴᱟᱜᱽᱞᱤᱭᱳ (ᱢᱚᱦᱚᱨ ᱢᱩᱫᱟᱹᱢ); ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱵᱽᱞᱮᱱᱠᱥ ᱵᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱴᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱨᱥᱮᱞᱤᱱ, ᱠᱟᱸᱪ, ᱥᱮ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ); ᱠᱚᱭᱮᱱ; ᱢᱚᱥᱞᱟ; ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ; ᱟᱨ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱾
* '''ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ''': (᱑᱐᱐ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱐ AD) ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱤᱴᱟᱹ; ᱪᱷᱟᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭᱤᱞᱥ; ᱨᱤᱝ-ᱠᱩᱸᱭ (ᱨᱤᱝ-ᱠᱩᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱮᱨᱟᱠᱳᱴᱟ ᱨᱤᱝ ᱥᱮ ᱤᱴᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱸᱭ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱥᱮ ᱰᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ); ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱨ; ᱴᱚᱭᱞᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ; ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ; ᱠᱚᱭᱮᱱ; ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱟᱭᱞᱟᱴ; ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ; ᱟᱨ ᱦᱟᱥᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱚ ᱾
* '''ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ''': (᱑᱐0 BC ᱠᱷᱚᱱ ᱔00 AD ) ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ, ᱛᱟᱸᱵᱟ, ᱥᱚᱱᱟ, ᱟᱨ ᱞᱮᱰ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤ; ᱠᱨᱩᱥᱤᱵᱚᱞᱥ; ᱥᱞᱮᱜᱽ; ᱪᱩᱞᱦᱟᱹ ᱠᱚ; ᱥᱮᱢᱤ-ᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱟᱥ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱯᱤᱰᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱮᱡ; ᱟᱨ ᱛᱮᱧ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫ ᱥᱯᱤᱱᱰᱮᱞ ᱦᱳᱨᱞᱥ ᱾
* '''ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ''': (᱑᱐᱐ BC ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐᱐ AD ) ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱤᱴᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴ; ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱫᱟᱢ; ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ; ᱟᱨ ᱵᱳᱞᱟᱨᱰ ᱠᱚ ᱾
᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱤᱴᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱴ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱳᱞᱟᱨᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱭᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱦᱟᱥᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱟᱢᱤᱯᱷᱟᱭᱤᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ''ᱟᱨᱴᱳᱠᱟᱨᱯᱟᱥ ᱦᱤᱨᱥᱩᱴᱟᱥ'' ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>KCHR reports 2007. P. J. Cherian et al.</ref> ᱵᱳᱞᱟᱨᱰ ᱠᱚᱫᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱜᱽᱣᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Chambers">Chambers, W. 1875. Chambers's Etymological Dictionary of the English Language. London. p. 513.</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱩᱥᱴᱟᱹᱣ ᱥᱟᱺᱦᱤᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱡᱮ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱵᱨᱟᱦᱢᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ—ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱞᱮ ᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱟ-ᱢᱟ-ᱱᱟ'' ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱭᱱᱚ'' ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱥᱚᱦᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱒-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |last=Subramanian |first=T. S. |date=2011-03-14 |title=Tamil-Brahmi script Found at Pattanam in Kerala |url=http://www.thehindu.com/news/national/article1535109.ece |work=The Hindu |location=Chennai |archive-url=https://web.archive.org/web/20110316153518/http://www.thehindu.com/news/national/article1535109.ece |archive-date=2011-03-16 |access-date=2026-08-14 |url-status=dead}}</ref>
ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱝ-ᱜᱩᱲᱤ ᱥᱮᱢᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ DNA ᱮᱱᱟᱞᱟᱭᱥᱤᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱡᱮᱱᱮᱴᱤᱠ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱮ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=29 April 2023 |title=Ancient DNA Research Confirms West Eurasian Genetic Imprints in Pattanam |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/ancient-dna-research-confirms-west-eurasian-genetic-imprints-in-pattanam-1.8517955 |work=Mathrubhumi |publication-place=Hyderabad}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱨᱠᱤᱣᱞᱚᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱥᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=29 April 2023 |title=One or Two DNA Samples Will Not Give Us Entire Idea: ASI on DNA Research Showing Eurasian Imprints in Kerala |url=https://theprint.in/science/one-or-two-dna-samples-will-not-give-us-entire-idea-asi-on-dna-research-showing-eurasian-imprints-in-kerala/1546381/ |access-date= |website=ThePrint/ANI |language= |publication-place=Hyderabad}}</ref>
== ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ==
ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱢᱩᱡᱤᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ KCHR ᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Muziris: Introduction |url=https://www.keralatourism.org/muziris/introduction.php |website=Kerala Tourism |publisher=Government of Kerala}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱚᱦᱚᱛᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016 |title=Exhibition on Kottappuram Fort Excavations |url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Exhibition-on-Kottappuram-Fort-excavations/article15594928.ece |work=The Hindu |publication-place=Kerala}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{commons category}}
* {{Cite journal |last=Shajan |first=K. P. |last2=Tomber |first2=R. |last3=Selvakumar |first3=V. |last4=Cherian |first4=P. J. |date=2004 |title=Locating the Ancient Port of Muziris: Fresh Findings from Pattanam |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-roman-archaeology/article/abs/locating-the-ancient-port-of-muziris-fresh-findings-from-pattanam/B5B0722032419BF1609E95CA2F56D71F |journal=Journal of Roman Archaeology |language= |volume=17 |pages=312–320 |doi=10.1017/S1047759400008278 |issn=1047-7594|url-access=subscription }}
* {{cite book |author=Selvakumar |first=V. |title=Imperial Rome, Indian Ocean Regions and Muziris: New Perspectives on Maritime Trade |publisher=Routledge: Taylor & Francis |year=2017 |isbn=978-1-138-23480-2 |editor-last=Mathew |editor-first=K. S. |pages=289–90 |chapter=Ancient Ports of Kerala: An Overview |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8iUlDwAAQBAJ&pg=PA275}}
* {{Cite journal |last1=Gurukkal |first1=Rajan |last2=Whittaker |first2=Dick |date=2001 |title=In Search of Muziris |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-roman-archaeology/article/abs/in-search-of-muziris/EA19B86B91664256F7D97E65B3074AFD |journal=Journal of Roman Archaeology |language= |volume=14 |pages=348–349 |doi=10.1017/S1047759400019978 |issn=1047-7594 |url-access=subscription}}
* {{Cite book |last=Romanis|first=Federico De|url=https://global.oup.com/academic/product/the-indo-roman-pepper-trade-and-the-muziris-papyrus-9780198842347|title=The Indo-Roman Pepper Trade and the Muziris Papyrus|date=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198842347|pages=}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱵᱟᱥᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱳᱢᱟᱱ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱨᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱤ]]
szs9pg1clegm3zquu2l300xo631u9ux
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
0
37792
198621
196936
2026-09-30T03:19:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198621
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
|native_name={{native name|ml|കരമനയാർ}}
|etymology=ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ
|subdivision_name1={{flag|India}}
|subdivision_name2=[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
|subdivision_name4=[[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]]
|length={{cvt|66|km}}
|mouth=[[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]
|mouth_location=[[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]]
|source1=[[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]]
|source1_location=[[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ]]
|mouth_coordinates={{coord|8|25|33|N|76|57|30|E|region:IN}}
|pushpin_map=India Kerala#India
|pushpin_relief=1
|pushpin_caption=ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱴᱷᱟᱶ
|image=Kovalam, Karamana River.jpg
|image_caption=ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ
|other_name=ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱨ
}}
'''ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ|ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨ ᱠᱩᱰᱟᱢ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] (ᱥᱚᱦᱭᱟᱫᱽᱨᱤ ᱵᱩᱨᱩ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱖᱖ km ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱢ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu">{{cite news|last=Nair|first=Achuthsankar S|title=And Quiet Flows The Karamana: The river wild|url=https://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-river-wild/article4077504.ece|newspaper=The Hindu|date=8 November 2012|access-date=18 January 2020}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱽ-ᱟᱨᱵᱽ [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱵᱤᱨ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱪᱟᱥ ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ, ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱠᱟᱭᱨᱟ, ᱦᱳᱲᱳ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱥᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://keralapages.org/info/places/basin_karamana.docx Keralapages.org]{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[File:Karamana River 1.jpg|thumb|right|[[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱰᱮᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
== ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ]] ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ [[ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚ ᱢᱟᱞᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱵᱤᱨ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟᱵᱤᱨ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷᱚᱭᱚᱨ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱤᱱᱟᱱᱠᱟᱞ]], ᱪᱮᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ, ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱠᱳᱰ, [[ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰᱩ|ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ]], [[ᱩᱡᱷᱟᱢᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱞ]], ᱢᱩᱱᱰᱮᱞᱟ, [[ᱯᱮᱨᱩᱢᱠᱩᱞᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ]] ᱾ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱫᱚ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱨᱩᱢᱯᱟ, ᱱᱮᱴᱴᱟᱭᱟᱢᱟᱢ, [[ᱯᱮᱭᱟᱰ]], ᱠᱟᱨᱤᱢᱟᱱᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱠᱟᱵᱷᱩ, [[ᱵᱷᱤᱞᱟᱵᱷᱩᱨᱠᱠᱟᱞ]], [[ᱪᱩᱡᱷᱟᱴᱴᱩᱠᱳᱴᱴᱟ]], [[ᱯᱟᱯᱯᱟᱱᱟᱢᱠᱳᱰ]], [[ᱱᱮᱢᱳᱢ]] ᱟᱨ [[ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱴᱷᱮᱱ, ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ [[ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱰᱟᱹᱨ]] ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱱᱛᱷᱩᱨᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫᱟᱜ ᱰᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱴᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱖᱐૦ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱚᱜᱚᱥᱛᱭᱚᱨᱠᱩᱰᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱵᱩᱨᱩ ᱪᱚᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱪᱮᱢᱢᱩᱧᱡᱤ ᱢᱳᱴᱴᱟ ᱟᱨ ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱨ, ᱟᱴᱴᱟᱭᱟᱨ, ᱵᱷᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱰᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱰᱟᱭᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ - ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱖᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref>
[[File:Aruvikkara Dam 3.jpg|thumb|left|ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]]
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱮᱱᱤᱠᱚᱴ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱟᱨ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱥᱮᱫ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]] ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱚᱠᱩᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱯᱩᱠᱷᱨᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ) ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱟᱴᱴᱩᱠᱟᱞ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The rise and flow of Killi|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-rise-and-flow-of-killi/article4031048.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=25 October 2012}}</ref>
ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱰᱩᱢᱟᱱᱜᱟᱰ]] ᱵᱤᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱮ ᱟᱸᱡᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱠᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱥᱩᱨ ᱯᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱳᱡᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ [[ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ]] ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱯᱮᱨᱟᱞᱟᱞ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱭᱟᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱰᱮᱢ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱙᱓0 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ|ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱟᱨ [[ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ|ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ]] ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱭᱤᱯ ᱛᱮ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱡᱚᱥ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱞᱚᱨᱰ ᱣᱤᱞᱤᱝᱰᱚᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱣᱟᱴᱟᱨ ᱣᱟᱨᱠᱥ, ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Tapping the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-tapping-the-river/article4009454.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=18 October 2012}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[JICA|ᱡᱟᱭᱠᱟ (JICA)]] ᱯᱷᱟᱱᱰ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱮ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱮᱯᱯᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱓ MW ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[Hydel power|ᱦᱟᱭᱰᱮᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱫᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱯᱳᱞ ᱠᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱳᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[NH-66|ᱮᱱ.ᱮᱪ-᱖᱖]] ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[Travancore|ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱱᱮᱞ ᱦᱚᱨᱥᱞᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=And quiet flows the Karamana: Journey of the river|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-journey-of-the-river/article3918190.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=20 September 2012}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱳᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱷᱨᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ, ᱢᱟᱝᱜᱟᱴᱴᱩ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ, ᱠᱩᱱᱰᱟᱢᱳᱱ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱭᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ - ᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱨᱟᱠᱳᱱᱟᱢ, ᱠᱩᱞᱟᱥᱮᱠᱟᱨᱟᱢ-ᱯᱮᱭᱟᱰ, ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱭᱟᱱᱟᱰ ᱯᱳᱞ, ᱟᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱟᱨᱟ (ᱰᱮᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ), ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱩᱨ ᱠᱟᱰᱟᱵᱷᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b">{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: Bridging past and present|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-the-karamana-bridging-past-and-present/article3892830.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=13 September 2012}}</ref>
== ᱡᱤᱵᱽ ᱵᱟᱹᱭᱪᱤᱛᱨᱚ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱤᱠ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱤ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ [[Cane (grass)|ᱵᱤᱨ ᱵᱮᱫ]], [[bamboo|ᱢᱟᱫ]], [[mangroves|ᱢᱮᱱᱜᱨᱳᱵᱷ]], [[Nymphaeaceae|ᱫᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱞ]] ᱟᱨ [[coconut|ᱱᱟᱹᱨᱠᱟᱹᱲ]] ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[screw pine|ᱥᱠᱨᱤᱣ ᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱥᱮ [[pandanus|ᱠᱤᱭᱟᱹ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ ᱳᱛᱷᱟᱞᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[Cerbera odollam|ᱥᱮᱨᱵᱮᱨᱟ ᱳᱰᱳᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows the Karamana: The green river|url=http://www.thehindu.com/sci-tech/energy-and-environment/and-quiet-flows-the-karamana-the-green-river/article4054600.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=1 November 2012}}</ref> ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[Karimeen|ᱠᱟᱨᱤᱢᱤᱱ]], ''ᱪᱮᱠᱠᱟᱞᱤ'', ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱰᱟ'', ''ᱯᱟᱨᱩᱢᱤᱱᱟᱞᱤ'', ''ᱪᱮᱨᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱵᱷᱟᱞᱟ'', ''ᱱᱮᱰᱩᱢᱤᱱ'', ''ᱟᱨᱟᱞ'', ''ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱩ'' ᱟᱨ ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱞ'' ᱾<ref name="thehindu" />
== ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱠᱚ ==
ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱩᱥᱚᱱ, ᱮᱥᱤᱰᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[fish kill|ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱜᱩᱡᱩᱜ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱥᱚᱫᱷᱚᱱ ᱛᱮ ᱱᱟᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱭᱞᱟ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱵᱮᱰᱟ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱼᱱᱤᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Karamana River heavily polluted, says study|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article547509.ece?css=print|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=2 August 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Illegal mining|ᱵᱮᱼᱟᱹᱭᱱᱤ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ]] ᱫᱚ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱛᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_a" />
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ==
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱤᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱱᱟᱢᱟᱞᱟ, ᱵᱤᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱢᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱡᱚᱭᱱᱚ]] ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱩᱫᱽᱭᱳᱫᱟᱱᱟ ᱥᱩᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱨᱟᱠᱨᱤᱛ]] ᱯᱩᱛᱷᱤ ''ᱠᱩᱵᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱢᱟᱞᱟ'' ᱨᱮ ‘ᱢᱟᱠᱟᱨᱟᱠᱟᱨᱟ’ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="thehindu_b" />
ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱵᱽ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱩ~ ᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱤᱨᱟᱭᱤᱢᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ]], [[ᱵᱷᱟᱫᱤᱵᱷᱮᱞᱩ]], [[ᱱᱤᱞᱟᱠᱟᱱᱴᱟ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ-ᱨᱟᱡᱟ [[ᱥᱣᱟᱛᱷᱤ ᱛᱷᱤᱨᱩᱱᱟᱞ]] ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱧᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱡᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱩ~ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=A S|title=And quiet flows of Karamana: Stream of music|url=http://www.thehindu.com/arts/history-and-culture/and-quiet-flows-of-karamana-stream-of-music/article3942516.ece|access-date=18 November 2012|newspaper=The Hindu|date=27 September 2012}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{commons category}}
{{reflist}}
{{Waters of Kerala}}
{{coord|8|25|29|N|76|57|26|E|region:IN_type:waterbody_source:kolossus-dewiki|display=title}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱚᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚ]]
cgkclqq8bnk5laubyaqlfnk3zf6ql2q
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
0
37812
198660
196895
2026-09-30T07:54:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198660
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist<!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians -->
| birth_name = ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ
| image = Ilaiyaraaja at Merku Thodarchi Malai Press Meet (cropped).jpg
| caption = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1943|06|03}}{{efn|name="birthdate"}}
| birth_place = ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alias = {{unbulleted list|ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ|ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ}}
| education = ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱞᱟᱵᱟᱱ (ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ)
| genre = {{flat list|
*ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱠᱳᱨ
*ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
*ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ
*ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ
*ᱯᱷᱳᱠ
*ᱨᱚᱠ
*ᱡᱮᱡᱽ
}}
| occupations = {{flat list|
*ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
*ᱮᱨᱮᱱᱡᱟᱨ
*ᱠᱚᱱᱰᱟᱠᱴᱚᱨ
*ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ
*ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ
*ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
*ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
*ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ
}}
| instruments = {{flat list|
*ᱟᱲᱟᱝ (ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱤᱝᱜᱤᱝ)
*ᱜᱤᱴᱟᱨ
*ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ
*ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ
*ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ
*ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱟᱭᱡᱟᱨ
*ᱚᱨᱜᱟᱱ
*ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ
*ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ
*ᱥᱮᱞᱳ
*ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ
*ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ
*ᱜᱷᱚᱴᱚᱢ
*ᱰᱨᱚᱢᱥ
}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱖–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| associated_acts = {{flat list|
*ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ
*ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ
*ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
*ᱡᱚᱱ ᱤᱥᱠᱚᱴ
*ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ (ᱦᱚᱯᱚᱱ)
*ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ
*ᱵᱷᱤ. ᱫᱟᱠᱥᱤᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
}}
| website = {{Official URL}}
{{Infobox officeholder
| embed = yes
| spouse = ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱟᱭᱭᱟ
| children = ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ<br>ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ<br>ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ
| office = ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ
| constituency = ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ (ᱟᱨᱴᱥ)
| nominator = ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ
| term_start = ᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒
| term_end =
}}
}}
'''ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ''')<ref name="Valiant1" /> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ, ᱮᱨᱮᱱᱡᱟᱨ, ᱠᱚᱱᱰᱟᱠᱴᱚᱨ, ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ, ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="Valiant">{{cite news |title=Rajya Sabha felicitates Ilaiyaraaja for composing English classical symphony 'Valiant' |access-date=3 June 2025 |agency=THE HINDU BUREAU |work=The Hindu |date=19 March 2025 |url=https://www.thehindu.com/news/national/rajya-sabha-felicitates-ilaiyaraaja-for-composing-english-classical-symphony-valiant/article69345495.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20250410045552/https://www.thehindu.com/news/national/rajya-sabha-felicitates-ilaiyaraaja-for-composing-english-classical-symphony-valiant/article69345495.ece |archive-date=10 April 2025}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="thehindu_200506190401">{{cite web |title=No point in classifying music, says Ilayaraja |date=2005-06-19 |access-date=2022-09-15 |url=http://www.thehindu.com/2005/06/19/stories/2005061904010500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184423/http://www.thehindu.com/2005/06/19/stories/2005061904010500.htm |url-status=dead |website=The Hindu |archive-date=17 January 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110">Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 110).</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="huffingtonpost.in">{{Cite web|date=7 June 2020|title=To Appreciate Ilaiyaraaja's Anti-Caste Politics, You Have To Listen To His Music|url=https://www.huffingtonpost.in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|website=HuffPost India|language=en|access-date=24 June 2020|archive-date=6 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210406072615/https://www.huffpost.com/archive/in/entry/to-appreciate-ilaiyaraaja-s-anti-caste-politics-you-have-to-listen-to-his-music_in_5eda5614c5b6817661649db5|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="m.behindwoods.com">{{Cite web|url=http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|title=10 Technologies brought in by Tamil Cinema|date=21 November 2016|website=Behindwoods|access-date=10 May 2020|archive-date=11 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190911020036/http://m.behindwoods.com/tamil-movies/slideshow/10-technologies-brought-in-by-tamil-cinema/vishwaroopam.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ CNN-IBN ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱔᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=indiatimes_37560912>{{cite web|date=8 March 2013|title=NTR is the greatest Indian actor|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/telugu/news-interviews/NTR-is-the-greatest-Indian-actor/articleshow/18860418.cms|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331080613/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-03-08/news-interviews/37560912_1_vote-share-greatest-actor-indian-cinema|url-status=live|archive-date=31 March 2013|work=The Times of India|access-date=12 April 2013}}</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant1" /><ref name="Valiant" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ ᱤᱱ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱖) - ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="finndian.com">{{Cite web|url=http://www.finndian.com/cd-review-ilaiyaraaja|title=CD Review: Ilaiyaraaja / Thiruvasagam | Finndian|access-date=29 April 2019|archive-date=30 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190430045320/http://www.finndian.com/cd-review-ilaiyaraaja|url-status=live}}</ref>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Music maestro Ilaiyaraaja nominated to the Rajya Sabha|url=https://www.thenewsminute.com/article/music-maestro-ilaiyaraaja-nominated-rajya-sabha-165614 |website=The Newsminute |date=6 July 2022 |access-date=25 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221125091449/https://www.thenewsminute.com/article/music-maestro-ilaiyaraaja-nominated-rajya-sabha-165614 |archive-date=25 November 2022}}</ref><ref name="Valiant"/>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱱᱟᱭᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾{{efn|name="birthdate"}}<ref name="Valiant1">{{cite news |title=Ilaiyaraaja debuts symphony 'Valiant' in London's Eventim Apollo Theatre; fans call it 'a surreal experience' |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-debuts-symphony-valiant-in-londons-eventim-apollo-theatre-fans-call-it-a-surreal-experience/article69312346.ece |access-date=3 June 2025 |agency=THE HINDU BUREAU |work=The Hindu |date=10 March 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409081026/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-debuts-symphony-valiant-in-londons-eventim-apollo-theatre-fans-call-it-a-surreal-experience/article69312346.ece |archive-date=9 April 2025}}</ref><ref>{{cite news |url=https://indianexpress.com/article/india/controversy-ilayaraja-sanctum-entry-restrictions-temple-protocol-9727690/|title=Ilayaraja slams 'false rumours' after controversy over temple sanctum entry restrictions|work=Indian express|date=17 December 2024|access-date=7 April 2025}}</ref><ref name="thenewsminute_102837">{{Cite web |date=21 May 2019 |title=Casteist message in Ilaiyaraaja's name is fake, composer's lawyer clarifies |url=https://www.thenewsminute.com/article/casteist-message-ilaiayaraajas-name-fake-composers-lawyer-clarifies-102837 |access-date=4 January 2021 |website=The News Minute |language=en |archive-date=8 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208152510/https://www.thenewsminute.com/article/casteist-message-ilaiayaraajas-name-fake-composers-lawyer-clarifies-102837 |url-status=live }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱦᱚᱸ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ToI020620>{{Cite web|date=2 June 2020 |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/this-is-why-june-2-became-ilaiyaraajas-birthday/articleshow/76158934.cms|title=This is why June 2 became Ilaiyaraaja's birthday – The Times of India|website=The Times of India|access-date=3 June 2022|archive-date=3 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220603061207/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/this-is-why-june-2-became-ilaiyaraajas-birthday/articleshow/76158934.cms|url-status=live}}</ref>{{efn|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱒ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, যাতে ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱓ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=ToI020620/>|name="birthdate"}}
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Ilaiyarajacomposerasphenomenon">Mohan, A. 1994. Ilaiyaraja: composer as phenomenon in Tamil film culture. M.A. thesis, Wesleyan University (pp. 106–107).</ref> ᱑᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱫᱷᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱛᱮ "ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱽᱨᱟᱫᱟᱨᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite book|last1=Rajadhyaksha|first1=Ashish|url=https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=pavalar+brothers&pg=PA1777|title=Encyclopedia of Indian Cinema|last2=Willemen|first2=Paul|date=10 July 2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-94325-7|language=en|access-date=22 October 2020|archive-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025043130/https://books.google.com/books?id=rF8ABAAAQBAJ&q=pavalar+brothers&pg=PA1777#v=snippet&q=pavalar%20brothers&f=false|url-status=live}}</ref> ᱜᱩᱴ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱟᱥᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱩᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref name=hinduonnet_200407090231>Rangarajan, M. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070216034838/http://www.hinduonnet.com/fr/2004/07/09/stories/2004070902310400.htm "Memorable evening in many ways".]}} ''The Hindu''. 9 July 2004. Retrieved 19 November 2006.</ref><ref name=thehindu_24080492>{{Cite news|last1=Ananthakrishnan|first1=G.|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/performance-is-an-important-component-of-a-musical-composition-ilaiyaraaja/article24080492.ece|title=Performance is an important component of a musical composition: Ilaiyaraaja|date=4 June 2018|work=The Hindu|access-date=8 April 2020|last2=Ramani|first2=Srinivasan|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-date=9 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201109033030/https://www.thehindu.com/entertainment/music/performance-is-an-important-component-of-a-musical-composition-ilaiyaraaja/article24080492.ece|url-status=live}}</ref> ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱯᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱫᱟᱨᱟᱡᱟᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱱ ᱮ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=India/>
ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱐᱐ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱜᱟᱞᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟ ᱾<ref name=India/>
ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=India/> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ, ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱚᱸᱭ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref name=google_20170825>{{Cite book|first=Vijaya|last=Ramaswamy|url=https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&q=ilayaraja+communist&pg=PA155|title=Historical Dictionary of the Tamils|date=25 August 2017|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=978-1-5381-0686-0|pages=155|language=en|access-date=22 October 2020|archive-date=25 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231025043130/https://books.google.com/books?id=ALUvDwAAQBAJ&q=ilayaraja+communist&pg=PA155#v=snippet&q=ilayaraja%20communist&f=false|url-status=live}}</ref><ref name=indiatimes_38767109>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/T-V-Gopalakrishnan-gets-Sangita-Kalanidhi-award/articleshow/38767109.cms|title=T V Gopalakrishnan gets Sangita Kalanidhi award|date=21 July 2014|website=The Times of India|language=en|access-date=8 April 2020|archive-date=26 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126052309/http://timesofindia.indiatimes.com/City/Chennai/T-V-Gopalakrishnan-gets-Sangita-Kalanidhi-award/articleshow/38767109.cms|url-status=live}}</ref>
===ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱟᱢᱟᱥᱟᱢᱤ<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=L5g4lEc2gNc&t=521s |title=திமுகவில் இணையும்.. தமிழக பாஜகவின் கங்கை அமரன் -அதிரடி அரசியல் திருப்பம்{{!}}Gangai Amaran {{!}} Nerukku Ner |date=2023-01-14 |last=Sathiyam News |access-date=2024-12-23 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱽᱭᱟᱱᱟᱛᱷᱮᱥᱤᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱨᱟᱥᱟᱯᱯᱟ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱨᱟᱥᱟᱭᱭᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?t=529&v=L5g4lEc2gNc&feature=youtu.be |title=திமுகவில் இணையும்.. தமிழக பாஜகவின் கங்கை அமரன் -அதிரடி அரசியல் திருப்பம்{{!}}Gangai Amaran {{!}} Nerukku Ner |date=2023-01-14 |last=Sathiyam News |access-date=2025-01-27 |via=YouTube}}</ref><ref name=maalaimalar_01225356>{{cite web |url=http://www.maalaimalar.com/2013/02/01225356/Illayaraja-songs-created-on-th.html |title=திரை இசையில் திருப்பம் உண்டாக்கிய இளையராஜா கிராமிய இசைக்கு புத்துயிர் அளித்தார் |publisher=Maalai Malar |access-date=1 April 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104182309/http://www.maalaimalar.com/2013/02/01225356/Illayaraja-songs-created-on-th.html |archive-date=4 January 2015}}</ref>
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱱᱨᱟᱡᱽ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ "ᱨᱟᱥᱟᱭᱭᱟ" ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=About Raja | url=http://www.ilayaraja.freeservers.com/aboutraja.htm }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱩ ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ "ᱨᱟᱡᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟ" (ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱦᱩᱰᱤᱧ') ᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ" ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱟ ᱾<ref name=deccanherald_322751>{{cite web |url=http://www.deccanherald.com/content/322751/raja-his-rule.html |title=Raja and his rule |website=Deccan Herald |date=30 March 2013 |access-date=31 May 2017 |archive-date=28 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190528161251/https://www.deccanherald.com/content/322751/raja-his-rule.html |url-status=live }}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
===ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱚᱨ===
᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱱᱰ-ᱯᱷᱚᱨ-ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱮ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱞᱤᱞ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ, ᱠᱤᱵᱳᱨᱰᱤᱥᱴ, ᱟᱨ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200411230058>Gautam, S. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20071016115625/http://hinduonnet.com/thehindu/mp/2004/11/23/stories/2004112300580100.htm "'Suhana safar' with Salilda".]}} ''The Hindu''. 13 November 2004. Retrieved 13 October 2006.</ref><ref name=hindu_200511200034>Chennai, S. [http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm "Looking back: flawless harmony in his music".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121107163412/http://www.hindu.com/mag/2005/11/20/stories/2005112000340500.htm |date= 7 November 2012}} ''The Hindu''. 20 November 2005. Retrieved 15 November 2006.</ref><ref name=archive_200611171852>Choudhury, R. 2005. [http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp The films of Salil Chowdhury: Introduction] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061117185255/http://www.salilda.com/filmsongs/films.asp |date=17 November 2006}}. Retrieved 16 November 2006.</ref><ref name=thehindu_3752336>{{cite news |title=One of a kind |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |work=The Hindu |date=11 August 2012 |access-date=11 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184421/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |archive-date=17 January 2016|last1=Mujumdar |first1=Neha }}</ref> ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "[ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ" ᱾<ref name="One of a kind">{{cite news |title=One of a kind |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |work=The Hindu |date=11 August 2012 |access-date=11 August 2012 |last1=Mujumdar |first1=Neha |archive-date=17 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160117184421/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/one-of-a-kind/article3752336.ece |url-status=live }}</ref> "ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱨᱮ ᱟᱞᱮᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱤᱴᱟᱨᱤᱥᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Salil">{{cite news|title=Why many Ilaiyaraaja songs sound as if they emerged from a jam session with Salil Chowdhury|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-many-ilaiyaraaja-songs-sound-as-if-they-emerged-from-a-jam-session-with-salil-chowdhury/article23384713.ece|date=31 March 2018|access-date=22 September 2022|archive-date=19 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919050422/https://www.thehindu.com/entertainment/music/why-many-ilaiyaraaja-songs-sound-as-if-they-emerged-from-a-jam-session-with-salil-chowdhury/article23384713.ece|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱾<ref name=archive_200802010240>Vijayakar, R. [http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=13039 "The prince in Mumbai".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080201024013/http://www.screenindia.com/fullstory.php?content_id=13039 |date= 1 February 2008}} ''Screen''. 21 July 2006. Retrieved 6 February 2007.</ref> ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱮ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱝ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱪᱮᱫᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Session musician and film orchestrator |url=https://www.tamilselvi.com/Ilaiyaraaja-Fame.html |access-date=2024-06-15 |website=www.tamilselvi.com}}</ref>
===ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ===
[[File:Ilaiyaraaja at the TFPC Press Meet Held Ahead Of The ‘Ilaiyaraaja 75’ Concert.jpg|thumb|left|TFPC ᱯᱨᱮᱥ ᱢᱤᱴ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ]]
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ "ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾" ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ ᱯᱟᱧᱪᱩ ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ (᱑᱙᱗᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=hindu_200704200023>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |location=Chennai, India |title=Let down by screenplay—Maayakkannaadi |date=20 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121109103504/http://www.hindu.com/fr/2007/04/20/stories/2007042000230200.htm |work=The Hindu |archive-date=9 November 2012}}</ref> ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱥ ᱨᱮᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱛᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟᱭ ᱵᱚᱛᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱭᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱗᱖ ᱨᱮ ᱟᱱᱱᱟᱠᱤᱞᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱣᱮᱵᱷ (wave) ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱩᱱᱤ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>Greene, P.D. 2001. "Authoring the Folk: the crafting of a rural popular music in south India". ''Journal of Intercultural Studies'' 22 (2): 161–172.</ref><ref>Sivanarayanan, A. 2004. Translating Tamil poetry. ''World Literature Today'' 78(2): 56–58.</ref><ref>{{cite news |title=The Ilaiyaraaja interview: 'Why should filmmakers know about music creation?' |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-film-composer-ilayaraaja-interview-on-his-75th-birthday/article59851815.ece |date=4 June 2018 |access-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926210416/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/tamil-film-composer-ilayaraaja-interview-on-his-75th-birthday/article59851815.ece|archive-date=26 September 2022 |url-status=live
}}</ref>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="musicforthepeople">Baskaran, S.T. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070204030750/http://www.hinduonnet.com/thehindu/mag/2002/01/06/stories/2002010600150500.htm "Music for the people".]}} ''The Hindu''. 6 January 2002. Retrieved 15 November 2006.</ref> ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544">Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (p. 544).</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱱᱟᱫᱟᱥᱟᱱ, ᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱢᱩᱛᱷᱩ, ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ, ᱵᱷᱮᱛᱩᱨᱤ, ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ ᱟᱛᱨᱮᱭᱟ, ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱷᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ, ᱪᱤ. ᱩᱫᱟᱭᱟᱥᱟᱝᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱜᱩᱞᱡᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/2017/03/23/ilayaraja-royalty-ban-spb-tamil-songs-salim-kumar.html|title=Long Live Ilayaraja!' Salim Kumar's case for immortal music...|publisher=onmanorma|access-date=15 December 2023|archive-date=15 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215052327/https://www.onmanorama.com/news/columns/straight-talk/2017/03/23/ilayaraja-royalty-ban-spb-tamil-songs-salim-kumar.html|url-status=live}}</ref>
===ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱯᱩᱴ===
[[File:Ilaiyaraaja and Vikram at the Nadigar Sangam Protest.jpg|thumb|right|ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ]]
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱯᱞᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱜ, ᱦᱟᱣᱩ ᱴᱩ ᱱᱮᱢ ᱤᱴ? (᱑᱙᱘᱖), ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱭᱟᱜᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱡᱮ. ᱮᱥ. ᱵᱟᱪ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱪ ᱯᱟᱨᱴᱤᱴᱟᱥ, ᱯᱷᱤᱣᱜᱽᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱴᱮᱠᱥᱪᱟᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (pp. 544–545).</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱜ, ᱱᱟᱛᱷᱤᱝ ᱵᱟᱴ ᱣᱤᱸᱰ (᱑᱙᱘᱘), ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ ᱚᱨᱚᱝᱤᱡ ᱦᱚᱨᱤᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱪᱚᱣᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱕᱐-ᱯᱤᱥ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱮᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱮᱯᱪᱩᱣᱟᱞ ᱮᱯᱨᱳᱪ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ—ᱡᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ "ᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱞᱟᱹᱣᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮᱭᱟᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ" ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200611060940>Oriental Records. Undated. [http://www.orientalrecords.com/productdetails.php?id=123 Nothing But Wind] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061106094012/http://www.orientalrecords.com/productdetails.php?id=123 |date=6 November 2006}}. Retrieved 19 November 2006.</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱴ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱨᱤᱛᱤᱥ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱞೆᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱᱤᱥᱴ ᱭᱩ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞᱥ ᱚᱱ ᱫᱟ ᱢᱮᱱᱰᱳᱞᱤᱱ (᱑᱙᱙᱔) ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ/ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱜᱤᱛᱟᱢ (᱒᱐᱐᱔) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱠᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ: ᱮ ᱠᱨᱚᱥᱳᱵᱷᱟᱨ (᱒᱐᱐᱕) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱮᱱ ᱥᱣᱟᱨᱴᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱴᱨᱟᱱᱥᱠᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱰᱟᱯᱮᱥᱴ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200507290041>Viswanathan, S. 2005. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20070707012650/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2215/stories/20050729004110200.htm A cultural crossover]}}. ''Frontline'' 22 (15), 16–29 July. Retrieved 13 October 2006.</ref><ref name=hinduonnet_200411260303>Parthasarathy, D. 2004. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20071016115605/http://hinduonnet.com/thehindu/2004/11/26/stories/2004112603032000.htm Thiruvasagam in 'classical crossover']}}. The Hindu, Friday, 26 November. Retrieved 1 March 2007.</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ-ᱳᱨᱤᱭᱮᱱᱴᱮᱰ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱥᱤᱭᱟ (᱒᱐᱐᱖) ᱾<ref name=hindu_200612300600>Soman, S. 2006. [http://www.hindu.com/2006/12/30/stories/2006123006000200.htm 'The Music Messiah'] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070105090625/http://www.hindu.com/2006/12/30/stories/2006123006000200.htm |date=5 January 2007}}. The Hindu, Saturday, 30 December. Retrieved 27 February 2007.</ref> ᱒᱐᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Mullappilly |first=Sreejith |date=2025-03-09 |title=Ilaiyaraaja becomes first Asian to present western classical symphony in London |url=https://www.cinemaexpress.com/tamil/news/2025/Mar/09/ilaiyaraaja-becomes-first-asian-to-present-western-classical-symphony-in-london |access-date=2026-04-11 |website=Cinema Express |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ “ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱮᱱᱴ” ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱥᱠᱚᱴᱤᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=Tw0zz6SRVJk |title=Ilaiyaraaja Symphony No. 1 - (Valiant) - BTS Video - Maestro Ilaiyaraaja - Mercuri |date=2025-01-24 |last=Mercuri Live |access-date=2025-02-03 |via=YouTube}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱷᱩᱢᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱳᱵᱷᱤᱰ-᱑᱙ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=thehindu_31709650>{{Cite news|author=The Hindu Net Desk|date=30 May 2020|title=Ilaiyaraaja and SPB join hands for 'Bharath Bhoomi'|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraajas-tribute-song-on-covid-19/article31709650.ece|access-date=2 June 2020|issn=0971-751X|archive-date=29 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200629064035/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraajas-tribute-song-on-covid-19/article31709650.ece|url-status=live}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱓᱐ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=deccanchronicle_310520>{{Cite web|date=31 May 2020|title=A song of tribute: Ilayaraja's salute to COVID-19 warriors|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/310520/a-song-of-tribute-ilayarajas-salute-to-covid-19-warriors.html|access-date=2 June 2020|website=Deccan Chronicle|language=en|archive-date=14 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200814093713/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/kollywood/310520/a-song-of-tribute-ilayarajas-salute-to-covid-19-warriors.html|url-status=live}}</ref><ref name=newindianexpress_2149984>{{Cite web|title=Maestro Ilaiyaraaja pays tribute to COVID-19 warriors, releases song sung by SPB|url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2020/may/30/maestro-ilaiyaraaja-pays-tribute-to-covid-19-warriors-releases-song-sung-by-spb-2149984.html|access-date=2 June 2020|website=The New Indian Express|date=30 May 2020 |archive-date=19 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819230248/https://www.newindianexpress.com/entertainment/tamil/2020/may/30/maestro-ilaiyaraaja-pays-tribute-to-covid-19-warriors-releases-song-sung-by-spb-2149984.html|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱤᱥᱟᱭ ᱳᱴᱤᱴᱤ' ᱮᱯ ᱞᱚᱸᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱯ ᱨᱮ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱰᱮᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱦᱟᱭᱤᱱᱰ-ᱫᱟ-ᱥᱤᱱᱥ ᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱾<ref name=thehindu_31734573>{{Cite news|date=2 June 2020|title=Ilaiyaraaja to launch OTT app soon|language=en-IN|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilaiyaraaja-to-launch-ott-app-soon/article31734573.ece|access-date=30 June 2020|issn=0971-751X|archive-date=2 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200702140910/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilaiyaraaja-to-launch-ott-app-soon/article31734573.ece|url-status=live}}</ref>
᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱟᱢ ᱞᱚᱠᱥᱢᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱩᱝᱜᱟᱯᱯᱟᱱᱰᱟ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱚᱞᱤᱢᱯᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱞᱮᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2017-01-15 |title=Ilayaraja song for london Olympics |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/ilayaraja-song-for-london-olympics/articleshow/14319043.cms?from=mdr |access-date=2024-02-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref><ref>{{Cite news |date=2012-06-20 |title=Lesser-known Ilayaraja number at Olympics opener |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/lesserknown-ilayaraja-number-at-olympics-opener/article3547902.ece |access-date=2024-02-11 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-date=23 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123133348/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/lesserknown-ilayaraja-number-at-olympics-opener/article3547902.ece |url-status=live }}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱯᱟᱭᱩᱢ ᱯᱩᱞᱤ ᱴᱟᱭᱴᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱢᱟᱭ ᱤᱛᱷᱳ ᱫᱚ ᱟᱥᱤᱢ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱒᱐᱑᱒ ᱠᱮᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱮᱱᱴᱨᱤ, ᱢᱤᱥ ᱞᱟᱵᱷᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://sweetsoundtrack.com/Movies/Miss-Lovely-2012|title=Songs from Miss Lovely|website=sweetsoundtrack.com|access-date=31 May 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213326/http://sweetsoundtrack.com/Movies/Miss-Lovely-2012|url-status=live}}</ref> ᱫᱟ ᱞᱟᱵᱷᱵᱟᱨᱰᱥ (᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱱᱫᱷᱟ ᱠᱩᱢᱢᱤ (᱑᱙᱘᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱳᱨᱩ ᱠᱤᱞᱤ" ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱴᱨᱮᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=YzPq8uVgLe8 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211218/YzPq8uVgLe8 |archive-date=2021-12-18 |url-status=live|title=The Lovebirds (2020) – Official Trailer|date=16 January 2020 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref>
ᱫᱟ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱟᱭᱰ ᱯᱤᱥ ᱫᱚ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱝᱠ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ "ᱫᱟ ᱮᱞᱤᱯᱷᱟᱝᱠ ᱛᱷᱤᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱜᱷᱟᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟ (᱑᱙᱘᱕) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ "ᱩᱱᱟᱠᱠᱩᱢ ᱮᱱᱱᱟᱠᱩᱢ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name=hindu_200710175053>Mehar, R. 2007. [http://www.hindu.com/2007/10/17/stories/2007101750530200.htm Hip-hopping around the world] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316003456/http://www.hindu.com/2007/10/17/stories/2007101750530200.htm |date=16 March 2008}}. The Hindu, 17 October. Retrieved 14 March 2008.</ref>
ᱵᱷᱟᱡᱷᱠᱟᱭ (᱑᱙᱔᱙ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱢᱮᱞᱞᱟ ᱮᱱᱱᱟᱭᱛᱷᱳᱴᱴᱩ" ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱤᱴ ᱢᱮᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.whosampled.com/Rabbit-Mac/Sempoi/|title=Sempoi by Rabbit Mac|website=WhoSampled|access-date=2022-09-21|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921125812/https://www.whosampled.com/Rabbit-Mac/Sempoi/|url-status=live}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱢᱤᱠ ᱢᱤᱞ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱣᱩᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱞᱴᱟᱨᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱮᱢ.ᱟᱭᱤ.ᱮ. ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟ (᱒᱐᱐᱗) ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱮᱢᱵᱳ ᱵᱮᱝᱜᱟ" ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ (᱑᱙᱙᱑) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ "ᱠᱟᱴᱩᱠᱩᱭᱤᱞᱩ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite magazine |last=Christgau |first=Robert |date=2007-08-23 |title=Kala |url=https://www.rollingstone.com/music/music-album-reviews/kala-248078/ |access-date=2024-05-17 |magazine=Rolling Stone |language=en-US}}</ref>
ᱟᱞᱯᱷᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱰᱨᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://m.soundcloud.com/alphant/an-indian-dream|title=Alphant – An Indian Dream (Original Mix)|access-date=2022-09-21|archive-date=21 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220921140800/https://m.soundcloud.com/alphant/an-indian-dream|url-status=live}}</ref> ᱜᱳᱱᱡᱟᱥᱩᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱭᱮ ᱦᱟᱣᱟ ᱭᱮ ᱯᱷᱤᱡᱟ" ᱮ ᱥᱮᱢᱯᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=GonjaSufi's 'Sheep' sample of Asha Bhosle and Suresh Wadkar's 'Yeh Hawa Yeh Fiza' |url=https://www.whosampled.com/sample/58292/GonjaSufi-Sheep-Asha-Bhosle-Suresh-Wadkar-Yeh-Hawa-Yeh-Fiza/ |access-date=18 May 2024 |website=WhoSampled}}</ref>
===ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ===
[[File:Maestro Ilayaraaja with fellow musicians.jpg|thumb|left|᱙᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴᱥ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱮᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ]]
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱯᱩᱱ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=hinduonnet_200510210014>Rangarajan, M. {{usurped|[https://web.archive.org/web/20060910163021/http://www.hinduonnet.com/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm "The Raja still reigns supreme".]}} ''The Hindu''. 21 October 2005. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱟᱴᱨᱳ ᱠᱚᱢᱩᱱᱟᱞᱮ ᱰᱤ ᱢᱳᱰᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱸᱡᱮᱞᱤᱠᱟ, ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱟᱡᱤᱭᱳᱱᱟᱞᱮ ᱰᱤ ᱢᱩᱥᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ-ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ L'Altro Suono ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200709280227>Van Ryssen, S. [http://leonardo.info/reviews/dec2005/llaiy_ryssen.html "Ilaiyaraaja's Musical Journey".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928022757/http://leonardo.info/reviews/dec2005/llaiy_ryssen.html |date=28 September 2007}} ''Leonardo Digital Review''. December 2005. Retrieved 7 March 2007.</ref>
ᱤᱛᱷᱩ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ("ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ") ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱴᱨᱳᱥᱯᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=archive_200507010242>[http://www.hindu.com/fr/2005/07/01/stories/2005070102420400.htm "Ithu Ilaiyaraja".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001045314/http://www.hindu.com/fr/2005/07/01/stories/2005070102420400.htm |date= 1 October 2007}} ''The Hindu''. 1 July 2005. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱷᱳᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱴᱮᱞᱤᱠᱟᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱨᱮᱱᱰᱨᱩᱢ ᱨᱟᱡᱟ ("ᱮᱵᱷᱟᱨᱞᱟᱥᱴᱤᱝ ᱨᱟᱡᱟ") ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱰᱳᱨ ᱤᱥᱴᱮᱰᱤᱭᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱕ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱝᱜᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ; ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱤᱛᱷᱟᱱᱮ ᱮᱱ ᱯᱳᱱᱵᱷᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱭᱮᱛᱳ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱯᱳᱭᱤᱱᱫᱷᱤ ᱢᱟᱱᱟᱥᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱚᱸᱪ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=ibs>{{Cite web|date=2012-09-05|url=https://www.idlebrain.com/news/functions/concert-ilayaraja2012.html|title=Ilayaraja concert and Yeto Velli Poyindi music launch – idle brain|website=idlebrain.com|access-date=2023-06-03|archive-date=3 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603170445/https://www.idlebrain.com/news/functions/concert-ilayaraja2012.html|url-status=live}}</ref> ᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱥ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱡᱟᱨᱥ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱯᱤᱭᱟᱨᱮᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="archive_201303011341">Trinity Events [http://www.trinityeventsonline.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130301134143/http://www.trinityeventsonline.com/|date=1 March 2013}} Retrieved 24 February 2013.</ref> ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱤᱵᱷᱮᱱᱴᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱢᱳᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱰᱤ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱮᱥᱮᱵᱷᱤ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱟᱱᱥ ᱥᱟᱶ ᱯᱤᱮ+ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱳ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱯᱨᱩᱰᱮᱱᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱱᱤᱣᱟᱨᱠ, ᱱᱤᱣ ᱡᱟᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐۱۳ ᱨᱮ ᱮᱪᱯᱤ ᱯᱮᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱮᱴ ᱥᱟᱱ ᱡᱳᱥᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱴᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟ ᱳ᱒ ᱮᱨᱮᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.theo2.co.uk/event/ilaiyaraaja-20130825.html |title=Ilaiyaraaja's live concert – Raja the Raja |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131213232218/http://www.theo2.co.uk/event/ilaiyaraaja-20130825.html |archive-date=13 December 2013 |access-date=7 June 2021}}</ref>
==ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱥᱤᱵᱤᱞᱤᱴᱤ==
{{Quote box
| quote = "ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱮᱠᱮᱱ ᱤᱧ ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱾ ᱤᱧ ᱮᱠᱮᱱ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱧ ᱦᱩᱫᱤᱥᱟ ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱤᱧ ᱡᱚᱴᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱢᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱵᱟᱹᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾"
| author = ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ (creative) ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ (process) ᱵᱟᱵᱚᱛ<ref name="musicreligion">{{cite web
|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-recounts-musical-journey/article26112431.ece
|title=Ilaiyaraaja: Music is my religion |first=Surendran Anusha |last= Ramamoorthy Preethi |work=The Hindu |date=28 January 2019 |access-date=2022-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220421205021/https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-recounts-musical-journey/article26112431.ece |archive-date=21 April 2022 |url-status=live}}</ref>
| width = 33%
| align = right
}}
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱭᱟᱭ ᱜᱮᱞ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ" ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ — ᱤᱧᱟᱜ, ᱥᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱳᱱᱮᱱᱴᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱾" ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱪᱮᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱥ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱥᱴᱤᱠᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮ ᱢᱮᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱠᱢᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱮᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱯᱷᱚᱨᱢᱩᱞᱟᱭ ᱧᱟᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱟᱢᱟᱱᱩᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱞᱮᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚᱭ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ — "ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱟᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱽᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ," ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-the-maestro-who-hears-unheard-melodies/article24062128.ece
|title=Ilaiyaraaja, the maestro who hears unheard melodies |work=The Hindu |date=2 June 2018 |access-date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221005073013/https://www.thehindu.com/entertainment/music/ilaiyaraaja-the-maestro-who-hears-unheard-melodies/article24062128.ece |archive-date=5 October 2022 |url-status=live}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱥᱤᱠᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱢᱮᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱡᱷᱤᱡ" ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱳᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, "ᱤᱧᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱤᱧ ᱫᱚ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱑᱑ ᱵᱟᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱒ ᱵᱟᱡᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱤᱧ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱔ ᱵᱟᱡᱮ ᱧ ᱵᱮᱨᱮᱫᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱤᱧᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱫᱩᱲᱩᱵᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱗ ᱵᱟᱡᱮ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱜᱮ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱫ ᱟᱢᱮᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱯᱤᱭᱟᱱᱳ ᱨᱮ C ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱠᱚᱨᱰ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱒᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=India/>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱭ ᱡᱚᱴᱮᱫ ᱚᱪᱚ ᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱱᱮᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, "ᱚᱱᱠᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱩᱭᱟ ᱚᱱᱟᱧ ᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ," ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟ ᱡᱮ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱧᱮ ᱢᱮᱛᱟᱹᱧᱟ ᱡᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="musicreligion"/> ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱘᱕ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="ibs"/>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱟᱨ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱥ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱛᱷᱮᱥᱟᱭᱡᱟᱨ, ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ, ᱰᱨᱚᱢ ᱢᱮᱥᱤᱱ, ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱵᱚᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤ (MIDI) ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱱᱟ, ᱵᱷᱮᱱᱩ, ᱱᱟᱫᱟᱥᱣᱟᱨᱟᱢ, ᱰᱷᱳᱞᱟᱠ, ᱢᱨᱤᱫᱟᱝᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱚᱵᱽᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱠᱥᱳᱯᱷᱳᱱ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱞᱤᱰ ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱩᱞᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱤᱧ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱤᱧ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ? ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤᱭᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱢ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱵᱷᱮᱞ ᱛᱮᱭ ᱤᱫᱤ ᱢᱮᱭᱟ ᱾"<ref name="India"/>
[[File:Music Maestro Ilayaraja speaking after receiving the centenary award at the inauguration of the 46th International Film Festival of India (IFFI-2015), in Panaji, Goa. The Union Minister for Finance.jpg|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱔᱖-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ (IFFI-2015), ᱯᱟᱱᱟᱡᱤ, ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴᱮᱱᱟᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ|left]]
ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Salil"/> "ᱤᱧ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱟᱨ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ", ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱢ.ᱮᱥ.ᱵᱷᱤ. ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱵᱷᱟᱞᱩᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱩ ᱳᱨ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱮᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱠᱟᱞ ᱛᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱨᱜᱟᱱ ᱮ ᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="MSV">{{cite news |last1=Kolappanand |first1=B. |title=I owe it to MSV, says Ilayaraja |url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/i-owe-it-to-msv-says-ilayaraja/article7427233.ece |access-date=3 June 2025 |work=The Hindu |date=16 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241216042542/https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/i-owe-it-to-msv-says-ilayaraja/article7427233.ece |archive-date=16 December 2024}}</ref> ᱮᱢ.ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ, ᱨᱳᱥᱟᱱ, ᱢᱟᱫᱟᱱ ᱢᱳᱦᱟᱱ, ᱟᱨ ᱡᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ "ᱜᱽᱨᱮᱴ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=India>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/theres-india-in-his-music/article24094187.ece|title=There's India in Ilaiyaraja's music|first=Deepa|last=Ganesh|date=6 June 2018|work=The Hindu|access-date=30 April 2021|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184950/https://www.thehindu.com/entertainment/music/theres-india-in-his-music/article24094187.ece|url-status=live}}</ref> ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Salil"/>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱤᱥᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱᱤ" (ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱜᱩᱨᱩ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱨ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ "ᱢᱮᱥᱴᱨᱳ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱯᱷᱤᱞᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="huffingtonpost.in"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110">Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 110).</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱮᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱤᱢ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>Venkatraman, S. 1995. "Film music: the new intercultural idiom of 20th century Indian music". pp. 107–112 in A. Euba and C.T. Kimberlin (eds.). ''Intercultural Music Vol. I''. Bayreuth: Breitinger (p. 111).</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱫᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱨᱮᱱᱡᱤᱝ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱛᱷᱳᱰᱤᱠᱟᱞ ᱮᱯᱨᱳᱪ, ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110" />
ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱳᱞᱳᱡᱤᱥᱴ ᱯᱚᱞ ᱜᱽᱨᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ "ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ, ᱢᱮᱱᱮᱛ-ᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱮᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱰᱤᱭᱚᱢᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱱᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱯᱤᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ" ᱾<ref name="filmmusicsouthernareap.544" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱨᱟᱭᱴᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱳᱠ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱯᱷᱳᱠ ᱜᱩᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱜᱽ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱ, ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ-ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>Greene, P.D. 1997. Film music: Southern area. Pp. 542–546 in B. Nettl, R.M. Stone, J. Porter and T. Rice (eds.). ''The Garland Encyclopedia of World Music. Volume V: South Asia—The Indian Subcontinent''. New York: Garland Pub. (p. 545).</ref> ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱡᱮᱥᱟᱱ ᱥᱮᱱᱥ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞᱟᱣᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱨᱮᱥᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱢᱮᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨᱴ ᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="musical_man">S. Theodore Baskaran [http://www.outlookindia.com/article.aspx?231674 "Jnana To Gana: Consistent eclecticism has kept Tamil film music virile"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101116115029/http://outlookindia.com/article.aspx?231674 |date=16 November 2010}}. Outlookindia.com, 26 June 2006.</ref> ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱤᱠ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱤᱥᱯᱚᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Ilaiyarajacomposerasphenomenon" /><ref name="filmmusicsouthernareap.544" />
== ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱞᱤᱜᱮᱥᱤ ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
[[File:He President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Padma Vibhushan Award to Shri Illaiyaraja.JPG|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫᱟ]]
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|date=25 January 2018|title=Ilaiyaraaja gets Padma Vibhushan|website=Behindwoods.com|url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ilayaraja-gets-padma-vibhushan-award.html|access-date=25 January 2018|archive-date=26 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126125652/https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/ilayaraja-gets-padma-vibhushan-award.html|url-status=live}}</ref><ref name="news18_1642129">{{Cite web|url=https://www.news18.com/news/india/award-shows-modi-govt-respects-tamil-people-a-lot-ilayaraja-on-getting-padma-vibhushan-1642129.html|title=Award Shows Modi Govt Respects Tamil People a Lot: Ilayaraja on Getting Padma Vibhushan|date=25 January 2018|website=news18.com|access-date=7 June 2021|archive-date=7 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210607184952/https://www.news18.com/news/india/award-shows-modi-govt-respects-tamil-people-a-lot-ilayaraja-on-getting-padma-vibhushan-1642129.html|url-status=live}}</ref> ᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ, ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Bhandari |first=Shashwat |date=6 July 2022 |title=Celebrated athlete PT Usha, Philanthropist Veerendra Heggade among 4 nominated for Rajya Sabha |url=https://www.indiatvnews.com/news/india/pt-usha-ilaiyaraaja-veerendra-heggade-vijayendra-prasad-garu-nominated-for-rajya-sabha-modi-congratulates-2022-07-06-790172 |access-date=2022-07-06 |website=www.indiatvnews.com |language=en |archive-date=6 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220706154659/https://www.indiatvnews.com/news/india/pt-usha-ilaiyaraaja-veerendra-heggade-vijayendra-prasad-garu-nominated-for-rajya-sabha-modi-congratulates-2022-07-06-790172 |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱱᱰᱤᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱜᱽᱨᱟᱢ ᱨᱩᱨᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-pm-modi-presents-honorary-doctorate-to-music-maestro-ilaiyaraaja-2296175-2022-11-11 |title=PM Modi confers honorary doctorate to music maestro Ilaiyaraaja |date=11 November 2022 |access-date=15 December 2023 |archive-date=24 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221124115607/https://www.indiatoday.in/india/story/tamil-nadu-pm-modi-presents-honorary-doctorate-to-music-maestro-ilaiyaraaja-2296175-2022-11-11 |url-status=live}}</ref>
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ—ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref name="Valiant"/><ref name="archive_200704181746">Ministry of Information and Broadcasting, India. 2006. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070418174624/http://mib.nic.in/dff/welcome.html|date=18 April 2007|title=Directorate of Film Festivals}}. Archived from [http://mib.nic.in/dff/welcome.html the original] on 18 April 2007. Retrieved 22 November 2006.</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thehindu_4234942">{{cite web|agency=Press Trust of India|date=24 December 2012|title=Ilayaraja gets Sangeet Natak Akademi award|url=http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130330161248/http://www.thehindu.com/news/cities/chennai/ilayaraja-gets-sangeet-natak-akademi-award/article4234942.ece|archive-date=30 March 2013|access-date=12 April 2013|work=The Hindu}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ, ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟ ᱢᱮᱰᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Valiant"/> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱪᱮᱱᱮᱞ CNN-IBN ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱞ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱔᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ; ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱙% ᱵᱷᱳᱴ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="indiatimes_37560912" />
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |date=3 May 2016 |title=Award Winning Composer ilayaraja's Film Soundtrack Released : Love and Love Only Film Score Available Ahead of Indian-Australian Film Debut—The Indian Telegraph |url=http://theindiantelegraph.com.au/award-winning-composer-ilayarajas-film-soundtrack-released-love-and-love-only-film-score-available-ahead-of-indian-australian-film-debut/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180507003435/http://theindiantelegraph.com.au/award-winning-composer-ilayarajas-film-soundtrack-released-love-and-love-only-film-score-available-ahead-of-indian-australian-film-debut/ |archive-date=7 May 2018 |access-date=6 May 2018 |website=theindiantelegraph.com.au}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘,᱖᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱑,᱕᱒᱓ ᱜᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref name="Valiant"/> ᱟᱨ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱮᱥᱮᱱᱰᱤᱝ ᱱᱳᱴᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="hindustantimes.com">{{cite web |date=13 March 2018 |title=Ilayaraja performs for the first time in Houston |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/music/ilayaraja-performs-for-the-first-time-in-houston/story-kP8qfMJIhlJEsiFxyLZMVM.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180412103314/https://www.hindustantimes.com/music/ilayaraja-performs-for-the-first-time-in-houston/story-kP8qfMJIhlJEsiFxyLZMVM.html |archive-date=12 April 2018 |access-date=12 April 2018}}</ref><ref name="Baskaran2009">{{cite book |last=Baskaran |first=Sundararaj Theodore |url=https://books.google.com/books?id=fNgqAQAAIAAJ |title=History through the lens: perspectives on South Indian cinema |date=1 January 2009 |publisher=Orient Blackswan |isbn=978-81-250-3520-6 |page=82 |access-date=1 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140107175235/http://books.google.com/books?id=fNgqAQAAIAAJ |archive-date=7 January 2014 |url-status=live}}</ref><ref name="Das2010">{{cite book |author=Emmanuel Anthony Das |url=https://books.google.com/books?id=05oSduutr-IC&pg=RA2-PA7 |title=The Bestconferred is Yet to Be |date=1 September 2010 |publisher=Pustak Mahal |isbn=978-81-223-1144-0 |page=7 |access-date=1 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130621193918/http://books.google.com/books?id=05oSduutr-IC&pg=RA2-PA7 |archive-date=21 June 2013 |url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱨᱤᱝ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="filmmusicthenewinterculturalidiomp.110" />
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱠᱩᱴᱴᱤᱪᱟᱛᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱥᱴᱮᱨᱤᱭᱳᱥᱠᱳᱯᱤᱠ 3D ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece|title=Jijo and his 3D dream that resulted in 'My Dear Kuttichathan|work=The Hindu|date=2 April 2018|access-date=21 September 2022|last1=Chelangad|first1=Saju|archive-date=14 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114163829/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/jijo-and-his-3d-dream-that-resulted-in-my-dear-kuttichathan/article23415321.ece|url-status=live}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ (᱑᱙᱘᱖ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱤᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="m.behindwoods.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ (᱑᱙᱘᱗) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>TIME Magazine. 2005. [http://www.time.com/time/2005/100movies/0, 23220, nayakan, 00.html All-TIME 100 Movies]{{dead link|date=July 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}. Retrieved 13 October 2006.</ref> ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱢᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱮᱢᱵᱟᱨᱩᱛᱷᱤ (᱑᱙᱙᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱔᱕ ᱢᱤᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=thenewsminute_20190108>{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/ilaiyaraaja-75-tribute-music-icon-be-held-feb-2-and-3-chennai-94684|title='Ilaiyaraaja 75': A tribute to the music icon to be held on Feb 2 and 3 in Chennai|date=8 January 2019|website=The News Minute|access-date=27 April 2019|archive-date=5 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190205034939/https://www.thenewsminute.com/article/ilaiyaraaja-75-tribute-music-icon-be-held-feb-2-and-3-chennai-94684|url-status=live}}</ref> ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤ-ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐ ᱫᱤᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Ilayaraja 75: AR Rahman, Kamal Haasan, Rajinikanth attend celebration of legendary composer's illustrious career|url=https://www.firstpost.com/entertainment/ilayaraja-75-ar-rahman-kamal-haasan-rajinikanth-attend-celebration-of-legendary-composers-illustrious-career-6030541.html|publisher=Firstpost|date=5 February 2019|access-date=9 November 2020|archive-date=20 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201120134700/https://www.firstpost.com/entertainment/ilayaraja-75-ar-rahman-kamal-haasan-rajinikanth-attend-celebration-of-legendary-composers-illustrious-career-6030541.html|url-status=live}}</ref>
᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ, ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ, ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Valiant" /><ref name="Valiant1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ ᱓᱔ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Valiant" /><ref name="youtube.com">{{cite web |date=19 October 2015 |title=Mr.Viji Manuel talks about Symphony by Isaignani Ilaiyaraaja |url=https://youtube.com/watch/fFPjQlXXaio |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430182824/https://www.youtube.com/watch/fFPjQlXXaio |archive-date=30 April 2021 |access-date=20 October 2015 |via=YouTube}}</ref><ref name="thehindu_200211220228">{{cite web |title=The Hindu : Ilayaraja's books |url=http://www.thehindu.com/thehindu/lf/2002/11/22/stories/2002112202280200.htm |website=The Hindu}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱟᱠᱟᱢ ᱤᱱ ᱥᱤᱢᱯᱷᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱖), ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱳᱨᱮᱴᱳᱨᱤᱭᱳ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱨ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="finndian.com" /> ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱱᱰᱥᱠᱮᱯ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Valiant1"/>
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱨᱰ ᱢᱮᱢᱵᱟᱨ ᱟᱪᱤᱞ ᱯᱷᱳᱨᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱴᱮᱞᱟᱨ ᱵᱚᱰᱤ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱑᱐ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱰᱨᱤᱣ ᱞᱚᱭᱮᱰ ᱣᱮᱵᱟᱨ ($᱑.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱟᱨ ᱢᱤᱠ ᱡᱮᱜᱟᱨ (over $᱓᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱴᱷᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱾"<ref name="thehindu_17682511">{{cite web|last=Forler|first=Achille|date=28 March 2017|title=My songs, my royalties|url=http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/ilaiyaraaja-sp-balasubrahmanyan-royalty-issue-my-songs-my-royalties/article17682511.ece|work=The Hindu|access-date=7 April 2018|archive-date=27 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327212414/http://www.thehindu.com/opinion/op-ed/ilaiyaraaja-sp-balasubrahmanyan-royalty-issue-my-songs-my-royalties/article17682511.ece|url-status=live}}</ref>
ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱰᱤ ᱵᱷᱳᱴᱮᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ, "ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ "ᱡᱮᱱᱨᱮ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮᱢ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ/ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟᱜ/ᱯᱨᱚᱢᱳᱴᱟᱜ/ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹᱭᱟᱜ/ᱯᱚᱞᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱟᱜ/ᱳᱵᱷᱟᱨ-ᱤᱱᱴᱮᱞᱮᱠᱪᱩᱣᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱟᱜ/ᱟᱹᱲᱤᱥᱟᱜ/ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰᱟᱜ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾"<ref name="Salil" /> ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱷᱳᱠᱟᱞᱤᱥᱴ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱚᱠᱚᱭ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱨᱚᱰ ᱨᱮᱸᱡᱽ ᱵᱟᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱟᱰᱟᱯᱴᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ "ᱟᱱᱯᱷᱮᱫᱚᱢᱮᱵᱟᱞ" ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ "ᱮᱵᱽᱥᱳᱞᱩᱴ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ" ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=An Artiste of the Millennium: Ilaiyaraaja at 75|url=https://m.thewire.in/article/the-arts/an-artiste-of-the-millennium-ilaiyaraaja-at-75|publisher=The Wire|date=10 September 2018|access-date=15 September 2022|archive-date=15 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220915113344/https://m.thewire.in/article/the-arts/an-artiste-of-the-millennium-ilaiyaraaja-at-75|url-status=live}}</ref> ᱡᱤ. ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ: "ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱥᱟᱱᱥ ᱛᱮ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱮᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾"<ref name="India"/>
᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱴᱩ ᱦᱤᱭᱟᱨ ᱵᱤᱯᱷᱳᱨ ᱭᱩ ᱰᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=100 Best Albums Ever |url=http://www.rocklistmusic.co.uk/guardian100.htm |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20170813104430/http://www.rocklistmusic.co.uk/guardian100.htm |archive-date=13 August 2017 |access-date=3 February 2010 |website=The Guardian}}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱤᱵᱤᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱖᱕ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱯᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ "ᱨᱟᱠᱠᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱭᱭᱟ ᱛᱷᱟᱴᱴᱩ" ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱯ ᱑᱐ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="archive_201503300739">{{cite web |title=THE WORLD'S TOP TEN |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150330073900/http://www.bbc.co.uk/worldservice/us/features/topten/ |archive-date=30 March 2015 |access-date=7 June 2021 |website=BBC World Service.com}}</ref> ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥ ᱥᱤᱵᱷᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱮᱱ "ᱟᱫᱷᱟ ᱫᱤᱱ" ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾{{sfn|Ramachandran|2014|p=140}}
ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱵᱚᱨᱢᱚᱱ ᱟᱜ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱷᱟᱞᱟᱯᱟᱛᱷᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ "ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱱᱳᱴᱥ ᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱤ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱭᱳ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=thehindu_200510210014>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm |title=The Raja still reigns supreme |date=21 October 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150831055436/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/10/21/stories/2005102100140200.htm |archive-date=31 August 2015 |url-status=dead |work=The Hindu |access-date=17 July 2015}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱡᱤᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Illayaraja's wife dies of heart attack | work=The Times of India | date=November 2011 | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/illayarajas-wife-dies-of-heart-attack/articleshow/10563331.cms#:~:text=This%20story%20is%20from%20November,(singer%20and%20music%20director) }}</ref>) ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ—ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱨᱟᱡᱟ, ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱭᱩᱵᱷᱟᱱ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱨᱟᱡᱟ—ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=hindu_200701130159>{{cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/01/13/stories/2007011301591200.htm |title=Music from the past |website=The Hindu.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107163353/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/01/13/stories/2007011301591200.htm |archive-date=7 November 2012 |url-status=dead |access-date=7 June 2021}}</ref><ref name=hindu_200508050167>Staff reporter. [http://www.hindu.com/2005/08/05/stories/2005080501670200.htm "Ilaiyaraja's daughter gets engaged".] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070429073520/http://www.hindu.com/2005/08/05/stories/2005080501670200.htm |date=29 April 2007}} ''The Hindu''. 5 August 2005. Retrieved 3 March 2007.</ref> ᱡᱤᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=thehindu_2587916>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article2587916.ece |location=Chennai, India |work=The Hindu |title=Music maestro Ilayaraja's wife passes away |date=1 November 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111210151421/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article2587916.ece |archive-date=10 December 2011}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ, ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/musical-brothers-ilaiyaraaja-and-gangai-amaren-reunite-after-13-years/articleshow/89633355.cms|title=Musical brothers Ilaiyaraaja and Gangai Amaren reunite after 13 years|website=The Times of India|access-date=4 May 2022|archive-date=4 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220504113825/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/musical-brothers-ilaiyaraaja-and-gangai-amaren-reunite-after-13-years/articleshow/89633355.cms|url-status=live}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱛᱷᱟᱨᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱞᱤᱵᱷᱟᱨ ᱠᱮᱱᱥᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ilaiyaraaja's daughter and playback singer Bhavatharini dies of cancer |url=https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ilaiyaraajas-daughter-and-playback-singer-bhavatharini-dies-of-cancer-2493685-2024-01-25 |access-date=2024-01-25 |website=India Today |date=25 January 2024 |language=en |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125155226/https://www.indiatoday.in/movies/regional-cinema/story/ilaiyaraajas-daughter-and-playback-singer-bhavatharini-dies-of-cancer-2493685-2024-01-25 |url-status=live }}</ref>
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ<ref>{{cite web | title=Happy Birthday Ilayaraja: Assistant to maestro, here are some lesser known facts about Isai Gnani Ilayaraja's musical journey | work=The Times of India | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/happy-birthday-ilayaraja-assistant-to-maestro-here-are-some-lesser-known-facts-about-isai-gnani-ilayarajas-musical-journey/articleshow/76137497.cms }}</ref>, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾<ref name=India/>
==ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱟᱨ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱠᱚ==
[[File:Rajinikanth, Kamal Haasan and Ilaiyaraaja At The Nadigar Sangam Protest.jpg|thumb|ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ (ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ) ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱠᱟᱸᱛ (ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ) ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱱᱟᱫᱤᱜᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱟᱢ ᱯᱨᱚᱴᱮᱥᱴ ᱨᱮ]]
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱚᱯᱤᱨᱟᱭᱤᱴ ᱩᱞᱞᱚᱝᱜᱷᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱭᱟᱢ, ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱱᱳᱴᱤᱥ ᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱟᱨᱢᱤᱥᱚᱱ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ, ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱵᱚᱱᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱚᱭᱮᱞᱴᱤ ᱮᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=hindustantimes_20170320>{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/music/illayaraja-s-legal-notice-to-spb-sp-balasubrahmanyam-says-he-will-obey-the-law/story-hulhkHFbDsrOBOu3kiu1EN.html |title=Illayaraja's legal notice to SPB: SP Balasubrahmanyam says he will obey the law |work=Hindustan Times |date=20 March 2017 |access-date=31 May 2017 |archive-date=24 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170524181700/http://www.hindustantimes.com/music/illayaraja-s-legal-notice-to-spb-sp-balasubrahmanyam-says-he-will-obey-the-law/story-hulhkHFbDsrOBOu3kiu1EN.html |url-status=live }}</ref> ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ ᱟᱢᱟᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱮᱥ.ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱤᱜᱟᱞ ᱱᱳᱴᱤᱥ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱠᱟ' ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.thenewsminute.com/article/gangai-amaran-slams-brother-ilaiyaraaja-says-legal-notice-spb-foolishness-58886 | title=Gangai Amaran slams brother Ilaiyaraaja, says legal notice to SPB is 'foolishness' | date=20 March 2017 | access-date=4 May 2022 | archive-date=20 May 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220520140613/https://www.thenewsminute.com/article/gangai-amaran-slams-brother-ilaiyaraaja-says-legal-notice-spb-foolishness-58886 | url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱠ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱡᱤᱥᱩ ᱢᱟᱥᱤ ᱟᱜ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱥᱟᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱹᱫᱷᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟ ᱢᱟᱦᱟᱨᱥᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, "ᱤᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱤᱧ ᱧᱮᱞᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱡᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱨᱤᱡᱟᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ"<ref>{{cite web | title=Ilayaraja says no proof for Jesus' resurrection, sparks controversy | website=The Week | url=https://www.theweek.in/news/entertainment/2018/03/27/ilayaraja-says-no-proof-for-jesus-resurrection-sparks-controversy.html?fromNewsdog=1 }}</ref> ᱾ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱠᱟᱹ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ "ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ" ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱚᱸᱫᱮᱦ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Christ remark: Plaint filed against Ilayaraja|work=The Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/christ-remark-plaint-filed-against-ilayaraja/articleshow/63523573.cms|date=29 March 2018|access-date=22 September 2022|archive-date=15 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315085146/https://timesofindia.indiatimes.com/city/trichy/christ-remark-plaint-filed-against-ilayaraja/articleshow/63523573.cms|url-status=live}}</ref>
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱵᱚᱥᱛᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱚᱲ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, "ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ; ᱮᱠᱮᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾"<ref>{{cite news|title=Ilaiyaraaja: 'There are no composers today, only programmers'|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-no-composers-today-only-programmers/article65230243.ece|date=16 March 2022|access-date=22 September 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922055454/https://www.thehindu.com/entertainment/movies/ilaiyaraaja-no-composers-today-only-programmers/article65230243.ece|url-status=live}}</ref>
ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ "ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱳᱫᱤ—ᱨᱤᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱨᱥ ᱟᱭᱰᱤᱭᱟᱥ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱨᱣᱟᱨᱰ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱯᱟᱪᱟᱜ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ ᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱫᱟᱹᱵᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ "ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱚᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱚᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ"<ref>{{cite web | title=Elangovan's tirade against Ilaiyaraaja goes viral | work=The Hindu | date=24 April 2022 | url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/elangovans-tirade-against-ilaiyaraaja-goes-viral/article65351346.ece/ }}</ref> ᱾ ᱢᱳᱫᱤ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱯᱚᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱫᱚ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱨᱤᱰᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱣᱟᱹᱞ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱰ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=The sound of criticism: How Ilaiyaraaja's comparison of Ambedkar and Modi triggered a political row|publisher=Firstpost|url=https://www.firstpost.com/india/the-sound-of-criticism-how-ilaiyaraajas-comparison-of-ambedkar-and-modi-triggered-a-political-row-10572601.html|date=19 April 2022|access-date=22 September 2022|archive-date=22 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922130557/https://www.firstpost.com/india/the-sound-of-criticism-how-ilaiyaraajas-comparison-of-ambedkar-and-modi-triggered-a-political-row-10572601.html|url-status=live}}</ref>
==ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
ᱢᱩᱬᱩᱛ: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
{| class="wikitable sortable"
|-
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱑᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱒᱐᱒᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ
| ᱱᱟᱣᱟ / ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ
|}
==ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{notelist}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
===ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ===
{{Refbegin}}
* {{Cite book |last=Ramachandran |first=Naman |title=Rajinikanth: The Definitive Biography |title-link=Rajinikanth: The Definitive Biography |publisher=Penguin Books |year=2014 |isbn=978-0-14-342111-5 |location=New Delhi |author-link=Naman Ramachandran |orig-date=2012}}
{{Refend}}
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ==
{{refbegin|2}}
*{{cite web | last=Ethirajan | first=Anbarasan | title=Ilaiyaraaja: The Indian maestro still reshaping music 50 years on | website=BBC | date=6 June 2026 | url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2pldw8x9zo }}
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱵᱷᱮᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱤᱞ ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱠᱤᱫᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱩ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱢᱟᱭ ᱤᱥᱯᱤᱨᱤᱪᱩᱣᱟᱞ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥᱮᱥ) (᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱟᱜᱟᱢ ᱾ → ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱟᱢ
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱛᱷᱩᱱᱟᱭ ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱥᱟᱨᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱤᱭᱤᱰᱩ ᱾
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟᱵᱷᱩᱜᱟᱞ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱰᱨᱤᱢᱥ) (᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱠᱟᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱤᱯᱟᱜᱟᱢ ᱾ → ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱴᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱚᱴᱳᱵᱟᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱾
*ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱤᱱ ᱥᱤᱱᱛᱷᱟᱱᱟᱭᱜᱟᱞ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱠᱚ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱥᱩ ᱯᱩᱛᱷᱟᱠᱟ ᱱᱤᱞᱟᱭᱟᱢ ᱾
*ᱯᱨᱮᱢ-ᱨᱟᱢᱮᱥ ᱾ ᱑᱙᱙᱘ ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ: ᱤᱥᱟᱭᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱢᱩᱢ ᱟᱞᱟᱜᱤᱭᱟᱞᱩᱢ (ᱴᱨᱟᱱᱥ.: ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ: ᱫᱟ ᱯᱷᱤᱞᱳᱥᱚᱯᱷᱤ ᱮᱱᱰ ᱮᱥᱛᱷᱮᱴᱤᱠᱥ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ) ᱾ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ: ᱥᱮᱢᱵᱩᱞᱟᱢ ᱾
*{{cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm |title=Making Music, Raja-style |author=Srinivasan, Pavithra |date=20 September 2010 |work=Rediff.com |access-date=15 October 2010 |archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126153207/http://movies.rediff.com/report/2010/sep/20/south-ilaiyaraja-bio.htm |url-status=live}}
{{refend}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{commons category}}
*
*{{IMDb name|id=0006137}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱞᱟᱭᱭᱟᱨᱟᱡᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱨᱤᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱮᱱᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱯᱤᱭᱟᱱᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ]]
56z4rd3i6niybjhzrogz4acpjjyggqj
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ
0
37816
198638
196904
2026-09-30T05:25:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198638
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ
| image = Jayaram, actor photograph (cropped).jpg
| caption = ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ
| birth_name = ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ
| birth_date = {{Birth date and age|1964|12|10|df=yes}}
| birth_place = ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name=r1>{{Cite web |url=http://www.jayaramonline.com/profile.html |title=Profile |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315172754/http://www.jayaramonline.com/profile.html |archive-date=15 March 2018 |website=jayaramonline.com}}</ref>
| occupation = ᱟᱠᱴᱚᱨ
| alma_mater = ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ
| years_active = ᱑᱙᱘᱘–ᱱᱤᱛ
| works = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
| awards = ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱒᱐᱑᱑)
| spouse = {{marriage|ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ|1992}}
| children = ᱒, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ
}}
'''ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑0 ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱔), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ '''ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱮᱱᱰᱟ]] ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ, ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ, ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱥᱨᱤ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]], ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱢᱤᱫ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱭ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙᱙᱓) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web |url= https://www.indiaglitz.com/jayaram-completes-200-films-malayalam-news-123821.html |title= Jayaram completes 200 films |work= Indiaglitz.com |date= 23 January 2015 |access-date= 1 June 2016 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160806133956/http://www.indiaglitz.com/jayaram-completes-200-films-malayalam-news-123821.html |archive-date= 6 August 2016 |url-status= live }}</ref>
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com">{{Cite web |date=2021-12-10 |title=Malayalam superstar Jayaram has a net worth of Rs 10 crore; know all the expensive things owned by the actor |url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/malayalam/article/malayalam-superstar-jayaram-has-a-net-worth-of-rs-10-crore-know-all-the-expensive-things-owned-by-the-actor/839258 |access-date=2024-07-11 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱮᱱᱟ—ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙), ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ (᱑᱙᱙᱐), ᱥᱟᱱᱫᱷᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ ᱥᱤ/ᱳ ᱡᱚᱨᱡᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱑), ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱟᱭᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱟᱫᱷᱮᱦᱟᱢ (᱑᱙۹᱒), ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙۹᱓), ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ. (᱑᱙᱙᱔), ᱯᱩᱛᱷᱩᱠᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤᱞᱮ ᱯᱩᱛᱷᱩᱢᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱱ (᱑᱙᱙᱕), ᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖), ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱩᱰᱤᱭᱤᱞ ᱳᱨᱩ ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ (᱑᱙۹᱗), ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱤᱱ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ (᱑᱙᱙᱘), ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱙᱙), ᱣᱟᱱ ᱢᱮᱱ ᱥᱳ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱾
᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Thomas|first1=Elizabeth|title=30 glorious years|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130418/30-glorious-years.html|access-date=15 April 2018|work=Deccan Chronicle|date=13 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415050402/https://deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/130418/30-glorious-years.html|archive-date=15 April 2018|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙۹᱖), ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com"/><ref>{{Cite web |title=Happy Birthday Jayaram: Iconic films of the actor that will make you LOL |url=https://mirchi.in/stories/movies/happy-birthday-jayaram-iconic-films-of-the-actor-that-will-make-you-lol/96048946 |access-date=2024-07-11 |website=mirchi.in |language=en}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱴᱟᱨᱟᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱡᱩᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱢᱮᱱᱴ ᱵᱚᱭᱮᱡᱽ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱵᱟᱵᱷᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱞᱟᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱪᱮᱞᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱟᱞᱞᱟᱥᱟᱱᱟ ᱱᱟᱱᱫᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=20&no_of_rows_page=10&sletter=|title=CINIDIARY - A Complete Online Malayalam Cinema News Portal|website=cinidiary.com|access-date=6 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518163129/http://cinidiary.com/people.php?pigsection=Actor&picata=1&no_of_displayed_rows=20&no_of_rows_page=10&sletter=|archive-date=18 May 2015|url-status=live}}</ref> ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Jayaram interview {{!}} memories with director Padmarajan|url=https://www.youtube.com/watch?t=295&v=NhNpuU-NUcc|publisher=amritatv|access-date=17 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310235850/https://www.youtube.com/watch?t=295&v=NhNpuU-NUcc|archive-date=10 March 2016|url-status=live}}</ref> ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩᱨ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱢᱚ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|last=Chandra Kumar|first=Sujit|title=An obsession that's too big|url=https://www.deccanchronicle.com/151029/entertainment-mollywood/article/obsession-that%E2%80%99s-too-big|work=Deccan Chronicle|date=29 October 2015|access-date=6 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706152429/http://www.deccanchronicle.com/151029/entertainment-mollywood/article/obsession-that%E2%80%99s-too-big|archive-date=6 July 2017|url-status=live}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱴᱨᱩᱯ, ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱵᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱢᱮᱠᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=N7n6GUGppEo |title=ജയറാമിന്റെ സിനിമാപ്രവേശം, ഒപ്പം പത്മരാജന്റെ ഓര്മ്മകളും-നക്ഷത്രപ്പിറവിI Nakshathrappiravi |website=YouTube |date=28 October 2017 |access-date=2 March 2018 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151953/https://www.youtube.com/watch?v=N7n6GUGppEo |url-status=live }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱮ ᱞᱚᱸᱪ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱩᱱᱱᱟᱢ ᱯᱟᱠᱠᱟᱢ (᱑᱙᱘᱘) ᱟᱨ ᱤᱱᱱᱟᱞᱮ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱮᱱᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="timesnownews.com"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙᱙᱓) ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱟᱨᱰᱚᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱵᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱤᱱᱱᱟᱞᱮ, ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱨ ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://asianetindia.com/completes-25-years-in-cinema-jayaram/|title=Completes 25 years in cinema: Jayaram|work=Asianet|date=1 December 2013|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308231410/http://asianetindia.com/completes-25-years-in-cinema-jayaram/|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010416/mani-c-kappan-to-give-k-m-mani-tight-fight-in-pala.html|title=Mani C Kappan to give K M Mani tight fight in Pala|work=Deccan Chronicle|date=1 April 2016|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308170155/http://www.deccanchronicle.com/nation/politics/010416/mani-c-kappan-to-give-k-m-mani-tight-fight-in-pala.html|archive-date=8 March 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/dhanush-marks-his-25th-film-velaiyilla-pattathari|title=Dhanush marks his 25th film Velaiyilla Pattathari|work=Khaleej Times|date=17 July 2014|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309054019/https://www.khaleejtimes.com/citytimes/bollywood/dhanush-marks-his-25th-film-velaiyilla-pattathari|archive-date=9 March 2018|url-status=live}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱟᱢᱟᱞᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ (ᱠᱟᱢᱟᱞ) ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙), ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ, (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱭᱟᱛᱷᱨᱟ (᱑᱙۹᱐) (ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱣᱤᱴᱱᱮᱥ (᱑᱙᱘᱘) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱨ ᱨᱚᱧᱡᱤᱛᱷ ᱥᱟᱶ ᱱᱟᱱᱢᱟ ᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ (᱑᱙᱙᱐) ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱵᱚᱞ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱠᱮᱞᱤ (᱑᱙᱙᱑) ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ (᱑᱙᱙᱒) ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ (᱑᱙᱘᱘) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ, ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ, ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐) ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱫᱮᱥᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |title=Official Website of Information And Public Relation Department of Kerala |publisher=Prd.kerala.gov.in |access-date=5 June 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm |archive-date=3 March 2016 |df=dmy-all }}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-mdash-Sukanya/article16813947.ece|title=Grill Mill — Sukanya|work=The Hindu|date=11 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-date=9 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109121743/https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-mdash-Sukanya/article16813947.ece|url-status=dead}}</ref><ref name="Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/south-jayaram-mamta-in-kadha-thudarunnu/20100330.htm|title=Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu|work=Rediff.com|date=30 March 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180806011431/http://www.rediff.com/movies/report/south-jayaram-mamta-in-kadha-thudarunnu/20100330.htm|archive-date=6 August 2018|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱠᱤᱱ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ - ᱤᱨᱟᱴᱴᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱟᱪᱟᱱ (᱑᱙۹᱗), ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙۹۹), ᱠᱳᱪᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐), ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ (᱒᱐᱐᱒), ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟ ᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱮ. ᱥᱤ. ᱞᱚᱞᱤᱛᱟ, ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱟᱜᱟᱛᱷᱤ ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱟᱥᱴ ᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱡᱳᱥᱤ ᱟᱜ ᱫᱷᱨᱩᱵᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱓) ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱜᱳᱯᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ ᱪᱮᱱᱱᱩ ᱨᱟᱯᱟᱨᱠᱟᱢ (᱑᱙᱙᱐), ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱤᱥᱯᱟᱨᱥᱟᱢ (᱑᱙۹᱐), ᱡᱚᱭᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱯᱟᱭᱛᱷᱨᱩᱠᱟᱢ (᱑᱙۹᱓), ᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱨ ᱤᱱ ᱵᱮᱛᱷᱞᱮᱦᱮᱢ (᱑᱙᱙᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱩᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱯᱤᱴᱴᱮᱱᱱᱩ, ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱭᱟᱫᱟᱨᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱫᱽᱵᱷᱟᱭᱛᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑) ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱫᱤᱱᱡᱩᱞ ᱠᱚᱞᱭᱟᱱᱟᱢ (᱑᱙᱙᱑), ᱟᱭᱟᱞᱟᱛᱷᱮ ᱟᱫᱫᱮᱦᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ (᱑᱙۹᱓), ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ. (᱑᱙۹᱔), ᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱙᱕), ᱟᱫᱽᱭᱟᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱢᱟᱱᱤ (᱑᱙᱙᱕), ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱞᱳᱠᱟᱛᱷᱮ ᱵᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙᱙᱖), ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱭᱟᱠᱟᱱ (᱑᱙᱙᱗) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱫᱫᱤᱠ ᱟᱜ ᱯᱷᱨᱮᱱᱰᱥ (᱑᱙᱙᱙) ᱨᱮ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱮᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/20000626-crippled-by-failed-productions-and-losses-malayalam-film-industry-banks-on-sleaze-777791-2000-06-25|title=Porn again|work=India Today|date=26 June 2000|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180103085122/http://indiatoday.intoday.in/story/crippled-by-failed-productions-and-losses-malayalam-film-industry-banks-on-sleaze/1/244399.html|archive-date=3 January 2018|url-status=live}}</ref> ᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱳᱪᱩ ᱠᱳᱪᱩ ᱥᱟᱱᱛᱷᱳᱥᱟᱝᱜᱟᱞ (᱒᱐᱐᱐), ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ (᱒᱐᱐᱒), ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱯᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱴᱮᱭᱩᱢ (᱒᱐᱐᱓), ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞᱤ ᱟᱠᱞᱮᱭᱢᱰ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱤ. ᱠᱟᱱᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ (᱒᱐᱐᱑) ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱠᱟᱨᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱮᱥᱟᱢ (᱒᱐᱐᱒) ᱨᱮ ᱞᱳᱱᱟᱯᱯᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱳᱠᱩᱞᱟᱢ, ᱯᱩᱨᱩᱥᱟᱞᱟᱠᱥᱟᱱᱟᱢ, ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ, ᱠᱳᱞᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱢᱩᱨᱟᱭ ᱢᱟᱢᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱛᱷᱤᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱦᱟᱥᱚᱱ-ᱟᱜ ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱧᱪᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱰᱨ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱟᱨ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱤᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱱᱟᱠᱭᱟᱱ (᱑᱙۸᱙) ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱨᱳᱡᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱢ ᱫᱷᱩᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱨᱳᱞ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱮᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱢᱤᱠ ᱨᱳᱞ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓), ᱱᱡᱟᱱ ᱥᱟᱞᱯᱮᱨᱩ ᱨᱟᱢᱟᱱ ᱠᱩᱴᱴᱤ (᱒᱐᱐᱔), ᱯᱷᱤᱝᱜᱟᱨ ᱯᱨᱤᱱᱴ (᱒᱐᱐᱕), ᱮᱞᱤᱥ ᱤᱱ ᱣᱟᱱᱰᱟᱨᱞᱮᱱᱰ (᱒᱐᱐᱕), ᱢᱟᱫᱷᱩᱪᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱞᱮᱠᱷᱟ (᱒᱐᱐᱖), ᱢᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱛᱷᱳᱨᱟᱞ (᱒᱐᱐᱖), ᱟᱨ ᱟᱱᱪᱟᱞ ᱳᱨᱟᱞ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ (᱒᱐᱐᱗) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱠᱩ ᱟᱠᱵᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱠᱠᱤ (᱒᱐᱑᱒) ᱨᱮ ᱥᱩᱜᱩᱱᱟᱱ ᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡ ᱛᱮᱭ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱢᱵᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟ খন ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/report/jayaram-joins-hands-with-kamal-after-twelve-years/20110808.htm|title=Jayaram joins hands with Kamal after 12 years|work=Rediff|date=9 August 2011|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193447/http://www.rediff.com/movies/report/jayaram-joins-hands-with-kamal-after-twelve-years/20110808.htm|archive-date=16 January 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/entertainment/movies/malayalam/fullstory.php?id=14783121|title=Sathyan & Jayaram are back!|work=Sify|date=23 October 2008|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117023508/http://www.sify.com/entertainment/movies/malayalam/fullstory.php?id=14783121|archive-date=17 January 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |author=KERALA |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/mollywood-more-flops-than-hits-in-2008/article1404160.ece |title=Mollywood: more flops than hits in 2008 - KERALA |work=The Hindu |date=29 December 2008 |access-date=2016-12-01 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151940/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Mollywood-more-flops-than-hits-in-2008/article15370163.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author=Friday Review |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/sweet-smile-of-success/article1436017.ece |title=Sweet smile of success - TVDM |work=The Hindu |date=16 October 2008 |access-date=2016-12-01 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151953/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Sweet-smile-of-success/article15400427.ece |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-dileep-gopika-in-swantham-lekhakan/20090918.htm |title=Dileep-Gopika jodi returns - Rediff.com Movies |work=Rediff.com |date=2009-09-18 |access-date=2016-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180116193444/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-dileep-gopika-in-swantham-lekhakan/20090918.htm |archive-date=16 January 2018 |url-status=live }}</ref>
᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱫᱮᱵᱷᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kbo-summer-box-office-may-1-to-june-11-news-malayalam-kkfrNtabghesi.html|title=KBO- Summer Box- Office ( May 1 to June 11)|work=Sify|date=24 June 2009|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809061830/http://www.sify.com/movies/kbo-summer-box-office-may-1-to-june-11-news-malayalam-kkfrNtabghesi.html|archive-date=9 August 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-jayaram-in-a-double-role/20090529.htm|title=A Jayaram double whammy!|work=Rediff.com|date=29 March 2009|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116003921/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-jayaram-in-a-double-role/20090529.htm|archive-date=16 November 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Jayaram, Mamta in Kadha Thudarunnu"/><ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=2009- A Flashback!|url=http://www.sify.com/movies/2009-a-flashback-news-malayalam-kkfrf1bghdasi.html|archive-date=26 November 2016|url-status=dead|website=Sify|date=2 January 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126195849/http://www.sify.com/movies/2009-a-flashback-news-malayalam-kkfrf1bghdasi.html}}</ref> ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱦᱮᱯᱯᱤ ᱦᱟᱥᱵᱮᱱᱰᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14932245&cid=14625530|title=Kerala Box Office - Feb 1 to 15|work=Sify|date=19 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180308233937/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14932245&cid=14625530|archive-date=8 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|title=Kerala Box-Office- March 1 to April 13|work=Sify|date=15 April 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612162047/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|archive-date=12 June 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/kerala-box-office-dec-2009-jan-2010-news-malayalam-kkfqUifjgdbsi.html|title=Kerala Box Office- Dec 2009 - Jan 2010|work=Sify|date=11 February 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180309053920/http://www.sify.com/movies/kerala-box-office-dec-2009-jan-2010-news-malayalam-kkfqUifjgdbsi.html|archive-date=9 March 2018|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article267220.ece|title=Meera Jasmine survives gossips again!|work=The New Indian Express|date=5 May 2010|access-date=8 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611161114/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article267220.ece|archive-date=11 June 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/friday-rushes/article677736.ece|title=Friday Rushes|work=The Hindu|date=17 September 2010|access-date=8 March 2018|archive-date=11 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011151955/https://www.thehindu.com/features/cinema/Friday-Rushes/article15969610.ece|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶᱮ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱠᱟᱯ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱪᱟᱭᱱᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="manorama-box-office-2011">{{cite web|title=2011 സംവിധാനം ചെയ്തത്|url=http://www.manoramaonline.com/advt/movie/year-2011/direction.htm|publisher=Malayala Manorama|language=ml|trans-title=Those (films) which were directed in 2011|access-date=5 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120207172511/http://www.manoramaonline.com/advt/movie/year-2011/direction.htm|archive-date=7 February 2012|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱫᱩᱯᱩᱞᱤᱭᱟᱴᱴᱟᱢ (᱒᱐᱑᱖) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱴᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱱ (᱒᱐᱑᱙) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱟᱠᱴᱤᱝ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱟᱛᱱᱟᱢ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱑ (᱒᱐᱒᱒) ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱤᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱵᱷᱟᱱ: ᱒ (᱒᱐᱒᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱷᱣᱟᱨᱠᱠᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱤ ᱩᱨᱯᱷ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Jayaram's new look for Ponniyin Selvan!|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/jayarams-new-look-for-ponniyin-selvan/articleshow/73190665.cms|access-date=2020-10-24|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ, ᱢᱤᱫᱷᱩᱱ ᱢᱟᱱᱩᱭᱮᱞ ᱛᱷᱳᱢᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱴᱮᱨᱟᱱ ᱠᱚᱯ, ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱤᱞᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟᱭᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱓᱐ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱔᱐.᱐᱕ ᱠᱳᱴᱤ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱳᱴᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱨᱟᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱳᱞᱳ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱠᱩᱣᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱟᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱵᱽᱨᱟᱦᱟᱢ ᱳᱡᱽᱞᱟᱨ ᱒ ᱮ ᱠᱚᱱᱯᱷᱟᱨᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2014-07-07 |title=I contemplated going in for a name change during the shoot of Uttama Villain: Parvathy Nair |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/i-contemplated-going-in-for-a-name-change-during-the-shoot-of-uttama-villain-parvathy-nair/articleshow/36353899.cms |access-date=2024-07-11 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱮᱱᱴᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ ᱟᱯᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱴᱮᱭᱩᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>[https://web.archive.org/web/20060525035222/http://www.deccanherald.com/deccanherald/aug152004/n12.asp National film awards announced]. Deccan Herald (15 August 2004)</ref> ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱵᱷᱤᱠᱟ ᱾<ref name=r1/> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱟᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="asiantribune.com">{{cite web|title=Film Star Jayaram's House attacked and torched- Karunanidhi condemned|url=http://www.asiantribune.com/news/2010/02/07/film-star-jayarams-house-attacked-and-torched-karunanidhi-condemned|publisher=asiantribune.com|access-date=17 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190745/http://www.asiantribune.com/news/2010/02/07/film-star-jayarams-house-attacked-and-torched-karunanidhi-condemned|archive-date=4 March 2016|url-status=live}}</ref> ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Jayaram to make his Pandimelam debut at Panachikkadu temple |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2017/may/23/jayaram-to-make-his-pandimelam-debut-at-panachikkadu-temple-1607828.html |access-date=2023-09-01 |website=The New Indian Express|date=23 May 2017 }}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ==
;ᱥᱤᱵᱷᱤᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ<ref>{{cite web |url=http://www.ndtv.com/article/india/govt-announces-padma-awards-81520 |title=Govt announces Padma Awards |publisher=Ndtv.com |date=25 January 2011 |access-date=5 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140924045010/http://www.ndtv.com/article/india/govt-announces-padma-awards-81520 |archive-date=24 September 2014 |url-status=live }}</ref>
;ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ
* ᱒᱐᱐᱐ – ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱮᱥᱟᱢ
;ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱐᱐ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱷᱮᱱᱟᱞᱤ
;ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙۹᱖ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite news|title=Filmfare - South Special|url=http://www.filmfare.com/site/october97/south3f.htm|access-date=8 July 2016|work=Filmfare|date=5 July 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980705062041/http://www.filmfare.com/site/october97/south3f.htm|archive-date=5 July 1998 }}</ref>
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ<ref>{{cite news|title=Nuvvu Nenu wins 4 Filmfare awards - The Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Nuvvu-Nenu-wins-4-Filmfare-awards/articleshow/6011249.cms?referral=PM|access-date=8 July 2016|work=The Times of India|date=6 April 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20170104014629/http://timesofindia.indiatimes.com/city/hyderabad/Nuvvu-Nenu-wins-4-Filmfare-awards/articleshow/6011249.cms?referral=PM|archive-date=4 January 2017|url-status=live}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴᱤᱝ ᱟᱠᱴᱚᱨ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) – ᱯᱟᱧᱪᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱤᱨᱟᱢ<ref>{{cite web |url=http://portal.bsnl.in/intranetnews.asp?url=/bsnl/asp/content%20mgmt/html%20content/entertainment/entertainment14489.html |title=Manikchand Filmfare Awards: Sizzling at 50 |publisher=BSNL |access-date=2009-10-19 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721152719/http://portal.bsnl.in/intranetnews.asp?url=%2Fbsnl%2Fasp%2Fcontent%20mgmt%2Fhtml%20content%2Fentertainment%2Fentertainment14489.html |archive-date=21 July 2011 |df=dmy-all }}</ref>
* ᱒᱐᱐᱓ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ – ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱤᱱᱟᱠᱠᱟᱨᱮ<ref name="indiaglitz2">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html|title=Pithamagan sweeps FilmFare Awards|website=IndiaGlitz.com|access-date=2014-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613232712/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/9366.html|archive-date=13 June 2011|url-status=live}}</ref>
;ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙᱙᱘ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱱᱮᱦᱟᱢ
* ᱒᱐᱐᱑ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ, ᱩᱛᱷᱟᱢᱟᱱ
* ᱒᱐᱐᱘ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱣᱟᱯᱱᱟ ᱥᱟᱱᱪᱟᱨᱤ
* ᱒᱐᱑᱒ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱢᱳᱢᱳᱨᱮᱥᱚᱱ
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ
* ᱒᱐᱑᱘ - ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱤᱥᱴᱟᱨ
;ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱑᱕ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱛᱷᱤᱝᱠᱟᱞ ᱢᱩᱛᱷᱟᱞ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱮ
* ᱒᱐᱑᱗ - ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ - ᱟᱪᱟᱭᱟᱱᱥ
;ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱒᱐᱑᱒ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ - ᱛᱟᱢᱤᱞ – ᱛᱷᱩᱯᱯᱟᱠᱠᱤ
* ᱒᱐᱑᱙ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱟᱛᱷᱤ
* ᱒᱐᱒᱑ – ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ – ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱮᱯᱨᱤᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱢᱳ
* ᱒᱐᱒᱓ – ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ – ᱱᱮᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ SIIMA ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱷᱟᱢᱟᱠᱟ
;ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ
* ᱑᱙᱙᱓ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱣᱟ ᱢᱮᱱᱦᱟᱸ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (ᱛᱟᱢᱤᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱳᱠᱩᱞᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱥᱤᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ
* ᱑᱙᱙᱖ – ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ - ᱢᱮᱰᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨᱛᱷᱟᱫᱟᱱᱟᱢ<ref>{{Cite web |date=2002-04-02 |title=Jayaram receives 'best actor' award |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/jayaram-receives-best-actor-award/articleshow/5489891.cms |access-date=2024-07-30 |website=The Times of India}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱵᱷᱤ. ᱥᱟᱱᱛᱟᱨᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱥᱟᱢ<ref>{{Cite web |last=Ashok Kumar |first=S. R. |date=2010-01-28 |title=Grill Mill - Jayaram |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Jayaram/article16840460.ece |access-date=2024-07-30 |website=The Hindu |archive-date=2024-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240730110334/https://www.thehindu.com/features/cinema/Grill-Mill-Jayaram/article16840460.ece |url-status=dead}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱒ – ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱥᱟᱢ<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2002/12/22/stories/2002122206330300.htm |title='Kannathil Muthamittal' bags 6 Cinema Express awards |access-date=5 February 2018 |archive-date=7 June 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607071034/http://www.hindu.com/2002/12/22/stories/2002122206330300.htm |website=The Hindu |date=2002-12-22 |url-status=dead }}</ref>
* ᱒᱐᱐᱕ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="dairy">{{Cite web |date=2024-01-02 |title='Lost 22 cows six years ago', Jayaram hands over Rs 5 lakh to Mathew Benny |url=https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/02/jayaram-abraham-ozler-mathew-benny-cattle.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102161236/https://www.onmanorama.com/news/kerala/2024/01/02/jayaram-abraham-ozler-mathew-benny-cattle.html |archive-date=2024-01-02 |access-date=2024-07-30 |website=On Manorama}}</ref>
* ᱒᱐᱐᱘ – ᱡᱮ. ᱥᱤ. ᱰᱮᱱᱤᱭᱮᱞ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮ
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{cite web|url=http://www.kottaka.com/blog/2011/10/sathyan-award-for-jayaram-and-kavya/|title=Sathyan Awards 2011|publisher=kottaka.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111025070930/http://www.kottaka.com/blog/2011/10/sathyan-award-for-jayaram-and-kavya/|archive-date=25 October 2011|df=dmy-all}}</ref>
* ᱒᱐᱑᱑ – ᱡᱚᱭᱦᱤᱱᱫᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱛᱷᱩᱫᱟᱨᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ
* ᱒᱐᱑᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱮᱭᱨᱤ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref name="dairy" />
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱵᱷᱟᱭᱟᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱣᱟᱯᱟᱱᱟᱢ ᱨᱮ<ref>{{cite web | url=http://www.metromatinee.com/news-articles/best-actor-jayaram-vayalar-film-awards-announced-full-list-of-awards-8378 | title=Vayalar Film awards announced | work=Jerin T Sam | publisher=metromatinee.com | date=7 May 2014 | access-date=7 May 2014 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140508061044/http://www.metromatinee.com/news-articles/best-actor-jayaram-vayalar-film-awards-announced-full-list-of-awards-8378 | archive-date=8 May 2014 | df=dmy-all }}</ref>
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱯᱩᱨᱟᱥᱠᱟᱨᱟᱢ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱟᱞᱟᱢᱟᱱᱰᱟᱞᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
* ᱒᱐᱑᱔ – ᱯᱨᱟᱵᱷᱟᱥᱤ ᱠᱟᱞᱟᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱴᱟᱠᱟ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱢᱮᱞᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ<ref>{{Cite web |date=2014-12-03 |title=An immensely valuable award, says Jayaram |url=https://www.onmanorama.com/entertainment/interview/an-immensely-valuable-award-says-jayaram.html |access-date=2024-07-30 |website=On Manorama}}</ref>
* ᱒᱐۲᱑ – ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱮᱱᱥᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱛᱷᱚᱠ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web |date=2022-03-18 |title=State Farm Awards announced |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-farm-awards-announced/article65238312.ece |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422190838/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/state-farm-awards-announced/article65238312.ece |archive-date=2022-04-22 |access-date=2024-07-30 |website=The Hindu}}</ref>
* ᱒᱐᱒᱒ – ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱟᱞᱪᱟᱨ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱮᱱᱰ ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ<ref>{{Cite web |date=2022-08-19 |title=Actor Jayaram Wins Best Farmer Award At Kerala's State Farm Awards |url=https://www.news18.com/news/movies/actor-jayaram-wins-best-farmer-award-at-keralas-state-farm-awards-5784433.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20221002162857/https://www.news18.com/news/movies/actor-jayaram-wins-best-farmer-award-at-keralas-state-farm-awards-5784433.html |archive-date=2022-10-02 |access-date=2024-07-30 |website=CNN-News18}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|0419688|name=Jayaram}}
* [https://web.archive.org/web/20190506074929/http://jayaramonline.com/ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱽ)]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮᱛᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱮᱱᱰᱟ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱭᱟᱭᱮᱯᱷᱮ ᱩᱛᱥᱚᱵᱚᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
ja8fs2glhebhzr6h27f3zkr28vxmt02
ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ
0
37821
198603
196909
2026-09-30T01:46:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198603
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ
| image = RenuJospeph1.jpg
| image_size =
| caption =
| birth_name = ᱨᱮᱱᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ ᱮᱞᱮᱱᱡᱤᱠᱟᱞ
| birth_date =
| birth_place = ᱠᱳᱛᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ
| parents =
| death_date =
| death_place =
| other_names = ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱵᱷᱤ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ<br/>ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ ᱨᱮᱱᱩ
| years_active = ᱒᱐᱐᱗–ᱱᱤᱛᱚᱜ
| website =
| occupation = ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ<br/>ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ<br/>ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱮᱸᱠᱚᱨ<br/>ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱮᱴᱚᱨ<br/>ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ
| known_for = ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ (ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ)<br/>ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢ (ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ.)
}}
'''ᱨᱮᱱᱩ ᱡᱳᱥᱮᱯᱷ''' ᱫᱚ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ '''ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ, ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ, ᱴᱮᱰᱮᱠᱥ ᱨᱚᱲᱚᱜᱤᱡ,<ref>{{Citation |title=Verbal immunity; a path to serenity {{!}} Renu Joseph {{!}} TEDxTKMCE | date=5 May 2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=4gOokXiC2g0 |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref> ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1258364.ece |title=Honour for Club FM 94.3 |work=[[The Hindu]] |date=15 May 2008 |accessdate=3 July 2016}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳ ''ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱟᱨ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article413193.ece?service=print |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817015451/http://www.newindianexpress.com/cities/kochi/article413193.ece?service=print |url-status=dead |archive-date=17 August 2016 |title=Living the RJ dream |work=[[The New Indian Express]] |date=31 January 2011 |accessdate=3 July 2016}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1" />
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢᱤᱣᱱᱤᱠᱮᱴᱤᱵᱷ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟᱜᱤᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |title=RJ's-പുത്തൻ ശബ്ദങ്ങൾ |journal=[[Mangalam Weekly]] |date=15 March 2010}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱨᱮᱱᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱨᱮᱢᱭᱟ ᱱᱟᱢᱵᱤᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱦᱮᱞᱳ ᱜᱩᱰ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱽᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱞᱟᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱤᱥᱯᱟᱭᱥᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ'' ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱳᱢ'' ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱜᱩᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱡᱚᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘ ᱥᱳ ''ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ'' ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱦᱳᱥᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/malayalam/Love-has-a-huge-market-Renu/articleshow/37370359.cms |title=Love has a huge market: Renu |work=[[The Times of India]] |date=28 June 2014 |accessdate=3 July 2016}}<br/>- {{cite web |url=http://www.exchange4media.com/radio/my-fav-rjrenu-club-fm_48241.html |title=My fav RJ: Renu, Club FM |website=exchange4media |date=28 September 2012 |accessdate=3 July 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱳ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱳ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱷᱟᱭᱨᱟᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱢᱤᱫ ᱥᱳ ''ᱴᱤᱣᱵᱽ ᱜᱽᱨᱤᱰ'' ᱟᱨ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/۱۰᱔.᱘ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱴ ᱥᱳ ''ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢ'' ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite journal |title=റേഡിയോ ജോക്കികളുടെ കാലം |journal=[[Vanitha]] |date=September 2014}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢᱤᱝ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱳᱥᱴ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Citation |title=Malayali commentators get ready ahead of #FIFAWorldCupQatar2022 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Z3zKdwk0qaw |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱥᱳ ''ᱫᱟ ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ ᱥᱳ'' ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=vipinvk |title=റേറ്റിംഗ് എല്ലാം ഫേക്ക് ആണ്, 80 ശതമാനം റിവ്യൂകള് പെയ്ഡാണ്: നിര്മ്മാതാവ് വിജയ് ബാബു |url=https://www.asianetnews.com/entertainment-news/80-percentage-of-movie-reviews-and-ratings-are-paid-and-fake-said-vijay-babu-vvk-rpqswk |access-date=15 February 2023 |website=Asianet News Network Pvt Ltd |language=ml}}</ref><ref>{{Citation |title=Vijay Babu {{!}} Film Promotions | date=13 February 2023 |url=https://www.youtube.com/watch?v=FCDfkwdG0y8 |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
== ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱦᱳᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱪᱮᱱᱮᱞ
!ᱥᱟᱛᱟᱢ
|-
|ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ<ref name=":0">{{Citation |title=CLUB FM LOVE BYTES JAN 22 RJ RENU PART 1 | date=23 January 2014 |url=https://www.youtube.com/watch?v=AJ94Y9p-ivo |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
|ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘, (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|ᱤᱥᱴᱟᱨ ᱡᱟᱢ<ref>{{Citation |title=Nivin Pauly - Star Jam (Part 1) {{!}} Feb 2016 - Club FM | date=24 February 2016 |url=https://www.youtube.com/watch?v=wrI6EI_HKAY |language=en |access-date=15 February 2023}}</ref>
|ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ. ᱙᱔.᱓/᱑᱐᱔.᱘, (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱪᱮᱴ
|-
|ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱟᱥᱟᱢ-ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ, (ᱭᱩ.ᱮ.ᱤ.)
|ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|ᱢᱚᱨᱱᱤᱝᱥ ᱣᱤᱛᱷ ᱨᱮᱱᱩ
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ-ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ, (ᱠᱟᱛᱟᱨ, ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ)
|ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱰᱨᱟᱭᱤᱵᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱥᱳ
|-
|ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱑᱐᱔ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ., (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|ᱫᱟ ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ ᱥᱳ
(ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ)
|ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱑᱐᱔ ᱮᱯᱷ.ᱮᱢ., (ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
|ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ
|}
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱦᱳᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱪᱮᱱᱮᱞ
!ᱥᱟᱛᱟᱢ
|-
|''ᱦᱮᱞᱳ ᱜᱩᱰ ᱤᱵᱷᱤᱱᱤᱝ''||ᱠᱟᱭᱨᱟᱞᱤ ᱴᱤᱵᱷᱤ||ᱯᱷᱳᱱ ᱤᱱ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ
|-
|''ᱤᱥᱯᱟᱭᱥᱤ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱞᱟᱥ||ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱳ
|-
|''ᱰᱨᱤᱢ ᱦᱳᱢ''||ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ||ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ
|-
|''ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱨᱟᱯᱷᱴ''||ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ||ᱨᱤᱭᱮᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ
|-
|''ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭᱤᱴᱥ'' || rowspan="4" |ᱠᱟᱯᱯᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ||ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱳ
|-
|''ᱴᱤᱣᱵᱽ ᱜᱽᱨᱤᱰ''||
|-
|''ᱰᱟᱭᱤᱱ ᱟᱣᱩᱴ ᱣᱤᱛᱷ ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱡᱽ''||ᱪᱮᱴ ᱥᱳ
|-
|''ᱯᱷᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱣᱤᱠ''||ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ
|-
|ᱯᱷᱤᱯᱷᱟ ᱒᱐᱒᱒ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱠᱚᱯ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
|ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱚᱠᱥᱚᱱ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓
|ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱓ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓-᱒᱔ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱤᱥᱴᱟᱨ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱟᱭ.ᱯᱤ.ᱮᱞ. ᱢᱮᱪ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱒᱐᱒᱔-᱒᱕ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱤᱥᱴᱨᱤᱢ
|ᱡᱤᱭᱳ ᱤᱥᱴᱟᱨ
|ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ
|-
|ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ
|ᱵᱤᱜᱽ ᱴᱤᱵᱷᱤ
|ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ ᱱᱤᱭᱩᱡᱽ
|}
== ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ
|-
|ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ ᱵᱟᱭ ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ
|ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱯᱞᱟᱥ
|-
|ᱟᱨ.ᱡᱮ. ᱨᱮᱱᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴ
|ᱤᱥᱯᱚᱴᱤᱯᱷᱟᱭ, ᱮᱯᱚᱞ ᱯᱚᱰᱠᱟᱥᱴ, ᱜᱟᱱᱟ
|}
== ᱥᱳᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ==
{| class="wikitable"
!ᱥᱳ
!ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
!ᱥᱟᱛᱟᱢ
|-
|ᱫᱟ ᱟᱱᱥᱮᱱᱥᱚᱨᱰ ᱥᱳ
|ᱢᱤᱨᱪᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ, ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ
|ᱥᱮᱞᱤᱵᱽᱨᱤᱴᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ
|-
|''ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ'' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ)||ᱤᱱᱥᱴᱟᱜᱽᱨᱟᱢ ᱴᱤᱵᱷᱤ||ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|-
|''ᱠᱨᱮᱡᱤ ᱞᱚᱵᱽ'' (ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ)||ᱭᱩᱴᱤᱭᱩᱵᱽ||ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱨᱮᱡᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱱᱴ ᱴᱮᱨᱮᱥᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ]]
ej20rki1mcogkq74q71708uls6nguuy
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
0
37825
198640
197206
2026-09-30T05:31:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198640
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
| image = Johnson_(composer).jpg
| caption =
| image_size =
| background = non_performing_personnel
| birth_name = ᱴᱤ. ᱮ. ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ
<!-- | alma_mater = ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ -->| alias = ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1953|03|26}}
| birth_place = ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ, ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = {{death date and age |df=yes|2011|08|18|1953|03|26}}
| instrument = {{Flatlist|
* ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ
* ᱜᱤᱴᱟᱨ
* ᱛᱤᱨᱤᱭᱳ
* ᱰᱨᱚᱢᱥ
* ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱤᱱ
* ᱟᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱱ
}}
| death_place = ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| genre = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ|ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ}}
| occupation = {{Flatlist|
ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ
* ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
* ᱤᱱᱥᱴᱨᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱥᱴ
* ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
}}
| years_active = ᱑᱙᱗᱘–᱒᱐᱑᱑
}}
'''ᱛᱷᱟᱴᱴᱤᱞ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ''' (᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ – ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ,<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/kerala/pathos-of-a-wilting-melody/article8201042.ece|title=Pathos of a wilting melody|author=P. K. Ajith Kumar|newspaper=The Hindu|date=6 February 2016|access-date=2017-07-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |author1=Aswathy Gopalakrishnan |title=Johnson Master: In Memory Of The Self-Taught Musical Genius |url=https://silverscreenindia.com/movies/features/johnson-master-in-memory-of-the-self-taught-musical-genius/ |website=Silverscreen India |access-date=18 March 2023 |date=18 August 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2006/03/16/stories/2006031614720400.htm|title=Devarajan, a composer who embraced different styles|date=16 March 2006|newspaper=The Hindu|access-date=2011-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929202205/http://www.hinduonnet.com/2006/03/16/stories/2006031614720400.htm|archive-date=29 September 2008|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite news |last1=K. Pradeep |title=The complete musician |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-complete-musician/article2396093.ece |access-date=18 March 2023 |work=The Hindu |date=25 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230318104504/https://www.thehindu.com/features/cinema/the-complete-musician/article2396093.ece |archive-date=18 March 2023 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ, ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤ ᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ, ᱯᱮᱨᱩᱢᱛᱷᱟᱪᱟᱱ, ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ, ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱠᱳᱪᱤᱱ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ (ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ) ᱥᱩᱨ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ ᱒᱖ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱕᱓ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=S. Shivprasadh |title=Brilliant tunesmith bids adieu |url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/music/brilliant-tunesmith-bids-adieu/article2396324.ece |access-date=18 March 2023 |work=The Hindu |date=11 August 2016}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱴᱴᱤᱞ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱨᱤᱪᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱳᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱳᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱴᱤᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱟᱢ ᱮ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱟᱢᱮᱞᱟᱥ (ᱢᱤᱫ ᱤᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱢᱮᱪᱩᱣᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ) ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Manorama interview">{{cite web|url=http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8499495&programId=7940851&channelId=-1073751205&BV_ID=@@@&tabId=4|title=മനുഷ്യത്വം ഉണ്ടോ സിനിമയിൽ|language=ml|access-date=2011-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140808054455/http://www.manoramaonline.com/cgi-bin/MMOnline.dll/portal/ep/malayalamContentView.do?contentId=8499495&programId=7940851&channelId=-1073751205&BV_ID=@@@&tabId=4|archive-date=8 August 2014|url-status=dead}}</ref>
ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱮ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱥᱮᱠᱷᱟᱨ (ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱵᱟ) ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱳᱨᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/>
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠᱥ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢ (᱑᱙᱗᱘), ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ (᱑᱙᱘᱐) ᱟᱨ ᱪᱟᱢᱟᱨᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱴᱤᱞ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱮᱱᱴᱳᱱᱤ ᱤᱥᱴᱢᱮᱱ ᱟᱨ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱞᱠ ᱤᱥᱢᱤᱛᱟ ᱟᱜ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱜᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ ᱾ ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ – "ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ", "ᱱᱤ ᱱᱤᱨᱟᱭᱩ ᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱞ", "ᱢᱩᱛᱷᱩᱢ ᱢᱩᱰᱤᱯᱯᱳᱱᱱᱩᱢ" ᱟᱨ "ᱠᱟᱞᱟᱠᱟᱞᱟᱢᱳᱡᱷᱤ" ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱴ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ "ᱟᱫᱤᱵᱷᱟ ᱠᱟᱴᱴᱮ" ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱷᱵᱽᱨᱮᱠᱤᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱞᱤᱢᱮᱱᱴᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱱᱳᱵᱷᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱤᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱩᱰᱞᱮᱱᱰᱥ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱤ-ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/> ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱴᱤᱵᱷ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱜ ᱰᱤᱴᱮᱭᱞᱰ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱢᱮᱴᱤᱠ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱞ ᱜᱽᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱵᱷᱩ (᱑᱙᱘᱗) ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱯᱩᱞᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱢᱵᱳ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ, ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ, ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ, ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ, ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ, ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ, ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ, ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱩᱨᱟᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱ (ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱱᱩᱱᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ, ᱯᱟᱠᱥᱮ ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ), ᱥᱤᱵᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱤᱞ (ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ, ᱪᱮᱱᱠᱳᱞ, ᱫᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱩᱵᱷᱳᱞᱟᱢ), ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ (ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱭᱟᱭᱟ ᱥᱭᱟᱢᱟᱞᱟ), ᱮ. ᱠᱮ. ᱞᱳᱦᱤᱛᱷᱟᱫᱟᱥ (ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ, ᱠᱟᱢᱟᱞ (ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ, ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ), ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱮᱱᱚᱱ (ᱥᱮᱥᱟᱢ ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱭᱤᱞ, ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ, ᱠᱮᱞᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱠᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱩ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱟᱜ ᱥᱳᱥᱟᱭᱟᱞ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/> ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ (᱑᱙᱙᱓) ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱵᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱟᱭ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱛᱷᱭᱟᱱ ᱟᱱᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ NFDC ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱢᱟᱢ (The Change) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱠᱟᱭᱫᱷᱩ ᱥᱮᱭ ᱠᱷᱚᱱ "ᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱞᱮᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.nowrunning.com/movie/3330/malayalam/photographer/preview.htm|title=Photographer Synopisis|publisher=Nowrunning.com|access-date=2011-02-23|archive-date=14 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714203639/http://www.nowrunning.com/movie/3330/malayalam/photographer/preview.htm|url-status=dead}}</ref>
== ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱴᱤᱠ ᱟᱣᱩᱴᱯᱩᱴᱥ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱟᱛᱷᱢᱟ ᱥᱣᱟᱨᱩᱯᱟ", "ᱩᱱᱱᱤ ᱭᱮᱥᱩ ᱯᱤᱨᱟᱱᱱᱩ", "ᱢᱟᱱᱱᱤᱱᱩᱢ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱩᱢ", "ᱛᱷᱩᱢᱵᱟᱯᱩ ᱯᱳᱞᱩᱞᱞᱟ", "ᱵᱷᱩᱢᱤᱠᱠᱩ ᱯᱩᱞᱟᱠᱟᱢ", "ᱢᱟᱱᱟᱥᱥᱟᱠᱩᱢᱮᱝᱜᱤᱞ", "ᱠᱩᱞᱤᱨ ᱪᱩᱰᱩᱢ", "ᱟᱨᱛᱷᱩᱝᱜᱟᱞ ᱤᱱᱱᱳᱨᱩ" ᱟᱨ "ᱵᱷᱤᱫᱟᱨᱱᱱᱟ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ" ᱾ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨᱰ (featured) ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20110721223134/http://www.malayalasangeetham.info/php/createAlbumSongIndex.php?txt=Sneha deepika&stype=movie&submit=Find+Songs "Sneha Deepika (1989)"]</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱱ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱱᱤ-ᱤᱜᱽᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱟᱵᱚᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱨᱮᱠ "ᱢᱩᱱᱰᱳᱱ ᱯᱟᱫᱟᱢ" ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>[http://www.malayalasangeetham.info/a.php?784 "Onathappan"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721223138/http://www.malayalasangeetham.info/a.php?784 |date=21 July 2011 }}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱱᱟᱱᱱᱤᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱪᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱠᱠᱟᱵᱷᱤᱞᱤᱱᱱᱩ", "ᱯᱟᱱᱤᱱᱤᱨᱩ ᱯᱮᱭᱭᱩᱢ", "ᱵᱷᱟᱥᱩᱱᱫᱷᱟᱨᱮ", "ᱵᱷᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱵᱷᱟᱱᱱᱟ", "ᱯᱨᱟᱯᱟᱱᱡᱟᱢ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱟᱢ", "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱮ", "ᱱᱤᱞᱟᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱭᱤᱞ", "ᱵᱷᱮᱨᱩᱛᱷᱮ ᱳᱱᱱᱩ", "ᱯᱳᱱᱱᱟᱡᱷᱤᱠᱠᱩᱴᱴᱩ", "ᱯᱨᱟᱱᱟᱭᱟᱯᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱮ", "ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱷᱤ", ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱨᱳᱰᱟᱠᱴᱟᱨᱤ ᱨᱚᱲ ᱾ ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ. ᱠᱮ. ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ, ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ, ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ, ᱮᱢ. ᱰᱤ. ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱠᱮ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱮᱥᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱩᱵᱷᱟᱪᱟᱞ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ, ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱥᱨᱤᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ, ᱰᱨ. ᱨᱟᱥᱢᱤ ᱢᱟᱫᱷᱩ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ – "ᱵᱷᱟᱡᱷᱤᱭᱩᱢ ᱥᱟᱛᱭᱟᱵᱷᱩᱢ ᱱᱤ ᱛᱷᱟᱱᱱᱮ (ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ), "ᱢᱩᱞᱞᱩᱠᱟᱞ ᱠᱩᱛᱷᱤ" (ᱪᱤᱛᱨᱟ), "ᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱮ ᱯᱳᱞᱩᱢ" (ᱡᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ), "ᱱᱤᱛᱷᱤᱢᱟᱱᱟᱭᱟᱵᱷᱟᱱᱮ" (ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ), "ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ" (ᱞᱩᱭᱤᱥ), "ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱵᱷᱮᱭᱤᱞᱩᱢ" (ᱨᱤᱢᱤ ᱴᱳᱢᱤ), "ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱨᱟᱞ ᱤᱥᱯᱟᱨᱥᱟᱛᱷᱟᱞ (ᱥᱩᱫᱤᱯ), "ᱞᱳᱠᱟ ᱯᱟᱞᱟᱠᱟ" (ᱪᱤᱛᱨᱟ), ᱱᱤᱛᱷᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱟᱢ (ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ), ᱟᱨ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱟᱞᱤᱞ ᱛᱷᱮᱞᱤᱭᱩᱢ" (ᱢᱟᱧᱡᱟᱨᱤ) ᱾
== ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱚᱨᱥᱚᱝ ==
᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥᱪᱩᱣᱟᱞ ᱨᱤᱫᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱴᱳᱱᱟᱞ ᱮᱨᱮᱱᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨᱟᱱ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱥᱚᱱ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱤᱵᱷ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤᱠ ᱯᱮᱴᱟᱨᱱᱥ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱠ ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="Khaleej">{{cite news
|url=http://www.khaleejtimes.com/displayarticle.asp?xfile=data/theuae/2010/April/theuae_April538.xml§ion=theuae&col
|title=Johnson brings an evening of melody to Dubai
|date=22 April 2010
|newspaper=Khaleej Times
|access-date=2011-02-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱓᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱭᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱨᱚᱠ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱤ ᱨᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007100660471100.htm&date=2007%2F10%2F06%2F&prd=th& |title="Johnson: a versatile composer who hums a retreat note" |access-date=7 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080207090502/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007100660471100.htm&date=2007%2F10%2F06%2F&prd=th& |archive-date=7 February 2008 |url-status=usurped }}</ref>
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ (ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱩ) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱮᱢᱚᱱᱠᱤ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱢᱚᱠᱟᱞᱤᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱤᱴᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ 'ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ 'ᱢᱟᱥ') ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱠᱚ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱭᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨᱤᱝ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱞᱴ ᱯᱷᱚᱞᱳᱣᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ, ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ, ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ, ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ, ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ, ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ, ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ, ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ (᱑᱙᱙᱔) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱷᱤᱠ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ (᱑᱙᱙᱕) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Score">{{cite news|url=http://www.hindu.com/fr/2006/08/04/stories/2006080401000300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070314220126/http://www.hindu.com/fr/2006/08/04/stories/2006080401000300.htm|url-status=dead|archive-date=14 March 2007|title=Conjuror of tunes |author=P.K.Ajith Kumar|newspaper=The Hindu|date=4 August 2006}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ''ᱟᱫᱤᱢᱟᱨᱩᱝᱜᱮ ᱟᱭᱭᱟᱭᱭᱟ'' (അടിമരുങ്ങേ അയ്യയ്യാ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱨᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱳ. ᱮᱱ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱫᱚ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱳᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱯᱷᱳᱠ ᱴᱤᱭᱩᱱᱥ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱤᱱᱴᱤᱜᱽᱨᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ (᱑᱙᱘᱒), ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞ ᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ (᱑᱙᱘᱙), ᱟᱨ ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ (᱑᱙᱙᱙) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ (᱑᱙᱙᱒) ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ (᱑᱙᱙᱖) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ (᱒᱐᱐᱖) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/33604.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015145930/http://indiaglitz.com/channels/malayalam/article/33604.html|url-status=dead|archive-date=15 October 2007|title=Mammootty, Padmapriya bags Mathrubhumi awards |website=IndiaGlitz|date=15 September 2007|access-date=2011-02-23}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱩ ᱠᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱱᱤᱨᱟᱢ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱞᱞᱟᱥᱮᱨᱨᱤ ᱨᱟᱡᱩ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱟᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20071110074018/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2007092151300200.htm&date=2007%2F09%2F21%2F&prd=th& "A treat for music lovers"]}}. ''The Hindu''. 21 September 2007. Retrieved 7 December 2011.</ref>
== ᱜᱩᱨ ==
ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱨᱴ ᱮᱴᱮᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Music maestro Johnson no more |url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/2011/aug/19/music-maestro-johnson-no-more-282874.html |access-date=18 March 2023 |work=The New Indian Express |date=19 August 2011}}</ref> ᱟᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱨᱟᱱᱤ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ, ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱴᱚᱨᱵᱟᱭᱤᱠ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Music director Johnson's son Ren dies in accident|url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=120570|access-date=25 February 2012|newspaper=Mathrubhumi|date=25 February 2012|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226150126/http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=120570|archive-date=26 February 2012|df=dmy-all}}</ref> ᱥᱟᱱ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ, ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱᱰ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ, ᱕ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱞᱮᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱞᱞᱤᱠᱩᱱᱱᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱥᱮᱵᱟᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱪ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱚᱯᱟ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
<ref>{{cite news |title=Late music director Johnson's daughter Shan found dead in Chennai |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-late-music-director-johnson-s-daughter-shan-found-dead-in-chennai-2174333 |access-date=18 March 2023 |work=Daily News and Analysis |date=5 February 2016}}</ref><ref>{{cite news |title=Shan Johnson died of cardiac arrest: Autopsy report |url=https://www.thenewsminute.com/article/shan-johnson-died-cardiac-arrest-autopsy-report-38656 |access-date=18 March 2023 |work=The News Minute |date=7 February 2016}}</ref>
== ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱰᱤᱥᱠᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
=== ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱣᱩᱱᱰᱴᱨᱮᱠᱥ ===
{| class="wikitable" style="font-size:95%;"
! width="25" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! width="300" | ᱮᱞᱵᱚᱢ
|-
|᱑᱙᱗᱙||''ᱪᱮᱨᱤᱭᱟᱪᱟᱱᱴᱮ ᱠᱨᱩᱨᱟᱠᱨᱤᱛᱷᱭᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="6"|᱑᱙᱘᱑||''ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|''ᱳᱨᱤᱫᱟᱛᱷᱳᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭᱟᱞᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱤᱱᱟᱭᱮ ᱛᱷᱮᱰᱤ''
|-
| ''ᱨᱟᱠᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱟᱴᱴᱟ''
|-
| ''ᱯᱟᱨᱵᱷᱟᱛᱷᱤ''
|-
|rowspan="10"|᱑᱙᱘᱒||''ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱨᱭᱟᱱ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱤᱨᱤ ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱳᱛᱷᱤᱨᱤ ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱮᱞᱠᱟᱛᱷᱟ ᱥᱟᱵᱽᱫᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
| ''ᱠᱤᱞᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱜᱳᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱠᱟᱫᱷᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ''
|-
| ''ᱛᱷᱩᱨᱟᱱᱱᱟ ᱡᱮᱞ''
|-
|rowspan="9"|᱑᱙᱘᱓|| ''ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ''
|-
| ''ᱥᱮᱥᱟᱢ ᱠᱟᱡᱷᱪᱟᱭᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱳᱞᱟᱠᱳᱢᱵᱟᱱ''
|-
| ''ᱳᱱᱱᱩ ᱪᱤᱨᱤᱠᱠᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ''
|-
| ''ᱱᱟᱥᱤᱢᱟ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱢᱵᱩᱨᱩ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱵᱷᱤᱰᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱝᱜᱩᱱᱱᱩ''
|-
|rowspan="4"|᱑᱙᱘᱔||''ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ ᱯᱟᱨᱟᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱥᱣᱟᱱᱛᱷᱟᱢᱮᱵᱷᱤᱰᱮ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱢᱮᱵᱷᱤᱰᱮ''
|-
|rowspan="12"|᱑᱙᱘᱕|| ''ᱟᱠᱠᱟᱪᱤᱰᱮ ᱠᱩᱱᱡᱤᱵᱷᱟᱵᱷᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱟᱨᱤᱭᱩᱢ ᱱᱮᱨᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱠᱩᱰᱟᱠᱠᱤᱡᱷᱤᱞ''
|-
| ''ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱴᱮ ᱢᱟᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱫᱷᱟ ᱤᱛᱷᱩ ᱵᱷᱟᱨᱮ''
|-
| ''ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱩᱯᱟᱦᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱱᱟᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱡᱽᱣᱟᱞᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱫᱩᱵᱷᱤᱞ ᱠᱤᱴᱴᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱟ ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱟᱞᱯᱟ ᱫᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱡᱷᱤᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
|rowspan="9"|᱑᱙᱘᱖||''ᱱᱟᱢᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱨᱠᱠᱟᱱ ᱢᱩᱱᱛᱷᱤᱨᱤ ᱛᱷᱳᱯᱯᱩᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱱᱩᱱᱱᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱟᱢ ᱯᱩᱞᱟᱨᱩᱢᱯᱳᱞ''
|-
| ''ᱟᱠᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱟᱨᱤᱭᱤᱞᱟ ᱠᱟᱴᱴᱩ ᱯᱳᱞᱮ''
|-
| ''ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱟᱢᱩᱠᱟᱞᱤᱞᱮ ᱫᱟᱭᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱮᱱᱴᱮᱛᱷᱩᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱤᱫᱟᱢᱵᱩ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱘᱗||''ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱨᱩᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱤᱱᱩᱢᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱮᱱᱴᱮ ᱱᱤᱫᱷᱤ''
|-
| ''ᱟᱨᱤᱱᱡᱳ ᱟᱨᱤᱭᱟᱛᱷᱮᱭᱳ''
|-
| ''ᱳᱱᱱᱟᱢ ᱢᱟᱱᱟᱢ ᱯᱩᱢᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱨᱪᱟᱱᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱠᱟᱛᱷᱤᱨᱤᱯᱯᱤᱱᱴᱮ ᱛᱷᱩᱰᱟᱠᱠᱟᱢ''
|-
|rowspan="4"|᱑᱙᱘᱘||''ᱟᱯᱟᱨᱟᱱ''
|-
| ''ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱴᱮ ᱟᱫᱽᱭᱟᱛᱷᱮ ᱠᱨᱤᱥᱢᱟᱥ''
|-
| ''ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ''
|-
| ''ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ''
|-
|rowspan="13"|᱑᱙᱘᱙||''ᱯᱮᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞᱯᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱱᱟᱛᱷᱮᱨᱩ''
|-
| ''ᱨᱟᱫᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱮᱨᱩᱱᱱᱩ ᱱᱟᱱᱢᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱞᱟᱞ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱭᱤᱞ''
|-
| ''ᱠᱤᱨᱤᱫᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱫᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ''
|-
| ''ᱯᱨᱟᱫᱮᱥᱤᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱯᱟᱱᱰᱩ ᱯᱟᱱᱰᱳᱨᱩ ᱫᱮᱥᱟᱛᱷᱩ''
|-
|rowspan="25"|᱑᱙᱙᱐|| ''ᱱᱟᱱᱢᱟ ᱱᱤᱨᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱟᱱ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥᱟᱱ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱩᱴᱴᱤ''
|-
| ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱠᱠᱩᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱩᱯᱯᱟᱛᱷᱤ ᱨᱟᱱᱰᱟᱢ ᱱᱟᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱵᱷᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱰᱮ ᱗ ᱯᱤ.ᱮᱢ.''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱽᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱰᱨ. ᱯᱟᱥᱩᱯᱟᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱠᱟᱞᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱟᱡᱟᱠᱮᱥᱟᱨᱤᱭᱳᱜᱟᱢ''
|-
| ''ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱟᱡᱷᱪᱟ''
|-
| ''ᱠᱳᱣᱛᱷᱩᱠᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱤ ᱠᱟᱱᱱᱤ ᱠᱩᱰᱤ''
|-
| ''ᱪᱮᱨᱤᱭᱟ ᱞᱳᱠᱟᱵᱷᱩᱢ ᱵᱷᱟᱞᱤᱭᱟ ᱢᱟᱱᱩᱥᱭᱟᱨᱩᱢ''
|-
| ''ᱱᱤᱭᱟᱢᱟᱢ ᱮᱱᱫᱩ ᱪᱮᱭᱭᱩᱢ''
|-
| ''ᱳᱨᱩᱠᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱟᱱᱟᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱯᱟᱵᱷᱟᱢ ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤᱨᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱥᱱᱮᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱨᱤᱫᱩᱞᱟ''
|-
| ''ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱᱩᱢ ᱟᱯᱯᱩᱠᱠᱩᱴᱴᱟᱱᱩᱢ ᱟᱱᱟᱭᱩᱱᱰᱩ''
|-
| ''ᱠᱷᱟᱞᱟᱥᱤ''
|-
|rowspan="23"|᱑᱙᱙᱑||''ᱠᱟᱠᱠᱟ ᱛᱷᱳᱞᱞᱟᱭᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱠᱟᱠᱠᱟ''
|-
| ''ᱱᱮᱴᱴᱤᱯᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱮᱞᱤ''
|-
| ''ᱪᱟᱱᱪᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱮᱨᱩᱱᱛᱷᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱠᱮᱴᱴᱩ''
|-
| ''ᱮᱡᱷᱩᱱᱱᱟᱞᱞᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱢᱤᱢᱤᱠᱥ ᱯᱮᱨᱮᱰ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱫᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱟᱨᱟᱝᱜᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱟᱞ ᱠᱟᱴᱴᱩ''
|-
| ''ᱤᱱᱱᱟᱛᱷᱮ ᱯᱨᱚᱜᱽᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱨᱯᱩᱨᱟ ᱫᱤᱯᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱢᱳᱛᱷᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱷᱮᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱪᱤᱞᱟᱨ''
|-
| ''ᱮᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱱᱢᱟᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱛᱷᱤᱞ ᱥᱟᱢᱥᱟᱨᱟᱵᱷᱤᱥᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱮᱱᱟᱞ ᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩᱠᱟᱞ''
|-
| ''ᱪᱮᱯᱯᱩᱠᱤᱞᱩᱠᱠᱟᱱᱟ ᱪᱟᱝᱜᱟᱛᱷᱤ''
|-
| ''ᱱᱟᱭᱟᱢ ᱵᱷᱭᱟᱠᱛᱷᱟᱢᱟᱠᱠᱩᱱᱱᱩ''
|-
|rowspan="17"|᱑᱙᱙᱒||''ᱢᱟᱭ ᱰᱤᱭᱟᱨ ᱢᱩᱛᱷᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱱᱩᱠᱠᱠᱤᱴᱴᱟ ᱠᱳᱡᱷᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱜᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱠᱷᱟᱫᱟᱨᱵᱷᱟᱭ''
|-
| ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱥᱟᱜᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱴᱴᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱤᱠᱟ ᱪᱮᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱮᱡᱷᱟᱨᱟᱯᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱤᱞᱟᱠᱠᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱩᱪᱟᱭᱠᱠᱟᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤᱠᱮᱴᱴᱩᱢ''
|-
| ''ᱟᱭᱟᱨᱟᱢ ᱜᱟᱭᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱢᱵᱟᱛᱷᱩ ᱞᱟᱠᱥᱟᱵᱷᱩᱢ ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱤ ᱠᱟᱨᱩᱢ''
|-
|rowspan="15"|᱑᱙۹᱓||''ᱟᱫᱽᱫᱷᱮᱦᱟᱢ ᱮᱱᱱᱟ ᱤᱫᱽᱫᱷᱮᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱳᱞᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱩᱦᱟᱢ''
|-
| ''ᱜᱷᱳᱥᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱟ''
|-
| ''ᱮᱱᱴᱮ ᱥᱨᱤᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱩ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱟᱜᱟᱢᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱮᱱᱠᱳᱞ''
|-
| ''ᱟᱜᱽᱱᱮᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱳ' ᱯᱷᱮᱵᱤ''
|-
| ''ᱢᱮᱞᱮᱯᱟᱨᱟᱢᱵᱤᱞ ᱟᱱᱵᱷᱤᱰᱩ''
|-
| ''ᱪᱟᱢᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱟᱞᱟᱢᱩᱨᱟ''
|-
| ''ᱯᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
|-
|rowspan="14"|᱑᱙᱙᱔||''ᱥᱤᱟᱭᱰᱤ ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱤ.ᱮ., ᱵᱤ.ᱮᱰ.''
|-
| ''ᱨᱟᱡᱟᱫᱷᱟᱱᱤ''
|-
| ''ᱯᱟᱠᱥᱮ''
|-
| ''ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ''
|-
| ''ᱫᱟ ᱥᱤᱴᱤ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟ ᱵᱷᱤᱥᱮᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱤᱛᱷᱮᱨᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱟᱵᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱪᱟᱠᱳᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱯᱤᱝᱜᱟᱢᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱦᱟᱡᱤ ᱢᱟᱦᱟᱱᱟᱭᱟ ᱡᱳᱡᱤ''
|-
| ''ᱠᱩᱱᱡᱤᱠᱠᱤᱞᱤ''
|-
| ''ᱞᱤᱰᱟᱨ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱙᱕||''ᱮᱡᱷᱟᱨᱟᱠᱩᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱫᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱠᱟᱞ ᱩᱱᱰᱟᱭᱤᱨᱤᱠᱠᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱟᱴᱴᱤᱞᱮ ᱛᱷᱟᱰᱤ ᱛᱷᱮᱵᱷᱟᱨᱩᱰᱮ ᱟᱱᱟ''
|-
| ''ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱢ ᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱢᱟᱱᱟᱥᱮᱥᱣᱟᱨᱤ ᱜᱩᱯᱛᱟ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱱᱤ ᱤᱥᱠᱩᱴᱟᱨ''
|-
| ''ᱥᱟᱠᱥᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱳᱵᱷᱟᱞᱟ ᱯᱩᱠᱠᱟᱞ''
|-
|rowspan="7"|᱑᱙᱙᱖||''ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱠᱟᱱᱪᱟᱱᱟᱢ''
|-
| ''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ ᱠᱳᱴᱴᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱩᱫᱷᱭᱟᱱᱟᱯᱟᱞᱟᱠᱟᱱ''
|-
| ''ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱱᱟᱵᱷᱩᱞᱞᱟ ᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱟᱞᱭᱟᱱᱟ ᱥᱳᱣᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱠᱟᱢ''
|-
|rowspan="18"|᱑᱙۹᱗|| ''ᱤᱨᱟᱴᱴᱟᱠᱩᱴᱴᱤᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱟᱪᱟᱱ''
|-
| ''ᱠᱤᱞᱞᱤᱠᱩᱨᱤᱥᱤᱭᱤᱞᱮ ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱷᱟᱢᱮᱞᱟ''
|-
| ''ᱟᱫᱤᱵᱷᱟᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱵᱷᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱛᱷᱨᱟ ᱢᱳᱛᱷᱤᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱠᱩᱰᱟᱢᱟᱴᱴᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱱᱠᱤᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱳᱞᱮ''
|-
| ''ᱜᱩᱨᱩ ᱥᱤᱥᱭᱟᱱ''
|-
| ''ᱳᱨᱟᱞ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱤᱛᱷᱟ ᱳᱨᱩ ᱥᱱᱮᱦᱟᱜᱟᱛᱷᱟ''
|-
| ''ᱪᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱟᱥᱟᱢ''
|-
| ''ᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱩᱵᱷᱳᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱱᱮᱦᱟᱥᱤᱱᱫᱷᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱨᱤᱥᱭᱟᱥᱨᱤᱝᱜᱟᱱ''
|-
| ''ᱟᱛᱷᱭᱩᱱᱱᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞᱤᱞ ᱠᱩᱰᱟᱨᱟᱢ ᱯᱟᱱᱤᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱨ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱪᱟᱞᱟᱢ''
|-
| ''ᱥᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ''
|-
|rowspan="8"|᱑᱙᱙᱘||''ᱟᱭᱩᱥᱢᱟᱟᱱᱵᱷᱟᱵᱷᱟ''
|-
| ''ᱢᱟᱱᱡᱩᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱢ ᱠᱟᱡᱷᱤᱱᱡᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ''
|-
| ''ᱪᱤᱱᱛᱷᱟᱵᱷᱤᱥᱴᱟᱭᱟᱭᱟ ᱥᱭᱟᱢᱟᱞᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱢᱟᱪᱮᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱠᱩᱥᱨᱤᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱯᱯᱩ''
|-
| ''ᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱟᱞᱠᱠᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ''
|-
| ''ᱢᱟᱝᱜᱟᱢᱢᱟ''
|-
|rowspan="2"|᱑᱙᱙᱙||''ᱟᱝᱜᱟᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ''
|-
| ''ᱵᱷᱤᱱᱰᱩᱢ ᱪᱤᱞᱟ ᱵᱷᱤᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱭᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱐||''ᱥᱣᱟᱭᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟᱞ''
|-
| ''ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ''
|-
| ''ᱤ ᱢᱟᱡᱷᱟ ᱛᱷᱮᱱᱢᱟᱡᱷᱟ''
|-
| ''ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱩ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱑||''ᱱᱟᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱢᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱭᱟᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱟ''
|-
| ''ᱩᱛᱷᱟᱢᱟᱱ''
|-
| ''ᱫᱟ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱰ''
|-
| ''ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱐᱒||''ᱭᱟᱛᱷᱨᱟᱠᱟᱨᱩᱰᱮ ᱥᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱠᱩ''
|-
| ''ᱰᱮᱱᱤ''
|-
| ''ᱤᱥᱴᱚᱯ ᱵᱷᱟᱭᱳᱞᱮᱱᱥ''
|-
| ''ᱥᱩᱵᱷᱟᱨᱱᱟ ᱢᱳᱦᱟᱝᱜᱟᱞ''
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱐᱓||''ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱢᱟᱢ (The Change)''
|-
|''ᱯᱟᱫᱟᱢ ᱳᱱᱱᱩ: ᱳᱨᱩ ᱵᱷᱤᱞᱟᱯᱟᱢ''
|-
|rowspan="2"|᱒᱐᱐᱖||''ᱠᱤᱥᱟᱱ''
|-
| ''ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ''
|-
| ᱒᱐᱐᱗ || ''ᱮᱠᱮᱡᱤ''
|-
|᱒᱐᱐᱘||''ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ''
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱞ''
|-
|rowspan="4"|᱒᱐᱑᱑||''ᱱᱟᱫᱟᱠᱟᱢᱮ ᱩᱞᱟᱠᱟᱢ''
|-
| ''ᱟᱱᱟᱱᱫᱷᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱟ ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''
|-
| ''ᱵᱷᱟᱨᱭᱟᱢᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟᱨᱤᱠᱠᱟᱯᱮᱰᱩᱱᱱᱩ''
|-
| ''ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷᱟᱛᱷ''
|-
| ᱒᱐᱑᱒ || ''ᱱᱟᱵᱷᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱨᱠᱠᱩ ᱥᱣᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱢ''
|}
===ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚ===
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱮ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱽ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱾
{{div col|colwidth=22em}}
*''ᱟᱠᱟᱥᱟᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱤᱞᱮ ᱥᱩᱞᱛᱷᱟᱱ''
*''ᱟᱞᱳᱨᱩᱝᱜᱤ ᱟᱨᱟᱝᱜᱳᱨᱩᱝᱜᱤ''
*''ᱟᱨᱟᱱᱴᱮ ᱢᱩᱞᱞᱟ ᱠᱳᱪᱩᱢᱩᱞᱞᱟ''
*''ᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱢ''
*''ᱟᱨᱭᱟᱱ''
*''ᱟᱨᱟᱵᱤᱠᱠᱟᱫᱟᱞ''
*''ᱟᱵᱷᱤᱢᱟᱱᱭᱩ''
*''ᱟᱫᱤᱢᱟᱪᱟᱝᱜᱟᱞᱟ''
*''ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱟᱢᱵᱟᱫᱟ ᱱᱡᱟᱱᱮ''
*''ᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱟᱢᱨᱩᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱱᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮ ᱵᱷᱤᱰᱩ''
*''ᱟᱵᱷᱤᱰᱟᱛᱷᱮᱯᱯᱳᱞᱮ ᱤᱵᱷᱤᱰᱮᱭᱩᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱪᱟᱢᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱪᱤᱛᱨᱟᱢ''
*''ᱪᱟᱠᱨᱟᱵᱷᱟᱞᱟᱢ ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱯᱯᱳᱞ''
*''ᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱩᱱᱩᱠᱟᱞ''
*''ᱫᱷᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱫᱷᱤᱢ ᱛᱷᱟᱨᱤᱠᱤᱫᱟᱛᱷᱳᱢ''
*''ᱤ ᱠᱟᱭᱠᱟᱞᱤᱞ''
*''ᱮᱠᱟᱱᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱢ''
*''ᱮᱱᱴᱮ ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱛᱷᱤᱱᱴᱮ ᱩᱫᱟᱢᱟ''
*''ᱮᱱᱴᱮ ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱩᱭᱤᱞ''
*''ᱤᱛᱷᱩᱢ ᱳᱨᱩ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱤᱱᱤᱭᱩᱢ ᱠᱩᱨᱩᱠᱥᱮᱛᱷᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱱᱟᱠᱠᱤᱱᱟᱵᱷᱩ''
*''ᱠᱟᱨᱩᱱᱭᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱨᱭᱟᱢ ᱱᱤᱥᱥᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱫᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱫᱟᱱ ᱟᱢᱵᱟᱫᱤ''
*''ᱠᱟᱫᱟᱠᱥᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱫᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱠᱟᱡᱷᱩᱠᱟᱱ''
*''ᱠᱮᱞᱤ''
*''ᱠᱟᱭᱠᱩᱫᱟᱱᱱᱟ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱩ''
*''ᱠᱤᱥᱥᱟᱱ''
*''ᱠᱤᱱᱱᱟᱨᱤᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱳᱨᱟᱢ''
*''ᱠᱳᱰᱩᱢᱩᱰᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱠᱩᱰᱩᱢ ᱛᱷᱮᱰᱤ''
*''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱯᱟᱠᱥᱟᱠᱠᱤᱞᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱯᱩᱨᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱠᱩᱱᱡᱟᱴᱴᱟᱠᱠᱤᱞᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱭᱟᱢᱟᱭᱩᱨᱟᱢ''
*''ᱢᱟᱫᱷᱭᱟ ᱵᱷᱮᱱᱟᱞ''
*''ᱢᱟᱱᱟᱥᱤᱞᱳᱨᱩ ᱢᱟᱱᱤᱢᱩᱛᱷᱩ''
*''ᱢᱟᱱᱤᱪᱤᱛᱨᱟᱛᱷᱟᱡᱷᱩ''
*''ᱢᱟᱱᱠᱟᱢᱢᱟ''
*''ᱢᱤᱡᱷᱤᱱᱤᱨᱯ্পᱩᱵᱷᱩᱠᱟᱞ''
*''ᱢᱩᱠᱩᱱᱛᱷᱮᱴᱴᱟ ᱥᱩᱢᱤᱛᱨᱟ ᱵᱷᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱱᱱᱩ''
*''ᱢᱤᱡᱷᱤ ᱨᱟᱱᱰᱤᱞᱩᱢ''
*''ᱢᱳᱣᱱᱟᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱱᱚ. ᱑ ᱥᱱᱮᱦᱟᱛᱷᱤᱨᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱱᱚᱨᱛᱷ''
*''ᱱᱳᱠᱠᱮᱛᱷᱟ ᱫᱷᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱠᱟᱱᱱᱩᱢ ᱱᱟᱴᱴᱩ''
*''ᱱᱳᱢᱵᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱯᱩᱵᱷᱩ''
*''ᱱᱭᱟᱭᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱤ''
*''ᱳᱨᱢᱟ ᱢᱟᱛᱷᱨᱟᱢ''
*''ᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱞ ᱯᱟᱴᱴᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱳᱨᱩ ᱪᱮᱨᱩ ᱯᱩᱱᱪᱤᱨᱤ''
*''ᱯᱩᱡᱷᱟ''
*''ᱯᱟᱫᱟᱢᱩᱫᱽᱨᱟ''
*''ᱯᱟᱨᱤᱱᱟᱭᱟᱢ''
*''ᱯᱩᱨᱟᱢ''
*''ᱯᱳᱥᱴ ᱵᱚᱠᱥ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱒᱗''
*''ᱯᱨᱟᱫᱟᱠᱥᱤᱱᱟᱢ''
*''ᱨᱟᱜᱟᱢ ᱛᱷᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱞᱞᱟᱵᱷᱤ''
*''ᱥᱨᱤᱨᱟᱜᱟᱢ''
*''ᱥᱱᱮᱦᱟᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱢᱤᱨᱟ''
*''ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ''
*''ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ''
*''ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱜᱟᱭᱟᱛᱷᱨᱤ''
*''ᱛᱷᱟᱞᱟᱵᱷᱟᱴᱴᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱟᱡᱷᱵᱷᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱟᱠᱟᱨᱟ''
*''ᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱵᱷᱟᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱛᱷᱤᱠᱠᱟᱴᱴᱩ''
*''ᱛᱷᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱛᱷᱩᱢᱵᱤᱠᱟᱞ''
*''ᱟᱝᱠᱟᱞ ᱵᱟᱱ''
*''ᱩᱛᱷᱟᱨᱟ''
*''ᱩᱛᱷᱟᱨᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱫᱷᱩ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱟᱱᱩ''
*''ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱟᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞᱮ ᱟᱛᱷᱤᱫᱷᱤ''
*''ᱵᱷᱟᱱᱫᱟᱱᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''
*''ᱵᱷᱮᱞᱞᱟᱱᱟᱠᱟᱞᱩᱰᱮ ᱱᱟᱰᱩ''
*''ᱵᱷᱮᱫᱤᱠᱠᱮᱴᱴ''
*''ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱞᱟᱢ''
*''ᱵᱷᱤᱥᱱᱩᱞᱳᱠᱟᱢ''
{{div col end}}
===ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ===
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱴᱨᱮᱠ !! ᱮᱞᱵᱚᱢ !! ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ !! ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ !! ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
| ᱑᱙᱘᱒ || ''ᱟᱥᱟᱱᱮ ᱯᱳᱱᱱᱟᱥᱟᱱᱮ'' || ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱥᱭᱟᱢ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙᱙᱑ || ''ᱟᱫᱩᱯᱯᱩᱫᱷᱩᱢ'' || ᱱᱟᱛᱷᱩ ᱱᱟᱴᱴᱟᱪᱩ || ᱨᱟᱡᱟᱢᱟᱱᱤ || ᱠᱟᱞᱤᱫᱟᱥᱟᱱ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
| ᱑᱙᱙᱒ || ''ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱢᱳᱥᱴᱟᱵᱷᱟᱭᱟ ᱮᱱᱱᱮ'' || ᱪᱮᱯᱯᱟᱫᱤᱵᱷᱤᱫᱽᱭᱟ || ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱠᱟᱴᱮᱥ || ᱠᱮ. ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱯᱟᱱᱤᱠᱠᱟᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱓ || ''ᱯᱟᱫᱤᱯᱯᱳᱠᱟᱢ'' || ᱥᱟᱢᱟᱜᱟᱢᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱓ || ''ᱱᱟᱫᱳᱫᱤ ᱠᱩᱛᱷᱟᱫᱟᱱ ᱵᱷᱟ'' || ᱯᱟᱢᱟᱨᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱕ || ''ᱟᱨᱟᱨᱳ ᱟᱨᱤᱨᱟᱨᱳ'' || ᱛᱷᱳᱵᱷᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱠᱠᱟᱞ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱑᱙۹᱘ || ''ᱢᱩᱠᱠᱤᱞᱞᱟ ᱱᱟᱠᱠᱤᱞᱞᱟ'' || ᱵᱷᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱢ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱨᱟᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱞᱮᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱐ || ''ᱦᱤᱢᱟᱵᱤᱱᱫᱩᱵᱷᱟᱭᱤ'' || ᱥᱩᱥᱟᱱᱱᱟ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱮ. ᱡᱚᱭᱠᱩᱢᱟᱨ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱔ || ''ᱛᱷᱤᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤ'' || ᱠᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱞ ᱠᱟᱭᱫᱷᱩ ᱥᱮᱭ || ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ || ᱛᱷᱮᱱᱢᱳᱡᱷᱤ || ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
| ᱒᱐᱐᱖ || ''ᱯᱩᱞᱪᱟᱫᱤ'' || ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱨᱟᱢ ᱫᱟᱢᱳᱫᱟᱨᱟᱱ ᱱᱟᱢᱵᱩᱛᱷᱤᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱖ || ''ᱟᱢᱢᱟᱱᱟᱢ ᱪᱮᱢᱢᱟᱱᱟᱢ'' || ᱠᱤᱥᱟᱱ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|-
| ᱒᱐᱐᱘ || ''ᱛᱷᱟᱡᱷᱮ ᱯᱟᱫᱟᱢ'' || ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱩᱨ || ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ. ᱠᱩᱨᱩᱯ || ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ
|}
===ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ===
{| class="wikitable" style="margin:auto"
|+ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱠᱚ
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ !! ᱮᱞᱵᱚᱢ !! ᱞᱤᱨᱤᱥᱤᱥᱴ !! ᱞᱮᱵᱮᱞ
|-
| ᱑᱙᱘᱗ || ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱜᱤᱛᱷᱟᱢ || ᱢᱟᱱᱠᱳᱢᱵᱩ ᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ, ᱮᱱ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ, ᱢᱩᱴᱴᱳᱢ ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ || ᱟᱨᱡᱮ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|-
| ᱑᱙᱘᱙ || ᱥᱱᱮᱦᱟ ᱫᱤᱯᱤᱠᱟ || || ᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱤᱱᱤ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ
|-
| ᱑᱙᱙᱒ || ᱳᱱᱟᱛᱷᱟᱯᱯᱟᱢ || ᱵᱤᱪᱩ ᱛᱷᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ || ᱨᱟᱱᱡᱤᱱᱤ
|-
| ᱒᱐᱐᱒ || ᱱᱟᱱᱫᱤᱯᱩᱨᱵᱷᱟᱢ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ || || ᱴᱤᱪᱩᱥ ᱚᱰᱤᱭᱳᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱙ || ᱯᱟᱨᱤᱥᱩᱫᱷᱟᱱ || ᱳ.ᱮᱱ.ᱵᱷᱤ ᱠᱩᱨᱩᱯ, ᱜᱤᱨᱤᱥ ᱯᱩᱛᱷᱮᱱᱪᱮᱨᱤ || ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱥ
|-
| ᱒᱐᱑᱑ || ᱨᱟᱡᱟᱵᱷᱩ ᱮᱡᱷᱩᱱᱱᱟᱞᱞᱩᱱᱱᱩ || || ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|}
===ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ===
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟ ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱨᱮ, ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Manorama interview"/>
* "ᱟᱫᱤᱵᱷᱟ ᱠᱟᱴᱴᱮ" (ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ)
* "ᱱᱤ ᱱᱤᱨᱟᱭᱩ ᱡᱤᱵᱷᱟᱱᱤᱞ" (ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ)
* "ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ ᱵᱷᱮᱨᱩᱢᱳᱨᱩ ᱥᱣᱟᱯᱱᱟᱢ" (ᱯᱨᱮᱢᱟᱜᱤᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱞ)
* "ᱯᱩ ᱵᱷᱮᱱᱟᱢ" (ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ)
* "ᱢᱮᱞᱞᱮ ᱢᱮᱞᱞᱮ ᱢᱩᱠᱷᱟᱯᱟᱫᱟᱢ" (ᱳᱨᱩ ᱢᱤᱱᱱᱟᱢᱤᱱᱩᱝᱜᱤᱱᱴᱮ ᱱᱩᱨᱩᱝᱜᱩᱵᱷᱮᱴᱴᱟᱢ)
* "ᱜᱳᱯᱤᱠᱮ ᱱᱤᱱ ᱵᱷᱤᱨᱟᱞ" (ᱠᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱮ ᱠᱤᱞᱤᱠᱠᱩᱰᱩ)
* "ᱫᱮᱵᱷᱟᱱᱠᱟᱱᱟᱝᱜᱟᱞ" (ᱱᱡᱟᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱵᱷᱟᱱ)
* "ᱥᱣᱟᱨᱱᱟ ᱢᱩᱠᱤᱞᱮ" (ᱤᱛᱷᱩ ᱱᱡᱟᱝᱜᱟᱞᱩᱰᱮᱭ ᱠᱟᱫᱷᱟ)
* "ᱛᱷᱟᱝᱠᱟᱛᱷᱳᱱᱤ" (ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ)
* "ᱥᱩᱱᱫᱟᱨᱤ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱩ ᱱᱟᱱᱟᱢ" (ᱮᱱᱴᱮ ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ)
* "ᱥᱭᱟᱢᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ" (ᱟᱨᱛᱷᱟᱢ)
* "ᱮᱱᱛᱷᱮ ᱠᱟᱱᱱᱟᱱᱩ ᱠᱟᱨᱩᱯᱯᱩ ᱱᱤᱨᱟᱢ" (ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱟᱨ)
* "ᱳᱨᱩ ᱱᱟᱞ" (ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ)
==ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱠᱚ==
===ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱱᱳᱴᱥ
|-
|᱑᱙۹᱓
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱯᱳᱱᱛᱷᱟᱱ ᱢᱟᱫᱟ
|
|-
|᱑᱙۹᱔
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱥᱩᱠᱨᱩᱛᱷᱟᱢ
|ᱮᱠᱮᱱ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ
|}
===ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙᱘᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱳᱨᱢᱟᱠᱠᱟᱭᱤ
|-
|᱑᱙۸᱙
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱢᱟᱡᱷᱟᱵᱷᱤᱞᱠᱟᱵᱷᱟᱰᱤ, ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱩᱱᱳᱠᱠᱤᱭᱟᱱᱛᱷᱨᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|ᱥᱟᱫᱟᱭᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱖
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ
|ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱙
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ
|ᱟᱝᱜᱮᱱᱮ ᱳᱨᱩ ᱟᱵᱷᱟᱫᱷᱤᱠᱠᱟᱞᱟᱛᱷᱩ
|}
===ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{|class= "wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱠᱮᱴᱮᱜᱚᱨᱤ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
|-
|᱑᱙۸᱓
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award">[https://www.keralafilmcritics.com/2020/10/film-critics-awards-complete-list-from.html "കേരള ഫിലിം ക്രിട്ടിക്സ് അവാര്ഡ് 1977 - 2012"]. Kerala Film Critics Association. Retrieved 18 March 2023.</ref>
|ᱠᱩᱰᱮᱵᱷᱤᱰᱮ
|-
|᱑᱙۸᱘
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱤᱥᱟᱵᱮᱞᱟ, ᱯᱳᱱᱢᱩᱴᱴᱟᱭᱤᱫᱩᱱᱱᱟ ᱛᱷᱟᱨᱟᱵᱷᱩ
|-
|᱑᱙۹᱒
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱥᱟᱵᱷᱤᱫᱷᱟᱢ, ᱠᱩᱰᱩᱢᱵᱟᱥᱟᱢᱮᱛᱷᱟᱢ
|-
|᱑᱙۹᱖
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱥᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱢ, ᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱢ ᱠᱟᱫᱟᱱᱱᱩ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<ref name="Film Critics Award"/>
|ᱜᱩᱞᱢᱳᱦᱚᱨ
|}
==ᱱᱳᱴᱥ==
{{reflist|2}}21.^ https://youtube.com/VVc3qiSW0gc?si=pq-uxaTwd-kSNKBd{{Dead link|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱰᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ www.m3db.com (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ==
* {{IMDb name|0424420|Johnson}}
* [https://web.archive.org/web/20110721223113/http://www.malayalasangeetham.info/php/displayProfile.php?category=musician&artist=Johnson ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ] ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱢᱩᱵᱷᱤ ᱰᱮᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ
* [https://web.archive.org/web/20110721223122/http://www.malayalasangeetham.info/php/createSongIndex.php?txt=Johnson&stype=musician ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱗᱐᱐ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]
* [https://web.archive.org/web/20110819030102/http://www.mathrubhumi.com/story.php?id=208219 ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ]
* [https://web.archive.org/web/20110820034940/http://www.mathrubhumi.com/books/story.php?id=1122&cat_id=503 'കുന്നിമണിച്ചെപ്പ് തുറന്ന് – രവി മേനോന്' ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [https://web.archive.org/web/20110819030134/http://www.mathrubhumi.com/static/others/newspecial/index.php?cat=806 'ആരോടും മിണ്ടാതെ' ᱢᱟᱛᱷᱨᱩᱵᱷᱩᱢᱤ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [http://www.manoramaonline.com/advt/Music/Tribute-to-Johnson/index.htm 'ഓര്മ്മയ്ക്കായ്' ᱢᱟᱱᱳᱨᱟᱢᱟ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ]
* [https://web.archive.org/web/20120223193002/http://www.globalindianewswire.com/index.php/20110824251/Features/Entertainment/malayalam-film-industry-never-recognized-johnsons-worth.html ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱱᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ: ᱡᱤ. ᱵᱷᱮᱱᱩᱜᱳᱯᱟᱞ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱤᱥᱠᱳᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱳᱡᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱣᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱓ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱑᱑ ᱜᱩᱨ]]
5st58dvklvbnskvpihbw6npwsquf3nb
ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ
0
37842
198586
197035
2026-09-29T23:51:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198586
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
| subdivision_type3 = ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ
| subdivision_name3 = [[ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ]]
| government_type = ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱮᱛ
| governing_body = ᱵᱟᱡᱤᱛᱯᱩᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ
| unit_pref = Metric
| population_total = 893
| population_as_of = 2011
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ (ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ)
| timezone1 = ᱟᱭᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = 731234
| registration_plate = WB
| coordinates = {{coord|24.013249|87.692816|display=inline,title}}
}}
'''ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤᱛᱯᱩᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱴᱠᱟᱴ ᱯᱚᱞ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=District Census Handbook: Birbhum|url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/1276|publisher=Registrar General and Census Commissioner of India|year=2011}}</ref><ref>{{Cite web |title=Gadadharpur Village Population - Sainthia - Birbhum, West Bengal |url=https://www.census2011.co.in/data/village/317417-gadadharpur-west-bengal.html |access-date=2025-08-31 |website=www.census2011.co.in}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱝᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱟᱧᱪᱚᱞ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱴᱷᱚᱠᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱷᱟᱭᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱦᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱯᱚᱨᱡᱚᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>[https://www.thehindu.com/news/national/other-states/train-collision-in-bengal-66-dead/article5195437.ece Train collision in Bengal: 66 dead] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ''The Hindu''. Retrieved 1 September 2025.</ref><ref>[https://www.ndtv.com/india-news/bengal-train-accident-toll-rises-to-66-426721 Bengal train accident toll rises to 66] – ''NDTV''. Retrieved 1 September 2025.</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱘᱙᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱔᱖᱕ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱒᱘ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[https://www.census2011.co.in/data/village/318638-gadadharpur-west-bengal.html "Gadadharpur Village Population - Sainthia, Birbhum, West Bengal"]. Census 2011. Retrieved 1 September 2025.</ref>
== ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ==
ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑᱔ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑᱔]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>[[National Highway 114 (India)|National Highway 114 – Connects Sainthia and nearby towns]]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''[[ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]'' ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[https://www.goibibo.com/trains/birbhum-to-gadadharpur-trains/ Gadadharpur Railway Station (GHLE) – Goibibo]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ''ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ''<ref>[https://www.vidyatime.com/school-home/GH19081800603/gadadharpur-bazar-jr-high-school Gadadharpur Bazar Jr. High School – Vidyatime Database]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
* ''ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱞᱟᱥᱴᱟᱨ''<ref>[https://webconte.com/schools/west_bengal/birbhum/mayureswar_i/cluster/gadadharpur_bazar_pry_school Gadadharpur Bazar Primary & Junior High School Cluster – WebConte]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
== ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ==
ᱜᱚᱫᱟᱫᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱤᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱛᱷᱟᱱᱟ) ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>[https://birbhum.gov.in/public-utility/sainthia-municipality/ Sainthia Police Station – Birbhum Government Portal]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱭᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ (ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ) ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[https://birbhum.gov.in/public-utility/sainthia-municipality/ Sainthia Municipality – Official Birbhum Government Portal]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤᱛᱯᱩᱨ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>[https://birbhumdprdo.in/gpprofile?a_id=108805 Bajitpur Village Profile – VillageInfo]. Retrieved 1 September 2025.</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ]]
18vy46wixnelrrdsmlbvrfgibt5vw1n
ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ
0
37907
198604
197281
2026-09-30T01:50:03Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198604
wikitext
text/x-wiki
[[File:Aranmula mirror high quality bronze mirror.jpg|thumb|ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ]]
[[File:Aranmula kannadi.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}}]]
[[File:ARANMULA KANNADI RAW.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ]]
[[File:Aranmula Mirrors.jpg|thumb|{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱯᱷᱨᱮᱢ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
'''ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ''', ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟᱜ, ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱸᱪ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚᱭ ᱪᱟᱵᱟᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱷᱤᱠ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ; ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱟᱨ ᱴᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱠᱟᱱᱟ,{{sfnp|Srinivasan|2008}} ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱯᱮᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱤᱯᱷᱞᱮᱠᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱯᱷᱮᱥ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name= Hindu2012>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article3634151.ece?textsize=small&test=2 | location=Kollam, India | work=The Hindu | title=Aranmula mirrors | date=13 July 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224184857/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/aranmula-mirrors-for-sale/article3634151.ece?test=2&textsize=small | archive-date=24 December 2018 | access-date=22 August 2026 | url-status=dead}}</ref> ᱯᱚᱞᱤᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱩᱲᱩᱝ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱨᱳᱴᱴᱤ (ᱦᱟᱭᱰᱨᱳᱠᱟᱨᱯᱟᱥ ᱯᱮᱱᱴᱟᱱᱰᱨᱟᱥ) ᱡᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱵᱽᱨᱮᱥᱤᱵᱷ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref>{{cite web|title= Geographical Indications Journal No. 3 | date=1 November 2004 | url=https://search.ipindia.gov.in/IPOJournal/Journal/GIR |website=Intellectual Property India}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱢᱚᱦᱚᱛ ==
{{lang|ml-Latn|ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱚᱥᱟᱨᱚᱛᱷᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱱᱮᱞᱵᱷᱮᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱠᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱛᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱢᱢᱟᱞᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱩᱠᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱢᱮᱴᱟᱞᱟᱨᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱟᱱ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮᱭᱟ᱾<ref name="Hindu2012" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮ "{{lang|ml-Latn|ᱟᱥᱴᱟᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱭᱟᱢ}}" ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾{{sfnp|Srinivasan|Glover|1995|loc=Part 2. Scientific investigations}}{{sfnp|Srinivasan|2008}} ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱤᱱᱟᱨᱟᱭᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱱ ᱒᱐᱑୭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱦᱟᱢᱟᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱤᱥᱟ ᱟᱞ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤᱭ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾
ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱔᱕ ᱥᱮᱱᱴᱤᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱥᱩᱞ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="Hindu2012" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔-᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ (GI) ᱴᱮᱜᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="GITag">{{cite web|url=http://ipindia.nic.in/girindia/ |title=State Wise Registration Details of G.I Applications 2004-05 |accessdate=13 June 2013 |location=India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826183844/http://ipindia.nic.in/girindia/ |archivedate=26 August 2013 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚ ==
{{refbegin}}
* {{cite journal |last1=Srinivasan |first1=Sharada |last2=Glover |first2=Ian |year=1995 |title=Wrought and quenched and cast high-tin bronzes from Kerala state, southern India |journal=Journal of the Historical Metallurgy Society |volume=29 |issue=2 |pages=69–81}}
* {{cite encyclopedia |last=Srinivasan |first=Sharada |year=2008 |title=Mirrors: Metal mirrors from India |editor-last=Selin |editor-first=Helaine |editor-link=Helaine Selin |encyclopedia=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Western Cultures |volume=2 |location=Berlin |publisher=Springer |pages=1699–1704 |url=http://www.perspectivecreations.com/hsg/publications/encyclopedia_of_the_history_of_science_technology_and_medicine_in_non_western_cultures.pdf |access-date=2026-08-22 |archive-date=2022-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806095056/http://www.perspectivecreations.com/hsg/publications/encyclopedia_of_the_history_of_science_technology_and_medicine_in_non_western_cultures.pdf |url-status=dead }}
{{refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://aranmulakannadi.org/ Aranmulakannadi.org]
* {{commons category-inline}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ]]
4akmuaa7wgwx90pdndxoxs6m1zklkux
ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱞᱣᱟ
0
37926
198669
197265
2026-09-30T08:38:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198669
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱞᱣᱟ
| birth_date =
| birth_place = [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| spouse =
| death_place =
| occupation = [[ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ (ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱨᱚᱢᱚᱡᱽ)|ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ]], [[ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]<ref name=htimes>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/2G-spectrum-case-CBI-arrests-Shahid-Balwa/article15134078.ece |title=2G spectrum case : CBI arrests Shahid Balwa |work=The Hindu |date= 8 February 2011|accessdate=2011-02-09}}</ref> & [[ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ]], [[ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
| alma_mater =
| website =
}}
'''ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱩᱥᱢᱟᱱ ᱵᱟᱞᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱔) ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱽᱭᱟᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤ.ᱵᱤ. ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.rediff.com/news/report/kanimozhi-a-raja-others-acquitted-in-2g-scam/20171221.htm|title=Kanimozhi, A Raja, 15 others acquitted in 2G scam – Rediff.com India News|work=Rediff.com|access-date=2018-01-01}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱤᱞᱤᱭᱟ ᱥᱩᱱᱱᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱠᱚ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ==
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=DB Realty allots Rs 1,000 cr for the acquisition of projects | DNA : Daily News & Analysis; Mumbai |date=2010-08-13 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/business/slide-show/slide-show-1-the-ups-and-downs-in-the-db-realty-story/20110210.htm |title=The ups and downs in the DB Realty story |work=Rediff.com |date=2010-12-31 |accessdate=2011-02-10}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ''ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱕᱐ ᱟᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2011-02-10|title=Balwa is India's youngest billionaire|url=https://indianexpress.com/article/news-archive/web/balwa-is-indias-youngest-billionaire/|access-date=2020-09-15|website=The Indian Express}}</ref><ref name="forbes1">{{cite news|url=https://www.forbes.com/lists/2009/77/india-billionaires-09_Shahid-Balwa_XZ4I.html |title=#50 Shahid Balwa |work=Forbes |date= 18 November 2009|accessdate=2011-02-09}}</ref><ref name="indiatimes1">{{cite news |author=Nauzer K Bharucha |date=10 February 2011 |title=Shahid Balwa: From college dropout to billion-dollar realtor |work=[[The Times of India]] |url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Shahid-Balwa-From-college-dropout-to-billion-dollar-realtor/articleshow/7464553.cms |url-status=live |access-date=2011-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104192304/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-02-10/india/28545495_1_shahid-balwa-kakade-infrastructure-bandra |archive-date=4 November 2012}}</ref>
==᱒ᱡᱤ ᱠᱮᱥ==
ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱫᱚ ᱒ᱡᱤ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱫᱚ ᱰᱤᱮᱢᱠᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/bw/magazine/content/11_25/b4233013968530.htm|title=India's Powerful Can't Escape Jail|author=Mehul Srivastava|work=Bloomberg Businessweek}}</ref> ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱮ. ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱓ ᱥᱟᱨᱠᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱳᱱ ᱵᱮᱜᱽ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱕.᱓᱗ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱰᱤᱵᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱒ᱡᱤ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱮᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱵᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱱ ᱴᱮᱞᱤᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/india/shahid-balwa-arrested-in-2g-scam-case-84235 |title= Shahid Balwa arrested in 2G scam – ndtv.com India |publisher=NDTV |date=2011-02-09 |accessdate=2011-11-03}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/article/india/shahid-balwa-arrested-in-2g-scam-case-84235 |title= Shahid Balwa arrested in 2G scam – ndtv.com India |publisher=NDTV |date=2011-02-09 |accessdate=2011-11-03}}</ref> ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱦᱚᱸ ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱟᱥᱤᱯ ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=2G scam: CBI arrests Shahid Balwa's cousin brother Asif Balwa|url=https://www.ndtv.com/india-news/2g-scam-cbi-arrests-shahid-balwas-brother-asif-balwa-451470|access-date=2020-09-15|publisher=NDTV}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report_cbi-arrests-shahid-balwa-s-brother-in-2g-scam_1525846 |title= CBI arrests Shahid Balwa's brother in 2G scam |work=Daily News and Analysis |date=2011-03-29 |accessdate=2011-11-03}}</ref> ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱒᱙ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ ᱵᱟᱞᱣᱟ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱢᱟᱞ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|agency=Press Trust of India|date=2011-11-29|title=2G case: Shahid Balwa granted bail|work=The Hindu|url=https://www.thehindu.com/news/national/2g-case-shahid-balwa-granted-bail/article2671268.ece|access-date=2020-09-15|issn=0971-751X}}</ref> ᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱤᱵᱤᱟᱭᱤ ᱠᱳᱨᱴ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=21 December 2017|title=In the Court of O. P. Saini: Spl. Judge, CBI (04) (2G Spectrum Cases), New Delhi|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article22122355.ece/BINARY/2GCBIVsRaja|website=[[The Hindu]]|access-date=24 August 2026|archive-date=14 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914183609/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/article22122355.ece/BINARY/2GCBIVsRaja|url-status=dead}}</ref>
==ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱣᱟᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱚᱞ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨᱟ, ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.mid-day.com/articles/who-is-shahid-balwa/112192|title=Who is Shahid Balwa?|publisher=Mid-Day|date=14 February 2011|accessdate=15 September 2020}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱞᱣᱟ, ᱥᱟᱦᱤᱫᱽ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱚᱯᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱥᱴᱮᱴ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒ᱡᱤ ᱥᱯᱮᱠᱴᱨᱚᱢ ᱠᱮᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱤᱵᱤ ᱜᱟᱫᱮᱞ]]
6xo0ygtdkc17p3zf2lkn927gb4pnwpk
ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38092
198695
198041
2026-09-30T11:02:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198695
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = Ratlam Junction Railway station.jpg
| image_upright =
| caption = ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| country = {{flagu|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| coordinates = {{Coord|23.340758|75.050992|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|493|m|ft}}
| line = *[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]],
*[[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ-ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| connections =
| structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨ (ᱚᱛ ᱨᱮ)
| platform = ᱖
| tracks = ᱑᱐
| parking = ᱦᱳᱭ
| electrified =
| accessible = {{Access icon|20px}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = RTM
| zone = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ}}
}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| pushpin_map = India Madhya Pradesh#India
| pushpin_label = '''ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ'''
}}
'''ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ'''<ref>{{Cite web |date=2022-08-07 |title=About Ratlam Junction/Railway Station - Ratlami Sev |url=https://ratlamisev.me/location/about-ratlam-junction-railway-station/ |access-date=2022-08-09 |language=en-US |archive-date=2022-11-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129133035/https://ratlamisev.me/location/about-ratlam-junction-railway-station/ |url-status=dead}}</ref> ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''NSG-3''' - ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ '''RTM''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱟᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=http://indiarailinfo.com/arrivals/ratlam-junction-rtm/304| title=RTM/Ratlam Junction| website=India Rail Info}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=RTM| title=Ratlam Junction (RTM):Passenger Amenities Details As on : 31/03/2018, Division : Ratlam| website=Raildrishti| access-date=2026-09-20| archive-date=2025-06-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20250601095351/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=RTM| url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.naidunia.com/madhya-pradesh/indore-yard-at-morwani-railway-station-ratlam-will-reduce-the-pressure-of-vehicles-6391839| title=मोरवानी रेलवे स्टेशन पर बनेगा यार्ड, रतलाम में कम होगा गाड़ियों का दबाव| website=Nai Dunia}}</ref><ref>{{cite web| url=https://www.bhaskar.com/mp/ratlam/news/ratlam-gwalior-intercity-will-run-from-lhb-catchment-extend-to-chittaurgarh-four-and-a-half-months-ago-mandal-sent-a-proposal-to-the-board-126648603.html| title=रतलाम-ग्वालियर इंटरसिटी एलएचबी काेच से चलेगी, चित्ताैड़गढ़ तक बढ़ाने की संभावना, मंडल मुख्यालय ने बोर्ड को प्रस्ताव भेजा था| website=Bhaskar}}</ref>
ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱠᱚᱴᱟ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ|ᱠᱚᱴᱟ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱚᱫᱟᱭᱩᱱ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]], [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ]], [[ᱜᱣᱟᱞᱤᱭᱚᱨ]], [[ᱥᱟᱜᱚᱨ, ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱥᱟᱜᱚᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ]], [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]], [[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]], [[ᱦᱟᱣᱲᱟ]], [[ᱪᱤᱛᱛᱚᱨᱜᱚᱲ]], [[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]], [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ]], [[ᱵᱷᱤᱸᱰ]], [[ᱜᱟᱭᱟ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]], [[ᱜᱟᱰᱚᱨᱣᱟᱲᱟ]], [[ᱠᱟᱴᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱮᱨᱣᱟᱞ]], [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱵᱷᱩᱡᱽ]], [[ᱵᱷᱚᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱳᱠᱷᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱳᱠᱷᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
[[ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ]] ᱫᱚ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url=https://wr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1392957315076-history.pdf| title=History of Ratlam Division| website=Western Railway}}</ref>
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery>
Ratlam Junction (2).jpg|ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
Ratlam Junction.jpg|ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱚᱛᱞᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
imcy9qpxm22ljtux06fh740pc4k49xo
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
0
38193
198681
198544
2026-09-30T09:15:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198681
wikitext
text/x-wiki
[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱟᱞ ᱥᱚᱝᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱤᱠ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="indiatoday.in">{{cite web|date=31 October 2019|title=Jammu and Kashmir bifurcated: India has one less state, gets two new UTs in J&K, Ladakh|url=https://www.indiatoday.in/india/story/jammu-and-kashmir-bifurcated-ladakh-union-territory-october-31-1614249-2019-10-31|access-date=25 December 2020|website=India Today|magazine=}}</ref> ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]], ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱣᱮᱥᱴᱢᱤᱱᱥᱴᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|Sharma|2007|p=49}} ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱝ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱨ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱞᱮᱦ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱨᱜᱤᱞ]] ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ (ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ) ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱭ ᱠᱳᱨᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱯᱚᱱᱚᱛ
! ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ/<br/>ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
! ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
! ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
! ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ<br/>ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
|-
|'''[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]'''
| [[ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ]]
| ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ
| ᱚᱢᱚᱨᱟᱵᱚᱛᱤ
| ᱒᱐᱑᱔
|[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]{{efn|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱔ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾}} (᱑᱙᱕᱖–᱒᱐᱑᱔)
|-
|'''[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]'''
| [[ᱤᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]]
| ᱤᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ
| [[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]
| ᱑᱙᱘᱗
| —
|-
|'''[[ᱟᱥᱟᱢ]]'''
|[[ᱫᱤᱥᱯᱩᱨ]]
|ᱫᱤᱥᱯᱩᱨ
|[[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]
| ᱑᱙᱗᱒
|[[ᱥᱤᱞᱚᱝ]]{{efn|ᱥᱤᱞᱚᱝ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Baruah|1999|p=xiii}}}} (᱑᱙᱕᱐–᱑᱙᱗᱒)
|-
|'''[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]'''
|[[ᱯᱟᱴᱱᱟ]]
| ᱯᱟᱴᱱᱟ
| ᱯᱟᱴᱱᱟ
| ᱑᱙᱕᱐
| —
|-
|'''[[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]'''
|[[ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]]{{efn|ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱞᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾}}
| ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ
|[[ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱵᱤᱞᱟᱥᱯᱩᱨ]]
| ᱒᱐᱐᱐
| —
|-
|'''[[ᱜᱳᱣᱟ]]'''
|[[ᱯᱟᱬᱟᱡᱤ]]{{efn|ᱯᱟᱬᱟᱡᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱔᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ [[ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾{{sfn|Ring|1996|p=288}}}}
|ᱯᱳᱨᱵᱷᱳᱨᱤᱢ
|[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
| ᱑᱙᱘᱗
| —
|-
|'''[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]'''
|[[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]]
| ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱱᱚᱜᱚᱨ
|[[ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| ᱑᱙᱖᱐
| ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (᱑᱙᱖᱐–᱑᱙᱗᱐)
|-
|'''[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]'''
|[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ
| ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ
| ᱑᱙᱖᱖
| —
|-
|'''[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]'''
|[[ᱥᱤᱢᱞᱟ]]
| ᱥᱤᱢᱞᱟ (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<br />[[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱥᱟᱞᱟ]] (ᱨᱟᱵᱟᱝ)<ref>{{Cite web |date=2017-01-20 |title=Dharamshala Declared Second Capital of Himachal |url=https://hillpost.in/2017/01/dharamshala-declared-second-capital-of-himachal/107991/ |access-date=2025-11-09 |website=Hill Post |language=en-US}}</ref>
| ᱥᱤᱢᱞᱟ
| ᱑᱙᱗᱑
| —
|-
|'''[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]'''
|[[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
| ᱨᱟᱺᱪᱤ
| ᱨᱟᱺᱪᱤ
| ᱒᱐᱐᱐
| —
|-
|'''[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]'''
|[[ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ]]
| ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ
| ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ
| ᱑᱙᱕᱖
| —
|-
|'''[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]'''
|ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ
| ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ
| [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]]<ref>{{Cite web |title=High Court of Kerala |url=https://highcourt.kerala.gov.in/# |url-status=dead |access-date=16 March 2025 |archive-date=16 August 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250816000817/https://highcourt.kerala.gov.in/}}</ref>
| ᱑᱙᱕᱖
| —
|-
|'''[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]'''
|[[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]]
| ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ
|[[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ]]
| ᱑᱙᱕᱖
| —
|-
|'''[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]'''
|[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]{{efn|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (ᱵᱚᱢᱵᱮ) ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕૦ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ (province) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾}}
|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<br />[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] (ᱨᱟᱵᱟᱝ)<ref>{{Cite news |date=2025-07-15 |title=Nagpur Winter Capital, Why No Metro City Tag? |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/nagpur/nagpur-winter-capital-why-no-metro-city-tag/articleshow/122460656.cms |access-date=2025-11-09 |work=The Times of India |issn=0971-8257}}</ref>
| ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ
| ᱑᱙᱖᱐
| —
|-
|'''[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]'''
|[[ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ|ᱤᱢᱯᱷᱚᱞ]]
| ᱤᱢᱯᱷᱚᱞ
| ᱤᱢᱯᱷᱚᱞ
| ᱑᱙᱗᱒
| —
|-
|'''[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]'''
|[[ᱥᱤᱞᱚᱝ]]
| ᱥᱤᱞᱚᱝ
| ᱥᱤᱞᱚᱝ
| ᱑᱙᱗᱒
| —
|-
|'''[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]'''
|[[ᱟᱭᱡᱚᱞ]]
| ᱟᱭᱡᱚᱞ
|[[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]
| ᱑᱙᱗
| —
|-
|'''[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]'''
|[[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]]
| ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ
|[[ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ]]
| ᱑᱙᱖᱓
| —
|-
|'''[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]'''
|[[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]]
| ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ
|[[ᱠᱚᱴᱚᱠ]]
| ᱑᱙᱕᱐
| —
|-
|'''[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]'''
| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ
| ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ
| ᱑᱙᱖᱖
| —
|-
|'''[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]'''
|[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]]
| ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ
|[[ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ]]
| ᱑᱙᱕᱐
| —
|-
|'''[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]'''
|[[ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ]]{{efn|᱑᱘᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾{{sfn|Spate|1953|p=200}}}}
| ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ
| ᱜᱟᱝᱴᱚᱠ
| ᱑᱙᱗᱕
| —
|-
|'''[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]'''
|[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]{{efn|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ (ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ) ᱫᱚ ᱑᱘᱓᱙ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ᱾}}
| ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ
| ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ
| ᱑᱙᱕᱖
| —
|-
|'''[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]'''
|[[ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]]
| ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ
|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ
|᱒᱐᱑᱔
| —
|-
|'''[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]'''
|ᱟᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ
| ᱟᱜᱟᱨᱛᱟᱞᱟ
| ᱟᱜᱟᱨᱛᱟᱞᱟ
| ᱑᱙᱗᱒
| —
|-
|'''[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]'''
|[[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]]
| ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ
|[[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]]
| ᱑᱙᱕᱐
| —
|-
|'''[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]'''
|[[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]]
|ᱵᱷᱚᱨᱟᱲᱤᱥᱮᱸᱬ (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<ref>{{Cite web |date=2020-06-08 |title=Bhararisain declared as summer capital of Uttarakhand |url=https://www.timesnownews.com/india/article/bhararisain-declared-as-summer-capital-of-uttarakhand/603160 |access-date=2025-11-09 |website=www.timesnownews.com |language=en}}</ref><br />ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ (ᱨᱟᱵᱟᱝ)
|ᱱᱟᱭᱱᱤᱛᱟᱞ
| ᱒᱐᱐᱐
| —
|-
|'''[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]'''
|[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
| ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ
| ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ
| ᱑᱙᱕᱐
| —
|}
=== ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ===
{| class="wikitable sortable" width="90%"
!width="25%"| ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ
! ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ/<br/>ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
! ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
! ᱵᱤᱪᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
! ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ<br/>ᱥᱮᱨᱢᱟ
|-
|'''[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱚᱠᱚᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ|ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]'''
|[[ᱯᱚᱨᱴ ᱵᱞᱮᱭᱚᱨ|ᱯᱳᱨᱴ ᱵᱞᱮᱭᱟᱨ]]
| –
|[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
|᱑᱙᱕᱖
|-
|'''[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]'''
|[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| –
|ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ
|᱑᱙᱖᱖
|-
|'''[[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ|ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]]'''
|ᱫᱟᱢᱚᱱ
| –
|[[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
|᱒᱐᱒᱐
|-
|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|'''ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ''']]
|[[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<br />[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] (ᱨᱟᱵᱟᱝ)<ref name=":1">{{Cite web |date=2024-12-14 |title=Explained: Why does Jammu & Kashmir has two capitals? |url=https://www.news9live.com/knowledge/jammu-kashmir-dual-capitals-explained-2773804 |access-date=2025-11-09 |website=News9live |language=en-US}}</ref>
|[[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<br />[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] (ᱨᱟᱵᱟᱝ)<ref name=":1" />
|[[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<br />[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] (ᱨᱟᱵᱟᱝ)<ref name=":1" />
|᱒᱐᱑᱙
|-
|'''[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]'''
|[[ᱞᱮᱦ]]
[[ᱠᱟᱨᱜᱤᱞ]] (ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ)
|–
|[[ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ]] (ᱥᱤᱛᱩᱝ)<br />[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] (ᱨᱟᱵᱟᱝ)<ref name=":1" />
|᱒᱐᱑᱙
|-
|'''[[ᱞᱟᱠᱷᱭᱟᱫᱤᱯ|ᱞᱟᱠᱷᱫᱤᱯ]]'''
|ᱠᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱛᱤ
| –
|[[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]]
|᱑᱙᱕᱖
|-
|'''[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]'''
|[[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ
|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ
|᱑᱙᱕᱖
|-
|'''[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]'''
|ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ
|ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ
|[[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]]
|᱑᱙᱕᱑
|-
|}
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{Notelist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ==
{{Refbegin|30em}}
*{{cite book|last=Baruah|first=Sanjib|title=India Against Itself: Assam and the Politics of Nationality|url=https://books.google.com/books?id=8k-irMMTnywC&pg=PR13|access-date=13 August 2012|year=1999|publisher=[[University of Pennsylvania Press]]|isbn=978-0-8122-3491-6}}
*{{cite book|editor1-last=Boland-Crewe|editor1-first= Tara| editor2-last=Lea|editor2-first=David|title=The Territories and States of India|url=https://books.google.com/books?id=JrNCaYCriicC&pg=PA155|access-date=13 August 2012|date=15 November 2002|publisher=Europa|isbn=978-1-85743-148-3}}
* {{citation|date=December 2004|title=Country Profile: India|edition=5th|work=[[Library of Congress Country Studies]]|publisher=[[Library of Congress]] [[Federal Research Division]]|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/India.pdf|access-date=30 September 2011|ref={{sfnRef|Library of Congress|2004}}}}
*{{cite book|last=Khandewale|first=Shrinivas Vishnu|author-link=Shrinivas Khandewale|title=Industrial Area and Regional Resources: A Case Study of Nagpur Industrial Area|url=https://books.google.com/books?id=_SDhC12S7q4C&pg=PA21|access-date=13 August 2012|year=1989|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-134-2}}
*{{cite book|last=Mathew|first=George|title=Status of Panchayati Raj in the States of India, 1994|url=https://books.google.com/books?id=H6DQEoh0EJ8C&pg=PA95|access-date=19 August 2012|year=1995|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-553-9}}
*{{cite book|last=Kini|first=N. G. S.|title=The City Voter in India: A Study of 1967 General Elections in Nagpur|url=https://books.google.com/books?id=46HcFvAv96sC&pg=PA34|access-date=13 August 2012|year=1974|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-0-88386-524-8}}
*{{cite book|last=Kumāra|first=Braja Bihārī|title=Small States Syndrome In India|url=https://books.google.com/books?id=nKqF_AgDd4gC&pg=PA136|access-date=13 August 2012|date=1 January 1998|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7022-691-8}}
* {{cite book|first=James|last= Kippen|title=Gurudev's Drumming Legacy: Music, Theory, and Nationalism in the Mr̥daṅg Aur Tablā Vādanpaddhati of Gurudev Patwardhan|url=https://books.google.com/books?id=sB1AhvY2BSEC|access-date=15 August 2012|year=2006|publisher=Ashgate Publishing|isbn=978-0-7546-5424-7}}
* {{cite book|first1=N. R. Madhava|last1= Menon|first2=D.|last2= Banerjea|title=Criminal Justice India Series: Haryana, 2002|url=https://books.google.com/books?id=gm_tzXsC12gC|access-date=15 August 2012|year=2002|publisher=Allied Publishers in collaboration with National University of Juridical Sciences|isbn=978-81-7764-518-7}}
*{{citation|title=Post-Independence Era|work=History of Andhra Pradesh|publisher=Government of Andhra Pradesh|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_post.html|access-date=4 August 2012|ref={{sfnRef|Government of Andhra Pradesh}}|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220113947/http://www.aponline.gov.in/quick%20links/hist-cult/history_post.html|archive-date=20 December 2013}}
*{{cite book|last=Ring|first=Trudy|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|url=https://books.google.com/books?id=vWLRxJEU49EC&pg=PA288|access-date=13 August 2012|date=1 January 1996|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-884964-04-6 }}
*{{cite book|last1=Sati|first1=Vishwambhar Prasad|last2=Kumar|first2=Kamlesh|title=Uttaranchal: Dilemma Of Plenties And Scarcities|url=https://books.google.com/books?id=ct6YMRvYJQ4C&pg=PA9|access-date=13 August 2012|year=2004|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-898-3}}
* {{cite book|last=Sharma|first=B. K.|date=August 2007|title=Introduction to the Constitution of India|edition=4th|publisher=[[Prentice Hall]]|isbn=978-81-203-3246-1|url=https://books.google.com/books?id=srDytmFE3KMC}}
* {{cite book|first=Oskar Hermann Khristian|last= Spate|title=The Changing Map Of Asia A Political Geography|url=https://books.google.com/books?id=DrgNAAAAQAAJ|access-date=15 August 2012|year=1953|publisher=Taylor & Francis}}
{{Refend}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://knowindia.india.gov.in/states-uts/ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]
{{State and Union Territory capitals of India}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ| 01]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱠᱚ]]
o860n7vyu4wbbwu3o3vaj1o4zdautls
ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38203
198558
2026-09-29T12:21:59Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] – ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | image = Beasjun.jpg | caption =..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198558
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] – ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| image = Beasjun.jpg
| caption = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| address = ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱳᱰ, [[ᱵᱭᱟᱥ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ|ᱵᱭᱟᱥ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|31.5203|N|75.2913|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}}
| elevation = {{convert|233|m|ft}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| line = [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ-ᱟᱴᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br/> ᱵᱭᱟᱥ-ᱴᱟᱨᱱ ᱛᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| platform = ᱒
| tracks = ᱔ ᱱᱚᱥ – ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ
| structure = [[ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱮᱠᱥᱚᱱ (ᱨᱳᱰ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]]
| parking = ᱦᱚᱭ
| cyclepark = ᱦᱚᱭ
| accessible = ᱪᱟᱠᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱢᱯ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| code = {{Indian railway code
| code = BEAS
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ}}
}}
| opened =
| electrified_date =
| former =
| passengers = ᱕᱕᱐᱐/ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ
| pass_system =
| pass_year = ᱒᱐᱑᱘
| pass_percent =
| pushpin_label = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 280
| pushpin_map = India Punjab
| map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
}}
'''ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱭᱟᱥ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ|ᱵᱭᱟᱥ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url = http://www.rssb.org/|title = Beas town of Punjab|date = |access-date = |website = indianetzone.com|publisher = Baiga|last = Kewat|first = Vicky}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱓᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱖᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - BEAS ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱑᱐᱔ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Departures from BEAS/Beas Junction (2 PFs) ਬਿਆਸ ਜੰਕਸ਼ਨ ब्यास जंक्शन|url=https://indiarailinfo.com/departures/343?|accessdate=24 January 2016}}</ref>{{when|date=January 2016}} ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱺ ᱑᱙᱒᱒᱕ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱚᱴᱷᱤ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱐᱘ ᱦᱤᱨᱟᱠᱩᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] (IATA: '''ATQ''', ICAO: '''VIAR''') ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱝᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱑.᱐᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑.᱗᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱠᱳᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱕.᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Beas Junction railway station|url=https://indiarailinfo.com/station/map/beas-junction-beas/343|accessdate=9 September 2020|publisher=India Rail Info}}</ref>
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱥᱟᱶ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ (ᱮᱯᱷ ᱳ ᱵᱤ) ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Passenger amenities details of Beas Junction railway station|url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=BEAS|accessdate=9 September 2020|publisher=Rail Drishti}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Beas Junction Trains Schedule and station information|url=https://www.goibibo.com/trains/beas-railway-station-beas/|archive-url=|archive-date=|access-date=9 September 2020|website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱤᱱᱴᱮᱜᱨᱮᱴᱮᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱨᱟᱥᱴ (ᱤᱱᱴᱟᱠᱴ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱱᱣᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱮᱱᱴ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱑᱔᱐᱐᱑: ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱠᱴ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱥᱚᱢᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱚᱞᱴᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Residents for sanitation at rly station|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/news-detail-798932|accessdate=9 September 2020|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=BEAS&locname=BEAS ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]
* [https://www.openstreetmap.org/node/3602063875 OpenStreetMap ᱨᱮ ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
shcvcxfivyp5jif65tnc7602qdvdq9g
ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ
14
38204
198559
2026-09-29T12:29:56Z
MT731
2184
"[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198559
wikitext
text/x-wiki
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
5i57zsxfar8nk2tlkwhxdl6v2ktohol
ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ
14
38205
198560
2026-09-29T12:37:30Z
MT731
2184
"{{Commons category|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198560
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱠᱚ]]
m79ku4ggatt53a1q4hju35qihme0dql
ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
14
38206
198561
2026-09-29T12:42:25Z
MT731
2184
"{{cat main}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198561
wikitext
text/x-wiki
{{cat main}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
8220c9n7ydxlrlenqqh2qfw3hbytq19
ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ
14
38207
198562
2026-09-29T12:46:53Z
MT731
2184
"{{Commons category}} [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]] [[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198562
wikitext
text/x-wiki
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
a3nozf1jqwggknsxpmtzhu736q888bk
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖
4
38208
198563
2026-09-29T14:16:49Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
"<div style="width:100%; min-height:200px;border:2px solid #c1e5cd; color:#000; clear:both;"> <div style=" width:100%; background:#7eeefc;"> <div style="float:left; margin-left:5em;"> </div> <div style=" width:100%; height:160px; margin:auto; text-align:center; padding:20px; border-top:8px #db402c;"> <div style="color:#0b5394; font-weight:bold; font-size: 3em; font-family:Linux Libertine, Georgia; margin-bottom:-0.4em;">ᱢᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198563
wikitext
text/x-wiki
<div style="width:100%; min-height:200px;border:2px solid #c1e5cd; color:#000; clear:both;">
<div style=" width:100%; background:#7eeefc;">
<div style="float:left; margin-left:5em;"> </div>
<div style=" width:100%; height:160px; margin:auto; text-align:center; padding:20px; border-top:8px #db402c;">
<div style="color:#0b5394; font-weight:bold; font-size: 3em; font-family:Linux Libertine, Georgia; margin-bottom:-0.4em;">ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖</div>
<div style="color:#0b5394; font-weight:bold; font-size: 2em; font-family:Linux Libertine, Georgia; margin-top:-0.1em;" >᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ - ᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖'''</div>
<div style="color:#0b5394; font-weight:bold; font-size: 1.5em; font-family:Linux Libertine, Georgia; margin-top:-0.1em;" >ᱵᱮᱱᱟᱣ/ᱚᱞ ᱥᱟᱝᱜᱮ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱮᱞ: {{PAGESINCATEGORY:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖}}'''</div>
</div>
</div>
</div>
<div style="display: flex;
flex-direction:row;
flex-wrap: wrap;
text-align:center; /* noflex */
margin-bottom:1em;
margin-top:1em;
width:calc(100% + 4px);">
{{Menu|colour=#0b5394|[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖|<span style="color:#ffffff">'''ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟ'''</span>]] }}
{{Menu|colour=#0b5394|[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ/ᱚᱱᱚᱞ_ᱞᱤᱥᱴᱤ|<span style="color:#FFFFFF">'''ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱤᱥᱴᱤ'''</span>]] }}
{{Menu|colour=#0b5394|[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖#ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ|<span style="color:#FFFFFF">'''ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ'''</span>]] }}
{{Menu|colour=#0b5394|[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖#ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ|<span style="color:#FFFFFF">'''ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ'''</span>]] }}
{{Menu|colour=#0b5394|[[ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖#ᱚᱨᱡᱚ|<span style="color:#FFFFFF">'''ᱚᱨᱡᱚ'''</span>]] }}
</div>
<center>
<div style="font-size: 25px; color: rgb(68, 68, 68); font-weight: bold; border: 1px solid rgb(136, 136, 136); box-shadow: 2px 1px 4px rgb(136, 136, 136); border-radius: 4px; width: 100%; height: 100px; padding: 0px 0px; margin: 5px 0px;">
ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱜᱩᱴ <span style="font-size:60px;">{{PAGESINCATEGORY:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖|pages}}</span>ᱜᱚᱴᱟᱝ [[:ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖|ᱱᱟᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ]] ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।
<br/>
</div>
</center>
__NOTOC__
{{WAM
|header = <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:Mahatma Gandhi Edit-a-thon Logo.png|250px|center|link=]]</div>
|subheader =
ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱮᱲᱟ ᱜᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱤ-ᱥᱤᱫᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱮᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟᱭ ᱾
|body =
== ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱤᱥᱴᱤ ==
* [[:meta:Mahatma Gandhi edit-a-thon/List of articles|ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱤᱥᱴᱤ]]
== ᱨᱟᱭᱨᱤᱛ ==
* ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
*ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱮᱢ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱵᱟᱫᱤ ᱜᱩᱱ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸᱢ ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
*ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱢ ᱾
*ᱱᱟᱶᱟ ᱚᱱᱚᱞ ᱛᱮᱭᱟᱨᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ 2 ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚᱦᱚᱭᱢᱮ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱞ ᱢᱮ ᱾ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ 5-10 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱭᱟᱹᱛ ᱚᱞ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
*ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱱ (ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡᱽ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ, ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ) ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾
== ᱥᱟᱯᱲᱮᱛ ==
== ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ==
== ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ ==
ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ ᱵᱚᱴᱚᱱ ᱞᱤᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱽ ᱢᱮ ᱾
<div style="text-align:center;">
{{Clickable button 2|Submit contributions|url=https://fountain.toolforge.org/editathons/gandhi-2026-sat|class=mw-ui-progressive}}
</div>
== ᱚᱨᱡᱚ ==
|footer =
}}
{{clear}}
dixnf051xia3nydof4w21727bbho7e2
ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖
14
38209
198564
2026-09-29T17:21:17Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
"ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱜᱟᱛᱷᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾" ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198564
wikitext
text/x-wiki
ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱯᱟᱲᱟᱣ ᱒᱐᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱜᱟᱛᱷᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ay357zplnk5wudqumcuf47y8i2o06x8
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:Bijendra Hansda Purudhul/sandbox
2
38210
198570
2026-09-29T20:11:09Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
"[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏 '''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾ <inputbox padding="12px"> type=create width=30 bgcolor=#ffffff preload=Template:Standard..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198570
wikitext
text/x-wiki
[[:w:sandbox|ᱜᱤᱛᱤᱞᱵᱟᱠᱥᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱫᱟᱨᱟᱢ 🙏
'''ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱰᱮ'''ᱭᱟᱵᱚ ᱠᱟᱹᱱᱟᱹᱧ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱧᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱟᱞᱚᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞᱢᱟ ᱾
<inputbox padding="12px">
type=create
width=30
bgcolor=#ffffff
preload=Template:Standard content for new page
editintro=Template:Instructions
prefix=User:Bijendra Hansda Purudhul/sandbox/
placeholder=ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱢᱮ!
buttonlabel=ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ
</inputbox>
<br />
{{Collapse|{{Special:PrefixIndex/User:Bijendra Hansda Purudhul/sandbox/|stripprefix=1}}
|ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ}}
2or78s5gn5hhqkkz24afdxhjtzm5am3
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
0
38211
198635
2026-09-30T05:21:40Z
MT731
2184
"{{short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ}} {{Infobox person | name = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | image = Harilal Mohandas Gandhi in 1910.jpg | image_size = 250px | caption = ᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | birth_name = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198635
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ}}
{{Infobox person
| name = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| image = Harilal Mohandas Gandhi in 1910.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| birth_name = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1888|08|23}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|1948|06|18|1888|08|23|df=yes}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ|ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱸᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| alma_mater =
| occupation =
| other_names = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ<br>ᱚᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| parents = {{ubl|[[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] (ᱵᱟᱵᱟ)|[[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] (ᱟᱭᱳ)}}
| spouse = ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| children = ᱔
| signature =
}}
'''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱚᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'''; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ '''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'''; ᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱘ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱘)<ref>Gandhi, Rajmohan (2006) p 376</ref> ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="gft">*[https://web.archive.org/web/20071012232237/http://www.kincafe.com/family-tree/mahatma-gandhi/ Gandhi Family Tree]</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Gandhiserve">{{cite web |title=The Collected Works of Mahatma Gandhi |url=https://www.gandhiservefoundation.org/about-mahatma-gandhi/collected-works-of-mahatma-gandhi/ |website=www.gandhiservefoundation.org |publisher=Gandhiserve foundation (Berlin) |access-date=4 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044204/https://www.gandhiservefoundation.org/about-mahatma-gandhi/collected-works-of-mahatma-gandhi/ |url-status=dead }}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱖ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱨᱟᱦᱟ|ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱨᱟᱦᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|title=Gandhi : the man, his people and the empire|last=Gandhi, Rajmohan|date=August 2015 |publisher=Arabia Books |isbn=9781910376263|oclc=936199613}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱪᱷᱳᱴᱮ (ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ) ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱨᱤᱥᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Opposition">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/article2275430.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118043249/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/article2275430.ece|url-status=dead|archive-date=18 November 2016|title=The Mahatma and his son|date=22 July 2007|newspaper=The Hindu|access-date=6 August 2016|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mahatma-Gandhi-opposed-son-marrying-young/articleshow/47126787.cms|title=Mahatma Gandhi opposed son marrying young|last=Desai|first=Sukrat|date=2 May 2015|website=Times of India|access-date=3 April 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩ; ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ, ᱨᱟᱥᱤᱠᱞᱟᱞ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱾ ᱨᱟᱥᱤᱠᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱟᱱᱩᱥᱨᱤ, ᱯᱨᱟᱵᱚᱫᱷ, ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱥᱚᱞᱟᱱᱠᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱢᱟᱞᱤᱠᱟ), ᱠᱟᱱᱴᱤᱞᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ([[ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ (ᱩᱨᱢᱤ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱣᱮᱱᱡᱟ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱩᱢᱤ ᱟᱰᱟᱞᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱱᱰᱤ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱨᱦᱟᱹᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱨᱮ ᱞᱟᱥᱤᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ''ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱴᱚᱨᱥ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱭᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱱᱚᱴᱤᱥ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ 'ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾'<ref>{{Cite book |last=Guha |first=Ramchandra |title=Gandhi: The Years That Changed the World |publisher=Penguin Allen Lane |year=2018 |isbn=978-0670083886 |pages=233}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱯᱱᱟᱯ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱙᱔᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref>{{cite news |last1=Gandhi |first1=Tushar |title=The truth behind news report suggesting Mahatma Gandhi accused his son Harilal of raping his own daughter: Tushar Gandhi's open letter to media |url=https://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-the-truth-behind-news-report-suggesting-mahatma-gandhi-accused-his-son-harilal-of-raping-his-own-daughter-tushar-gandhi-s-open-letter-to-media-1988627 |access-date=4 March 2019 |publisher=DNA}}</ref>
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱟᱱᱤᱵᱮᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱯᱟᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱤᱵᱽᱨᱚᱬ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ: ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'' ᱾
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ==
᱑᱙᱓᱖ ᱢᱮ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱩᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>Gandhi, Rajmohan (2006), pp374</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hg">{{cite web|url=http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420070727015933&Title=Features+-+People+%26+Lifestyle&rLink=0 |title=Watching 'Gandhi my Father' was painful: Tushar |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528111907/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420070727015933&Title=Features%2B-%2BPeople%2B&%2BLifestyle&rLink=0 |archivedate=28 May 2008 |url-status=dead }}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱤᱡᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱵᱷ ᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱢᱩᱞᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱠ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.gandhi-manibhavan.org/kasturba/to-harilal-gandhi-letter.html|title=To Harilal Gandhi | Letters to Kasturba Gandhi | Kasturba | On Gandhi | Mani Bhavan - Gandhi Sangrahalaya: Mahatma Gandhi Museum & Reference Library|website=www.gandhi-manibhavan.org}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.mkgandhi.org/ebks/gandhiji-on-religious-conversion.pdf | title=Gandhiji on religious conversion | website=www.mkgandhi.org}}</ref>
==ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ==
᱑᱙᱓᱕ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140512/main8.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News|website=www.tribuneindia.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ,<ref name="Gandhi letters">{{cite web|title=Gandhi three autograph letters signed to his son|url=http://www.mullocksauctions.co.uk/lot-668278-gandhi_three_autograph_letters_signed_his_son.html?p=32|website=Mullock's Auctions|access-date=19 September 2016}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="w922">{{cite web | last=Standard | first=Business | title=Tushar Gandhi contradicts reports on Mahatma's letter to son | website=Business Insider| date=2014-05-15 | url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tushar-gandhi-contradicts-reports-on-mahatma-s-letter-to-son-114051501638_1.html | access-date=2025-08-27}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱓᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱱᱤᱞᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Gandhis-letters-accusing-son-of-raping-grand-daughter-find-no-buyer/articleshow/35487219.cms|title=Gandhi's letters accusing son of raping grand daughter find no buyer|last=Sinha|first=Kounteya|date=22 May 2014|website=Times of India|access-date=3 April 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/lost-in-translation-says-mahatma-kin/cid/182298|title=Lost in translation, says Mahatma kin|date=15 May 2014|website=Telegraph of India|access-date=3 April 2019}}</ref>
==ᱜᱩᱨ==
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱧᱤᱱᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] (ᱱᱤᱛ ᱥᱮᱣᱨᱤ ᱴᱤᱵᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱭᱥᱤᱯᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱣᱟᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱦᱟᱱᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱛᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-Gandhis-son/articleshow/17863394.cms|title=OLD HOSPITAL RECORDS REVEAL LONELY DEATH OF GANDHI'S SON|last1=Mishra|first1=Lata|publisher=Mumbai Mirror|access-date=5 February 2017}}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱤᱛ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-gandhis-son/articleshow/17863394.cms|title=Old hospital records reveal lonely death of Gandhi's son|last=Mishra|first=Lata|date=15 December 2012|website=Mumbai Mirror|access-date=3 April 2019}}</ref>
==''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱤᱧ ᱵᱟᱵᱟ''==
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ "ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱤᱧ ᱵᱟᱵᱟ" ᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱚᱡᱽ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱭ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ''ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱵᱚᱱᱟᱢ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'',<ref name="Mahatma vs. Gandhi">{{cite web |url=http://www.ferozkhan.com/fz_mahatmasynopsis.htm |title=Feroz Khan- A Distinguished Indian Theatre Director of highly acclaimed plays |access-date=2012-08-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206002842/http://www.ferozkhan.com/fz_mahatmasynopsis.htm |archive-date=6 February 2012 |df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
{{Ahnentafel|᱑. '''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'''|᱒. [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|᱓. [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|᱔. [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱩᱛᱛᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|᱕. ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|align=Left|collapsed=Yes}}
==ᱞᱟᱦᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ==
*''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ: ᱪᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ''<ref name="Vedamsbooks">{{Cite web|url=https://www.vedamsbooks.com/no49306.htm|title=Vedams eBooks|website=www.vedamsbooks.com|access-date=22 July 2007|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055510/https://www.vedamsbooks.com/no49306.htm|url-status=dead}}</ref> ᱪᱟᱱᱫᱩᱞᱟᱞ ᱵᱷᱟᱜᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱫᱟᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
*''Gandhiji's Lost Jewel: Harilal Gandhi''<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/society/the-prodigal-who-didnt-return-news-235415|title=The Prodigal Who Didn't Return|access-date=6 August 2016}}</ref> by Nilam Parikh, grand daughter of Harilal Gandhi
* {{cite book|author=Dinkar Joshi|author-link=Dinkar Joshi|title=Mahatma Vs Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=_Py65JgGBLQC|date=1 January 2007|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7992-700-7}}
*{{cite journal|last1=Gandhi|first1=Gopalkrishna|title=Review: A Son's Story: Harilal Gandhi: A Life|journal=Economic and Political Weekly|date=28 April 2007|volume=42|issue=17|page=1501<!--|pages=3-->|jstor=4419514}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
<references group="reference" />
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱩᱠᱞᱚᱥ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱵᱟᱨᱠᱩᱞᱚᱥᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
d5iffb1mj384192c2lhjp6zz6p7a6av