ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ
0
1307
198715
196076
2026-09-30T13:33:28Z
--ᱥᱩᱱᱤᱞ.ᱢᱩᱨᱢᱩ--
11590
/* ᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟ */
198715
wikitext
text/x-wiki
[[File:ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱᱨᱮ ᱱᱟᱭᱠᱮᱭ ᱯᱩᱡᱟᱹᱭ ᱫᱟ .jpg|thumb|ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱠᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱫᱟ]]
[[File:Baha parab dance by womens.jpg|thumb|ᱵᱟᱦᱟ ᱮᱱᱮᱡ]]
'''ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ''' ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱝᱜᱟ|ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ]] ᱢᱩᱞᱩᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Islam |first=Mazharul |url=https://books.google.com/books?id=KFG3NjdeBMoC |title=Folklore, the Pulse of the People: In the Context of Indic Folklore |date=1985 |publisher=Concept Publishing Company |language=en}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ==
[[ᱨᱮᱫ:ᱡᱟᱷᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ.jpg|thumb| ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ]]
ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞᱩᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱤᱱ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟ, ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱤᱱ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱡᱟᱞᱮ ᱾
== ᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟ ==
ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱤᱪᱨᱤᱫ ᱢᱮᱱᱮᱠ ᱯᱩᱸᱰ ᱫᱷᱩᱛᱤ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡ, ᱥᱤᱸᱫᱩᱨ,ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱞᱟᱦᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱟᱲᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱛᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱚᱜᱼᱟᱭ᱾
ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱦᱚᱵᱼᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱮᱨᱟ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱨᱩᱢᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱮᱨᱟ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱟᱠᱚᱢ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱰᱟᱹᱞᱤᱡ ᱪᱮ ᱫᱟᱹᱣᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱱᱚᱜᱼᱮ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱡᱚᱜ ᱯᱷᱩᱨᱪᱟᱹᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱮᱨᱟ ᱜᱮᱡ ᱜᱩᱨᱤᱡᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱟᱜᱼᱥᱟᱨ ᱱᱤᱭᱟᱹᱛᱮ ᱯᱟᱨᱦᱟᱭᱟᱭ ᱾ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱡᱟᱹᱲᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟᱭᱟ ᱠᱩᱞᱤ ᱠᱚᱣᱟ ᱱᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱦᱟᱥᱩ, ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱯᱩᱫ, ᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱩᱵᱟᱫ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱞᱟᱠᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱤᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱨᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱛᱟᱲᱚᱜᱼᱟ ᱿
ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ ᱱᱚᱝᱠᱟ :
{{Quote|text=ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱤᱨᱤᱞ ᱯᱤᱨᱤᱞ
ᱪᱟᱸᱫᱚᱭ ᱢᱩᱞᱩᱜᱼᱮᱱ
ᱵᱟᱦᱟ ᱡᱚᱛᱮ ᱯᱚᱨᱚᱭ ᱯᱚᱨᱚᱭ
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱩᱞᱩᱜᱼᱮᱱ᱾
ᱦᱟᱞᱟᱭ ᱫᱟᱞᱟᱭ ᱵᱟᱦᱟᱭᱮᱱᱟ
ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱨᱡᱚᱢ
ᱫᱟᱨᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱜᱮᱞᱮᱭᱮᱱᱟ
ᱠᱷᱚᱫᱮ ᱢᱟᱛᱠᱚᱢ᱿}}
== ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ==
[[File:ᱠᱩᱞᱩᱯᱰᱟᱝᱜᱟ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ 03.jpg|thumb|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱞᱩᱯᱰᱟᱝᱜᱟ ᱟᱛᱩ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱵᱚᱸᱜᱟ]]
ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱮᱨᱟ
ᱛᱩᱯᱩ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱩᱠᱷᱩᱲ ᱨᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱮ ᱦᱩᱲᱩᱝ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱭᱮᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱟᱴᱟᱜ ᱨᱮ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱦᱮᱨᱢᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ,ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱴᱟ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱣᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮᱛᱭ ᱩᱰᱩᱠ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱹᱝᱣᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱥᱩᱯᱟᱹᱲᱤ ᱠᱚ ᱜᱚᱜ ᱦᱚᱪᱚᱭᱮᱭᱟ (ᱟᱹᱣᱨᱤ ᱪᱷᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝᱠᱚ ᱜᱚᱜ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱚᱣᱟ) ᱟᱨ ᱫᱟᱬᱮ ᱠᱚᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱛᱚᱨᱟ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱹᱡᱷᱤ ᱛᱷᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱫᱚ ᱟ.ᱪᱩᱨᱚᱜ ᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱟ.ᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱜᱳᱸᱥᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱥᱮᱫ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜ ᱛᱮ ᱟᱫᱚ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱫᱚ ᱯᱩᱵᱽ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟᱜ ᱟᱫᱚᱭ ᱫᱩᱲᱩᱵᱼᱟ᱾ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱚᱚᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱚᱬᱦᱮᱸ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱭᱠᱮ ᱫᱚ ᱩᱱᱨᱮ ᱟᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚ ᱜᱩᱨᱤᱡᱽ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ᱾
'''ᱥᱮᱨᱮᱧ'''
(ᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ)
ᱪᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱱᱟ ᱪᱷᱤᱛᱟᱹᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ,
ᱪᱮᱛᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱱᱟ ᱪᱷᱤᱛᱟᱹᱢ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱮᱱᱟ--?
ᱜᱮᱡ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱛᱮᱜᱮ ᱜᱚᱸᱥᱟᱭ ᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱱᱟ,
ᱞᱟᱲ ᱞᱟᱢᱟᱜ ᱛᱮᱜᱮ ᱜᱚᱸᱥᱟᱭ ᱤᱧᱫᱩᱧ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱮᱱᱟ,
ᱪᱮᱛᱮ ᱛᱮᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱪᱷᱤᱛᱟᱹᱢ ᱜᱩ ᱜᱩᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟ,
ᱪᱮᱛᱮ ᱛᱮᱫᱚ ᱮᱱᱟ ᱪᱷᱤᱛᱟᱹᱢ ᱞᱟᱲᱮ ᱞᱟᱢᱟᱜ ᱮᱫ?
ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱜᱚᱸᱥᱟᱭ ᱤᱧ ᱜᱩᱼᱜᱩᱨᱤᱡ ᱠᱟᱱ
ᱫᱟᱦᱮ ᱛᱮᱜᱮ ᱤᱧ ᱫᱚ ᱜᱚᱸᱥᱟᱭ ᱤᱧ ᱞᱟᱲᱮ ᱞᱟᱢᱟᱜ ᱮᱫ ᱾
==ᱵᱟᱥᱠᱮᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ==
[[File:Baha parab 4.jpg|Baha_parab_4]]
ᱵᱟᱥᱠᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟᱸ ᱵᱟᱥᱠᱮ,ᱟᱜ ᱨᱟᱲᱟ ᱫᱤᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱠᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱫᱤᱭᱟᱹ ᱵᱳᱨᱳ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱳᱣᱟ ᱰᱟᱴᱟ ᱧᱩᱨ ᱠᱚᱜ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱥᱚᱲᱮ ᱡᱚᱢ ᱠᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜᱟ ᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱫᱚᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱦᱩᱟᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱦᱩᱣᱟᱜ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱥᱟᱠᱚᱢ ᱠᱚ ᱤᱫᱤᱛᱟᱨᱟᱭᱟ ᱠᱚ ᱾ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱫᱚ ᱥᱩᱛᱟᱹᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ᱾
ᱥᱩᱛᱟᱹᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱜᱤᱯᱤᱛᱤᱡᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱜᱮ ᱥᱩᱛᱟᱹᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱟ ᱾ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚᱠᱚ ᱩᱴᱷᱟᱹᱣᱟ᱾ ᱠᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱩᱷᱟᱹᱣᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱠ ᱠᱚ ᱡᱟᱹᱨᱤᱭᱟ ᱤᱱᱟ. ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱜᱩᱨᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱮ ᱴᱤᱰᱟᱹᱜ ᱥᱤᱸᱫᱩᱨ ᱠᱚ ᱴᱤᱰᱟᱹᱜ ᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱜ ᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱰᱭᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱜ ᱤᱧᱵᱚᱨᱚ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱠ ᱡᱟᱹᱨᱤᱮᱫᱼ ᱟ ᱩᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱱᱟ ᱤᱧᱵᱚᱨᱚ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬᱟ᱾
ᱠᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱩᱴᱷᱟᱹᱣ ᱵᱟᱠᱷᱮᱬᱺ-
ᱢᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱛᱮᱦᱮᱸᱧ ᱫᱚ
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱵᱟᱝ ᱞᱮ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ
ᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮ ᱩᱴᱷᱟᱹᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ
ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱸᱧ ᱫᱚ ᱟᱢ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱛᱟᱹᱱ ᱴᱟᱺᱰᱤ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱫᱚᱦᱚ
ᱠᱟᱛᱮ
ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱮᱲᱮ ᱞᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱮᱫ ᱠᱟᱱ
ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱾
ᱢᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱭ ᱡᱩᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱜ ᱵᱟᱲᱮ
ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱾
ᱛᱮᱦᱮᱸᱧ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ
ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱵᱮᱫ ᱞᱚᱴᱚᱢᱮᱫ ᱟᱭ
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱟᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱲᱮ ᱟᱞᱚᱢ ᱤᱠᱟᱹᱭᱮᱭᱟ ᱜᱚᱥᱟᱸᱭ ᱾
ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱭᱟᱹᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ
ᱮᱲᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱤᱡ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱮᱛ ᱮᱢᱟᱭ ᱢᱮ ᱵᱟᱲᱮ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
kmze2p10gntrlwgj9g9ecp4ewkhfffj
ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ
0
2540
198758
135982
2026-09-30T17:13:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198758
wikitext
text/x-wiki
'''ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ''' ᱫᱚ '''ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱫᱚᱥᱟᱨ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾
[[File:Bahadur Shah II - aka Zafar - Project Gutenberg eText 17711.jpg|thumb|ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱫᱚᱥᱟᱨ]]
'''ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ''' ᱫᱚ (᱑᱗᱗᱕-᱑᱘᱖᱒) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱦᱚᱱᱥᱟᱦ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱨᱫᱷᱩ ᱨᱮᱱᱤᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱭᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱗ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱭᱟᱱᱢᱟᱨ) ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱫᱚ ᱤᱬᱤᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱩᱯᱨᱩᱢ==
ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱗᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱥᱟᱦ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱞᱟᱞᱵᱟᱭᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱓᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱞᱛᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱤᱪᱟᱹᱲ ᱪᱟᱵᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱮ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛᱯᱩᱨᱩᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱵᱷᱩᱸᱡᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱟᱺᱫᱩᱠ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱛᱩᱧ ᱛᱟᱵ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱜᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱲᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱸᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱸᱜᱩᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱣᱮᱰᱟᱜᱳᱱ ᱯᱮᱭᱜᱚᱰᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱵᱟᱭ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱭᱢᱩᱜᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱬᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱦᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱦᱚᱲ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱵᱚᱨᱢᱟ (ᱢᱭᱟᱱᱢᱟᱨ) ᱠᱚ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱜ ᱢᱚᱡᱟᱨ (mackerel) ᱴᱷᱮᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱥᱨᱚᱫᱷᱟᱸᱡᱚᱞᱤ ᱮᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱠᱚ ᱦᱤᱲᱤᱧ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱫᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱨᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱡᱮ ᱦᱤᱸᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱧᱩᱛᱩᱢ]] ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱳᱞᱰ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱣᱤᱠᱴᱚᱨᱤᱭᱚ ᱯᱟᱨᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱷᱟᱯᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱘᱕᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱥᱟᱞᱜᱟᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱤᱫᱨᱚᱦᱤ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱠᱽ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱭᱠᱚ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱲᱤᱥ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱜᱟ ᱛᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱰᱟᱠᱨᱟ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱰᱟ ᱠᱚ ᱠᱩᱪᱤᱛ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱨᱡᱚ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱷᱚᱞ ᱠᱚᱯᱚᱴ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱞᱠᱤ-ᱵᱷᱤᱲᱠᱟᱹᱣ ᱟᱠᱚᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱸᱢᱟᱭᱩᱸ ᱟᱜ ᱢᱚᱠᱵᱚᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱥᱨᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱦᱚᱰᱚᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱢᱤᱨᱡᱟ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱷᱤᱡᱟᱨ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱣᱚ ᱯᱳᱛᱮ ᱚᱵᱩ ᱵᱚᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱥᱟᱵ ᱚᱪᱚ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱟᱦᱟᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱵᱟ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱮᱫᱮ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱤᱸᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱷᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱮᱞᱟᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱠᱩᱨᱵᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱮᱠᱚ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱯᱩᱨᱟ.ᱯᱩᱨᱟ. ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱸᱜᱽᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱜ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱸᱜᱩᱱ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱩᱨᱫᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ==
[[File:Autograph of His Majesty Bahadur Shah of Delhi 29th April 1844 right side.png|thumb|ᱩᱨᱫᱩ ᱛᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱜᱼᱟ]]
ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱫᱚᱭ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱨᱫᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱩᱨᱫᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱦᱩᱭᱥᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱱᱛᱮ ᱱᱷᱟᱛᱮ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱟᱥ ᱪᱟᱵᱟ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱨᱫᱩ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱱ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱜᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱩᱨ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱾
ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱚᱸᱜᱩᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱨᱫᱩ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱚᱞᱚᱠ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱱ ᱥᱟᱨᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱱᱛᱟᱹ ᱟᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱸᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱥᱟᱦᱮᱫᱽ ᱢᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱟᱭᱳ ᱠᱚᱞᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱟᱥᱨᱟ ᱮ ᱢᱟ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱡᱩᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱟ ᱟᱨ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱞᱦᱤ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱤᱬᱤᱡ ᱥᱟᱹᱨᱤᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱚᱛᱯᱩᱨᱩᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱥᱟᱦ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨ ᱩᱨᱜᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱭᱚᱨ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱵᱤᱛ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱩᱦᱩᱞ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱜᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱸᱜᱽᱨᱟᱹᱡᱽ ᱥᱟᱥᱚᱠ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱦᱟᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
https://en.m.wikipedia.org/wiki/List_of_Indian_monarchs
https://en.m.wikipedia.org/wiki/List_of_Urdu_poets
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Shahzada_Muhammad_Hidayat_Afshar,_Ilahi_Bakhsh_Bahadur
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
http://www.savarkar.org/content/pdfs/en/the_indian_war_of_independence_1857_with_publishers_note.v001.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122050646/http://www.savarkar.org/content/pdfs/en/the_indian_war_of_independence_1857_with_publishers_note.v001.pdf |date=2008-11-22 }}
http://www.tribuneindia.com/2007/20070510/1857/main1.htm
https://www.inter-disciplinary.net/wp-content/uploads/2011/04/karnikawpaper.pdf
http://www.csas.ed.ac.uk/mutiny/Trial-BahadurShah.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161006215545/http://www.csas.ed.ac.uk/mutiny/Trial-BahadurShah.pdf |date=2016-10-06 }}
http://www.mmtimes.com/index.php/lifestyle/9507-grave-secrets-of-yangon-s-imperial-tomb.html
https://web.archive.org/web/20070709011843/http://www.kapadia.com/zaftrans.html
http://images.vam.ac.uk/indexplus/result.html?_IXFIRST_=16&_IXSS_=_IXFIRST_%3d1%26_IXINITSR_%3dy%26%2524%253dIXID%3d%26_IXACTION_%3dquery%26%2524%253dIXOBJECT%3d%26_IXMAXHITS_%3d15%26%252asform%3dvanda%26%2524%253dIXNAME%3d%26_IXSESSION_%3dR1TSfYS86Hp%26%2524%253dIXPLACE%3d%26_IXadv_%3d0%26search%3dsearch%26%2524%253dIXMATERIAL%3d%26%2524%253ds%3dbahadur%26%2524%253dop%3dAND%26_IXFPFX_%3dtemplates%252ft%26%2524%253dsi%3dtext%26%2524%253dIXFROM%3d%26%2524%253dIXTO%3d&_IXACTION_=query&_IXMAXHITS_=1&_IXSR_=Sr3lXQCNhWo&_IXSPFX_=templates%2ft&_IXFPFX_=templates%2ft{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
https://web.archive.org/web/20180630141428/https://www.thehindu.com/2002/12/09/stories/2002120908190500.htm
http://www.dailymail.co.uk/news/article-2424410/The-Mughal-emperor-ancestor-Sultana-Begum-forced-live-slum-washes-street-struggles-feed-children.html
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
https://www.imdb.com/name/nm2009103/
http://www.bl.uk/onlinegallery/sacredtexts/podwilliamdalrymple.html
http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%82_%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%9A%E0%A5%80 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180916093203/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A5%8B%E0%A4%82_%E0%A4%95%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%9A%E0%A5%80 |date=2018-09-16 }}
http://www.123shayari.com/category/bahadur-shah-zafar/
https://web.archive.org/web/20070709011843/http://www.kapadia.com/zaftrans.html
https://rekhta.org/poets/bahadur-shah-zafar/ghazals/
https://web.archive.org/web/20051023190755/http://www.kapadia.com/websites.html
http://www.urdupoetry.com/zafar.html
http://gdhar.com/2008/05/11/qalaam-e-zafar/
http://www.royalark.net/India/loharu3.htm
http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/2185082.stm
nh1irrjm4j7o9lau3i72s4qxp8elscc
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
0
2544
198720
196609
2026-09-30T13:58:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198720
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
| native_name = {{IAST|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ}} <!--Do NOT remove this from the infobox as infobox translations and transliterations do not fall under [[WP:INDICSCRIPT]].-->
| type = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| image_blank_emblem = Emblem of West Bengal.png
| blank_emblem_size = 100px
| blank_emblem_type = [[Emblem of West Bengal|Emblem]]
| image_skyline ={{Photomontage|position=center
| photo1a = Howrah Pano 3.jpg
| photo2a = Bishnupur Ras Mancha.jpg
| photo2b = Bengal Tiger yawning in Sundarban.jpg
| photo3a = Malda ~ Adina Mosque 5.JPG
| photo3b = Cooch Behar Palace in Cooch Behar.JPG
| photo4a = Sunrise @ Digha.jpg
| photo4b = Hazarduari Palace West Bengal.JPG
| photo5a = Darjeeling.jpg
| size = 250
| spacing = 2
| color =
| border = 0
| foot_montage = {{nobreak|ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ: [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ,}}<br />[[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱨᱟᱥᱢᱟᱱᱪᱟ [[ᱵᱟᱝᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ,<br /> [[ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ]] [[ᱥᱤᱫᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]] ᱨᱮ,<br />[[ᱟᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱛ]] [[ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ|ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ]],[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]] ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱵᱟᱨᱤ,[[ᱫᱤᱜᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱪᱟᱫᱩ ᱥᱟᱠᱟᱯ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱭᱟᱨᱤ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ [[Happy Valley Tea Estate]] ᱠᱷᱚᱱ
}}
| image_map = IN-WB.svg
| map_alt =
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| mapsize =
| latd =
| longd =
| coor_pinpoint =
| coordinates_type =
| coordinates_display =
| coordinates_footnotes =
| coordinates_region =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐
| parts_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| parts_style = coll
| p1 = {{bulleted list
|[[ᱚᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱽᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ |ᱟᱞᱤᱯᱩᱫᱩᱣᱟᱨ]]
|[[ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ]]
|[[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
|[[ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|[[ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
|[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ |ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
|[[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
|[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱶᱲᱟ]]
|[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ |ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
|[[ᱡᱷᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]]
|[[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]]
|[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
|[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]]
|[[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
|[[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
|[[ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]
|[[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
|[[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱡᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
|[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|[[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
|[[ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]
|[[ᱩᱛᱛᱟ.ᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱯᱩᱨ]]
}}
| seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| seat = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
| seat1_type = {{ubl
| ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
}}
| seat1 = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ
| government_footnotes =
| governing_body = {{nowrap|[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]}}
| leader_title = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| leader_name = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<ref>{{cite news |last1=PTI |title=Centre appoints four new Governors, Jagdeep Dhankar now in charge of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-appoints-four-new-governors-jagdeep-dhankar-now-in-charge-of-west-bengal/article28620154.ece |accessdate=20 July 2019 |work=[[The Hindu]] |date=20 July 2019 |language=en-IN}}</ref>
| leader_title1 = {{nowrap|[[List of Chief Ministers of West Bengal|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]}}
| leader_name1 = [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱛᱨᱤᱬᱢᱩᱞ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ|AITC]])
| leader_title2 = Legislature
| leader_name2 = [[:en:West Bengal Legislative Assembly|Legislative Assembly]] (295)
| leader_title3 = [[:en:High Courts of India|ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ]]
| leader_name3 = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ]]
| leader_title4 = [[Chief Justice]]
| leader_name4 = [[Thottathil B. Radhakrishnan]]
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 88752
| area_note =
| area_rank = [[ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_demonym = [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]]
| population_footnotes = <ref name="2011 pp tableA2">{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |title = Area, population, decennial growth rate and density for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: West Bengal |publisher = Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate = 26 January 2012 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120107060612/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |archivedate = 7 January 2012 |df = dmy-all }}</ref>
| population_total = 91347736
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = [[List of states and union territories of India by population|4th]]
| population_density_km2 = ᱑,᱐᱒᱙
| population_note =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate = WB
| demographics_type1 = GDP {{nobold|(2017–18)}}
| demographics1_footnotes = <ref name="MOSPI">{{cite web|url=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_Series_1mar19.xls|title=MOSPI Gross State Domestic Product|last=|first=|date=1 March 2019|website=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]], [[Government of India]]|archive-url=|access-date=9 June 2019}}</ref>
| demographics1_title1 = [[List of Indian states and union territories by GDP|Total]]
| demographics1_info1 = {{INRConvert|10.20|lc}}
| demographics1_title2 = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Per capita]]
| demographics1_info2 =
{{INRConvert|10.20|lc}}
| demographics1_title2 = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Per capita]]
| demographics1_info2 = {{INRConvert|95562}}
| demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics2_info1 = {{hlist|[[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref>{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=30 March 2018}}</ref> }}
| demographics2_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_info2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ([[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ)<ref name=nclmanurep2010 />{{hlist |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] |[[ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨᱤ]] |[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]] |[[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ]]<ref name="Hindu" /><ref name=Indiatoday:1 /><ref name=Telegraph:1 />}} (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ (ᱵᱞᱚᱠ), ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱒᱐ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ)
<!-- blank fields (section 1) -->
| blank_name_sec1 = [[:en:Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2017)}}
| blank_info_sec1 = {{increase}} 0.637 (<span style="color:#fc0">medium</span>) · [[:en:List of Indian states and territories by Human Development Index|21st]]<ref name="snhdi-gdl">{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |accessdate=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref>
| blank1_name_sec1 = [[:en:Literacy in India|ᱥᱮᱪᱮᱫ]] {{nobold|(᱒᱐᱑᱑)}}
| blank1_info_sec1 = ᱗᱗.᱐᱘%<ref name="2011 pp table3A2">{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |title = Sex ratio, 0–6 age population, literates and literacy rate by sex for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: West Bengal |publisher = Government of India:Ministry of Home Affairs |accessdate = 29 January 2012 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120107060612/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |archivedate = 7 January 2012 |df = dmy-all }}</ref>
| blank2_name_sec1 = [[:en:Human sex ratio|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ]] {{nobold|(᱒᱐᱑᱑)}}
| blank2_info_sec1 = ᱙᱕᱐ [[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]/᱑᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]<ref>{{cite web|title=Sex Ratio in West Bengal|url=http://www.census2011.co.in/sexratio.php|website=Census of India 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227054841/http://www.census2011.co.in/sexratio.php|archivedate=27 February 2014}}</ref>
| website = {{Official website}}
| footnotes = {{note|leg|*}} 294 elected, 1 nominated
}}
'''ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱙ ᱠᱚᱴᱤ ᱑᱓ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱾ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱘᱘,᱗᱔᱒ ᱠᱤᱢᱤ (᱓᱔,᱒᱖᱗ ᱢᱟ) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱾ ᱵᱟᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ, [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱮᱢᱟᱞᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱤᱯ, ᱨᱟᱲ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱥᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱑᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱩᱯᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web |url= http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bd0014%29|title= Bangldesh: early history, 1000 B.C.–A.D. 1202 |month=September |year=1988 |work= Bangladesh: A country study|প্রকাশক=Library of Congress |অবস্থান= Washington, D.C. |সংগ্রহের-তারিখ=2 March 2012|উক্তি=Historians believe that Bengal, the area comprising present-day Bangladesh and the Indian state of West Bengal, was settled in about 1000 B.C. by Dravidian-speaking peoples who were later known as the Bang. Their homeland bore various titles that reflected earlier tribal names, such as Vanga, Banga, Bangala, Bangal, and Bengal.}}</ref> ᱾ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱵᱚᱝᱜᱚ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮ (ᱵᱚᱝᱜᱚ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱫᱚ West Bengal (ᱳᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ Paschimbanga (ᱯᱚᱥᱪᱤᱢᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱵᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=West Bengal may be renamed PaschimBanga |url=http://www.thehindu.com/news/national/article2373155.ece |newspaper=[[The Hindu]] |অবস্থান=Chennai, India |date=19 August 2011 |সংগ্রহের-তারিখ=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121204545/http://www.thehindu.com/news/national/article2373155.ece |archive-date=21 January 2012 |access-date=1 September 2020 |url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{ᱢᱩᱬ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
=== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱡᱩᱜᱽ ===
[[File:Sasanka Deva king of Gauda circa 600-630.jpg|thumb|ᱥᱟᱥᱚᱝᱠᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱲᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/20000-yr-old-stone-tools-found-in-bengal/articleshow/50849646.cms|title=20,000-yr-old stone tools found in Bengal|publisher=The Times of India|access-date=2016-02-04}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Bharata">{{Cite book|last=Barry|first=O'Brien|title=The Bengal Obituary|year=1848|publisher=W. Thacker & Co|location=London|page=4}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ]], [[ᱨᱟᱲ]], [[ᱯᱩᱱᱰᱨᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱦᱢᱚ ᱨᱟᱡᱽ]]᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱨᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱤᱰᱟᱭ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite book|title=Megaesthenes and Arrian|last=McCrindle|first=J.W.|year=1926|publisher=Chuckervertty, Chatterjee & Co.|location=Calcutta}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱵᱷᱩᱢᱤ]] (ᱵᱟᱨᱢᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱩᱯᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱟᱛᱨᱟ) ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Prasad1977">{{Cite book|last=Prasad|first=Prakash Charan|title=Foreign Trade and Commerce in Ancient India|year=1977|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-053-2|page=176}}</ref> ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ (c. ᱕᱔᱓ – c. ᱕᱐᱕ BCE), ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱞᱚᱝᱠᱟ (ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]]) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱥᱤᱝᱦᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://lakdiva.org/mahavamsa/chap006.html|title=The Coming of Vijaya|work=Mahavamsa|publisher=Lakdiva.org|access-date=2024-01-01}}</ref>
[[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ]], [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ [[ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Keay">{{Cite book|last=Keay|first=John|title=India: A History|url=https://archive.org/details/indiahistory0000keay|year=2000|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-00-255717-7|location=New York|pages=[https://archive.org/details/indiahistory0000keay/page/166 166]–193}}</ref> ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ [[ᱚᱥᱳᱠ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, [[ᱢᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ===
[[File:Asia 800ad.jpg|thumb|[[ᱯᱟᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾]]
ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ—ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱥᱮ [[ᱥᱚᱢᱚᱛᱚᱴ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱣᱲᱚ]]—ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱥᱚᱝᱠᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ᱾<ref name="Shashanka">{{Cite book|last=Majumdar|first=R.C.|title=History of Ancient Bengal|year=1971|publisher=G. Bharadwaj & Co.|location=Calcutta|pages=56–58}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱞ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱱᱫᱩ [[ᱥᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾
[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱭᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱵᱚᱠᱛᱤᱭᱟᱨ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱜᱷᱩᱨᱤᱫᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓᱕᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱫᱤᱥᱚᱢ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱑᱕᱗᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾
᱑᱗᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱚᱡᱮᱵᱽ]] ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱨᱟ-ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱖᱔ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾
=== ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ===
᱑᱗᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱭᱥᱨᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (᱑᱙᱔᱗)|᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ)᱾
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ===
᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱵᱟᱝᱞᱟ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱟᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ===
==ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱱᱚᱛ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
{{IndiaCensusPop
| title= ᱦᱚᱨᱮᱞ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ
| 1951= 26300000
| 1961= 34926000
| 1971= 44312000
| 1981= 54581000
| 1991= 68078000
| 2001= 80176000
| 2011= 91276115
| estimate=
| estyear=
| estref=
| footnote=Source: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in}}</ref>
|1901=16940088|1911=17998769|1921=17474348|1931=18897036|1941=23229552}}
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱘ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱠᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱗.᱕᱔ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱟᱨ ᱑᱓.᱘᱔ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ; ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱟᱨ ᱑᱗.᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱾
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱟᱨ ᱗᱖.᱒᱖ %,ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱰ (Average) ᱗᱔.᱐᱔ % ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱖᱓.᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱖᱑.᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱗᱐ % ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱓᱑.᱘᱕ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
{{Multiple image
| align = left
| direction = vertical
| header =
| header_align = <!-- left/right/center -->
| header_background =
| footer =
| footer_align = <!-- left/right/center -->
| footer_background =
| width = 220
| image1 = Kolkatatemple.jpg
| width1 =
| alt1 =
| caption1 = ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱥᱚᱨ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| image2 = Kolkata Tipu Sultan's Mosque3.jpg
| width2 =
| alt2 =
| caption2 = ᱴᱤᱯᱩᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫ
| image3 = St Paul's Cathedral.jpg
| width3 =
| alt3 =
| caption3 = [[:en:St. Paul's Cathedral, Kolkata|St Paul's Cathedral]]
}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ===
{{Pie chart
|label1=[[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|value1=86.22
|color1=purple
|label2=[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|value2=6.96
|color2=orange
|label3=[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]|value3=2.66
|color3=yellow
|label4=[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]|value4=1.82
|color4=green
|label5=[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|value5=1.27
|color5=red
|label6= ᱮᱴᱟᱜ
|value6=1.07
|color6= grey
|caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="census2011-langreport">{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14 |access-date=14 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |archive-date=14 November 2018 |url-status=live }}</ref>
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱑,᱓᱔᱗,᱗᱓᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗.᱕ %) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱟᱨᱟᱢ, ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ==
==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
* [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website}}
* [https://wb.gov.in/portal/web/guest/home West Bengal Tourism]
* {{Britannica|640088}}
* {{curlie|Regional/Asia/India/West_Bengal|West Bengal}}
* {{osmrelation-inline|1960177}}
{{Geographic location
|Centre = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
|North = [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]
|Northeast = [[ᱪᱩᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱩᱠᱷᱟ]], [[ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱴᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], {{flag|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ}}
|East = [[ᱟᱥᱟᱢ]]<br />[[ᱨᱟᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱝᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
|Southeast = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
|South = ''[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
|Southwest = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|West = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]<br />[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|Northwest = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
}}
{{West Bengal topics}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ}}
{{Municipalities of West Bengal}}
{{Subject bar |commons=yes |n=yes |n-search=Category:West Bengal |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |s-search=Portal:West Bengal |voy=yes |voy-search=West Bengal |d=yes |d-search=Q1356}}
{{Coord|22|34|N|88|22|E|type:adm1st_scale:3000000_region:IN-WB|display=title|name=West Bengal}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1947 establishments in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Bay of Bengal]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Bengali-speaking countries and territories]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:English-speaking countries and territories]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1947]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
ez1qxarkzzohxi5ddyk97iq3oipp78c
ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
0
4398
198778
50527
2026-09-30T19:18:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198778
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| name = ᱵᱷᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟᱹ
| native_name = भोजपुर जिल्ला
| nickname =
| native_name_lang = <!-- ISO 639-2 code e.g. "fr" for French. If more than one, use {{lang}} instead -->
| motto =
| image_map = Bhojpur district locator.png
| mapsize = 300
| map_alt =
| map_caption = Location of Bhojpur district
| image_map1 = Bhojpur District political.png
| mapsize1 =
| map_alt1 =
| map_caption1 = Political division of Bhojpur
| coordinates = {{coord|27|10|21|N|87|02|53|E}}
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{NPL}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ
| subdivision_name1 = [[ᱠᱤᱨᱟᱛ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| area_magnitude =
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 1507
| area_note =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| elevation_min_m = 153
| elevation_max_m = 4153
| population_footnotes =
| population_total = 182459
| population_as_of = 2011
| population_density_km2 =
| population_note =
| population_rank =
| population_blank1_title = Households
| population_blank1 = 39,393
| demographics_type1 = ᱰᱮᱢᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤᱠ
| demographics1_title1 = Ethnic Groups
| demographics1_info1 = ᱨᱟᱭᱤ, ᱪᱮᱛᱨᱤ, ᱛᱟᱢᱟᱝ
| demographics1_title2 = Female [[♀]]
| demographics1_info2 = 53%
| demographics1_title3 = Male [[♂]] /100 female
| demographics1_info3 = 89.96
| demographics_type2 = [[Human Development Index]]
| demographics2_title1 = Income per capita (US dollars)
| demographics2_info1 = $999
| demographics2_title2 = ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱫᱚᱨ
| demographics2_info2 = 24.4
| demographics2_title3 = ᱥᱤᱠᱤᱛ
| demographics2_info3 = 69%
| demographics2_title4 = Life Expectancy
| demographics2_info4 = 68.3
| blank_name_sec1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| blank_info_sec1 = ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ, ᱨᱟᱭᱤ, ᱛᱟᱢᱟᱝ
| blank_name_sec2 = Major highways
| blank_info_sec2 = Mid-Hills Highway
| timezone1 = [[Nepal Time|NPT]]
| utc_offset1 = +05:45
| postal_code_type = Postal Codes
| postal_code = 57000, 57001..., 57015
| area_code_type = Telephone Code
| area_code = 029
| website = {{URL|ddcbhojpur.gov.np}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟ.''' ({{lang-en|[[:en:Bhojpur District, Nepal|Bhojpur District]]}}{{Audio|Bhojpur.ogg|सुन्नुहोस्}} ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱗ ᱡᱤᱞᱟ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱣᱟᱱ ᱡᱤᱞᱟ. ᱠᱟᱱᱟ | ᱱᱩᱣᱟ ᱡᱤᱞᱟ. ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱮᱞ-᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱥᱤ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ | ᱱᱩᱣᱟ ᱡᱤᱞᱟ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱱᱠᱩᱴᱟ ᱡᱤᱞᱟ.,ᱠᱚᱭᱮᱞ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱷᱩᱣᱟᱥᱚᱵᱷᱟ ᱡᱤᱞᱟ. ᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ., ᱯᱟᱪᱮᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱴᱟᱝ ᱡᱤᱞᱟ. ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱤᱞᱟ. ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱩᱰᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ |
==ᱡᱟ.ᱛᱤ ᱠᱚ==
*ᱱᱮᱣᱟᱨ ᱡᱟ.ᱛᱤ
*ᱨᱟᱭ ᱡᱟ.ᱛᱤ
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ==
*ᱦᱤᱱᱫᱩ
*ᱵᱩᱫᱫᱤᱥ
*ᱠᱤᱨᱟᱛ
== ᱒᱐᱑᱕ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱚᱛᱞᱟᱲᱟᱣ ==
᱒᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱛᱞᱟᱲᱟᱣ (earthquake) ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ (ᱡᱤᱞᱟᱹ) ᱦᱚᱸ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news|title=Nepal family finds starting over tough in wake of earthquake|url=http://www.nwitimes.com/news/local/porter/nepal-family-finds-starting-over-tough-in-wake-of-earthquake/article_fdbfe121-eed1-5762-a684-eb4036628403.html|accessdate=21 June 2015|agency=[http://www.nwitimes.com The Times]|publisher=nwi.com|date=13 June 2015|ref=www.nwitimes.com}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
2eb9u2u0atqmxrr4veryh8z1aknry85
ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
4664
198724
170731
2026-09-30T14:25:30Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198724
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ "ᱯᱚᱥᱪᱤᱢ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ" ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱲᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱤᱢᱟᱵᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="info">{{cite web|title=District – West Godavari|url=http://www.aponline.gov.in/quick%20links/apfactfile/info%20on%20districts/westgodavari.html|website=Online Portal – Government of Andhra Pradesh|publisher=Government of Andhra Pradesh}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓,᱙᱓᱙,᱙᱖᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="demographics">{{cite web|title=West Godavari district profile|url=http://www.westgodavari.ap.gov.in/Census.apo|publisher=Andhra Pradesh State Portal|archivedate=6 May 2017|access-date=4 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170506131840/http://www.westgodavari.ap.gov.in/Census.apo|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱨᱩᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=West Godavari|url=http://www.ap.gov.in/about-ap/districts/west-godavari/|website=Official portal of Andhra Pradesh Government|accessdate=13 March 2016|archive-date=6 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160406040014/http://www.ap.gov.in/about-ap/districts/west-godavari/|url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱩᱠᱭᱚ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱟᱲᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱯᱮᱰᱟᱵᱮᱜᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱩᱨ ''ᱵᱷᱮᱱᱜᱤ'' ᱜᱮ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱮᱰᱟᱵᱮᱜᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱱᱴᱩᱯᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱞᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱤᱝᱜᱚ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱟᱜ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱔᱗᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱡᱚᱯᱚᱛᱤ ᱭᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱕᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱮᱵᱟ ᱨᱟᱭᱟ ᱱᱚᱶᱟᱭ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱚᱞᱠᱚᱱᱰᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱠᱩᱛᱩᱵᱽ ᱥᱟᱦ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ <ref>{{cite web|url=http://www.frontline.in/static/html/fl2908/stories/20120504290811400.htm|title=FOCUS: WEST GODAVARI DISTRICT FORMATION DAY|accessdate=16 August 2017}}</ref>᱾ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱮᱞᱩᱨᱩ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱮᱞᱩᱨᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.theodora.com/encyclopedia/e/ellore.html|title=Ellora – "Encyclopedia|accessdate=16 August 2017}}</ref>
[[File:District Collectorate of West Godavari (May 2019) 3.jpg|thumb|ᱮᱞᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱹᱯᱤᱥ]]
ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ '''ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱾ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱹᱴᱭᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=West Godavari district profile|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/west-godavari-district-profile/article1239278.ece|accessdate=9 June 2015|work=The Hindu|date=15 April 2008}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱚᱛᱱᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱗᱗᱔᱒ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱨᱩᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱮᱨᱩ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱨᱩ ᱡᱚᱞᱟ (Kolleru Lake) ᱫᱚ [[ᱠᱨᱩᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱾<ref name="census" />
== ᱦᱮ ᱥᱮᱱ ==
=== ᱚᱛ ᱦᱚᱨ (Roadways) ===
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱒᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://aprdc.ap.gov.in/Documents/DOWNLOADDOCUMENTS/STATE%20SH%20ROADS.pdf|title=Existing State Highways|website=Andhra Pradesh Road Development Corporation|publisher=Government of Andhra Pradesh|page=1|format=PDF|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180920122729/http://aprdc.ap.gov.in/Documents/DOWNLOADDOCUMENTS/STATE%20SH%20ROADS.pdf|archivedate=20 September 2018|accessdate=11 May 2019}}</ref> ᱱᱚᱱᱰᱮ ᱯᱚᱵᱞᱤᱠ ᱵᱚᱥ ᱥᱮᱵᱟ APSRTC ᱜᱚᱴᱟ ᱯᱟᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ AH 45, NH-16, NH-216A ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ ᱦᱚᱨ===
===ᱫᱟᱜ ᱦᱚᱨ===
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
ph392pclk0c67rxmqb1svsvg0q7bq1h
ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
5253
198768
160131
2026-09-30T18:35:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198768
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| settlement_type = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| total_type = Total
| native_name =
| image_map = Bhadradri Kothagudem in Telangana (India).svg
| map_caption = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱬᱚᱢ
| coordinates =
| coor_pinpoint = ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| subdivision_name1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ
| parts_type = ᱛᱚᱦᱥᱤᱞ
| parts_style = para
| p1 = 24
| area_total_km2 = 7483
| area_footnotes =
| population_as_of = 2011
| population_total = 1069261
| population_footnotes =
| population_urban =
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 =
| demographics1_title1 = ᱥᱤᱠᱤᱛ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| demographics1_info2 =
| leader_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ
| leader_name = ᱨᱚᱡᱚᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱚᱭᱱᱤ
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 =
| leader_name2 =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +05:30
| registration_plate = TS–28<ref>{{cite news|title=Telangana New Districts Names 2016 Pdf TS 31 Districts List|url=https://timesalert.com/telangana-new-districts-list/21462/|accessdate=11 October 2016|work=Timesalert.com|date=11 October 2016}}</ref>
| blank_name_sec1 =
| blank_info_sec1 =
| blank_name_sec2 =
| blank_info_sec2 =
| website = {{URL|http://kothagudem.telangana.gov.in/}}
}}
[[File:Bhadradri District basic outline map.png|thumb|280px|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱱᱚᱠᱥᱟ]]
'''ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Names of 6 new districts changed|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|accessdate=4 November 2016|work=The Hindu|date=22 October 2016|language=en-IN|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104210022/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-telangana/names-of-6-new-districts-changed/article9253888.ece|archive-date=4 November 2016|url-status=dead}}</ref> ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="profile">{{Cite web|url=http://www.trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|title=Bhadradri-Kothagudem district|website=Official website of Medchal district|access-date=29 June 2017|archive-date=10 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110191528/http://trac.telangana.gov.in/New_Districts/districts/02-Bhadradri-Kothagudem.pdf|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱠᱷᱟᱢᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱾<ref name="divisions">{{cite web|title=Revenue divisions and mandals in Bhadradri Kothagudem district|url=http://kothagudem.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2017/05/237.Badradri-.237.pdf|website=The official website of Bhadradri Kothagudem District|accessdate=29 June 2017|page=3|format=PDF}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (mandals) ᱟᱨ ᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (revenue divisions) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱪᱟᱞᱟᱢ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱱᱟᱜᱽᱨᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱚᱴᱷᱟᱦᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱨᱚᱵᱽ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱫᱩᱨᱤᱵᱽ ᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮ ''ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱮᱱᱤ ᱠᱚᱞᱮᱨᱤᱡᱽ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (SCCL)'', ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱩᱞᱟᱹᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾ SCCL ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱦᱟᱥᱟ ᱜᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮ (opencast)ᱟᱨ ᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱛᱞᱟᱛᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱔ᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱘,᱘᱓᱗ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ (TSGENCO) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨ ᱝᱨᱟᱠᱷᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚ ==
ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱟᱫᱽᱨᱤ ᱠᱚᱴᱷᱟᱜᱩᱰᱮᱢ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱗᱔᱘᱓ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱛᱮ ᱟᱴᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ|ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱡᱩᱠᱢᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱢᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱚᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱦᱵᱩᱵᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠᱥ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱐᱖᱙,᱒᱖᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
8tw0n6o2086ig7wa3ejfr5lmow2g4ok
ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ (᱒᱐᱑᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)
0
6434
198740
160844
2026-09-30T15:36:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198740
wikitext
text/x-wiki
{{Use Indian English|date=May 2016}}
{{Use dmy dates|date=May 2016}}
{{Infobox film
| name = Phobia
| image = Phobia - Poster.jpg
| alt =
| caption =
| director = Pavan Kirpalani
| producer = Viki Rajani
| writer = {{plainlist|
*Pavan Kirpalani
*Pooja Ladha Surti
*Arun Sukumar
}}
| screenplay = {{plainlist|
*Pavan Kirpalani
*Pooja Ladha Surti
*Arun Sukumar
}}
| based on =
| starring = [[#Cast|See below]]
| music = Daniel George<ref name="Phobia: Main Story">{{cite news|url=http://www.boxofficeindia.co.in/phobia-11/|title=Phobia: Main Story|work=[[Box Office India]]|date=27 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160617042558/http://www.boxofficeindia.co.in/phobia-11/|archivedate=17 June 2016|url-status=dead|accessdate=10 February 2017}}</ref>
;Background score : Karan Gaur<ref name="Phobia: Main Story"/>
| cinematography =[[Jaya Krishna Gummadi]]
| editing = Pooja Ladha Surti
| studio = {{plainlist|
*[[Eros International]]
*[[Next Gen Films]]
}}
| distributor = Pixel Digital Studios
| released = {{Film date|df=yes|2016|5|27}}
| runtime = 111 minutes<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/review-of-phobia-a-nervewrecking-ride/article8654941.ece|title=Phobia: a nerve-wracking ride|newspaper=[[The Hindu]]|date=27 May 2016|accessdate=27 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160527094954/http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/review-of-phobia-a-nervewrecking-ride/article8654941.ece|archive-date=27 May 2016|url-status=dead}}</ref>
| country = India
| language = Hindi
| budget =
| gross = {{INRConvert|32.5|m}}<ref name="Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Phobia">{{cite news|url=http://www.bollywoodhungama.com/box-office/special-features/id/668|title=Box Office: Worldwide Collections and Day wise breakup of Phobia|work=[[Bollywood Hungama]]|date=28 May 2016|accessdate=5 June 2016}}</ref>
}}
'''''ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ''''' ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱚᱵᱚᱱ ᱠᱨᱤᱯᱟᱞᱤᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱵᱤᱠᱤ ᱨᱟᱡᱟᱱᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱟᱯᱛᱮ ᱢᱮᱦᱚᱠᱟ ᱯᱟᱨᱴ ᱮ ᱛᱩᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱦᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱜᱳᱨᱟᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ ᱵᱮᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱤᱨᱳᱡ ᱤᱱᱴᱮᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱮᱠᱥᱴ ᱡᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱩᱱᱡᱚᱦᱚ ᱨᱚᱡᱚᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱱᱚᱨ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱟᱯᱴᱮ ᱥᱩᱦᱤ ᱚᱪᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟᱭ ᱾ ᱨᱚᱡᱚᱱᱚ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱩᱲ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱵᱤ ᱡᱚᱨᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟᱭ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱛᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ `ᱨᱩᱠᱮ ᱱᱟ ᱨᱩᱠᱮ` ᱡᱚᱭ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱥᱟᱠᱤᱱᱟ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱫᱷᱟᱨᱛ ᱵᱟᱥᱨᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫᱠᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
''ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ'' ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, <ref name=IBTpositive>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/phobia-movie-review-by-audience-live-update-680263|title='Phobia' movie review by audience: Live update|newspaper=[[International Business Times]]|date=27 May 2016|accessdate=30 May 2016}}</ref> ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱟᱯᱴᱮᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱮᱯᱷᱮᱠᱴ, ᱵᱮᱠᱜᱨᱟᱶᱰ ᱥᱠᱳᱨ, ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱚᱨᱚᱲᱠᱚᱜ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱞᱚᱴ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱞᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱥᱯᱮᱪᱴᱨᱳ (ᱤᱸᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ: Demon Inside) ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱫᱚ ᱟᱞᱯᱷᱳᱱᱥᱳ ᱯᱤᱱᱮᱰᱟ ᱩᱞᱞᱳᱣᱟ ᱫᱤᱥᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱟᱲ ᱵᱷᱮᱜᱟ, ᱡᱳᱦᱚᱱᱱᱟ ᱢᱩᱨᱤᱞᱳ, ᱟᱞᱯᱷᱳᱱᱥᱳ ᱦᱮᱨᱮᱨᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱟᱨᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱿
==ᱯᱟᱨᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱠᱚ==
*ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟ ᱟᱯᱛᱮ <ref>{{cite news|url=http://www.huffingtonpost.in/2016/05/27/phobia-review-radhika-apt_n_10162814.html|title='Phobia' Review: Radhika Apte To The Rescue|newspaper=[[The Huffington Post]]|date=27 May 2016|accessdate=29 May 2016}}</ref>
*ᱥᱚᱛᱭᱚᱫᱤᱯ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱼ ᱥᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ, ᱢᱮᱦᱟᱠ ᱤᱡ ᱡᱚᱴᱟᱣ<ref name="Bollywood Box Office: 'Waiting' Vs 'Phobia' Vs 'Veerappan'">{{cite news|url=https://www.forbes.com/sites/dongroves/2016/05/29/bollywood-box-office-waiting-vs-phobia-vs-veerappan/2/#51d0f5277337|title=Bollywood Box Office: 'Waiting' Vs 'Phobia' Vs 'Veerappan'|newspaper=[[Forbes]]|date=29 May 2016|accessdate=30 May 2016}}</ref>
* ᱟᱱᱠᱩᱨ ᱵᱷᱤᱠᱟᱞ-ᱢᱟᱱᱱᱩ ᱢᱟᱞᱦᱚᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱭᱟᱥᱦᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱫᱟᱭᱟᱢᱟ - ᱱᱤᱠᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
* ᱱᱤᱵᱮᱫᱤᱛᱟ ᱵᱷᱚᱴᱟᱪᱟᱨᱭᱟ - ᱟᱱᱩᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱮᱦᱟᱠ ᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ <ref name="Bollywood Box Office: 'Waiting' Vs 'Phobia' Vs 'Veerappan'"/>᱾
* ᱟᱢᱨᱤᱛᱟ ᱵᱟᱜᱪᱤ - ᱡᱤᱭᱟᱦ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱱᱱᱩ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱴᱟᱴᱠᱟᱭ ᱪᱷᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Bollywood Box Office: 'Waiting' Vs 'Phobia' Vs 'Veerappan'"/>
*ᱯᱷᱟᱭᱡᱮᱦ ᱡᱟᱞᱟᱞᱤ - ᱢᱚᱱᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
*ᱥᱟᱞᱚᱱᱤ ᱢᱮᱦᱛᱟ - ᱜᱩᱞ ᱟᱱᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
*ᱟᱨᱩᱥ ᱱᱚᱱᱫᱼᱡᱚᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
*ᱫᱤᱱᱭᱟᱨ ᱛᱤᱨᱟᱱᱫᱟᱡ ᱟᱥ ᱦᱚᱨᱢᱚᱥ
*ᱟᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱟᱱᱰᱮ - ᱠᱮᱵ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ
*ᱢᱟᱞᱦᱟᱨ ᱜᱚᱭᱚᱸᱠᱟ - ᱨᱤᱱ ᱟᱫᱟᱭ ᱭᱤᱡ
==ᱥᱟᱰᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱨᱟ ᱫᱟᱨᱟᱢ==
{{Infobox album
| name = Phobia
| type = Soundtrack
| artist =
| cover =
| alt =
| released = {{Start date|df=yes|2016|5|18}}
| recorded = 2016
| venue =
| studio =
| genre =
| length = 2:14
| label = [[Eros Now]]
| producer =
| prev_title =
| prev_year =
| next_title =
| next_year =
}}
''ᱯᱷᱳᱵᱤᱭᱟ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨ ᱮᱨᱳᱡ ᱱᱟᱣ ᱴᱷᱮᱫ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱰᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱨᱟᱦᱟᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱰᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱵᱤ ᱡᱚᱨᱡ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱚᱩ ᱥᱚᱸᱠᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫ<ref>{{cite news|url=http://m.mid-day.com/videos/watch-radhika-apte-launches-roke-na-ruke-song-from-phobia/778553|title=Watch: Radhika Apte launches 'Roke Na Ruke' song from 'Phobia'|newspaper=[[Mid Day]]|date=19 May 2016|accessdate=27 May 2016|archive-date=4 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160604225847/http://m.mid-day.com/videos/watch-radhika-apte-launches-roke-na-ruke-song-from-phobia/778553|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://erosnow.com/#!/music/watch/1054506/phobia/6721929/exclusive---roke-na-ruke|title=Roke Na Ruke|work=[[Eros Now]]|accessdate=27 May 2016|archive-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222191529/https://erosnow.com/#!/music/watch/1054506/phobia/6721929/exclusive---roke-na-ruke|url-status=dead}}</ref> ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱟᱠᱷᱲᱟᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱯᱴᱮ, ᱫᱤᱥᱟᱹᱩᱫᱩᱜ ᱤᱡ ᱠᱨᱤᱯᱟᱞᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱨᱚᱡᱚᱱᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱓᱖᱐ ᱰᱤᱜᱨᱤ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱮᱰ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱤᱝ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.boxofficeindia.co.in/phobia-song-launch/|title=Phobia Song Launch|work=[[Box Office India]]|date=19 May 2016|accessdate=27 May 2016|archive-date=11 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611042101/http://www.boxofficeindia.co.in/phobia-song-launch/|url-status=dead}}</ref>
{{track listing
| headline = Track listing
| extra_column = Singer(s)
| total_length = 2:14
| title1 = Roke Na Ruke
| lyrics1 = Jay Shankar Prasad
| extra1 = Sakina Khan, [[Siddharth Basrur]]
| length1 = 2:14
}}
ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾[[Zee ETC Bollywood]] ᱮ ᱢᱮᱱᱞᱮᱫᱟ "ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ-ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱴᱨᱮᱱᱰᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ"<ref name="Roke Na Ruke Lyrics Radhika Apte, Phobia- Roke Na Ruke Phobia Song Lyrics & Video">{{cite news|url=http://etcbollywood.in/roke-na-ruke-lyrics-radhika-apte-phobia-roke-na-ruke-phobia-song-lyrics-video/|title=Roke Na Ruke Lyrics Radhika Apte, Phobia- Roke Na Ruke Phobia Song Lyrics & Video|work=[[Zee ETC Bollywood]]|date=22 May 2016|accessdate=27 May 2016|archive-date=26 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160526141236/http://etcbollywood.in/roke-na-ruke-lyrics-radhika-apte-phobia-roke-na-ruke-phobia-song-lyrics-video/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Portal bar|Film|Bollywood}}
* {{Bollywood Hungama title|7836438}}
* {{IMDb title}}
s25xtvrbf0olu8j59asijjpwrgo6xsg
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ.
0
8252
198753
130540
2026-09-30T16:27:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198753
wikitext
text/x-wiki
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟ.ᱞᱠᱟ. ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱟ ᱦᱩᱱᱟ.ᱨ ᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ==
===ᱪᱟᱨᱭᱚᱜᱤᱛᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱫᱷᱤᱥᱴ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. (ᱮᱭᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱨᱟᱞᱻᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛ A.D)===
* ᱠᱟᱱᱦᱤᱯᱟ
* ᱞᱩᱭᱳᱯᱟ
* [[ᱥᱟᱨᱟᱦᱟ|ᱥᱟᱨᱟᱦᱟᱯᱚᱫᱚ]]
===ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱤᱱ (᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ᱻᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛ A.D)===
* ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱚᱲᱚᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱚ
* ᱵᱟᱪᱪᱷᱟ ᱫᱟᱥ
* ᱚᱵᱽᱦᱚᱫᱩᱛᱛᱟ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱥᱣᱟᱢᱤ
* ᱢᱟᱨᱠᱚᱱᱰᱚ ᱫᱟᱥ
===ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱡᱩᱜᱽ (᱑᱕-ᱟᱜ ᱥᱟᱛᱚᱭ A.D)===
*[[ᱥᱟᱨᱚᱲᱟ ᱫᱟᱥ]] (᱑᱔᱖᱕ ? )
*ᱚᱨᱡᱩᱱᱚ ᱫᱟᱥ
===ᱯᱚᱝᱪᱚᱥᱚᱠᱷᱟ ᱡᱩᱜᱽ (᱑᱕-᱑᱖ᱻᱟᱜ ᱥᱟᱭᱚᱛ A.D)===
*[[ᱚᱛᱤᱵᱚᱰᱤ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱥ]] (c. ᱑᱔᱙᱑-᱑᱕᱕᱐)
*[[ᱚᱪᱭᱩᱛᱟᱱᱚᱱᱫᱚ|ᱚᱪᱭᱩᱛᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱫᱟᱥ]]
*ᱵᱚᱲᱚᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ
*ᱥᱤᱥᱩ ᱚᱱᱚᱱᱛᱚ ᱫᱟᱥ
*ᱡᱚᱥᱳᱵᱚᱱᱛᱚ ᱫᱟᱥ
===ᱩᱯᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱚ ᱡᱩᱜᱽ===
* [[ᱠᱚᱵᱤ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱩᱯᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱚ]] (C. ᱑᱖᱘᱘-᱑᱗᱔᱐)
* [[ᱠᱚᱵᱤ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱵᱚᱲᱚᱫᱮᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷᱚ]] (c. ᱑᱗᱘᱙-᱑᱘᱔᱕)
===ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱛᱷ ᱡᱩᱜᱽ===
* [[ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ]]
* [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱢᱮᱦᱮᱨ]]
* [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱱᱟᱛᱷ ᱨᱟᱭ]]
* [[ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱨᱟᱣ]]
* [[ᱱᱚᱱᱫᱚ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱵᱚᱲᱚ]]
===ᱚᱣᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ(Colonial) ᱡᱩᱜᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ===
* [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱢᱮᱦᱮᱨ]]
* [[ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱩᱛᱨᱟᱭ]]
* [[ᱵᱽᱨᱚᱡᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷᱚ]]
===ᱨᱟ.ᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚ===
* [[ᱵᱽᱨᱚᱡᱚᱱᱟᱛᱷ ᱨᱚᱛᱷᱚ]]
* [[ᱨᱚᱢᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱨᱚᱛᱷᱚ]]
* [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱦᱚᱨᱚᱯᱨᱚᱥᱟᱫ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱨᱟᱭ]]
* [[ᱜᱚᱣᱩᱛᱚᱢ ᱡᱮᱱᱟ]]
===ᱜᱟᱱᱟᱞᱤᱭᱟ ᱠᱚ===
*[[ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱨᱚ]]
*[[ᱜᱳᱯᱤᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
*[[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
*[[ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱫᱟᱥ]]
*[[ᱥᱟᱱᱛᱚᱱᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]
*[[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱨᱟᱭ]]
*[[ᱜᱚᱣᱩᱨᱚᱦᱚᱨᱤ ᱫᱟᱥ]]
===ᱛᱤᱨᱞᱟ. ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ. ᱠᱚ===
*[[ᱥᱚᱨᱳᱡᱤᱱᱤ ᱥᱟᱦᱩ]]
*[[ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ]]
*[[ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱥᱟᱦᱩ]]
===ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ===
'''[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟ.ᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ [[ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ]]''' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱢᱚᱣᱩᱠᱷᱤᱠᱚ ᱥᱤᱥᱩ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱞᱳᱠᱚ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮᱢᱚᱱ, ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱢᱚᱪᱟ ᱛᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱚᱞ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱾
*[[ᱨᱟᱢᱚᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
*[[ᱠᱨᱩᱛᱤᱵᱟᱥ ᱱᱟᱭᱚᱠ]]
*[[ᱟᱫᱤᱠᱚᱱᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱱᱛᱚ]]
===ᱜᱟᱭᱟᱱ===
*[[ᱢᱚᱱᱳᱨᱚᱱᱡᱚᱱᱚ ᱫᱟᱥ]] (ᱥᱮᱥᱚ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱚ ᱨᱚ ᱪᱤᱴᱷᱤ)
*[[ᱯᱩᱨᱱᱚ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]] (ᱚᱥᱴᱚᱢᱤ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ)
===ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱜᱟᱢ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ.===
*[[ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱮᱱᱟᱯᱚᱛᱤ]]
*[[ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
*[[ᱢᱚᱱᱳᱡ ᱫᱟᱥ]]
*[[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱫᱟᱥ]]
*[[ᱥᱚᱨᱳᱡᱤᱱᱤ ᱥᱟᱦᱳ]]
*[[ᱜᱚᱣᱩᱨᱚᱦᱚᱨᱤ ᱫᱟᱥ]]
===ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟ.===
*[[ᱵᱤᱱᱳᱫ ᱠᱟᱱᱳᱱᱜᱳ]]
*[[ᱜᱳᱠᱩᱲᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
*[[ᱨᱚᱢᱮᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱚᱨᱤᱰᱟ]]
*[[ᱠᱚᱢᱚᱲᱟ ᱠᱚᱱᱛᱚ ᱡᱮᱱᱟ]]
*[[ᱢᱟᱭᱟᱫᱷᱚᱨ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]]
==ᱥᱮᱪᱮᱫ & ᱠᱷᱚᱡᱟᱞ==
* [[ᱵᱷᱩᱵᱚᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱮᱦᱮᱨᱟ]]
* [[ᱵᱤᱫᱷᱩ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱱᱚᱲᱤᱱᱤ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱠᱮᱥᱚᱵᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱨᱚᱱᱡᱚᱱ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱡᱮᱱᱟ]]
* [[ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱥᱟᱨᱟᱡᱩ ᱢᱳᱦᱟᱬᱛᱤ]]
* [[ᱳᱯᱟᱞᱤ ᱚᱯᱚᱨᱟᱡᱤᱛᱟ]]
* [[ᱯᱨᱟᱬᱚ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱯᱚᱨᱤᱡᱟ]]
* [[ᱱᱤᱠᱷᱤᱲ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱡᱳᱜᱮᱥ ᱯᱚᱛᱤ]]
* [[ᱚᱨᱩᱬ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱯᱚᱛᱤ]]
* [[ᱥᱟᱢ ᱯᱤᱛᱨᱳᱰᱟ]]
* [[ᱚᱢᱤᱭᱚ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ]]
==ᱜᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱫ==
===ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ===
* [[ᱚᱱᱤᱥᱟ ᱟᱢᱵᱽᱨᱳᱥᱤ]]
* [[ᱚᱱᱩ ᱪᱚᱣᱩᱫᱷᱩᱨᱤ]]
* [[ᱚᱯᱚᱨᱟᱡᱤᱛᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱚᱨᱪᱤᱛᱟ ᱥᱟᱦᱩ]]
* [[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ]]
* [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱡᱮᱱᱟ]]
* [[ᱡᱭᱳᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱛᱟ ᱨᱟᱭ]]
* [[ᱱᱚᱭᱱᱟ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱛᱟᱞᱞᱩᱨᱤ ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱤ|ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱤ]]
* [[ᱥᱩᱞᱚᱜᱽᱱᱟ ᱯᱚᱬᱤᱜᱽᱨᱟᱦᱤ]]
* [[ᱛᱚᱱᱫᱽᱨᱟ ᱨᱟᱭ]]
===ᱟᱠᱴᱚᱨ===
{{div col|colwidth=30em}}
* [[ᱥᱟᱢᱩᱭᱮᱞ ᱥᱟᱦᱩ]]
* [[ᱦᱮᱢᱚᱱᱛᱚ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱜᱚᱣᱩᱨ ᱜᱷᱳᱥ]]
* [[ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱜᱷᱳᱥ]]
* [[ᱟᱠᱟᱥ ᱫᱟᱥ ᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱚᱱᱩᱵᱷᱚᱵᱽ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱚᱨᱤᱱᱫᱚᱢ ᱨᱚᱭ]]
* [[ᱚᱴᱚᱲ ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]
* [[ᱵᱟᱵᱩᱥᱟᱱ]]
* [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱵᱩᱫᱷᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱠᱚᱨᱚ]]
* [[ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚᱪᱩᱨ ᱥᱤᱝ]]
* [[ᱫᱩᱠᱷᱤᱨᱟᱢ ᱥᱣᱟᱭᱤᱸ]]
* [[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱡᱚᱭᱤᱨᱟᱢ ᱥᱟᱢᱚᱞ]]
* [[ᱢᱤᱦᱤᱨ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱯᱚᱯᱩ ᱯᱚᱢ ᱯᱚᱢ]]
* [[ᱯᱤᱛᱳᱵᱟᱥ|ᱯᱤᱛᱳᱵᱟᱥ ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ]]
* [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱚ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
* [[ᱥᱚᱵᱽᱭᱚᱥᱟᱪᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱮᱦᱮᱨ]]
* [[ᱥᱚᱨᱚᱛ ᱯᱩᱡᱟᱨᱤ]]
* [[ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱱᱛᱚ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]
* [[ᱩᱛᱛᱚᱢ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱦᱥᱤᱱ]]
{{div col end}}
===ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟ.===
====ᱱᱟᱦᱟᱜ====
* [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱢᱤᱛᱟ ᱠᱚᱨᱚ]]
* [[ᱯᱨᱤᱱᱥ ᱰᱟᱱᱥ ᱜᱽᱨᱳᱯ]]
====ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱜᱩᱨᱩ & ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟ. ᱪᱮᱞᱟ====
* [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱫᱷᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ]]
* [[ᱜᱤᱛᱟ ᱢᱚᱦᱟᱲᱤᱠ]]
* [[ᱠᱮᱲᱩᱪᱚᱨᱚᱬ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱢᱟᱭᱟᱫᱷᱚᱨ ᱨᱟᱣᱩᱛ]]
* [[ᱥᱚᱱᱡᱩᱠᱛᱟ ᱯᱟᱬᱤᱜᱨᱟᱦᱤ]]
* [[ᱥᱟᱥᱣᱚᱛ ᱡᱳᱥᱤ]]
* [[ᱥᱩᱡᱟᱛᱟ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱥᱩᱱᱚᱱᱫᱟ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱳᱯᱟᱞᱤ ᱚᱯᱚᱨᱟᱡᱤᱛᱟ]]
* [[ᱠᱩᱢᱠᱩᱢ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱵᱚᱭᱥᱟᱲᱤ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
===ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱛᱮᱛᱭᱟᱨ ᱠᱩᱫ===
* [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱚᱫᱽ ᱢᱳᱦᱥᱤᱱ]]
* [[ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱠᱮᱛᱚᱱ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱦᱚᱨᱚ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱢᱤᱨᱟ ᱱᱮᱭᱨ]]
* [[ᱱᱤᱲᱚ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱽ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]
* [[ᱱᱤᱛᱟᱭᱤ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
* [[ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛᱚ ᱱᱚᱱᱫᱚ]]
* [[ᱨᱚᱵᱤ ᱠᱤᱱᱟᱜᱤ]]
* [[ᱥᱚᱵᱽᱭᱚᱥᱟᱪᱤ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱥᱟᱫᱷᱩ ᱢᱮᱦᱮᱨ]]
* [[ᱥᱤᱥᱤᱨ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
===ᱯᱮᱱᱴᱚᱨᱥ===
* [[Jatin Das (painter)|ᱡᱚᱛᱤᱱ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱢᱮᱦᱮᱨ]]
* [[ᱠᱚᱭᱲᱟᱥ ᱪᱚᱱᱫᱽᱨᱚ ᱢᱮᱦᱮᱨ]]
===ᱵᱟ.ᱞᱤ ᱜᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱫ===
* [[ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]]
===ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ(Sculpture)===
* [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
===ᱜᱟᱭᱱᱟᱦᱟ===
* [[ᱚᱯᱚᱨᱱᱟ ᱯᱟᱬᱤᱜᱽᱨᱟᱦᱤ]]
* [[ᱱᱤᱢᱟᱭᱤ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱦᱚᱨᱤᱪᱚᱱᱫᱚᱱ]]
* [[ᱵᱟᱲᱚᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱵᱷᱚᱸᱡᱚ]]
* [[ᱚᱠᱷᱚᱭ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱫᱤᱵᱟᱠᱚᱨ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱚ ᱢᱚᱦᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱣ]]
* [[ᱥᱮᱠᱷᱚᱨ ᱜᱷᱳᱥ]]
* [[ᱪᱤᱛᱚ ᱡᱮᱱᱟ]]
* [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱚᱨᱚ]]
* [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱯᱷᱚᱠᱤᱨ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱜᱤᱛᱟ ᱯᱚᱴᱴᱚᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱜᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱛᱨᱩᱯᱛᱤ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱥᱨᱤᱠᱟᱱᱛᱚ ᱫᱟᱥ]]
* [[ᱥᱭᱟᱢᱚᱢᱚᱬᱤ ᱫᱮᱵᱤ]]
* [[ᱵᱷᱤᱵᱚᱱᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱟᱨᱚᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱯᱤᱡᱟᱯᱚᱱᱰᱟ]]
* [[ᱜᱷᱚᱱᱚᱥᱭᱟᱢᱚ ᱯᱚᱱᱰᱟ]]
* [[ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷ ᱯᱟᱬᱤᱜᱽᱨᱟᱦᱤ]]
* [[ᱵᱷᱤᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱲᱚ]]
* [[ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱢᱩᱫᱩᱞᱤ]]
* [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱵᱮᱣᱨᱟ]]
* [[ᱯᱨᱚᱛᱭᱩᱥ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ]]
* [[ᱥᱚᱨᱵᱮᱥᱣᱚᱨ ᱵᱷᱳᱭᱤ]]
* [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱚᱨ ᱟᱞᱚᱢ]]<ref>http://www.telegraphindia.com/1100810/jsp/orissa/story_12790780.jsp</ref><ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/oriya-singer-sikandar-alam-passes-away/article562238.ece {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.orissacinema.com/interviews/sikandar_alam.html</ref>
* [[ᱥᱱᱤᱛᱤ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]
* [[ᱥᱳᱱᱟ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
* [[ᱥᱩᱱᱚᱱᱫᱟ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]]
* [[ᱨᱤᱛᱩᱨᱟᱡᱽ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱦᱚᱨᱤᱯᱟᱞ]]
* [[ᱚᱨᱡᱩᱱ ᱥᱟᱢᱚᱞ]]
* [[ᱱᱚᱢᱤᱛᱟ ᱚᱜᱚᱨᱣᱟᱞ]]
* [[ᱤᱨᱟ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱴᱤ ᱥᱚᱣᱩᱨᱤ]]
* [[ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱟᱯᱤ]]
===ᱢᱭᱩᱡᱤᱥᱤᱭᱟᱱ===
* [[ᱚᱠᱷᱚᱭ ᱢᱳᱦᱟᱱᱛᱤ]]
* [[ᱯᱨᱚᱯᱷᱩᱞᱞᱚ ᱠᱚᱨᱚ]]<ref>http://www.telegraphindia.com/1110106/jsp/orissa/story_13398629.jsp</ref><ref>http://www.telegraphindia.com/1110218/jsp/orissa/story_13597854.jsp</ref><ref>{{Cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/bhubaneswar/31071186_1_music-lyrics-odia |title=Archive copy |access-date=2020-02-09 |archive-date=2013-06-28 |archive-url=https://archive.today/20130628034021/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-17/bhubaneswar/31071186_1_music-lyrics-odia |url-status=dead }}</ref>
* [[ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱢᱩᱫᱩᱞᱤ]]
===ᱠᱟ.ᱨᱤᱠᱚᱞ ᱠᱩᱫ===
* [[ᱵᱤᱵᱷᱩ ᱢᱳᱦᱟᱯᱟᱛᱨᱚ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{Reflist|2}}
7f6tneo8qrx328wx33i9fk41ly1ks4n
ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱣᱞ
0
8274
198723
44084
2026-09-30T14:22:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198723
wikitext
text/x-wiki
[[File:Parvati Baul at Ruhaniyat, Purana Qila.JPG|thumb|200px| Parvati Baul at ''[[Ruhaniyat – The All India Sufi & Mystic Music Festival|Ruhaniyat]]'' mystic music festival, at [[Purana Qila]], Delhi, 2011]]
'''ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱣᱞ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ (folk singer), ᱢᱟᱹᱫᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ( musician) ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱞᱟᱹᱞᱟᱹᱭᱤᱡ (storyteller) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=cnn/> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱣᱞ ᱩᱨᱩ ''ᱥᱚᱱᱟᱛᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱵᱟᱣᱞ'' ᱟᱨ ''ᱥᱚᱥᱟᱝᱠᱚ ᱜᱚᱥᱟᱭ ᱵᱟᱣᱞ'' ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱢᱤᱫ ''ᱯᱟᱵᱟ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠᱟᱞᱤ'' ᱜᱽᱞᱚᱵᱷ ᱯᱩᱯᱮᱴ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ (glove puppet artist) '''ᱨᱚᱵᱤ ᱚᱯᱟᱞᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ''' (Ravi Gopalan Nair) ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱤᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱙᱙᱗ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ "ᱮᱠᱛᱟᱨᱟ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱟᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱞᱟᱨᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱣᱞ ᱟᱥᱲᱟᱭ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Parvathy Baul at Kolkata concert 2015.jpg|thumb|238x238px|PARVATHY AT KOLKATA, 2015]]
ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱵᱟᱣᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱯᱚᱨᱤᱭᱟᱞ''' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱯᱡᱽ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ (East Bengal) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱹᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (classical music) ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱤᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱮᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱛ ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱭ ᱵᱳᱸᱜᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱯᱟᱛᱟᱜ ᱦᱟᱱᱟ ᱱᱷᱟᱣᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱪ ᱵᱮᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱵᱷᱤᱲᱟᱹᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱪᱵᱮᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱥᱩᱱᱤᱛᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱥᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱮ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="hinduism" /><ref name="hindu05" />
ᱯᱩᱞᱩ ᱫᱚ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ (Kathak) ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱥᱨᱤᱞᱮᱠᱷᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱥᱣᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱟᱲ ᱥᱟᱱᱛᱟᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱡᱩᱣᱟᱞ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ (visual artist) ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | title = Baul is not just music, it's a way of life: Parvathy Baul | url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news-and-interviews/Baul-is-not-just-music-its-a-way-of-life-Parvathy-Baul/articleshow/18401634.cms |date=9 February 2013| accessdate = 30 May 2014 | publisher = [[The Times of India]]}}</ref> ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱᱤ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱬᱟ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱮᱨᱮ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱩᱞᱢᱟᱞᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱢᱤᱱ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱣᱞ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱦᱚᱸᱭ ᱦᱤᱨᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱩᱞᱢᱟᱞᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Blissfully Baul | url = http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006092701240400.htm&date=2006/09/27/&prd=mp& |date=27 September 2006| accessdate = 30 May 2014 }}</ref><ref name=hindu08>{{cite web|title=Baul music charts mental routes|publisher=The Hindu|author=Bhawani Cheerath|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/baul-music-charts-mental-routes/article1435784.ece|date=26 September 2008|accessdate=30 May 2014|archive-date=31 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140531124146/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/baul-music-charts-mental-routes/article1435784.ece|url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ''ᱥᱚᱱᱟᱛᱚᱱ ᱫᱟᱥ ᱵᱟᱣᱞ'' ᱟᱜ ᱵᱟᱣᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱟᱱᱤᱡ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱣᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱹᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱥᱚᱱᱟᱢᱩᱠᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱥᱨᱚᱢ ᱛᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱕ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱤᱠᱷᱭᱟᱹ (diksha) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱟᱛᱟᱝ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ecnusl7lk66ag6do00oopoo08nhapj4
ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ
0
8325
198767
131984
2026-09-30T18:32:19Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198767
wikitext
text/x-wiki
'''ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱷᱩᱨᱫᱷᱟ]] ᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱬᱚᱯᱩᱨ]] ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱵᱷᱟᱱᱴᱚᱥᱤᱲᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱥᱩᱨ ᱥᱟᱲᱳᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱥᱟᱝ ᱡᱚᱜᱽᱢᱳᱦᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱰᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ ᱫᱤᱵᱤ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱥᱮᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱩᱣᱟ.ᱨ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱥᱮᱱ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱟᱨ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟ.ᱞ ᱚᱥᱟᱨ ᱯᱟ.ᱪᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱯᱷᱩᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱻᱟ ᱾ ᱢᱩᱸᱫᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ,ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱚᱥᱟᱲᱟ,ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱲᱟᱜ, ᱟᱨ ᱢᱩᱣᱟᱸ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱬᱚᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱣᱩᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱯᱷᱚᱴᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱝᱡᱟ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://tourism.oriyaonline.com/bhagabati_temple.html |title=Orissa Tourism - Bhagabati Temple, Orissa Temple, Shaktipithas of Orissa | tourism.oriyaonline.com |work=tourism.oriyaonline.com |year=2012 |quote=Based in Bampur, in Khordha District of Orissa the Bhagabati Temple is one of the famous Shaktipithas of Orissa |accessdate=22 June 2012 |archive-date=2 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120602070239/http://tourism.oriyaonline.com/bhagabati_temple.html |url-status=dead }}</ref>
<ref>{{cite web |url= http://www.telegraphindia.com/1101024/jsp/orissa/story_13092111.jsp |title=The Telegraph - Calcutta (Kolkata) | Orissa | <B>Devotees back at Bhagabati temple</B>|work=telegraphindia.com |year=2012 |quote=The 700-year-old Bhagabati temple at Banpur in Khurda district |accessdate=22 June 2012}}</ref>
== ᱢᱩᱨᱛᱤ ==
ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱯᱷᱩᱴ ᱩᱥᱩᱞ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱨᱩᱱᱤᱡ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱤᱨᱥᱩᱲ ᱛᱮ ᱢᱚᱦᱤᱥᱟᱥᱩᱨ ᱠᱚᱲᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱥᱟ. ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱤᱨᱟ.ᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱥᱩᱲ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱟ.ᱞ ᱪᱷᱩᱨᱤ, ᱵᱤᱧ, ᱟᱜ, ᱚᱝᱠᱩᱥ, ᱥᱚᱝᱠᱷᱚ ᱟᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱠᱚᱭ ᱥᱟᱵ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱟᱰᱟ ᱵᱚᱦᱚᱜ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱧᱩᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱥᱩᱨ ᱩᱰᱩᱠ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱩᱥᱩᱨ ᱜᱮ ᱥᱚᱵᱚᱜ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱫᱤᱵᱤ ᱥᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭ ᱵᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱚᱥᱩᱨ ᱥᱚᱜᱟᱜ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱛᱤᱨᱭᱟ.ᱣ ᱡᱷᱟ.ᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱞᱟᱯᱚ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱮᱫ ᱨᱩᱯᱟ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱞᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱤᱨᱚᱡᱟᱭᱤ ᱫᱤᱵᱤ ᱠᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱨᱚᱡᱟᱭᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱜᱚᱵᱚᱛᱤ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒ ᱠᱤᱞᱳ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟ.ᱜᱤᱧᱻᱟ ᱾ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱸᱛᱩ ᱠᱩᱴᱟ.ᱢ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱻᱟ ᱾ <ref name=hindu>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article835379.ece |title=Animal sacrifice row: rituals at Bhagabati temple stopped |work=[[The Hindu]] |date=18 October 2010 |accessdate=2010-11-01 |archive-date=2012-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121021034014/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-newdelhi/article835379.ece |url-status=dead}}</ref> ᱫᱤᱵᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱡᱩᱸᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱸᱰ ᱫᱚ ᱯᱚᱲᱟᱥᱚᱠᱩᱬᱤ ᱫᱤᱵᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱻᱟᱭᱟ ᱾ <ref name=tele>{{cite web |url=http://altw.telegraphindia.com/1101024/jsp/orissa/story_13092111.jsp |title=Devotees back at Bhagabati temple |work=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |date=23 October 2010 |accessdate=2010-11-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110716203500/http://altw.telegraphindia.com/1101024/jsp/orissa/story_13092111.jsp |archivedate=16 July 2011 }}</ref>
== ᱥᱟᱠᱮᱛ(ᱵᱷᱳᱜᱽ) ᱠᱚ ==
ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱤᱵᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱡᱮᱠᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽ ᱭᱟ ᱾ ᱟᱸᱭᱥᱟ, ᱢᱮᱱ ᱫᱚ ᱦᱟ.ᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽ ᱭᱟ ᱾
# ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱫᱤᱵᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱩᱯᱩᱭᱮᱻᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱨᱫᱫᱚ(ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱛᱷ ᱴᱷᱮᱱ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱱ ᱵᱷᱳᱜᱽ) ᱠᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽᱻᱟ ᱾
# ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱘ᱺ᱓᱐ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱞᱚᱵᱷᱚ ᱵᱷᱳᱜᱽ ᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ, [[ᱫᱟ.ᱞ]], [[ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.|ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ]], [[ᱠᱷᱤᱨᱤ]], ᱦᱟ.ᱠᱩ, ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱶᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱵᱤᱻᱟᱜ ᱯᱚᱦᱩᱰᱚ ᱱᱤᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱻᱟ ᱾
# ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱧ ᱓ ᱴᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱚᱦᱩᱰᱚ ᱨᱟᱲᱟ ᱟᱛᱮ ᱢᱟᱴᱷᱤᱯᱩᱲᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱻᱟ ᱾
# ᱟ.ᱭᱩᱰ ᱟᱲᱚᱛᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱚᱡᱟ]], ᱥᱚᱨᱚᱯᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱡᱷᱚᱰᱮᱭᱤᱱᱚᱫᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱻᱟ ᱾
# ᱧᱤᱫᱟ. ᱑᱑ ᱴᱟ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱥᱠᱮ ᱫᱟᱠᱟ]], [[ᱥᱩᱱᱤᱢ ᱨᱮ ᱟᱛᱟ ᱦᱟ.ᱠᱩ]], ᱟᱨ [[ᱠᱟᱠᱚᱨᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟ.|ᱠᱟᱠᱚᱨᱟ]] ᱵᱷᱳᱜᱽ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱻᱟ ᱾
# ᱧᱤᱫᱟ. ᱯᱚᱦᱩᱰᱚ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱚ ᱥᱤᱝᱦᱟᱨᱚ(ବଡ଼ସିଂହାର) ᱵᱷᱳᱜᱽ ᱨᱮ [[ᱠᱟᱱᱛᱤ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱬᱟ]] ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱻᱟ ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{Reflist}}
{{Shakti temples in Orissa}}
{{coord missing|Odisha}}
[[Category:Hindu temples in Khordha district]]
{{india-hindu-temple-stub}}
rh262qh6g5h3vut7x5tz5dr1h3n9dox
ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.
0
8328
198719
44223
2026-09-30T13:53:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198719
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Prepared Food
| name = ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.
| image = Enduri Pitha.JPG
|image_size= 200px
| caption = ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.
| alternate_name =
| country = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]]
| region = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| creator =
| course =
| served = ᱵᱷᱟᱯ
| main_ingredient = [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱤ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
'''ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="DUBEY2010">{{cite book|author=KRISHNA GOPAL DUBEY|title=THE INDIAN CUISINE|url=http://books.google.com/books?id=_xiwkbgJbSQC&pg=PA151|date=27 September 2010|publisher=PHI Learning Pvt. Ltd.|isbn=978-81-203-4170-8|pages=151–}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱟ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱤ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱠᱟ ᱞᱮᱣᱦᱟᱭ ᱛᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱸᱫᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱩᱞᱦᱟ. ᱥᱮᱝᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱸᱯ ᱤᱥᱤᱱᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢᱟᱥᱴᱚᱢᱤ]] ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱮᱭᱟᱨᱻᱟ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/oriyas-prefer-enduri-pitha-on-prathamashtami/article923205.ece |title=The Hindu: Oriyas prefer ‘Enduri Pitha' on ‘Prathamashtami' |first= |last= |work=thehindu.com |quote=‘Enduri Pitha' a traditional delicacy of Orissa to showcase the medicinal properties of turmeric plant was prepared in most Oriya households on Monday to mark the celebration of ‘Prathamashtami' |accessdate=3 December 2012}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[ଫାଇଲ:EnduriPitha.jpg|thumb|ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା]]
== ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
[[ଫାଇଲ:Enduri.jpg|thumb|ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢᱟᱥᱴᱚᱢᱤ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱱ ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.]]
[[ଫାଇଲ:Pura dia edili.jpg|thumb|right|ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ.]]
[[ଚାଉଳ#ଅରୁଆ ଚାଉଳ|ᱟᱫᱚᱣᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱦᱚᱞᱚᱝ, [[ᱵᱤᱨᱤ]] ᱨᱤᱫ, [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]], [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱞᱮᱣᱦᱟᱭᱟ ᱠᱚ । <ref name="MohantyPatnaik">{{cite book|author1=Gopinath Mohanty|author2=Jeeban Kumar Patnaik|author3=Santosha Kumāra Ratha|title=Cultural Heritage of [Orissa]: Jajpur|url=http://books.google.com/books?id=PCpuAAAAMAAJ|publisher=State Level Vyasakabi Fakir Mohan Smruti Samsad}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱜᱟᱫᱽᱨᱩᱢ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱢᱟ ᱵᱩᱥᱩᱵ ᱥᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱛᱟᱱᱟᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱛᱮ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱚᱲᱚᱢᱻᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱛᱮ ᱚᱛᱷᱚᱨᱟ ᱦᱟᱱᱰᱤ(ଅଥରା ହାଣ୍ଡି) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱻᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱥᱟᱝ|ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱛᱮ ᱛᱮᱱ ᱮᱥᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱜᱷᱟ.ᱬᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱷᱟᱸᱯ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱻᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮ ᱮᱸᱰᱩᱨᱤ ᱯᱤᱴᱷᱟ. ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱜᱻᱟ ᱾
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{reflist}}
{{Commons cat|Enduri}}
{{ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟ}}
<!--ଅଲଗା ଭାଷାର ଉଇକିପିଡ଼ିଆରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ-->
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ଖାଦ୍ୟ]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ପିଠା]]
[[ଶ୍ରେଣୀ:ଓଡ଼ିଆ ରାନ୍ଧଣା]]
miv1ckw3873e13uwc4fwm010l9wvnde
ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ
0
8705
198763
89826
2026-09-30T17:44:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198763
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ
| background = solo_singer
| image = Visakha Hari.jpg
| caption = Visakha Hari at a concert in Bengaluru in 2016.
| birth_name =
| alias =
| birth_date = ᱢᱮ ᱒᱑ ᱑᱙᱘᱑
| birth_place = ᱪᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| origin = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date =
| death_place =
| genre = [[Carnatic classical music|Indian classical music]]
| occupation = [[ᱦᱚᱨᱤᱠᱚᱛᱷᱟ]] exponent
| instrument =
| years_active =
| label = }}
'''ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚᱭᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱛᱷᱟᱠᱟᱞᱥᱚᱢ ᱨᱩᱯ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱨᱴᱚᱨᱰ ᱮᱠᱟᱸᱣᱴᱮᱸᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱤᱱ ==
ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱵᱟᱭᱞᱤᱱ ᱨᱩᱨᱩᱣᱟᱜ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱞᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲ ᱜᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱦᱚᱧᱦᱟᱨᱵᱟᱵᱟ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱯᱨᱮᱢᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤᱜᱚᱞ (ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱚᱱᱱᱟ) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="HinduMay08">{{cite web|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/The-raconteurrsquos-raga/article15398741.ece|title=The raconteur’s raga|date=23 May 2008|publisher=|accessdate=29 July 2018|via=www.thehindu.com}}</ref><ref name=":0">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/from-commerce-to-katha/article3218782.ece|title=From commerce to katha|work=The Hindu|access-date=2017-03-30|language=en}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱦᱚᱨᱤᱡᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱥᱯᱮᱨᱤᱭᱮᱱᱥᱰ ᱦᱚᱨᱤᱠᱟᱛᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱳᱱᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾
== ᱨᱩ~ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱨᱤ ᱦᱚᱨᱤ (ᱯᱚᱨᱱᱩᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱯᱨᱮᱢᱤ ᱚᱱᱱᱟ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ) ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱛᱷᱠᱚᱞᱟᱠᱥᱚᱯᱚᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱞᱤᱢᱮᱸᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫᱤᱛ ᱥᱟᱦᱴᱟᱛ [ᱩᱫᱷᱚᱨᱚᱬ ᱵᱟᱸᱪᱷᱤᱛ] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ, ᱥᱟᱠᱮᱛᱷᱨᱚᱢᱚᱱ, ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱞᱟᱞᱜᱚᱰᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱚᱱ ᱤᱡ ᱯᱟᱴᱪᱮᱞᱟᱭ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱨᱱᱤᱠ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [ᱚᱠᱚᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ?] ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱟᱨ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ, ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱨᱟᱱᱤ ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱠᱟᱛᱷᱟ, ᱥᱨᱤᱢᱚᱫᱽ ᱨᱟᱢᱟᱭᱚᱬ, ᱥᱨᱤᱢᱚᱫᱽᱵᱷᱚᱜᱽᱵᱚᱛᱮᱢ ᱟᱨ ᱥᱠᱚᱸᱫᱽ ᱯᱩᱨᱟᱬᱚᱢ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱥᱨᱩᱱᱫᱚᱱᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱺ ᱥᱨᱤ ᱵᱚᱭᱮᱥᱱᱚᱵᱽ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ; ᱥᱨᱤ ᱵᱽᱨᱩᱱᱫᱟᱵᱚᱱ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱚᱭᱚᱢ ; ᱫᱤᱵᱽᱭᱚᱫᱮᱥ ᱵᱚᱭᱤᱵᱷᱚᱣᱚᱢ; ᱦᱚᱨᱤᱠᱟᱛᱷᱟ ᱚᱢᱨᱩᱛ ᱞᱚᱦᱨᱤ, ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱚᱯᱩᱨᱤᱥᱟ ᱥᱛᱚᱣᱚᱢ; ᱥᱚᱛᱤ ᱵᱤᱡᱟᱭᱟᱢ; ᱥᱚᱛᱠᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱤᱨᱛᱚᱱ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱦᱚᱨᱤᱠᱟᱛᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱚ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩ~ ᱚᱨᱚᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱞᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱡᱚᱭᱨᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱟᱜ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱵᱚᱥᱚᱱᱛᱷᱥᱨᱮᱥᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/soulful-tunes/1064090/ |title=Soulful Tunes - Indian Express |publisher=Archive.indianexpress.com |date=2013-01-24 |accessdate=2020-01-17}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/7-women-get-M.S.-Subbulakshmi-Awards/article14636767.ece | title=7 women get M.S. Subbulakshmi Awards | date=14 September 2016 | newspaper=The Hindu | accessdate=16 May 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201109074354/https://www.thehindu.com/news/national/7-women-get-M.S.-Subbulakshmi-Awards/article14636767.ece | archive-date=9 November 2020 | url-status=dead }}</ref>
᱒᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟ ᱦᱚᱨᱤ ᱛᱮᱡ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱳᱨ ᱮᱱᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱥᱤᱥ ᱤᱡ ᱯᱮᱲᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.kutcheribuzz.com/december-season-buzz-2016/general-buzz-2016/3334-bhavan-s-cul-fest-opens |title=Bhavan's cul-fest opens to a full house |publisher=Kutcheribuzz.com |date=2016-11-21 |accessdate=2018-07-29}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
3m8yy7t42xmckuktxagtce3pk2d55ig
ᱯᱨᱤᱭᱚᱢᱵᱚᱫᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ ᱦᱮᱡᱽᱢᱚᱫᱤ
0
8887
198733
157967
2026-09-30T14:59:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198733
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱨᱤᱭᱚᱢᱚᱵᱚᱫᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ ᱦᱮᱡᱽᱢᱚᱫᱤ
| image = Priyambada Mohanty Hejamdi during 22nd Odia Film Award ceremony 2014, Bhubaneswar.jpg
| imagesize = 200px
| caption = Priyambada Mohanty Hejamdi during the 22nd Odia Film Award ceremony 2014, Bhubaneswar.
| birth_date = 18 November 1935
| birth_place = India
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| othername =
| occupation = Classical dancer<br>Art writer<br>Biologist
| yearsactive =
| known for = [[ᱳᱰᱤᱥᱤ]]<br>Developmental biology
| spouse =
| domesticpartner =
| children =
| parents =
| website =
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]]<br>ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱱᱨᱩᱛᱭᱚ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱO
}}
'''ᱯᱨᱤᱭᱚᱢᱵᱚᱫᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ ᱦᱮᱡᱽᱢᱚᱫᱤ''' ᱫᱚ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱵᱚᱞᱯᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱨ ᱵᱟᱭᱤᱥ ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Heroine by chance">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/mag/2005/01/23/stories/2005012300380400.htm|title=Heroine by chance|publisher=The Hindu|date=5 November 2004|accessdat e=October 25, 2015|access-date=26 March 2020|archive-date=26 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200326113857/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/heroine-by-chance/article28529240.ece|url-status=dead}}</ref><ref name="Mukteswar Dance Festival Concludes">{{cite web|url=http://www.odisha360.com/2012/01/17/mukteswar-dance-festival-concludes/|title=Mukteswar Dance Festival Concludes|publisher=Odisha360|date=2015|accessdate=October 25, 2015}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱚᱸ ᱡᱤᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ <ref name="IAS Fellow">{{cite web|url=http://www.ias.ac.in/php/fell_detail.php3?name=Mohanty-Hejmadi&intials=Priyambada&year=18-11-1939|title=IAS Fellow|publisher=Indian Academy of Sciences|date=2015|accessdate=October 25, 2015}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱪᱮᱫᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱑᱙᱕᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱚᱨ ᱭᱩᱱᱤᱵᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱭᱩᱵᱟ ᱢᱚᱦᱚᱛᱥᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ 'ᱳᱰᱤᱥᱤ' ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱪᱟᱨᱞᱥ ᱯᱷᱚᱵᱽᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱛᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref name="Rushdie does an Odissi">{{cite journal|url=http://www.narthaki.com/info/articles/art271.html|title=Rushdie does an Odissi|author=Priyambada MohantyHejmadi|journal=Narthaki|year=April 2010}}</ref>
ᱯᱨᱤᱭᱚᱢᱵᱚᱫᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref name="IAS Fellow" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ <ref name="Rushdie does an Odissi" /> ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ, ''ᱳᱰᱤᱥᱤ: ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱚᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱯ, ''ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ।<ref name="Odissi: An Indian Classical Dance Form">{{cite book | url=http://www.amazon.com/Odissi-Indian-Classical-Dance-Form/dp/8173053243/ref=la_B001ICKXL0_1_1?s=books&ie=UTF8&qid=1445794187&sr=1-1 | title=Odissi: An Indian Classical Dance Form | publisher=Aryan Books International | author=Priyambada Mohanty Hejmadi, Ahalya Hejmadi Patnaik | year=2007 | pages=152 | isbn=978-8173053245}}</ref> 2013 में उन्हें ''ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ'' ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ।<ref name="Odissi danseuse Padmashree Priyambada Mohanty Hejmadi conferred with Odissi Nrutya Sanman-2013">{{cite web | url=http://www.orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=38702 | title=Odissi danseuse Padmashree Priyambada Mohanty Hejmadi conferred with Odissi Nrutya Sanman-2013 | publisher=Orissa Diary | date=7 January 2013 | accessdate=October 25, 2015 | archive-date=15 January 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130115082358/http://orissadiary.com/ShowOriyaOrbit.asp?id=38702 | url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ, [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱛᱮ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref name="Padma Awards">{{cite web | url=http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | title=Padma Awards | publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India | date=2015 | accessdate=July 21, 2015 | archive-date=October 15, 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151015193758/http://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/LST-PDAWD-2013.pdf | url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱯᱨᱤᱭᱢᱵᱚᱫᱟ ᱢᱚᱦᱟᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ <ref>{{cite web|title=Fellow Profile|url=http://www.ias.ac.in/php/fell_detail.php3?name=Mohanty-Hejmadi&intials=Priyambada&year=18-11-1939|publisher=Indian Academy of Sciences|accessdate=8 March 2015}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱤᱱᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱟᱡ ᱦᱚᱸ ᱰᱟᱠᱛᱚᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱸᱥ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱤ. ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱞ ᱦᱚᱪᱚ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱥᱟᱬᱮᱥ ᱚᱱᱚᱨᱥ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
rukcszwnj8gu9rc7wryffogsylp4kgq
ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ
0
8941
198716
158192
2026-09-30T13:34:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198716
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox artist
| name = ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ
| image = Yamini Krishnamurthy.JPG
| caption =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1940|12|20}}<br>[[ᱢᱚᱫᱚᱱᱟᱯᱟᱞᱞᱤ]], [[ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| death_date =
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| field = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱚᱞ ᱰᱮᱱᱥ]]
| movement = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ]], [[ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ]]
| awards = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]], [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ]] ᱑᱙᱘᱐
| website =
}}
'''ᱢᱩᱝᱜᱚᱨᱟ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ''' ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ <ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2008/12/19/stories/2008121950440300.htm|title=Kuchipudi ambassadors|work=The Hindu}}</ref> ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article801055.ece?homepage=true|title=Pratibha presents Sangeet Natak Akademi fellowships, awards|author=PTI|work=The Hindu|access-date=2020-03-27|archive-date=2012-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20121020184033/http://www.thehindu.com/news/cities/Chennai/article801055.ece?homepage=true|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000408/windows/above.htm|title=The Tribune — Windows — This Above All|work=tribuneindia.com}}</ref> ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱢᱫ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱚᱫᱚᱱᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱪᱤᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱱᱟᱹᱢᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱦᱟᱲᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱯᱩᱨᱱᱟᱛᱤᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ, "ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱾" ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱤᱫᱚᱢᱵᱚᱨᱚᱢ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱜᱩ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱨᱮᱭ ᱰᱮᱵᱽᱭᱩ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱢᱟᱞᱟ ᱛᱤᱨᱩᱯᱚᱛᱤ ᱫᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ (ᱚᱸᱰᱮᱱᱤᱡ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱞᱚᱪᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱡᱮ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱨᱤᱫᱚᱢᱤᱠ ᱯᱷᱤᱜᱚᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱴᱚᱪ ᱵᱤᱭᱮᱨᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱥᱲᱟ, ᱦᱚᱣᱡᱽ ᱠᱷᱟᱥ, [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱱᱟᱪᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱫᱚ "ᱮ ᱯᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱰᱮᱱᱥ" ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ-ᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ==
ᱭᱟᱢᱤᱱᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱵᱽ ᱜᱚᱬᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱯᱚᱨᱥᱳᱱᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱚᱨᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ. ᱮᱜᱽᱨᱤ ᱜᱽᱨᱤᱭᱮᱴᱚᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱦᱚᱪᱚ ᱟᱠᱟ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱑᱙᱖᱘) <ref>[http://india.gov.in/myindia/padmashri_awards_list1.php?start=1780 Padma Shri Awardees]</ref> ᱯᱤᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (᱒᱐᱐᱑), ᱟᱨ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (᱒᱐᱑᱖) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>[http://india.gov.in/myindia/padmabhushan_awards_list1.php?start=230 Padma Bhushan Awardees]</ref> ᱘ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱵᱷᱚᱵᱤ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ "ᱱᱟᱭᱤᱠᱟ ᱮᱠᱥᱤᱞᱮᱱᱥ ᱯᱚᱨᱥᱳᱱᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱽᱰ" ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱚ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱳᱢᱮᱱ ᱳᱯᱷ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ" ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/dance/unsung-heroes/article5780869.ece|title=Lecture Demonstration at Nayika, Bangalore |publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2014-03-27}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱰᱮᱱᱥ ᱰᱤᱵᱤᱰᱤ ᱦᱚᱢᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱪᱮᱛ ᱠᱟᱥᱤ ᱩᱱᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱰᱤ ᱰᱟᱱᱥᱮᱡᱽ ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite web |url=http://www.narthaki.com/info/prv14/prv854.html |title=Yamini Krishnamurthy in "Naykia-Excellence Personified" |publisher=www.narthaki.com |date= |accessdate=2014-03-14 |archive-date=2014-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140302131843/http://www.narthaki.com/info/prv14/prv854.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html |title=Yamini Krishnamurthy Confer with Natyashastra Award |publisher=www.buzzintown.com |date= |accessdate=2014-03-14 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313085219/http://www.buzzintown.com/bangalore/events/nayika-excellence-personifed/id--883150.html |url-status=dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
igwe5f40wmkrcv9up4r9sonqmjaiinv
ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ
0
8987
198730
154740
2026-09-30T14:55:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198730
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ
| image = Pratibha Prahlad bharat-s-tiwari-photography-IMG 7415 March 08, 2018.jpg
}}
{{Use Indian English|date=June 2017}}
{{Use dmy dates|date=June 2017}}
'''ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱵᱜᱟ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ''' ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛ ᱮᱱᱮᱡ, ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱮ, ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱥᱟᱥᱟᱱᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱟᱝᱴᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱛᱷᱟᱥᱯᱟᱠ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱮᱥ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱣ, ᱠᱟᱞᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱤ.ᱮᱥ. ᱢᱩᱛᱷᱩᱥᱣᱟᱢᱤ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱩᱪᱤᱯᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱢᱯᱚᱛᱛᱤ ᱪᱤᱱᱱᱟ ᱥᱟᱛᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱾ ᱛᱤᱥ ᱱᱩᱭ ᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱡᱟᱱᱟ, ᱛᱤᱥ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱥᱩᱞ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱮᱱᱮᱡᱤᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱟᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾
ᱯᱨᱚᱦᱞᱟᱫᱽ ᱯᱟᱥ ᱢᱟᱥ ᱠᱚᱢᱭᱭᱱᱤᱠᱮᱥᱚᱸᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱥᱴᱼᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱟᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ, ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱦ ᱟᱨ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱝᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱛᱥᱵ ᱦᱚᱸ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{Reflist}}
<ref>{{cite news|title=THE RHYTHM CONNECTS|url=http://www.dailypioneer.com/vivacity/the-rhythm-connects.html|issue=10 Oct 2015|publisher=Daily Pioneer|accessdate=2016-01-05}}</ref><ref>{{cite news|title=Living Dance, Loving Life|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/living-dance-loving-life/article1507819.ece|publisher=The Hindu|issue=4 March 2011|accessdate=2016-01-05}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Prathibha prahlad|url=http://www.indiansarts.com/Prathibapage.htm|agency=Indiansarts.com|accessdate=2016-01-05|archive-date=22 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100322195312/http://www.indiansarts.com/Prathibapage.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Prathibha prahlad|url=http://www.tribuneindia.com/2008/20081206/saturday/above.htm|publisher=Tribune India|issue=6 December 2008|accessdate=2016-01-05}}</ref><ref>{{cite news|title=Bhartanatyam by Prathibha Prahlad|url=http://spicmacaydoon.blogspot.in/2012/02/after-soulful-gurmat-sangeet-by-prof.html|website=Spicmacaydoon|date=3 February 2012|accessdate=2016-01-05}}</ref>
{{authority control}}
{{DEFAULTSORT:Prahlad, Prathiba}}
[[Category:Recipients of the Padma Shri in arts]]
[[Category:1962 births]]
[[Category:Artists from Mysore]]
[[Category:Indian women choreographers]]
[[Category:Indian choreographers]]
[[Category:Indian classical choreographers]]
[[Category:Bharatanatyam exponents]]
[[Category:Recipients of the Sangeet Natak Akademi Award]]
[[Category:Living people]]
[[Category:Dancers from Karnataka]]
[[Category:20th-century Indian dancers]]
[[Category:20th-century Indian women artists]]
[[Category:Women artists from Karnataka]]
4v1m9kr6ehn1d05rmjnnz4l934gyf7j
ᱵᱷᱤᱱᱡᱟᱢᱩᱨᱤ ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ
0
9024
198775
186487
2026-09-30T19:04:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198775
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱷᱤᱱᱡᱟᱢᱩᱨᱤ ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ
| image = Anasuya_devi.jpg
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date|1920|5|12|df=yes}}
| birth_place = [[East Godavari district]], [[Andhra Pradesh]], British India
| residence =
| death_date = {{dda|2019|3|23|1920|5|12|df=yes}}
| nationality = Indian
| occupation = Singer, [[harmonium]] player, music composer
| years_active =
| home_town =
| spouse =
}}
'''ᱵᱷᱤᱱᱡᱟᱢᱩᱨᱤ ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ''' (᱑᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ - ᱒᱓ ᱢᱟᱨᱪ , ᱒᱐᱑᱙ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ), ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ, ᱦᱟᱨᱢᱚᱱᱤᱭᱚᱢ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞᱚᱜᱤᱡ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱫ ᱾ <ref name="thehindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Queen-of-folk-music/article15398241.ece|title=Queen of folk music - HYDB|website=The Hindu|accessdate=2018-06-03}}</ref>
<ref name="thehindu2">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/With-many-firsts-to-her-credit/article15398279.ece|title=With many firsts to her credit - MADS|website=The Hindu|accessdate=2018-06-03}}</ref> <ref name="thehindu3">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Space-across-new-horizons/article15397471.ece|title=Space across new horizons - MADS|website=The Hindu|accessdate=2018-06-03}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱒᱐ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱠᱤᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱷᱤᱱᱡᱟᱢᱩᱨᱤ ᱵᱦᱮᱸᱠᱚᱴ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱱᱚᱨᱚᱥᱤᱢᱟᱸ ᱨᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱛᱮᱞᱜᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱰᱤᱛ-ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref name="thehindu2"/> ᱟᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱷᱤᱱᱡᱟᱢᱩᱨᱤ ᱥᱤᱛᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>Srihari, Gudipoodi [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1527091.ece "An Era of Light Music"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024102517/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1527091.ece |date=2012-10-24 }}, ''[[The Hindu]]'' June 11, 2018</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ==
ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟᱵᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱘ ᱥᱟᱞ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱨᱟᱢᱳᱯᱷᱳᱱ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ '''ᱟᱭᱳ ᱠᱳᱭᱳᱫᱟ''' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ '''ᱭᱮᱨᱩᱵᱟᱠᱟ ᱥᱟᱜᱟᱨᱳ ᱨᱚᱛᱱᱳ ''' ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱮᱵᱩᱞᱯᱚᱞᱞᱤ ᱠᱨᱩᱥᱬᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱡᱚᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ '' ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱛᱮᱜᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱢᱩᱱᱩᱝᱜᱩᱴᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴ ᱨᱟᱣ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱟᱪᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱚᱨᱡᱟᱜᱚᱨᱚᱬ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱹᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱓᱘ ᱨᱮ ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱛᱩᱞᱩᱡ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱯᱩᱨᱩᱢ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱡ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱫᱷᱩᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱵᱤᱠᱴᱟ ᱭᱳᱜᱤ, ᱵᱚᱡᱤᱠᱳᱴᱴᱭᱤ ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱱ (ᱛᱟᱢᱤᱞ), ᱨᱳᱡᱩᱞᱩ ᱢᱚᱨᱟᱭᱚᱭᱤ, ᱢᱚᱞᱞᱮᱥᱣᱚᱨᱤ, ᱵᱚᱸᱜᱟᱨᱩ ᱯᱟᱯᱟ, ᱮᱜᱜᱤ ᱨᱟᱢᱩᱰᱩ, ᱯᱤᱸᱠᱤ ᱯᱮᱞᱚᱢ, ᱠᱚᱱᱚᱠᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱢᱚᱦᱟᱛᱷᱚᱢ, ᱳᱠᱟ ᱳᱨᱤ ᱠᱚᱛᱷᱟ (ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ) , ᱨᱟᱡ ᱛᱤᱞᱚᱠ (ᱦᱤᱱᱫᱤ) ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ᱾ ᱟᱡ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱠᱚᱵᱤᱨ (ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ) ᱟᱨ ᱵᱳᱢᱢᱞᱴᱟ (ᱴᱮᱞᱩᱜᱩ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ==
ᱚᱱᱚᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱨᱚᱯᱳᱨᱚᱱᱟ ᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱣᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱜᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱩᱯᱟᱹᱫᱷᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱷᱩᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱥᱞᱟ ᱟᱣᱟᱨᱰ , ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱩᱭᱤᱱ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱳᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱜᱚᱡᱽ ᱜᱩᱨ==
ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱤᱱᱡᱟᱢᱩᱨᱤ ᱚᱱᱥᱩᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱙᱘ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱭᱩᱨᱚᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''' ᱵᱷᱚᱵᱚ ᱜᱤᱛᱩ( ᱦᱚᱲ ᱥᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣ) ''' ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱱ ᱒᱐᱑᱘ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱒ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱛᱮᱫ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱱᱮᱨᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱦᱟᱸ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite web|url=http://www.indoamerican-news.com/nata-2012-award-winners/|title=NATA 2012 Award Winners|website=Indo American News|accessdate=2018-06-03|archive-date=2018-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180522013834/http://www.indoamerican-news.com/nata-2012-award-winners/|url-status=dead}}
*https://www.madhuravani.com/anasuya{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} మధురవాణి అంతర్జాల పత్రిక ప్రత్యేకం. madhuravani.com
*https://www.madhuravani.com/blank-41 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191120183925/https://www.madhuravani.com/blank-41 |date=2019-11-20 }} మధురవాణి అంతర్జాల పత్రిక ప్రత్యేకం. madhuravani.com
*https://www.youtube.com/watch?v=ls9FXBHuX-s&t=677s Vinjamuri Anasuya Devi folk songs - original tracks
iwnaxb4ysr1pvre3osvdohjj7ke5uun
ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ
0
9046
198771
190216
2026-09-30T18:49:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198771
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject_Musicians -->
| name = ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ
| native_name =
| image = Vaikom Vijayalakshmi DSW.JPG
| caption =
| image_size =
| background = solo_singer
| birth_name = ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱟ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱢᱩᱨᱚᱞᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1981|10|07}}<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.mangalam.com/women/celebrity/439780 |access-date=2020-03-30 |archive-date=2016-06-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160606030225/http://www.mangalam.com/women/celebrity/439780 |url-status=dead }}</ref>
| birth_place = [[ᱵᱷᱟᱭᱠᱚᱢ]], [[ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| spouse = ᱚᱱᱩᱯ ᱢᱮᱱᱚᱱ (᱒᱐᱑᱘)
| instrument = ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱜᱟᱭᱛᱨᱤᱵᱤᱬᱟ
| genre = [[Playback singer|Playback singing]], [[Carnatic music]]
| years_active = ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
}}
'''ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱵᱦᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮᱨᱚᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ <ref>{{cite news|title=Celluloid dreams|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/celluloid-dreams/article4340915.ece|accessdate=23 February 2013|newspaper=The Hindu|date=24 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130224040256/http://www.thehindu.com/features/cinema/celluloid-dreams/article4340915.ece|archive-date=24 February 2013|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡ ᱜᱚᱭᱚᱛᱨᱤᱵᱤᱬᱢᱟ ᱨᱩ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ᱟᱡ ''ᱥᱮᱞᱩᱞᱚᱭᱮᱰ ᱠᱟᱛᱷᱟᱪᱤᱛᱟᱹᱨ'' ᱨᱮ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱡᱩᱨᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ .<ref>{{Cite web |url=http://www.vaikomvijayalakshmi.com/ |title=Archive copy |access-date=2020-03-30 |archive-date=2013-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625103422/http://vaikomvijayalakshmi.com/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱗ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=She sings to conquer|url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052700250200.htm|accessdate=23 February 2013|newspaper=The Hindu|date=27 May 2002|archive-date=30 December 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20031230084831/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/05/27/stories/2002052700250200.htm|url-status=dead}}</ref>
==ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱡ ᱗ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟᱫᱚᱥᱚᱢᱤ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱚᱭᱚᱱᱟᱯᱩᱨᱚᱢ ᱢᱩᱫᱨᱤᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱯᱟᱛ ᱢᱩᱨᱚᱞᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱚ ᱵᱷᱤᱢᱚᱞᱟᱭᱤᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱵᱟᱦᱟᱨᱮᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱠᱱᱤᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱱᱛᱳᱥ ᱥᱟᱶ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱩᱱᱟᱹᱝ, ᱤᱠᱷᱟᱹᱱ ᱟᱡ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟ ᱠᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱛᱷᱩᱛᱤ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱤᱥᱯᱚᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱒ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱽ ᱢᱩᱱᱫᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱢᱤᱠᱨᱤ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱮᱱ ᱚᱱᱩᱯ ᱴᱷᱮᱫ ᱮ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite ᱫnews|url=https://chennaivision.com/vaikom-vijayalakshmi-calls-off-wedding/|title=Vaikom Vijayalakshmi calls off wedding - ChennaiVision|date=2017-02-27|work=ChennaiVision|access-date=2017-02-27|language=en-US}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱚ==
ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱫᱷᱟ ᱜᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱦ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱥᱚᱜᱼᱟ ᱟᱠᱚ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱠᱚ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱪᱮᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱦᱤᱡᱚᱭᱟ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱠᱟᱛᱷᱟᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱮᱢ ᱮᱥ ᱵᱷᱤᱥᱣᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱᱼᱟᱜ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱟᱭᱚ ᱵᱟᱵᱟ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱮᱫᱟ,ᱵᱷᱤᱠᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱦᱟᱭ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱟᱡᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱹᱠᱤᱱ ᱠᱮ ᱡᱮ ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥᱼᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱴᱮᱯ ᱠᱮᱥᱮᱴ ᱟᱡ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱠᱤᱱ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱨᱟᱜᱚᱭ ᱪᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱸᱭ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱚᱭ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name=Blog1>http://vaikomvijayalakshmi.blogspot.in/</ref>
ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱠᱚ ᱾ ᱤᱠᱷᱟᱱᱹ ᱟᱡ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ''ᱟᱞᱟᱯᱚᱱᱟ'' ᱟᱨ ''ᱥᱣᱚᱨᱚ'' ᱠᱚᱭ ᱜᱟᱱ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱟᱪᱠᱟ ᱠᱟᱱ ᱛᱦᱮᱸᱫ ᱾᱑᱙᱘᱗ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱚᱱᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ''ᱭᱮᱥᱩ ᱫᱟᱥ'' ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱵᱩᱡᱦᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮᱢᱚᱱ 'ᱛᱳᱰᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱱᱤ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱸᱴᱼᱟᱜ ᱨᱟᱜᱚ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱵᱦᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱ ᱟᱱ ᱥᱚᱱᱢᱩᱠᱷᱚᱱᱟᱱᱫᱚ ᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱪᱮᱱᱟᱭ, ᱛᱟᱱᱡᱳᱨ, ᱢᱚᱫᱩᱨᱟᱭ, ᱠᱚᱭᱮᱢᱵᱟᱴᱳᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱔᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱴᱮᱡ ᱥᱳᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱮ ᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱩ ᱥᱟᱯᱟᱵ ᱨᱩ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱬᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ 'ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱴᱚᱢᱯᱨᱩ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱚᱨᱚᱡᱲ ᱛᱮ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱡᱩᱨᱤ ᱴᱷᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱡᱟ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱩᱨᱞᱤᱫᱷᱚᱨᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱜᱟᱣ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱚᱱᱟ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠᱤ ᱵᱷᱟᱭᱚᱞᱤᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱞᱚᱯᱚᱛᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱮᱞᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱮ ᱦᱟᱦᱟᱲᱟ ᱜᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱚᱱᱟ 'ᱜᱟᱭᱚᱛᱨᱤ ᱵᱤᱬᱟ ' ᱢᱮᱱᱛᱮᱫ ᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱚᱨᱴ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡ ᱮ ᱨᱩ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱡᱚᱭᱟᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱜᱩᱨᱩᱵᱷᱟᱭᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱢᱵᱟᱭ ᱥᱚᱸᱜᱤᱛᱳᱥᱳᱵᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱨᱩᱟᱹᱜᱩ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱱᱚᱣᱟᱭ ᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
<ref name=Blog1 />
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ==
* 2017: ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱩᱭᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱱ ᱟᱱ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=G_p62qG0YL4 |title=Vaikom Vijayalakshmi honoured with D. Litt degree |last=News |first=Manorama |date=2017-07-05 |website=[[YouTube]] |access-date=2019-04-11}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://onlookersmedia.in/latestnews/honorary-doctorate-for-vaikom-vijayalakshmi/ |title=Honorary doctorate for Vaikom Vijayalakshmi |last=Madhu |first=Vignesh |date=2017-07-06 |access-date=2019-04-11}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Vaikom Vijayalakshmi}}
dnzail5oibdrcld8ub9ruj03fq3lk31
ᱩᱯᱟᱞᱤ ᱚᱯᱮᱨᱟᱡᱤᱛᱟ
0
9066
198712
47724
2026-09-30T12:17:07Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198712
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱩᱯᱟᱞᱤ ᱚᱯᱮᱨᱟᱡᱤᱛᱟ
| image = Oopali Operajita.png
| image_size =
| caption =
| birth_date =
| birth_place = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| birth_name =
| death_date =
| death_place =
| education = [[ᱠᱟᱨᱱᱮᱡᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱫᱟᱞᱦᱟᱣᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱟᱥᱲᱟ]]
| parents = [[ᱵᱤᱫᱷᱩ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱫᱟᱥ]]; [[ᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱱᱚᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟᱥ]];
| grandparents = ᱨᱟᱭ ᱵᱟᱦᱟᱫᱩᱨ ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱪᱚᱨᱚᱬ ᱫᱟᱥ, IAS; ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ;
| awards = Canada Council Arts Award;
Senior Performing Arts Fellowship, Shastri Indo-Canadian Institute;
Nominated for a Harry Schwalb Award for Excellence in the Arts;
Nominated for an Outstanding Established Artist Award by Pittsburgh Magazine; Rotary Foundation Ambassadorial Fellowship; National Science Talent Scholar; National Scholar; Chancellor's Prize Winner for Debating; Selected to represent India at the English Speaking Union of the Commonwealth
| occupation = Senior Parliamentary Advisor, India; Classical Odissi and Bharatanatyam Dancer and Choreographer
| website = http://www.cicerotransnational.com
}}
'''ᱩᱯᱟᱞᱤ ᱚᱯᱨᱟᱡᱤᱛᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱩᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱚᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱱᱮᱛᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱱᱤᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ ==
ᱩᱯᱟᱞᱤ ᱚᱯᱨᱟᱡᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱞᱦᱟᱣᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱳᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱟᱶᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱟᱢᱵᱟᱥᱚᱰᱟᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱥᱠᱚᱞᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱱᱚᱜᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱢᱮᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱵᱩᱫᱷᱟᱱ ᱵᱤᱫᱷᱩ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛ ᱱᱚᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟᱥ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱤᱥᱤ ᱵᱷᱟᱞᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱞᱟ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱭᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱚᱜᱤ ᱢᱮᱞᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛᱟᱹᱱᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱸᱰᱮ ᱜᱮ ᱩᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱜᱟᱢᱮᱛ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱤᱱᱟᱹᱝ ᱜᱟᱱ ᱱᱮᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹ ᱨᱤᱪᱟᱨᱰ ᱥᱟᱭᱮᱨᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱥᱴᱮᱱᱮᱵᱩᱞ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱚᱡᱤ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱟᱣ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ entrepreneurship ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱱᱟᱶᱟ, ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱞᱥᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱩ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱟᱪᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱫᱟᱣ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤ. ᱟᱭᱤ. ᱴᱤ. ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱟᱹᱭᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>http://www.hindu.com/mag/2003/05/04/stories/2003050400850500.htm</ref><ref>http://www.hindu.com/mp/2010/01/18/stories/2010011850900100.htm</ref><ref>http://www.thehindu.com/arts/article80407.ece {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱚᱯᱚᱨᱟᱡᱤᱛᱟ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱚᱣᱫᱷᱤᱠ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱵᱤᱫᱷᱤᱡᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱵᱤᱫᱷᱩ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱵᱸᱟᱛ ᱱᱚᱞᱤᱱᱤ ᱫᱟᱥ ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱽ ᱠᱟᱱᱩᱱᱜᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱢᱚ ᱵᱟᱵᱟ, ᱢᱟᱢᱚ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱠᱨᱩᱥᱱᱚ ᱫᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱥᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱪᱮᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱵᱚᱥ ᱤᱡ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱤᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱟᱡ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹᱣᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱞᱟ ᱫᱮᱵᱤ, ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱜᱽᱲᱚᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱤᱡ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱦᱟᱱ ᱠᱟᱠᱟ ᱱᱤᱛᱭᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱠᱟᱱᱩᱱᱜᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ, ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.cicerotransnational.com Official site]
lbyqtbdvubmn9xdeuwqny1qpcbspypc
ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ
0
9296
198749
48953
2026-09-30T16:18:17Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198749
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox dancer
| name = ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ (ನಿರುಪಮ, ರಾಜೇಂದ್ರ) [[ᱠᱚᱱᱱᱟᱰᱟ]]
| image = Nirupam Rajendra.JPG
| alt =
| caption = Nirupama Rajendra Performing at Maha Maya Dance Festival, [[Ravindra Kalakshetra]], Bengaluru in 2013
| birth_name =
| birth_date =
| birth_place = [[ᱵᱮᱝᱜᱞᱚᱨ|ᱵᱮᱝᱜᱞᱩᱨᱩ]] [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date =
| origin =
| height =
| dances = [[ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱛᱭᱚᱢ]], [[ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ]]
| occupation = Dancers & Artistic Directors of Abhinava Dance Company
| years_active =
| current_group =
| former_groups =
| website = {{URL|http://www.abhinavadancecompany.com/}}
}}
'''ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ''' (ನಿರುಪಮ ಮತ್ತು ರಾಜೇಂದ್ರ) ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱱᱤᱡ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱟᱛᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱞᱩᱨᱩ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://thiraseela.com/artist/profile.php?perfmrid=314 |title= About Nirupama Rajendra |publisher=thiraseela.com |date= |accessdate=2013-09-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2006/03/03/stories/2006030303140300.htm |title=CREATIVE EXPRESSIONS-About Dancers Nirupama and Rajendra |publisher=www.thehindu.com |date= |accessdate=2013-09-18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/two-classicists-in-perfect-company/article940440.ece|title=Two Classicists in Perfect Company|last=|first=|date=|website=|publisher=www.thehindu.com|accessdate=2013-10-18|archive-date=2013-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203082625/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-neighbourhood/two-classicists-in-perfect-company/article940440.ece|url-status=dead}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ==
ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱟᱠᱤᱱ ᱜᱮ ᱯᱟᱴ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱱᱚᱛᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱛᱷᱚᱠ ᱠᱤᱱ ᱥᱮᱬᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱮᱱᱮᱛᱮᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱪᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱨᱤᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ᱠᱮᱫ-ᱟᱠᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱱ ᱠᱮᱫᱟ - ᱟ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱠᱚᱱᱟᱰᱟ ᱭᱩᱨᱚᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫ - ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ "ᱮ ᱴᱚᱯ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱫ - ᱟᱠᱤᱱ ᱾
== ᱥᱚᱫᱚᱨ ==
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ, ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱣ ᱫᱚ "ᱳᱡᱚᱥ," ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ "ᱫᱟᱲᱮ" ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱵᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱞᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱣᱫᱷᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱦᱚᱞ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ, ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱢᱚᱭᱩᱨᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮᱪ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ - ᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<br />
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱱᱟ]]
24yp45fskbz4upk1t77diiphqcn5i0g
ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ
0
10063
198757
198158
2026-09-30T17:08:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198757
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ
|image = Vasu_Chanchlani.jpeg
|birth_date = ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱒
|birth_place = [[ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ]], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ
|death_date 16 May 2020 = ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔
|death_place = [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ]], ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
|resting place =
|residence = [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ]], ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
|nationality = [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]]
|other_names =
|known_for = [[ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨᱥᱤᱯ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤ]](Philanthropy), [[ᱴᱨᱟᱸᱥᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱡᱚᱢ]](Transnationalism)
|education = ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ.(MBA), ᱮᱢ.ᱴᱮᱠ (M. Tech), ᱵᱤ. ᱴᱮᱠ (B. Tech)
|alma_mater = [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]], [[ᱨᱳᱴᱢᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ]], [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
}}
'''ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱕᱒ – ᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱔<ref>{{cite web|url=http://www.mississauga.com/news-story/4837786-local-philanthropist-entrepreneur-vasu-chanchlani-devoted-to-medical-research/|title=Local philanthropist, entrepreneur Vasu Chanchlani devoted to medical research|first=Louie|last=Rosella|date=8 September 2014|publisher=|access-date=1 June 2020|archive-date=17 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617120633/https://www.mississauga.com/news-story/4837786-local-philanthropist-entrepreneur-vasu-chanchlani-devoted-to-medical-research/|url-status=dead}}</ref>) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. [[ᱤᱱᱫᱳ-ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ]] ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ [[ᱮᱱᱴᱨᱮᱯᱨᱤᱱᱚᱨ]], [[ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤᱥᱴ]](philanthropist) ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱸᱥ ᱱᱮᱥᱚᱱ(trans-nations builder) ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱜᱽᱢᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚ-ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ-ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟ.ᱥᱛᱤ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱩᱢᱯᱟ.ᱱᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱥᱩ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=44#pg44|title=India Abroad - August 2009 - 44|website=www.indiaabroad-digital.com|access-date=2020-06-01|archive-date=2018-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415063538/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/powerlist/?pg=44#pg44|url-status=dead}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱟᱱᱛᱷᱨᱳᱯᱤᱠ(philanthropic) ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ-ᱟᱜ ᱥᱟ.ᱜᱟ.ᱭ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱞᱟ.ᱜᱤᱫ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
<ref name="myvirtualpaper.com">{{cite web|url=http://www.myvirtualpaper.com/doc/Desi_News/E-DESI_FEB09/2009020601/22.html|title=Grants Community Achievers Profile in e-desi news|publisher=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.asiatraveltips.com/news06/191-HIG.shtml|title=Hospitality Investors Group launches HIG India|last=smh|website=www.asiatraveltips.com}}</ref> ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱜᱮ ᱵᱟᱥᱩ ᱫᱚ, [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ]] ᱯᱚᱛᱷᱟᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref>[http://www.canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 CANADA HAS CHOSEN: [[Top 25 Canadian Immigrants Award|TOP 25 CANADIAN IMMIGRANTS]] OF 2010] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528123606/http://canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 |date=2010-05-28 }}</ref> ᱙ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱢᱟ.ᱱ [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]], ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱟ.ᱱ]] ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="auto">{{cite news|url=http://newseastwest.com/nris-honoured-with-parvasi-bharatiya-samman/|newspaper=News East West|title=Archive copy|access-date=2020-06-01|archive-date=2015-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150421192716/http://newseastwest.com/nris-honoured-with-parvasi-bharatiya-samman/|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ]] [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱛᱨᱟ-ᱟ.ᱥᱩᱞᱚ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱷᱳᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱟᱥᱲᱟ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱮ [[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱸᱰ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴ ᱤᱸᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱥᱴᱮᱨ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾{{cite web|url=http://iit.org/team/board-of-directors-pan-iit-inc.-usa-1/meeting-minutes/2011-conference-proposals/2%20-%202011%20Final%20Proposal%20-%20Toronto.doc/at_download/file|title=PAN-IIT 2011 Conference Speakers|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2012-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113085042/http://iit.org/team/board-of-directors-pan-iit-inc.-usa-1/meeting-minutes/2011-conference-proposals/2%20-%202011%20Final%20Proposal%20-%20Toronto.doc/at_download/file|url-status=dead}}</ref> ᱟᱨ ᱦᱚᱸ [[ᱨᱳᱴᱢᱭᱟᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱸᱴR]], [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]], ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱵᱤ.ᱮ. ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟ.ᱠᱨᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱟᱱᱥᱤ ᱥᱚᱨᱵᱤᱥᱤᱥ]] ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟ.ᱲᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱰᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱟᱦᱟ, [[ᱱᱚᱨᱴᱮᱞ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ-ᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.myvirtualpaper.com/doc/Desi_News/E-DESI_FEB09/2009020601/22.html|title=Desi News Virtual Newspaper Profile|publisher=}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱫᱩᱜᱞᱟ.ᱲ ==
᱒᱐᱐᱐ ᱥᱩᱨᱩᱜ ᱥᱩᱨᱩᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱠᱛᱤᱜᱚᱛ(private) ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Chanchlani Foundation|url=http://chanchlanifoundation.com/?page_id=102|access-date=2020-06-01|archive-date=2013-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20130318042849/http://chanchlanifoundation.com/?page_id=102|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱥᱩ-ᱟᱜ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱫᱩᱜᱞᱟ.ᱲ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱴᱳ ᱫᱚ "ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟ. ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱚ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱷᱟ.ᱜᱤ ᱜᱩᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ-ᱟᱜ ᱢᱮ "(inspire people and reward global excellence) ᱾ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟ.ᱦᱤᱸᱨ ᱟᱨ ᱯᱟ.ᱵᱷᱟ.ᱭ ᱜᱟᱯᱟᱞ ᱢᱟᱨᱟᱣ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ, ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱫᱟᱨᱟᱭᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱚᱶᱟᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱶᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱩᱣᱟ. ᱦᱟ.ᱥᱩ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱮᱪᱮᱫ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱮᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱪᱟᱞ ᱦᱚᱴᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=GOPIO Awards 2013|url=http://www.piotv.com/video-details.php?navigation_id=38&content_id=1478&id=&p=d|newspaper=PIO TV|access-date=2020-06-01|archive-date=2014-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140304165256/http://www.piotv.com/video-details.php?navigation_id=38&content_id=1478&id=&p=d|url-status=dead}}</ref>
=== ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ ===
ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱚᱲᱚ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]](Canada India Foundation ("CIF") Chanchlani Global Indian Award) ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱜᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱱ ᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱥᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟ.ᱡᱷᱤ ᱦᱟᱛᱟᱝ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡᱮᱫ ᱛᱟᱠᱚᱣᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱠᱚ ᱧᱟᱢ-ᱟ ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱛᱮ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢ ᱯᱤᱛᱨᱳᱰᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱠᱚ <ref>{{cite web|url=http://news.oneindia.in/2010/05/16/ratan-tata-honored-with-global-indian-award.html|title=Ratan Tata Awarded - Global Indian Award - Outstanding Leadership|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2012-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120313170659/http://news.oneindia.in/2010/05/16/ratan-tata-honored-with-global-indian-award.html|url-status=dead}}</ref>ᱢᱟ.ᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]], ᱢᱟᱱᱣᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟ.ᱣ ᱢᱚᱸᱛᱨᱤ [[ᱠᱚᱯᱤᱞ ᱥᱤᱵᱟᱞ]], ᱤᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱯᱚᱞᱤᱥᱤ ᱢᱮᱠᱚᱨ [[ᱢᱚᱱᱠᱮᱛ ᱥᱤᱝ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱮᱫᱟᱭ [[ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱰᱚᱨ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]] ᱰᱚ. [[ᱥᱚᱥᱤ ᱛᱷᱚᱨᱩᱨ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://international.zeenews.com/inner1.asp?aid=201349&sid=hel|title=404 - Page Not Found|website=international.zeenews.com|access-date=2010-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415064236/http://international.zeenews.com/inner1.asp?aid=201349&sid=hel|archive-date=2018-04-15|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rcinet.ca/english/program/masala-canada/archives/3/older/|title=RCI // Masala Canada|website=www.rcinet.ca}}</ref>
=== ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ: ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ===
ᱵᱟᱥᱩ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱒ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ<ref>{{cite web|title=University of Toronto Boundless Impact|url=http://boundless.utoronto.ca/campaign-updates/boundless-impact/}}</ref> 'ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ' ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱚᱥᱱᱚᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ,ᱵᱩᱡᱽ,ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱠᱚ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱭᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=BASCARAMURTY|first=DAKSHANA|title=An Indo-Canadian mogul's new challenge: 'What am I going to do with this wealth?'|url=https://www.theglobeandmail.com/news/toronto/an-indo-canadian-moguls-new-challenge-what-am-i-going-to-do-with-this-wealth/article10201802/?service=mobile|newspaper=The Globe & Mail}}</ref>
=== ᱣᱟᱴᱮᱨᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ===
[[File:CHANCHLANI WITH JOHNSTON.png|thumb|right|250px|Chanchlani (right) and his wife with His Excellency Dr. [[David Johnston]] (President of [[University of Waterloo]] at the time) at a [[Canada India Foundation]] Luncheon]]
ᱵᱟᱥᱩ ᱫᱚ ‘ᱮᱛᱦᱟᱵ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ’(India Initiative) ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱣᱟᱴᱮᱨᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱥ.ᱜᱟᱲ]] ᱟᱨ [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱩᱱᱭᱟ.ᱫᱽ]] ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱱᱤᱛᱤ,ᱤᱠᱟᱱᱚᱢᱤᱠᱥ,ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱥᱟᱣ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ.,ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://newsrelease.uwaterloo.ca/news.php?id=5140|title=Home - Waterloo News|date=26 June 2012|publisher=}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟ.ᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱟᱭ.ᱮᱯᱷ. ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱱᱚᱨ [[ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱡᱷᱟ]], ᱣᱟᱴᱮᱨᱞᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱰᱤᱱ [[ᱠᱮᱱ ᱠᱳᱴᱥ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱥᱟ.ᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
=== ᱢᱟᱠᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱷᱴᱜᱟᱲ ===
ᱵᱟᱥᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟ.ᱦᱤ ᱰᱚ. ᱡᱚᱭᱟ ᱪᱚᱧᱪᱞᱚᱱᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ [[ᱢᱟᱠᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱶᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱤᱱ ᱫᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱱᱟ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/PBDspecial?pg=46#pg46|title=India Abroad - 46|website=www.indiaabroad-digital.com|access-date=2020-06-01|archive-date=2018-04-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180415063512/http://www.indiaabroad-digital.com/indiaabroad/PBDspecial?pg=46#pg46|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱠᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱶᱵᱤᱨᱫᱟ.ᱜᱟᱲ]] $250,000 ᱴᱟᱠᱟᱭ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱡᱷᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱩᱠᱷᱤᱱ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱰᱟᱭᱵᱮᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱢᱟᱸᱭᱟᱢ ᱠᱩᱱᱰᱤ ᱨᱳᱜᱽ ᱵᱟᱲᱮᱛᱮ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ [[ᱪᱚᱧᱪᱞᱟᱱᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ.]] ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟ.ᱵᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{cite news|last=Suzanne|first=Morrison|title=Health of diverse populations is focus of new Chanchlani Research Centre|url=http://fhs.mcmaster.ca/main/news/news_2012/chanchlani_research_centre_opening.html|newspaper=McMaster University|access-date=2020-06-01|archive-date=2020-01-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112143551/http://fhs.mcmaster.ca/main/news/news_2012/chanchlani_research_centre_opening.html|url-status=dead}}</ref>
=== ᱯᱷᱮᱰ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱠᱚ ᱜᱚᱰ ᱡᱚᱦᱟᱨ ===
ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱟ.ᱱᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟ.ᱷᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱵᱤᱰᱟᱣ ᱩᱭᱦᱟ.ᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟ.ᱛᱤᱨ ᱵᱟᱥᱩ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱡᱤᱛ ᱥᱚᱢᱥᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱯᱤᱱᱫᱚᱨ ᱠᱷᱟᱞᱥᱟ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱯ-ᱥᱟᱠᱟᱢ-ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱱᱩᱢᱮᱸᱴ(monument) ᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.oyetimes.com/views/fallen-heroes/6074-south-asian-community-honours-our-fallen-canadian-soaldiers|title=Oye! Times Videos -|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2011-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111008191020/http://www.oyetimes.com/views/fallen-heroes/6074-south-asian-community-honours-our-fallen-canadian-soaldiers|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱤᱢᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱷᱟ.ᱫᱽ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱢᱟᱠᱮᱭ]], ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱢᱩᱠᱷᱭᱟ. [[ᱢᱤᱪᱮᱞ ᱤᱜᱽᱱᱮᱴᱤᱯᱷ]], ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ-ᱠᱟ.ᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱤᱢ ᱯᱷᱞᱟᱦᱮᱨᱴᱤ]] ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.hindustantimes.com/Indians-raise-memorial-to-fallen-Canadian-soldiers/Article1-609416.aspx Indians raise memorial to fallen Canadian soldiers] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110215091103/http://www.hindustantimes.com/Indians-raise-memorial-to-fallen-Canadian-soldiers/Article1-609416.aspx |date=2011-02-15 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://cfsf.ca|title=AGF services financiers - Sécurité financière, assurances et rentes collectives|website=cfsf.ca}}</ref>
=== ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ ===
ᱵᱟᱥᱩ, ᱚᱞ-ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟ ᱞᱟ.ᱜᱤᱱ (through [[AIM For Seva]]) [[ᱦᱚᱥᱦᱟᱸᱜᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟ.ᱛᱩᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱥᱩᱵᱽᱫᱷᱟ. ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱤᱛᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱑᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱟ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web|url=http://aimforseva.org/aim-for-sevas-initiatives/madhya-pradesh/smt-jamnabai-chanchalani-aim-for-seva-boys-student-home-%E2%80%93-hoshangabad|title=Smt. Jamnabai Chanchalani AIM for Seva Student Home, Hoshangabad|publisher=|access-date=2020-06-01|archive-date=2014-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20140305140805/http://aimforseva.org/aim-for-sevas-initiatives/madhya-pradesh/smt-jamnabai-chanchalani-aim-for-seva-boys-student-home-%E2%80%93-hoshangabad|url-status=dead}}</ref>
== ᱢᱟ.ᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ==
* [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱥᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱢᱟ.ᱱ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ., ᱒᱐᱑᱔ <ref name="auto"/>
* ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱟᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱑᱑, ᱜᱽᱞᱳᱵᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱ <ref>{{cite web|url=http://www.wireservice.ca/index.php?module=News&func=display&sid=6246|title=Ontario Premier Dalton McGuinty presents awards to Outstanding Global Indians :: Wire Service Media|first=Wire Service|last=Media|publisher=}}</ref>
* ᱠᱚᱸᱡᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱚᱨᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱑᱐ - ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ <ref>[http://midweekcanada.com/news_detail.php?nid=6145&cid=18 3rd Annual Midweek Southasian Awards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110821231420/http://midweekcanada.com/news_detail.php?nid=6145&cid=18 |date=2011-08-21 }}</ref>
* ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱭᱮᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱑᱑ - ᱵᱷᱚᱭᱮᱥ ᱣᱤᱠᱞᱤ
* ᱓᱐ ᱜᱚᱱᱮᱡ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱫᱳ ᱠᱟᱱᱟᱵᱟ ᱦᱚᱲ, Rediff India Abroad magazine's Power List (published September 2009)
* ᱡᱤᱛᱠᱟ.ᱨᱤᱭᱟ., [[ᱯᱩᱭᱞᱩᱨᱮᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]] ᱒᱐᱑᱐ <ref>{{Cite web |url=http://canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 |title=Canada Has Chosen: Top 25 Canadian Immigrants of 2010|access-date=2017-11-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100528123606/http://canadianimmigrant.ca/aboutci/article/7185 |archive-date=2010-05-28 |url-status=dead }}</ref>
* ᱟᱨᱱᱮᱥᱴ & ᱢᱩᱣᱟ.ᱱ ᱮᱱᱴᱚᱨᱯᱨᱤᱱᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱫᱤ ᱭᱮᱨ - ᱢᱩᱪᱟ.ᱛᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟ. ᱒᱐᱐᱑
* ᱤᱱᱫᱳ - ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱪᱮᱢᱵᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱚᱨᱥ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱪᱤᱵᱽᱢᱮᱸᱴ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱐᱒
* ᱜᱚᱲᱚ-ᱜᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟ. & ᱵᱚᱨᱰ ᱥᱚᱦᱮᱛ, [[ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟ.ᱫᱽ]]
* ᱫᱤᱥᱤ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱜᱽᱨᱟᱸᱴᱥ ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱤᱴᱤ ᱟᱪᱤᱵᱚᱨ ᱟᱣᱟᱰ ᱒᱐᱐᱙ <ref name="myvirtualpaper.com"/>
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱴᱮ ==
* [[ᱴᱳᱨᱳᱱᱴᱳ ᱨᱮ ᱤᱱᱫᱳ-ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
===ᱠᱷᱚᱡᱽ ᱠᱚ===
* http://www.cnib.ca/en/news/Pages/CNIB-announces-2014-Chanchlani-Global-Vision-Research-Award-recipient.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903021730/http://www.cnib.ca/en/news/Pages/CNIB-announces-2014-Chanchlani-Global-Vision-Research-Award-recipient.aspx |date=2014-09-03 }}
==ᱵᱟ.ᱲᱛᱤ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[[Canada India Foundation ("CIF") Chanchlani Global Indian Award|CIF Chanchlani Global India Award]]
*[[Canada India Foundation]]
*Profile at Canada India Foundation http://www.canadaindia.org/charter-members/vasdev-vasu-chanchlani.html{{Dead link|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Sigma Global Solutions: http://www.sigmaglobal.ca/12_management.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626050238/http://www.sigmaglobal.ca/12_management.htm |date=2012-06-26 }}
*YouTube-CIF Chanchlani Global Indian Award: https://www.youtube.com/watch?v=86Pvl_r4SMQ
*Chanchlani Foundation: http://chanchlanifoundation.com/gallery.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231128092630/http://chanchlanifoundation.com/gallery.html |date=2023-11-28 }}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Chanchlani, Vasu}}
[[Category:Businesspeople from Toronto]]
[[Category:Canadian philanthropists]]
[[Category:Indian emigrants to Canada]]
[[Category:Businesspeople from Bhopal]]
[[Category:Canadian people of Indian descent]]
[[Category:1952 births]]
[[Category:2014 deaths]]
[[Category:Canadian people of Sindhi descent]]
[[Category:Sindhi people]]
[[Category:Recipients of Pravasi Bharatiya Samman]]
d4zyymwg0xtmd2ig9mqaucxo7dzxfqu
ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ
0
10868
198750
195660
2026-09-30T16:20:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198750
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption = Nellore Montage Clockwise from top left: Nellore City View, Narayana Colleges, A Ship at [[Krishnapatnam Port]], Gopuram of [[Sri Ranganathaswamy Temple, Nellore]]:
| etymology = ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ:ᱱᱮᱞᱤ ᱳᱨᱩ ("Place of Indian gooseberry")
| nickname =
| pushpin_map = India
| pushpin_map_caption = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| pushpin_label = <!-- only necessary if "name" or "official_name" are too long -->
| pushpin_label_position = right
| coordinates = {{coord|14.45|N|79.99|E|display=inline,title}}
| coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref>tags -->
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ]]
| established_title = <!-- Founded -->
| established_date = <!-- requires established_title= -->
| established_title1 = Incorporated (Municipality)
| established_date1 = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱖᱖
| established_title2 = Incorporated (Corporation)
| established_date2 =
| founder =
| named_for = [[Indian gooseberry]]
| parts_type = ᱣᱟᱨᱰ
| parts = ᱕᱔
| government_footnotes =
| government_type = ᱢᱟᱭᱚᱨ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ
| governing_body = ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ
| leader_party =
| leader_title = ᱢᱟᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱟᱡᱤᱡᱽ
| leader_title2 = [[Member of Legislative Assembly (India)|MLAs]]
| leader_name2 = {{Collapsible list
| title = List of MLAs
| title_style =
| frame_style = border:none; padding: 0;
| list_style = text-align:left;display:none;
| 1 = Anil Kumar Poluboina <small>([[Nellore City (Assembly constituency)|Nellore City]])</small>
| 2 = Kotamreddy Sridhar Reddy <small>([[Nellore Rural (Assembly constituency)|Nellore Rural]])</small>
}}
| leader_title3 = [[Member of Parliament|MP]]
| leader_name3 =
Adala Prabhakara Reddy
| leader_title4 = [[Municipal commissioner]]
| leader_name4 =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name="profile" />
| area_total_km2 = 150.48
| area_metro_footnotes =
| area_metro_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes = <ref name="profile">{{cite web |title=Integrated Municipal Solid Waste (MSW) Management Project |url=http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf |website=Swachha Andhra Corporation |publisher=Government of Andhra Pradesh |accessdate=9 June 2019 |page=20/4 |date=October 2016 |archive-date=10 May 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170510141323/http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf |url-status=dead }}</ref><ref name="city">{{cite news|last1=Ravikiran|first1=G.|title=Fertile lands turning into concrete jungle|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Fertile-lands-turning-into-concrete-jungle/article11332649.ece|accessdate=18 May 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref>
| population_total = ᱔᱙᱙᱕᱗᱕
| pop_est_as_of = ᱒᱐᱑᱗
| pop_est_footnotes =
| population_est =
| population_rank = ᱔ ᱟᱱᱟᱜ <small>(ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ)</small>
| population_density_km2 = auto
| population_metro_footnotes =
| population_metro = ᱕᱕᱘᱕᱔᱘
| population_demonym = ᱱᱮᱞᱳᱨᱤᱭᱟᱱ
| population_note =
| demographics_type1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| demographics1_title1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| demographics1_info1 =
| demographics1_title2 = ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ
| demographics1_info2 =
| demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_info1 = [[ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱮᱜᱩ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱕᱒᱔᱐᱐᱑
| area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) -->
| area_code = +᱙᱑–᱘᱖᱑
| registration_plate_type = [[Vehicle registration plates of India|Vehicle registration]]
| registration_plate = AP-39
| website = {{URL|http://nellore.cdma.ap.gov.in/}}
| footnotes =
| official_name =
}}
'''ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ''' ᱫᱚ [[ᱯᱮᱱᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱥᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|last1=Ravikiran|first1=G.|title=Lakhs celebrate 'gobbemma festival'|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/lakhs-celebrate-gobbemma-festival/article4315907.ece|accessdate=18 May 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱟᱱᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="census">{{cite web|title=District Census Handbook – Sri Potti Sriramulu Nellore |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2819_PART_B_DCHB_SRI%20POTTI%20SRIIAMULU%20NELLORE.pdf|website=Census of India|accessdate=14 November 2015|page=25}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽᱥᱣᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="map">{{cite web |title=District Census Hand Book : Guntur (Part A) |url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/2819_PART_A_DCHB_SRI%20POTTI%20SRIIAMULU%20NELLORE.pdf |website=[[Census of India]] |publisher=Directorate of Census Operations, Andhra Pradesh |accessdate=1 June 2019 |pages=164 |date=2011}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ [[ᱵᱮᱸᱜᱽᱞᱳᱨ]], ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
=== ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ===
ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ {{Coord|14.44|N|79.98|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.mapsofindia.com/lat_long/andhra-pradesh/nellore.html|title=Latitude and Longitude of Nellore, Andhra Pradesh {{!}} Nellore Coordinates|website=www.mapsofindia.com|access-date=25 March 2016}}</ref><ref name="nellore geography">{{cite web|url=http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nellore.html|title=Maps, Weather, and Airports for Nellore, India|work=fallingrain.com|access-date=4 July 2020|archive-date=22 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200222193031/http://www.fallingrain.com/world/IN/02/Nellore.html|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱑᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="nellore geography" />
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ==
{{bar box
|title=ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ<ref name="census2001">{{cite web| title =Census of India – Socio-cultural aspects| publisher =Government of India, Ministry of Home Affairs| url =http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| accessdate =2 March 2011| url-status =dead| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110520054852/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx| archivedate =20 May 2011| df =dmy-all}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|#FF6600|78.72}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|#009000|19.03}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|#9955BB|1.59}}
{{bar percent|Others|#808080|0.66}}
|caption=<small>Others include [[ᱥᱤᱠᱷ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱤᱠᱷ]], ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ, ᱡᱳᱭᱱᱳ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱨᱥᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱯᱟᱨᱥᱤ]]</small>
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱔᱙᱙,᱕᱗᱖ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱓᱘᱗,᱑᱙᱒ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱘᱓.᱕᱙% (ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱘᱗.᱕᱓%; ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱙.᱕᱒%) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱓.᱐᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web
|url=http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_2_PR_Cities_1Lakh_and_Above.pdf|title=Cities having population 1 lakh and above|publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|accessdate=26 March 2012}}</ref><ref>{{cite web|title=Literacy of AP (Census 2011)|url=http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf|publisher=AP govt. portal|accessdate=11 June 2014|page=43|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714213923/http://www.ap.gov.in/AP%20State%20Statistical%20Abstract%20May%202014/2%20AP%20Demography.pdf|archive-date=14 July 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱱᱤᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱟᱹᱛᱩ ᱯᱚᱸᱪᱟᱭᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱭᱩᱡᱚᱱ (Fusion) ᱖᱓᱑,᱗᱙᱑ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Smart wards: Nellore woos industrialists|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/smart-wards-nellore-woos-industrialists/article6822427.ece|accessdate=25 August 2015|work=The Hindu|date=26 January 2015|location=Nellore}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
|+ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ<ref>{{cite web|url=http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf|title=INTEGRATED MUNICIPAL SOLID WASTE (MSW) MANAGEMENT PROJECT FOR ZONE-IV OF ANDHRA PRADESH|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=10 Nov 2016|archive-date=10 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510141323/http://sac.ap.gov.in/sac/UserInterface/Downlaods/MSWMReports/DPR%20Nellore.pdf|url-status=dead}}</ref>
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
!ᱜᱨᱚᱴ ᱫᱚᱨ
|-
|᱑᱙᱖᱑
|᱑᱐᱖᱗᱗᱖
| ---
|-
|᱑᱙᱗᱑
|᱑᱓᱓᱕᱙᱐
|᱒᱕.᱑
|-
|᱑᱙᱘᱑
|᱒᱓᱗᱐᱖᱕
|᱗᱗.᱕
|-
|᱑᱙᱙᱑
|᱓᱑᱖᱖᱐᱖
|᱓᱓.᱖
|-
|᱒᱐᱐᱑
|᱔᱐᱔᱗᱗᱕
|᱒᱗.᱘
|-
|᱒᱐᱑᱑
|᱖᱓᱑᱗᱓᱑
|᱕᱖.᱐᱘
|}
== ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ==
[[File:Andhra Pradesh NH 5 Highway India.jpg|thumb|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖]]
[[File:Nellore.Rly station. front view.JPG|thumb|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱨᱭᱟ, ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="traffic">{{cite news|title=Growing number of vehicles cause of traffic chaos in Nellore|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/%E2%80%98Growing-number-of-vehicles-cause-of-traffic-chaos-in-Nellore%E2%80%99/article17293587.ece|accessdate=4 July 2017|work=The Hindu|date=13 February 2017|location=Nellore}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱳᱴᱚ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱗᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱤᱱᱮᱴᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="orr">{{cite news|title=ORR proposed for Nellore to decongest city traffic|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Travel/2017-04-21/ORR-proposed-for-Nellore-to-decongest-city-traffic/294932|accessdate=4 July 2017|work=The Hans India|language=en}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱥᱟᱸᱜᱤᱧ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Bus stations across AP to be linked to PNBS|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/Bus-stations-across-AP-to-be-linked-to-PNBS/article13976957.ece|accessdate=4 July 2017|work=The Hindu|language=en}}</ref> ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ''ᱮ ᱜᱨᱮᱰ'' ᱟᱨ ''ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.scr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1327487244480-Division%20profile-new.pdf |title = Vijayawada Division – a profile| publisher= Indian Railways| accessdate = 13 February 2013}}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱮᱞᱳᱨ ᱮᱛᱚᱢ,<ref>{{cite news|title=Railways will help develop AP|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Andhra-Pradesh/2016-07-25/Railways-will-help-develop-AP/244477|accessdate=4 July 2017|work=The Hans India|language=en}}</ref> ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Nellore South Railway Station |url=http://indiarailinfo.com/station/map/2253?|website=Indian Railways Trains & Stations – India Rail Info|accessdate=18 July 2015}}</ref> ᱟᱨ ᱯᱟᱰᱩᱜᱩᱯᱟᱰᱩ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱴ (MEMU) ᱪᱟᱪᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=The Hindu : Nellore-Central MEMU services from tomorrow|url=http://www.thehindu.com/2002/11/08/stories/2002110808670300.htm|accessdate=4 July 2017|work=The Hindu|date=8 November 2002|location=Chennai}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚ ᱯᱨᱤᱞ (no frills) ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Reddy|first1=B. Dasarath|title=Traffic rise in old airports gives a boost to Andhra's plan to build 6 new runways|url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/traffic-rise-in-old-airports-gives-a-boost-to-andhra-s-plan-to-build-6-new-runways-115122200787_1.html|accessdate=24 May 2017|work=Business Standard India|date=25 December 2015}}</ref>
ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱑,᱑᱘᱙.᱙᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱓᱙.᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Details of Roads in each ULB of Andhra Pradesh|url=http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|website=Municipal Administration and Urban Development Department|accessdate=27 June 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160801101300/http://centralapp.cdma.ap.gov.in:8080/CDMAAPTaxesInfo/RoadDetails.jsp|archivedate=1 August 2016|df=dmy-all}}</ref> ᱯᱨᱚᱯᱚᱣᱩᱡᱷ (proposed) ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱤᱝ ᱨᱚᱰ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱵᱷᱤᱲ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱭᱟ ᱾<ref name="orr" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱩᱬ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱖, ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱕ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱟ ᱯᱩᱱ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ, ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱫᱚ ᱵᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=NHAI Under Pressure to Lay Another Bypass Road|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/NHAI-Under-Pressure-to-Lay-Another-Bypass-Road/2014/08/25/article2397230.ece|accessdate=4 June 2016|work=The New Indian Express|date=25 August 2014|archive-date=29 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160629135709/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/NHAI-Under-Pressure-to-Lay-Another-Bypass-Road/2014/08/25/article2397230.ece|url-status=dead}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons category|ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ}}
{{ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ}}
{{ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{Use dmy dates|date=August 2016}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
1f42ufe7gn7al6zl8d0e9giso7h9ivf
ᱮᱱ. ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ
0
11985
198718
96910
2026-09-30T13:51:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198718
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Indian politician
| name = ᱱᱮᱫᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱞᱤ ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ
| image = [[File:A delegation from Andhra Pradesh led by the former Andhra Pradesh Chief Minister, Shri N. Janardhana Reddy meeting with the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on September 11, 2007.jpg|thumb|A delegation from Andhra Pradesh led by the former Andhra Pradesh Chief Minister, Shri N. Janardhana Reddy meeting with the Prime Minister, Dr. Manmohan Singh, in New Delhi on September 11, 2007]]
| caption = ᱮᱱ. ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱰᱮᱞᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱴᱤᱢ ᱥᱟᱶ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱰᱨ. ᱢᱚᱱᱢᱳᱦᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱥᱟᱶ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱑᱑ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱐᱗ ᱢᱟ.ᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱚᱠᱛᱮ ᱾
| birth_date ={{Birth date|1935|2|20|df=y}}
| birth_place =[[ᱣᱚᱠᱟᱰᱩ]], [[ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[British Raj|ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| residence = ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ
| death_date ={{death date and age|2014|05|09|1935|02|20|df=yes}}<ref name="Hindu10514">{{cite web|author1=Special correspondent|title=Former Chief Minister Nedurumalli dead|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/former-chief-minister-nedurumalli-dead/article5995117.ece|website=The Hindu|accessdate=22 April 2016|date=10 May 2014}}</ref>
| death_place =Hyderabad
| order1 = ᱑᱒ ᱟᱹᱱᱤᱡ
| office1 = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| term_start1 = ᱑᱗ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱐
| term_end1 = ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒
| predecessor1 = [[ᱢᱟᱨᱨᱤ ᱪᱮᱱᱱᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| successor1 = [[ᱠᱳᱴᱞᱟ ᱵᱤᱡᱚᱭᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱟ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| constituency_MP2 = [[Visakhapatnam (Lok Sabha constituency)|Visakhapatnam]]
| parliament2 = Indian
| term_start2 = ᱑᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱔
| term_end2 = ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙
| predecessor2 = [[ᱮᱢ. ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱢᱩᱨᱛᱷᱤ]]
| successor2 = [[ᱫᱟᱜᱽᱜᱩᱵᱚᱛᱤ ᱯᱩᱨᱟᱱᱫᱮᱥᱣᱚᱨᱤ]]
| constituency_MP3 = [[Narasaraopet (Lok Sabha constituency)|Narasaraopet]]
| parliament3 = Indian
| term_start3 = ᱑᱐ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱙
| term_end3 = ᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱔
| predecessor3 = [[ᱠᱳᱱᱤᱡᱮᱛᱤ ᱨᱚᱥᱟᱭᱤᱭᱟ]]
| successor3 = [[ᱢᱮᱠᱟᱯᱚᱛᱤ ᱨᱟᱡᱚᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
| constituency_MP4 = [[Bapatla (Lok Sabha constituency)|Bapatla]]
| parliament4 = Indian
| religion = [[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]
| term_start4 = ᱑᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘
| term_end4 = ᱒᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱙᱙
| predecessor4 = [[ᱩᱢᱢᱟᱨᱮᱰᱰᱤ ᱵᱮᱸᱠᱚᱴᱮᱥᱣᱚᱨᱞᱩ]]
| successor4 = [[D. Ramanaidu|ᱫᱟᱜᱽᱜᱩᱵᱚᱛᱤ ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱭᱰᱩ]]
| party = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ]]
| spouse = ᱱᱮᱫᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱞᱚᱠᱷᱢᱤ
| children = ᱔
| website =
| footnotes =
| date = ᱑᱒ ᱢᱮ |
| year = ᱒᱐᱐᱖ |
| source = http://164.100.47.132/LssNew/members/former_Biography.aspx?mpsno=376
}}
'''ᱱᱮᱫᱩᱨᱟᱢᱚᱞᱞᱤ ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ''' (᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱕ - ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ, ᱟᱨ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
<ref name="Hindu10514"/> ᱟᱹᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱱᱮᱫᱩᱨᱟᱢᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱙᱙᱗ ᱨᱮ, ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱠᱥᱟᱞ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱵᱚᱨ ᱜᱚᱡ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱮᱨᱟ ᱵᱟᱱᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ <ref name="Hindu10514"/><ref>{{cite web|last1=Rangarajan|first1=D.|title=Janardhana Reddy escapes bid on life|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/janardhana-reddy-escapes-bid-on-life/article1907659.ece|website=The Hindu|accessdate=22 April 2016|date=8 September 2007|archive-date=22 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422203543/http://www.thehindu.com/todays-paper/janardhana-reddy-escapes-bid-on-life/article1907659.ece|url-status=dead}}</ref>
==ᱡᱟᱱᱟᱢ==
ᱱᱮᱫᱩᱨᱤᱢᱟᱞᱞᱤ ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱓᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ ᱣᱟᱠᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱜᱚᱣᱛᱷᱚᱢ ᱨᱮᱰᱰᱤ, ᱵᱷᱚᱨᱚᱛᱷ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮᱨᱟᱦᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱱᱮᱫᱩᱨᱤᱢᱟᱞᱞᱤ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱤᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱫᱚ ᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
ᱱᱳᱫᱩᱨᱩᱢᱟᱞᱞᱤ ᱡᱚᱱᱟᱨᱫᱷᱚᱱ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ, ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ, ᱟᱨ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱜᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱸᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱗᱒ - ᱑᱙᱗᱘ : ᱨᱟᱡᱽᱡᱚ ᱥᱮᱵᱷᱟ,
᱑᱙᱗᱘ - ᱑᱙᱘᱔ : MLC
᱑᱙᱗᱙ - ᱑᱙᱘᱓ : ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ (ᱨᱮᱵᱷᱮᱱᱤᱣ, ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱡᱽ, ᱯᱳᱣᱟᱨ ᱮᱸᱰ ᱮᱜᱽᱨᱤᱠᱚᱞᱪᱚᱨ),
᱑᱙᱘᱘ - ᱑᱙᱘᱙ : ᱯᱤ. ᱥᱤ. ᱥᱤ. ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ,
᱑᱙᱘᱙ - ᱑᱙᱙᱔ : ᱮᱢᱮᱞᱮ,
᱑᱙᱘᱙ - ᱑᱙᱙᱐ : ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ (ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ, ᱵᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱞᱟᱯᱷᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ),
᱑᱙᱙᱐ - ᱑᱙᱙᱒ : ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ,
᱑᱙᱙᱘ - ᱑᱙᱙᱙ : ᱮᱢᱯᱤ (ᱵᱟᱯᱚᱛᱞᱟ - ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ),
᱑᱙᱙᱙ - ᱒᱐᱐᱔ : ᱮᱢᱯᱤ (ᱱᱚᱨᱚᱥᱟᱨᱟᱣᱯᱳᱴ - ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ - ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ),
᱒᱐᱐᱔ - ᱒᱐᱐᱙ : ᱮᱢᱯᱤ (ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ - ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ - ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ),
᱒᱐᱐᱙ : ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ,
᱒᱐᱑᱐ : ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Nedurumalli Janardhana Reddy}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:AWB]]
5fycwcclqi2b1qj8kl50nzojz5qjfme
ᱱᱚᱣᱟᱡᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ
0
12526
198745
146050
2026-09-30T15:50:58Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198745
wikitext
text/x-wiki
{{writing}}
{{Infobox person
| name = ᱱᱚᱣᱟᱡᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ
| image = File:Nawazuddin Siddiqui - IIFA 2017 Green Carpet (36349709816) (cropped).jpg
| birth_date = {{Birth date and age|1974|05|19|df=yes}}<ref name="yt1"/>
| birth_place = ᱵᱩᱰᱷᱟᱱᱟ, [[ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ<ref name=TIE20150802/>
| occupation = ᱮᱠᱴᱚᱨ
| alma_mater = [[National School of Drama]]
| spouse = ᱟᱞᱤᱭᱟ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ <ref name="nawazuddin'swife">{{cite news |last=Spencer |first=Samuel |title=Nawazuddin Siddiqui wife: Who is Sacred Games Gaitonde star married to?|url=https://www.express.co.uk/celebrity-news/1166406/Nawazuddin-siddiqui-wife-sacred-games-Gaitonde-married-aaliya-anjali |date=16 August 2019 |newspaper=[[Daily Express]] |access-date=16 August 2019}}</ref>
| children = 2
| yearsactive = ᱑᱙᱙᱙– ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ
}}
'''ᱱᱚᱣᱟᱡᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ''' ({{IPA-hns|nəˈwaːzʊdːiːn sɪdːiːki|}}) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ (actor) ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name="yt1">{{cite AV media|people=Siddiqui, Nawazuddin|date=24 August 2015|title=Guftagoo with Nawazuddin Siddiqui|url=https://www.youtube.com/watch?v=aIkjpdFHurA|language=Hindi|location=India|time=2:15|publisher=Rajya Sabha TV}}</ref><ref>PTI (24 April 2017) [http://www.huffingtonpost.in/2017/04/24/watch-nawazuddin-siddiqui-explains-that-he-isnt-just-a-muslim_a_22052880/ Watch: Nawazuddin Siddiqui Explains That He Isn't Just A ][[Muslim]]<span>, But A Bit Of All Religions</span> Huffingtonpost. Retrieved on 24 April 2017.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ (National School of Drama) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱟᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ (an alumnus) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟᱡᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱜᱩᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱩᱜᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱚᱴᱮᱞ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ '''ᱡᱤᱼᱠᱭᱩ ᱢᱮᱱ''' ([[:en:GQ|GQ Men]]) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ Breakthrough Talent at the 2012 ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.emirates247.com/news-in-images/giltz-glamour-of-bollywood-at-gq-awards-2012-10-02-1.477672|title=Giltz & glamour of Bollywood at GQ Awards|last=|first=|date=2 October 2012|website=emirates247.com|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ '''ᱯᱟᱛᱟᱝ''' (Patang) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱦᱚᱸ ''ᱛᱷᱚᱢᱵᱽᱥᱚᱯ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ'' (Thumbsup Trophy) ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/patang-soars-high/article3820477.ece|title=Patang' soars high|last=Dundoo|first=Sangeetha Devi|date=25 August 2012|newspaper=The Hindu|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207110937/https://www.thehindu.com/features/cinema/patang-soars-high/article3820477.ece|archive-date=7 December 2019|access-date=}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ, [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱢᱩᱡᱟᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱱᱟᱜᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱩᱰᱷᱟᱱᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱾<ref>{{cite news |last=Ram |first=Sharmila Ganesan |title=In Bollywood, the heroine is still a prop and the hero must dance and shoot people: Nawazuddin Siddiqui |url=https://timesofindia.indiatimes.com/home/sunday-times/in-bollywood-the-heroine-is-still-a-prop-and-the-hero-must-dance-and-shoot-people-nawazuddin-siddiqui/articleshow/61166160.cms |date=22 October 2017 |newspaper=The Times of India |access-date=22 October 2017}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱢᱤᱫᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱡᱽ ᱨᱮ ᱾<ref name="yt1"/><ref name=TIE20150802>{{cite news |url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/i-thought-if-i-have-to-die-of-hunger-i-might-as-well-do-so-in-mumbai-nawazuddin-siddiqui/ |title=I've struggled for over 15 years, hope is what saw me through: Nawazuddin Siddiqui |date=2 August 2015 |accessdate=2 August 2015 |publisher=[[The Indian Express]]}}</ref> ᱟᱡ ᱫᱚ ᱟᱡᱨᱤᱱ ᱘ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱟ ᱾<ref name="teh12">{{cite news|date=July 2012|title=Nawazuddin Siddiqui:The ordinary star|work=[[Tehelka]]|url=http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=hub210712ORDINARY.asp|url-status=dead|accessdate=2012-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20120718191942/http://www.tehelka.com/story_main53.asp?filename=hub210712ORDINARY.asp|archive-date=18 July 2012|df=dmy-all}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟ ᱛᱚᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|title=Acting in Town Hall, star gazing in Maldevta: What makes Doon so special for Nawazuddin Siddiqui? - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Acting-in-Town-Hall-star-gazing-in-Maldevta-What-makes-Doon-so-special-for-Nawazuddin-Siddiqui/articleshow/49023539.cms|access-date=2020-08-04|website=The Times of India|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=MumbaiJune 22|first=IANS|last2=June 22|first2=2013UPDATED:|last3=Ist|first3=2013 10:31|title=Actor Nawazuddin's family caught in Uttarakhand weather havoc|url=https://www.indiatoday.in/movies/bollywood/story/actor-nawazuddins-family-caught-in-uttarakhand-weather-havoc-167632-2013-06-22|access-date=2020-08-04|website=India Today|language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱫᱽᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜᱜᱩᱨᱩᱠᱩᱞ ᱠᱟᱝᱜᱽᱨᱤ ᱵᱤᱥᱣᱚᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ (Chemistry) ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱟᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱫᱚᱫᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴ (chemist) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱜᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱟᱱᱟ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ (ᱰᱨᱟᱢᱟ) ᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱟᱥᱲᱟ ([[:en:National School of Drama|NSD]] ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ<ref>{{cite news |title=Bollywood diaries! Nawazuddin Siddiqui's journey from a watchman to darling of crossover cinema |url=http://indiatoday.intoday.in/story/nawazuddin-siddiqui-anurag-kashyap-gangs-of-wasseypur-talaash/1/227597.html |date=4 November 2012 |website=[[India Today]] |department=Celebrities |agency=[[Mail Today]] |access-date=17 September 2015}}</ref> ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱱᱮᱨ (graduate) ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraphindia.com/entertainment/i-learnt-a-long-time-ago-to-not-let-how-i-look-affect-me-nawazuddin-siddiqui/cid/1720206|title=‘I learnt a long time ago to not let how I look affect me’ — Nawazuddin Siddiqui|last=|first=|work=Telegraph India|access-date=2020-05-07|language=en-US}}</ref>
ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ [[ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱢᱮᱱᱟᱭᱟᱜ ''ᱥᱟᱨᱯᱷᱟᱨᱚᱥ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/aamir-recommended-me-for-talaash-nawazuddin/277068-8-66.html|title=Aamir recommended me for 'Talaash': Nawazuddin|date=1 August 2012|publisher=|access-date=2020-08-11|archive-date=2012-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20120813051853/http://ibnlive.in.com/news/aamir-recommended-me-for-talaash-nawazuddin/277068-8-66.html|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱟᱢ ᱜᱚᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱦᱟᱜ ''ᱥᱷᱳᱞ'' (Shool), ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱡᱚᱝᱜᱚᱞ'' ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱤᱨᱟᱱᱤ]] ᱟᱜ ''ᱢᱩᱱᱱᱟᱵᱷᱟᱭᱤ ᱮᱢᱼᱵᱤᱼᱵᱤᱼᱮᱥ'' ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱨᱟᱹᱥ (success) ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name=exp12/><ref>{{cite news |title=Nawazuddin Siddiqui on a roll |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/news-interviews/31196319_1_roles-actors-sarfarosh |publisher=The Times of India |date=15 March 2012 |access-date=2020-08-11 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928034449/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-15/news-interviews/31196319_1_roles-actors-sarfarosh |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱤᱨᱯᱷᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱛᱤ ᱵᱟᱭᱯᱟᱥ'' (The Bypass) ᱨᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[[imdbtitle:0397941|The Bypass]] [[IMDb]].</ref> ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱢᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱞᱟᱴ ᱨᱮ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱥᱟᱲᱟ (acting workshops) ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=exp12>{{cite news |title=My family counts only the Khans as actors |url=http://www.indianexpress.com/news/my-family-counts-only-the-khans-as-actors/953978/0 |publisher=[[Indian Express]] |date=27 May 2012 }}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱮᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ NSD senior ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱜᱚᱨᱮᱜᱟᱶ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱲᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱣ ᱮ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱩᱫᱤ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱪᱚᱸᱫᱟ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱟᱭᱟᱭ ᱾<ref name="Sinha">{{cite web|last=Sinha|first=Chinki|title=Now Starring: Nawazuddin Siddiqui|url=http://www.openthemagazine.com/article/art-culture/now-starring-nawazuddin-siddiqui|work=openthemagazine|publisher=openthemagazine|accessdate=29 September 2012}}</ref>
᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱵᱽᱞᱟᱠ ᱯᱷᱨᱟᱭᱰᱮ'' (Black Friday) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱜᱚᱞᱰᱮᱱ ᱞᱤᱭᱚᱯᱟᱨᱰ ([[:en:Golden Leopard|Best Film ( Golden Leopard)]]) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱫᱮᱵᱽ ᱰᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱤᱢᱚᱥᱱᱟᱞ ᱟᱛᱭᱟᱪᱟᱨ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱠᱮᱢᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ''ᱱᱤᱣ ᱭᱚᱨᱠ'' ([[New York (2009 film)|New York]]) ᱯᱷᱤᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ '''ᱯᱤᱯᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱵᱽ''' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱹ (journalist) ᱯᱟᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>[http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/wont-do-second-lead-anymore-nawazuddin-siddiqui/976698.html Won't do second lead anymore: Nawazuddin Siddiqui] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325191225/http://ibnlive.in.com/generalnewsfeed/news/wont-do-second-lead-anymore-nawazuddin-siddiqui/976698.html |date=2012-03-25 }} CNN-IBN, 18 March 2012.</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱟᱱᱛ ᱵᱷᱟᱨᱜᱚᱵᱽ ᱟᱜ ''ᱯᱟᱛᱟᱝ ᱺ ᱫᱤ ᱠᱟᱭᱤᱴ'' (Patang : The Kite), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱵᱚᱨᱞᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ (Berlin International Film Festival)" ᱟᱨ "ᱴᱨᱤᱵᱮᱠᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ (Tribeca Film Festival)" ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ '''ᱨᱚᱜᱚᱨ ᱮᱵᱚᱨᱴ''' (Roger Ebert) <ref name="rogerebert.suntimes.com"/><ref name="bollyspice.com"/> ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱾<ref name=NYTSaltz2012>{{cite news|last1=Saltz|first1=Rachel|title=The Old Neighborhood, in India: 'Patang' ('The Kite'), Directed by Prashant Bhargava|url=https://www.nytimes.com/2012/06/15/movies/patang-the-kite-directed-by-prashant-bhargava.html|accessdate=22 July 2015|work=[[The New York Times]]|date=14 June 2012}}</ref>
ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ''ᱠᱟᱦᱟᱱᱤ'' (Kahaani) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱮᱞᱤᱡᱮᱱᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱚᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱠᱚᱥᱭᱚᱯ]] ᱟᱜ ''ᱜᱮᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱥᱤᱯᱩᱨ'' (Gangs of Wasseypur) ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=TOIVyavahare20120711>{{cite news |last1=Vyavahare |first1=Renuka |title=Aamir Khan has no airs about himself: Nawazuddin Siddiqui |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-11/news-interviews/32632399_1_nawazuddin-siddiqui-wasseypur-peepli-live |date=11 July 2012 |work=[[The Times of India]] |publisher=Bennett, Coleman & Co. Ltd. |accessdate=23 July 2015 |archive-date=15 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130715003723/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-11/news-interviews/32632399_1_nawazuddin-siddiqui-wasseypur-peepli-live |url-status=dead }}</ref> ᱚᱥᱤᱢ ᱟᱦᱞᱩᱣᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱜ ''ᱢᱤᱥ ᱞᱚᱵᱽᱞᱤ'' (Miss Lovely) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ<ref>{{cite news |last=Verma |first=Anupam Kant |title=Cheap, yet lovely |url=http://www.livemint.com/2012/05/04192738/Cheap-yet-lovely.html/ |date=4 May 2012 |newspaper=[[Mint (newspaper)|live mint]] |access-date=4 February 2017}}</ref>, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "᱒᱐᱑᱒ ᱠᱮᱱᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ (2012 Cannes Film Festival) ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Official Selection">{{cite web |url=http://www.festival-cannes.fr/en/article/58878.html |title=2012 Official Selection |accessdate=2012-04-21 |work=Cannes}}</ref><ref name="timesofindia">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-20/news-interviews/31373565_1_indian-film-competition-section-moonrise-kingdom |title=Indian movie ''Miss Lovely'' at Cannes film fest |accessdate=2012-04-21 |work=Times of India }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱜᱮᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱥᱤᱯᱩᱨ - ᱒'' ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱛᱢᱟ'' ([[:en:Aatma (2013 film)|Aatma]]) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Gangs-of-Wasseypur-2-trailer-hits-web-trends-on-Twitter/Article1-884053.aspx|title=Gangs of Wasseypur – Part II trending on Twitter|publisher=|accessdate=22 June 2017|archive-date=7 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120707083232/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Gangs-of-Wasseypur-2-trailer-hits-web-trends-on-Twitter/Article1-884053.aspx|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱚᱢᱤᱨ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱛᱟᱞᱟᱥ'' ᱟᱨ ᱥᱟᱞᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ''ᱠᱤᱠ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web | title = Why Nawazuddin Siddiqui is the perfect nemesis for Salman Khan in 'Kick' | last = Hebbar | first = Prajakta | work = [[CNN-News18]] | date = 26 July 2014 | accessdate = 2016-08-08 | url = http://www.news18.com/news/india/why-nawazuddin-siddiqui-is-the-perfect-nemesis-for-salman-khan-in-kick-704163.html }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
sdrbdki30fe2i8bk84cifqc5tq607ig
ᱠᱳᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
13863
198765
137571
2026-09-30T17:51:23Z
Amherst99
3094
/* */
198765
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = ᱠᱳᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| nativename = коми кыв
| states = [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]]
| region = [[ᱠᱳᱢᱤ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]]
| speakers = {{sigfig|156,000|2}} (᱒᱐᱑᱐ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ)
| date =
| ref = e18
| nation = [[ᱠᱳᱢᱤ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ|ᱠᱳᱢᱤ]]
| familycolor = Uralic
| fam1 = [[ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ]]
| fam2 = [[ᱯᱷᱤᱱᱳᱼᱤᱣᱜᱽᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱷᱤᱱᱳᱼᱤᱣᱜᱽᱨᱤᱠ]]
| script = [[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ|ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ]]
| iso1 = kv
| iso3 = kpv
| glotto = komi1268
| glottorefname = Komi-Zyrian
| notice = IPA
| fam3 = [[ᱯᱟᱨᱢᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱯᱟᱨᱢᱤᱠ]]
}}
'''ᱠᱳᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' (ᱢᱟᱨᱮ '''ᱡᱟᱭᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ'''<ref>[https://www.britannica.com/topic/Komi-language]</ref>) ᱥᱮ '''ᱠᱳᱢᱤᱼᱡᱟᱭᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ'''<ref>[https://www.britannica.com/topic/Komi-language]</ref> (коми кыв, komi kyv) ᱫᱚ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱢᱤ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱨᱤᱞᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱟ ᱾
ᱠᱳᱢᱤᱼᱡᱟᱭᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱳᱢᱤ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚᱨᱮᱱ [[ᱠᱳᱢᱤ ᱦᱚᱲ|ᱠᱳᱢᱤᱼᱡᱟᱭᱨᱤᱭᱟᱱ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱔ ᱨᱮ, ᱠᱳᱢᱤᱼᱡᱟᱭᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱘᱕,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱳᱢᱤᱼᱡᱟᱭᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱨᱩᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱟᱱ ᱯᱤᱲᱦᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱨᱢᱤᱠ ᱦᱚᱨᱚᱯ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ==
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
==ᱨᱚᱱᱚᱲ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Commons category inline}}
{{InterWiki|code=kv}}
* [https://web.archive.org/web/20151218034938/http://fulib.ru/books.php?action=viewKomiKiv Books in Komi-Zyrian from Finno-Ugric Electronic Library] (by the Finno-Ugric Information Center in [[Syktyvkar]], [[Komi Republic]] (interface in Russian and English, texts in [[Mari language|Mari]], Komi, [[Udmurt language|Udmurt]], [[Erzya language|Erzya]] and [[Moksha language|Moksha]] languages))
* [http://dict.komikyv.ru/ Komi–Russian & Russian–Komi Online Dictionaries]
* [http://foto11.com/komi/vocabular/idioms_enter.php Tarabukin I.I. Komi–Russian Phraseological Dictionary.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111123182854/http://foto11.com/komi/vocabular/idioms_enter.php |date=2011-11-23 }}
* [http://foto11.com/komi/grammar/ Komi Grammar. (ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱮ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101023012456/http://foto11.com/komi/grammar/ |date=2010-10-23 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱟᱞᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱟᱨᱢᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱠᱳᱢᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
8xrd1k502gr7rt275ux6wsfghge3sjd
ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ
0
17100
198762
182269
2026-09-30T17:43:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198762
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| official_name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name =
| settlement_type = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = {{Photomontage
|size = 250
|photo1a = GolGumbaz2.jpg
|photo1b = Ibrahim Rouza.jpg
|photo2a = Upstream view of dam and reservoir - Almatti dam.JPG
|photo2b = Asar mahal 01.jpg
|photo3a = BarakamanDSC03712.JPG
}}
| image_caption =
| nickname =
| image_map = Bijapur in Karnataka (India).svg
| map_caption = ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|16.82|N|75.72|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱖
| founder =
| named_for =
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ]]
| parts_type = ᱛᱚᱞᱩᱠᱟ
| parts = [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ]], [[ᱵᱚᱥᱣᱟᱱᱟ ᱵᱟᱜᱮᱣᱟᱲᱤ]], [[ᱥᱤᱸᱫᱽᱜᱤ]], ᱤᱸᱰᱤ, [[ᱢᱩᱫᱽᱫᱮᱵᱤᱦᱟᱞ]], ᱱᱤᱫᱟᱜᱩᱸᱰᱤ, ᱛᱟᱞᱤᱠᱚᱴ, ᱵᱟᱵᱽᱞᱮᱥᱚᱨ, ᱴᱤᱠᱚᱴᱟ, ᱪᱚᱰᱪᱚᱱ, ᱫᱮᱵᱽᱨᱟ ᱦᱤᱯᱯᱟᱨᱟᱜᱤ, [[ᱠᱚᱞᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ|ᱠᱤᱞᱦᱟᱨ]], ᱟᱞᱢᱮᱞ
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 10498
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 2177331
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| area_code = + ᱙᱑ (᱐) ᱘᱓᱕᱒
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| registration_plate = * [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ|ᱵᱤᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱟ]] [[List of RTO districts in India#KA.E2.80.94Karnataka|KA]]- 28
| website = {{URL|https://vijayapura.nic.in/en/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-KA]]
| footnotes =
}}
'''ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱵᱤᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/bangalore-becomes-bengaluru-11-other-cities-renamed/articleshow/45002333.cms|title=Bangalore becomes 'Bengaluru'; 11 other cities renamed - The Economic Times|access-date=2016-09-04}}</ref> [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱫᱤᱞ ᱥᱟᱦᱤ]] ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱥᱢᱟᱨᱟᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱐᱕᱔᱑ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱵᱚᱨᱜᱟ ᱟᱨ [[ᱭᱟᱫᱽᱜᱤᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱭᱪᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱜᱚᱞᱠᱚᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮᱼᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱝᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱝᱜᱽᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱚᱞᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱚᱞᱟᱯᱩᱨ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
{{bar box
|title = ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="Religion">{{cite web |title=C-1 Population By Religious Community |url=https://censusindia.gov.in/2011census/C-01/DDW29C-01%20MDDS.XLS|publisher=Census of India|access-date=29 July 2021}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|82.07}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|16.97}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.96}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒,᱑᱗᱗,᱓᱓᱑ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | access-date = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> ᱞᱟᱛᱵᱷᱤᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | access-date = 2011-10-01 | quote = Latvia 2,204,708 July 2011 est. | archive-date = 2011-09-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110927165947/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | url-status = dead }}</ref> ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱱᱤᱭᱩ ᱢᱮᱠᱥᱤᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |access-date=2011-09-30 |quote=New Mexico - 2,059,179 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110101090833/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archive-date=1 January 2011 }}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ (ᱜᱩᱴ ᱖᱔᱐ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ) ᱒᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱔᱐/ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱞ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱒᱐᱐᱑ᱼ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱒᱐.᱓᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=districtcensus/> ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref name=districtcensus/> ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱖᱗.᱒% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱒᱐.᱓᱔% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱑.᱘᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name=districtcensus/>
ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱘᱐᱖,᱙᱑᱘ (᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱗.᱖᱓% ᱜᱨᱚᱛᱷ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱑.᱙᱒% ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm Census GIS India] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070703215108/http://www.censusindiamaps.net/page/India_WhizMap/IndiaMap.htm |date=3 July 2007 }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱗᱔.᱙᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]], ᱑᱕.᱕᱗% ᱫᱚ [[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]], ᱕.᱑᱓% ᱫᱚ ᱞᱚᱢᱵᱟᱰᱤ ᱟᱨ ᱒.᱔᱗% ᱫᱚ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱲᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/C-16.html 2011 Census of India, Population By Mother Tongue]</ref>{{historical populations|11=1901|12=4,36,892|13=1911|14=5,35,837|15=1921|16=4,91,201|17=1931|18=5,44,386|19=1941|20=6,05,235|21=1951|22=7,35,033|23=1961|24=8,88,576|25=1971|26=10,53,940|27=1981|28=12,50,777|29=1991|30=15,37,731|31=2001|32=18,06,918|33=2011|34=21,77,331|percentages=pagr|footnote=source:<ref>[http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html Decadal Variation In Population Since 1901]</ref>|align=right}}
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱞᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱨᱼᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱴ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ, ᱒᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ,<ref>[http://www.southwesternrailway.in Complete Info SWR] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206110039/http://www.southwesternrailway.in/ |date=6 December 2010 }}</ref> ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱦᱩᱵᱽᱞᱤ, ᱥᱚᱞᱟᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* {{EB1911|wstitle=ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
* [https://web.archive.org/web/20090221153702/http://bijapuronline.com/ Tourist information of Bijapur and places nearby]
* [https://web.archive.org/web/20070222130951/http://www.bijapurinfo.com/ A Complete Information Portal of Bijapur]
* [https://web.archive.org/web/20071009051341/http://www.leadersindia.com/karnataka.html Profiles of all the Districts in Karnataka]
* [https://vijayapura.nic.in/ Bijapur District]
* [http://www.tribuneindia.com/2002/20020324/spectrum/heritage.htm Bijapur Heritage]
* [http://www.kamat.com/kalranga/bijapur/adilshah2.htm Profile of Adil Shah II.]
* [http://www.ioc.u-tokyo.ac.jp/~islamarc/WebPage1/htm_eng/bijapur-eng.htm Bijapur at the Islamic Monuments of India Photographic Database]
* [https://web.archive.org/web/20160430152330/http://alhashmi.org/ SUFIS OF BIJAPUR]
* [https://web.archive.org/web/20121102224339/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/article2428099.ece IGNOU in the hindu newspaper]
{{Clear}}
{{ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱴᱮᱞᱢᱮᱸᱴ}}
{{Karnataka topics}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱟᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1848 establishments in British India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
eobh2h6a7raqxfld1ia121gkiv2jfhw
ᱯᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ
0
17112
198726
197940
2026-09-30T14:37:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198726
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Indian badminton player}}
{{pp-protected|reason=Persistent [[WP:Disruptive editing|disruptive editing]]; requested at [[WP:RfPP]]|small=yes}}
{{Use Indian English|date=March 2021}} {{Use dmy dates|date=March 2021}}{{Infobox badminton player|name=P. V. Sindhu|coach=[[Park Tae-sang]]<ref>{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/i-dont-have-any-differences-with-gopichand-says-pv-sindhu/articleshow/80917537.cms | title=I don't have any differences with Gopichand, says PV Sindhu | work=[[The Times of India]] | date=15 February 2021 | access-date=27 June 2021}}</ref>|medaltemplates={{MedalSport | Women's [[badminton]] }}
{{MedalCountry | {{IND}} }}
{{MedalCompetition | [[Badminton at the Summer Olympics|Olympic Games]] }}
{{MedalSilver | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics|2016 Rio de Janeiro]] | [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalBronze | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]] | [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalCompetition | [[BWF World Championships|World Championships]] }}
{{MedalGold | [[2019 BWF World Championships|2019 Basel]] | [[2019 BWF World Championships – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalSilver | [[2017 BWF World Championships|2017 Glasgow]] | [[2017 BWF World Championships – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalSilver | [[2018 BWF World Championships|2018 Nanjing]] | [[2018 BWF World Championships – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalBronze | [[2013 BWF World Championships|2013 Copenhagen]] | [[2013 BWF World Championships – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalBronze | [[2014 BWF World Championships|2014 Guangzhou]] | [[2014 BWF World Championships – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalCompetition | [[Uber Cup]] }}
{{MedalBronze | [[2014 Thomas & Uber Cup|2014 New Delhi]] | Women's team }}
{{MedalBronze | [[2016 Thomas & Uber Cup|2016 Kunshan]] | Women's team }}
{{MedalCompetition | [[Badminton at the Asian Games|Asian Games]] }}
{{MedalSilver | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games|2018 Jakarta–Palembang]]}} | {{Nowrap|[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|Women's singles]]}} }}
{{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Asian Games|2014 Incheon]] | [[Badminton at the 2014 Asian Games – Women's team|Women's team]] }}
{{MedalCompetition | [[Badminton at the Commonwealth Games|Commonwealth Games]] }}
{{MedalGold | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Gold Coast]] | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Mixed team|Mixed team]] }}
{{MedalSilver | 2018 Gold Coast | [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalBronze | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Glasgow]] | [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|Women's singles]] }}
{{MedalCompetition | [[Badminton Asia Championships|Asian Championships]] }}
{{MedalBronze | [[2014 Badminton Asia Championships|2014 Gimcheon]] | Women's singles }}
{{MedalCompetition | [[South Asian Games]] }}
{{MedalGold | [[2016 South Asian Games|2016 Guwahati–Shillong]] | Women's team }}
{{MedalSilver | 2016 Guwahati–Shillong | Women's singles }}
{{MedalCompetition | [[Commonwealth Youth Games]] }}
{{MedalGold | [[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011 Douglas]] | Girls' singles }}
{{MedalCompetition | [[Badminton Asia Junior Championships|Asian Junior Championships]] }}
{{MedalGold | [[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012 Gimcheon]] | Girls' singles }}
{{MedalBronze | [[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011 Lucknow]] | Girls' singles }}
{{MedalBronze | 2011 Lucknow | Mixed team }}|show-medals=Yes|date_of_current_ranking=23 March 2021<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=Current Ranking -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|current_ranking=7|date_of_highest_ranking=7 April 2017<ref>{{Cite web|url=https://bwflive.tournamentsoftware.com/ranking/ranking.aspx?id=13220|title=World No 2 on 7th April 2017 -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com }}</ref>|highest_ranking=2|titles=15<!--should not include "Games" (Olympics, Asian, Southeast Asian)-->|career_record=349 wins, 149 losses|event=Women's singles|handedness=Right|image=PV Sindhu headshot.jpg|years_active=2011–present|weight=65 kg<ref name="SR"/>|height=1.79 m<ref name="SR">{{cite web |title=P. V. Sindhu Bio, Stats, and Results |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418005033/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/si/p-v-sindhu-1.html |url-status=dead |archive-date=18 April 2020 |website=Olympics at Sports-Reference.com |access-date=10 April 2020 |language=en}}</ref>|birth_place=[[Hyderabad]], [[Andhra Pradesh]], India<br>{{small|(now in [[Telangana]]), India}}<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/commonwealth-games/pv-sindhu-profile-badminton-biography-stats-medals-cwg-5105924/|title=PV Sindhu Profile, Stats, Record: PV Sindhu goes after converting bronze medal to gold|date=29 March 2018}}</ref>|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1995|7|5}}<ref name="bwfbadminton.com">{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=PUSARLA V. Sindhu | Profile|website=bwfbadminton.com}}</ref>|country=[[India]]|birth_name=Pusarla Venkata Sindhu|size=|caption=Sindhu in 2016|bwf_id=0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}'''ᱯᱩᱥᱟᱨᱞᱟ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱟ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱕) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ [[ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ]] ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠ ᱜᱮᱢᱥ|ᱚᱞᱚᱢᱯᱤᱠᱥ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱴᱩᱨ|ᱵᱤ.ᱰᱚᱵᱽᱞᱩ.ᱮᱯᱷ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ]], [[2019 BWF World Championships|᱒᱐᱑᱙ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ]] ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱟᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱱᱫᱷᱩ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱨᱮ ᱣᱟᱞᱰ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱞᱮᱛᱟᱨ ᱵᱟᱻᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞᱟᱢᱯᱤᱠ ᱨᱮ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ <ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref>
Sindhu broke into the top 20 of the [[BWF World Ranking]] in September 2012, at the age of 17.<ref name="top20">{{cite news|title=Sindhu breaks into world top 20 ranking|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|access-date=21 September 2012|newspaper=[[The Hindu]]|date=21 September 2012|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528015545/http://www.thehindu.com/sport/other-sports/article3918416.ece|archive-date=28 May 2014|url-status=dead}}</ref> Beginning in 2013, she won a medal at every world championships, with the exception of [[2015 BWF World Championships|2015]]. She is just the second woman after [[Zhang Ning]] to win five or more medals at the world championships. She represented India at the [[2016 Summer Olympics|2016 Summer Olympics (Rio)]], becoming the first Indian badminton player to reach a final. She won the silver medal after losing out to Spain's [[Carolina Marin]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes First Indian Woman To Win Olympic Silver Medal|url=http://www.indiatimes.com/sports/rio-olympics/pv-sindhu-scripts-history-becomes-first-indian-woman-to-win-olympic-silver-medal-260281.html|access-date=20 August 2016|work=indiatimes.com}}</ref> She made her second consecutive [[Olympic]] appearance at the [[2020 Summer Olympics|2020 Summer Olympics (Tokyo)]] and won a bronze medal, becoming the first Indian woman ever to win two Olympic medals.<ref>{{Cite news|date=August 1, 2021|title=PV Sindhu joins select group of repeat medalists with Tokyo 2020 bronze|url=https://olympics.com/en/featured-news/pv-sindhu-joins-select-group-of-repeat-medalists-with-tokyo-2020-bronze|url-status=live|access-date=August 1, 2021|website=[[Olympic Games]]}}</ref><ref>{{Cite web|date=2021-08-01|title=PV Sindhu wins bronze medal to create history for India at Tokyo Olympics|url=https://www.hindustantimes.com/sports/olympics/pv-sindhu-wins-bronze-medal-to-create-history-for-india-at-tokyo-olympics-101627817697100.html|access-date=2021-08-01|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>
Sindhu won her first [[BWF Superseries|superseries]] title at the [[2016 China Open Super Series Premier|2016 China Open]] and followed it up with four more finals in 2017, winning the titles in [[2017 Korea Open Super Series|South Korea]] and [[2017 India Super Series|India]]. In addition to that, she has won a silver medal each at the [[2018 Commonwealth Games]] and [[2018 Asian Games]], and two bronze medals at the [[Uber Cup]].
With earnings of US$8.5 million and $5.5 million respectively, Sindhu made the ''[[Forbes]]''{{'}} list of Highest-Paid Female Athletes in 2018 and 2019.<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2018/08/21/the-highest-paid-female-athletes-2018/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2018|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/kurtbadenhausen/2019/08/06/the-highest-paid-female-athletes-2019-serena-and-osaka-dominate/|title=The Highest-Paid Female Athletes 2019: Serena And Osaka Dominate|last=Badenhausen|first=Kurt|website=Forbes|language=en|access-date=23 August 2019}}</ref> She is the recipient of the sports honour [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], and India's fourth highest civilian award, the [[Padma Shri]]. She was also honoured with [[Padma Bhushan]], the third highest civilian award in India, in January 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/other/2020/jan/26/padma-vibhushan-for-mary-kom-pv-sindhu-awarded-padma-bhushan-2094756.html|title=Padma Vibhushan for Mary Kom, PV Sindhu awarded Padma Bhushan|publisher=The New Indian Express|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/panache/mary-kom-will-be-conferred-with-padma-vibhushan-pv-sindhu-to-get-padma-bhushan/articleshow/73627922.cms|title=Mary Kom will be conferred with Padma Vibhushan, PV Sindhu to get Padma Bhushan|newspaper=[[The Economic Times]]|date=26 January 2020|access-date=26 January 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=MINISTRY OF HOME AFFAIRS|url=https://padmaawards.gov.in/PDFS/2020AwardeesList.pdf|website=padmaawards.gov.in|access-date=25 January 2020}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|last1=DelhiJune 3|first1=Akshay Ramesh New|last2=June 3|first2=2021UPDATED|last3=Ist|first3=2021 13:30|title=PV Sindhu ready for one-woman show at Tokyo Olympics, sees no added pressure|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/tokyo-olympics-pv-sindhu-preparation-saina-srikanth-1810357-2021-06-03|access-date=2021-07-16|website=India Today|language=en}}</ref>
== Early life and training ==
Pusarla Venkata Sindhu<ref>{{Cite web|url=https://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|title=P. V. Sindhu -|website=www. bwflive.tournamentsoftware.com}}</ref> was born and brought up in [[Hyderabad]], India to [[P. V. Ramana]] and P. Vijaya.<ref>{{Cite web|date=19 August 2016|title=PV Sindhu will keep hopes of all Indians high, says her father PV Ramana|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-silver-medal-india-final-father-ramana-parents-result-highlights-2985915/|access-date=21 August 2016}}</ref> Ramana, an employee of the [[Indian Railways]], was born in [[Nirmal]], [[Telangana]] while Vijaya hails from [[Vijayawada]], [[Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|last=P|first=Ashish|date=20 August 2016|title=Who does PV Sindhu belong to? Telangana and Andhra Pradesh in bitter fight|url=https://www.indiatoday.in/rio-olympics-2016/india-olympics/story/rio-olympics-2016-pv-sindhu-pullela-gopichand-andhra-pradesh-telangana-336280-2016-08-20|url-status=live|access-date=2021-07-31|website=India Today|language=en}}</ref> Both her parents have been national level [[Volleyball]] players. Her father, Ramana, who was a member of the Indian volleyball team that won the bronze medal in 1986 [[1986 Asian Games|Seoul Asian Games]], received the [[Arjuna Award]] in 2000 for his contribution to the sports.<ref name="parents">{{cite news|date=30 December 2009|title=Boys and girls with golden dreams|newspaper=[[Deccan Chronicle]]|url=http://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|access-date=20 October 2010|archive-date=14 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181214135447/https://www.deccanchronicle.com/node/98758/print|url-status=dead}}</ref>
Sindhu lives in [[Hyderabad]], [[Telangana]]. She was educated at [[Auxilium High School]], [[Hyderabad]]<ref>{{cite news|last1=PTI|title=Sindhu: 'My dream is to become World No. 1'|url=https://sportstar.thehindu.com/badminton/sindhu-my-dream-is-to-become-world-no-1/article22881149.ece|access-date=22 January 2020|work=Sportstar|date=28 February 2018|language=en}}</ref> and at [[St. Ann's College for Women]], [[Hyderabad]].<ref>{{cite news|last1=Bureau|first1=Our|title=St Ann's College fetes Sindhu|url=https://www.thehansindia.com/posts/index/Education-and-Careers/2014-08-12/St-Anns-College-fetes-Sindhu/104814|work=www.thehansindia.com|date=13 August 2014|language=en}}</ref> Though her parents played professional volleyball, she chose [[badminton]] over it because she drew inspiration from the success of [[Pullela Gopichand]], the [[2001 All England Open Badminton Championships|2001 All England Open Badminton Champion]].<ref name="pro_1">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Aiming for the stars|url=http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20121108060446/http://www.hindu.com/mp/2008/04/10/stories/2008041050140300.htm|url-status=dead|archive-date=8 November 2012|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 April 2008|location=Chennai, India}}</ref> She eventually started playing [[badminton]] from the age of eight.<ref name="parents" /> She first learned the basics of the sport with the guidance of Mehboob Ali at the badminton courts of Indian Railway Institute of Signal Engineering and Telecommunications in Secunderabad. Soon after, she joined Pullela Gopichand's [[Gopichand Badminton Academy]].<ref name="pro_1" /> While profiling her career, a correspondent with ''The Hindu'' wrote:<blockquote>"The fact that she reports on time at the coaching camps daily, traveling a distance of 56 km from her residence, is perhaps a reflection of her willingness to complete her desire to be a good badminton player with the required hard work and commitment."<ref name="pro_1" /></blockquote>Gopichand seconded this correspondent's opinion when he said that "the most striking feature in Sindhu's game is her attitude and the never-say-die spirit."<ref name="pro_2">{{cite news|last=V. V.|first=Subrahmanyam|title=Shuttler Sindhu is the star to watch out for|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|access-date=20 October 2010|newspaper=The Hindu|date=3 October 2010|location=Chennai, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20101220132146/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article809945.ece|archive-date=20 December 2010|url-status=dead}}</ref> After joining Gopichand's badminton academy, Sindhu won several titles. In the under-10 years category, she won the 5th Servo All India ranking championship in the doubles category and the singles title at the Ambuja Cement All India ranking. In the under-13 years category, she won the singles title at the Sub-juniors in [[Pondicherry (city)|Pondicherry]], doubles titles at the Krishna Khaitan All India Tournament IOC All India Ranking, the Sub-Junior Nationals and the All India Ranking in [[Pune]]. She also won the under-14 team gold medal at the 51st National State Games in India.<ref name="parents" /> She later parted company with Gopichand and chose South Korean coach [[Park Tae-sang]].<ref>{{cite web|url=https://www.timesnownews.com/sports/tokyo-olympics/article/explained-why-pv-sindhu-parted-ways-with-pullela-gopichand-to-train-with-south-korean-coach/792272|title=EXPLAINED: Why PV Sindhu parted ways with Pullela Gopichand to train with South Korean coach|publisher=Times Now|work=Abhishek Kumar|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/park-tae-sang-pv-sindhu-coach-tokyo-olympics-2021|title=Park Tae-Sang: All you need to know about PV Sindhu's animated coach on the sidelines|publisher=SportsKeeda|work=Hari Kishore Malladi|date=30 July 2021|accessdate=31 July 2021}}</ref>
== Career ==
=== 2009–2011 ===
Sindhu entered the international circuit at a young age of 14. She was a bronze medallist at the 2009 Sub-Junior Asian Badminton Championships held in [[Colombo]]. At the 2010 [[Iran Fajr International]] Badminton Challenge, she won the silver medal in the singles category.<ref>{{cite news|title=SAI badminton coach returns with glory|url=http://www.tribuneindia.com/2010/20100213/cth2.htm|access-date=20 October 2010|newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]]|date=13 February 2010}}</ref> She reached the quarterfinals of the [[2010 BWF World Junior Championships]] that was held in Mexico where she lost to Chinese [[Suo Di]] in a 3-gamer.<ref>{{cite news|title=India won two bronze in Junior World Badminton c'ships|url=http://www.zeenews.com/news622914.html|access-date=20 October 2010|newspaper=[[Zee News]]|date=29 April 2010}}</ref>
In 2011, She won Maldives International Challenge in June defeating compatriot [[P.C. Thulasi]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|title=15 Years Old PV Sindhu Triumphs at Maldives Open|website=www.sportskeeda.com|date=11 June 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=11 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711184035/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/15-years-old-pv-sindhu-triumphs-at-maldives-open|url-status=dead}}</ref> She also won Indonesia International Challenge next month.<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|title=P.V. Sindhu wins Indonesian International Challenge|website=www.sportskeeda.com|date=24 July 2011|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041709/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/p-v-sindhu-wins-indonesian-international-challenge|url-status=dead}}</ref> She was the finalist at the [[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]] where she lost to home player [[Yao Jie]] with scores 16–21, 17–21.<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/sport/2011/oct/17/sindhu-loses-in-dutch-open-final-301023.html|title=Sindhu loses in Dutch Open final|website=www.newindianexpress.com|date=17 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> Her successful run continued after she won Swiss International beating [[Carola Bott]] of Germany in the Final.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sensational-sindhu-wins-swiss-international-challenge-115051.html/amp|title=Sensational Sindhu wins Swiss International Challenge|website=www.firstpost.com|date=23 October 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She lost in second round of [[2011 BWF World Junior Championships]] to [[Yuki Fukushima]] in a very close match 21–15, 18–21, 21–23.<ref>{{cite web|url=https://m.timesofindia.com/sports/badminton/Sameer-battles-to-make-last-eight-in-world-junior-badminton/articleshow/10599759.cms|title=Sameer battles to make last eight in world junior badminton|editor=M Ratnakar|website=m.timesofindia.com|date=4 November 2011|access-date=31 May 2020}}</ref> She won India International badminton event later in the year, defeating [[Sayali Gokhale]].<ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/sindhu-signs-off-deceptively-yours/889928/|title=Sindhu signs off, deceptively yours|editor=Kabir Mandrekar|website=archive.indianexpress.com|date=20 December 2011|access-date=31 May 2020}}</ref>
=== 2012 ===
A 16-year-old Sindhu went on to compete at the [[2012 All England Super Series Premier|All England Open Championships]] as a qualifier. She reached the main draw but lost to [[Tai Tzu-ying]] in 3 games. On 7 July 2012, she won Asian Junior Championships beating Japanese Player [[Nozomi Okuhara]] in final by 18–21, 21–17, 22–20.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/sindhu-wins-asia-youth-under-19-badminton-chship-371072.html/amp|title=Sindhu wins Asia Youth Under-19 Badminton Ch'ship|website=www.firstpost.com|date=7 July 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[Li Ning]] [[China Open (badminton)|China Masters]] Super Series tournament she stunned [[London 2012 Olympics]] gold medallist [[Li Xuerui]], beating her 21–19, 9–21, 21–16 and entered the semi-finals.<ref>{{cite web|url=http://zeenews.india.com/sports/others/pv-sindhu-stuns-olympic-gold-medallist-xuerui-in-china-masters_748827.html|website=zeenews.india.com|title=PV Sindhu stuns Olympic gold medallist Xuerui in China Masters|date=14 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> however she lost to 4th seeded [[Jiang Yanjiao]] of China by 10–21, 21–14, 19–21 in next round.<ref>{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/sports/more-sports/badminton/Fighter-PV-Sindhu-bows-out-of-China-Masters/articleshow/16408418.cms?referral=PM|website=m.timesofindia.com|title=Fighter PV Sindhu bows out of China Masters|date=15 September 2012|access-date=31 May 2020}}</ref>
Sindhu then went on to participate in the 77th [[Indian National Badminton Championships|Senior National Badminton Championships]] held at [[Srinagar]]. She was defeated in the finals by [[Sayali Gokhale]] for 15–21, 21–15, 15–21.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|title=Sayali stuns Sindhu|editor=Anamika Nandekar|website=www.hindustantimes.com|date=3 October 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006005448/http://www.hindustantimes.com/sports-news/Tennis/Sayali-stuns-Sindhu/Article1-939443.aspx|access-date=31 May 2020|archive-date=6 October 2012}}</ref> It was later revealed that she injured her knee in the [[China Open (badminton)|China Open]] and she carried this injury through the [[Japan Open (badminton)|Japan Open]] and the nationals. She decided to skip the World Junior Championships so as not to aggravate the injury.<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/sport/report_pv-sindhu-sameer-verma-pull-out-of-world-junior-badminton-championships_1752060|title=PV Sindhu, Sameer Verma pull out of World Junior Badminton Championships|editor=G Krishnan|website=www.dnaindia.com|date=13 October 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She finished runner-up in the Syed Modi India Grand Prix Gold event held in [[Lucknow]] in December 2012 after going down to [[Lindaweni Fanetri]] in 3 games.<ref>{{cite news|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|title=Syed Modi International: Gallant PV Sindhu loses in singles final|editor=Suhrid Barua|website=www.sportskeeda.com|date=23 December 2012|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041708/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/syed-modi-international-gallant-pv-sindhu-loses-in-singles-final|url-status=dead}}</ref>
=== 2013 ===
Sindhu stunned [[Wang Shixian]] in the 2nd round of [[2013 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] in tough games to reach the quarterfinal, but lost to [[Eriko Hirose]] of Japan in yet another 3 set clash.<ref>{{cite web|url=https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|title=Sindhu crashes out of Badminton Asia C'ships|website=business-standard.com|date=19 April 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041656/https://wap.business-standard.com/article-amp/pti-stories/sindhu-crashes-out-of-badminton-asia-c-ships-113041900766_1.html|url-status=dead}}</ref> She reached her career-best ranking of 15.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/kashyap-becomes-world-no6/article4653832.ece|title=Kashyap becomes world No.6|website=www.thehindu.com|date=25 April 2012|access-date=31 May 2020}}</ref> She won Malaysian title, beating Singaporean [[Gu Juan]], by 21–17, 17–21, 21–19. This was her first Grand Prix Gold title.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-wins-malaysia-grand-prix/article4683735.ece|title=Sindhu wins Malaysia Grand Prix|website=www.thehindu.com|date=4 May 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She participated in the [[2013 BWF World Championships - Women's singles|2013 World Championships]], where she was seeded 10th in the draw. She defeated Japanese [[Kaori Imabeppu]] in 1st round in 3 games 21–19, 19–21, 21–17 & reached the 2nd round. She downed the defending champion, second-seeded [[Wang Yihan]] of China with score 21–18, 23–21 in 54 minutes, to enter the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2013/08/08/wang-lao-ji-bwf-world-championships-2013-day-4-stunning-sindhu-denies-wang-yihan-repeat/|title=WANG LAO JI BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2013 – DAY 4: STUNNING SINDHU DENIES WANG YIHAN REPEAT|editor=Gayle Alleyne & Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=8 August 2013|access-date=31 May 2020}}</ref> She set-up a meeting with another higher-seeded Chinese player, [[Wang Shixian]] & beat her 21–18, 21–17 to become India's only second medalist in the singles event at the Badminton World Championships since [[Prakash Padukone]]'s Bronze medal back in [[1983 IBF World Championships - Men's Singles|1983]].<ref>{{cite web|url=https://www.sportskeeda.com/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|title=PV Sindhu beats Chinese former World No.1 Wang Shixian to reach BWF World Championships semis|editor=Mohit Camma|website=www.sportskeeda.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041714/https://www.sportskeeda.com/amp/badminton/pv-sindhu-beats-chinese-former-world-no-1-wang-shixian-to-reach-bwf-world-championships-semis|url-status=dead}}</ref> She lost in the semi-final to ultimate champion Ratchanok Intanon.<ref>{{cite web|url=http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|title=Badminton: Ratchanok ready to create 'new history' in final with World No. 1 Li|website=sport-asia.com|date=10 August 2013|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806160629/http://sport-asia.com/badminton-thai-teen-ratchanok-hopes-to-make-history-against-world-no-1-li/|url-status=dead}}</ref>
Sindhu was awarded the [[Arjun Award]] by the government of India.<ref name="macau">{{cite news|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/sports/shuttler-sindhu-receives-arjuna-award/article20665613.ece1/|title=Shuttler Sindhu receives Arjuna Award|website=www.thehindubusinessline.com|date=24 September 2013|access-date=1 December 2013}}</ref> In the [[2013 Indian Badminton League]], she was the captain of the team [[Awadhe Warriors]]. Her team qualified for the semi-final, where they beat [[Mumbai Marathas]], but lost in the final to [[Hyderabad HotShots]]. She won [[2013 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open Grand Prix Gold]] title by defeating Canada's [[Michelle Li]] on 1 December 2013. The top-seeded 18-year-old won the match 21–15, 21–12 in 37 minutes.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/shuttler-p-v-sindhu-wins-macau-open-crown-219266-2013-12-01|title=Shuttler PV Sindhu wins Macau Open crown, her second Grand Prix of the year|website=www.indiatoday.in|date=1 December 2013|access-date=31 May 2020}}</ref>
=== 2014 ===
Sindhu reached the final of [[2014 India Open Grand Prix Gold]] but lost to her senior compatriot [[Saina Nehwal]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/01/27/india-gpg-2014-review-nehwal-wins-srikanth-sinks/|title=INDIA GPG 2014 – REVIEW: NEHWAL WINS; SRIKANTH SINKS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=27 January 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She claimed her first medal at the [[2014 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] after beating [[Busanan Ongbamrungphan]] in quarterfinal.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/04/27/asian-badminton-championships-2014-day-5-sasaki-lin-dan-in-final/|title=ASIAN BADMINTON CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 5: SASAKI, LIN DAN IN FINAL|website=bwfbadminton.com|date=27 April 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She reached the semi-final stage of [[Badminton at the 2014 Commonwealth Games|2014 Commonwealth Games]] in the women's singles competition, which she lost to eventual gold medallist [[Michelle Li]] of Canada. She later won against Malaysian [[Tee Jing Yi]] to claim the bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://www.dnaindia.com/sports/report-commonwealth-games-2014-pv-sindhu-wins-bronze-in-badminton-women-s-singles-2007517|title=Commonwealth Games 2014: PV Sindhu wins bronze in badminton women's singles|website=www.dnaindia.com|date=3 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref>
In the [[2014 BWF World Championships - Women's singles|2014 World Championships]] held in Denmark, Sindhu was seeded 11th. She powered past Russian [[Olga Arkhangelskaya]] in round 1 in 2 easy games. She had tough encounter against [[Bae Yeon-ju]] in the round of 16 where she edged a close win 19–21, 22–20, 25–23. She later created history by becoming the first Indian to win two back-to-back medals in the BWF World Badminton Championships after her bronze medal finish last year by beating [[Wang Shixian]] in quarterfinals in three sets 19–21, 21–19, 21–15; with the match lasting more than an hour.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/pusarla-venkata-sindhu-wang-shixian-wang-shixian-bwf-world-championships-carolina-marin-copenhagen-206316-2014-08-30|title=Sindhu stuns world No. 2 Wang of China to ensure second medal at World Championships|website=www.indiatoday.in|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> However, in semis, she lost to the eventual gold medalist, [[Carolina Marin]], in straight sets and had to settle for bronze medal.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2014/08/30/li-ning-bwf-world-championships-2014-day-6-magnificent-marin-shines/|title=LI-NING BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2014 – DAY 6: MAGNIFICENT MARIN SHINES|editor=Richard Eaton|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=30 August 2014|access-date=31 May 2020}}</ref> She defended her [[2014 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] title by beating [[Kim Hyo-min]] of South Korea in final in year-end.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2014/12/01/2014-macau-open-badminton-grand-prix-gold-review-xue-song-sindhu-victorious/|title=2014 MACAU OPEN BADMINTON GRAND PRIX GOLD – REVIEW: XUE SONG, SINDHU VICTORIOUS|website=bwfbadminton.com|date=1 December 2014|access-date=31 May 2020}}</ref>
=== 2015 ===
Sindhu was almost on verge of victory against [[Li Xuerui]] in [[2015 Badminton Asia Championships|Asian Championships]], but lost 21–11, 19–21, 8–21.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2015/04/24/ahsansetiawan-survive-cliffhanger-dong-feng-citroen-bac-2015-day-4/|title=AHSAN/SETIAWAN SURVIVE CLIFFHANGER – DONG FENG CITROEN BAC 2015 DAY 4|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=24 April 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2015 BWF World Championships - Women's singles|2015 World Championships]], she defeated [[Line Kjærsfeldt|Line Højmark Kjærsfeldt]] of Denmark in 1st round after being a game down. She then stunned 3rd seeded [[Li Xuerui]] in Round of 16 and once again reached the quarterfinals of world championships.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2015/08/13/li-xuerui-bites-dust-day-4-session-1/|title=LI XUERUI BITES THE DUST – DAY 4: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2015|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=13 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> But this time she suffered defeat, against her Korean Opponent [[Sung Ji-hyun]] in a desperately close match 21–17, 19–21, 16–21.<ref>{{cite news|url=https://m.economictimes.com/news/sports/south-koreas-sung-ji-hyun-ends-p-v-sindhus-run-at-world-championships/articleshow/48481825.cms|title=South Korea's Sung Ji Hyun ends P V Sindhu's run at World Championships|newspaper=The Economic Times|date=14 August 2015|access-date=31 May 2020}}</ref>
In October, playing at the [[2015 Denmark Super Series Premier|Denmark Open]], Sindhu reached to her maiden final of a Super Series event. On her route to the final, she defeated three seeded players, namely [[Tai Tzu-ying]], [[Wang Yihan]] and [[Carolina Marin]]. In the final, she lost to the defending champion [[Li Xuerui]] in straight games by 19–21, 12–21.<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/Sindhu-ends-runner-up-at-Denmark-Open-Super-Series/articleshow/49442453.cms|title=Sindhu ends runner-up at Denmark Open Super Series|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 October 2015|access-date=31 May 2020}}</ref> In November, defending champion she won her third successive women's singles title at the [[2015 Macau Open Grand Prix Gold|Macau Open]] Grand Prix Gold after defeating Japan's [[Minatsu Mitani]] in the final by 21–9, 21–23, 21–14.<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-completes-hat-trick-of-macau-open-titles/story-nsllSEcnUJLw33nwZKC71M.html|title=PV Sindhu completes hat-trick of Macau Open titles|website=www.hindustantimes|date=29 November 2015|access-date=31 May 2020}}</ref>
She suffered a stress fracture in 2015 that kept her from playing for nearly six months, yet managed to qualify for the 2016 Rio Olympics.<ref>{{Cite web|date=3 August 2020|title=We must get used to playing in empty stadiums, that will happen: Sindhu|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/we-must-get-used-to-playing-in-empty-stadiums-that-will-happen-sindhu/story-cwDVclpvyemLULkyOdwV3L.html|access-date=3 August 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last1=Aug 2|first1=Pratyush Raj {{!}} TNN {{!}} Updated|last2=2020|last3=Ist|first3=22:51|title=Reaching final also an achievement: PV Sindhu {{!}} Badminton News - Times of India|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/reaching-final-also-an-achievement-pv-sindhu/articleshow/77319222.cms|access-date=3 August 2020|website=The Times of India|language=en}}</ref>
=== 2016 ===
In January, Sindhu won the [[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|Malaysia Masters]] Grand Prix Gold women's singles title after beating Scotland's [[Kirsty Gilmour]] in the final.<ref>{{cite web|url=https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|title=PV Sindhu starts 2016 with a bang, wins Malaysia Masters|editor=Debarshee Mitra|website=SportsCafe.in|date=24 January 2016|access-date=31 May 2020|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205074250/https://sportscafe.in/articles/badminton/2016/jan/24/pv-sindhu-starts-2016-with-a-bang-wins-malaysia-masters|url-status=dead}}</ref> She had also won this tournament in 2013. She lost a close match at the [[2016 Badminton Asia Championships|Asian Championships]] to Tai Tzu-ying in 2nd round in which she failed to capitalise on the Match point and suffered defeat.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/04/29/intanons-winning-run-ends-day-3-dong-feng-citroen-badminton-asia-championships/|title=INTANON'S WINNING RUN ENDS – DAY 3: DONG FENG CITROEN BADMINTON ASIA CHAMPIONSHIPS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=29 April 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2016 Premier Badminton League]], she was the captain of [[Chennai Smashers]] team. In the group league, she won all of the five matches to help her team qualify for the semi-final and won the tournament against Mumbai Rockets.
At the [[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|women's singles event]], at [[Rio Olympics]] Sindhu was seeded 9th in the Draw in Group M. In the group stage, she defeated Hungary's [[Laura Sárosi]] (2–0) and Canada's [[Michelle Li]] (2–1).<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/live-badminton-score-pv-sindhu-women-singles-medal-day-9-2975058|title=PV Sindhu, Rio 2016 Olympics: PV Sindhu clinches win in second group clash|website=indianexpress.com|date=14 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Further she ousted [[Tai Tzu-ying]] (2–0) in the round of 16<ref>{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/pv-sindhu-live-badminton-women-singles-pre-quarter-final-match-india-medal-result-video-streaming-day-10-2977530/|title=PV Sindhu enters badminton quarter-final: As it happened|website=indianexpress.com|date=16 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> to meet the second seeded [[Wang Yihan]] in the quarterfinals, whom she defeated in straight sets.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/sports/indian-shuttler-pv-sindhu-enters-rio-2016-semis-defeats-world-no-2-wang-yihan/story-nV1oIgf25iOAIKsDc3xRqJ.html|title=PV Sindhu enters Rio 2016 semis, defeats World No. 2 Wang Yihan|editor=Sukhwant Basra|date=17 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> She later faced the Japanese star [[Nozomi Okuhara]] in the semi-finals, won in straight sets, and ensuring a podium finish.<ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/sports/rio-olympics-2016-how-pv-sindhu-stunned-nozomi-okuhara-with-a-badminton-blitzkrieg-2964664.html|title=Rio Olympics 2016: How PV Sindhu stunned Nozomi Okuhara with a badminton blitzkrieg|editor=Shirish Nadkarni|website=www.firstpost.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref> This set the stage for her final showdown with top seed from Spain, [[Carolina Marín]].<ref>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/i-ll-give-my-heart-for-gold-pv-sindhu-after-her-rio-2016-semifinal-victory/story-DG0Y1oJDVuDKwkjVGaTD4N.html|title=I'll give my heart for gold: PV Sindhu after her Rio 2016 semifinal victory|website=www.hindustantimes.com|date=19 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> Marin managed to beat her in three sets in the 83-minute match.<ref>{{cite web|url=http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|title=Carolina Marin stamps class as the World No.1|archive-url=https://web.archive.org/web/20160820142258/http://ddinews.gov.in/Sports/Sports%20-%20Top%20Story/Pages/WorldNo1.aspx|archive-date=20 August 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With that result, she clinched the silver medal. She charted history of achieving the feat as she is youngest and first female individual to bag an Olympic Silver medal representing India. This was the second instance of podium finish at the Olympics by any Indian badminton player.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/sindhu-settles-for-silver-at-rio-olympics/article9008386.ece|title=Sindhu lends a silver lining to India's Olympic campaign|editor=Kamesh Srinivasan|website=www.thehindu.com|date=19 August 2016|access-date=20 August 2016}}</ref>
Sindhu clinched title at the [[2016 China Open Super Series Premier|Thaihot China Open]] beating [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] scoring 21–11, 17–21, 21–11 & became only Indian player after [[Saina Nehwal]] to do so.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/18092707/badminton-pv-sindhu-wins-china-open-superseries-final|title=Dominant Sindhu wins China Open|website=www.espn.in|date=20 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She was also a finalist at the [[2016 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]] after going down to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://taiwantoday.tw/news.php?unit=2,6,10,15,18&post=104488|title=Badminton star Tai Tzu-ying becomes world No. 1 with HK Open victory|website=taiwantoday.tw|date=28 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> With her consistent performances, she qualified for [[2016 BWF Super Series Finals|Superseries Finals]].<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/11/29/sindhu-leads-last-minute-dubai-qualifiers/|title=SINDHU LEADS 'LAST-MINUTE' DUBAI QUALIFIERS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfbadminton.com|date=29 November 2016|access-date=31 May 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2016/12/06/womens-singles-qualifiers-dubai-world-superseries-finals/|title=WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS|website=bwfbadminton.com|date=6 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated [[Akane Yamaguchi]] (2–1), lost to [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] (0–2) and won against [[Carolina Marín]] (2–0) in the Group stage. With 2 wins in the group, she reached semi-finals. She was stopped there in semis by [[Sung Ji-hyun]] with score 15–21, 21–18, 15–21.<ref>{{cite web|url=https://scroll.in/field/824457/badminton-pv-sindhu-bows-out-of-dubai-superseries-after-losing-to-sung-ji-hyun-in-semi-final|title=Badminton: PV Sindhu bows out of Dubai Superseries after losing to Sung ji-Hyun in semi-final|website=amp.scroll.in|date=17 December 2016|access-date=31 May 2020}}</ref> In just her first ever appearance in this tournament, she managed to reach semi-final stage.
=== 2017 ===
Sindhu won [[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|Syed Modi International]] by beating [[Gregoria Mariska Tunjung]] of Indonesia in Final.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/01/30/verma-pusarla-emerge-champions-syed-modi-international-championships-review/|title=Verma, Pusarla Emerge Champions – Syed Modi International Championships: Review|website=bwfbadminton.com|date=30 January 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the [[2017 India Super Series|India Open Superseries]], she won the title by defeating [[Carolina Marin]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/04/02/axelsen-pusarla-on-a-roll-yonex-sunrise-india-open-2017-singles-finals/|title=AXELSEN, PUSARLA ON A ROLL – YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2017: SINGLES FINALS|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=2 April 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In April 2017, she achieved a career-high world ranking of number 2. In the [[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017 World Championships]] held in Scotland, she was seeded 4th. In the round of 32, she defeated Korean [[Kim Hyo-min]] in straight games. She survived a difficult challenge from Hongkonger [[Cheung Ngan Yi]] in the next round, beating her in 3 tight games 19–21, 23–21, 21–17. She thereafter eased past [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]] in quarterfinal & another Chinese [[Chen Yufei]] in semi-final both in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.firstpost.com/sports/world-badminton-championships-2017-pv-sindhu-thumps-chen-yufei-to-reach-maiden-final-3978191.html/amp|title=World Badminton Championships 2017: PV Sindhu thumps Chen Yufei to reach maiden final|website=www.firstpost.com|date=27 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She had to settle for silver after losing to [[Nozomi Okuhara]] in the finals with scores (19–21, 22–20, 20–22), In a match lasting 110 Minutes thus making it the 2nd longest Women's Singles match in History of Badminton. Her final against Okuhara is widely regarded as one of the best ever women's singles final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2017/08/28/okuhara-prevails-in-epic-singles-finals-total-bwf-world-championships-2017/|title=OKUHARA PREVAILS IN EPIC – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2017|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=28 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref>
Sindhu defeated Okuhara in the final of the [[2017 Korea Open Super Series]] by 22–20, 11–21, 21–18, thereby becoming the first Indian to win [[Korea Open (badminton)|Korea Open]].<ref>{{cite news|url=https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|title=Korea Open Superseries: PV Sindhu Outlasts Nozomi Okuhara To Clinch Title|editor=Dattaraj Thaly|website=NDTVSports.com|date=17 September 2017|access-date=31 May 2020|archive-date=6 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200806224956/https://sports.ndtv.com/badminton/korea-open-superseries-pv-sindhu-outlasts-nozomi-okuhara-to-clinch-title-1751342|url-status=dead}}</ref> In August, she took charges as Deputy Collector in [[Krishna District]] in the Chief Commissioner of Land Administration (CCLA) office under the Revenue Department of the Government of [[Andhra Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Sindhu takes charge as Deputy Collector|url=http://www.thehindu.com/news/national/andhra-pradesh/sindhu-takes-charge-as-deputy-collector/article19459741.ece|website=www.thehindu.com|date=10 August 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> She set up a repeat clash of last year's final in the [[2017 Hong Kong Super Series|Hongkong Open]], which she again lost to [[Tai Tzu-ying]] in straight games.<ref>{{cite web|url=https://www.indiatoday.in/sports/other-sports/story/hong-kong-open-superseries-live-updates-pv-sindhu-tai-tzu-ying-1094433-2017-11-26|title=Hong Kong Open SuperSeries Final: How PV Sindhu was dominated by Tai Tzu Ying|editor=Ritayan Basu|website=www.indiatoday.in|date=26 November 2017|access-date=31 May 2020}}</ref> In the Group stage of [[2017 BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]], she won all of her matches against [[He Bingjiao]] (2–1), [[Sayaka Sato]] (2–0) & [[Akane Yamaguchi]] (2–0). She put her good show against [[Chen Yufei]] (2–0) & reached the final.<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/dubai-super-series-finals-pv-sindhu-beats-chen-yufei-to-play-akane-yamaguchi-in-final-1788661%3famp=1&akamai-rum=off|title=Dubai Super Series Finals: PV Sindhu Beats Chen Yufei, To Play Akane Yamaguchi In Final|editor=Joy Tirkey|website=sports.ndtv.com|date=16 December 2017|access-date=31 May 2020}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> She had another runner-up finish after being defeated by [[Japan]]'s [[Akane Yamaguchi]] 21–15, 12–21, 19–21 in 94 minutes.<ref>{{cite news|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2017/12/17/yamaguchi-wins-desert-classic-singles-finals-dubai-world-superseries-finals-2017|website=bwfbadminton.com|title=YAMAGUCHI WINS DESERT CLASSIC – SINGLES FINALS: DUBAI WORLD SUPERSERIES FINALS 2017|editor=Dev Sukumar|date=17 December 2017|access-date=31 May 2020}}</ref>
=== 2018 ===
Sindhu faltered in the final again, this time at her home event, the [[2018 India Open (badminton)|India Open]], where she had Match point in the 3rd game but couldn't convert it and Lost the match to [[Zhang Beiwen]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/02/04/zhangs-finest-moment-finals-yonex-sunrise-india-open-2018/|title=ZHANG'S FINEST HOUR – FINALS: YONEX-SUNRISE INDIA OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=4 February 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> At the [[2018 All England Open|All England Open Championships]], she made it to the top 4, before losing to world number 3 [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final with the score 21–19, 19–21, 18–21. This is her best performance at the [[2018 All England Open]].<ref>{{cite news|title=All England Open: PV Sindhu loses to Akane Yamaguchi in epic semi-final|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/all-england-open-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-in-epic-semi-final/articleshow/63349500.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|date=18 March 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She competed at the [[Badminton at the 2018 Commonwealth Games|2018 Commonwealth Games]] in [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast]], winning a Gold in the mixed team event<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/09/golden-day-for-india-day-5-xxi-commonwealth-games/|title=GOLDEN DAY FOR INDIA – DAY 5: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=9 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> and silver medal in the singles event.<ref>{{cite web|url=https://bwfbadminton.com/news-single/2018/04/16/lee-nehwal-triumphant-finals-xxi-commonwealth-games/|title=LEE, NEHWAL TRIUMPHANT – FINALS: XXI COMMONWEALTH GAMES|editor=Dev Sukumar|website=bwfbadminton.com|date=16 April 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> Her Jinx of losing in finals continued after she went down to [[Nozomi Okuhara]] in the final of [[2018 Thailand Open (badminton)|Thailand Open]].<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtour.bwfbadminton.com/news-single/2018/07/15/okuhara-ends-season-jinx-singles-finals-toyota-thailand-open-2018/|title=OKUHARA ENDS SEASON JINX – SINGLES FINALS: TOYOTA THAILAND OPEN 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtour.bwfbadminton.com|date=15 July 2018|access-date=31 May 2020}}</ref>
Sindhu was seeded 3rd in the [[2018 BWF World Championships]]. She won her opening encounters against [[Fitriani]] & [[Sung Ji-hyun]] both in straight games. She then faced defending champion [[Nozomi Okuhara]], whom she also defeated with 21–17, 21–19.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/03/singles-champions-out-day-5-total-bwf-world-championships-2018/|title=SINGLES CHAMPIONS OUT! – DAY 5: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=3 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> In the semi-finals, she defeated 2nd seeded [[Akane Yamaguchi]] also in 2 games 21–16, 24–22.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.in/badminton/story/_/id/24281611/as-happened-pv-sindhu-beats-akane-yamaguchi-enter-second-consecutive-world-championship-final%3fplatform=amp|title=As it happened: PV Sindhu beats Akane Yamaguchi to reach the World Championship final|website=www.espn.in|date=4 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She won her second consecutive silver medal after losing to [[Carolina Marín]] in finals 19–21, 10–21. This was her total fourth medal at the Worlds.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldchampionships.bwfbadminton.com/news-single/2018/08/06/king-kento-queen-carolina-singles-finals-total-bwf-world-championships-2018/|title=KING KENTO, QUEEN CAROLINA – SINGLES FINALS: TOTAL BWF WORLD CHAMPIONSHIPS 2018|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldchampionships.bwfbadminton.com|date=6 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref>
Sindhu was seeded 3rd in the [[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018 Asian Games]]. In the first round, she defeated Vietnamese [[Vu Thi Trang]] in 3 games 21–10, 12–21, 23–21 in a very difficult encounter. She then faced [[Gregoria Mariska Tunjung]] and beat her with 21–12, 21–15 scoreline. She had to again battle to get past Thai [[Nitchaon Jindapol]] in the quarterfinal. She then defeated [[Akane Yamaguchi]] in the semi-final to enter the final round. By losing to world number one [[Tai Tzu-Ying]] in the final, she got the historic first silver medal for India in Women's singles badminton.<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/asian-games-2018-pv-sindhu-nets-the-silver-medal-in-badminton/article24799401.ece/|title=Asian Games 2018: P.V. Sindhu nets the silver|editor=Stan Rayan|newspaper=The Hindu|date=28 August 2018|access-date=31 May 2020}}</ref>
Sindhu qualified for the [[2018 BWF World Tour Finals]] in the year-end. In the group stage, she defeated defending champion [[Akane Yamaguchi]] (2–0), Top seed [[Tai Tzu Ying]] (2–1) & In her third match, she defeated [[Zhang Beiwen]] comfortably in two games to progress to the semi-finals. In the semi-final she defeated [[Ratchanok Intanon]] (2–0) to reach the final.<ref>{{cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2018/12/15/nozomi-v-sindhu-for-gold-day-4-hsbc-bwf-world-tour-finals/|title=NOZOMI V SINDHU FOR GOLD! – DAY 4: HSBC BWF WORLD TOUR FINALS|editor=Gayle Alleyne|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=15 December 2018|access-date=31 May 2020}}</ref> She defeated her arch-rival [[Nozomi Okuhara]] scoring 21–19, 21–17 & became only shuttler from India to claim the Title at the year-end finale.<ref>{{Cite web|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|title=PV Sindhu Scripts History, Becomes 1st Indian To Win BWF World Tour Finals|editor=Santosh Rao|website=NDTVSports.com|date=18 December 2018|access-date=31 May 2020|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041659/https://sports.ndtv.com/badminton/pv-sindhu-scripts-history-becomes-1st-indian-to-win-bwf-world-tour-finals-1963332|url-status=dead}}</ref>
=== 2019–20 ===
[[ᱨᱮᱫ:P._V._Sindhu_inside_the_cockpit_of_twin-seater_–_HAL’s_Light_Combat_Aircraft_(LCA)_Tejas,_on_the_4th_Day_of_the_Aero_India_–_2019_air_show,_at_Air_Force_Station_Yelahanka,_Bengaluru_on_February_23,_2019.jpg|right|thumb|P. V. Sindhu inside the cockpit of [[HAL Tejas]] at [[Yelahanka Air Force Station|Yelahanka AFS]], Bengaluru.]]
Sindhu was bought by the defending champions [[Hyderabad Hunters]] in the PBL auctions 2018 and was named as their skipper.<ref>{{cite news|title=PBL 2018 Auction: Kidambi Srikanth, Saina Nehwal, PV Sindhu Fetch Big Prices {{!}} Badminton News|url=https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|editor=Samrat Chakraborty|website=NDTVSports.com|date=8 October 2018|access-date=7 December 2019|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804041703/https://sports.ndtv.com/badminton/pbl-2018-auction-kidambi-srikanth-saina-nehwal-pv-sindhu-fetch-big-prices-1928727|url-status=dead}}</ref> They lost the semi-finals to Mumbai Rockets.<ref>{{cite news|title=PBL 2019: Mumbai Rockets beat Hyderabad Hunters, face Bengaluru Raptors in finals|url=https://www.deccanchronicle.com/sports/badminton/130119/pbl-mumbai-rockets-bengaluru-raptors-hyderabad-hunters-sameer-verma.html|website=www.deccanchronicle.com|date=13 January 2019|access-date=7 December 2019}}</ref> She competed at the [[Indian National Badminton Championships]] where she reached the final losing to three-time champion [[Saina Nehwal]] 18–21, 15–21.<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/sports/badminton/saina-nehwal-beats-pv-sindhu-in-senior-nationals-final-for-second-title-in-a-row-5587223/|title=Saina Nehwal beats PV Sindhu in Senior Nationals final for second title in a row|website=indianexpress.com|date=16 February 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Just before the [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]] she had ended her deal with Yonex and signed a mega-deal with Li-Ning for 4 years worth nearly {{INRConvert|500|m}}. This led to her having a new racket and equipment to which she had to get used to within 2–3 weeks time to debut it at the prestigious [[All England Open Badminton Championships|All England Badminton Championships]].<ref>{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|website=www.indiatoday.in/sports|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref> She reached her first final of the season in the [[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]], where she lost to [[Akane Yamaguchi]] of Japan 15–21, 16–21.<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/sports/sports-news-indonesia-open-2019-final-pv-sindhu-loses-to-akane-yamaguchi-failes-to-capture-maiden-super-1000-title-news-334603|title=Indonesia Open 2019 Final: PV Sindhu Loses To Akane Yamaguchi, Fails To Capture Maiden Super 1000 Title|website=www.outlookindia.com|date=21 July 2019|access-date=31 May 2020}}</ref>
At the [[2019 BWF World Championships - Women's singles|World Championships]], she was seeded fifth. She opened her campaign with a straight sets victories over [[Pai Yu-po]] & [[Zhang Beiwen]] in successive rounds. She impressed everyone with her victory over [[Tai Tzu-ying]]. She defeated Tai, coming from a game down 12–21, 23–21, 21–19 to make the semi-final.<ref>{{cite news|title=BWF World Championships: PV Sindhu assured of 3rd straight medal after stunning Tai Tzu Ying|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/bwf-world-championships-pv-sindhu-beats-world-no-2-tai-tzu-ying-reach-semi-finals-assured-fifth-medal-1590889-2019-08-23|website=www.indiatoday.in|date=23 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the semi-final, she defeated [[Chen Yufei]] in straight sets to enter her third consecutive World Championships final.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu reaches 3rd successive World Championships final after outclassing Chen Yu Fei in Basel|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/world-badminton-championship-pv-sindhu-reaches-final-defeat-chen-yufei-1591152-2019-08-24|editor=Akshay Ramesh|website=www.indiatoday.in|date=24 August 2019|access-date=26 August 2019}}</ref> In the final against [[Nozomi Okuhara]], she won 21–7, 21–7. In the process, she became the first Indian to win gold at the championships.<ref>{{cite news|title=PV Sindhu becomes first Indian to win BWF World Championships|url=https://www.business-standard.com/article/news-ani/pv-sindhu-becomes-first-indian-to-win-bwf-world-championships-119082500570_1.html|website=Business Standard|date=25 August 2019|access-date=30 August 2019}}</ref>
Despite her ranking as 15th on the World Tour, Sindhu got a wild card entry into the [[2019 BWF World Tour Finals]] because of her World Title victory in August this Year.<ref>{{Cite web|url=https://bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com/news-single/2019/12/03/meet-the-top-eight-womens-singles|title=MEET THE TOP EIGHT – WOMEN'S SINGLES QUALIFIERS|editor=Dev Sukumar|website=bwfworldtourfinals.bwfbadminton.com|date=3 December 2019|access-date=6 March 2020}}</ref> She competed in World Tour Finals in Guangzhou as a defending champion but failed to reach the knockout phase after losing out to [[Chen Yufei]] (1–2) & [[Akane Yamaguchi]] (1–2) in successive rounds. She finished off as 3rd in the group after defeating [[He Bingjiao]] with score 21–19, 21–19 in her last match.<ref>{{cite web|url=http://newsonair.com/Main-News-Details.aspx?id=375936|title=BWF World Tour Finals: PV Sindhu beats He Bing Jiao for consolation win|website=newsonair.com|date=13 December 2019|access-date=31 May 2020}}</ref> Pusarla was named the [[BBC]] Indian Sportswoman of Year on 8 March 2020.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/51730452|title=PV Sindhu named BBC Indian Sportswoman of Year|website=www.bbc.com|date=8 March 2020|access-date=8 March 2020}}</ref> In April, she was elected as one of the ambassadors of BWF Committee's campaign – "I am Badminton" to promote clean and fair play in the sport.<ref>{{cite web|url=https://www.news18.com/news/badminton/bwf-names-pv-sindhu-as-an-ambassador-for-its-i-am-badminton-campaign-2588063.html|title=BWF Names PV Sindhu as an Ambassador For Its 'I Am Badminton' Campaign|website=www.news18.com|date=22 April 2020|access-date=31 May 2020}}</ref>
=== 2021 ===
Sindhu reaching her first final in over 18 months, at the [[2021 Swiss Open (badminton)|Swiss Open]], she suffered a demoralising defeat against [[Carolina Marín]], losing 12–21, 5–21.<ref name=":0" /><ref>{{cite news|last=PTI|date=7 March 2021|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-loses-to-carolina-marin-in-swiss-open-final/articleshow/81379333.cms|title=PV Sindhu loses to Carolina Marin in Swiss Open final|work=The Times of India|access-date=7 March 2021}}</ref> She then was defeated by [[Pornpawee Chochuwong]] of Thailand in the semifinals of the [[2021 All England Open|All England Open]] in straight game losing out in 17–21, 9-21.<ref>{{cite web|last=Berkeley|first=Geoff|title=Chochuwong stuns Sindhu to reach All England Open Badminton Championships final|url=https://www.insidethegames.biz/articles/1105682/all-england-open-badminton-day-four|website=www.insidethegames.biz|date=20 March 2021|access-date=24 March 2021}}</ref> In May, she was elected as one of the two ambassadors from badminton in the International Olympic Committee's campaign ‘Believe in Sport’ aimed at preventing competition manipulation in the sport.<ref>{{cite web|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/05/03/pusarla-v-sindhu-and-michelle-li-appointed-ambassadors-for-iocs-believe-in-sport-campaign/|title=PUSARLA V.SINDHU AND MICHELLE LI APPOINTED AMBASSADORS FOR IOC'S 'BELIEVE IN SPORT' CAMPAIGN|website=olympics.bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=3 May 2021|access-date=3 May 2021}}</ref>
Sindhu was seeded 6th in the upcoming Tokyo Olympic Games. She won both of her group matches against Israel's [[Ksenia Polikarpova]]<ref>{{cite web|url=https://theprint.in/sport/pv-sindhu-makes-winning-start-at-tokyo-olympics-beats-israel-shuttler-ksenia-polikarpova/702565/%3famp|title=PV Sindhu makes winning start at Tokyo Olympics, beats Israel shuttler Ksenia Polikarpova|website=The Print|date=25 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> and Hong Kong China's representative [[Cheung Ngan Yi]]<ref>{{cite web|url=https://sports.ndtv.com/olympics-2020/tokyo-olympics-pv-sindhu-beats-cheung-ngan-yi-in-straight-games-enters-pre-quarterfinals-2496532%3famp=1&akamai-rum=off|title=Tokyo Olympics: PV Sindhu Beats Cheung Ngan Yi In Straight Games, Enters Pre-Quarterfinals|website=NDTV Sports|date=28 July 2021|access-date=1 August 2021}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> to progress towards the knockout stage. She defeated [[Mia Blichfeldt]] in round of sixteen and reached the quarterfinals.<ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/olympics/tokyo-2020-pv-sindhu-vs-mia-blichfeldt-last-16-report-7427641/lite/|title=Tokyo 2020: PV Sindhu beats Mia Blichfeldt in straight games to enter quarters|website=Indianexpress|date=29 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She displayed a dominating display to outmanoeuvre [[Akane Yamaguchi]] 21–13, 22–20, placing herself in last four stage.<ref>{{cite web|first=Abhishek|last=Purohit|url=https://olympics.com/en/news/tokyo-2020-olympics-india-badminton-pv-sindhu-quarter-final-akane-yamaguchi|title=PV Sindhu overcomes a fighting Akane Yamaguchi to enter Tokyo Olympics semi-finals|website=Olympics|date=30 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> Her opponent for semifinal was second seed [[Tai Tzu-ying]]. Sindhu, who was yet to drop a game in the tournament fell against Taiwan's player in two straight games 18–21, 12–21.<ref>{{cite web|first=Dev|last=Sukumar|url=https://olympics.bwfbadminton.com/news-single/2021/07/31/tai-puts-on-a-show/|title=TAI PUTS ON A SHOW|website=Badminton World Federation|date=31 July 2021|access-date=1 August 2021}}</ref> She later won against [[He Bingjiao]] of China in playoff to clinch bronze medal and thereby becoming only the fourth player in Women's singles badminton to claim two medals at the two consecutive Olympic games.<ref>{{cite web|first=James|last=Kuanal|url=https://www.insidesport.co/tokyo-olympics-badminton-super-sindhu-claims-another-olympic-medal-thrashes-chinas-he-bingjiao-21-13-21-15-to-win-bronze-in-tokyo/|title=Tokyo Olympics Badminton: Super Sindhu claims another Olympic medal, thrashes China’s He BingJiao 21-13, 21-15 to win bronze in Tokyo|website=Inside Sports|date=1 August 2021|access-date=1 August 2021}}</ref>
== Endorsements ==
An Economic Times report published in March 2017, noted that she is second only to Indian cricket captain [[Virat Kohli]] when it comes to earnings from each day of brand endorsements. Sindhu charges brands anywhere between {{INRConvert|10|m}} and {{INRConvert|12.5|m}} for a single day of endorsement-related activities.<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/services/advertising/pv-sindhu-is-now-the-no-2-player-in-endorsements/articleshow/57484544.cms|title=PV Sindhu is now the no. 2 player in endorsements|last=Bhushan|first=Ratna|date=6 March 2017|work=The Economic Times|access-date=23 August 2019}}</ref>
Sindhu has endorsement deals with [[JBL]], [[Bridgestone|Bridgestone Tyres]], sports drink [[Gatorade]], pain reliever ointment Moov, online fashion store [[Myntra]], e-commerce portal [[Flipkart]], phone maker [[Nokia]] and electronics major [[Panasonic]]. She also endorses [[Stayfree]], health drink Boost, honey producer APIS Himalaya, herbal health drink firm Ojasvita and the [[Bank of Baroda]]. She is also a brand ambassador for both the [[Central Reserve Police Force]] and Vizag Steel.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/olympics/45268565|title=PV Sindhu: How India's Olympic badminton star became a sponsors' dream on £126,000 a week|date=22 August 2018|access-date=23 August 2019|language=en-GB}}</ref>
In February 2019, it was announced that Sindhu had signed a four-year sports sponsorship deal for {{INRConvert|500|m}} with Chinese sports brand [[Li-Ning|Li Ning]]. Her deal is one of the biggest in world badminton.{{Citation needed|date=December 2019}} She reportedly will get {{INRConvert|400|m}} as sponsorship while the rest of the money will be for equipment. This was Li-Ning's second stint with Sindhu, who was with them for two years in 2014-2015 for a sum of {{INRConvert|12.5|m}} a year. In 2016, she was back with Yonex for a {{INRConvert|35|m}} per year contract for a period of three years.<ref name="auto">{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/sports/badminton/story/pv-sindhu-signs-rs-50-crore-sponsorship-deal-with-li-ning-1451295-2019-02-08|title=PV Sindhu signs Rs 50 crore sponsorship deal with Li-Ning|agency=Press Trust of India|work=India Today|language=en|date=8 February 2019|access-date=23 August 2019}}</ref>
== Honours ==
* Honoured with [[Padma Bhushan]] Award, the third-highest civilian award in [[India]], in January 2020.
* Honoured with [[Padma Shri]] Award, the fourth highest civilian award in [[India]], in March 2015<ref>{{Cite web|url=http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|title=Padma Shree for P.V.Sindhu in 2015-|website=www.dashboard-padmaawards.gov.in|access-date=4 August 2021|archive-date=7 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807005547/http://www.dashboard-padmaawards.gov.in/?Year=2015-2015&Award=Padma%20Shri&Field=Sports|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Sindhu nominated for Padma Bhusan|url=https://www.outlookindia.com/website/story/pv-sindhu-nominated-for-padma-bhushan-award-by-sports-ministry/302183|website=outlookindia.com|publisher=The Outlook India|access-date=27 January 2019}}</ref>
* Received [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]] Award, the highest sporting honour of [[India]], on 29 August 2016<ref>{{Cite web|url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=149084|title=Rajiv Gandhi Khel Ratna award for P.V.Sindhu in 2016-|website=www.pib.gov.in}}</ref><ref>{{cite news|title=President presents Rajiv Gandhi Khel Ratna Award to four athletes|url=https://www.thehindu.com/sport/other-sports/President-presents-Rajiv-Gandhi-Khel-Ratna-Award-to-four-athletes/article14596452.ece|newspaper=The Hindu|access-date=27 January 2019|date=29 August 2016|last1=Desk|first1=Internet}}</ref>
* Bestowed with [[Arjuna Award]] for badminton on 24 September 2013<ref>{{Cite web|url=http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp?link_temp_id=560|title=Arjuna Award for P.V.Sindhu in 2013-|website=www.sportsauthorityofindia.nic.in|access-date=4 August 2021|archive-date=8 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190808121806/http://www.sportsauthorityofindia.nic.in/showfile.asp%3Flink_temp_id%3D560|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=PV Sindhu receives Arjuna award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/PV-Sindhu-receives-Arjuna-award/articleshow/23000165.cms|website=timesofindia.indiatimes.com|publisher=TOI|access-date=27 January 2019}}</ref>
== Achievements ==
=== Olympic Games ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|2016]]
| align="left" |[[Riocentro|Riocentro – Pavilion 4]], [[Rio de Janeiro]], Brazil
| align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]]
| align="left" |21–19, 12–21, 15–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Silver_medal.svg|16x16px]] '''Silver'''
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|2020]]
| align="left" |[[Musashino Forest Sports Plaza]], [[Tokyo]], Japan
| align="left" |{{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]]
| align="left" |21–13, 21–15
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Bronze_medal.svg|16x16px]] '''Bronze'''
|}
=== BWF World Championships ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|2013]]
| align="left" |[[Tianhe Sports Center]], [[Guangzhou]], China
| align="left" |{{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]]
| align="left" |10–21, 13–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze'''
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|2014]]
| align="left" |[[Ballerup Super Arena]], [[Copenhagen]], Denmark
| align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]]
| align="left" |17–21, 15–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze'''
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|2017]]
| align="left" |[[Commonwealth Arena and Sir Chris Hoy Velodrome|Emirates Arena]], [[Glasgow]], Scotland
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]]
| align="left" |19–21, 22–20, 20–22
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver'''
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|2018]]
| align="left" |[[Nanjing Youth Olympic Sports Park]], [[Nanjing]], China
| align="left" |{{flagicon|ESP}} Carolina Marín
| align="left" |19–21, 10–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver'''
|- style="background:#F3E6D7"
| align="center" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|2019]]
| align="left" |[[St. Jakobshalle]], [[Basel]], Switzerland
| align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara
| align="left" |21–7, 21–7
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold'''
|}
=== Asian Games ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#FFB069"
| align="center" |[[Badminton at the 2018 Asian Games – Women's singles|2018]]
| align="left" |[[Istora Gelora Bung Karno]], [[Jakarta]], Indonesia
| align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]]
| align="left" |13–21, 16–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver'''
|}
=== Asian Championships ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#ECF2FF"
| align="center" |[[2014 Badminton Asia Championships|2014]]
| align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]]
| align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]]
| align="left" |21–15, 20–22, 12–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze'''
|}
=== Commonwealth Games ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#FFE4B5"
| align="center" |[[Badminton at the 2014 Commonwealth Games – Women's singles|2014]]
| align="left" |[[Emirates Arena]], [[Glasgow, Scotland]]
| align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Tee Jing Yi]]
| align="left" |23–21, 21–9
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze'''
|- style="background:#FFE4B5"
| align="center" |[[Badminton at the 2018 Commonwealth Games – Women's singles|2018]]
| align="left" |[[Carrara Sports and Leisure Centre]], [[Gold Coast, Queensland|Gold Coast, Australia]]
| align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]]
| align="left" |18–21, 21–23
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver'''
|}
=== South Asian Games ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#FFAAAA"
| align="center" |[[Badminton at the 2016 South Asian Games|2016]]
| align="left" |Multipurpose Hall SAI–SAG Centre, [[Shillong]], [[India]]
| align="left" |{{flagicon|IND}} [[Gadde Ruthvika Shivani]]
| align="left" |11–21, 20–22
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_2.png|Silver]] '''Silver'''
|}
=== Commonwealth Youth Games ===
''Girls' singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#FFE4B5"
| align="center" |[[Badminton at the 2011 Commonwealth Youth Games|2011]]
| align="left" |[[National Sports Centre (Isle of Man)|National Sports Centre]], [[Douglas, Isle of Man]]
| align="left" |{{flagicon|MAS}} [[Soniia Cheah Su Ya]]
| align="left" |22–20, 21–8
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold'''
|}
=== Asian Junior Championships ===
''Girls' Singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Venue
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#AABBCC"
| align="center" |[[2011 Asian Junior Badminton Championships|2011]]
| align="left" |Babu Banarasi Das Indoor Stadium, [[Lucknow, India]]
| align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]]
| align="left" |21–13, 12–21, 10–21
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_3.png|Bronze]] '''Bronze'''
|- style="background:#AABBCC"
| align="center" |[[2012 Asian Junior Badminton Championships|2012]]
| align="left" |Gimcheon Indoor Stadium, [[Gimcheon|Gimcheon, South Korea]]
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]]
| align="left" |18–21, 21–17, 22–20
| style="text-align:left; background:white" |[[ᱨᱮᱫ:Med_1.png|Gold]] '''Gold'''
|}
=== BWF World Tour (1 title, 4 runners-up) ===
The BWF World Tour, which was announced on 19 March 2017 and implemented in 2018,<ref>{{cite web|last=Alleyne|first=Gayle|title=BWF Launches New Events Structure|url=http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|date=19 March 2017|access-date=29 November 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201164159/http://bwfbadminton.com/news-single/2017/03/19/bwf-launches-new-event-structure/|archive-date=1 December 2017}}</ref> is a series of elite badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). The BWF World Tours are divided into levels of World Tour Finals, Super 1000, Super 750, Super 500, Super 300 (part of the HSBC World Tour), and the BWF Tour Super 100.<ref>{{cite web|last=Sukumar|first=Dev|title=Action-Packed Season Ahead!|url=http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|website=bwfbadminton.com|publisher=Badminton World Federation|date=10 January 2018|access-date=15 January 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180113162925/http://bwfworldtour.com/news-single/2018/01/10/action-packed-season-ahead/|archive-date=13 January 2018}}</ref>
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Tournament
!Level
!Opponent
!Score
!Result
|-
| align="center" |[[2018 India Open (badminton)#Finals 2|2018]]
| align="left" |[[India Open]]
| align="left" |Super 500
| align="left" |{{flagicon|USA}} [[Beiwen Zhang]]
| align="left" |18–21, 21–11, 20–22
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|-
| align="center" |[[2018 Thailand Open (badminton)#Finals 2|2018]]
| align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]]
| align="left" |Super 500
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]]
| align="left" |15–21, 18–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|-
| align="center" |[[2018 BWF World Tour Finals#Finals 2|2018]]
| align="left" |[[BWF World Tour Finals]]
| align="left" |World Tour Finals
| align="left" |{{flagicon|JPN}} Nozomi Okuhara
| align="left" |21–19, 21–17
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|-
| align="center" |[[2019 Indonesia Open (badminton)#Finals 2|2019]]
| align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]]
| align="left" |Super 1000
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]]
| align="left" |15–21, 16–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|-
| align="center" |[[2021 Swiss Open (badminton)#Finals 2|2021]]
| align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]]
| align="left" |Super 300
| align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]]
| align="left" |12–21, 5–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|}
=== BWF Superseries (3 titles, 4 runners-up) ===
The BWF Superseries, which was launched on 14 December 2006 and implemented in 2007,<ref>{{cite web|title=BWF Launches Super Series|url=http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|website=Badminton Australia|date=15 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071006123828/http://www.badminton.org.au/index.php?id=22&tx_ttnews%5Btt_news%5D=136&tx_ttnews%5BbackPid%5D=2&cHash=26fb36d8a5|url-status=dead|archive-date=6 October 2007}}</ref> was a series of elite badminton tournaments, sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF). BWF Superseries levels were [[BWF Superseries|Superseries and Superseries Premier]]. A season of Superseries consistde of twelve tournaments around the world that had been introduced since 2011.<ref>{{cite web|title=Yonex All England Elevated To BWF Premier Super Series Event|url=http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|website=www.ibadmintonstore.com|access-date=29 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131002005757/http://www.ibadmintonstore.com/iBADMINTONstore-News/Yonex-All-England-Elevated-To-BWF-Premier-Super-Se.aspx|url-status=dead|archive-date=2 October 2013}}</ref> Successful players were invited to the Superseries Finals, which were held at the end of each year.
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Tournament
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#DAA520"
| align="center" |[[2015 Denmark Super Series Premier#Finals 2|2015]]
| align="left" |[[Denmark Open]]
| align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]]
| align="left" |19–21, 12–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#DAA520"
| align="center" |[[2016 China Open Super Series Premier#Finals 2|2016]]
| align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]]
| align="left" |{{flagicon|CHN}} [[Sun Yu (badminton)|Sun Yu]]
| align="left" |21–11, 17–21, 21–11
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFFCC"
| align="center" |[[2016 Hong Kong Super Series#Finals 2|2016]]
| align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]]
| align="left" |{{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]]
| align="left" |15–21, 17–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#FFFFCC"
| align="center" |[[2017 India Super Series#Finals 2|2017]]
| align="left" |[[India Open]]
| align="left" |{{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]]
| align="left" |21–19, 21–16
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFFCC;"
| align="center" |[[2017 Korea Open Super Series#Finals 2|2017]]
| align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]]
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]]
| align="left" |22–20, 11–21, 21–18
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFFCC"
| align="center" |[[2017 Hong Kong Super Series#Finals 2|2017]]
| align="left" |Hong Kong Open
| align="left" |{{flagicon|TPE}} Tai Tzu-ying
| align="left" |18–21, 18–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#B0C4DE"
| align="center" |[[2017 BWF Super Series Finals#Finals 2|2017]]
| align="left" |[[BWF Super Series Finals|Dubai World Superseries Finals]]
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]]
| align="left" |21–15, 12–21, 19–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|}
: {{Color box|#B0C4DE|border=darkgray}} [[BWF Superseries Finals]] tournament
: {{Color box|#DAA520|border=darkgray}} [[BWF Superseries|BWF Superseries Premier]] tournament
: {{Color box|#FFFFCC|border=darkgray}} [[BWF Superseries]] tournament
=== BWF Grand Prix (6 titles, 3 runners-up) ===
The BWF Grand Prix had two levels, the [[BWF Grand Prix and Grand Prix Gold]]. It was a series of badminton tournaments sanctioned by the [[Badminton World Federation]] (BWF) which was held from 2007 to 2017.
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Tournament
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#D4F1C5"
| align="center" |[[2011 Dutch Open Grand Prix#Finals 2|2011]]
| align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]]
| align="left" |{{flagicon|NED}} [[Yao Jie]]
| align="left" |16–21, 17–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2012 India Open Grand Prix Gold#Finals 2|2012]]
| align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|India Grand Prix Gold]]
| align="left" |{{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]]
| align="left" |15–21, 21–18, 18–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold#Finals 2|2013]]
| align="left" |[[Malaysia Masters|Malaysia Grand Prix Gold]]
| align="left" |{{flagicon|SIN}} [[Gu Juan]]
| align="left" |21–17, 17–21, 21–19
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold#Finals 2|2013]]
| align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]]
| align="left" |{{flagicon|CAN}} [[Michelle Li]]
| align="left" |21–15, 21–12
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|2014]]
| align="left" |India Grand Prix Gold
| align="left" |{{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]]
| align="left" |14–21, 17–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|2014]]
| align="left" |Macau Open
| align="left" |{{flagicon|KOR}} [[Kim Hyo-min]]
| align="left" |21–12, 21–17
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|2015]]
| align="left" |Macau Open
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]]
| align="left" |21–9, 21–23, 21–14
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|2016]]
| align="left" |Malaysia Masters
| align="left" |{{flagicon|SCO}} [[Kirsty Gilmour]]
| align="left" |21–15, 21–9
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#FFFF67"
| align="center" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold#Finals 2|2017]]
| align="left" |Syed Modi International
| align="left" |{{flagicon|INA}} [[Gregoria Mariska Tunjung]]
| align="left" |21–13, 21–14
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|}
: {{Color box|#D4F1C5|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix]] tournament
: {{Color box|#FFFF67|border=darkgray}} [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|BWF Grand Prix Gold]] tournament
=== BWF International Challenge/Series (4 titles, 1 runner-up) ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size: 90%;"
!Year
!Tournament
!Opponent
!Score
!Result
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" |2010
| align="left" |[[Iran Fajr International]]
| align="left" |{{flagicon|JPN}} [[Rie Eto (badminton)|Rie Eto]]
| align="left" |14–21, 24–26
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" |2011
| align="left" |[[Maldives International]]
| align="left" |{{flagicon|IND}} [[P. C. Thulasi]]
| align="left" |21–11, 21–16
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" |2011
| align="left" |[[Indonesia International]]
| align="left" |{{flagicon|INA}} [[Fransisca Ratnasari]]
| align="left" |21–16, 21–11
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" |2011
| align="left" |[[Swiss International (badminton)|Swiss International]]
| align="left" |{{flagicon|GER}} [[Carola Bott]]
| align="left" |21–11, 21–11
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|- style="background:#D8CEF6"
| align="center" |2011
| align="left" |[[Tata Open India International]]
| align="left" |{{flagicon|IND}} [[Sayali Gokhale]]
| align="left" |21–10, 20–22, 21–11
| style="text-align:left; background:white" |{{gold1}}'''Winner'''
|}
: {{Color box|#D8CEF6|border=darkgray}} [[BWF International Challenge]] tournament
: {{Color box|#D5D5D5|border=darkgray}} [[BWF International Series]] tournament
=== Invitational tournament ===
''Women's singles''
{| class="sortable wikitable" style="font-size:90%;"
!Year
!Tournament
!Opponent
!Score
!Result
|-
|- style="background:#F5F5F5"
| align="center" |[[2015 Copenhagen Masters|2015]]
| align="left" |[[Copenhagen Masters]]
| align="left" |{{flagicon|DEN}} [[Line Kjærsfeldt]]
| align="left" |12–21, 19–21
| style="text-align:left; background:white" |{{silver2}}'''Runner-up'''
|}
== Career overview ==
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Singles
! Played
! Wins
! Losses
! Balance
|-
| align=left | '''Total'''
| 488
| 341
| 147
| '''+194'''
|-
| align=left | '''Current year''' (2021)
| 12
| 7
| 5
| '''+2'''
|}
{{col-2}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
|-
! Doubles
! Played
! Wins
! Losses
! Balance
|-
| align=left | '''Total'''
| 24
| 14
| 10
| '''+4'''
|-
| align=left | '''Current year''' (2021)
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
|}
{{col-end}}
: ''<nowiki>*</nowiki> Statistics were last updated on 7 March 2021.''<ref>{{cite web|title=PUSARLA V. Sindhu – Career overview|url=http://bwfbadminton.com/player/73173/pusarla-v-sindhu|website=bwfbadminton.com|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2021}}</ref>
=== Singles performance timeline ===
{{Performance key (badminton)}}
{| class="wikitable" style="text-align:center"
! width="260" |Tournament
!2009
!2010
!2011
!2012
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
![[2018 BWF World Tour|2018]]
![[2019 BWF World Tour|2019]]
![[2020 BWF World Tour|2020]]
![[2021 BWF World Tour|2021]]
! width="40" |{{Tooltip|SR|Strike Rate}}
!Best
|-
| colspan="20" style="text-align:center;" |'''[[Badminton World Federation|BWF events]]'''
|-
| align="left" |'''[[BWF World Junior Championships]]'''
| bgcolor="#afeeee" |[[2009 BWF World Junior Championships|2R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2010 BWF World Junior Championships|'''QF''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2011 BWF World Junior Championships|3R]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| colspan="7" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}}
|'''0/3'''
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('10)
|-
| align="left" |'''[[BWF World Championships]]'''
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| bgcolor="#cd7f32" |[[2013 BWF World Championships – Women's singles|B]]
| bgcolor="#cd7f32" |[[2014 BWF World Championships – Women's singles|B]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2015 BWF World Championships – Women's singles|QF]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| bgcolor="silver" |[[2017 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']]
| bgcolor="silver" |[[2018 BWF World Championships – Women's singles|'''S''']]
| bgcolor="gold" |[[2019 BWF World Championships – Women's singles|'''G''']]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''1/6'''
| bgcolor="gold" |'''G''' ('19)
|-
| align="left" |'''[[Badminton at the Summer Olympics|Olympics]]'''
| colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}}
| colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| bgcolor="silver" |[[Badminton at the 2016 Summer Olympics – Women's singles|'''S''']]
| colspan="3" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| bgcolor="#cd7f32" |[[Badminton at the 2020 Summer Olympics - Women's singles|'''B''']]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|'''0/2'''
| bgcolor="silver" |'''S''' ('16)
|-
! colspan="10" |'''[[BWF Super Series|BWF Superseries]] / [[BWF Grand Prix Gold and Grand Prix|Grand Prix]]'''
! colspan="6" |'''[[BWF World Tour]]'''
|-
| align="left" |[[Swiss Open (badminton)|Swiss Open]]
| colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}}
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 Swiss Open Grand Prix Gold|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 Swiss Open Grand Prix Gold|2R]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2014 Swiss Open Grand Prix Gold|SF]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="ffebcd" |[[2016 Swiss Open Grand Prix Gold|QF]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| bgcolor="D8BFD8" |[[2021 Swiss Open (badminton)|'''F''']]
|'''0/5'''
| bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('21)
|-
| align="left" |[[German Open (badminton)|German Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |1R<ref>{{cite web|title=YONEX German Open GPG 2012: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=596D798E-F45C-45AA-9A03-305480068147&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref>
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="ffebcd" |[[2016 German Open Grand Prix Gold|'''QF''']]
| bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}}
| colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
| colspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|'''0/2'''
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('16)
|-
| align="left" |[[All England Open Badminton Championships|All England Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 All England Super Series Premier|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 All England Super Series Premier|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2014 All England Super Series Premier|1R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="afeeee" |[[2016 All England Super Series Premier|1R]]
| bgcolor="ffebcd" |[[2017 All England Super Series Premier|QF]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2018 All England Open|'''SF''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 All England Open|1R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2020 All England Open|QF]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2021 All England Open|'''SF''']]
|'''0/9'''
| bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18, '21)
|-
| align="left" |[[Malaysia Masters]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="FFFF00;" |[[2012 Malaysia Open Grand Prix Gold|SF]]
| bgcolor="00FF00" |[[2013 Malaysia Grand Prix Gold|'''W''']]
| bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Malaysia Masters Grand Prix Gold|SF]]
| bgcolor="00FF00" |[[2016 Malaysia Masters Grand Prix Gold|'''W''']]
| bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="" |[[2018 Malaysia Masters (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]]
| bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Malaysia Masters|QF]]
|
|'''2/5'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '16)
|-
| align="left" |[[Australian Open (badminton)|Australian Open]]
| colspan="5" style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Australian Super Series|'''QF''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 Australian Super Series|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2016 Australian Super Series|1R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Australian Super Series|'''QF''']]
|N.P
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 Australian Open (badminton)|2R]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/5'''
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('14, '17)
|-
| align="left" |[[India Open]]
|Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise India Open 2009: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=72F1F101-544B-4C1F-B8BE-11BB3296ADE8&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2010 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=INDIA GRAND PRIX GOLD 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=CD5E57C3-91F4-402A-9434-E2ABFB0CBC91&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Super Series|1R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2012 India Super Series|QF]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2013 India Super Series|SF]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2014 India Super Series|1R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2016 India Super Series|QF]]
| bgcolor="00FF00" |[[2017 India Super Series|'''W''']]
| bgcolor="D8BFD8" |[[2018 India Open (badminton)|F]]
| bgcolor="FFFF00" |[[2019 India Open (badminton)|SF]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''1/8'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17)
|-
| align="left" |[[Malaysia Open (badminton)|Malaysia Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
|Q1<ref>{{cite web|title=MAYBANK Malaysia Open Presented by PROTON: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=15C0786F-0C76-474B-845E-15D5FD591223&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 Malaysia Super Series|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2014 Malaysia Super Series Premier|2R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2016 Malaysia Super Series Premier|QF]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2017 Malaysia Super Series Premier|1R]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2018 Malaysia Open (badminton)|'''SF''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 Malaysia Open (badminton)|R2]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|[[2021 Malaysia Open (badminton)|Q]]
|'''0/7'''
| bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('18)
|-
| align="left" |[[Singapore Open (badminton)|Singapore Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 Singapore Super Series|1R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Singapore Super Series|QF]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="afeeee" |[[2016 Singapore Super Series|2R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2017 Singapore Super Series|QF]]
|N.P
| bgcolor="FFFF00;" |[[2019 Singapore Open (badminton)|'''SF''']]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|[[2021 Singapore Open|Q]]
|'''0/5'''
| bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('19)
|-
| align="left" |[[Indonesia Masters]]
| colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2015 Indonesian Masters Grand Prix Gold|'''QF''']]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|N/A|Not Applicable}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Indonesia Masters (badminton)|'''QF''']]
| bgcolor="AFEEEE" |[[2020 Indonesia Masters|2R]]
|
|'''0/4'''
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('15, '18, '19)
|-
| align="left" |[[Indonesia Open (badminton)|Indonesia Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 Indonesia Super Series Premier|2R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2014 Indonesia Super Series Premier|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 Indonesia Super Series Premier|1R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2017 Indonesia Super Series Premier|2R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Indonesia Open (badminton)|QF]]
| bgcolor="D8BFD8" |[[2019 Indonesia Open (badminton)|'''F''']]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/6'''
| bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('19)
|-
| rowspan="2" align="left" |[[Thailand Open (badminton)|Thailand Open]]
| colspan="3" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
| rowspan="2" bgcolor="#afeeee" |[[2012 Thailand Open Grand Prix Gold|2R]]
| colspan="5" rowspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
| rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |[[2018 Thailand Open (badminton)|'''F''']]
| rowspan="2" bgcolor="" |[[2019 Thailand Open (badminton)|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2020 Yonex Thailand Open|1R]]
| rowspan="2" style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| rowspan="2" |'''0/4'''
| rowspan="2" bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('18)
|-
| bgcolor="#ffebcd" |[[2020 Toyota Thailand Open|QF]]
|-
| align="left" |[[Korea Open (badminton)|Korea Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
|Q2<ref>{{cite web|title=Victor Korea Open 2012: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=3677C337-B11D-4E8A-B0D9-F7181D73A7EF&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 Korea Open Super Series Premier|2R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 Korea Open Super Series|2R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="00FF00" |[[2017 Korea Open Super Series|'''W''']]
|N.P
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 Korea Open (badminton)|1R]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''1/5'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17)
|-
| align="left" |[[Taipei Open (badminton)|Taipei Open]]
| colspan="6" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 Chinese Taipei Open Grand Prix Gold|'''2R''']]
| colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/1'''
| bgcolor="#afeeee" |'''2R''' ('15)
|-
| align="left" |[[Vietnam Open (badminton)|Vietnam Open]]
| colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Vietnam Grand Prix Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=4B7F4E4E-4EB6-4A33-8655-78FC3FC91D5E&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=2 February 2016}}</ref>'''
| colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/1'''
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('11)
|-
| align="left" |[[China Open (badminton)|China Open]]
| colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
|Q2<ref>{{cite web|title=Li Ning China Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=91BC911B-E50D-4FFA-9211-33938FCD4A19&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 China Open Super Series Premier|1R]]
| colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 China Open Super Series Premier|2R]]
| bgcolor="Gold" |'''[[2016 China Open Super Series Premier|W]]'''
| bgcolor="#ffebcd" |[[2017 China Open Super Series Premier|QF]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2018 China Open (badminton)|QF]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 China Open (badminton)|2R]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''1/7'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('16)
|-
| align="left" |[[Japan Open (badminton)|Japan Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 Japan Super Series|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 Japan Super Series|2R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 Japan Super Series|1R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2017 Japan Super Series|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2018 Japan Open (badminton)|2R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2019 Japan Open (badminton)|'''QF''']]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/6'''
| bgcolor="#ffebcd" |'''QF''' ('19)
|-
| align="left" |[[Syed Modi International Badminton Championships|Syed Modi International]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2009 India Open Grand Prix|QF]]<ref>{{cite web|title=JAYPEE CUP SYED MODI MEMORIAL INDIA GRAND PRIX 2009: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=F7BADB96-E905-4E8B-8B9D-A89A779D4790&draw=2|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016}}</ref>
| bgcolor="FFFF00;" |[[2010 India Grand Prix|SF]]<ref>{{cite web|title=India Grand Prix 2010: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=244B9415-DA84-43A2-8550-ED8B0A1267C6&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2011 India Open Grand Prix Gold|2R]]<ref>{{cite web|title=Yonex – Sunrise Syed Modi Memorial India Open Grand Prix Gold: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=B958ADE2-68D5-422F-BBFB-7248E8752124&draw=4|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=3 February 2016}}</ref>
| bgcolor="D8BFD8" |[[2012 India Open Grand Prix Gold|F]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
| bgcolor="D8BFD8" |[[2014 India Open Grand Prix Gold|F]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2015 Syed Modi International Grand Prix Gold|SF]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2016 Syed Modi International Grand Prix Gold|2R]]
| bgcolor="00FF00" |[[2017 Syed Modi International Grand Prix Gold|'''W''']]
| bgcolor="" |[[2018 Syed Modi International|{{Tooltip|w/d|Withdrew}}]]
| bgcolor="" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''1/8'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('17)
|-
| align="left" |[[Dutch Open (badminton)|Dutch Open]]
| colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="D8BFD8" |'''F<ref>{{cite web|title=Yonex Dutch Open 2011: Draws: WS|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=60389B26-7D2A-4EFC-831F-5D94C1BB1911&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref>'''
| colspan="8" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/1'''
| bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('11)
|-
| align="left" |[[Denmark Open]]
| colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 Denmark Super Series Premier|1R]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2014 Denmark Super Series Premier|QF]]
| bgcolor="D8BFD8" |[[2015 Denmark Super Series Premier|'''F''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2016 Denmark Super Series Premier|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2017 Denmark Super Series Premier|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2018 Denmark Open|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 Denmark Open|2R]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
|
|'''0/7'''
| bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('15)
|-
| align="left" |[[French Open (badminton)|French Open]]
| colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 French Super Series|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2014 French Super Series|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 French Super Series|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2016 French Super Series|2R]]
| bgcolor="FFFF00;" |[[2017 French Super Series|'''SF''']]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2018 French Open (badminton)|QF]]
| bgcolor="#ffebcd" |[[2019 French Open (badminton)|QF]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/7'''
| bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('17)
|-
| align="left" |[[Macau Open Badminton Championships|Macau Open]]
| colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="00FF00" |[[2013 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']]
| bgcolor="00FF00" |[[2014 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']]
| bgcolor="00FF00" |[[2015 Macau Open Grand Prix Gold|'''W''']]
| colspan="4" |{{Tooltip|A|Absent}}
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''3/3'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('13, '14, '15)
|-
| align="left" |[[Fuzhou China Open]]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="FFFF00;" |[[2012 China Masters Super Series|'''SF''']]
| colspan="3" |{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="ffebcd" |[[2016 China Masters Grand Prix Gold|QF]]
|{{Tooltip|A|Absent}}
| bgcolor="#ffebcd" |[[2018 Fuzhou China Open|QF]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 Fuzhou China Open|1R]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/3'''
| bgcolor="FFFF00;" |'''SF''' ('12)
|-
| align="left" |[[Hong Kong Open (badminton)|Hong Kong Open]]
| colspan="2" |{{Tooltip|A|Absent}}
|Q2<ref>{{cite web|title=Yonex Sunrise Hong Kong Open 2011: Draws: WS – Qualification|url=https://bwf.tournamentsoftware.com/sport/draw.aspx?id=6ADDD331-4C98-4B84-A2ED-3F0B93881018&draw=3|publisher=[[Badminton World Federation]]|access-date=4 February 2016}}</ref>
| bgcolor="#afeeee" |[[2012 Hong Kong Super Series|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2013 Hong Kong Super Series|1R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2014 Hong Kong Super Series|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2015 Hong Kong Super Series|1R]]
| bgcolor="D8BFD8" |[[2016 Hong Kong Super Series|'''F''']]
| bgcolor="D8BFD8" |[[2017 Hong Kong Super Series|'''F''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2018 Hong Kong Open (badminton)|2R]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 Hong Kong Open (badminton)|2R]]
| style="color:#ccc" |{{Tooltip|NH|Not Held}}
|
|'''0/9'''
| bgcolor="D8BFD8" |'''F''' ('16,'17)
|-
| align="left" |[[BWF Super Series Finals|Superseries]]/[[World Tour Finals]]
| colspan="7" |{{Tooltip|DNQ|Did not qualify}}
| bgcolor="FFFF00" |[[2016 BWF Super Series Finals|SF]]
| bgcolor="D8BFD8" |[[2017 BWF Super Series Finals|F]]
| bgcolor="00FF00" |[[2018 BWF World Tour Finals|'''W''']]
| bgcolor="#afeeee" |[[2019 BWF World Tour Finals|RR]]
| bgcolor="#afeeee" |[[2020 BWF World Tour Finals|RR]]
|
|'''1/5'''
| bgcolor="00FF00" |'''W''' ('18)
|- style="background:#fffaaa;"
| align="left" |'''Year-end ranking'''
|255
|151
|31
|19
|11
|11
|12
|6
|3
|3
|6
|7
|
|
|2
|}
== Record against selected opponents ==
Record against Year-end Finals finalists, World Championships semi-finalists, and Olympic quarter-finalists. Accurate as of [[Badminton at the 2020 Summer Olympics – Women's singles|1 August 2021]].{{col-begin}}
{{col-break}}
{| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small"
|-
! rowspan="2" | Players
! rowspan="2" | Matches
! colspan="2" | Results
! rowspan="2" | Difference
|-
! Won
! Lost
|-
| align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Chen Yufei]]
| 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2
|-
| align="left" | {{flagicon|CHN}} [[He Bingjiao]]
| 16 || 7 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –2
|-
| align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Li Xuerui]]
| 7 || 4 || 3 || bgcolor="#ccffcc" | +1
|-
| align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Lin (badminton)|Wang Lin]]
| 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1
|-
| align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Shixian]]
| 10 || 4 || 6 || bgcolor="#ffddee" | –2
|-
| align="left" | {{flagicon|CHN}} [[Wang Yihan]]
| 7 || 3 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –1
|-
| align="left" | {{flagicon|TPE}} [[Tai Tzu-ying]]
| 19 || 5 || 14 || bgcolor="#ffddee" | –9
|-
| align="left" | {{flagicon|DEN}} [[Tine Baun]]
| 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1
|-
| align="left" | {{flagicon|GER}} [[Juliane Schenk]]
| 2 || 0 || 2 || bgcolor="#ffddee" | –2
|-
| align="left" | {{flagicon|HKG}} [[Yip Pui Yin]]
| 4 || 4 || 0 || bgcolor="#ccffcc" | +4
|-
| align="left" | {{flagicon|IND}} [[Saina Nehwal]]
| 4 || 1 || 3 || bgcolor="#ffddee" | –2
|}
{{col-break}}
{| class=wikitable style="text-align:center; font-size:small"
! rowspan="2" | Players
! rowspan="2" | Matches
! colspan="2" | Results
! rowspan="2" | Difference
|-
! Won
! Lost
|-
| align="left" | {{flagicon|INA}} [[Lindaweni Fanetri]]
| 10 || 8 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +6
|-
| align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Minatsu Mitani]]
| 5 || 3 || 2 || bgcolor="#ccffcc" | +1
|-
| align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Nozomi Okuhara]]
| 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1
|-
| align="left" | {{flagicon|JPN}} [[Akane Yamaguchi]]
| 19 || 12 || 7 || bgcolor="#ccffcc" | +5
|-
| align="left" | {{flagicon|KOR}} [[An Se-young]]
| 1 || 0 || 1 || bgcolor="#ffddee" | –1
|-
| align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Bae Yeon-ju]]
| 5 || 1 || 4 || bgcolor="#ffddee" | –3
|-
| align="left" | {{flagicon|KOR}} [[Sung Ji-hyun]]
| 17 || 9 || 8 || bgcolor="#ccffcc" | +1
|-
| align="left" | {{flagicon|ESP}} [[Carolina Marín]]
| 14 || 5 || 9 || bgcolor="#ffddee" | –4
|-
| align="left" | {{flagicon|THA}} [[Porntip Buranaprasertsuk]]
| 10 || 6 || 4 || bgcolor="#ccffcc" | +2
|-
| align="left" | {{flagicon|THA}} [[Ratchanok Intanon]]
| 11 || 4 || 7<!-- Do NOT change this to lower number as their clash of World junior championships in 2009 is not included in bwf site, which was won by Intanon --> || bgcolor="#ffddee" | –3
|}
{{col-end}}
== Personal life ==
Sindhu has been employed with [[Bharat Petroleum]] since July 2013, as an assistant sports manager with their Hyderabad office. Following her silver-medal win at the Rio Olympics, she was promoted to deputy sports manager. She was appointed as the first brand ambassador of [[Bridgestone|Bridgestone India]].<ref name="BPCL">{{cite news|title=BPCL announces Rs 75 lakh cash award, promotion for P V Sindhu|url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/bpcl-announces-rs-75-lakh-cash-award-promotion-for-p-v-sindhu-116082000493_1.html|access-date=20 August 2016|work=Business Standard|date=20 August 2016}}</ref> She was appointed as the Deputy Collector (Group-I) by the Andhra Pradesh government in July 2017, which she took charge later in August.<ref>{{Cite news|last=|first=|date=9 August 2017|title=PV Sindhu takes charge as Deputy Collector in Andhra Pradesh government|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/other-sports/pv-sindhu-takes-charge-as-deputy-collector-in-andhra-pradesh-government/story-dku5XszT2ykMS1cebSJz3L.html|access-date=24 July 2021}}</ref>
She was the flag bearer for the [[India at the 2018 Commonwealth Games|Indian contingent]] in the opening ceremony of the [[2018 Commonwealth Games]].<ref>{{cite news|title=PV Sindhu leads India's contingent at CWG 2018 Parade of Nations|url=https://zeenews.india.com/other-sports/pv-sindhu-leads-indias-contingent-at-cwg-2018-parade-of-nations-2096456.html|access-date=19 May 2019|work=Zee News|date=4 April 2018|language=en}}</ref>
== Awards and recognition ==
=== National ===
* [[Padma Bhushan]], Third Highest Civilian Award of India (2020).
* [[Rajiv Gandhi Khel Ratna]], highest sporting honour of India (2016)<ref>{{cite web|title=Rajiv khel ratna|url=http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|publisher=news 18.com|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823170430/http://www.news18.com/news/olympics/pv-sindhu-sakshi-malik-dipa-karmakar-and-jitu-rai-to-get-khel-ratna-1284250.html|archive-date=23 August 2016|access-date=2 February 2017|date=22 August 2016}}</ref>
* [[Padma Shri]], the fourth highest civilian award of India (2015)<ref name="pdma">{{cite web|title=Padma Awards 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150128022143/http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=114952|publisher=Press Information Bureau|access-date=25 January 2015|archive-date=28 January 2015|url-status=dead}}</ref>
* [[Arjuna Award]] (2013)<ref>{{cite news|title=Arjuna Award for Virat Kohli, PV Sindhu; Ronjan Sodhi gets Khel Ratna|url=http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=13 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150518085331/http://sports.ndtv.com/othersports/news/212289-arjuna-for-kohli-sindhu-sodhi-gets-khel-ratna|archive-date=18 May 2015|url-status=dead}}</ref>
=== Others ===
* [[FICCI]] Breakthrough Sportsperson of the Year 2014<ref>{{cite news|title=FICCI announces the Winners of India Sports Awards for 2014|url=http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=14 February 2014|archive-date=4 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170804213812/http://news.biharprabha.com/2014/02/ficci-announces-the-winners-of-india-sports-awards-for-2014/|url-status=dead}}</ref>
* [[NDTV Indian of the Year]] 2014<ref>{{cite news|title=Amjad Ali Khan, Satish Gujral honored with NDTV Indian of the Year Award|url=http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|work=IANS|publisher=news.biharprabha.com|access-date=29 April 2014|archive-date=30 April 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140430022511/http://news.biharprabha.com/2014/04/amjad-ali-khan-satish-gujral-honored-with-ndtv-indian-of-the-year-award/|url-status=dead}}</ref>
* {{INRConvert|1|m}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2015 [[Macau Open Badminton Championships]].<ref>{{cite news|title=BAI announces cash award of Rs. 10 lakh for Sindhu|url=http://www.thehindu.com/sport/other-sports/bai-announces-cash-award-of-rs-10-lakh-for-sindhu/article7933094.ece|access-date=18 August 2016|work=The Hindu|date=30 November 2015}}</ref>
* {{INRConvert|500|k}} from the Badminton Association of India, for her victory in the 2016 [[Malaysia Masters]]<ref>{{cite news|title=Badminton Association of India Awards PV Sindhu Rs 5 lakh for winning Malaysia Masters|url=http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|access-date=18 August 2016|work=NDTV Sports|date=24 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160127063110/http://sports.ndtv.com/badminton/news/254762-badminton-association-of-india-awards-pv-sindhu-rs-5-lakh-for-winning-malaysia-masters|archive-date=27 January 2016|url-status=dead}}</ref>
* TV9 Nava Nakshatra Sanmanam - 2019<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CXT9tl_tt7w|title=PV Sindhu on TV9 Nava Nakshatra Sanmanam|website=Youtube|access-date=30 December 2019}}</ref>
* [[BBC Indian Sportswoman of the Year Award|BBC Indian Sportswoman of the Year]] 2020<ref name="PV Sindhu wins BBC award - TOI">{{cite news|title=PV Sindhu wins 'BBC Indian Sportswoman of the Year' award|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/badminton/pv-sindhu-wins-bbc-indian-sportswoman-of-the-year-award/articleshow/74544221.cms|work=The Times of India|publisher=Times Internet|access-date=31 January 2021|date=9 March 2020}}</ref>
; Rewards for winning the silver medal at the 2016 Rio Summer Olympics
* {{INRConvert|50|m}}, and a [[land grant]] from the [[Government of Telangana]].<ref>{{Cite news|url=http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|title=Telangana Govt Announces Rs 5 cr to PV Sindhu, Rs 1 cr to Gopichand|website=Sakshipost|access-date=4 August 2021|archive-date=5 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205122838/http://english.sakshi.com/telangana/2016/08/20/telangana-govt-announces-rs-5-cr-to-pv-sindhu-rs-1-cr-to-gopichand|url-status=dead}}</ref>
* {{INRConvert|30|m}}, a Group A cadre job(Deputy Collector of Andhra Pradesh)<ref>{{cite news|title=P V Sindhu appointed dy collector in AP|url=https://www.deccanherald.com/content/625014/p-v-sindhu-appointed-dy.html|access-date=1 February 2021|work=Deccan Herald|date=27 July 2017|language=en}}</ref> and 1000 yd<sup>2</sup> land grant from the [[Government of Andhra Pradesh]].<ref>{{Cite web|url=https://zeenews.india.com/sports/rio-olympics-2016/andhra-pradesh-government-to-reward-sindhu-with-rs-3-cr-cash-prize-and-government-job_1920794.html|title=Andhra Pradesh government to reward Sindhu with Rs 3 cr cash prize and government job|date=20 August 2016|website=Zee News}}</ref><ref name="rivalry">{{cite news|title=How rivalry between Andhra and Telangana has enriched PV Sindhu by crores|url=http://www.hindustantimes.com/olympics/how-rivalry-between-andhra-and-telangana-has-enriched-pv-sindhu-by-crores/story-TQhA4fA7Wj2XaUaeA1HPdJ.html|access-date=20 August 2016|work=Hindustan Times|date=20 August 2016}}</ref>
* {{INRConvert|20|m}} from the [[Government of Delhi]].<ref name="indianexpress.com">{{cite news|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|url=https://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|access-date=1 February 2021|work=The Indian Express|date=23 August 2016|language=en}}</ref>
* {{INRConvert|7.5|m}} from her employer, [[Bharat Petroleum Corporation]], with promotion from assistant to deputy sports manager.<ref name="BPCL" />
* {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Haryana]].<ref name="rivalry" />
* {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Madhya Pradesh]].<ref>{{cite news|title=Rio Olympics: Madhya Pradesh government announces reward for PV Sindhu silver medal|url=https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|access-date=1 February 2021|work=ABP Live|date=19 August 2016|language=en|archive-date=26 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826104732/https://www.abplive.in/sports/rio-olympics-madhya-pradesh-government-announces-reward-for-pv-sindhu-silver-medal-401636|url-status=dead}}</ref>
* {{INRConvert|5|m}} from the [[Ministry of Youth Affairs and Sports]].<ref name="rivalry" />
* {{INRConvert|5|m}} from [[Badminton Association of India]]<ref name="indianexpress1">{{cite news|url=http://indianexpress.com/sports/rio-2016-olympics/from-bmw-to-rs-1-60-crore-and-land-its-raining-gifts-for-rio-star-pv-sindhu-2985893/|title=PV Sindhu lauded with gifts: From BMW to Rs 2.05 crore and land|date=19 August 2016|work=Indian Express|access-date=20 August 2016}}</ref>
* {{INRConvert|5|m}} from NRI businessman, Mukkattu Sebastian<ref name="nricafe">{{cite web|url=http://www.siasat.com/news/rio-2016-dubai-based-indian-businessman-announces-cash-prize-sindhu-sakshi-1004515/|title=Rio 2016: Dubai based indian man announces cash prize|date=21 August 2016|access-date=21 August 2016}}</ref>
* {{INRConvert|3|m}} from the [[Indian Olympic Association]].<ref name="rivalry" />
* {{INRConvert|500|k}} from [[All India Football Federation]].<ref name="indianexpress1" />
* [[BMW]] car from the Hyderabad District Badminton Association and as well as Indian cricketer Sachin Tendulkar<ref name="indianexpress.com" />
* {{INRConvert|101|k}} from [[Salman Khan]], for qualifying as an Olympic participant.<ref>{{cite news|title=Rio Olympics 2016: Salman Khan to present Rs 1 lakh cheque to each Indian athelete|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/rio-olympics-2016-salman-khan-to-present-rs-1-lakh-cheque-to-each-indian-athelete-2981351/|access-date=18 August 2016|work=The Indian Express|date=17 August 2016}}</ref>
* Miniature badminton racquet memento with gold and diamond from [[Kirtilals]].<ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/sports/pv-sindhu-honoured-with-miniature-gold-diamond-racquet-2199333.html|title=PV Sindhu honoured with miniature gold, diamond racquet|publisher=Oneindia.in|access-date=3 September 2016|work=One India|date=2 September 2016}}</ref>
; For winning the bronze medal at the 2020 Tokyo Summer Olympics
* {{INRConvert|3|m}} from the Government of India.<ref>{{cite news|last=Sharma|first=Nitin|date=12 July 2021|title=Rs 6 crore or Rs 25 lakh for Olympics gold? Home state key to cash prize|url=https://indianexpress.com/article/olympics/rs-6-crore-or-rs-25-lakh-for-olympics-gold-home-state-key-to-cash-prize-7400117/|work=Indian Express|location=|access-date=1 August 2021}}</ref>
* {{INRConvert|5|m}} from the [[Government of Telangana]].<ref>{{cite news|author=<!--Staff writer(s)/no by-line.-->|date=7 July 2021|title=Telangana sports minister felicitates Tokyo-bound players, officials|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tokyo-olympics/indiatokyo/telangana-sports-minister-felicitates-tokyo-bound-players-officials/articleshow/84206205.cms|work=The Times of India|location=|access-date=1 August 2021}}</ref>
== See also ==
* [[Badminton in India]]
* [[India national badminton team]]
* [[Gopichand Badminton Academy]]
== References ==
{{Reflist}}
== External links ==
{{Commons category}}
* {{BWF|0BF2D10A-66EB-4B90-BB4B-3F70D4ADAD99}}
* {{Sports-Reference}}
* {{IMDb name}}
* [https://web.archive.org/web/20101025135109/http://www.olympicgoldquest.in/ogq/athletes/PVsindhu.htm P. V. Sindhu] at [[Olympic Gold Quest]]
* [https://web.archive.org/web/20100805072833/http://www.pgba.in/sindhu_pro.html P. V. Sindhu] at [[Gopichand Badminton Academy]]
* [http://www.tournamentsoftware.com/sport/player.aspx?id=E0382EBA-4B51-4391-B38F-49D9FD058B5A&player=235 P. V. Sindhu] at tournamentsoftware.com
{{Olympic medalists for India}} {{Footer World Champions Badminton Singles Women}} {{Footer BWF World Tour Finals Champions Badminton Singles Women}} {{Top ten badminton players}} {{Rajiv Gandhi Khel Ratna Awardees}} {{Padma Shri Award Recipients in Sports}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2020–2029}} {{Badminton in India}}
{{Authority control}}
lv1egrhu2snh53x61uf44idm32t1r76
ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
0
17263
198777
191639
2026-09-30T19:14:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198777
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| other_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, per WP:INDICSCRIPT policy. -->
| settlement_type = [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| image_skyline = Palar river, vellore.jpg
| image_caption = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱚᱞᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ
| nickname = ᱠᱤᱞᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_map = Vellore in Tamil Nadu (India).svg
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|12|54|40|N|79|8|10|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[File:Seal of Tamil Nadu.svg|22px]] [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| subdivision_type2 = ᱴᱚᱴᱷᱟ
| subdivision_name2 = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱑᱙᱙᱖
| seat_type = ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ
| seat = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]]
| parts_type = ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ
| parts = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ]],<br>[[Anaicut]] (Village),<br>[[Katpadi taluk|Katpadi]],<br>[[Gudiyattam taluk|Gudiyatham]],<br>[[Pernambut]],<br>[[K. V. Kuppam block|K.V Kuppam]]<ref name=Velloredivisions>{{Cite web |url=https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2019/11/14050725/1197501/Revenue-divisions-taluks-confirmed.vpf |title=Archive copy |access-date=2021-08-19 |archive-date=2021-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819094144/https://www.dtnext.in/News/TamilNadu/2019/11/14050725/1197501/Revenue-divisions-taluks-confirmed.vpf |url-status=dead }}</ref>
| leader_title1 = ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱢᱟᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ
| leader_name1 = ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱵᱷᱮᱞ ᱯᱟᱱᱫᱤᱭᱟᱱ [[Indian Administrative Service|IAS]]
| leader_title2 = ᱥᱩᱯᱨᱤᱢᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱩᱞᱤᱥ
| leader_name2 = ᱯᱨᱟᱵᱷᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ [[Indian Police Service|IPS]]
| leader_title3 = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱨ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤ
| leader_name3 = ᱠᱮ. ᱵᱷᱟᱨᱜᱟᱵᱽ ᱛᱮᱡᱟ [[Indian Forest Service|IFS]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name=TNGOV>{{Cite web|title=District List {{!}} Tamil Nadu Government Portal|url=https://www.tn.gov.in/district_view|access-date=2020-09-09|website=www.tn.gov.in}}</ref>
| area_total_km2 = 2030.11
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref>{{cite web
|title=2011 Census of India
|date=16 April 2011
|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_tamilnadu.html
|publisher= Indian government
|format=Excel}}</ref><ref name=TNGOV/>
| population_total = 1614242
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_density_km2 = auto
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = ᱓᱕᱙᱕᱘
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱔᱑᱖
| registration_plate = '''TN-23'''
| blank1_name_sec1 = Coastline
| blank1_info_sec1 = {{Convert|0|km|mi}}
| blank2_name_sec1 = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱚᱨ]]
| blank3_name_sec1 = ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ
| blank3_info_sec1 = M-᱕᱐.᱐᱖%/F-᱔᱙.᱙᱔% [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]/[[ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ|♀]]
| blank4_name_sec1 = ᱥᱮᱪᱮᱫ
| blank4_info_sec1 = ᱗᱙.᱖᱕%
| blank5_name_sec1 = Legislature type
| blank5_info_sec1 = elected
| blank6_name_sec1 = Legislature Strength
| blank6_info_sec1 = 5
| blank7_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituency
| blank7_info_sec1 = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ
| blank1_name_sec2 = [[Precipitation (meteorology)|Precipitation]]
| blank1_info_sec2 = {{convert|917|mm|in}}
| blank2_name_sec2 = Avg. summer temperature
| blank2_info_sec2 = {{convert|39.5|°C|°F}}
| blank3_name_sec2 = Avg. winter temperature
| blank3_info_sec2 = {{convert|15.6|°C|°F}}
| website = {{URL|http://www.vellore.tn.nic.in/Default.htm|District}}
| official_name =
}}
'''ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱑᱔,᱒᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱐᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱜᱮᱞᱢᱤᱫ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2">{{Cite web|title=State Planning Commission|url=http://www.spc.tn.gov.in/tnhdr2017.html|access-date=2019-11-20|website=www.spc.tn.gov.in|archive-date=2019-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20191201024418/http://www.spc.tn.gov.in/tnhdr2017.html|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">TAMIL NADU HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2017 -''Status of Human Development'' [http://www.spc.tn.gov.in/TNHDR2017/chapter2.pdf TAMIL NADU HUMAN DEVELOPMENT REPORT 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210819094145/http://www.spc.tn.gov.in/TNHDR2017/chapter2.pdf |date=2021-08-19 }}</ref>
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱒᱖ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/govt-announces-27-new-smart-cities/article9128563.ece|title=Varanasi, Madurai on latest list of Smart Cities|author=Staff Reporter|date=2016-09-20|newspaper=The Hindu|language=en-IN|issn=0971-751X|access-date=2016-09-29}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑,᱖᱑᱔,᱒᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard">{{cite web|title=Census Info 2011 Final population totals|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/censusinfodashboard/index.html|publisher=Office of The Registrar General and Census Commissioner, Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2013|access-date=26 January 2014}}</ref><ref name="TNGOV"/> ᱜᱩᱴ ᱔᱓᱒,᱕᱕᱐ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱒᱒,᱔᱖᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱑᱐,᱐᱙᱐ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱒᱑.᱘᱕% ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱑.᱘᱕% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱙᱒.᱙᱙% ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱱᱮᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱗᱐.᱔᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="dashboard"/>
==ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
[[File:Vellore District Collectorate.jpg|thumb|left|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱴ]]
[[File:Farmers harvesting paddy.jpg|thumb|left|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱳᱲᱳ ᱠᱚ ᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟ ᱪᱟᱹᱥᱤ]]
ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱘ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱴ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱠᱚᱞᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱚᱬᱢᱩᱜᱽᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/New-Collector-assumes-charge/article14545497.ece|title=New Collector assumes charge|author=Staff Reporter|date=1 August 2016|via=www.thehindu.com}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ NH 4 (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱼ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ) ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ ᱔᱖ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱼ ᱨᱟᱱᱤᱯᱮᱴ) - ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱟᱲᱟᱝᱼᱟᱜ NH 4 ᱟᱨ NH 46 ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱼ NH 48 ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱟᱢᱵᱚᱴᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱚᱜᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱖᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱙᱑ ᱢᱤᱞ) ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱑,᱙᱔᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱒᱑᱐ ᱢᱤᱞ) ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
*[https://www.openstreetmap.org/relation/1819598 Vellore district marked on OpenStreetMap]
*[https://vellore.nic.in/ Vellore District official web site]
{{Geographic location
| Centre = ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
| North = [[ᱪᱤᱛᱛᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| Northeast = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱞᱞᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| East = [[ᱠᱟᱸᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Southeast =
| South = [[ᱛᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| Southwest = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱤᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| West =
| Northwest =
}}
{{ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
{{ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1989]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
p40qh29q95c6iw2nidfvr4vlpk20wzb
ᱵᱷᱤ. ᱮᱱ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ
0
17523
198772
99514
2026-09-30T18:52:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198772
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Indian politician
| name = ᱵᱷᱤ. ᱮᱱ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ
| image = VNJanaki.jpg
| caption = ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ
| office = ᱔ ᱟᱱ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
| term_start = ᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱘
| term_end = ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱘
| governor = [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱞᱟᱞ ᱠᱷᱩᱨᱟᱱᱟ]]
| predecessor = [[:en:V. R. Nedunchezhiyan|ᱵᱷᱤ. ᱟᱨ. ᱱᱮᱫᱩᱱᱪᱮᱡᱤᱭᱟᱱ]]{{small|(ᱮᱠᱴᱤᱝ)}}
| successor = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ]]
| constituency = ''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱞᱮᱱᱟ''
| birth_name = ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱤ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ
| birth_date ={{Birth date|df=yes|1924|09|23}}<ref>{{Cite web|date=19 May 2020|title=Janaki Ramachandran, the first woman chief minister of Tamil Nadu who ruled for 24 days|url=https://theprint.in/features/janaki-ramachandran-the-first-woman-chief-minister-of-tamil-nadu-who-ruled-for-24-days/424272/|url-status=live|website=[[ThePrint]]}}</ref>
| birth_place = [[ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ]], [[ᱛᱮᱤᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ|ᱛᱮᱤᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ ᱨᱟᱡᱽ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱚ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]]{{small|(ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]])}}
| death_date ={{Death date and age|df=yes|1996|5|19|1924|09|23}}<ref>{{Cite web|date=19 May 2020|title=Janaki Ramachandran, the first woman chief minister of Tamil Nadu who ruled for 24 days|url=https://theprint.in/features/janaki-ramachandran-the-first-woman-chief-minister-of-tamil-nadu-who-ruled-for-24-days/424272/|url-status=live|website=[[ThePrint]]}}</ref>
| death_place = [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]{{fact|date=May 2020}}
| death_cause = [[Cardiac Arrest]]<ref>{{Cite web|title=Not just Jayalalithaa: Find out how many TN CMs Karunanidhi outlived|url=https://newsable.asianetnews.com/south/karunanidhi-jayalalithaa-tamil-nadu-chief-ministers-ten-dead|access-date=2021-05-08|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=en}}</ref>
| resting_place = ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱢ
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱟᱱᱱᱟ ᱫᱽᱨᱟᱵᱤᱲ ᱢᱩᱱᱮᱛᱨᱚ ᱠᱚᱲᱜᱚᱢ]]
| spouse ={{unbulleted list|{{marriage|ᱜᱚᱱᱚᱯᱚᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱴ|1939|1961|end=div}}<br/>
{{marriage|[[ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ]]|1963|1987|end=died}}}}
| children = ᱥᱩᱨᱮᱫᱽᱨᱟᱱ
| residence = ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ ᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱢ<br/>[[ᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| profession ={{hlist|ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱨᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
}}
'''ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱤ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ''' (᱒᱓ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒᱔<ref>{{Cite web|date=19 May 2020|title=ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ|url=https://theprint.in/features/janaki-ramachandran-the-first-woman-chief-minister-of-tamil-nadu-who-ruled-for-24-days/424272/|url-status=live|website=[[ThePrint]]}}</ref>{{spaced ndash}}᱑᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱖), '''ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ'''<ref>{{cite web | url=http://indiatoday.intoday.in/story/janaki-ramachandran-has-a-lot-of-hidden-potential-which-will-slowly-become-evident/1/328866.html. | title=Leading lady | publisher=India Today | work=S.H. Venkatramani | date=31 January 1988 | access-date=18 September 2017}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱮᱢ. ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱟᱹᱦᱩᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱔ ᱟᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱼᱵᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱮ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ (ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ) ᱞᱮᱫᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ==
ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ, [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱟᱨ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.theweek.in/webworld/features/society/vn-janaki-mgr.html | title=The 'leading' lady | publisher=The Week | work=Vincent DSouza | date=10 January 1988 | access-date=2 June 2018}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞ ᱞᱟᱭᱟᱨ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱳᱥᱟᱨ [[ᱯᱟᱯᱟᱱᱟᱥᱚᱢ ᱥᱤᱵᱷᱚᱱ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece | title=Thyagi (1947) | work=The Hindu | date=30 July 2016 | access-date=2 June 2018 | last1=Guy | first1=Randor | archive-url=https://web.archive.org/web/20221101234516/https://archive.ph/20170214100438/http://www.thehindu.com/features/cinema/Thyagi-1947/article14517030.ece | archive-date=1 November 2022 | url-status=dead }}</ref> ᱟᱡ ᱜᱚᱜᱚ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱤ ᱟᱢᱢᱟ, ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱛᱨᱤᱞᱤᱭᱟᱹᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚᱸᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱱᱚᱯᱚᱛᱷᱤ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱑᱙᱓᱙ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱫᱽᱨᱟᱱ ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/M-G-Ramachandran-autobiography-copyright-belongs-to-Janaki-son-rules-HC/articleshow/14661431.cms |title=M G Ramachandran autobiography copyright belongs to Janaki son, rules HC | work=[[Times of India]] |first=A |last=Subramani |date=4 July 2012 | access-date=21 September 2017}}</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ [[ᱮᱢ. ᱡᱤ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="auto">{{cite news|title=Janaki's son alone has copyright to MGR's autobiography: court|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/janakis-son-alone-has-copyright-to-mgrs-autobiography-court/article3600414.ece|access-date=6 December 2016|work=The Hindu|date=4 July 2012}}</ref>
==ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ==
᱑᱙᱔᱐ ᱜᱮᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱟᱼᱢᱟᱞᱟ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥᱯᱷᱩᱞ ᱚᱵᱷᱤᱱᱮᱛᱟ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱠᱛᱤ, ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱠᱟᱨᱤ, ᱟᱭᱤᱨᱟᱢ ᱛᱷᱟᱞᱟᱭᱵᱷᱟᱱᱜᱤᱭᱟ ᱟᱵᱳᱨᱵᱷᱟ ᱪᱤᱱᱨᱟᱢᱟᱱᱤ, ᱫᱮᱵᱷᱟᱠᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱟᱱᱟᱛᱩ ᱤᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱤᱴ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱟᱜᱟᱢ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ (ᱢᱟᱨᱩᱫᱷᱟᱱᱟᱛᱩ ᱤᱞᱟᱵᱷᱟᱨᱟᱥᱤ) ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡᱽ (ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱩᱠᱛᱤ, ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱠᱟᱨᱤ ᱮᱢᱟᱱ) ᱨᱳᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱳᱦᱤᱱᱤ (᱑᱙᱔᱘), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱜᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
==ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ==
᱑᱙ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱮᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡᱽ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Not just Jayalalithaa: Find out how many TN CMs Karunanidhi outlived|url=https://newsable.asianetnews.com/south/karunanidhi-jayalalithaa-tamil-nadu-chief-ministers-ten-dead|access-date=2021-05-08|website=Asianet News Network Pvt Ltd|language=en}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱳᱴᱴᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱨᱟᱢᱟᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱟᱱ}}
* [http://www.mgrhome.org Dr.MGR Home & Higher Secondary School for the Speech & Hearing Impaired]
{{S-start}}
{{s-off}}
{{s-break}}
{{s-bef|before=[[M. G. Ramachandran]]}}
{{s-ttl|title=[[List of Chief Ministers of Tamil Nadu|Chief Minister of Tamil Nadu]]|years=1988}}
{{s-aft|after=[[Karunanidhi]]}}
{{S-end}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
leomh4wup2p3jgvgcdn88585j3q22tm
ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ
0
17575
198743
159256
2026-09-30T15:49:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198743
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ
| image = Najma A. Heptulla presenting the Badalte Qadam Award to the Cinematographer, Doordarshan, Ms. Jayshree Puri, at the Best Achievers Award Ceremony, organised by the Child Care & Welfare Foundation, in New Delhi (cropped).jpg
| office2 = [[ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱝᱥᱞᱚᱨ (ᱥᱮᱪᱮᱫ)|ᱪᱟᱝᱥᱞᱚᱨ]]
| 1blankname2 = ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ ᱪᱟᱝᱥᱞᱚᱨ
| 1namedata2 = [[ᱛᱚᱞᱚᱛ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ]]<br />ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱚᱠᱷᱛᱚᱨ
| predecessor2 = [[ᱢᱚᱦᱢᱢᱟᱫᱽ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱡᱚᱠᱤᱠ]]
| term_start2 = ᱒᱖ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱗<ref>{{cite web|url=http://www.news18.com/news/|title=Latest News: Latest Latest News – Latest Live News Online – News18|website=News18|access-date=15 July 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.freepressjournal.in/india/najma-heptulla-appointed-as-new-jamia-millia-islamia-chancellor/1076638|title=Najma Heptulla appointed as new Jamia Millia Islamia Chancellor – Free Press Journal|date=29 May 2017|access-date=15 July 2018}}</ref>
| office = ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| term_start = ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱙
| term_end = ᱑᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱑
| predecessor = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱱᱟᱵᱷ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ]]
| successor = [[ᱜᱚᱝᱜᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] (Addl. Charge)
| 1blankname = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata = [[ᱱᱚᱸᱜᱽᱫᱷᱚᱢᱵᱚᱢ ᱵᱤᱨᱮᱱ ᱥᱤᱝ]]
| office1 =
| primeminister1 =
| term_start1 = ᱒᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖
| term_end1 = ᱒᱖ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱑᱙
| predecessor1 = [[ᱵᱷᱤ. ᱥᱚᱱᱢᱩᱜᱚᱱᱟᱛᱷᱚᱱ]]
| successor1 = [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱱᱟᱵᱷ ᱟᱪᱟᱨᱭᱟ]]
| 1blankname1 = ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| 1namedata1 = [[ᱚᱠᱨᱟᱢ ᱤᱵᱚᱵᱤ ᱥᱤᱝ]]<br />[[ᱱᱚᱸᱜᱽᱫᱷᱚᱢᱵᱚᱢ ᱵᱤᱨᱮᱱ ᱥᱤᱝ]]
| office3 = [[Ministry of Minority Affairs (India)|Minister of Minority Affairs]]
| primeminister3 = [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱚᱫᱤ]]
| term_start3 = ᱒᱖ ᱢᱮᱭ ᱒᱐᱑᱔
| term_end3 = ᱑᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱖
| predecessor3 = [[ᱠᱮ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]]
| successor3 = [[ᱢᱩᱠᱷᱛᱟᱨ ᱚᱵᱵᱟᱥ ᱱᱚᱠᱣᱤᱠ]]
| office4 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱯᱚᱛᱤ]]
| term4 = ᱒᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱕ – ᱒᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱘᱖
| predecessor4 = [[ᱥᱭᱟᱢᱞᱟᱞ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
| successor4 = [[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱡᱟᱠᱚᱵᱽ]]
| term5 = ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱘ – ᱑᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱔
| predecessor5 = [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱮᱞ]]
| successor5 = [[ᱠᱮ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ]]
| office6 = [[ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ, ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱵᱷᱟ]]
| term6 = ᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ – ᱒᱐ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱖
| constituency6 = [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| term7 = ᱒᱐᱐᱔–᱒᱐᱑᱐
| constituency7 = [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
| term8 = ᱑᱙᱘᱐–᱒᱐᱐᱔
| constituency8 = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
| birth_date ={{Birth date and age|df=yes|1940|04|13}}
| birth_place = [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date =
| death_place =
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]<br />{{small|(since 2004)}}
| otherparty = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]]<br />{{small|(1960s–2004)}}
| spouse ={{marriage|ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱟᱠᱷᱛᱟᱨ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ|1966|2007|end=d.}}
| children = 3
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ, ᱤᱢᱯᱷᱟᱞ]]
| alma_mater = [[ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| president =
}}
'''ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ''' ᱫᱚ (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱐) ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱞᱟᱫᱷᱤᱯᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ (ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱚᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱫᱚᱱ, ᱟᱨ ᱜᱮᱞᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱡᱚᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟᱯᱚᱛᱤ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱮᱯᱨᱤᱡᱮᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱭᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱡᱚᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱡᱽᱯᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱦᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱒᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱫᱚ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱮ ᱜᱚᱜ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece | title=New stars in Rajya Sabha, spotlight on Mayawati | work=[[The Hindu]] | access-date=25 April 2012 | location=New Delhi | date=25 April 2012 | first=Gargi | last=Parsai | archive-url=https://web.archive.org/web/20131105010124/http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece | archive-date=5 November 2013 | url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱮᱭᱭᱚᱫᱟ ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ ᱵᱤᱱᱛ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ]], [[ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱭᱭᱚᱫᱽ ᱭᱩᱥᱩᱯᱷ ᱵᱤᱱ ᱟᱞᱤ ᱚᱞᱦᱟᱥᱚᱢᱤ ᱟᱨ ᱥᱮᱭᱭᱟᱚᱫᱟ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱵᱤᱱᱛ ᱢᱚᱦᱢᱩᱫᱽ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=bs0716 /> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱣᱩᱫᱤ ᱵᱚᱦᱨᱟ ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ ᱥᱤᱭᱟ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱯᱨᱟᱭᱫᱤᱯ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱨᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=bs0716 /> ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱢᱚᱛᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱭᱟᱞᱚᱭ (ᱮᱢᱵᱷᱤᱮᱢ) ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱢ.ᱮᱥᱥᱤ. ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱵᱤᱠᱨᱟᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱩᱡᱽᱡᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ (ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱮᱱᱟᱴᱚᱞᱤ) ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱨᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟᱭ ᱾<ref name=bs0716>{{citation |title=Why Najma Heptulla, G M Siddeswara were forced to quit Modi Cabinet |url=http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html |work=[[Business Standard]] |date=13 July 2016 |last1=Mohan |first1=Archis |access-date=10 September 2021 |archive-date=15 July 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160715222609/http://wap.business-standard.com/article/politics/why-najma-heptulla-g-m-siddeswara-were-forced-to-quit-modi-cabinet-116071201174_1.html |url-status=dead }}</ref><ref name=gov /><ref>{{cite news | title = Najma Heptulla's journey from Cong to BJP cabinet: all you need to know | work=Firstpost | url= http://www.firstpost.com/politics/najma-heptullas-journey-from-cong-to-bjp-cabinet-all-you-need-to-know-1542765.html |date=26 May 2014 }}</ref>
ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱚᱠᱵᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱚᱠᱷᱛᱚᱨ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=gov>{{cite web | title = Detailed Profile – Dr. Najma A. Heptulla – Members of Parliament (Rajya Sabha)|publisher=National Portal of India| url = http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23| access-date = 27 May 2014}}</ref> ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ, ᱚᱢᱵᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱚᱠᱷᱛᱚᱨ ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱱᱥᱩᱞᱴᱮᱱᱴ, ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱮᱴᱨᱤᱭᱚᱴ'' ᱱᱤᱭᱩᱡᱽᱯᱮᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱔ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱗᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Najma Heptulla bereaved | url = http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090564131300.htm | archive-url = https://web.archive.org/web/20140528005200/http://www.hindu.com/2007/09/05/stories/2007090564131300.htm | url-status = dead | archive-date = 28 May 2014 |date= 5 September 2007 |newspaper=[[The Hindu]] |access-date=26 May 2014}}</ref>
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱱᱩᱭ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱮ ᱫᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱚᱛ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱡᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱟᱭᱩᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ|30em}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.archive.india.gov.in/govt/rajyasabhampbiodata.php?mpcode=23 Detailed Profile]
{{s-start}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[Shyam Lal Yadav]]}}
{{s-ttl|title=[[Deputy Chairman of the Rajya Sabha]]|years=1985–1986}}
{{s-aft|after=[[M.M. Jacob]]}}
{{s-bef|before=[[Pratibha Patil]]}}
{{s-ttl|title=[[Deputy Chairman of the Rajya Sabha]]|years=1988–2004}}
{{s-aft|after=[[K. Rahman Khan]]}}
{{s-bef|before=[[K. Rahman Khan]]}}
{{s-ttl|title=[[Ministry of Minority Affairs|Minister of Minority Affairs]]|years=2014–2016}}
{{s-aft|after=[[Mukhtar Abbas Naqvi]]<br />Minister of State with<br />Independent Charge}}
{{s-bef|before=[[V. Shanmuganathan]]}}
{{s-ttl|title=[[List of governors of Manipur|Governor of Manipur]]|years=21 August 2016 – Present}}
{{s-aft|after=Incumbent}}
{{s-end}}
{{Cabinet of Narendra Modi}}
{{Current Indian governors}}
{{ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱦᱮᱯᱛᱩᱞᱞᱟ, ᱱᱚᱡᱽᱢᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
s1da3b2611huwzfbuxiaq1q0pshzpf4
ᱯᱤ ᱠᱮ ᱨᱳᱥᱤ
0
19318
198727
186304
2026-09-30T14:37:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198727
wikitext
text/x-wiki
{{ᱪᱷᱟᱸᱪ:ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰᱽ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱤ ᱠᱮ ᱨᱳᱥᱤ
| image = PK Rosy.jpg
| caption = ᱑᱙᱒᱘ ᱨᱮ ᱨᱳᱥᱤ
| birth_date = ᱑᱙᱐᱓<ref name=behind/>
| birth_place = ᱛᱷᱟᱭᱠᱚᱸᱰ, [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱨᱤᱣᱚᱱᱫᱨᱟᱢ]]
| death_date = {{Death year and age|1988|1903}}<ref name=behind>{{Cite web|url=http://www.mathrubhumi.com/movies/flash_back/183596/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110711020343/http://www.mathrubhumi.com/movies/flash_back/183596/|url-status=dead|title=P K Rosy & the History Behind|archivedate=11 July 2011|accessdate=22 March 2019}}</ref>
| occupation = ᱮᱠᱴᱚᱨ
| spouse = ᱠᱮᱥᱚᱵᱷ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ<ref name=behind/>
| children = ᱯᱟᱫᱽᱢᱟ, ᱜᱟᱱᱟᱯᱯᱟᱱ<ref name=behind/>
| parents = ᱯᱟᱣᱞᱳᱥ, ᱠᱩᱧᱡᱤ<ref name=behind/>
| yearsactive = ᱑᱙᱒᱘–᱑᱙᱓᱐
}}
'''ᱯᱤ ᱠᱮ ᱨᱳᱥᱤ''' (ᱨᱟᱡᱟᱢᱢᱟ, ᱨᱳᱥᱟᱢᱢᱟ, ᱨᱟᱡᱟᱢᱢᱟᱞ)<ref name=":0">{{Cite web|url=http://thebigindianpicture.com/2013/06/the-name-of-the-rose/|title=The Name of the Rose|last=Sebastian|first=Meryl Mary|date=June 2013|website=TBIP|access-date=20 May 2017}}</ref> ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱞᱟᱭᱟ (ᱫᱚᱞᱤᱛ) ᱠᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱮᱭ ᱵᱤᱵᱟᱹᱫ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱡᱮ ᱥᱤ ᱫᱟᱱᱤᱭᱮᱞ]] ᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ''ᱵᱟᱜᱟᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱟ'' (ᱢᱤᱫ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com">{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/the-return-of-dalit-heroine-in-malayalam-cinema/articleshow/53694495.cms|title=The return of Dalit heroine in Malayalam cinema|first=Charmy|last=Harikrishnan|date=14 August 2016|accessdate=22 March 2019|via=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/the-daughters-of-pk-rosy/article4484922.ece|title=The daughters of P.K. Rosy|first=Meena T.|last=Pillai|date=7 March 2013|accessdate=22 March 2019|via=www.thehindu.com|archive-date=19 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019233959/https://www.thehindu.com/features/cinema/the-daughters-of-pk-rosy/article4484922.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/history-in-retrospect/article5433586.ece|title=History in retrospect|first=Saju|last=Chelangad|date=8 December 2013|accessdate=22 March 2019|via=www.thehindu.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱤᱢᱮᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="economictimes.indiatimes.com" />
==ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱣᱞᱳᱥ ᱟᱨ ᱠᱩᱧᱡᱤ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ, ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱣᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ|ᱛᱨᱤᱣᱚᱱᱫᱨᱟᱢ]], ᱱᱚᱱᱫᱚᱱᱠᱳᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱤᱞᱟᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱲᱟ ᱠᱚᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱥ (ᱛᱟᱥᱟᱫ) ᱤᱻᱤᱨᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱩᱠ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱᱠᱷᱚᱱ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱠᱠᱤᱨᱟᱥᱤ ᱱᱟᱴᱴᱚᱠᱚᱢ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.dalitweb.org/?p=1641|title=Locating P K Rosy: Can A Dalit Woman Play a Nair Role in Malayalam Cinema Today?|website=Savari|language=en-US|access-date=2017-06-05|archive-date=2017-08-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802205254/http://www.dalitweb.org/?p=1641|url-status=dead}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.thenewsminute.com/article/pk-rosys-story-how-malayalam-cinemas-first-woman-actor-was-forced-leave-state-109169|title=PK Rosy's story: How Malayalam cinema's first woman actor was forced to leave the state|last=Rajendran|first=Sowmya|date=19 September 2019|website=The News Minute|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=2020-04-24}}</ref>
ᱩᱱᱚᱠᱛᱚ, ᱮᱢᱱᱤ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱠᱟᱹᱥᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱮ "ᱮᱰᱮᱞ-ᱦᱮᱰᱮᱞ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱛᱮᱫ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱨᱳᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱮᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Pillai">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/the-daughters-of-pk-rosy/article4484922.ece|title=The daughters of P.K. Rosy|last=Pillai|first=Meena T.|work=The Hindu|access-date=2017-06-05|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019233959/https://www.thehindu.com/features/cinema/the-daughters-of-pk-rosy/article4484922.ece|archive-date=2020-10-19|url-status=dead}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
᱑᱙᱒᱘ ᱛᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱠᱠᱤᱨᱟᱥᱤ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮ ᱥᱤ ᱫᱟᱱᱤᱭᱮᱞ ᱟᱜ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱦᱤᱨᱳᱭᱤᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱜᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱥᱚᱨᱚᱡᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱜᱟᱛᱷᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱ ᱨᱤᱞᱤᱥ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡᱽ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱞᱤᱛ ᱠᱩᱲᱤ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱨᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱩᱱᱩᱭᱦᱟᱹᱨ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱡᱤᱢ ᱮᱱᱰᱽ ᱯᱷᱳᱞᱠᱞᱳᱨ ᱒᱐᱒᱒]]
qp3lp5ybdua1wbmpkf3qelcxp52yxo7
ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
21143
198776
170379
2026-09-30T19:11:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198776
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = BBSrailwaystation.jpg
| image_size =
| image_caption = ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱴᱤᱱ, [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|20.2656|N|85.8431|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|33.22|m|ft}}
| other =
| structure = ᱢᱟᱱᱚᱠ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| platform = ᱖
| tracks = ᱘ {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱯᱩᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| parking = ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ
| opened = ᱑᱘᱙᱖
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱦᱚᱭ, ᱒᱐᱐᱑ ᱠᱷᱚᱱ
| ADA = ᱦᱚᱭ
| code = {{Indian railway code
| code = BBS
| zone = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ}}
}}
| owned =
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| passengers = ᱑᱕᱐,᱐᱐᱐+
| pass_year = ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India Odisha
| map_dot_label =
| map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| mapframe = ᱦᱚᱭ
| mapframe-caption = Interactive map
| services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ|line=ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱷᱟᱱᱤ ᱵᱷᱤᱦᱟᱨ|right=ᱞᱤᱱᱜᱟᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱱᱫᱤᱨ ᱨᱚᱰ|to-left=ᱦᱟᱣᱲᱟ|to-right=ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]}}
}}
'''ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (BBS)''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
{{stack|
[[File:Bhubaneswar station entrance pf6.jpg|thumb|right|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱞ ᱖ ᱥᱮᱦᱮᱫ]]
[[File:Trilingual Signboard at Bhubaneswar Railway Station Ticket Counter.jpg|thumb|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱚᱱᱟᱨᱠᱥᱤᱛ ᱴᱤᱠᱟᱹᱴ ᱠᱟᱶᱴᱟᱨ]]
}}
᱑᱘᱙᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱙᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱤᱥᱴ ᱠᱚᱥᱴ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ]], [[ᱠᱟᱛᱷᱟᱡᱳᱲᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱠᱟᱛᱷᱟᱡᱳᱲᱤ]], ᱠᱩᱣᱟᱠᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱯᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱚᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>https://ser.indianrailways.gov.in/uploads/files/1427346652869-BNR%20history.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180517093031/http://www.ser.indianrailways.gov.in/uploads/files/1427346652869-BNR%20history.pdf |date=2018-05-17 }} {{Bare URL PDF|date=March 2022}}</ref>
ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱓᱙᱗.᱕᱘ ᱠᱳᱴᱤ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>https://www.google.com/www.financialexpress.com/business/railways-railway-ministernbspashwininbspvaishnaw-lays-foundation-stone-for-bhubaneswar-railway-station-cm-patnaik-to-inaugurate-new-projects-2930206/lite/</ref>
==ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ==
ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱡᱚᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ (ᱢᱟᱸᱪᱮᱥᱣᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱛᱞᱟᱭᱤᱴ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, [[ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url = http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3903399.ece | title = 'New Bhubaneswar' in the offing | work = The Hindu | date = 16 September 2012 | access-date = 2012-12-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120923102446/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3903399.ece | archive-date = 2012-09-23 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Wikivoyage-inline|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ}}
{{ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱟᱴᱷᱟ]]
aildv67vbntnb6ab89uy9vh91vrftnv
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ
0
23584
198755
192974
2026-09-30T16:32:20Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198755
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
| logo = [[ᱨᱮᱫ:Tata logo.svg|100px]]<br />[[ᱨᱮᱫ:Tata Power Logo.svg|225px]]
| image =
| type = [[:en:Public company|ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ]]
| traded_as = {{ubl|{{NSE|ᱴᱟᱴᱟᱯᱟᱣᱟᱨ}}|{{BSE|᱕᱐᱐᱔᱐᱐}}}}
| foundation = {{Start date and age|df=yes|1919|9|18}}
| founder = [[ᱫᱳᱨᱚᱵᱽᱡᱤ ᱴᱟᱴᱟ]]
| location = [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱦᱟᱣᱩᱥ]], ᱒᱔ ᱦᱳᱢᱤ ᱢᱳᱫᱤ ᱥᱴᱨᱤᱴ, [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| key_people = ᱯᱨᱚᱵᱤᱨ ᱥᱤᱱᱦᱟ <ref>{{cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/tata-power-company-ltd/infocompanymanagement/companyid-12918.cms |title=Tata Power Company Ltd. – Company Info – Management |work=Economic Times|access-date=1 September 2013}}</ref> <br> {{small| (MD & CEO)}}
| industry = [[ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ]]
| products = ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱪᱨᱟᱞ ᱜᱮᱥ
| services = ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱛᱨᱟᱬ, ᱱᱟᱪᱨᱟᱞ ᱜᱮᱥ ᱮᱸᱜᱟᱛ, ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ, ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱟᱨ ᱵᱤᱛᱨᱟᱬ
| revenue = {{increase}} {{INRConvert|56547.10|c}}<ref>{{cite web| url=https://archives.nseindia.com/corporate/FinancialResultsSigned_04052023165141.pdf| title=Tata Power Integrated Q4FY2023| access-date=2023-08-17| archive-date=2023-05-06| archive-url=https://web.archive.org/web/20230506132335/https://archives.nseindia.com/corporate/FinancialResultsSigned_04052023165141.pdf| url-status=dead}}</ref>
| revenue_year = ᱒᱐᱒᱓
| operating_income = {{up}} {{INRConvert|7706.30|c}}
| income_year = ᱒᱐᱒᱓
| net_income = {{increase}}{{INRConvert|3336.40|c}}
| net_income_year = ᱒᱐᱒᱓
| assets = {{increase}}{{INRConvert|128349|c}}
| assets_year = ᱒᱐᱒᱓
| equity = {{gain}} {{INRConvert|28787.40|c}}
| equity_year = ᱒᱐᱒᱓
| parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]]
| num_employees = ᱘,᱖᱑᱓ (᱒᱐᱒᱑) {{cn|date=September 2021}}
| subsid = {{plainlist|
*[[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟᱨ]]
*[[ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]]
*[[ᱴᱤ ᱯᱤ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ]]
*[[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
*[[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]]
*ᱴᱤ ᱯᱤ ᱮᱛᱚᱢ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
*ᱴᱤ ᱯᱤ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱭᱩᱥᱚᱱ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
*ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱨᱤᱱᱭᱩᱮᱵᱚᱞ ᱮᱱᱟᱨᱡᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ
*ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ}}
| homepage = {{URL|http://www.tatapower.com/}}
}}
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ''' ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱭᱩᱴᱤᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>[http://www.tatapower.com/contact.aspx Contact Us | Largest Power Producers India] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606132034/http://www.tatapower.com/contact.aspx |date=2017-06-06 }}. Tatapower.com. Retrieved on 26 December 2018.</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx |title=About Us – Profile |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=15 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615124034/http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ, ᱴᱨᱟᱱᱥᱢᱮᱴ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱩᱴᱤᱝ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/investor-relations/fact-sheet.aspx |title=Fact sheet – General Background |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=17 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230817075524/https://www.tatapower.com/investor-relations/fact-sheet.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱑᱔,᱐᱗᱖ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="etTataPower20160824">{{cite web |url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/energy/power/tata-power-enhances-generation-capacity-by-9-per-cent/articleshow/53844769.cms |title=Tata Power enhances generation capacity by 9 per cent |date=24 August 2016 |access-date=24 August 2016 |work=The Economic Times |author=Sengupta, Debjoy }}</ref><ref>{{cite web |title=Tata Power-Profile |url=http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx |website=www.tatapower.com |access-date=27 May 2016 |archive-date=15 June 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170615124034/http://www.tatapower.com/aboutus/profile.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-04/news/48866632_1_power-generation-capacity-power-sector-adani-power |title=Adani Power becomes India's largest private power producer |newspaper=[[The Economic Times]] |date=4 April 2014 |access-date=8 September 2014 |author=Thakkar, Mitul |archive-date=7 April 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407064138/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2014-04-04/news/48866632_1_power-generation-capacity-power-sector-adani-power |url-status=dead }}</ref><ref name=BSTP>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/companies/tata-power-eyes-stronger-overseas-presence-113062300220_1.html |title=Tata Power eyes stronger overseas presence |newspaper=Business Standard |date=23 June 2013 |access-date=1 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tata.com/article.aspx?artid=wufCjvCOgp0= |title=Market capitalisation of Tata companies as on August 29, 2013 |publisher=Tata Group |date=30 August 2013 |access-date=1 September 2013 |archive-date=21 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821051215/http://www.tata.com/article.aspx?artid=wufCjvCOgp0= |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱮᱢ. ᱩᱫᱚᱭᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱥᱯᱟᱱᱥᱤᱵᱞ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠᱤᱝ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>[http://www.livemint.com/Companies/On9CQsdu0JbpqmVaQ1zUBM/Are-businesses-becoming-more-responsible.html Are businesses becoming more responsible?]. Livemint. 18 September 2017.</ref> ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱑ ᱜᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Bureau|first1=BS B2B|title=Tata Power Solar becomes first Indian firm to ship out 1 GW solar modules|url=http://www.business-standard.com/content/b2b-manufacturing-industry/tata-power-becomes-first-indian-firm-to-ship-out-1-gw-solar-modules-117020700252_1.html|website=Business Standard India|access-date=9 March 2017|date=7 February 2017}}</ref>
[[File:Tata Power 2016 stamp of India.jpg|thumb|right|260px|ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱢᱯ]]
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Kale2014">Kale, Sunila (2014). ''[https://books.google.com/books?id=sBf1AgAAQBAJ&pg=PA72 Electrifying India: Regional Political Economies of Development]''. Stanford University Press. p. 72. {{ISBN|978-0-8047-9102-1}}.</ref><ref name="Tyson1996">Tyson, Kirk (1996). ''[https://books.google.com/books?id=wJzaC53nfjAC&pg=PA173 Competition in the 21st Century]''. CRC Press. p. 173. {{ISBN|978-1-57444-032-4}}.</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱵᱮᱞᱤ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://profit.ndtv.com/stock/tata-power-company-ltd_tatapower/reports |title=Tata Power Company Ltd. |publisher=NDTV.com |access-date=1 September 2013 |archive-date=23 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170823100900/http://profit.ndtv.com/stock/tata-power-company-ltd_tatapower/reports |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱑᱙᱑᱕ ᱨᱮ [[ᱠᱷᱳᱯᱳᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱗᱒ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱟᱭᱰᱨᱳ-ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣᱚᱱᱴ ᱑᱙᱑᱙ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱤᱵᱽᱯᱩᱨᱤ]] (᱗᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱒ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲᱟ (᱓᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=BSTP /><ref>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/sustainability/legacy.aspx |title=History: Our Legacy |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207081431/http://www.tatapower.com/sustainability/legacy.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/press-releases/tata-power-sn-power-announce-their-partnership-to-set-up-hydro-power-projects-in-india-nepal-109103000113_1.html |title=Tata Power, SN Power announce their partnership to set up hydro power projects in India & Nepal |newspaper=Business Standard |date=30 October 2009 |access-date=1 September 2013}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟᱠᱚ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ, [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]], ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=BRR1213>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/business-responsibility-report-fy13.pdf |title=Business Responsibility Report for FY 2012–13 |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=13 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170113181632/http://www.tatapower.com/investor-relations/pdf/business-responsibility-report-fy13.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=BRR1213 /><br /> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱴᱨᱳᱢᱵᱮ, [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮ [[ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱡᱚᱵᱮᱲᱟ ᱟᱨ [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱮ [[ᱠᱟᱞᱤᱝᱜᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱦᱚᱞᱫᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮ [[ᱵᱮᱞᱜᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=TPP>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/services/power-projects.aspx |title=Power Projects |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=31 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111031060912/http://www.tatapower.com/services/power-projects.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱰᱨᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱚᱦᱢᱚᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱥᱩᱯᱟ, ᱠᱷᱟᱱᱠᱮ, ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱᱣᱮᱞ, ᱜᱟᱫᱟᱜᱽ, [[ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ|ᱥᱚᱢᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=TPP /> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱴᱨᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱭᱩᱱᱤᱴ, ᱵᱷᱤᱨᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱯᱚᱢᱯ ᱥᱴᱳᱨᱮᱡᱽ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱟᱨ ᱴᱨᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱤᱯ ᱜᱮᱥ ᱰᱮᱥᱚᱞᱯᱩᱨᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.moneycontrol.com/news/business/trombay-plants-500mw-unit-modernisation-by-15-tata-power_795846.html |title=Trombay plant's 500MW unit modernisation by '15: Tata Power |publisher=moneycontrol.com |date=16 December 2012 |access-date=1 September 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱕᱑᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱑,᱑᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟ ᱣᱟᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=OZCcVOb7N4Q= |title=Profile – Tata Power Delhi Distribution |publisher=Tata Group |access-date=1 September 2013 |archive-date=3 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003114251/http://www.tata.com/company/profile.aspx?sectid=OZCcVOb7N4Q= |url-status=dead }}</ref> ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱒᱔ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱭᱛᱷᱚᱱ ᱢᱮᱜᱟ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱒᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱫᱚ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news| url= http://www.thehindu.com/business/companies/article3679111.ece| title= Tata Power's second unit of Maithon project on stream| date= 25 July 2012| archive-url= https://web.archive.org/web/20130927224236/http://www.thehindu.com/business/companies/article3679111.ece| archive-date= 27 September 2013| access-date= 17 August 2023| url-status= dead}}</ref>
ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱡᱽᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱡᱮᱴᱥᱴᱟᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱟᱜ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱑᱖᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱮᱱᱚᱨᱡᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣᱼᱟ ᱾
===ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱠᱚ===
* [[ᱢᱩᱱᱫᱨᱟ ᱟᱞᱴᱨᱟ ᱢᱮᱜᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱾ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱪᱷ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱱᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮ ᱔,᱐᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (᱕×᱘᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱵᱚᱞ-ᱵᱟᱥ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱴᱨᱳᱢᱵᱮ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱳᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱑,᱕᱘᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱾ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ, [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱑᱐᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (᱒×᱕᱒᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱸᱴ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱛᱷᱚᱱ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱳᱫᱚᱨ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱗᱔:᱒᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱷᱮᱸᱪᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
* [[ᱡᱚᱡᱚᱵᱮᱲᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ]] ᱾ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱝᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱔᱒᱗.᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ (᱖᱗.᱕ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱟᱨ ᱓×᱑᱒᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱟᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱷᱟᱨᱢᱚᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref>{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-02-07/news/27719269_1_private-power-tata-power-infrastructure-space |title=Tata Power has mega core plans |newspaper=Economic Times |date=7 February 2008 |access-date=1 September 2013 |archive-date=16 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160916091530/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-02-07/news/27719269_1_private-power-tata-power-infrastructure-space |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/india-business/32923111_1_mw-capacity-mw-from-renewable-energy-largest-private-sector-power |archive-url=https://archive.today/20130901005604/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-29/india-business/32923111_1_mw-capacity-mw-from-renewable-energy-largest-private-sector-power |url-status=dead |archive-date=1 September 2013 |title=Tired of delays, Tata Power turns to overseas for expansion |date=29 July 2012 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=1 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/sustainability/pdf/sustainability_report-2.pdf |title=Sustainability Report 2008-09 – Tata Power |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=25 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225095733/http://www.tatapower.com/sustainability/pdf/sustainability_report-2.pdf |url-status=dead }}</ref>
* [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ [[ᱡᱮᱵᱮᱞ ᱟᱞᱤ]] 'ᱡᱤ' ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (᱔×᱑᱐᱐ = ᱔᱐᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ + ᱰᱮᱥᱮᱞᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴ)
* ᱥᱳᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱟᱞ-ᱠᱷᱳᱵᱚᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ (᱕×᱑᱕᱐ = ᱗᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ + ᱰᱮᱥᱮᱞᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴ) ᱾
* ᱥᱳᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱡᱮᱫᱽᱫᱟ ᱯᱮᱭᱟ (᱔×᱖᱔ = ᱒᱕᱖ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ + ᱰᱮᱥᱮᱞᱤᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴ),
* ᱠᱩᱣᱮᱛ ᱨᱮ ᱥᱩᱣᱟᱭᱠᱷ (᱕×᱕᱐ = ᱒᱕᱐ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ)
* [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱤᱨᱟᱛ|ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱟᱢᱤᱨᱟᱛ]] ᱟᱨ ᱟᱞᱡᱤᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤ. ᱮᱪ. ᱵᱤ. ᱥᱚᱵᱽᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
* [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱟᱨ ᱥᱳᱣᱫᱤ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨ ᱧᱮᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱾
* ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱯᱷᱚᱨ ᱤᱥᱴᱚᱨᱱ ᱱᱮᱪᱩᱨᱟᱞ ᱨᱤᱥᱳᱨᱥᱮᱥ ᱮᱞ. ᱮᱞ. ᱥᱤ. ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱢᱪᱟᱴᱠᱟ ᱠᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱷᱟᱫᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/tata-power-arm-wins-coal-mine-in-russia/articleshow/62211276.cms |newspaper=[[The Economic Times]] |title=Tata Power arm wins coal mine in Russia |date=22 December 2017 |quote=Tata Power today said its Russian subsidiary Far Eastern Natural Resources LLC has bagged the mining licence for a thermal coal mine in Kamchatka province in far east Russia. |archive-url=https://web.archive.org/web/20180804195748/https://economictimes.indiatimes.com/industry/indl-goods/svs/metals-mining/tata-power-arm-wins-coal-mine-in-russia/articleshow/62211276.cms |archive-date=4 August 2018}}</ref>
===ᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ===
ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱨᱮᱴᱮᱡᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ (ᱮᱥ.ᱤᱹᱰᱤ) ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹ ᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱚᱞᱩᱥᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱩᱠᱷᱭᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱚᱨᱴᱚᱨᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tatapower.com/businesses/other-businesses.aspx |title=Strategic Engineering Division (SED) |publisher=Tata Power |access-date=1 September 2013 |archive-date=9 July 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170709063430/http://www.tatapower.com/businesses/other-businesses.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.tatapowersed.com/about-us/centre-for-excellence.html |title=Centre for Excellence in Strategic Electronic |publisher=Tata Power SED |access-date=1 September 2013 |archive-date=2 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140802085305/http://www.tatapowersed.com/about-us/centre-for-excellence.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website|http://www.tatapower.com/}}
* [http://www.sourcewatch.org/index.php/Tata_Power ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ] at [[SourceWatch]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱯᱟᱣᱟᱨ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱜᱚᱲᱚᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
kafkyp1ioddjxb3giq3qf38piatlq6s
ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
24806
198761
127499
2026-09-30T17:41:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198761
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| native_name = <hr/>ᱵᱮᱡᱚᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| symbol_location =
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| symbol =
| type = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = File:VijayawadaRailwayStation.jpg
| alt =
| caption = ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| address = ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ, ᱦᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱯᱮᱴ, [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| borough =
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|16.5184|80.6195|display=inline,title}}
| map_type = India
| map_dot_label = ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| owned =
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ-ᱱᱤᱫᱟᱫᱟᱵᱳᱞᱩ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| distance =
| platforms = ᱑᱐
| tracks = ᱒᱔
| train_operators =
| elevation = {{convert|19.354|m|ft}}
| connections = ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱚᱴᱳ, ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱴᱮᱸᱰ
| structure = Standard (on-ground station)
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| accessible = {{Access icon|20px}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = BZA
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| division = {{rwd|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ}}
}}
| website =
| opened = ᱑᱘᱘᱘
| closed =
| electrified = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| passengers = ᱕᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
| pass_year =
| pass_rank =
| services = {{Adjacent stations|system1=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
|line1=ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|left1=ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|right1=ᱨᱟᱭᱟᱱᱟᱯᱟᱰᱩ
|line2=ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|left2=ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱠᱮᱱᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ|right2=ᱜᱩᱱᱟᱰᱟᱞᱟ
|line3=ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ–ᱱᱤᱫᱟᱫᱟᱵᱳᱞᱮ ᱞᱩᱯ ᱞᱟᱭᱤᱱ|right3=ᱢᱟᱫᱷᱩᱨᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ
}}
| mapframe = yes
| mapframe-caption = Interactive map
| mapframe-custom = {{Maplink|frame=yes|plain=yes|frame-align=center|frame-width=300|frame-height=180|zoom=12|type=point|marker=rail}}
}}
'''ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ:- '''BZA''')<ref>{{cite web|title=Station Code Index|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2015-16/Station_Code(1).pdf|website=Portal of Indian Railways|access-date=31 May 2017|page=46|format=PDF}}</ref> ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ''ᱵᱮ-ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨ ᱜᱨᱮᱰ-᱒ (NSG-᱒)'' ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="station_categories">{{cite web |title=Stations – Category-wise (NEW) |url=https://scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,358,748,2213 |website=South Central Railway |access-date=23 April 2019}}</ref> [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/vijayawada/vijayawada-railway-station-fourth-cleanest-in-india/articleshow/58746506.cms|title=Vijayawada railway station fourth cleanest in India – Times of India|work=The Times of India|access-date=5 July 2017}}</ref><ref name="busiest_stn">{{cite news|url=http://www.deccanchronicle.com/130619/news-current-affairs/article/upgraded-gunadala-rail-station-march|title=Upgraded Gunadala rail station by March|date=19 June 2013|work=Deccan Chronicle|access-date=16 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20141204100707/http://archives.deccanchronicle.com/130619/news-current-affairs/article/upgraded-gunadala-rail-station-march|archive-date=4 December 2014|location=Vijayawada}}</ref> [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]], {{stnlnk|ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}} ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.financialexpress.com/infrastructure/railways/indian-railways-vijayawada-railway-junction-set-for-rs-40-crore-revamp-and-renovation/1246197/|title=Indian Railways’ Vijayawada Railway Junction set for Rs 40 crore revamp and renovation|date=2018-07-16|website=The Financial Express|access-date=2019-05-20}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑.᱔᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱑᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱑᱗᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=busiest_stn /> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱥᱤᱴᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱘᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱟᱜ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱵᱮᱡᱚᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱮᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ; ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], {{stnlnk|ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ}}, {{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}} ᱟᱨ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ; ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱜᱳᱞᱠᱩᱸᱰᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱯ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱕᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="thbl">{{cite news|url=http://www.thehindubusinessline.in/2004/08/23/stories/2004082300960600.htm|title=Vijayawada lays platform for Krishna fete|newspaper=The Hindu|date=23 Aug 2004|access-date=20 Sep 2012}}</ref>
==ᱱᱚᱥᱠᱟ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱱᱚᱠᱥᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱯᱷᱤᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Plans to develop railway station|url=http://www.hindu.com/2008/03/24/stories/2008032458100300.htm|access-date=16 January 2016|date=24 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407092818/http://www.hindu.com/2008/03/24/stories/2008032458100300.htm|archive-date=7 April 2013|url-status=dead|work=[[The Hindu]]|location=Vijayawada}}</ref><ref>{{cite news|last1=Murali Sankar|first1=K.N.|title=Railway station sports a new look|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/article1237663.ece|access-date=16 January 2016|work=The Hindu|date=12 April 2008|location=Vijayawada-IN}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ–ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=info>{{cite web|title=Profile|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1|website=South Central Railway|access-date=16 January 2016}}</ref><ref name=jurisdiction>{{cite web|title=Jurisdiction|url=http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,358,1068,1416|website=www.scr.indianrailways.gov.in|access-date=16 January 2016}}</ref>
[[File:WDP-1 diesel locomotive at Vijayawada Railway Station.jpg|thumbnail|ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ]]
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱳᱨᱰ ᱫᱚ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓.᱕ ᱠᱳᱴᱤ (US$᱔᱐,᱐᱐᱐) ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/2009/02/10/stories/2009021052430300.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20090213230402/http://hindu.com/2009/02/10/stories/2009021052430300.htm | url-status=dead | archive-date=13 February 2009 | location=Chennai, India | work=[[The Hindu]] | title=Vijayawada railway junction struggles to keep pace with increasing rush | date=10 February 2009}}</ref>
ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱒ ᱯᱤᱴ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶ WDM-᱒ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱟᱨ ᱰᱮᱢᱩ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐, ᱙ ᱰᱮᱢᱩ ᱠᱳᱪ ᱠᱚᱯᱮᱡᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, BZA ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ WAG-᱗, WAM-᱔ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ), WAG-᱕ WAP-᱔ WAP-᱗ ᱞᱳᱠᱳ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ==
[[File:Vijayawada station.jpg|thumb|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑.᱔᱐ ᱞᱟᱠᱷ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱒᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱑᱕᱐ ᱜᱟᱱ ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱑᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱭᱟ ᱾<ref name=busiest_stn /><ref name=stn_stats>{{cite news|title=A way out to decongest Vijayawada railway station|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/a-way-out-to-decongest-vijayawada-railway-station/article7281032.ece|access-date=16 January 2016|work=The Hindu|date=4 June 2015|location=Vijayawada}}</ref>
{| class="wikitable"
|-
| colspan="2" style="text-align:center;"|'''ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ''' || ᱑᱐
|-
| rowspan="2" style="text-align:center;"|'''ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ''' || ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ || ᱒᱕᱘
|-
| ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ || ᱑᱕᱐
|-
| rowspan="2" style="text-align:center;"|'''ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ''' || ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ || ᱑.᱔᱐ ᱞᱟᱠᱷ
|-
| ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ || ᱕᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
* [https://web.archive.org/web/20130128160800/http://www.scr.indianrailways.gov.in/ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]
* {{Wikivoyage-inline|ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱚᱭᱣᱟᱰᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
nf7vnn3dys4ourwbanns1ys1xic8zfv
ᱨᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ
0
25872
198752
145637
2026-09-30T16:25:33Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱱᱟᱣᱟ
198752
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱨᱟᱵᱷᱟ
| image = Rabha Tribal lady.jpg
| image_caption =
| population = c. ᱓᱕᱙,᱐᱐᱐
| total_year = ᱒᱐᱑᱑
| regions = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
| region1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]]
| pop1 = ᱒᱙᱖,᱑᱘᱙
| region2 = [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]
| pop2 = ᱓᱒,᱖᱖᱒
| region3 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop3 = ᱒᱗,᱘᱒᱐
| region4 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| pop4 = ᱑,᱖᱐᱐
| ref4 = <ref>{{Cite web |last=Project |first=Joshua |title=Rabha in Bhutan |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17922/BT |access-date=2025-01-07 |website=Joshua Project |language=en}}</ref>
| languages = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]], [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]]<ref>{{Cite web |last=Project |first=Joshua |title=Rabha in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17922/IN |access-date=2025-01-07 |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref>
| religions = [[File:Om.svg|15px]] [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱔᱐%)<br/>[[ᱟᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ]] (᱓᱐%)<br/>[[File:Christian cross.svg|12px]] [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱑᱕.᱓᱔%)<br/>[[File:Star and Crescent.svg|12px]] [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱐.᱔᱓%)<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |last=ORGI |title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114034625/https://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html |archive-date=2019-11-14 |access-date=2026-05-16 |website=censusindia.gov.in}}</ref>
| related_groups = [[ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ]]
| footnotes =
| website =
| native_name =
| native_name_lang =
}}
'''ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>"Rabha, [[Boro language (India)|Bodo]] and [[Garo language|Garo]], all of which belong to a close-knit group of [[Tibeto-Burman languages]]." ({{Harvard citation no brackets|Joseph|2006|p=1}})</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Project |first=Joshua |title=Rabha in Bhutan |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17922/BT |access-date=2025-01-07 |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref> ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱳᱪᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>"There stills exist another group of Rabhas called the Kocha or Koch." ({{Harvard citation no brackets|Joseph|2006|p=2}})</ref>
== ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ==
ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱴ ᱥᱮ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱟᱛᱤ, ᱫᱟᱦᱳᱨᱤ, ᱰᱳᱴᱞᱟ, ᱦᱟᱞᱩᱣᱟ, ᱵᱮᱴᱳᱞᱤᱭᱟ, ᱦᱟᱱᱱᱟ, ᱥᱩᱝᱜᱟ, ᱢᱳᱫᱟᱦᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Joseph |first=U. V. |title=Rabha Grammar |year=2006b |publisher=CIIL |location=Mysore |page=2}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, '''ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ''', '''ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ''', ᱟᱨ '''ᱠᱳᱪᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟ''' ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱚ, ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ, [[ᱢᱮᱪ ᱦᱚᱲ|ᱢᱮᱪ]], ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Kondakov |first=Alexander |title=Sociolinguistic Survey among the Koch |year=2010 |publisher=Anthropos Institute |page=22}}</ref>
ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱮᱰ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite book |title=The Tribes of Assam |publisher=Government of Assam |year=2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Rabha Baptist Convention |url=https://www.rabhabaptistconvention.org |website=Rabha Baptist Convention |access-date=2025-01-07}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗.᱖᱓%, ᱥᱮ ᱒᱙᱖,᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India - A-11 Appendix: District wise scheduled tribe population (Appendix), Assam - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109004451/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43017 |archive-date=2025-11-09 |access-date=2026-05-14 |website=censusindia.gov.in}}</ref> [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ]] ᱟᱨ [[ᱰᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱟᱣ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙.᱗᱘% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=A-11 Appendix: District wise scheduled tribe population (Appendix), Assam - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43017/download/46685/ST-18-PCA-A11-APPENDIX.xlsx |website=Census India}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟၼ်, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱒.᱕᱕% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ST-15: Scheduled tribe by mother tongue (for each tribe separately) (State/UT level), Assam - 2011 |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/12550/download/15663/ST-18-00-15-DDW-2011.XLSX |archive-url=https://web.archive.org/web/20241105183024/https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/12550/download/15663/ST-18-00-15-DDW-2011.XLSX |archive-date=2024-11-05 |access-date=2026-05-14 |website=new.census.gov.in}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱪᱟᱥ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱪᱟᱥ, ᱟᱨ ᱛᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖}}
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱪᱤᱱᱤ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ, ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ, ᱡᱤᱝᱯᱷᱳ-ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ-ᱵᱳᱰᱳ, ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ-ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ “ᱨᱟᱵᱷᱟᱢᱤᱥ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ (Tibeto-Burman speeches and their studies, n.d., 22) ᱾ ᱠᱳᱪᱟ-ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ (Kondakov 2010) ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ U. V. Joseph ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱵᱟᱭᱫᱟ-ᱨᱳᱝᱥᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ-ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ (Joseph 2000) ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ, ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱮᱱ, ᱟᱴᱳᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kondakov |first=Alexander |date=2023 |title=A Sociolinguistic Survey of the Rabha Dialects of Meghalaya and Assam |url=https://www.sil.org/resources/publications/entry/54680 |journal=Journal of Language Survey Reports |issue=2013 |pages=7 |via=SIL International}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-09-15 |title=A Sociolinguistic Survey of the Rabha Dialects of Meghalaya and Assam |url=https://www.sil.org/resources/archives/54680 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724125329/https://www.sil.org/resources/archives/54680 |archive-date=2024-07-24 |access-date=2024-12-31 |work=SIL International |language=en |url-status=live }}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
* ᱚᱠᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
* ᱵᱤᱨᱩᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱕᱔–᱒᱐᱒᱔), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
* ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
* ᱫᱨᱤᱥᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱠᱷᱳᱣᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (separatist)
* ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱖), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ
* ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱖), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ
* ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ), (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱖)
* ᱴᱟᱝᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱓), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{reflist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{refbegin}}
* {{Citation
|surname1 = Mitra
|given1 = A.
|year = 1953
|title = West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri
|publisher = Govt. of West Bengal
|isbn = <!--Not available-->
}}
*{{Cite book|last=Basumatārī|first=Phukana Candra|title=The Rabha Tribe of North-East India, Bengal and Bangladesh|year=2010|publisher= Mittal Publications}}
*{{Cite book|last=Joseph|first=Umbavu|title=Languages of the Greater Himalayan Region, Volume 1 Rabha|year=2006|publisher= Brill}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* Saha, Rebatimohon (1987). "Jalpaiguri Jelar Koch-Rabha Samaj" (in Bengali) published in Ananda Gopal Ghosh edited ''Madhuparni'', Special issue on Jalpaiguri District.
* Raha, M. K. (1974). "The Rabhas of Western Duars: Structural Analysis of a Changing Matrilineal Society", Bulletin of the Cultural Research Institute, Vol. 10 (1 & 2).
* Ghosh, Saumitra (1990). "Vanbasi Rabhara" (in Bengali) Desh, Vol 57 (12), January 20.
* {{cite thesis |title=Constructing cultural identity of the kocha rabhas: a study on kokrajhar district of btad, assam |last=Lokobok |first=Romeo Rwtin |publisher=Gauhati University |date=2022 |hdl=10603/376628 |type=Doctor of Philosophy |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/376628}}
* Roy Choudhury, B. (1970). "Social Mobility Movement among the Rabhas of North Bengal", Man in India, Vol 50 (1).
* Gupta, Pabitra Kumar (1977). "Uttarbanger Rahba Samaj O Dharmasanskar Aandolon", (in Bengali) in Madhuparni: Special North Bengal Issue, 1977.
* Sarma, Dr. Nabin Ch (2006). "Oral Songs of Tribal Communities of Assam" a project of Assam Sahitya Sabha, Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱱᱤ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
awxywi42f1grvctspugbo3x6eqaceyf
ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
26089
198748
186309
2026-09-30T16:15:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198748
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| type = [[ᱠᱚᱢᱭᱩᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞ|ᱠᱚᱢᱭᱩᱴᱚᱨ]], ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱤᱴᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| image = Nizamabad Railway.jpg
| caption = ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞ
| address = ᱮᱱ.ᱮᱪ. ᱖᱓, ᱜᱳᱰᱳᱱ ᱨᱳᱰ, [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|18.6788|78.1036|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline,title}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| line = {{plainlist|
* ᱠᱟᱪᱮᱜᱩᱰᱟ–ᱢᱟᱱᱢᱟᱰ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ
* [[ᱯᱮᱰᱰᱟᱯᱚᱞᱞᱤ-ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ]]
* [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]]–[[ᱵᱳᱫᱷᱟᱱ]]
}}
| distance =
| platforms = ᱓
| tracks = ᱕ ({{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ) <br />+᱒ ᱮᱠᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱨᱤᱞᱤᱯᱷ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱴᱨᱟ ᱴᱨᱮᱠ<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/@18.6778757,78.0999139,291a,35y,347.03h/data=!3m1!1e3|title=Google Maps}}</ref>
| train_operators =
| connections =
| structure = ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ (ᱚᱛ ᱨᱮ)
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| bicycle =
| disabled = {{Access icon|20px}}
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| code = {{Indian railway code
| code = NZB
| zone = {{abbrlink|SCR|ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ}}
| division = {{rwd|ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ}}
}}
| classification = ᱱᱚᱱ-ᱥᱟᱵᱽ ᱟᱨᱵᱟᱱ ᱜᱨᱮᱰ-᱓ (NSG-3)
| opened = ᱑᱙᱐᱕
| closed = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| former =
| electrified = ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ (᱑᱒-ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ-᱒᱐᱒᱒)
| years =
| events =
| passengers = ᱒᱐,᱐᱐᱐<ref>{{cite news |author=Staff Reporter |title=Secunderabad railway station's new escalators lift the aged out of misery |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/secunderabad-railway-stations-new-escalators-lift-the-aged-out-of-misery/article4706742.ece |accessdate=24 May 2019 |work=The Hindu |date=11 May 2013 }}</ref>{{clarify|date=May 2019}}
| pass_year =
| services = {{Adjacent stations|system1=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ
|line1=ᱠᱟᱪᱮᱜᱩᱰᱟ–ᱢᱟᱱᱢᱚᱫᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ|left1=ᱰᱤᱪᱯᱟᱞᱞᱤ|right1=ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴ
|line2=ᱯᱮᱰᱰᱟᱯᱟᱞᱞᱤ-ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ|left2=ᱢᱟᱢᱤᱰᱤᱯᱟᱞᱞᱮ|right2=ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴ
}}
| map_type = India Telangana#India
| map_caption = ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ##ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| route_map =
| map_state = collapsed
}}
'''ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: '''NZB'''<ref>{{cite web |title=Station Code Index |url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2015-16/Station_Code(1).pdf|website=Portal of Indian Railways |accessdate=29 April 2019 |page=2 |date=2015}}</ref>) ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱚᱱᱢᱟᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱯᱮᱰᱰᱟᱯᱚᱞᱞᱤ, ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴ/ᱢᱩᱫᱽᱠᱷᱮᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱚᱱᱢᱟᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱳᱫᱷᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱢᱟᱰ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Babu |first1=Prof K. Vijaya |last2=Gade |first2=Jayaprakashnarayana |title=Tourism in India |date=2014 |publisher=Zenon Academic Publishing |isbn=9788192681979 |url=https://books.google.com/books?id=Dig-AwAAQBAJ&q=Secunderabad+to+Manmad+1905&pg=PA125 |accessdate=24 May 2019 }}</ref> ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢ-ᱩᱞ-ᱢᱩᱞᱠ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱓᱐ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱥ.ᱥᱤ.ᱟᱨ. ᱫᱚ [[ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ, ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ]]-[[ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |title=Last MG train pulls out of Nizamabad station |url=http://www.hindu.com/2004/07/01/stories/2004070104580500.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20041018083644/http://www.hindu.com/2004/07/01/stories/2004070104580500.htm |url-status=dead |archive-date=18 October 2004 |date=1 July 2004 |accessdate=13 February 2010 |work=[[The Hindu]]}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱜᱳᱫᱟᱵᱚᱨᱤ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱚᱱᱢᱚᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ==
[[File:Nizamabad to Peddapalli Railway Map.png|left|thumb|ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱴᱷᱟᱶ]]
ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/importance-of-nizamabad-railway-station-to-grow-soon/article5328596.ece|title=Importance of Nizamabad railway station to grow soon|author=P. Ram Mohan|work=The Hindu|date=8 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527212804/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/importance-of-nizamabad-railway-station-to-grow-soon/article5328596.ece|archive-date=27 May 2014|access-date=26 January 2024|url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱠᱟᱪᱮᱜᱩᱰᱟ)-ᱢᱟᱱᱢᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱩᱨ<ref>{{cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Rs-250-cr-for-Peddapalli-to-Nizamabad-Rail-Line/2014/01/01/article1976188.ece|title=Rs 250 cr for Peddapalli to Nizamabad Rail Line|work=The New Indian Express|access-date=2024-01-26|archive-date=2014-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20140527231546/http://www.newindianexpress.com/states/andhra_pradesh/Rs-250-cr-for-Peddapalli-to-Nizamabad-Rail-Line/2014/01/01/article1976188.ece|url-status=dead}}</ref> ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱮᱰᱰᱟᱯᱟᱞᱞᱤ-[[ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ]]-ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱨᱡᱮᱱᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱮᱢᱩ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤᱼᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱸᱰ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱨᱩᱴ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ-ᱠᱟᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱣᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
[[ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱠᱟᱪᱮᱜᱩᱰᱟ)-ᱢᱟᱱᱢᱚᱫᱽ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱠᱚᱢᱯᱮᱴᱼᱵᱳᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱵᱳᱫᱷᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱞᱟᱛᱩᱨ]] ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱵᱤᱫᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱛᱩᱨ, ᱵᱤᱫᱟᱨ, ᱜᱩᱞᱵᱚᱨᱜᱟ, ᱥᱳᱞᱟᱯᱩᱨ, ᱢᱤᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱠᱚᱨᱤᱢᱱᱚᱜᱚᱨ-ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱮᱢᱩ ᱫᱚ ᱵᱳᱫᱷᱟᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2023/oct/08/four-train-services-extended-to-be-flagged-off-from-telanganaon-october-9-2621915.amp | title=Four train services extended, to be flagged off from Telangana on October 9 - the New Indian Express | access-date=2024-01-26 | archive-date=2023-10-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231019153933/https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2023/oct/08/four-train-services-extended-to-be-flagged-off-from-telanganaon-october-9-2621915.amp | url-status=dead }}</ref>
==ᱠᱞᱟᱥᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱯᱚᱨᱢᱟᱱᱥ==
ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ''A-ᱛᱷᱚᱠ'' ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Statement showing Category-wise No.of stations |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf |website=Portal of Indian Railways |accessdate=21 May 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf |archivedate=28 January 2016 |page=7 |date=28 January 2016 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱟᱫᱟᱨᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Adarsh Railway Station Scheme |url=http://pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=160499 |website=Press Information Bureau |accessdate=24 May 2019 |date=5 April 2017}}</ref><ref>{{cite web |title=Adarsh Stations |url=https://scr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1527591252494-ADARSH%20STATIONS.pdf |website=Portal of Indian Railways |accessdate=24 May 2019}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
*[http://www.scr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,291,355,996 ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱚᱸᱰ]
*{{IndiaRailInfo|1681}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱤᱡᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
jfertk5zhzttmpdh4qnrjjnfy1u7zzn
ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ
0
26342
198708
194224
2026-09-30T12:05:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198708
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ
| image =
| image_size =
| caption =
| birth_date = ᱑᱙᱑᱕
| birth_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| death_date = ᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐
| death_place = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| spouse = ᱢᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱮᱵᱽ
| father = ᱱᱤᱞᱢᱚᱱᱤ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ
| mother = ᱨᱟᱫᱷᱟᱨᱟᱹᱱᱤ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| known_for =
| occupation = {{flatlist|
* ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ
* ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ
* ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ}}
| children = ᱜᱳᱣᱨᱚᱝᱜᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ, ᱥᱳᱣᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ, ᱥᱳᱣᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ, ᱠᱚᱱᱚᱠᱞᱚᱛᱟ
}}
'''ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ''' (᱑᱙᱑᱕ - ᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱕᱑ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bd0e1eeab |archive-url=https://web.archive.org/web/20220312194809/https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4ce2bd0e1eeab |url-status=dead |archive-date=12 March 2022 |title=Umasashi |publisher=British Film Institute}}</ref> ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱩᱨᱜᱟᱫᱟᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨᱡᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱞ. ᱥᱚᱭᱜᱚᱞ, ᱯᱟᱦᱟᱲᱤ ᱥᱟᱱᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ<ref>{{Cite web |url=https://moviechat.org/nm0880810/Umasashi#discover |title=Umasashi Discussion |website=moviechat.org}}</ref> ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱵᱟᱵᱽᱬᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱱᱤᱞᱢᱚᱱᱤ ᱪᱚᱴᱴᱚᱯᱟᱫᱷᱭᱟᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱨᱛᱚᱱ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱮ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱢᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.myheritage.com/research/record-10182-3073795/umasashi-in-biographical-summaries-of-notable-people |title=Umasashi |website=myheritage.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱥ ᱥᱚᱛᱠᱚᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱛᱠᱚᱨᱤ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱱᱤᱡᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱱᱚᱨᱵᱷᱟ, ᱟᱞᱯᱷᱨᱮᱰ ᱟᱨ ᱨᱩᱥᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱨᱩᱯ ᱰᱟᱱᱥᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ {{citation needed|date=January 2023}} ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱪᱤᱴᱴᱟᱜᱚᱝ, ᱠᱚᱠᱥ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱠᱟᱱ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱚᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱩᱨᱫᱩ ᱟᱨ [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱲ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ {{citation needed|date=January 2023}} ᱵᱚᱝᱜᱚᱵᱟᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱠᱚ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱛᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱵᱟᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱠᱚ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱚᱝᱜᱚᱵᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Filmography details: Bangabala|url=https://www.bengalfilmarchive.com/filmography-details.php?i=NjA=|website=Bengal Film Archive |access-date=2025-07-29}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱜᱽᱨᱚᱦᱚ (᱑᱙᱓᱐) ᱟᱨ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠ (᱑᱙᱓᱑) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱚᱢᱵᱤᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰᱥ (ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱᱤᱡ ᱩᱢᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ {{Citation needed|date=February 2022}}
ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱛᱷᱤᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ (sound film), ᱫᱮᱱᱟ ᱯᱟᱣᱱᱟ (᱑᱙᱓᱑) ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.citwf.com/film83853.htm |title=DENA PAONA - Film Database - Movie Database |publisher=citwf.com |accessdate=23 October 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070504155421/http://www.citwf.com/film83853.htm |archive-date=4 May 2007 |url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱤᱲ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱚᱵᱷᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱟᱶ "ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱯᱚᱱ ᱵᱷᱳᱞᱟ ᱢᱳᱫᱮᱨ ᱯᱟᱜᱚᱞ ᱪᱷᱮᱞᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱚᱝᱠᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱟᱛᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ 'ᱫᱩᱱᱤᱭᱟ ᱨᱚᱝ ᱨᱚᱝᱜᱤᱞᱤ ᱵᱟᱵᱟ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/messages-in-black-and-white/article3649297.ece |title=Messages in black and white |website=The Hindu |access-date=2024-02-03 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630091655/https://www.thehindu.com/features/cinema/messages-in-black-and-white/article3649297.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ (᱑᱙᱓᱒) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱤ ᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱮ ᱜᱚᱜ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱮᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱩᱠᱤᱞ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱷᱟᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱵᱟᱲᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱞᱮᱢᱟᱨᱚᱥ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱜ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ {{citation needed|date=January 2023}} ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨᱩ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱫᱮᱵᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱵᱟᱹᱦᱩᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱥᱟᱶ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱩᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱷᱟᱣ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱚᱝᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ {{Citation needed|date=February 2022}}
== ᱜᱩᱨ ==
ᱩᱢᱟ ᱥᱚᱥᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ ᱾
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱟᱞ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱮᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤ.ᱮᱯᱷ.ᱡᱮ.ᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱤᱵᱷᱤᱝ ᱞᱤᱡᱮᱱᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱨᱚ ᱦᱚᱱᱰᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
{{columns-list|colwidth=15em|* ''ᱵᱚᱝᱜᱚᱵᱟᱞᱟ'' (᱑᱙᱒᱙)
* ''ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠ'' (᱑᱙᱓᱑)
* ''ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ'' (᱑᱙᱓᱒)
* ''ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ'' (᱑᱙᱓᱒)
* ''ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱢᱟᱭᱟ'' (᱑᱙᱓᱒)
* ''ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱤᱭᱟ''
* ''ᱫᱮᱱᱟ ᱯᱟᱣᱱᱟ''
* ''ᱯᱩᱨᱚᱱ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ'' (᱑᱙᱓᱓)
* ''ᱠᱚᱯᱟᱞᱠᱩᱱᱰᱚᱞᱟ'' (᱑᱙᱓᱓)
* ''ᱪᱚᱱᱰᱤᱫᱟᱥ'' (᱑᱙᱓᱔)
* ''ᱢᱚᱦᱚᱵᱵᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱚᱥᱳᱣᱴᱤ'' (ᱦᱤᱱᱫᱤ) / ᱨᱩᱯ ᱞᱮᱠᱷᱟ (ᱵᱟᱝᱞᱟ) (᱑᱙᱓᱔)
* ''ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱢᱚᱱᱥᱩᱨ'' (᱑᱙᱓᱔)
* ''ᱫᱷᱩᱯ ᱪᱷᱟᱶ'' (᱑᱙᱓᱕)
* ''ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱪᱚᱠᱨᱚ'' (᱑᱙᱓᱕)
* ''ᱚᱱᱟᱛᱷ ᱟᱥᱨᱚᱢ'' (᱑᱙᱓᱗)
* ''ᱞᱮᱦᱚᱨᱤ ᱞᱩᱴᱮᱨᱟ'' (᱑᱙᱓᱗)
* ''ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱟᱛᱟ'' (᱑᱙᱓᱘) (ᱦᱤᱱᱫᱤ) / ''ᱫᱮᱥᱮᱨ ᱢᱟᱴᱤ'' (ᱵᱟᱝᱞᱟ) (᱑᱙᱓᱘)
* ''ᱞᱤᱞᱟ'' (᱑᱙᱔᱗) (ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ) (ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ)
* ''ᱡᱚᱭ ᱵᱷᱤᱢ'' (ᱩᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) (᱑᱙᱔᱙)
* ''ᱫᱤᱫᱟᱨ'' (᱑᱙᱕᱑)
}}
== ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{IMDb name|nm0880810 }}
{{DEFAULTSORT:Chattopadhyay, Umasashi}}
[[Category:᱑᱙᱑᱕ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[Category:ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱥᱤᱠᱟ ᱠᱚ]]
sza3pykkterf5397fqjo69dnur8cu8s
ᱵᱷᱟᱢᱟ
0
26596
198769
144602
2026-09-30T18:40:05Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198769
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱷᱟᱢᱟ
| image = Bhama.JPG
| caption =
| birth_name = ᱨᱮᱠᱷᱟᱛᱟ ᱮᱨ. ᱠᱩᱨᱩᱯ
| birth_date =
| birth_place = ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| other_names = ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2007–2019
| height_cm =
| spouse = {{Marriage|ᱚᱨᱩᱱ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ|2020|}}
| children = ᱑
}}
'''ᱨᱮᱠᱷᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱵᱷᱟᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱹ ᱠᱮ ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤᱭᱵᱮᱫᱚᱢ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 42 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱨᱮᱥᱢᱤᱛᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱡᱤᱛᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱾
ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱨᱠᱟᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ہائᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱨᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴ ᱡᱮᱥᱮᱥ ᱵᱮᱛᱷᱟᱱᱤ ᱠᱳᱵᱷᱮᱱᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱯᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite journal|title=ml:മലയാളത്തിന്റെ ഭാമസൗന്ദര്യത്തിനും പ്രണയമുണ്ട്|language=ml|issue=February 2013|pages=12, 13, 14}}</ref>
ᱵᱷᱟᱢᱟ ''ᱪᱮᱱᱤᱛᱷᱟᱞᱟ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱩᱱ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivedyam-actress-bhama-ties-the-knot-with-arun/amp_articleshow/73760186.cms|title=Nivedyam' actress Bhama ties the knot with Arun|date=30 January 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=31 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131114255/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivedyam-actress-bhama-ties-the-knot-with-arun/amp_articleshow/73760186.cms|archive-date=31 January 2020}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱳᱦᱤᱛᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤᱭᱵᱮᱰᱤᱭᱟᱢ' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱤᱱᱰᱟᱨᱚᱱ ᱳᱨᱩ ᱱᱤᱥᱠᱟᱞᱟᱝᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱠᱩᱴᱛᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱾'' ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱮᱛ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa|work=[[The Times of India]]|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|archive-date=2 November 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱱᱞᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱤᱫᱩ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱾ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱰᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ, ᱰᱮ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱠᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱮᱠᱮᱯ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa|work=The Times of India|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|archive-date=2 November 2017}}</ref>
2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱠᱮᱥ ᱜᱳᱯᱟᱱ 100 ᱰᱜᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱨᱟᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱟᱹᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮ, ᱢᱚᱛᱚᱛᱚᱛᱤᱥᱤᱠ ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱼ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱢᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece|title=Gemini's grandson to play lead in Ramanujan biopic|date=29 April 2013|work=The Hindu|access-date=29 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501164057/http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece|archive-date=1 May 2013|agency=Indo-Asian News Service|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece|title=Bhama discards village belle image|date=14 July 2012|work=[[The New Indian Express]]|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817011138/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece|archive-date=17 August 2016}}</ref>
=== ᱥᱮᱨᱮᱧ ===
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
* 2007 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱳᱲ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ, ᱱᱤᱭᱵᱮᱰᱤᱭᱚᱢ (ᱵᱤᱱᱩ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1178059.ece|title=Kerala / Thiruvananthapuram News: Ujala-Asianet film awards announced|date=13 January 2008|work=The Hindu|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012010220/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-film-awards-announced/article15142929.ece|archive-date=12 October 2020|location=Chennai, India}}</ref>
* 2007 - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱛᱛᱚᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1944115.ece|title=Kerala / Kollam News: Sathyan memorial film awards announced|date=7 November 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2012|location=Chennai, India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2007 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film|date=31 January 2008|work=[[The Economic Times]]|access-date=25 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|archive-date=16 December 2014|agency=Press Trust of India}}</ref>
* 2007 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱱᱤᱵᱮᱫᱚᱢ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm|title=Kerala / Kozhikode News: 'Thaniye' bags Ala award|date=17 January 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602190616/http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm|archive-date=2 June 2008|location=Chennai, India}}</ref>
* 2007 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱱᱤᱛᱟ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 February 2008 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712113252/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |archive-date=12 July 2012 |access-date=25 January 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref>
* 2009 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱡᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱛᱨᱩᱵᱩᱢᱤᱼᱟᱢᱨᱤᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱤᱵᱷᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱦᱤᱛᱨᱟᱭᱚᱞ (ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Welcome to Amrita TV |url=http://www.amritatv.com/mafa/award.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216042002/http://www.amritatv.com/mafa/award.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 January 2012 |publisher=[[Amrita TV]]}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ==
* ᱜᱨᱤᱛ ᱮᱱᱰ ᱜᱤᱯᱴ (ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ)
* ''ᱛᱷᱟᱞᱤ'' (ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ)
* ''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟᱢ'' (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ) ᱼ 2019
* ''ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱴᱟᱨᱥ'' (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ)
* ''ᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱡᱤᱠ'' (ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ)
* ''ᱴᱚᱯ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱥ'' (ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ)
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
1dlllyda1uo3fzcuwcwewz7574n84xg
198770
198769
2026-09-30T18:40:23Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s
198770
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱷᱟᱢᱟ
| image = Bhama.JPG
| caption =
| birth_name = ᱨᱮᱠᱷᱟᱛᱟ ᱮᱨ. ᱠᱩᱨᱩᱯ
| birth_date =
| birth_place = ᱠᱚᱴᱴᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| other_names = ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱠᱩᱨᱩᱯ
| occupation = ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2007–2019
| height_cm =
| spouse = {{Marriage|ᱚᱨᱩᱱ ᱡᱚᱜᱚᱫᱤᱥ|2020|}}
| children = ᱑
}}
'''ᱨᱮᱠᱷᱤᱛᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ''' ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢ '''ᱵᱷᱟᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ|ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ]] [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱹ ᱠᱮ ᱞᱳᱦᱤᱛᱟᱫᱟᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤᱭᱵᱮᱫᱚᱢ' ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ 42 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱨᱟᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱟᱡᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱨᱮᱥᱢᱤᱛᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱨᱮᱱᱡᱤᱛᱦᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱯ ᱾
ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱱᱚᱨᱠᱟᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱢᱮᱨᱤ ہائᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱚᱨᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱮᱱᱴ ᱡᱮᱥᱮᱥ ᱵᱮᱛᱷᱟᱱᱤ ᱠᱳᱵᱷᱮᱱᱴ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱦᱟᱭᱟᱨ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱚᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱯᱳᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱥ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱥᱟᱡᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱮᱼᱵᱮᱞᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite journal|title=ml:മലയാളത്തിന്റെ ഭാമസൗന്ദര്യത്തിനും പ്രണയമുണ്ട്|language=ml|issue=February 2013|pages=12, 13, 14}}</ref>
ᱵᱷᱟᱢᱟ ''ᱪᱮᱱᱤᱛᱷᱟᱞᱟ'' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱚᱱᱩᱱ ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱪᱤ|ᱠᱳᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivedyam-actress-bhama-ties-the-knot-with-arun/articleshow/73760186.cms|title=Nivedyam' actress Bhama ties the knot with Arun|date=30 January 2020|work=[[The Times of India]]|access-date=31 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200131114255/https://m.timesofindia.com/entertainment/malayalam/movies/news/nivedyam-actress-bhama-ties-the-knot-with-arun/amp_articleshow/73760186.cms|archive-date=31 January 2020}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱦᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱡᱚ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱞᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱳ ᱨᱮᱱ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱳᱦᱤᱛᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ 'ᱱᱤᱭᱵᱮᱰᱤᱭᱟᱢ' ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱨᱤᱱᱰᱟᱨᱚᱱ ᱳᱨᱩ ᱱᱤᱥᱠᱟᱞᱟᱝᱠᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱠᱩᱴᱛᱚᱱ ᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱳᱱᱤ ᱮᱱᱴᱱᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ''ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ ᱾'' ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱮᱛ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱳᱴᱤᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱢᱟ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ 2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa|work=[[The Times of India]]|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|archive-date=2 November 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱳᱦᱟᱱᱞᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱫᱷᱟᱵᱷᱤᱫᱩ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱢ ᱴᱤ ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱚᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱨᱮ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱠᱩᱲᱤ, ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱤᱭᱰᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱡᱳᱨ ᱟᱱ ᱾ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱰᱤ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ, ᱰᱮ ᱚᱯᱷ ᱡᱮᱡᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱱᱮᱢ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱦᱟᱫᱽ ᱯᱷᱟᱥᱤᱞ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱭᱠᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱢᱮᱠᱮᱯ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|title=Finally, I'm getting my due in Malayalam: Bhamaa|work=The Times of India|access-date=17 August 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102104215/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/malayalam/news-and-interviews/Finally-Im-getting-my-due-in-Malayalam-Bhamaa/articleshow/21858576.cms|archive-date=2 November 2017}}</ref>
2014 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱚᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱚᱠᱮᱥ ᱜᱳᱯᱟᱱ 100 ᱰᱜᱨᱤ ᱥᱮᱞᱥᱤᱭᱟᱥ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱱ ᱚᱲᱟᱜ ᱮᱨᱟᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱢᱚᱱᱠᱟᱨᱟ ᱟᱜ ᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱᱫᱚᱨᱚᱢ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ 15 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱟᱭᱳᱣᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱞᱟᱹᱢ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱨᱮ, ᱢᱚᱛᱚᱛᱚᱛᱤᱥᱤᱠ ᱥᱨᱤᱱᱟᱥ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱛᱟᱹᱢᱤᱞᱼ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱟᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢᱚᱱᱩᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱮᱨᱟ ᱡᱚᱱᱠᱤᱭᱟᱢᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece|title=Gemini's grandson to play lead in Ramanujan biopic|date=29 April 2013|work=The Hindu|access-date=29 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501164057/http://www.thehindu.com/features/cinema/geminis-grandson-to-play-lead-in-ramanujan-biopic/article4666422.ece|archive-date=1 May 2013|agency=Indo-Asian News Service|location=Chennai, India}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece|title=Bhama discards village belle image|date=14 July 2012|work=[[The New Indian Express]]|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817011138/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article565480.ece|archive-date=17 August 2016}}</ref>
=== ᱥᱮᱨᱮᱧ ===
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
* 2007 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱳᱲ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ, ᱱᱤᱭᱵᱮᱰᱤᱭᱚᱢ (ᱵᱤᱱᱩ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1178059.ece|title=Kerala / Thiruvananthapuram News: Ujala-Asianet film awards announced|date=13 January 2008|work=The Hindu|access-date=10 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201012010220/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Ujala-Asianet-film-awards-announced/article15142929.ece|archive-date=12 October 2020|location=Chennai, India}}</ref>
* 2007 - ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱛᱛᱚᱱᱟᱜ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/article1944115.ece|title=Kerala / Kollam News: Sathyan memorial film awards announced|date=7 November 2007|work=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2012|location=Chennai, India}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* 2007 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|title='Ore Kadal', 'Thaniye' share critics award for best film|date=31 January 2008|work=[[The Economic Times]]|access-date=25 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094445/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2008-01-31/news/28412366_1_playback-singer-special-award-critics-awards|archive-date=16 December 2014|agency=Press Trust of India}}</ref>
* 2007 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱱᱤᱵᱮᱫᱚᱢ <ref>{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm|title=Kerala / Kozhikode News: 'Thaniye' bags Ala award|date=17 January 2008|work=[[The Hindu]]|access-date=25 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080602190616/http://www.hindu.com/2008/01/17/stories/2008011750200200.htm|archive-date=2 June 2008|location=Chennai, India}}</ref>
* 2007 ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱱᱤᱛᱟ ᱱᱤᱯᱯᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=7 February 2008 |title=Vanitha awards for Mammootty, Meera Jasmine – Malayalam Movie News |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712113252/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/36410.html |archive-date=12 July 2012 |access-date=25 January 2012 |website=IndiaGlitz}}</ref>
* 2009 ᱼ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱡᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱛᱨᱩᱵᱩᱢᱤᱼᱟᱢᱨᱤᱛ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱼᱤᱵᱷᱟᱨ ᱵᱤᱵᱟᱦᱤᱛᱨᱟᱭᱚᱞ (ᱡᱚᱭᱥᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ <ref>{{Cite web |title=Welcome to Amrita TV |url=http://www.amritatv.com/mafa/award.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121216042002/http://www.amritatv.com/mafa/award.html |archive-date=16 December 2012 |access-date=25 January 2012 |publisher=[[Amrita TV]]}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
== ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ==
* ᱜᱨᱤᱛ ᱮᱱᱰ ᱜᱤᱯᱴ (ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ)
* ''ᱛᱷᱟᱞᱤ'' (ᱥᱩᱨᱭᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ)
* ''ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟᱢ'' (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ) ᱼ 2019
* ''ᱠᱳᱢᱮᱰᱤ ᱥᱴᱟᱨᱥ'' (ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ)
* ''ᱥᱴᱟᱨ ᱢᱮᱡᱤᱠ'' (ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ)
* ''ᱴᱚᱯ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱥ'' (ᱯᱷᱞᱟᱣᱟᱨᱥ)
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
qpp6gohku8plconz2plhbdi88el2vjm
ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱤ
0
26638
198721
148312
2026-09-30T14:02:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198721
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ
| image = PadminiKolhapure.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ
| birth_date = {{birth date and age|1965|11|1|df=y}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| spouse = {{marriage|ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱥᱚᱨᱢᱟ|1986}}
| children = ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ}}
|
|
| relatives = ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱰᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ
}}
'''ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Padmini Kolhapure - The Official Website |url=http://www.padminikolhapure.in/ |work=padminikolhapure.in |accessdate=29 December 2022 |archive-date=25 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225202137/http://www.padminikolhapure.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ [[ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ (᱑᱙᱗᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|''ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ'']] (᱑᱙᱗᱖) ᱟᱨ [[ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ (᱑᱙᱗᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|''ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ'']] (᱑᱙᱗᱗) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ]]'' (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱤᱱᱥᱚᱯᱷ ᱠᱟ ᱛᱟᱨᱟᱡᱩ'' (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱳᱜᱽ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ''ᱥᱚᱣᱛᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱡᱷᱩᱠᱛᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ''[[ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ]]'' (᱑᱙᱘᱑), ''[[ᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ]]'' (᱑᱙᱘᱒), ''[[ᱣᱳᱦ ᱥᱟᱛ ᱫᱤᱱ]]'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱤ ᱫᱟᱥᱛᱟᱸ'' (᱑᱙᱘᱕), ''[[ᱥᱣᱟᱨᱟᱜᱽ ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨ]]'' (᱑᱙᱘᱖), ''[[ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ]]'' (᱑᱙᱘᱗), ''[[ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱤᱨᱳ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱟᱨ ''[[ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱢᱚᱱᱤ ᱯᱚᱠᱷᱚᱨ'' (᱒᱐᱐᱐), ''ᱢᱚᱱᱛᱷᱚᱱ: ᱮᱠ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱯᱭᱟᱞᱟ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱚᱣᱟᱥ'' (᱒᱐᱒᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/amp/movies/where-is-prem-rog-fame-padmini-kolhapure-these-days-7946179.html |title=Where is Prem Rog fame Padmini Kolhapure these days? |website=News18 India |date=29 May 2023 |accessdate=20 June 2023}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Shraddha Kapoor, Anil Kapoor, Boney Kapoor and others attend Padmini Kolhapure's birthday celebration |url=https://www.ndtv.com/entertainment/shraddha-kapoor-anil-kapoor-boney-kapoor-and-others-attend-padmini-kolhapures-birthday-celebration-s-1941128/amp/1 |access-date=1 November 2020 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=पद्मिनी कोल्हापुरे ने 56 की उम्र में चलाया आवाज का जादू, गाया अपना ही गाना 'ये गलियां ये चौबारा' |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/movie-masti/news-from-bollywood/padmini-kolhapure-has-lent-her-voice-to-the-song-ye-galiyan-ye-chaubara-from-prem-rog-movie/articleshow/87462704.cms |access-date=23 June 2022 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱠᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱰᱷᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱭᱤᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱱᱤᱨᱩᱯᱢᱟ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱵᱚᱝᱜᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱠᱚᱯᱩᱨᱤᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱨᱚᱫᱫᱷᱟ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱸᱛ ᱠᱚᱯᱩᱨᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/seen-this-pic-of-padmini-kolhapure-and-sisters-shivangi-tejaswini-credit-shradhha-kapoor-1903683/amp/1 | title=Seen this pic of Padmini Kolhapure and sisters Shivangi, Tejaswini? Credit - Shradhha Kapoor |work=NDTV
| date=20 August 2018 |access-date=11 September 2018}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱛᱮᱡᱽᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |author=Ashok Kumar (Expressindia.com) |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |title=Working for TV serial was frustrating: Tejaswini |work=Express India |date=13 August 2008 |access-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014072433/http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |archive-date=14 October 2012 |url-status=dead}}</ref>
[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ "ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱠᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱝᱠᱬᱤ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="TOIFamily">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/If-I-had-my-way-I-would-have-worked-with-Raj-Kapoor-all-my-life-Padmini-Kolhapure/articleshow/22516382.cms If I had my way, I would have worked with Raj Kapoor all my life: Padmini Kolhapure] ''Times of India'' Retrieved 13 September 2013</ref> ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱚᱸᱰᱷᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱬᱟ ᱵᱟᱰᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱟᱫᱚᱠ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱟᱣ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ (ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱞᱵᱷᱚᱸᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ) ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱳᱫᱟ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱚᱣᱛᱮᱞᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱞᱵᱷᱚᱱᱛᱚᱨᱟᱣ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱚᱸᱥᱞᱮ ᱭᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DNAFamily">[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-feel-bad-about-it-1265542 I feel bad about it - Pt. Pandharinath] ''DNA India'' 16 June 2009 Retrieved 15 October 2012</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱴᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="TOIFamily" />
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Celebrities at Manish Malhotra - Lilavati Save & Empower Girl Child show (42).jpg|thumb|upright|᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ]]
ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱤᱵᱚᱝᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ]]'', ''ᱠᱤᱵᱟᱛ'' ᱟᱨ ''ᱫᱩᱥᱢᱟᱱ ᱫᱳᱥᱛ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ'', ''ᱫᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱤ ᱯᱚᱲᱳᱨᱥᱚᱱ'' ''ᱦᱟᱢ ᱤᱱᱛᱤᱡᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸᱜᱮ'' ᱟᱨ ''ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱷᱟᱯ'' (ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=printwww.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=print |title=Life & Style / Metroplus : Where has all the magic gone? |access-date=2012-11-03}}. The Hindu (2012-07-20). Retrieved on 2012-11-03.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱲᱤ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱞᱚᱣᱟᱨᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱲᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱰᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱯᱟ ᱵᱷᱚᱸᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱤᱥᱠ ᱤᱥᱠ ᱤᱥᱠ'' (᱑᱙᱗᱕) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ (᱑᱙᱗᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ]]'' (᱑᱙᱗᱗), [[ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ (᱑᱙᱗᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ]] (᱑᱙᱗᱖), ᱟᱨ ''ᱥᱟᱡᱚᱱ ᱵᱤᱱᱟ ᱥᱩᱦᱟᱜᱟᱱ'' (᱑᱙᱗᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱚᱦᱨᱟᱭᱤ'' (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/ishq-ishq-ishq-1974/article5943515.ece|author=Vijay Lokapally|title=Ishq, Ishq, Ishq (1974)|work=[[The Hindu]]|date=24 April 2014|accessdate=2 April 2019}}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱴ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱯᱩᱨᱟᱜ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱚᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Blast from the Past - Satyam Shivam Sundarma (1978)|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|access-date=20 October 2014|agency=Hindu|work=The Hindu|date=25 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212064909/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|archive-date=12 December 2024|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ''ᱤᱱᱥᱚᱯᱷ ᱠᱟ ᱛᱟᱨᱟᱡᱩ'' (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱥᱴᱤᱠ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱤᱭᱮᱞ ᱦᱮᱢᱤᱱᱜᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|first=Prateek |last=Sur|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201204928/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |date=29 September 2022|archive-date=1 December 2022 |title=10 Bollywood films whose stories revolve around rape |accessdate=10 February 2023|website=Outlook}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ [[ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱥᱤᱨ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱟᱜ ''[[ᱡᱟᱢᱟᱱᱮ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭ]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=R. D. Burman / Majrooh Sultanpuri – Zamaane Ko Dikhana Hai|url=http://www.discogs.com/R-D-Burman-Majrooh-Sultanpuri-Zamaane-Ko-Dikhana-Hai/release/3112623|work=[[Discogs]]|date=21 August 1981 |access-date=11 September 2019}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠᱮᱞ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱳᱜᱽ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/prem_rog |title=Prem Rog |website=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=5 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-05|work=Box Office India| title=Box Office 1982|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg==|access-date=2020-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg==|archive-date=5 October 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ]]'' (᱑᱙᱘᱑) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19811215-ahista-ahista-is-a-celluloid-edifice-built-on-prefabricated-blocks-of-tear-jerker-tragedy-773530-2013-10-24|title=Ahista Ahista is a celluloid edifice built on prefabricated blocks of tear-jerker tragedy|website=India Today|accessdate=2013-10-24}}</ref>
ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Do Dilon Ki Dastan (1985) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |access-date=2022-03-12 |website=Cinestaan |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033321/https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |url-status=dead }}</ref> ''[[ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱤ ᱫᱟᱥᱛᱟᱝ (᱑᱖᱘᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱤ ᱫᱟᱥᱛᱟᱝ]]'' (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-the-sound-of-music-with-dev-anand-uncle/articleshow/78324837.cms |title=This week, that year: The sound of music with Dev Anand uncle |website=Mumbai Mirror |accessdate=10 October 2016}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱢᱢᱤ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱳᱴᱮᱱ'' (᱑᱙᱘᱓) ᱾<ref>{{Cite book |last=Usman |first=Yasser |title=Rajesh Khanna: The Untold Story of India's First Superstar |title-link=Rajesh Khanna: The Untold Story of India's First Superstar |publisher=[[Penguin Books]] |year=2014 |isbn=9780143423614 |location=India |author-link=Yasser Usman}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱡᱷᱩᱠᱛᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ]]'' (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Dhirad |first1=Sandeep |title=Filmfare Nominees and Winner |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |website=deep750.googlepages.com |date=2006 |page=71 |access-date=3 August 2007 |archive-date=12 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱣᱚᱦ ᱥᱟᱛ ᱫᱤᱱ'' (᱑᱙᱘᱓) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱚᱞᱚᱝ" ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://groups.msn.com/PadminiKolhapureHeatoftheEighties/masalatruths.msnw |title=SPICY REALITIES OF PADMINI KOLHAPURE |access-date=13 January 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410224643/http://groups.msn.com/PadminiKolhapureHeatoftheEighties/masalatruths.msnw |archive-date=10 April 2008}}</ref>
᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ ''[[ᱭᱮ ᱤᱥᱠ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱟᱥᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱥᱣᱟᱨᱟᱜᱽ ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱖), ''ᱥᱩᱦᱟᱜᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''[[ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ]]'' (᱑᱙᱘᱗) ᱾<ref>{{Cite web|title=Dadagiri 1987 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts – KS Box Office|date=12 June 2020 |url=https://ksboxoffice.com/dadagiri-1987-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/|access-date=2022-02-20|language=en-US}}</ref> ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ''ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱤ ᱯᱟᱲᱚᱥᱚᱱ'' (᱑᱙᱙᱔) ᱟᱨ ''ᱨᱚᱠᱯᱷᱚᱨᱰ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/list/ls005352661/|title=Highest Grossing Hindi Movies of 1989|website=IMDb}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱢᱚᱱᱤ ᱯᱚᱠᱷᱚᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/home/marathi-film-manthan-ek-amrut-to-premier-in-iffi_257605.html|title=Marathi film 'Manthan Ek Amrut' to premier in IFFI|accessdate=23 November 2005 |work=Zee News}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ''ᱢᱚᱱᱛᱷᱚᱱ: ᱮᱠ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱯᱭᱟᱞᱟ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱟᱨ ''ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱚᱱᱤ'' (᱒᱐᱐᱖) ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.news.yahoo.com/050330/57/2kgl8.html |access-date=7 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050922172055/http://in.news.yahoo.com/050330/57/2kgl8.html |archive-date=22 September 2005 |title=Padmini Kolhapure signs Marathi flick}}</ref><ref>{{cite web |url=http://in.news.yahoo.com/040525/149/2daiu.html |access-date=7 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050122220422/http://in.news.yahoo.com/040525/149/2daiu.html |archive-date=22 January 2005 |title=Padmini is back}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱵᱟᱪᱯᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱥ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱟᱵᱽ ᱛᱚ ᱢᱟᱭ ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱦᱩᱸ'' ᱟᱨ ''ᱟᱥᱟᱢᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱡᱩᱨ ᱯᱮ ᱟᱴᱠᱮ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/hindi/aasman_se_gire_khajoor_pe_atke.asp |title=AASMAN SE GIRE... KHAJOOR PE ATKE |work=mumbaitheatreguide.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=yU15KoW_kg4&list=UUay1J1V6PdKkTMT9vRaEbew&index=1&feature=plcp |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/yU15KoW_kg4 |archive-date=13 December 2021 |url-status=live |title=Aasman se gire khajoor pe atke Sep 14 2012 002 |date=15 September 2012 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=8PSsZEAx1Uk&list=UUay1J1V6PdKkTMT9vRaEbew&index=2&feature=plcp |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/8PSsZEAx1Uk |archive-date=13 December 2021 |url-status=live |title=Aasman Se Gire, Khajoor Pe Atke Sep 14 2012 001 |date=15 September 2012 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱟᱜ ''ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱚᱜᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱥᱯᱤᱭᱚᱨᱟᱜ ''ᱦᱮᱢᱞᱮᱴ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629052318/http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |title=Mr. Reliable of Mollywood|author=Saraswathy Nagarajan|date=11 March 2011|work=The Hindu |access-date=11 March 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱧᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱤᱨᱳ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ [[ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know-/Kamals-Kaakki-Sattai-was-remade/articleshow/37170040.cms|title=Kamal Haasan's Kaakki Sattai was remade|work=The Times of India|date=24 June 2014|accessdate=27 July 2016}}</ref> ᱟᱨ ''[[ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.firstpost.com/entertainment/padmini-kolhapure-joins-arjun-kapoor-kriti-sanon-sanjay-dutt-in-ashutosh-gowarikars-historical-drama-panipat-5344121.html |title=Padmini Kolhapure joins Arjun Kapoor, Kriti Sanon, Sanjay Dutt in Ashutosh Gowariker's Panipat |date=9 October 2018 |work=Firstpost |access-date=24 February 2019 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱨᱚᱣᱟᱥ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥ.ᱡᱮ. ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|title=Prawaas|website=Times of India|date=30 December 2019 |accessdate=10 March 2020|archive-date=26 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226175647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|url-status=live}}</ref>
ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱢᱳᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱮᱠ ᱱᱟᱭᱤ ᱯᱟᱦᱪᱟᱱ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |work=Pinkvilla |title=Padmini Kolhapure to enter as love interest of Suresh Modi in Ekk Nayi Pehchaan |access-date=13 August 2014 |archive-date=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826121410/http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱫᱤᱞ ᱵᱮᱠᱟᱨᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱮᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | last=Jha | first=Lata | title=Disney+ Hotstar to stream new show 'Dil Bekaraar' on 26 November | website=Live Mint | date=2021-11-20 | url=https://www.livemint.com/industry/media/disney-hotstar-to-stream-new-show-dil-bekaraar-on-26-november-11637383183934.html | access-date=2021-12-16}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱭᱥᱟ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱦᱟᱸ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱞᱤᱭᱟᱥ ᱴᱩᱴᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |author=Subhash K Jha |title=Bollywood actresses who married film producers |accessdate=28 December 2020 |work=Bollywood Hungama |date=25 April 2014 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/actresses-who-married-film-producers/}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱫᱩᱯᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Mithun Chakraborty faked a stomach ache to help Padmini run away and get married |accessdate=27 November 2022 |work=Outlook India |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/mithun-chakraborty-faked-a-stomach-ache-to-help-padmini-run-away-and-get-married-news-237033}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱤᱨᱳ]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥᱤ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ''ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱥᱟᱞ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ'' (᱒᱐᱒᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱨᱤᱢ ᱢᱳᱨᱟᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱣᱟ ᱢᱳᱨᱟᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱡᱟ ᱢᱳᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ht">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx Starkid on the block: Priyank Sharma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630103107/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx |date=30 June 2013 }} ''Hindustan Times'' Retrieved 28 January 2013</ref><ref>{{cite web |title=Inside Priyaank Sharma-Shaza Morani's wedding party: Cousin Shraddha Kapoor, Padmini Kolhapure, attend. See pics |accessdate=6 February 2021 |work=Hindustan Times |date=5 February 2021 |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/inside-priyaank-sharma-shaza-morani-s-wedding-party-cousin-shraddha-kapoor-padmini-kolhapure-attend-see-pics-101612490672695-amp.html}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website|http://www.padminikolhapure.in}}
* {{IMDb name|᱐᱔᱖᱔᱐᱗᱕}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
6upoaj9an8hhedpojtvrydoja3zn5hh
198722
198721
2026-09-30T14:02:12Z
KiranBOT
9533
removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v3.1.1s
198722
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ
| image = PadminiKolhapure.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ
| birth_date = {{birth date and age|1965|11|1|df=y}}
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| spouse = {{marriage|ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ ᱥᱚᱨᱢᱟ|1986}}
| children = ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ}}
|
|
| relatives = ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ-ᱦᱟᱨᱰᱤᱠᱟᱨ-ᱟᱵᱤᱥᱮᱠᱤ-ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ
}}
'''ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱕) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |title=Padmini Kolhapure - The Official Website |url=http://www.padminikolhapure.in/ |work=padminikolhapure.in |accessdate=29 December 2022 |archive-date=25 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090225202137/http://www.padminikolhapure.in/ |url-status=dead }}</ref> ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱩᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱗᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ [[ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ (᱑᱙᱗᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|''ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ'']] (᱑᱙᱗᱖) ᱟᱨ [[ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ (᱑᱙᱗᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|''ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ'']] (᱑᱙᱗᱗) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ]]'' (᱑᱙᱗᱘) ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱤᱱᱥᱚᱯᱷ ᱠᱟ ᱛᱟᱨᱟᱡᱩ'' (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱳᱜᱽ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ''ᱥᱚᱣᱛᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱓) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ''ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱡᱷᱩᱠᱛᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ'' (᱑᱙᱘᱕) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ''[[ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ]]'' (᱑᱙᱘᱑), ''[[ᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ]]'' (᱑᱙᱘᱒), ''[[ᱣᱳᱦ ᱥᱟᱛ ᱫᱤᱱ]]'' (᱑᱙᱘᱓), ''ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱤ ᱫᱟᱥᱛᱟᱸ'' (᱑᱙᱘᱕), ''[[ᱥᱣᱟᱨᱟᱜᱽ ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨ]]'' (᱑᱙᱘᱖), ''[[ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ]]'' (᱑᱙᱘᱗), ''[[ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱤᱨᱳ]]'' (᱒᱐᱑᱓) ᱟᱨ ''[[ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱢᱚᱱᱤ ᱯᱚᱠᱷᱚᱨ'' (᱒᱐᱐᱐), ''ᱢᱚᱱᱛᱷᱚᱱ: ᱮᱠ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱯᱭᱟᱞᱟ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱟᱨ ''ᱯᱨᱚᱣᱟᱥ'' (᱒᱐᱒᱐) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.news18.com/movies/where-is-prem-rog-fame-padmini-kolhapure-these-days-7946179.html |title=Where is Prem Rog fame Padmini Kolhapure these days? |website=News18 India |date=29 May 2023 |accessdate=20 June 2023}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱖ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Shraddha Kapoor, Anil Kapoor, Boney Kapoor and others attend Padmini Kolhapure's birthday celebration |url=https://www.ndtv.com/entertainment/shraddha-kapoor-anil-kapoor-boney-kapoor-and-others-attend-padmini-kolhapures-birthday-celebration-s-1941128 |access-date=1 November 2020 |website=NDTV}}</ref><ref>{{Cite web |title=पद्मिनी कोल्हापुरे ने 56 की उम्र में चलाया आवाज का जादू, गाया अपना ही गाना 'ये गलियां ये चौबारा' |url=https://navbharattimes.indiatimes.com/movie-masti/news-from-bollywood/padmini-kolhapure-has-lent-her-voice-to-the-song-ye-galiyan-ye-chaubara-from-prem-rog-movie/articleshow/87462704.cms |access-date=23 June 2022 |website=Navbharat Times |language=hi}}</ref> ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱸᱠᱬᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱰᱷᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱭᱤᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱱᱤᱨᱩᱯᱢᱟ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨᱤᱡ ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱤᱵᱚᱝᱜᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱠᱚᱯᱩᱨᱤᱡ ᱵᱟᱦᱩ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱥᱨᱚᱫᱫᱷᱟ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱫᱫᱷᱟᱸᱛ ᱠᱚᱯᱩᱨᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/entertainment/seen-this-pic-of-padmini-kolhapure-and-sisters-shivangi-tejaswini-credit-shradhha-kapoor-1903683 | title=Seen this pic of Padmini Kolhapure and sisters Shivangi, Tejaswini? Credit - Shradhha Kapoor |work=NDTV
| date=20 August 2018 |access-date=11 September 2018}}</ref> ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱢᱤᱥᱨᱟ [[ᱛᱮᱡᱽᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |author=Ashok Kumar (Expressindia.com) |url=http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |title=Working for TV serial was frustrating: Tejaswini |work=Express India |date=13 August 2008 |access-date=12 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121014072433/http://www.expressindia.com/latest-news/Working-for-TV-serial-was-frustrating-Tejaswini/348495/ |archive-date=14 October 2012 |url-status=dead}}</ref>
[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ "ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ, ᱱᱤᱨᱩᱯᱚᱢᱟ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ, [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱝᱜᱟᱞᱳᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱠᱬᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱠᱚᱝᱠᱬᱤ ᱵᱨᱟᱦᱢᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="TOIFamily">[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/If-I-had-my-way-I-would-have-worked-with-Raj-Kapoor-all-my-life-Padmini-Kolhapure/articleshow/22516382.cms If I had my way, I would have worked with Raj Kapoor all my life: Padmini Kolhapure] ''Times of India'' Retrieved 13 September 2013</ref> ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱚᱸᱰᱷᱨᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱬᱟ ᱵᱟᱰᱚᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱯᱟᱫᱚᱠ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱨᱟᱣ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ (ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱚᱞᱵᱷᱚᱸᱛ ᱱᱟᱴᱭᱚ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ) ᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱳᱫᱟ ᱫᱚᱨᱵᱟᱨ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱡᱤᱡ ᱥᱚᱣᱛᱮᱞᱤ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱤᱛᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱚᱞᱵᱷᱚᱱᱛᱚᱨᱟᱣ ᱚᱵᱷᱤᱥᱮᱠᱤ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱥᱟ ᱵᱷᱚᱸᱥᱞᱮ ᱭᱤᱡ ᱵᱷᱟᱜᱽᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="DNAFamily">[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-i-feel-bad-about-it-1265542 I feel bad about it - Pt. Pandharinath] ''DNA India'' 16 June 2009 Retrieved 15 October 2012</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ ᱥᱴᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="TOIFamily" />
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[File:Celebrities at Manish Malhotra - Lilavati Save & Empower Girl Child show (42).jpg|thumb|upright|᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ]]
ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱥᱤᱵᱚᱝᱜᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱭᱟᱫᱳᱱ ᱠᱤ ᱵᱟᱨᱟᱛ]]'', ''ᱠᱤᱵᱟᱛ'' ᱟᱨ ''ᱫᱩᱥᱢᱟᱱ ᱫᱳᱥᱛ'' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ'', ''ᱫᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱤ'', ''ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱤ ᱯᱚᱲᱳᱨᱥᱚᱱ'' ''ᱦᱟᱢ ᱤᱱᱛᱤᱡᱟᱨ ᱠᱟᱨᱮᱸᱜᱮ'' ᱟᱨ ''ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱪᱷᱟᱯ'' (ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=printwww.thehindu.com/life-and-style/metroplus/article3661883.ece?css=print |title=Life & Style / Metroplus : Where has all the magic gone? |access-date=2012-11-03}}. The Hindu (2012-07-20). Retrieved on 2012-11-03.</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱲᱤ ᱥᱟᱶ ''ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱞᱚᱣᱟᱨᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱞᱵᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱯᱯᱤ ᱞᱟᱦᱤᱲᱤ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱰᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱭᱮᱞ ᱟᱞᱵᱟᱨᱴ ᱦᱳᱞ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱟᱥᱯᱟ ᱵᱷᱚᱸᱥᱞᱮ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽ ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱤᱥᱠ ᱤᱥᱠ ᱤᱥᱠ'' (᱑᱙᱗᱕) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱥᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''[[ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ (᱑᱙᱗᱗ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱰᱨᱤᱢ ᱜᱟᱨᱞ]]'' (᱑᱙᱗᱗), [[ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ (᱑᱙᱗᱖ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱡᱤᱱᱫᱟᱜᱤ]] (᱑᱙᱗᱖), ᱟᱨ ''ᱥᱟᱡᱚᱱ ᱵᱤᱱᱟ ᱥᱩᱦᱟᱜᱟᱱ'' (᱑᱙᱗᱘) ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱜᱚᱦᱨᱟᱭᱤ'' (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣᱟᱱ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/features/friday-review/ishq-ishq-ishq-1974/article5943515.ece|author=Vijay Lokapally|title=Ishq, Ishq, Ishq (1974)|work=[[The Hindu]]|date=24 April 2014|accessdate=2 April 2019}}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱴ ᱠᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱹᱠᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱜᱤᱰᱤ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱯᱩᱨᱟᱜ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱥᱚᱛᱭᱚᱢ ᱥᱤᱵᱚᱢ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱚᱢ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱯᱟᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Blast from the Past - Satyam Shivam Sundarma (1978)|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|access-date=20 October 2014|agency=Hindu|work=The Hindu|date=25 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20241212064909/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-columns/blast-from-the-past-satyam-shivam-sundaram-1977/article6445425.ece|archive-date=12 December 2024|url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ''ᱤᱱᱥᱚᱯᱷ ᱠᱟ ᱛᱟᱨᱟᱡᱩ'' (᱑᱙᱘᱐) ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱤᱯᱥᱴᱤᱠ (᱑᱙᱗᱖) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱤᱭᱮᱞ ᱦᱮᱢᱤᱱᱜᱚᱣ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱮᱥᱴ ᱥᱯᱳᱨᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|first=Prateek |last=Sur|url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221201204928/https://www.outlookindia.com/art-entertainment/10-bollywood-films-whose-stories-revolve-around-rape-news-225215 |date=29 September 2022|archive-date=1 December 2022 |title=10 Bollywood films whose stories revolve around rape |accessdate=10 February 2023|website=Outlook}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ [[ᱨᱤᱥᱤ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱱᱟᱥᱤᱨ ᱦᱩᱥᱮᱱ ᱟᱜ ''[[ᱡᱟᱢᱟᱱᱮ ᱠᱚ ᱫᱮᱠᱷᱟᱱᱟ ᱦᱟᱭ]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱥᱮᱬᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=R. D. Burman / Majrooh Sultanpuri – Zamaane Ko Dikhana Hai|url=http://www.discogs.com/R-D-Burman-Majrooh-Sultanpuri-Zamaane-Ko-Dikhana-Hai/release/3112623|work=[[Discogs]]|date=21 August 1981 |access-date=11 September 2019}}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱟᱜ ᱵᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱚᱨ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠᱮᱞ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ''ᱯᱨᱮᱢ ᱨᱳᱜᱽ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱤᱥᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.rottentomatoes.com/m/prem_rog |title=Prem Rog |website=[[Rotten Tomatoes]] |language=en |access-date=5 June 2017}}</ref><ref>{{Cite web|date=2013-10-05|work=Box Office India| title=Box Office 1982|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg==|access-date=2020-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005013955/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=188&catName=MTk4Mg==|archive-date=5 October 2013}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''[[ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ (᱑᱙᱘᱑ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ ᱟᱦᱤᱥᱛᱟ]]'' (᱑᱙᱘᱑) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-and-the-arts/films/story/19811215-ahista-ahista-is-a-celluloid-edifice-built-on-prefabricated-blocks-of-tear-jerker-tragedy-773530-2013-10-24|title=Ahista Ahista is a celluloid edifice built on prefabricated blocks of tear-jerker tragedy|website=India Today|accessdate=2013-10-24}}</ref>
ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web |title=Do Dilon Ki Dastan (1985) - Review, Star Cast, News, Photos |url=https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |access-date=2022-03-12 |website=Cinestaan |archive-date=2020-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201202033321/https://www.cinestaan.com/movies/do-dilon-ki-dastan-14771 |url-status=dead }}</ref> ''[[ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱤ ᱫᱟᱥᱛᱟᱝ (᱑᱖᱘᱕ ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱤ ᱫᱟᱥᱛᱟᱝ]]'' (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/entertainment/bollywood/this-week-that-year-the-sound-of-music-with-dev-anand-uncle/articleshow/78324837.cms |title=This week, that year: The sound of music with Dev Anand uncle |website=Mumbai Mirror |accessdate=10 October 2016}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱚᱢᱢᱤ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱤᱫᱷᱟᱛᱟ'' (᱑᱙᱘᱒) ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱥᱳᱴᱮᱱ'' (᱑᱙᱘᱓) ᱾<ref>{{Cite book |last=Usman |first=Yasser |title=Rajesh Khanna: The Untold Story of India's First Superstar |title-link=Rajesh Khanna: The Untold Story of India's First Superstar |publisher=[[Penguin Books]] |year=2014 |isbn=9780143423614 |location=India |author-link=Yasser Usman}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ''[[ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱡᱷᱩᱠᱛᱟ ᱱᱟᱦᱤᱸ]]'' (᱑᱙᱘᱕) ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Dhirad |first1=Sandeep |title=Filmfare Nominees and Winner |url=http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |website=deep750.googlepages.com |date=2006 |page=71 |access-date=3 August 2007 |archive-date=12 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090612065210/http://deep750.googlepages.com/FilmfareAwards.pdf |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱣᱚᱦ ᱥᱟᱛ ᱫᱤᱱ'' (᱑᱙᱘᱓) ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱤᱞ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ "ᱚᱞᱚᱝ" ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://groups.msn.com/PadminiKolhapureHeatoftheEighties/masalatruths.msnw |title=SPICY REALITIES OF PADMINI KOLHAPURE |access-date=13 January 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080410224643/http://groups.msn.com/PadminiKolhapureHeatoftheEighties/masalatruths.msnw |archive-date=10 April 2008}}</ref>
᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ ''[[ᱭᱮ ᱤᱥᱠ ᱱᱟᱦᱤᱸ ᱟᱥᱟᱱ]]'' (᱑᱙᱘᱔), ''ᱥᱣᱟᱨᱟᱜᱽ ᱥᱮ ᱥᱩᱱᱫᱟᱨ'' (᱑᱙᱘᱖), ''ᱥᱩᱦᱟᱜᱟᱱ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ''[[ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱫᱟᱫᱟᱜᱤᱨᱤ]]'' (᱑᱙᱘᱗) ᱾<ref>{{Cite web|title=Dadagiri 1987 Movie Box Office Collection, Budget and Unknown Facts – KS Box Office|date=12 June 2020 |url=https://ksboxoffice.com/dadagiri-1987-movie-box-office-collection-budget-and-unknown-facts/movies-facts/|access-date=2022-02-20|language=en-US}}</ref> ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱙᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ''ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱠᱤ ᱯᱟᱲᱚᱥᱚᱱ'' (᱑᱙᱙᱔) ᱟᱨ ''ᱨᱚᱠᱯᱷᱚᱨᱰ'' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://m.imdb.com/list/ls005352661/|title=Highest Grossing Hindi Movies of 1989|website=IMDb}}</ref> ᱒᱐᱐᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱪᱤᱢᱚᱱᱤ ᱯᱚᱠᱷᱚᱨ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://zeenews.india.com/home/marathi-film-manthan-ek-amrut-to-premier-in-iffi_257605.html|title=Marathi film 'Manthan Ek Amrut' to premier in IFFI|accessdate=23 November 2005 |work=Zee News}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ''ᱢᱚᱱᱛᱷᱚᱱ: ᱮᱠ ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱯᱭᱟᱞᱟ'' (᱒᱐᱐᱕) ᱟᱨ ''ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱚᱱᱤ'' (᱒᱐᱐᱖) ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://in.news.yahoo.com/050330/57/2kgl8.html |access-date=7 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050922172055/http://in.news.yahoo.com/050330/57/2kgl8.html |archive-date=22 September 2005 |title=Padmini Kolhapure signs Marathi flick}}</ref><ref>{{cite web |url=http://in.news.yahoo.com/040525/149/2daiu.html |access-date=7 May 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050122220422/http://in.news.yahoo.com/040525/149/2daiu.html |archive-date=22 January 2005 |title=Padmini is back}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱞᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ''ᱢᱮᱨᱟ ᱵᱟᱪᱯᱟᱱ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱠᱟᱥ'' ᱨᱮ ᱢᱮᱞᱟᱝᱠᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ''ᱟᱵᱽ ᱛᱚ ᱢᱟᱭ ᱡᱟᱣᱟᱱ ᱦᱩᱸ'' ᱟᱨ ''ᱟᱥᱟᱢᱟᱱ ᱥᱮ ᱠᱷᱟᱡᱩᱨ ᱯᱮ ᱟᱴᱠᱮ'' ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/hindi/aasman_se_gire_khajoor_pe_atke.asp |title=AASMAN SE GIRE... KHAJOOR PE ATKE |work=mumbaitheatreguide.com}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=yU15KoW_kg4&list=UUay1J1V6PdKkTMT9vRaEbew&index=1&feature=plcp |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/yU15KoW_kg4 |archive-date=13 December 2021 |url-status=live |title=Aasman se gire khajoor pe atke Sep 14 2012 002 |date=15 September 2012 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=8PSsZEAx1Uk&list=UUay1J1V6PdKkTMT9vRaEbew&index=2&feature=plcp |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/8PSsZEAx1Uk |archive-date=13 December 2021 |url-status=live |title=Aasman Se Gire, Khajoor Pe Atke Sep 14 2012 001 |date=15 September 2012 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref> ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱚᱠᱛᱤ ᱠᱚᱯᱩᱨ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱯᱨᱚᱠᱟᱥᱟᱜ ''ᱠᱟᱨᱢᱟᱭᱚᱜᱤ'', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱠᱥᱯᱤᱭᱚᱨᱟᱜ ''ᱦᱮᱢᱞᱮᱴ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629052318/http://www.hindu.com/fr/2011/03/11/stories/2011031151620100.htm |url-status=dead |archive-date=29 June 2011 |title=Mr. Reliable of Mollywood|author=Saraswathy Nagarajan|date=11 March 2011|work=The Hindu |access-date=11 March 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱧᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱮᱰᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱤᱨᱳ'' (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ [[ᱥᱚᱦᱤᱫᱽ ᱠᱚᱯᱩᱨ]] ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/did-you-know-/Kamals-Kaakki-Sattai-was-remade/articleshow/37170040.cms|title=Kamal Haasan's Kaakki Sattai was remade|work=The Times of India|date=24 June 2014|accessdate=27 July 2016}}</ref> ᱟᱨ ''[[ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ (ᱯᱷᱤᱞᱢ)|ᱯᱟᱱᱤᱯᱟᱛ]]'' (᱒᱐᱑᱙) ᱨᱮ ᱜᱳᱯᱤᱠᱟᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |url=https://www.firstpost.com/entertainment/padmini-kolhapure-joins-arjun-kapoor-kriti-sanon-sanjay-dutt-in-ashutosh-gowarikars-historical-drama-panipat-5344121.html |title=Padmini Kolhapure joins Arjun Kapoor, Kriti Sanon, Sanjay Dutt in Ashutosh Gowariker's Panipat |date=9 October 2018 |work=Firstpost |access-date=24 February 2019 |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱨᱚᱣᱟᱥ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥ.ᱡᱮ. ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|title=Prawaas|website=Times of India|date=30 December 2019 |accessdate=10 March 2020|archive-date=26 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226175647/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/marathi/movies/news/prawaas/articleshow/73031574.cms|url-status=live}}</ref>
ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱚᱞᱞᱚᱵᱤ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱢᱳᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱮᱠ ᱱᱟᱭᱤ ᱯᱟᱦᱪᱟᱱ'' ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |work=Pinkvilla |title=Padmini Kolhapure to enter as love interest of Suresh Modi in Ekk Nayi Pehchaan |access-date=13 August 2014 |archive-date=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140826121410/http://www.pinkvilla.com/tvtags/sony/padmini-kolhapure-enter-love-interest-suresh-modi |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱵᱽ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ''ᱫᱤᱞ ᱵᱮᱠᱟᱨᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱮᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | last=Jha | first=Lata | title=Disney+ Hotstar to stream new show 'Dil Bekaraar' on 26 November | website=Live Mint | date=2021-11-20 | url=https://www.livemint.com/industry/media/disney-hotstar-to-stream-new-show-dil-bekaraar-on-26-november-11637383183934.html | access-date=2021-12-16}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱭᱥᱟ ᱯᱤᱭᱟᱨ ᱠᱟᱦᱟᱸ'' (᱑᱙᱘᱖) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ, ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱫᱤᱯ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱞᱤᱭᱟᱥ ᱴᱩᱴᱩ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |author=Subhash K Jha |title=Bollywood actresses who married film producers |accessdate=28 December 2020 |work=Bollywood Hungama |date=25 April 2014 |url=https://www.bollywoodhungama.com/news/features/actresses-who-married-film-producers/}}</ref> ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱫᱩᱯᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Mithun Chakraborty faked a stomach ache to help Padmini run away and get married |accessdate=27 November 2022 |work=Outlook India |url=https://www.outlookindia.com/art-entertainment/mithun-chakraborty-faked-a-stomach-ache-to-help-padmini-run-away-and-get-married-news-237033}}</ref> ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''[[ᱯᱷᱟᱴᱟ ᱯᱳᱥᱴᱟᱨ ᱱᱤᱠᱞᱟ ᱦᱤᱨᱳ]]'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱳᱥᱤ]] ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ''ᱥᱟᱵᱽ ᱠᱩᱥᱟᱞ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ'' (᱒᱐᱒᱐) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱠᱟᱨᱤᱢ ᱢᱳᱨᱟᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱣᱟ ᱢᱳᱨᱟᱱᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱟᱡᱟ ᱢᱳᱨᱟᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="ht">[http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx Starkid on the block: Priyank Sharma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130630103107/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Starkid-on-the-block-Priyank-Sharma/Article1-1002927.aspx |date=30 June 2013 }} ''Hindustan Times'' Retrieved 28 January 2013</ref><ref>{{cite web |title=Inside Priyaank Sharma-Shaza Morani's wedding party: Cousin Shraddha Kapoor, Padmini Kolhapure, attend. See pics |accessdate=6 February 2021 |work=Hindustan Times |date=5 February 2021 |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/inside-priyaank-sharma-shaza-morani-s-wedding-party-cousin-shraddha-kapoor-padmini-kolhapure-attend-see-pics-101612490672695-amp.html}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website|http://www.padminikolhapure.in}}
* {{IMDb name|᱐᱔᱖᱔᱐᱗᱕}}
{{DEFAULTSORT:ᱠᱳᱞᱦᱟᱯᱩᱨᱮ, ᱯᱚᱫᱽᱢᱤᱱᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
ibv6lfwgleikevlq19hepe1yihx8d0d
ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ
0
26650
198714
150741
2026-09-30T13:16:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198714
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ
| image =
| image_size = 250px
| caption = ᱢᱩᱜᱚᱞ-ᱮ-ᱟᱡᱟᱢ ᱨᱮ ᱠᱳᱴᱮ (᱑᱙᱖᱐)
| birth_name = ᱣᱤᱛᱟ ᱞᱤᱫ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1905|1|14}}
<!-- Do not add flag icons to place of birth/death, per [[WP:FLAG]] -->| birth_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date = {{death date and age|df=yes|1991|9|22|1905|1|14}}
| death_place = ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| other_names =
| occupation = ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ
| years_active = 1931–1983
| spouse =
| honours = * ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (᱑᱙᱖᱘)
* ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱥᱴᱮᱴ ᱟᱣᱟᱨᱰ (᱑᱙᱗᱐)
* ᱫᱟᱫᱟ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽ ᱯᱷᱚᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱑᱙᱘᱓)
}}
'''ᱰᱚᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ''' (14 ᱡᱟᱱᱩᱭᱟᱹᱨᱤ 1905ᱼ22 ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ 1991) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ 50 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱯᱨᱟᱭ 200 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
2000 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ, ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱳᱰᱮ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ 100 ᱦᱚᱲ" ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱ ᱠᱟᱛᱮ "ᱰᱚᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ", ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱛᱟᱶ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱳ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, <ref>[https://web.archive.org/web/20221004091751/http://www.thestatesman.net/page.arcview.php?clid=19&id=252155&usrsess=1 Memorable Moms] ''[[The Statesman (India)|The Statesman]]'', 4 October 2008.</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱮᱹ ᱟᱥᱤᱯᱷ ᱟᱜ ''ᱢᱩᱜᱷᱚᱞᱼᱮᱼᱟᱡᱚᱢ'' (1960) ᱼᱨᱮ ᱡᱳᱫᱷᱟᱵᱟᱭ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱵᱷᱟᱴ ᱥᱚᱨᱮᱥ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱢᱤᱞᱚᱯ'' (1942) ᱼᱨᱮ ᱠᱟᱭᱠᱮᱭᱤ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱚᱲᱚ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱫᱟᱫᱟᱥᱮᱵ ᱯᱷᱟᱞᱠᱮ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱵᱤᱴᱟ ᱞᱟᱫᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱳᱝᱠᱚᱱ ᱵᱨᱟᱢᱵᱷᱚᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ<ref name="museindia.com">{{Cite web |title=Welcome to Muse India |url=http://museindia.com/featurecontent.asp?issid=49&id=4183 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150405211352/http://museindia.com/featurecontent.asp?issid=49&id=4183 |archive-date=5 April 2015 |access-date=15 January 2015}}</ref> ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱠᱳᱝᱠᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/features/cinema/divas-in-a-duel/article5757026.ece|title=Divas in a duel|last=Kumar|first=Anuj|date=6 March 2014|work=The Hindu|access-date=9 January 2022|language=en-IN|issn=0971-751X|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307070239/http://www.thehindu.com/features/cinema/divas-in-a-duel/article5757026.ece|archive-date=7 March 2014|url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱱᱫᱩᱨᱚᱝ ᱥᱟᱢᱨᱟᱣ ᱞᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱚᱱᱡᱩᱞᱟᱵᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱱᱫᱮᱳᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱩᱴ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="museindia.com" /> ᱩᱱᱤ ᱠᱮᱛᱷᱮᱰᱨᱮᱞ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱮᱵᱷᱤᱭᱟᱨᱥ ᱢᱟᱦᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱵᱤ ᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CITEREFDurgaKhoteProfile">{{Cite web |title=Durga Khote Profile on Cineplot.com |url=http://cineplot.com/durga-khote-profile/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315012147/http://cineplot.com/durga-khote-profile/ |archive-date=15 March 2014 |access-date=13 March 2014}}</ref>
᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱰᱚᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱵᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱨᱟᱹᱫᱟᱹᱞᱤ ᱟᱭᱳ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱫᱚ ᱵᱮᱹᱥ ᱟᱨ ᱵᱳᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ==
[[ᱨᱮᱫ:Seeta_1934_(14223707651).jpg|thumb|ᱠᱷᱳᱴ ᱤᱱ ''ᱥᱤᱛᱟᱨᱮ ᱾''(1934) ]]
== ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Durga_Khote.jpg|left|thumb|ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ]]
ᱰᱚᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱮᱥ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱥᱮᱨᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱳᱵᱷᱱᱚ ᱥᱚᱢᱚᱨᱛᱷ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱟᱦᱟᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Durga_Khote_(1938).jpg|left|thumb|ᱠᱷᱳᱴᱮ 1938 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ]]
ᱫᱩᱨᱜᱟ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱥᱵᱷᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱳᱴᱮ ᱥᱟᱶ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱪ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱨᱤᱯᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫ ᱟᱨ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱵᱷᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱝᱜᱤᱱᱤᱥᱟᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱮᱱᱟᱨᱚᱥ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱭᱮᱱᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱛᱟᱞᱟᱼᱜᱟᱹᱨᱥ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱠᱟᱨ ᱾
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ==
[[ᱨᱮᱫ:Durga_Khote_Amar_Jyoti.jpg|thumb|''ᱚᱢᱚᱨ ᱡᱳᱛᱤ'' ᱠᱷᱳᱴᱮ (1936) ]]
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ==
== ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
[[ᱨᱮᱫ:Durga_Khote_2013_stamp_of_India.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ 2013 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱴᱟᱢᱯ ᱨᱮ ᱠᱷᱳᱴᱮ]]
3 ᱢᱮ 2013 ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱰᱟᱠ|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱮᱥᱴ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱮᱥᱴᱮᱢ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
f5p41wak15g663t3lmbquccminqim87
ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ
0
26833
198717
193354
2026-09-30T13:45:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198717
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ
| image = S. Janaki amma.jpg
| caption = S. Janaki in 80s
| birth_name = ᱥᱤᱥᱛᱟᱞᱟ ᱡᱟᱱᱠᱤ
| alias = ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱢᱢᱟ, ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱳᱠᱤᱞᱟ, ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱳᱜᱤᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ
| occupation = ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
| years_active = ᱑᱙᱕᱗–᱒᱐᱑᱙
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1938|4|23}}
| birth_place = ᱯᱟᱞᱟᱯᱟᱴᱞᱟ, ᱜᱩᱸᱴᱩᱨ, ᱢᱚᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ)
| spouse = {{marriage | ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ | 1959 | 1997 |reason= died}}
| children = ᱑ <!-- Typically the number of children (e.g., 3); only list names of independently notable or particularly relevant children. -->
| relatives = [[ᱜᱟᱨᱤᱢᱮᱞᱞᱟ ᱵᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ]] (ᱦᱚᱢᱚᱱ ᱠᱚᱲᱟ)
| website = {{URL|sjanaki.net}}
| module = {{Infobox musical artist|embed=yes
| genre = {{flatlist|
* ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ
* ᱥᱮᱢᱤ-ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ<ref name="indianexpress.com">"[https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/10-janaki-songs-that-should-be-in-everyones-playlist-4915919/lite/ 10 Janaki songs that should be in everyone's playlist]", ''The Indian Express''.</ref>
* ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ<ref name="indianexpress.com"/>
* ᱯᱳᱯ<ref name="indianexpress.com"/>
* ᱰᱤᱥᱠᱳ
}}
}}
}}
'''ᱥᱤᱥᱛᱟᱞᱟ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "'''ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱢᱟ"''' ᱟᱨ '''ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱳᱠᱤᱞᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾'''<ref>{{Citation |title=Nightingale Of South India – S. Janaki Tamil Hits – All Songs – Download or Listen Free – JioSaavn |date=23 April 2018 |url=https://www.jiosaavn.com/album/nightingale-of-south-india---s.-janaki-tamil-hits/pmOmJP9bMfc_ |language=en-US |access-date=8 February 2022 |archive-date=8 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208134535/https://www.jiosaavn.com/album/nightingale-of-south-india---s.-janaki-tamil-hits/pmOmJP9bMfc_ |url-status=dead }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ '''ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱜᱤᱞᱮ''',<ref>{{Cite web |url=https://lyricsparty.com/best-songs-of-s-janaki/ |title=Best Songs of S Janaki |date=28 April 2021 |access-date=1 March 2024 |archive-date=4 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204225027/https://lyricsparty.com/best-songs-of-s-janaki/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.mysoretrendz.com/birthday/s-janaki/ |title=S. Janaki | Birthday |date=22 April 2021 |access-date=1 March 2024 |archive-date=26 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226111913/https://www.mysoretrendz.com/birthday/s-janaki/ |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ''''ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱚᱠᱤᱞᱟ'''' ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ''''ᱤᱥᱟᱭᱠᱩᱭᱤᱞ'''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=இந்தக் குயில் இனி கச்சேரியிலும் பாடாது: எஸ்.ஜானகி முடிவு |url=https://www.puthiyathalaimurai.com/newsview/18087/I-want-to-stop-singing-when-I-am-doing-well--says-S-Janaki |access-date=8 February 2022 |website=Puthiyathalaimurai |language=ta}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ '''᱔᱘,᱐᱐᱐''' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/music/s-janaki-returns-to-playback-singing/articleshow/66937115.cms |title=S Janaki returns to playback singing |work=The Times of India |date=5 December 2018}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱩᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱩᱞᱩ, ᱩᱨᱫᱩ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱵᱚᱰᱟᱜᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ, ᱠᱚᱝᱠᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱨ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱡᱟᱯᱟᱱᱤ, [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ <ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/nostalgia-alert-nightingale-of-south-s-janaki-recorded-her-first-song-on-this-day-in-1957/articleshow/99244372.cms?from=mdr | title=Nostalgia alert: Nightingale of South, S Janaki recorded her first song on this day in 1957! | newspaper=The Times of India | date=4 April 2023 }}</ref> <ref name="youtube.com">{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=lIJwJEinfnw |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211221/lIJwJEinfnw |archive-date=21 December 2021 |url-status=live |title=Dr. S Janaki Speaking at Naadanamana ll Part 2 |via=YouTube}}{{cbignore}}</ref><ref>{{cite web |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/s-janaki-last-song-malayalam-pathu-kalpanakal-ammapoovinum-watch-video-3065404/ |title=Legendary singer S. Janaki ends her illustrious career with soulful lullaby in Pathu Kalpanakal, watch video |work=The Indian Express |date=4 October 2016}}</ref> ᱑᱙᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱫᱷᱤᱭᱤᱱ ᱵᱤᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ।<ref>{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/291017/i-want-to-stop-singing-when-i-am-doing-well-says-s-janaki.html |title=I want to stop singing when I am doing well, says S Janaki |work=Deccan Chronicle |date=4 October 2016}}</ref> ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ '''ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱩᱯᱜᱩᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱹᱱᱤ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title={{!}} S Janaki Songs in all languages |url=http://www.sjanaki.net/ |access-date=2023-05-20 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Login • Instagram |url=https://www.instagram.com/accounts/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.instagram.com%2Fp%2FCrXlbg5S2S8%2F%3Figshid%3DNTc4MTIwNjQ2YQ%253D%253D |access-date=2023-05-20 |website=www.instagram.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214225255/http://www.hindu.com/2007/04/05/stories/2007040519510200.htm |url-status=dead |archive-date=14 December 2007 |title=Singing straight from the heart |date=5 April 2007 |access-date=30 December 2010 |work=[[The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱚᱨᱟᱨᱤ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ<ref name='doctorate'>{{cite web |url=http://zeenews.india.com/entertainment/music/kannada-composers-laud-s-janaki-for-doctorate-honour_25461.htm |title=Kannada composers laud S Janaki for doctorate honor |date=15 March 2009 |publisher=Zee News |access-date=11 August 2012}}</ref>, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱞᱟᱭᱢᱟᱱᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚᱥᱴᱷᱚᱵᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{cite web |url=https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&highlights=Human%20Interest |title=Rajyotsava Award for S. Janaki |website=The Hindu |access-date=2024-03-01 |archive-date=2024-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301103325/https://thehinduimages.com/details-page.php?id=157919952&highlights=Human%20Interest |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱨ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱟᱨ "ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ" ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="CNN-IBN">{{cite news |title=Veteran singer S Janaki refuses to accept Padma Awards |url=http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html |publisher=CNN-IBN |access-date=27 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150303190330/http://ibnlive.in.com/videos/317932/veteran-singer-s-janaki-refuses-to-accept-padma-awards.html |archive-date=3 March 2015}}</ref>
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣ ᱮᱭᱟ, ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐, ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ, ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱪᱟᱸᱫᱽᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱟᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |archive-url=https://archive.today/20130126105125/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2004072700010100.htm&date=2004/07/27/&prd=mp& |url-status=usurped |archive-date=26 January 2013 |title="Kavidaye Padalaga," presented by poet and film lyricist Vairamuthu, this evening, will transform poetry into song |work=The Hindu |date=27 July 2004 |access-date=11 August 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱕᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ) ᱨᱮ ᱑᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾{{citation needed|date=June 2022}}
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
[[File:S Janaki .jpg|thumb|right|ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ]]
ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱞᱞᱟᱯᱟᱴᱞᱟ, ᱨᱤᱯᱚᱞᱞᱮ ᱛᱟᱞᱩᱠᱟ, ᱜᱩᱱᱴᱩᱨ, ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜ [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]) ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20121108154101/http://www.hindu.com/fr/2007/06/29/stories/2007062950420200.htm |url-status=dead |archive-date=8 November 2012 |location=Chennai, India |work=[[The Hindu]] |title=Timeless voice |date=29 June 2007}}</ref> ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱨᱤ ᱨᱟᱢᱢᱩᱨᱛᱤ ᱥᱤᱥᱴᱟᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱨᱥᱤᱞᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱫᱮᱠᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱫᱽᱥᱣᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱫᱽᱣᱟᱱ ᱯᱮᱰᱤᱥᱣᱟᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=67d3peJHqHo SP Balu birthday Special Townhall Nellore]. YouTube. Retrieved 6 June 2021.</ref>
ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱙ ᱨᱮ ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱠ ᱟᱨᱮᱥᱴ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>Sagaram, Sangeetha (12 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190402192628/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-sings-for-you/1000154223 S. Janaki Sings For You]. ''Hostsar''</ref>
ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱢᱟ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ, ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱨᱚᱲ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="YouTube">
[https://www.youtube.com/watch?v=wV2K1aYOyr8 Legendary singer S.Janaki interview]. YouTube. Retrieved 6 June 2021.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=CQPIZ7uI-eM S Janaki musical night- Speech]. YouTube (25 November 2017). Retrieved 6 June 2021.</ref><ref>Sagaram, Sangeetha (11 October 2016) [https://web.archive.org/web/20190429044138/https://www.hotstar.com/tv/sangeetha-sagaram/s-865/s-janaki-on-the-show/1000154049 S. Janaki on the Show!]. ''Hotstar''</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=jlyH2GQYz_8 S Janaki speaks about A R Rahman @ ARR honored by cine musicians union]. YouTube (8 March 2009). Retrieved 6 June 2021.</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=lQO84i2QDTU South Indian singer S Janaki refuses to accept Padma Bhushan]. YouTube (25 January 2013). Retrieved 6 June 2021.</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱟᱡᱟᱜ ᱒᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ, ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱡ ᱠᱟᱠᱟ ᱟᱜ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱮᱵᱷᱤᱮᱢ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ. ᱥᱩᱫᱚᱨᱥᱚᱱᱚᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱤᱫᱷᱤᱭᱤᱱ ᱵᱤᱞᱟᱭᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱮᱢ.ᱮᱞ.ᱮ.'' ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱖ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱣᱟᱱᱥᱚᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''᱑᱐ ᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟᱠᱟᱞ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱞᱳᱨᱤ "ᱟᱢᱢᱟ ᱯᱩᱵᱷᱤᱱᱚᱢ" ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱢᱮᱭᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/I-have-sung-enough-S.-Janaki/article14995499.ece |title=I have sung enough: S. Janaki |first=P. K. Ajith |last=Kumar |newspaper=The Hindu |date=23 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200810191559/https://www.thehindu.com/news/national/kerala/I-have-sung-enough-S.-Janaki/article14995499.ece |archive-date=10 August 2020 |access-date=1 March 2024 |url-status=dead }}</ref>
===ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ===
ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="youtube.com" /> ᱯᱤ.ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ, ᱮᱥ.ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱟᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
᱑᱙᱕᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱬ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱡᱤ.ᱠᱮ. ᱵᱷᱮᱝᱠᱴᱮᱥ, ᱨᱟᱡᱚᱱ-ᱵᱟᱝᱜᱮᱱᱫᱨᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱢᱥᱚᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLYo0pdkewLnRTX064IvOnqYN7aZcaFJ48 Selected Songs of S Janaki]
* {{IMDb name|0754169}}
{{DEFAULTSORT:ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ, ᱮᱥ.}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱘ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
d0hml2j5m4zxxmzfsaixuxuo5jmeasg
ᱵᱷᱤᱣᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ
0
26930
198774
146271
2026-09-30T19:01:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198774
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist|Name=Beauty Sharma Barua|image=Beauty Sharma Barua.jpg|caption=Beauty Sharma Barua in 2011|image_size=|Birth_name=Beauty Barua|Alias=Beauty Baideu|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1951|6|18}}|birth_place=Dafalating Tea Estate, [[Golaghat]], [[Assam]], [[Northeast India|Eastern India]],|Origin=Assamese|Genre=[[Assamese music]] [[Folk music]] [[Indian Classical Music]] [[Ghazal]] [[Bhajan]]|Occupation=Singer|Years_active=1958–present}}
'''ᱵᱷᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱑) [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ,ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ,ᱜᱟᱡᱚᱞ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱟᱲᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱵᱟᱭᱫᱮᱣ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ, ᱫᱩᱨᱫᱚᱨᱥᱚᱱ, ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ,]] [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ᱾ <ref>{{Cite web |last=Enajori |date=21 September 2004 |title=Musical Minds |url=http://enajori.com/art-and-literature/musical-minds/ |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120708043719/http://enajori.com/art-and-literature/musical-minds/ |archive-date=8 July 2012 |access-date=2011-08-19 |publisher=Enajori}}</ref> ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ <ref>{{Cite web |last= |date=26 July 2007 |title=Dwijendra Mohan Sharma |url=http://www.telegraphindia.com/1070726/asp/guwahati/story_8105260.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120913143725/http://www.telegraphindia.com/1070726/asp/guwahati/story_8105260.asp |archive-date=13 September 2012 |access-date=2011-12-03 |publisher=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱫᱟ ᱰᱮᱞᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱨᱟᱯᱷ'' ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱮᱱ ᱩᱭᱤᱫᱽ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱤᱱ ᱦᱤᱥ ᱯᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱨᱚᱵᱠᱷᱚᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱥᱩᱞ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱟᱦᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱯᱷᱟᱞᱮᱴᱤᱝ ᱴᱤ ᱮᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱟᱛ ᱵᱟᱡᱵᱚᱨᱳᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱵᱷᱩᱵᱱᱮᱥᱥᱚᱨ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳᱼᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱥᱞᱳᱠᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱨᱜᱤᱛ, ᱟᱭ ᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱯᱨᱚᱨᱛᱷᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱩᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱳᱨᱦᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱯᱷᱟᱞᱮᱴᱤᱱ ᱴᱤ ᱮᱥᱴᱟᱴ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱕᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱯᱷᱟᱱᱰᱤᱥᱴᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ|ᱡᱟᱦᱳᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱮᱨᱩ ᱾]] 9 ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱟᱱᱟ ᱚᱲᱟᱜ, ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱤᱱᱫᱳᱨ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱢᱳᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ, ᱛᱩᱞᱥᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱤ, ᱚᱱᱤᱞ ᱫᱟᱛᱛᱚ, ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱢᱳᱛᱤᱞᱟᱞ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱜᱚᱢ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱫᱟᱫᱨᱟ,ᱛᱩᱢᱨᱤ ᱾ ᱟᱨ ᱠᱟᱡᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱞ ᱜᱳᱣᱛᱚᱢ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱴᱩ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
=== ᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ===
᱑᱙᱖᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱤᱣᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱜᱩᱭᱟᱦᱟᱴᱤ, [[ᱥᱤᱞᱚᱝ]], [[ᱡᱳᱨᱦᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱰᱤᱵᱽᱨᱩᱜᱚᱲ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱧᱟᱢ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱳ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱟᱲᱟᱝ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱭᱚᱞ ᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱭᱰᱤᱣᱳ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱥᱳ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱨ ᱜᱮ ᱦᱚᱲᱜᱮ ᱦᱚᱲᱜᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱡᱟᱞ, ᱵᱷᱚᱡᱟᱱ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱩᱯᱨᱩᱢᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ, ᱜᱳᱣᱟᱴᱤ ᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟ᱑᱙᱖᱘968 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱚᱠ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱛᱩᱢᱟᱞᱳᱭ ᱢᱚᱱᱳᱴ ᱯᱳᱨ ᱟᱨ ᱡᱤᱛᱩ ᱴᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾ᱣᱟ ᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ᱑᱙᱗᱒972 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱩᱭᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱑᱙᱖᱘968 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱳ ᱨᱳᱡᱳᱱᱤᱜᱩᱱᱫᱷᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱞᱤᱞᱟ ᱜᱳᱜᱳᱭ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱞᱚᱠᱷᱤ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟ ᱾ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱟᱜᱽ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱟᱲᱮᱹᱣᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱪ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ᱑᱙᱖᱐960 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱳᱣᱳᱭᱟ ᱱᱤᱞ ᱱᱤ᱑᱙᱖᱙969) ᱟᱨ ᱢᱚᱱ ᱰᱤᱞᱩ ᱴᱳᱢᱟ᱑᱙᱖᱙969) ᱾
=== ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ===
[[ᱨᱮᱫ:Beauty_Sharma_Barua_1972.jpg|thumb|᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱛᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱾]]
᱑᱙᱗᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ, ᱵᱤᱣᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ]], ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ, [[ᱠᱷᱚᱜᱮᱱ ᱢᱳᱦᱳᱱᱛᱳ|ᱠᱷᱟᱜᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱛᱚᱱᱛᱚ]], ᱤᱱᱫᱨᱮᱥᱥᱚᱨ ᱥᱟᱨᱢᱟ, ᱥᱩᱵᱤᱨ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ, ᱞᱚᱠᱠᱷᱤ ᱥᱟᱭᱠᱤᱭᱟ, ᱡᱤᱛᱩ ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱰᱨ. ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱱᱟᱛᱷ ᱫᱟᱛᱛᱛᱛᱚ, ᱢᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱡᱤᱛᱮᱱ ᱰᱮᱵ, ᱦᱮᱢᱮᱱ ᱨᱟᱛᱷᱟᱱᱛᱚ, ᱟᱢᱤᱭᱟᱫᱷᱟᱨ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱚᱱᱤᱞ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ; ᱵᱤᱨᱮᱱᱫᱨᱚᱱᱟᱛᱷ ᱯᱷᱩᱠᱟᱱ,[[ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱦᱤᱛᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ|ᱫᱟᱞᱤᱯ ᱥᱟᱨᱢᱟ]], ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫ ᱦᱩᱥᱮᱱ, ᱡᱚᱜᱫᱤᱥ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ., ᱰᱮᱵᱮᱱ ᱥᱟᱨᱢᱟ, ᱯᱨᱚᱵᱷᱚᱛ ᱥᱟᱨᱢᱟ, ᱡᱮᱹᱯᱤ ᱫᱟᱥ, ᱵᱤᱯᱩᱞ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱟᱡ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱪ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱳᱛᱤ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱟᱜᱚᱨᱳᱭᱟᱞᱟ,[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱨᱚᱵᱽ ᱾]],[[ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱱᱟᱛᱷ ᱵᱮᱡᱽ ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ|ᱞᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱟᱛ ᱵᱟᱡᱵᱚᱨᱩᱭᱟ ᱾]],ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱾,ᱢᱤᱛᱨᱟᱫᱮᱵᱽ ᱢᱚᱦᱟᱛ ᱾, [[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ]], [[ᱱᱟ.ᱵᱚᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱟ.ᱨᱩᱟ|ᱱᱟᱶᱟᱠᱟᱱᱛᱚ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ]], ᱫᱟᱨᱯᱟᱱᱛ ᱥᱟᱨᱢᱟ, ᱞᱤᱞᱟ ᱜᱳᱜᱳᱭ, ᱞᱚᱠᱦᱚᱭᱤᱨᱟ ᱫᱟᱥ, ᱠᱮᱥᱚᱵ ᱢᱚᱦᱟᱛ, ᱛᱯᱷᱚᱡᱩᱞ ᱟᱞᱤ, ᱳᱥᱩᱯᱷ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱾ ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱚᱠ, ᱥᱚᱱᱫᱷᱟ ᱫᱮᱵᱤ, ᱤᱫᱨᱤᱥ ᱟᱞᱤ,ᱦᱤᱨᱮᱱ ᱵᱚᱴᱛᱟᱪᱟᱨᱡᱚ ᱾, ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ, ᱚᱱᱩᱨᱚᱫ ᱫᱟᱥ, ᱦᱟᱢᱚᱱᱛᱚ ᱜᱳᱥᱩᱢᱤ, ᱠᱤᱨᱛᱤ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱵᱷᱟᱣᱚᱱ, ᱱᱟᱜᱮᱱ ᱵᱳᱨᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱩᱠᱚᱞ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱾ 1972 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱮᱭᱤᱪ ᱮᱢ ᱵᱷᱤ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰᱥ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ [[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢᱳᱯᱷᱳᱱ ᱨᱤᱠᱟᱨᱰ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱩᱢᱟᱞᱳᱭ ᱢᱚᱱᱳᱴ ᱯᱳᱨ ᱟᱨ ᱛᱩᱢᱤ ᱡᱩᱱ ᱱᱟ ᱡᱩᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱩᱭᱮᱴ [[ᱟᱥᱟᱢ|ᱚᱥᱚᱢ ᱾]] ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
=== ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
[[ᱨᱮᱫ:With_Dwijendra_Mohan_Sharma.jpg|thumb|᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱾]]
᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱞᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱜᱚᱡᱟᱞ,ᱵᱷᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱩᱯᱟᱹᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱟᱞᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱣᱩᱴᱤ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱮᱞᱵᱟᱢ, ᱚᱢᱳᱞᱟ ᱜᱷᱳᱨᱳᱨ ᱜᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱩᱡᱤ ᱥᱳᱯᱟᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱨᱤᱱ ᱨᱮᱵᱷᱩᱞᱩᱭᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱠᱞᱟᱥᱠᱟᱞᱤᱠ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱩᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱥᱛᱚᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱵᱳᱱᱤ ᱵᱳᱱ (᱑᱙᱘᱐), ᱥᱟᱢ ᱳ ᱥᱟᱢ (᱑᱙᱘᱐), ᱢᱮᱜ ᱱᱟᱛᱷᱟᱠᱤᱞᱮ (᱑᱙᱘᱐), ᱠᱤᱭᱳ ᱡᱟᱱᱩ ᱢᱩᱨ (᱑᱙᱘᱑), ᱡᱟᱳ ᱱᱟᱳ ᱵᱳᱨᱳᱥᱚᱛ (᱑᱙᱘᱒), ᱱᱤᱵᱮ ᱱᱤᱢᱚᱛᱤ ᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱘᱔), ᱠᱟᱨ ᱡᱩᱭᱮᱨ ᱡᱩᱭᱨᱮ (᱑᱙᱘᱖) ᱟᱨ ᱵᱳᱠᱩ ᱟᱯᱩᱱ ᱟᱭ (᱑᱙᱘᱗) ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱫᱽ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱩᱱ ᱴᱳᱨᱟ ᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱘᱑), ᱫᱷᱤᱦᱳᱞ ᱠᱳᱭ ᱳᱨᱚᱱᱤ (᱑᱙᱘᱑) 'ᱴᱩᱯ ᱴᱩᱯ ᱨᱳᱵᱷᱟ ᱴᱳᱞᱤ' (᱑᱙᱘᱑) ᱟᱨ 'ᱨᱚᱛᱤ ᱡᱟᱨᱮ ᱮᱥᱮ' (᱑᱙᱘᱒), 'ᱥᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟ ᱦᱳᱞ' (᱑᱙᱘᱒), ᱰᱳᱨᱤ ᱠᱳᱱᱟ ᱢᱮᱥ ' (᱑᱙᱘᱓),' ᱵᱮᱥᱤ ᱫᱤᱱ ᱞᱳᱜᱳᱴ ᱱᱟᱛᱷᱟᱠᱩ ' (᱑᱙᱘᱔),' ᱚᱠᱟᱡᱳᱞᱤ ᱥᱩᱨ ' (᱑᱙᱘᱕),' ᱢᱚᱱ ᱠᱤᱭᱳ ᱚᱡᱤ ' (᱑᱙᱘᱕', 'ᱡᱳᱨᱳᱴ ᱡᱤᱴᱚᱞ' (᱑᱙᱘᱖ ',' ᱫᱩᱨᱩᱱᱤᱨᱮ ᱯᱳᱨᱟ ' (᱑᱙᱘᱖),' ᱠᱚᱞᱤ ᱨᱚᱛᱤᱨ ᱡᱚᱯᱩᱱ ' (᱑᱙᱘᱗', 'ᱟᱜᱳᱞᱤ ᱠᱳᱞᱳᱨ ᱯᱟᱚᱛᱮ' (᱑᱙᱘᱗), 'ᱱᱟᱡᱳ ᱟᱭᱡᱳᱭ' (᱑᱙᱘᱘), 'ᱦᱵᱤᱭᱤᱭ' (᱑᱙᱘᱙) ᱾
=== ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ===
᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱞᱵᱟᱢ 'ᱱᱳ ᱠᱳᱭᱤᱱᱟ' ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=24 July 2007 |title=New Doordarshan Serial Maa |url=http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday2.php?sec=17&subsec=0&ppr=3&dtP=2011-07-24 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120612110206/http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday2.php?sec=17&subsec=0&ppr=3&dtP=2011-07-24 |archive-date=12 June 2012 |access-date=2011-12-03 |publisher=[[The Sentinel (Gauhati)|The Sentinel]]}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=20 July 2007 |title=An Evening of Enchanment |url=http://www.telegraphindia.com/1070720/asp/northeast/story_8077338.asp |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20120911111450/http://www.telegraphindia.com/1070720/asp/northeast/story_8077338.asp |archive-date=11 September 2012 |access-date=2011-12-03 |publisher=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]]}}</ref> ᱡᱩᱱᱰᱤᱭᱟ, ᱯᱮᱨᱤᱱᱤᱛᱟ, ᱩᱯᱟᱥᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱣᱟᱱ, ᱚᱛᱤᱴᱚᱠ ᱥᱩᱳᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱨᱤ ᱥᱨᱤ ᱰᱚᱨᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱨᱴᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱳᱭᱟ ᱠᱳᱭᱤᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱜᱤᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱞᱵᱟᱢ, ᱫᱟᱯᱚᱱᱢᱳᱛᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱩᱱᱟᱞᱤ ᱡᱩᱱᱚᱨᱩ ᱯᱷᱩᱞᱤᱡᱽ (᱒᱐᱐᱐) ᱠᱩᱱ ᱨᱩᱯᱳᱦᱤᱨ ᱜᱳᱦᱳᱱᱟ ᱡᱮᱞᱤᱠᱟᱭ (᱒᱐᱐᱑) ᱰᱩᱜ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱫᱳᱞᱳᱨ ᱢᱚᱛ (᱒᱐᱐᱑) ᱡᱩᱱ ᱱᱮ ᱨᱩᱯᱮ (᱒᱐᱐᱑) ᱯᱩᱡᱟ ᱯᱩᱡᱟ ᱵᱳᱴᱳᱨᱳᱴ (᱒᱐᱐᱒) ᱡᱮᱛᱩᱠᱟ ᱯᱮᱴᱨᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱡᱳᱵᱚᱱᱳᱨ ᱱᱟᱭ (᱒᱐᱐᱓) ᱥᱚᱱᱫᱷᱟᱭᱟ ᱱᱟᱢᱤ ᱵᱳᱠᱩᱞ ᱵᱳᱱᱳᱴ (᱒᱐᱐᱓) ᱵᱳᱛᱟᱦᱳᱴ ᱦᱮᱞᱮ ᱡᱟᱞᱮ (᱒᱐᱐᱓) ᱚᱡᱤᱭᱮ ᱜᱳᱫᱷᱩᱞᱤ ᱵᱮᱞᱟ (᱒᱐᱐᱔) ᱚᱠᱟᱥᱳᱴ ᱡᱩᱱᱟᱠᱳᱨ (᱒᱐᱐᱔) ᱮᱛᱤ ᱯᱨᱚᱥᱱᱳ ᱢᱩᱨ (᱒᱐᱐᱔) ᱠᱞᱟᱱᱴᱳ ᱨᱚᱛᱤᱨ ᱴᱳᱨᱟ (᱒᱐᱐᱔) ᱨᱳᱯᱩᱨ ᱟᱜᱳᱱᱤ (᱒᱐᱐᱔) ᱵᱷᱳᱨᱳᱵᱷᱳᱨ (᱒᱐᱐᱔) ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱟ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, 'ᱚᱢᱳᱞᱟ ᱜᱷᱳᱨᱳᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱚᱞ ᱕᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ 'ᱢᱮᱭ ᱟᱨᱱᱮᱴ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱩᱭᱤᱫᱽ ᱫᱟ ᱞᱤᱡᱮᱱᱰ' ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱢᱩᱱᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱨᱟᱢᱮᱱ ᱪᱩᱫᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱚᱡᱤᱨ ᱾
=== ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ,[[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱟ ᱾]],[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱱᱡᱟᱵᱤ ᱾]] ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾
<ref>{{Cite web |last= |date=14 July 2013 |title=Beauty Sharma Barua |url=http://www.deccanherald.com/content/344599/tradition-verse.html |access-date=2015-03-09 |publisher=[[Deccan Herald]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ <ref>{{Cite web |date=28 January 2012 |title=Beauty Sharma Barua |url=http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday2.php?sec=17&subsec=0&ppr=3&dtP=2012-01-28 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402141538/http://www.sentinelassam.com/saturday/saturday2.php?sec=17&subsec=0&ppr=3&dtP=2012-01-28 |archive-date=2 April 2015 |access-date=2012-01-28 |publisher=[[The Sentinel (Gauhati)|The Sentinel]]}}</ref>, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱞᱵᱟᱢ, ᱢᱚᱦᱟ ᱦᱚᱞᱳᱫᱷᱤ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱟᱱ ᱮᱞᱵᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱮᱱᱤᱢᱮᱱᱴ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱨᱚ ᱵᱷᱟᱵᱚᱱ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱱᱩᱨᱩᱞ ᱦᱚᱠ ᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮᱞᱵᱟᱢ, ᱫᱟᱯᱩᱱᱢᱳᱛᱤ ᱟᱨ ᱡᱩᱜᱳᱢᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last= |date=27 September 2016 |title='Dapunmoti' and 'Jugomiya Geet' |url=http://www.kothasobi.com/2016/09/beauty-sharma-barua-album-released.html |access-date=2020-06-21 |publisher=KothaSobi |archive-date=2020-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622085904/http://www.kothasobi.com/2016/09/beauty-sharma-barua-album-released.html |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ 75 ᱦᱚᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱚᱞ 162 ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱟᱞᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last= |date=22 March 2017 |title='Alakananda': Dwijendra Mohan Sharma's Evergreen Compositions |url=http://www.kothasobi.com/2017/03/dwijendra-mohan-sharma-evergreen-song-album-alakananda.html |access-date=2020-06-21 |publisher=KothaSobi |archive-date=2020-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200623112610/http://www.kothasobi.com/2017/03/dwijendra-mohan-sharma-evergreen-song-album-alakananda.html |url-status=dead }}</ref>ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ,[https://web.archive.org/web/20240529181332/https://www.free-ebooks.net/international/Alakananda-Dwijendra-Mohan-Sharma ᱟᱞᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱾], ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱫᱩᱭᱡᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱟᱣᱚᱱ ᱥᱚᱨᱢᱟᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱟᱶᱰᱤ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱾
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱱᱟᱜ ᱮᱞᱵᱟᱢ, ᱥᱚᱠᱛᱤᱼᱥᱴᱳᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱵᱳᱱᱫᱚᱱᱚᱥ ᱯᱷᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱮᱱᱰ ᱤᱱᱟᱨ ᱥᱴᱨᱚᱝᱜᱤᱛ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱤᱵ ᱥᱴᱳᱛᱨᱟ, [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱹ|ᱰᱚᱨᱜᱟ ᱥᱴᱳᱛᱨᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ, ᱰᱤᱨᱜᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱚ, ᱠᱟᱞᱤᱢᱚᱱᱛᱨᱚ, ᱥᱚᱨᱚᱥᱚᱛᱤ ᱵᱳᱱᱫᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱩᱨᱜᱟᱥ ᱥᱛᱩᱛᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱳᱭᱫᱤᱠ ᱥᱮᱢᱤᱼᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱨᱱᱰᱟᱨᱮᱥᱚᱱ ᱾ 2018 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱢᱤᱼᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱮᱞ ᱮᱞᱵᱟᱢ ᱛᱩᱢᱨᱤᱼᱠᱟᱡᱨᱤᱼᱫᱟᱫᱨᱟᱼᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱟᱡᱟᱨᱤᱭᱟ ᱞᱚᱜᱮ ᱱᱟᱦᱤ (ᱛᱩᱢᱨᱤᱚ ᱥᱟᱭᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱛ ᱜᱚᱭᱮ (ᱠᱟᱡᱨᱤᱦ ᱢᱳᱨᱟ ᱵᱟᱞᱟᱢᱳᱭᱟ ᱯᱚᱨᱫᱮᱥᱤᱭᱟ (ᱫᱟᱫᱨᱟᱦ ᱱᱟᱦᱤ ᱟᱭᱮ ᱢᱳᱨᱮ ᱥᱭᱟᱢ (ᱛᱩᱢᱟᱨᱤᱦ ᱥᱟᱣᱚᱨᱤᱭᱟ ᱱᱟ ᱦᱚᱭ ᱨᱟᱢ (ᱫᱟᱫᱨᱟ ᱾ ᱥᱟᱣᱚᱱ ᱠᱤ ᱨᱩᱴᱩ) ᱠᱟᱡᱨᱤ ᱾
=== ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ===
᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱟᱹᱱᱛᱚ ᱵᱤᱥᱵᱚ ᱥᱚᱨᱢᱟ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱚᱥᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱞᱯᱤ ᱥᱚᱱᱢᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |last= |date= |title=Silpi Sanman Assam |url=https://www.silpisanmanassam.com/ |access-date=2023-05-05 |publisher=[[Government of Assam]]}}</ref>
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ, ᱡᱤᱣᱟᱱ ᱨᱟᱢ ᱢᱩᱱᱜᱤ ᱫᱮᱵᱤ ᱜᱳᱭᱮᱱᱠᱟ ᱦᱚᱲ ᱪᱮᱨᱴᱤᱵᱚᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ (JRMDGPCT) ᱥᱟᱩᱱᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱡᱮᱛᱤᱱ ᱥᱟᱨᱢᱟ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮᱱ ᱠᱳᱨᱤᱭᱳᱜᱨᱟᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚᱢᱚᱞ ᱱᱟᱛᱷ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱣᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱢᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱢᱚᱨᱩᱱᱚᱥᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱫᱽᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱤᱭᱮᱥᱮ ᱫᱳᱨᱡᱤ ᱛᱚᱝᱪᱤ ᱾ <ref>{{Cite web |last= |date= |title=Jeewan Ram Mungi Devi Goenka Trust Awards |url=https://www.sentinelassam.com/north-east-india-news/jeewan-ram-mungi-devi-goenka-trust-awards-614661 |access-date=2023-05-05 |publisher=[[The Sentinel (Gauhati)|The Sentinel]]}}</ref>
᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱨᱩᱫᱽ ᱛᱮ ᱩᱫᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱚᱨᱚ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱛᱩᱢ ᱤᱭᱟᱫ ᱟᱭᱮ ᱢᱩᱡᱮ ᱟᱨ ᱫᱤᱞ ᱫᱟᱭᱟ ᱦᱟᱭ ᱛᱩᱢᱦᱮ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾
ᱚᱥᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱥᱟᱨᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱳᱛᱤ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱟᱜᱚᱨᱳᱭᱟᱞᱟ,[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱨᱟᱵᱷᱟ|ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱨᱚᱥᱚᱫ ᱨᱚᱵᱽ ᱾]], ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱯᱨᱟᱥᱚᱫ ᱵᱟᱨᱩᱵᱷᱟ, [[ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱟᱡᱚᱨᱤᱠᱟ|ᱵᱷᱩᱯᱮᱱ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ]], ᱱᱤᱨᱢᱚᱞᱮᱱᱫᱩ ᱪᱩᱫᱩᱨᱤ, [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱢᱟ ᱵᱟᱨᱩᱣᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ|ᱯᱚᱨᱛᱤᱢᱟ ᱵᱚᱨᱩᱭᱟ ᱯᱟᱱᱰᱮ]], ᱞᱩᱭᱤᱴ ᱠᱳᱱᱣᱟᱨ ᱨᱩᱫᱨ ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ, ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤ ᱯᱚᱨᱟᱥᱚᱫ ᱵᱟᱨᱩᱨᱳᱵᱷᱟ,ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱚ ᱦᱚᱡᱟᱨᱤᱠᱟ ᱾ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱚᱜᱮᱱ ᱢᱳᱦᱳᱱᱛᱳ|ᱠᱷᱟᱜᱮᱱ ᱢᱚᱦᱟᱛᱚᱱᱛᱚ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱟᱶ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ <ref>{{Cite web |last= |date= |title=Culture of Assam |url=https://assam.gov.in/en/main/CULTURE%20OF%20ASSAM |access-date=2020-06-21 |publisher=[[Government of Assam]]}}</ref>
== ᱵᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱰᱩᱨᱰᱟᱨᱥᱚᱱ ᱾ ᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱳᱭ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱤᱪᱳᱵᱤ, ᱫᱟᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱤᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩᱜᱟᱱ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱥᱚᱢᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱥᱳᱯ, ᱚᱱᱛᱚᱢ ᱢᱟᱨᱤᱭᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
== ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾ ==
* ᱚᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱾
* ᱵᱟᱨᱩᱭᱟ ᱾
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱮᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱛᱨᱤᱞᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Pages with unreviewed translations]]
1p1vyawtfeznmiw0qnxgc4ith3b96ov
ᱰᱤᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28464
198741
154805
2026-09-30T15:40:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198741
wikitext
text/x-wiki
'''ᱰᱤᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱥᱮ '''ᱰᱮᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱫᱚ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ Airports Authority of India ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱽᱨᱟᱢᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱟᱜ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒.ᱡᱤ. ᱠᱮᱥ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱤᱞᱞᱤᱜᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱲ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ-ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=th11>{{cite news|title=Balwa ran illegal airport: Swamy|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article1482340.ece|access-date=30 August 2024|newspaper=The Hindu|date=23 February 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20140325084330/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/article1482340.ece|archive-date=25 March 2014|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱭ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱟᱜᱟᱞᱟᱭᱰᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=ie11>{{cite news|title=Officials trash Swamy's charges on Balwa using Deesa airstrip|url=http://www.indianexpress.com/news/officials-trash-swamys-charges-on-balwa-using-deesa-airstrip/781452/|access-date=30 August 2024|newspaper=The Indian Express|date=26 April 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱤᱥᱠᱟᱭ ᱰᱟᱭᱵᱤᱝ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=toi07>{{cite news|title=Flying high, participants get thrill of adventure|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-02-11/india/27872838_1_sky-divers-deesa-ipf|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025030751/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-02-11/india/27872838_1_sky-divers-deesa-ipf|url-status=dead|archive-date=25 October 2012|newspaper=The Times of India|date=11 February 2007}}</ref>
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱮ. ᱠᱮ. ᱜᱳᱜᱳᱭ, ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱤᱱ ᱪᱤᱯᱷ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱮ ᱰᱤᱮᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱟᱞᱚᱭ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱰᱤᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱥᱴᱨᱟᱴᱮᱡᱤᱠ ᱞᱚᱠᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (US$᱓᱖᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱤᱫᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=outlook11>{{cite web|title=Nod Given to Develop Deesa Airport as Air Base: IAF |url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=733292 |publisher=Outlook India |access-date=30 August 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407050645/http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=733292 |archive-date=7 April 2014 }}</ref><ref name=ies11>{{cite news|title=IAF set to turn Deesa airport into airbase|url=http://www.indianexpress.com/news/iaf-set-to-turn-deesa-airport-into-airbase/840545/0|newspaper=The Indian Express|date=2 September 2011}}</ref>
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱯᱷᱚᱨᱣᱟᱨᱰ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ ᱵᱮᱥ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/centre-clears-plans-for-iaf-base-close-to-pakistan-border-in-gujarat/story-Y8L4AsvhZceQFNnWr3l5oM.html|title=Centre clears plans for IAF base close to Pakistan border in Gujarat|date=23 March 2018|website=Hindustan Times|language=en}}</ref>
ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱵᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-11-12|title=IAF chief inaugurates operational infra activities at Deesa Air Force station in Gujarat|url=https://www.deshgujarat.com/2020/11/12/iaf-chief-inaugurates-operational-infra-activities-at-deesa-air-force-station-in-gujarat/|access-date=30 August 2024|website=DeshGujarat|language=en-US}}</ref> ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱳᱨᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱪᱤᱯᱷ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ, ᱟᱨ.ᱠᱮ.ᱮᱥ. ᱵᱷᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=गुजरातः वायुसेना प्रमुख ने एयर फोर्स स्टेशन डीसा में बुनियादी ढांचे की गतिविधियों का उद्घाटन किया|url=https://www.amarujala.com/india-news/iaf-chief-rks-bhadauria-visited-bases-at-air-force-station-deesa-and-inaugurated-operational-infrastructure-activities|access-date=30 August 2024|website=Amar Ujala|language=hi}}</ref>
᱓᱐ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ, ᱫᱤᱥᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱱᱯᱷᱨᱟᱥᱴᱨᱠᱪᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱳᱴᱤ (᱑᱒᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ) ᱴᱟᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2022-09-30 |title=વડાપ્રધાનનો અંબાજી પ્રવાસ: બનાસકાંઠાને 6909 કરોડના વિકાસ કામોની ભેટ આપી, મા અંબાના ચરણોમાં શિશ ઝૂકાવી પૂજા કરી |url=https://www.divyabhaskar.co.in/local/gujarat/banaskantha/news/6909-crore-development-works-in-banaskantha-will-be-launched-and-completed-130382820.html |access-date=30 August 2024 |website=Divya Bhaskar |language=gu}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
dmokep9onogg65nqrdo0j3m6quk0hv3
ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28588
198728
192167
2026-09-30T14:38:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198728
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| image = Pithoragarh Naini Saini Airport.jpg
| image-width =
| IATA = NNS
| ICAO = VIPG
| type = ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ
| owner = [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]]
| owner-oper =
| city-served = [[ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ]]
| location = ᱱᱟᱭᱤᱱᱤ-ᱥᱟᱭᱤᱱᱤ, ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ, ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| built = {{start date and age|1991|||df=y|p=n|br=n}}
| pushpin_map = India Uttarakhand#India
| pushpin_relief =
| pushpin_label = '''NNS'''
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location of airport in Uttarakhand
| coordinates = {{coord|29|35|32.85|N|80|14|30.39|E|type:airport|display=inline,title}}
| website =
| metric-rwy = y
| metric-elev = y
| r1-number = 14/32
| r1-length-f = 5,250
| r1-length-m = 1,600
| r1-surface = Asphalt concrete
| stat-year = April 2023 - March 2024<!--Please do not change/remove these data figures until the beginning of the Financial Year (FY), i.e., April, as changing before that can cause serious conflict with other sources. Thanks.-->
| stat1-header =ᱫᱮᱡ ᱦᱚᱲ
| stat1-data = 1,773 ({{increase}} 275.1%)
| stat2-header = ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱩᱵᱽᱢᱮᱱᱴ
| stat2-data = 230 ({{increase}} 51.3%)
| stat3-header = ᱠᱟᱨᱷᱳ ᱴᱳᱱᱮᱡᱽ
| stat3-data = —
| footnotes = ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ: [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]]<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=18 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=18 September 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=18 September 2024}}</ref>
}}
'''ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: '''NNS''', ICAO: '''VIPG'''), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱱᱟᱭᱱᱤ ᱥᱟᱭᱱᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮ ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱣᱩᱱ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔.᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ (UDAN Scheme) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱨᱤᱱᱯᱷᱤᱞᱰ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="CAPA">{{cite web|title=Pithoragarh Airport Profile–CAPA|url=https://centreforaviation.com/data/profiles/airports/pithoragarh-airport|website=CAPA|access-date=18 September 2024}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱰᱳᱨᱱᱤᱭᱮᱟᱨ ᱒᱒᱘ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱣ, ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱵᱤᱴᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱟᱹᱨᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱥᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱥᱩᱟᱞ ᱯᱷᱞᱟᱭᱴ ᱨᱩᱞᱥ (VFR) ᱠᱚᱱᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴ ᱫᱚ "2C" ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱰᱷᱮᱨ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱟᱶ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Executive Summary, Expansion of Naini-Saini airport|url=http://ueppcb.uk.gov.in/files/Naini-Saiini-Airstrip-Executive-Summary-English_1.pdf |access-date=18 September 2024|work=RITES|date=October 2012}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱰᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ, ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Naini Saini Airport|url=https://www.euttaranchal.com/tourism/naini-saini-airport.php|work=eUttaranchal|access-date=18 September 2024|archive-date=27 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127083903/https://www.euttaranchal.com/tourism/naini-saini-airport.php|url-status=dead}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱙ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱚᱵᱤᱰ-᱑᱙ ᱯᱮᱱᱰᱮᱢᱤᱠ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱤᱱᱰᱮᱯᱷᱤᱱᱤᱴᱤᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Air services between Pantnagar and Pithoragarh to remain suspended till Feb 18|url=https://www.zeebiz.com/india/news-air-services-between-pantnagar-and-pithoragarh-to-remain-suspended-till-feb-18-85770|work=Zee Business|date=13 February 2019|access-date=18 September 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Punetha|first=Prem|title=Flight services suspended at Pithoragarh airport till Nov 6|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/flight-services-suspended-at-pithoragarh-airport-till-nov-6/articleshow/71905962.cms|work=The Times of India|date=5 November 2019|access-date=18 September 2024|language=en}}</ref> ᱚᱜᱚᱥᱴᱚ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ, ᱯᱚᱣᱚᱱ ᱦᱟᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱞᱤᱠᱚᱯᱴᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱐ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱯᱷᱞᱟᱭᱵᱤᱜᱽ ᱑᱙ ᱥᱤᱴ ᱵᱟᱭᱤᱠᱤᱝ ᱰᱤᱹᱮᱪᱹᱥᱤᱹ-᱖᱔᱐ ᱴᱣᱤᱱ ᱳᱴᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱦᱨᱟᱰᱩᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Flight operations resume from Pithoragarh's Naini-Saini airport after three years! 19-seater aircraft to run between Dehradun and Pithoragarh – Details here|url=https://www.financialexpress.com/business/airlines-aviation-flight-operations-resume-from-pithoragarhs-naini-saini-airport-after-three-years-19-seater-aircraft-to-run-between-dehradun-and-pithoragargh-details-here-3379124/|work=The Financial Express|date=30 January 2024|access-date=18 September 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Shiraz|first=Zarafshan|title=Flight operations restart from Naini-Saini airport at Pithoragarh, linking sacred lands in Uttarakhand|url=https://www.hindustantimes.com/lifestyle/travel/flight-operations-restart-from-naini-saini-airport-at-pithoragarh-linking-sacred-lands-in-uttarakhand-101706613583529.html|work=Hindustan Times|date=30 January 2024|access-date=18 September 2024|language=en}}</ref>
== ᱥᱴᱨᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱑᱖᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱒᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱟᱨ ᱓᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱠᱟ ᱑᱔/᱓᱒ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱐᱙᱗ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱕᱙ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱑᱕᱐᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱙᱔᱘ ᱯᱷᱤᱴ) ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱟᱨ ATR ᱗᱒ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ATR ᱗᱒ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱨᱚᱱ, ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱥᱮᱡ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ, ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ, ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱚᱨ ᱥ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱚᱜᱚᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱥᱮᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱯᱟᱥᱮᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="CAPA"/><ref>{{cite news|title=Naini Saini Airport is ready for flight services in Pithoragarh, Uttarakhand, just 50 km from China border|url=https://www.weeklyblitz.net/news/naini-saini-airport-is-ready-for-flight-services-in-pithoragarh-uttarakhand-just-50-km-from-china-border/|work=Blitz|date=14 June 2023|access-date=18 September 2024|language=en|archive-date=2 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202091104/https://www.weeklyblitz.net/news/naini-saini-airport-is-ready-for-flight-services-in-pithoragarh-uttarakhand-just-50-km-from-china-border/|url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ==
<!-- Please use only independent sources. The airport and airline itself are not independent sources. -->
{{Airport-dest-list
| [[ᱯᱷᱟᱞᱟᱭᱵᱤᱜᱽ]] | [[ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱮᱦᱨᱟᱫᱩᱱ]],<ref>{{cite news|title=Flight ops resume from Naini-Saini airport in Pithoragarh after 3 yrs|url=https://www.business-standard.com/india-news/flight-ops-resume-from-naini-saini-airport-in-pithoragarh-after-3-yrs-124013000548_1.html|work=Business Standard|date=31 January 2024|access-date=18 September 2024|language=en}}</ref>
[[ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ]]}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱤᱛᱷᱳᱨᱟᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
rx80lhiqqvsbxtzinphrsqb5rcbhpb3
ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
28739
198773
156580
2026-09-30T18:52:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198773
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox station
| name = ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| type = [[File:Indian_Railways_Suburban_Railway_Logo.svg|30px]] [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = Viluppuram Railway Junction Main Building.jpg
| image_caption = ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| address = ᱤᱥᱴ ᱯᱚᱱᱰᱤ ᱨᱳᱰ, ᱠᱤᱞᱯᱮᱨᱚᱢᱯᱚᱠᱚᱢ, [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]], [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|11.9426|79.4997|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation = {{convert|44|m}}
| line = [[ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱮᱜᱽᱢᱳᱨ-ᱠᱩᱢᱵᱟᱠᱩᱱᱟᱢ-ᱛᱷᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br> [[ᱠᱚᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ|ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ–ᱛᱨᱤᱪᱤ ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br> [[ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ]]–[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱚᱱᱰᱤᱪᱮᱨᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br> [[ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ]]–[[ᱠᱟᱴᱯᱟᱰᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱯᱟᱰᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| other = ᱚᱴᱳ ᱨᱤᱠᱥᱟ, ᱴᱮᱠᱥᱤ, ᱵᱟᱥ
| structure = ᱥᱴᱟᱱᱰᱟᱨᱰᱥ (ᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| platform = ᱖
| tracks = ᱑᱕
| entrances =
| parking = ᱦᱚᱭ
| opened = ᱑᱘᱗᱙
| closed =
| rebuilt = ᱒᱐᱑᱑
| electrified = [[25 kV AC]] [[50 Hz]]
| accessible = {{Access icon|20px}}
| code = {{Indian railway code
| code = VM<ref name="stn_code" />
| zone = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]]
}}
| owned = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱨᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| map_type = India
| map_caption = ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
}}
'''ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' (ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ: VM<ref name="stn_code">{{cite web |date=2023–24 |title=Station Code Index |url=https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240216225807/https://indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/coaching/TAG_2023-24/Station_Code_Index.pdf |archive-date=16 February 2024 |access-date=27 March 2024 |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |page=8 |format=PDF}}</ref>) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ NSG-3 ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="sr_stn">{{cite web |date=1 April 2023 |title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS AS ON 01.04.2023 (CATEGORY- WISE) |url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240323095403/https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1686913242750-SR%20-LIST%20OF%20STATIONS-2023.pdf |archive-date=23 March 2024 |access-date=27 March 2024 |website=Portal of Indian Railways |publisher=Centre For Railway Information Systems |page=3 |format=PDF}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱞᱤᱵᱨᱤ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱞᱮᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ, ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Viluppuram Junction Status">{{cite web | url=https://sr.indianrailways.gov.in/cris//uploads/files/1659695525713-SR.pdf|title=SOUTHERN RAILWAY LIST OF STATIONS|publisher= Southern Railways as on 01.04.2022 (CATEGORY- WISE)}}</ref>
==ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱥᱟ==
ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐ ᱮᱠᱚᱲ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱖᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱐᱐᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱫᱚ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱞ/ᱢᱟᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱖᱕᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒,᱑᱓᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱤᱞᱯᱮᱨᱟᱢᱯᱚᱠᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱳᱸᱰᱤ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬ GST ᱨᱳᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱤᱥᱴᱨᱤᱴ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱟᱨᱤᱝᱜᱟᱨ ᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰ, ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱤ.ᱮᱱ.ᱟᱭᱤ.ᱵᱤ. ᱵᱞᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱳᱞᱰ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ (ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ) ᱫᱚ ᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱒ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ (ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱱᱰ) ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒.᱕ ᱢᱤᱞ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱔᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱕ ᱢᱤᱞ) ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱘᱙ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ===
ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱪᱮᱝᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱮᱝᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ {{stnlnk|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱵᱤᱪ}} ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.hindu.com/2011/04/20/stories/2011042059320100.htm | archive-url =https://web.archive.org/web/20110426035521/http://www.hindu.com/2011/04/20/stories/2011042059320100.htm | url-status =dead | archive-date =26 April 2011 |title =More BG sections to be electrified | last= R. Rajaram|date=20 April 2011| work =[[The Hindu]] | access-date = 7 January 2014 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.viluppuram.nic.in/ataglancepage.htm | title = Villupuram District at a Glance | publisher = Villupuram district administration | access-date = 7 January 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131226121529/http://www.viluppuram.nic.in/ataglancepage.htm | archive-date = 26 December 2013 | url-status = dead | df = dmy-all }}</ref>
* [[ᱵᱷᱤᱨᱩᱫᱷᱟᱪᱚᱞᱚᱱ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱚᱪᱚᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱟᱨᱤᱭᱟᱞᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ]] ᱫᱚ "ᱠᱳᱨᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ" ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=chdele>{{cite news|title=Electrification work from Villupuram to Tiruchi completed: E. Ahamed|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/article79540.ece|access-date=1 January 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=12 January 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140101222707/http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/article79540.ece|archive-date=1 January 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="30psgr">{{cite news|last=R.Rajaram|title=Tiruchi-Chennai line to get decongested|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Tiruchirapalli/tiruchichennai-line-to-get-decongested/article4901303.ece|access-date=1 January 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=10 July 2010}}</ref><ref name="tpjdoub">{{cite news|title=Doubling work on 25-km stretch completed in Trichy division|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-16/madurai/39309354_1_trichy-division-doubling-work-railway-line|archive-url=https://web.archive.org/web/20131227200258/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-16/madurai/39309354_1_trichy-division-doubling-work-railway-line|url-status=dead|archive-date=27 December 2013|access-date=1 January 2014|newspaper=[[The Times of India]]|date=16 May 2013}}</ref><ref name="tpjdnpa">{{cite news|title=Kallakudi Palanganatham-Ariyalur railway line nearing completion|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/kallakudi-palanganathamariyalur-railway-line-nearing-completion/article5027784.ece|access-date=1 January 2014|newspaper=[[The Hindu]]|date=16 August 2013}}</ref>
* {{stnlnk|ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱯᱳᱨᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱢᱚᱭᱤᱞᱟᱫᱩᱛᱩᱨᱟᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, ᱠᱩᱢᱵᱷᱠᱳᱱᱚᱢ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱱᱡᱟᱵᱷᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
* ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱱᱟᱢᱟᱞᱟᱭ ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱷᱮᱞᱞᱳᱨ ᱠᱟᱱᱴᱚᱱᱢᱮᱱᱴ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ {{stnlnk|ᱠᱟᱴᱯᱟᱰᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Passengers seek shuttle train in Villupuram–Katpadi section|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/passengers-seek-shuttle-train-in-villupuramkatpadi-section/article5063860.ece|newspaper=The Hindu|access-date=27 August 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Special trains between Katpadi and Villupuram|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/special-trains-between-katpadi-and-villupuram/article2871444.ece|newspaper=The Hindu|access-date=8 February 2012}}</ref>
* ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱤ.ᱡᱤ. (ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ) ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱾<ref>{{cite news|title= Residents demand railway station |url=http://www.hindu.com/2009/01/06/stories/2009010653370300.htm|archive-url=https://archive.today/20130616013920/http://www.hindu.com/2009/01/06/stories/2009010653370300.htm|url-status=dead|archive-date=June 16, 2013|date=Jan 6, 2009|location=Puducherry |work= [[The Hindu]] |access-date=2013-04-14}}</ref><ref>{{cite news |title=A dream-come-true Railway budget: Union Minister|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-dreamcometrue-railway-budget-union-minister/article4457587.ece|first=Jaisankar|last=C. |date=February 27, 2013 |work=[[The Hindu]]|location=Puducherry|access-date=2013-04-14}}</ref><ref>{{cite news|title=Bomb scare at railway station|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/bomb-scare-at-railway-station/article4289418.ece|date=February 3, 2013|work=[[The Hindu]]|location=Puducherry|access-date=2013-04-14}}</ref>
᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱮᱡᱽ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤᱞᱞᱩᱯᱩᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ==
{|class="wikitable"
|-
!ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮᱞ
!ᱥᱮᱡ
|-
|᱑
|ᱵᱷᱨᱤᱫᱽᱫᱷᱟᱪᱚᱞᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱮᱛᱚᱢ)
|-
|᱒
|{{stnlnk|ᱠᱩᱰᱰᱟᱞᱳᱨ ᱯᱳᱨᱴ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ)
|-
|᱓
|{{stnlnk|ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ}} (ᱥᱟᱢᱟᱝ)
|-
|᱔
|{{stnlnk|ᱪᱮᱝᱜᱚᱞᱯᱚᱴᱴᱩ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (ᱠᱚᱧᱮ)
|-
|᱕
|{{stnlnk|ᱠᱟᱴᱯᱟᱰᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} (ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ)
|}
==ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱟᱨ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱓ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱜ ''ᱚᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=AMRIT BHARAT STATIONS |url=https://pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1897980 |access-date=6 April 2024 |work=Press Information Bureau |date=10 Feb 2023 |location=New Delhi}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* [http://www.sr.indianrailways.gov.in ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ - ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
* {{IndiaRailInfo|785}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱞᱩᱯᱯᱩᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
5x10dguanxay5vv829ejyyxo8s5jf13
ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ
0
28799
198754
190978
2026-09-30T16:30:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198754
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox company
| name = ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ
| logo =
| logo_size = 250px
| logo_alt = ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱞᱳᱜᱳ
| image = File:TCS SIPCOT Building.jpg
| image_size = 250px
| image_alt = ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ
| image_caption = [[ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱯᱟᱨᱠ|ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ
| type = [[ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ|ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ]]
| traded_as = {{Unbulleted list|{{BSE|532540}}|{{NSE|TCS}}|[[BSE SENSEX]] constituent|[[NIFTY 50|NSE NIFTY 50]] constituent}}
| ISIN = {{ISIN|sl=n|pl=y|INE467B01029}}
| industry = [[ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ]]<br>[[ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱥᱤ]]<br>[[ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ]]
| founder = [[ᱡᱟᱦᱟᱸᱜᱤᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱᱡᱤ ᱫᱟᱫᱟᱵᱷᱟᱭ ᱴᱟᱴᱟ|ᱡᱮ. ᱟᱨ. ᱰᱤ. ᱴᱟᱴᱟ]]
| area_served = ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ
| key_people = [[ᱱᱚᱴᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱠᱷᱚᱨᱚᱱ]]<br/>{{small|(ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ)}}<br/>ᱠᱮ. ᱠᱨᱤᱛᱷᱤᱵᱟᱥᱟᱱ<br/>{{small|(ᱮᱢ.ᱰᱤ. ᱟᱨ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ.)}}
| services =
| revenue = {{Increase}} {{INRConvert|245315|c}}<ref name=pnl>{{cite web|title=Tata Consultancy Services Consolidated Profit & Loss account, Tata Consultancy Services Financial Statement & Accounts|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|website=www.tcs.com|access-date=2024-10-08|archive-date=2024-06-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606153656/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|url-status=dead}}</ref>
| revenue_year = ᱒᱐᱒᱔
| operating_income = {{Increase}} {{INRConvert|61997|c}}<ref name=pnl/>
| income_year = ᱒᱐᱒᱔
| net_income = {{Increase}} {{INRConvert|46099|c}}<ref name=pnl/>
| net_income_year = ᱒᱐᱒᱔
| assets = {{Increase}} {{INRConvert|146449|c}}<ref name=blsh>{{cite web|title=Tata Consultancy Services Consolidated Balance Sheet, Tata Consultancy Services Financial Statement & Accounts|url=https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|access-date=12 April 2024|website=www.tcs.com|archive-date=6 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240606153656/https://www.bseindia.com/xml-data/corpfiling/AttachLive/fe8ba7b5-8932-429c-8665-e822ae3a4d0f.pdf|url-status=dead}}</ref>
| assets_year = ᱒᱐᱒᱔
| equity = {{Increase}} {{INRConvert|91319|c}}<ref name=blsh/>
| equity_year = ᱒᱐᱒᱔
| num_employees = ᱖᱐᱑,᱕᱔᱖<ref name="Mint">{{cite news |title=TCS reports dip in Q4 hiring
|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/information-tech/tcs-reports-dip-in-q4-hiring-attrition-cools-to-12-5/articleshow/109245708.cms|access-date=12 April 2024}}</ref>
| num_employees_year = ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔
| parent = [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]]
| subsid = {{Unbulleted list|[[TRDDC]]}}
| foundation = ᱑᱙᱖᱘
| location = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| homepage = {{url|https://www.tcs.com/}}
| footnotes = <ref name="AR1213IFRS">{{cite web |url= https://www.tcs.com/content/dam/tcs/investor-relations/financial-statements/2018-19/q4/IFRS/Press%20Release%20-%20USD.pdf |title=Press Release - USD |publisher=Tata Consultancy Services |date=12 April 2019 |access-date=13 April 2019}}</ref><ref>{{cite news |last1=Chandrashekhar |first1=Anandi |title=TCS management takes home smaller pay packets due to COVID-19 impact |url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/ites/tcs-ceo-pay-package-reduces-16pc-to-rs-13-3-cr-in-fy20/articleshow/75845798.cms |work=The Economic Times |date=22 May 2020}}</ref>
}}
'''ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ''' ('''ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.''') ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱴᱤᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱸᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱥᱤᱥᱚᱫᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱔᱖ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱑᱕᱐ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TCS2024">{{cite web|url=https://www.tcs.com/about-tcs/company-profile|title=Company Profile|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=16 August 2024}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱨᱪᱭᱩᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱕᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.fortuneindia.com/fortune-500/company-list/tata-consultancy-services?year=2024|title=Tata Consultancy Services - Fortune 500 List 2024 - Fortune India|website=www.fortuneindia.com|access-date=16 August 2024}}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/tcs-2nd-indian-co-to-hit-200bn-mcap-after-ril/articleshow/86245377.cms|title=TCS 2nd Indian company to hit $200 billion mcap after RIL|website=[[The Times of India]] |date=16 September 2021 }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtv.com/business/tcs-market-capitalisation-hits-200-billion-as-shares-jump-to-fresh-highs-2542286|title=TCS Market Capitalization Hits $200 Billion As Shares Jump To Fresh Highs|date=15 September 2021 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/information-tech/tcs-first-indian-tech-company-to-cross-200-billion-market-cap/articleshow/86232295.cms|title=TCS first Indian tech company to cross $200 billion market cap|newspaper=The Economic Times |date= 15 September 2021|last1=Krishnan |first1=Raghu }}</ref><ref>{{cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://www.bseindia.com/markets/equity/eqreports/topmarketcapitalisation.aspx |access-date=2022-12-19 |website=www.bseindia.com }}{{Dead link|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |title=Top 100 stocks by Market Capitalization {{!}} BSE Listed stocks Market Capitalization |url=https://mock.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |access-date=2023-11-21 |website=mock.bseindia.com |archive-date=2023-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231121092531/https://mock.bseindia.com/markets/equity/EQReports/TopMarketCapitalization.aspx |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱭᱩ.ᱮᱥ. H-1B ᱵᱤᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=CW2013>{{cite web |url=https://www.computerworld.com/article/1528496/technology-law-regulation-the-data-shows-top-h-1b-users-are-offshore-outsourcers.html |title=The data shows: Top H-1B users are offshore outsourcers |publisher=ComputerWorld |date=14 February 2013 |access-date=8 September 2013}}</ref>
᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱨᱮ ᱗᱑.᱗᱔% ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |last1=Agarwal |first1=Nikhil |title=Tata Sons confirms selling 2.34 crore shares of TCS in block deal |url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/tata-sons-confirms-selling-2-34-crore-shares-of-tcs-in-block-deal/articleshow/108670045.cms |access-date=13 September 2024 |work=The Economic Times |date=21 March 2024}}</ref> ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱐% ᱦᱤᱥ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Tata Sons repays Rs 20,000-crore debt to 'avoid' going public: Reduces stake in TCS and more |url=https://timesofindia.indiatimes.com/technology/tech-news/tata-sons-repays-rs-20000-crore-debt-to-avoid-going-public-reduces-stake-in-tcs-and-more/articleshow/113071511.cms |access-date=13 September 2024 |work=The Times of India |date=7 September 2024}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===᱑᱙᱖᱘-᱒᱐᱐᱕===
ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱢᱯᱭᱩᱴᱚᱨ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱸᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.tcs.com/about/corp_facts/Pages/default.aspx |title=Corporate Facts |publisher=TCS |access-date=3 September 2013}}</ref> ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱤᱥᱠᱳ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱚᱸᱪ ᱠᱟᱨᱰ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨ-ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱥᱩᱞᱦᱟ ᱥᱤᱥᱴᱤᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ,<ref name="ICMR">{{cite web |url=http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy2/Tata%20Consultancy%20Services%20Limited%20The%20Pioneer%20in%20the%20Indian%20IT%20Industry.htm |title=Tata Consultancy Services Limited: The Pioneer in the Indian IT Industry |work=Case Study |publisher=ICMR |date=1 January 1990 |access-date=8 September 2013 |archive-date=27 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927060443/http://www.icmrindia.org/casestudies/catalogue/Business%20Strategy2/Tata%20Consultancy%20Services%20Limited%20The%20Pioneer%20in%20the%20Indian%20IT%20Industry.htm |url-status=dead }}</ref> ᱟᱨ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱨᱳ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ [[ᱥᱩᱭᱡᱟᱨᱞᱮᱱᱰ|ᱥᱩᱭᱤᱥ]] ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱥᱤᱥ ᱥᱮᱜᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨ ᱥᱮᱴᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱮᱠᱳᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱚᱱᱤᱠ ᱰᱤᱯᱚᱡᱤᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱴᱨᱮᱰᱤᱝ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢ ᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱰᱤᱯᱚᱡᱤᱴᱨᱤ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮᱠᱥ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱚᱨᱜᱽ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ ᱚᱴᱚᱢᱮᱴᱤᱠᱟᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.swissinfo.ch/eng/archive.html?siteSect=883&sid=957178&ty=st |archive-url=https://archive.today/20120912080537/http://www.swissinfo.ch/eng/archive.html?siteSect=883&sid=957178&ty=st |url-status=dead |archive-date=12 September 2012 |title=Indian software keeps Swiss securities safe |publisher=Swissinfo.com |date=14 January 2002}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱩᱭᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱴᱤ.ᱠᱮ.ᱮᱥ. ᱴᱮᱠᱱᱳᱥᱚᱯᱴ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.financialexpress.com/news/tcs-acquires-swiss-firm-tksteknosoft/182435/ |title=TCS acquires TKS Teknosoft |work=The Financial Express |date=11 January 2006}}</ref>
᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱴᱟ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (TRDDC) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱮᱸᱰ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kanavi |first=Shivanand |title=Megasoft |journal=Business India |pages=46–54 |date=20 June 2004}}</ref> ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱮᱱᱰᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱞᱟᱭᱮᱱᱴ-ᱰᱮᱰᱤᱠᱮᱴ ᱚᱯᱷᱥᱚᱨ ᱰᱮᱵᱽᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
===᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱖===
᱒᱕ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/with-100-billion-m-cap-tcs-is-an-outlier/articleshow/63891810.cms|title=With $100 billion m-cap, TCS is an outlier|newspaper=The Economic Times|date=24 April 2018}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2004/06/15/stories/2004061502001000.htm |title=Star Performer Goes Public |work=Editorial |publisher=The Hindu |date=14 June 2004 |location=Chennai, India |access-date=13 February 2009 |archive-date=18 June 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040618043309/http://www.hindu.com/2004/06/15/stories/2004061502001000.htm |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱡᱤᱣᱤ-ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱥᱩᱥᱟᱹᱨ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.expresscomputeronline.com/20040802/indianews03.shtml |archive-url=https://web.archive.org/web/20040816185800/http://www.expresscomputeronline.com/20040802/indianews03.shtml |url-status=dead |archive-date=16 August 2004 |title=TCS launches the country's first bioinformatics product |work=The Indian Express |date=8 February 2004 }}</ref> ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱮᱜᱽᱞᱟᱭᱤᱱ "ᱵᱤᱭᱚᱸᱰ ᱫᱟ ᱚᱵᱽᱵᱤᱭᱚᱥ" ᱠᱷᱚᱱ "ᱮᱠᱥᱯᱤᱨᱤᱭᱟᱱᱥ ᱠᱩᱥᱴᱤ" ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://www.businessinsider.in/advertising/brands/article/tcs-cmo-shares-all-the-work-behind-the-software-giants-new-look/articleshow/81763624.cms |title=Business Insider India – 10 months, 100 clients, and last minute course corrections — TCS CMO shares all the work behind the software giant's new look |website=www.businessinsider.in |access-date=2022-06-16 }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱷᱟᱴᱟᱱᱯᱮᱱ ᱟᱨ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱤ.ᱟᱨ.ᱯᱤ. ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://egovonline.net/interview/interview-details.asp?interviewid=808 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927011559/http://egovonline.net/interview/interview-details.asp?interviewid=808 |url-status=dead |archive-date=27 September 2011 |title=ICT helps IRCTC book 3.5 lakh e-Tickets in a day |work=E-GovOnline.net |date=11 July 2011}}</ref> ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤ-ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱜᱽᱣᱮᱥ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite journal|last=Kanavi |first=Shivanand |title=Megasoft |journal=Business India |page=52 |date=20 June 2004}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.hindustantimes.com |title=Eye on future, TCS in revamp mode |work=Hindustan Times |date=12 February 2008}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱠᱞᱟᱩᱰ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱥᱚᱞᱣᱚᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱨ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.computerweekly.com/Articles/2011/02/15/245449/TCS-targets-SME-market-with-cloud-computing.htm |title=TCS targets SME market with cloud computing |work=Computer Weekly |date=15 February 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ RIL ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.moneycontrol.com/news/business/tcs-overtakes-ril-as-countrys-most-valued-firm_641999.html |title=TCS overtakes RIL as country's most valued firm – PTI |publisher=Moneycontrol.com |date=30 December 2011 |access-date=3 September 2013}}</ref> ᱒᱐᱑᱑-᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱥᱟ ᱑᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.business-standard.com/article/technology/tcs-beats-10-bn-revenue-mark-in-fy12-112042400081_1.html |title=TCS beats $10-bn revenue mark in FY12 |newspaper=Business Standard |date=24 April 2012 |access-date=3 September 2013}}</ref>
ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱥᱴᱮᱞ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱑᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (US$᱑᱓᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[http://www.tcs.com/news_events/press_releases/Pages/Department-Posts-Core-System-Integrator-project-TCS.aspx TCS News & Events: Press Release: Department of Posts Awards Core System Integrator project to TCS]. TCS.com. Retrieved 6 December 2013.</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ''ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱴᱚᱯ ᱑᱐ ᱜᱞᱳᱵᱟᱞ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/TCS-joins-top-10-global-IT-services-companies-club/articleshow/34067479.cms|title=TCS joins top 10 global IT services companies club|work=The Times of India|access-date=2 July 2015}}</ref> ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱨᱮ ₹᱕ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱒᱒᱓ ᱨᱮ ₹᱘.᱐ ᱴᱨᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮ US$᱙᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ) ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/TCS-first-Indian-company-to-top-Rs-5-lakh-crore-market-cap/articleshow/38940093.cms|title=TCS first Indian company to top Rs 5 lakh crore market cap|date=24 July 2014 |publisher=Times of India}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.btvin.com/videos/watch/8117/tcs-crosses-rs.5-lk-cr-market-cap|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923195221/http://www.btvin.com/videos/watch/8117/tcs-crosses-rs.5-lk-cr-market-cap|url-status=usurped|archive-date=23 September 2015|title=TCS Crosses Rs.5 Lk Cr Market Cap|date=24 July 2014 |publisher=Bloomberg TV India}}</ref>
ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱕ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tech/tech-news/TCS-ends-RILs-23-year-run-as-most-profitable-firm/articleshow/45947297.cms|title=TCS ends RIL's 23-year run as most profitable firm|date=20 January 2014 |publisher=Times of India}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ==
ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱕᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱚᱲᱚ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|title=Integrated Annual Report 2020-21|url=https://www.tcs.com/content/dam/tcs/investor-relations/financial-statements/2020-21/ar/annual-report-2020-2021.pdf|website=TCS|page=51}}</ref><ref>{{Cite web |title=List of Tata Consultancy Services' Subsidiaries Worldwide |url=https://www.tcs.com/investor-relations/subsidiaries |access-date=2023-11-18 |website=www.tcs.com |language=en}}</ref>
==ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ (ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.) ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱫᱚ ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tcs.com/locations|title=TCS Locations|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=2024-08-16}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ, ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱰᱤᱞᱤᱵᱨᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tcs.com/india|title=TCS in India|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=2024-08-16}}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ, ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, [[ᱚᱥᱴᱨᱮᱞᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.tcs.com/global-presence|title=TCS Global Presence|publisher=Tata Consultancy Services|access-date=2024-08-16}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱛᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱴᱮᱞᱮᱱᱴ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-25/business/28285556_1_tcs-bets-tata-consultancy-services-bpo|title=TCS bets on growing economy of Peru|publisher=Times of India|date=25 July 2010|access-date=11 May 2017|archive-date=16 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130516123915/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-07-25/business/28285556_1_tcs-bets-tata-consultancy-services-bpo|url-status=dead}}</ref>
<gallery mode="packed" heights="150">
File:TCS synergy park.jpg|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱥᱤᱱᱮᱨᱡᱤ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
File:Tata Consultancy Services - Ring Road Sector V - Salt Lake City - Kolkata 2017-06-21 2869.JPG|ᱥᱟᱞᱴ ᱞᱮᱠ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ-V ᱨᱮ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱰᱮᱞᱴᱟ ᱯᱟᱨᱠ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱢᱟᱦᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱨᱮᱴᱟᱨ]] [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
File:TCS-Siruseri-Building.jpg|ᱥᱤᱯᱠᱚᱴ, ᱥᱤᱨᱩᱥᱮᱨᱤ, [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ
File:TCS Centre, Infopark.jpg|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱫᱚ ᱤᱱᱯᱷᱳᱯᱟᱨᱠ, [[ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ
File:Tata Consultancy Services Madhapur Hyderabad.jpg|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
File:TCE BUILDING.jpg|ᱥᱟᱠᱪᱤ, [[ᱡᱟᱢᱥᱮᱫᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ
</gallery>
===ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ.===
ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. (ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱭᱤ.ᱴᱤ. ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nasscom.in/industry-ranking |title=Top 15 BPO companies |publisher=NASSCOM |access-date=6 September 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120511200026/http://www.nasscom.in/industry-ranking |archive-date=11 May 2012 }} </ref> ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱑.᱔᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="PRQ41213">{{cite web |url=http://www.tcs.com/investors/Documents/Press%20Releases/TCS_PressRelease_IndianGAAP_Q4_13.PDF |title=Press Release Indian GAAP Q4 2012-13 |publisher=TCS |date=17 April 2013 |access-date=3 September 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=TCS Institutional Ownership - TATA CONSULTANCY SERVICES LTD. Stock |url=https://fintel.io/so/in/tcs |website=fintel.io |access-date=2 May 2020 |archive-date=27 September 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210927124343/https://fintel.io/so/in/tcs |url-status=dead }}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱔᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱒᱒᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙.᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://sites.tcs.com/investorsdocs/TCS_Data_Sheet.xlsx |title=Consolidated Historical Financials |publisher=TCS |access-date=3 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927181406/http://sites.tcs.com/investorsdocs/TCS_Data_Sheet.xlsx |archive-date=27 September 2013 |url-status=live }}</ref> ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱟᱣᱩᱴᱥᱚᱨᱥᱤᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.ibtimes.com/articles/88322/20101203/tata-consultancy-services-bpo-shop-in-manila-philippines.htm |title=India's TCS opens BPO shop in Manila, Philippines – Jobs & Hire |publisher=Ibtimes.com |date=3 December 2010 |access-date=13 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208060234/http://www.ibtimes.com/articles/88322/20101203/tata-consultancy-services-bpo-shop-in-manila-philippines.htm |archive-date=8 December 2010 |url-status=live }}</ref>
===ᱡᱤᱣᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱡᱚᱛᱚᱱ===
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱠᱴ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱵᱟᱭᱳᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱯᱷᱟᱭᱡᱟᱨ, ᱤᱞᱤ ᱞᱤᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱚᱞ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱰᱟᱴᱟ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱵᱟᱭᱳᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱨᱤᱥᱤᱯᱴ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=https://finance.yahoo.com/news/tcs-named-leader-life-science-143000155.html |title=TCS Named as a Leader in Life Science Drug Safety Services by Leading Industry Research Firm |publisher=Yahoo! Finance |date=28 February 2013 |access-date=3 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927213246/http://finance.yahoo.com/news/tcs-named-leader-life-science-143000155.html |archive-date=27 September 2013 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-11-13/news/27444972_1_clinical-trial-tcs-tata-consultancy-services|title=TCS wins $35 mn Eli Lilly contract|work=timesofindia-economictimes|access-date=2 July 2015|date=13 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703111225/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-11-13/news/27444972_1_clinical-trial-tcs-tata-consultancy-services|archive-date=3 July 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.oneindia.com/2006/11/15/tcs-with-us-based-eli-lilly-for-advance-clinical-research-1163595890.html|title=TCS with US-based Eli Lilly for advance clinical research|work=www.oneindia.com|access-date=2 July 2015|date=15 November 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703170856/http://www.oneindia.com/2006/11/15/tcs-with-us-based-eli-lilly-for-advance-clinical-research-1163595890.html|archive-date=3 July 2015|url-status=live}}</ref> ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱭᱳᱯᱷᱟᱨᱢᱟ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱨᱳᱪ, ᱱᱳᱵᱟᱨᱴᱤᱥ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱰᱮᱴᱟ ᱢᱟᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ, ᱵᱟᱭᱳᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱤᱠᱟᱥ, ᱠᱞᱤᱱᱤᱠᱟᱞ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱝ, ᱯᱷᱟᱨᱢᱟᱠᱳᱵᱤᱜᱤᱞᱮᱱᱥ, ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱰᱨᱚᱜ ᱰᱮᱵᱞᱚᱯᱢᱮᱸᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ RWE ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.outsourcing-pharma.com/Commercial-Services/Tata-bags-major-BPO-deal-with-Roche|title=Tata bags major BPO deal with Roche|work=Outsourcing-Pharma.com|date=4 September 2007 |access-date=2 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150616232239/http://www.outsourcing-pharma.com/Commercial-Services/Tata-bags-major-BPO-deal-with-Roche|archive-date=16 June 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-business/tcs-to-support-roches-initiative/article1905634.ece|title=TCS to support Roche's initiative|work=The Hindu|access-date=2 July 2015|location=Chennai, India|date=5 September 2007}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-09-05/news/28468976_1_j-rajagopal-tcs-roche|title=TCS in multi-million dollar deal with Swiss firm|work=timesofindia-economictimes|access-date=2 July 2015|date=5 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20150703110133/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-09-05/news/28468976_1_j-rajagopal-tcs-roche|archive-date=3 July 2015|url-status=live}}</ref>
==ᱯᱩᱸᱡᱤᱯᱟᱛᱤ ᱠᱚ==
ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ (ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ.) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="TCS">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-17/software-services/38614630_1_march-31-net-profit-new-growth-engines|title=TCS Q4 net profit jumps 22% to Rs 3,597 crore|publisher=Times of India|date=17 April 2013|access-date=3 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105115606/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-04-17/software-services/38614630_1_march-31-net-profit-new-growth-engines|archive-date=5 November 2013|url-status=live}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱳᱥᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/indias-eight-biggest-employers/slideshow/47861071.cms|title=India's eight biggest employers|website=The Economic Times|access-date=27 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180910014858/https://economictimes.indiatimes.com/slideshows/nation-world/indias-eight-biggest-employers/slideshow/47861071.cms|archive-date=10 September 2018|url-status=live}}</ref> ᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱖᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="AnnualReport1213">{{cite web|title=Annual Report 2012–2013|url=http://www.tcs.com/investors/Documents/Annual%20Reports/TCS_Annual_Report_2012-2013.pdf|access-date=3 September 2013|publisher=Tata Consultancy Services}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/top-five-takeaways-what-powered-tcs-to-beat-street-estimates-on-q3-earnings/articleshow/56498799.cms|title=Top five takeaways: What powered TCS to beat Street estimates on Q3 earnings|newspaper=The Economic Times|date=12 January 2017|access-date=12 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170112151454/http://economictimes.indiatimes.com/markets/stocks/news/top-five-takeaways-what-powered-tcs-to-beat-street-estimates-on-q3-earnings/articleshow/56498799.cms|archive-date=12 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/business/corporate-business/can-tcs-grow-to-500000-employees-or-will-linear-staff-growth-start-impacting-results-1968129.html|title=Can TCS grow to 5,00,000 employees? Or will linear staff growth start impacting results? - Firstpost|website=www.firstpost.com|date=19 April 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/bkMCAhvRg2xJvLqsLQh88I/TCS-behind-only-IBM-in-employee-strength.html|title=TCS behind only IBM in employee strength|first1=Arundhati|last1=Ramanthan|first2=Anirban|last2=Sen|date=31 March 2013|access-date=12 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113170639/http://www.livemint.com/Companies/bkMCAhvRg2xJvLqsLQh88I/TCS-behind-only-IBM-in-employee-strength.html|archive-date=13 January 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=TCS crosses 500,000 headcount|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/information-tech/tcs-crosses-500000-headcount/articleshow/84237887.cms|access-date=13 July 2021}}</ref> ᱓᱑ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱴᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱥ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱵᱟᱝ-ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱑,᱒᱘᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱗.᱗% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="AnnualReport1213" /><ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/article/companies/tcs-non-indian-employee-number-crosses-21-000-113060700770_1.html|title=TCS non-Indian employee number crosses 21,000|newspaper=Business Standard|date=7 June 2013|access-date=3 September 2013}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱮᱥ}}
* {{Official website}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱚᱱᱥᱚᱞᱴᱮᱱᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱤ. ᱥᱮᱱᱥᱮᱠᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱘ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚ]]
p01xdpc2ue06pw4bj6z4xrw5z01xmuh
ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ
0
28817
198751
187296
2026-09-30T16:23:38Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198751
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ
| image = Noel Tata.png
| caption = ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱴᱟᱴᱟ
| birth_name = ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ
| birth_date = {{birth year and age|1957}}
| birth_place =
| death_date =
| death_place =
| nationality =
| citizenship = ᱤᱨᱤᱥ
| education = [[ᱥᱟᱥᱮᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱤᱱᱥᱤᱰ]]
| occupation = ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ,ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ,
ᱴᱨᱮᱱᱴ ᱴᱤᱞᱤᱢᱴᱮᱰ, ᱵᱷᱚᱞᱴᱟᱥ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ <br> ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]]
| parents = [[ᱱᱮᱵᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ]]<br> [[ᱥᱤᱢᱳᱱ ᱴᱟᱴᱟ]]
| spouse = ᱟᱞᱩ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ
| footnotes =
| children = ᱓
| relatives = [[ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ]] (ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱦᱟᱲᱟᱢ) [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] (ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ)
}}
'''ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱱᱟᱵᱷᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱗) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ-ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ, ᱴᱨᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ, ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Business Standard">{{cite news |last= Dutt|first= Ishita Ayan|date=29 March 2022|title=Tata Steel board approves appointment of Noel Naval Tata as vice-chairman|url=https://www.business-standard.com/article/companies/tata-steel-board-approves-appointment-of-noel-naval-tata-as-vice-chairman-122032900037_1.html|newspaper=Business Standard}}</ref>
ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ]] ᱨᱮ ᱖᱖% ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TOI">{{cite news |last= |first= |date=11 October 2024|title=Ratan Tatas Successor: Noel Tata Appointed Chairman of Tata Trusts|url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/ratan-tatas-successor-noel-tata-appointed-chairman-of-tata-trusts/articleshow/114143698.cms|newspaper=Times of India|access-date= 11 October 2024}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
[[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱵᱟᱞ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱤᱢᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Business Today"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱨ [[ᱡᱤᱢᱤ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Business Today"/>
ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱥᱮᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱮᱪᱞᱳᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱤᱰ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮᱠᱡᱤᱣᱮᱴᱤᱵᱷ ᱯᱨᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Business Today">{{cite news |last1=Carvalho |first1=Brian |last2=Layak |first2=Suman |title=The Other Tata |url=https://www.businesstoday.in/magazine/cover-story/the-other-tata/story/4788.html |access-date=1 February 2019 |work=Business Today |date=1 November 2009}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱤᱜᱽ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱴ ᱫᱚ ᱰᱤᱯᱟᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱴᱳᱨ ᱞᱤᱴᱞᱣᱩᱰᱥ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱣᱮᱥᱴᱥᱟᱭᱤᱰ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱴᱟᱴᱟ ᱣᱮᱥᱴᱥᱟᱭᱤᱰ ᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱵᱷᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱞᱴᱟᱥ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Wire |first=Hindu |date=2024-10-12 |title=Noel Tata: New Chairman Of Tata Group After Ratan Tata—Biography, Career, And Vision For The Future |url=https://hinduwire.com/noel-tata-chairman-biography-career-future-vision/ |access-date=2024-10-26 |website=HinduWire |language=en-GB |archive-date=2024-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241106231609/https://hinduwire.com/noel-tata-chairman-biography-career-future-vision/ |url-status=dead }}</ref>
᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱡᱮ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱗᱐ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ]] ᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://business.rediff.com/report/2010/jul/29/noel-tata-to-become-tata-international-md.htm | title = Noel Tata to be Tata International MD | archive-url = https://web.archive.org/web/20191225104218/http://business.rediff.com/report/2010/jul/29/noel-tata-to-become-tata-international-md.htm | archive-date = 2019-12-25 | date = 2010-07-29 | work = Rediff.com | publisher = PTI }}</ref><ref>{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/Is-Noel-Tata-being-groomed-to-succeed-Ratan-Tata/articleshow/6235521.cms | title=Is Noel Tata being groomed to succeed Ratan Tata? | date=30 July 2010 | author=ET Bureau | newspaper=The Times of India | access-date=30 May 2018 }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news | url = http://www.thehindu.com/business/companies/article2653420.ece | title = Cyrus P. Mistry is Ratan Tata's heir apparent | work = [[The Hindu]] | date = 24 November 2011 | access-date = 24 November 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111123183333/http://www.thehindu.com/business/companies/article2653420.ece | archive-date = 23 November 2011 | url-status = dead }}</ref> ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱭᱨᱚᱥ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news|title=Big shakeup! Cyrus Mistry removed as Tata Sons chairman, Ratan Tata steps in|url=http://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/big-rejig-ratan-tata-to-replace-cyrus-mistry-as-tata-sons-chairman/articleshow/55031245.cms|access-date=24 October 2016|agency=Economic Times|publisher=Benette, Coleman & Co. Ltd|date=24 October 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱴᱟᱭᱴᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱵᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱚᱨ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |last1=Vijayaraghavan |first1=Kala |last2=John |first2=Satish |title=Venkataramanan quits Tata Trusts; Noel joins Ratan Tata Trust |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/finally-r-venkataramanan-leaves-tata-trusts-noel-roped-in-to-head-sir-ratan-tata-trust/articleshow/67979360.cms |access-date=19 June 2020 |work=The Economic Times |date=14 February 2019}}</ref> ᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱴᱤᱞ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Business Standard"/>
ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱴᱟᱴᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱳᱯᱳ ᱴᱟᱴᱟ ᱴᱨᱚᱥᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱫᱷᱟ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱚᱛᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟ ᱭᱤᱡ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱘᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱳᱱᱡᱤ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱞᱩ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱥᱚᱱᱥ (ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱦᱳᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ) ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/how-next-gen-scions-leah-maya-and-neville-are-working-their-way-up-in-tata-group-companies/articleshow/56696002.cms|title=How next gen scions Leah, Maya and Neville are working their way up in Tata Group companies|first1=Kala|last1=Vijayraghavan|first2=Megha|last2=Mandavia|date=26 August 2018|access-date=26 August 2018|via=The Economic Times}}</ref> ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱞᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱵᱤᱞ ᱾<ref name="India Today">{{cite news |last= |first= |date=10 October 2024|title=Ratan Tata family tree: Look at its members from Jamsetji to Noel Tata|url=https://www.indiatoday.in/business/story/ratan-tata-family-tree-look-at-its-members-from-jamsetji-to-noel-tata-2614692-2024-10-10|newspaper=India Today|access-date= 10 October 2024}}</ref>
ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ '''ᱞᱤᱭᱟ ᱴᱟᱴᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱮᱰᱨᱤᱰ ᱨᱮ IE ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱦᱳᱴᱮᱞᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱚ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
'''ᱢᱟᱭᱟ ᱴᱟᱴᱟ''' ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱚᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱚᱞᱤᱥᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
'''ᱱᱮᱵᱤᱞ ᱴᱟᱴᱟ''' ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱟ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱨᱤᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱜᱽᱨᱤᱠ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=Noel Tata joins two Tata trusts as trustee, signalling succession planning |url=https://www.moneycontrol.com/news/business/noel-tata-joins-two-tata-trusts-as-trustee-signalling-succession-planning-8083681.html |access-date=21 June 2024 |work=Moneycontrol}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/company/corporate-trends/cyrus-mistrys-irish-citizenship-was-a-sore-point-for-the-tatas/articleshow/73180899.cms|title=Cyrus Mistry's Irish citizenship was a sore point for the Tatas|first1=Satish|last1=John|first2=Kala|last2=Vijayraghavan|date=10 January 2020|via=The Economic Times}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱴᱟᱴᱟ, ᱱᱳᱭᱮᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱱᱳᱭᱮᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱴᱟᱴᱟ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]]
dwiqhqqkvo2abxehmf6e0nbefl93rrb
ᱯᱤᱭᱟ ᱯᱟᱡᱽᱯᱟᱭ
0
29575
198729
163040
2026-09-30T14:51:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198729
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱤᱭᱟ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ
| image = Piaa_Bajpai_(cropped).jpg
| caption = ᱯᱤᱭᱟ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1993|12|22}}
| birth_place = [[ᱮᱛᱟᱣᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱟᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| years_active = 2008– ᱱᱤᱛ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱢᱚᱰᱮᱞ
}}
'''ᱯᱤᱭᱟ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩᱣᱟᱜ ''ᱜᱳᱣᱟ'' ᱨᱮ ᱨᱳᱥᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱠᱟ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ''ᱠᱳ'' ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱵᱚᱡᱽᱯᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱓ ᱥᱮ ᱑᱙᱙᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱴᱟᱣᱟᱦ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite web |last1=Rawal |first1=Sugandha |title=Pia Bajpiee: Whether a series is set in rural or urban areas, people are shown throwing abuses, having sex or drinking |url=https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/pia-bajpiee-whether-a-series-is-set-in-rural-or-urban-areas-people-are-shown-throwing-abuses-having-sex-or-drinking-101648472881518-amp.html |website=Hindustan Times |date=28 March 2022 |access-date=29 March 2022 |archive-date=29 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220329055951/https://www.hindustantimes.com/entertainment/web-series/pia-bajpiee-whether-a-series-is-set-in-rural-or-urban-areas-people-are-shown-throwing-abuses-having-sex-or-drinking-101648472881518-amp.html |url-status=live }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱠᱳᱨᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_meet-the-real-babli-piaa-bajpai_1475395 |title=Meet the real Babli|publisher=DNA India|date=2010-12-02 |access-date=2012-03-27}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/piaa-goes-on-a-promotional-tour-news-tamil-kkfqSgjcggj.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010122732/http://www.sify.com/movies/piaa-goes-on-a-promotional-tour-news-tamil-kkfqSgjcggj.html |url-status=dead |archive-date=2014-10-10 |title=Piaa goes on a promotional tour|website=[[Sify]] |date=2010-02-16 |access-date=2012-03-27}}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱚ-ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱯᱳᱨᱴᱯᱷᱳᱞᱤᱭᱳ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱯᱷᱴᱣᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱴᱩᱴᱚᱨᱤᱝ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱡᱳᱵᱽ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱛᱮᱭ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱚᱡᱽᱯᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱞᱤᱝ ᱟᱨᱴᱤᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱰᱮᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |author=Sudhish Kamath |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article423119.ece |title=The Hindu : Arts / Cinema : Bale Piaa! |publisher=Beta.thehindu.com |date=2010-05-06 |access-date=2012-03-27}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱬᱟ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱚᱢᱤᱛᱟᱵᱽ ᱵᱚᱪᱪᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨ ᱢᱚᱦᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱚᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱳᱱᱟᱴᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱰᱵᱩᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱮᱵᱽᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/cp/2008/10/03/stories/2008100350070300.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006091225/http://www.hindu.com/cp/2008/10/03/stories/2008100350070300.htm |url-status=dead |archive-date=2008-10-06 |title=Cinema Plus / Cinema : Kollywood Dreams |date=2008-10-03 |work=The Hindu |access-date=2012-03-27}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱵᱚᱡᱽᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱯᱳᱭ ᱥᱳᱞᱞᱟ ᱯᱳᱨᱳᱢ (Poi Solla Porom) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱮ. ᱮᱞ. ᱵᱤᱡᱚᱭ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱠ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱟᱨ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱤᱞᱤᱡ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱡᱽᱯᱤᱭᱤ ᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ "ᱵᱟᱵᱽᱞᱤ ᱟᱨ ᱪᱮᱭᱨᱤ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱩ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱢ ᱟᱜ ᱮᱜᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱥᱴᱩᱰᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.videos.behindwoods.com/videos-q1-09/actor-actress-interview/piaa.html |title=Piaa - Tamil Movie Actress Interview - Goa | Eagan | Poi Solla Porom (remake of Hindi film "Khosla ka ghosla) |publisher=Videos.behindwoods.com |access-date=2012-03-27 |archive-date=5 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110305235822/http://www.videos.behindwoods.com/videos-q1-09/actor-actress-interview/piaa.html |url-status=live }}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱡᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱱᱟᱭᱚᱱᱛᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱽᱫᱤᱯ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱚᱬᱮ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱮᱠ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱨᱤᱵᱷᱤᱴ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱵᱚᱡᱽᱯᱤ ᱭᱟᱜ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱨᱟᱣ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱵᱷᱤᱴ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱤᱯᱚᱨᱴ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2008/sep/12ssp.htm |title=Review: Poi Solla Porom |publisher=Rediff |date=2008-09-12 |access-date=2012-03-27 |archive-date=15 November 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101115160218/http://www.rediff.com/movies/2008/sep/12ssp.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/review-poi-solla-porom-review-tamil-14756423.html |archive-url=https://archive.today/20130628032034/http://www.sify.com/movies/review-poi-solla-porom-review-tamil-14756423.html |url-status=dead |archive-date=2013-06-28 |title=Movie Review:Review: Poi Solla Porom|website=[[Sify]] |access-date=2012-03-27}}</ref> ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱨᱤᱵᱷᱤᱴ ᱫᱚ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱚᱱᱟᱭ ᱦᱟᱢᱟᱴᱟᱭᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱮᱱ ᱫᱚ "ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2008/oct/25aegan.htm |title=Aegan is watchable in parts |publisher=Rediff |date=2008-10-25 |access-date=2012-03-27 |archive-date=5 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205042954/http://www.rediff.com/movies/2008/oct/25aegan.htm |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/aegan-review-tamil-14784482.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221145731/http://www.sify.com/movies/aegan-review-tamil-14784482.html |url-status=dead |archive-date=2014-02-21 |title=Movie Review:Aegan|website=[[Sify]] |access-date=2012-03-27}}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱤᱱᱩ ᱠᱟᱞᱤᱥᱟᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱳᱵᱽ-ᱵᱟᱡᱮᱴ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟ.ᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ।<ref>{{cite web |url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-ninnukalisaka.html |title=Ninnu Kalisaka film review - Telugu cinema Review - Santosh Samrat, Chaitanya Krishna, Dipa Shah, Piaa Bajpai |publisher=Idlebrain.com |date=2009-10-02 |access-date=2012-03-27 |archive-date=20 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820183226/http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-ninnukalisaka.html |url-status=live }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* {{IMDb name|id=3170829}}
2ccxdw27ja7gwb7nlfvoyl9zw1zgc4o
ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ
0
29648
198736
185555
2026-09-30T15:00:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198736
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ
| office = ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ
| order = ᱕ ᱟᱹᱱᱤᱡ
| image =
Prem Kumar Dhumal.jpg
| alt = Prem Kumar Dhumal in 2008
| caption = ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ
| governor = [[ᱩᱨᱢᱤᱞᱟ ᱥᱤᱝ]] (᱒᱐᱑᱐ ᱠᱷᱚᱱ)<br>[[ᱯᱨᱚᱵᱷᱟ ᱨᱟᱣ]] (᱒᱐᱑᱐)
| predecessor = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]]
| succeeding = <!--For President-elect or equivalent-->
| successor = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]]
| footnotes =
| signature = Signature_of_Prem_Kumar_Dhumal.svg
| signature_alt =
| predecessor2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]]
| party = [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]]
| successor2 = [[ᱵᱤᱨᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚ ᱥᱤᱝ]]
| office3 = ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ
| term_start4 = ᱑᱙᱘᱙
| term_end4 = ᱑᱙᱙᱖
| term_start3 = ᱒᱐᱐᱗
| term_end3 = ᱒᱐᱐᱘
| predecessor4 = [[ᱱᱟᱨᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱸᱫᱽ ᱯᱨᱟᱨᱞᱥᱟᱨ|ᱱᱟᱨᱟᱭᱤᱱ ᱪᱟᱸᱫᱽ]]
| successor4 = [[ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱤᱝ (ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱤᱝ]]
| predecessor3 = [[ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱪᱟᱱᱰᱮᱞ]]
| successor3 = [[ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
| constituency3 = [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| constituency4 = [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| birth_date = {{Birth date and age|1944|4|10|df=y}}
| birth_place = [[ᱥᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ (ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]<br>(ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| death_date =
| death_place =
| restingplace =
| restingplacecoordinates =
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
| otherparty = <!--For additional political affiliations-->
| spouse = {{marriage|Sheela Dhumal|1972}}
| partner = <!--For those with a domestic partner and not married-->
| residence = [[ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ|᱓᱐᱑, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱥᱟᱫᱟᱱ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱨ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱢᱟᱨᱜᱽ, ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| children = ᱒, ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ [[ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ]]
| alma_mater = [[ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱳᱣᱟᱵᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ [[ᱮᱢ.ᱮ.]]<br /> [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ.
| occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
| profession = ᱢᱟᱪᱮᱛ
| website =
| honorific-prefix =
| honorific-suffix =
| term_start = ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗
| term_end = ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒
| term_start2 = ᱒᱔ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘
| term_end2 = ᱕ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓
| governor2 = [[ᱥᱩᱨᱚᱡᱽ ᱵᱷᱟᱱ]] (᱒᱐᱐᱐–᱒᱐᱐᱓)<br>[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱠᱟᱸᱛ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ]] (᱑᱙᱙᱙–᱒᱐᱐᱐)<br>[[ᱵᱷᱤ. ᱮᱥ. ᱨᱟᱢᱫᱮᱵᱤ]] (᱑᱙᱙᱘–᱑᱙᱙᱙)
}}
'''ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ: ᱑᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱔) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱟᱨ ᱑ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱒᱐᱑᱗ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱾
ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱷᱚᱱ ᱴᱟᱯᱤᱝ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱯᱷᱚᱱ ᱟᱫᱷᱤᱱᱤᱭᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱟᱸᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱷᱚᱱ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱴᱮᱯ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/features/name-those-whose-phones-were-tapped-during-dhumal-regime-says-shanta-111843|title=phone tapped during dhumal regime|website=tribuneindia.com}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ, ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ|ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dhumal Reference2" /> ᱟᱡ ᱟᱜ ᱵᱟᱵᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱢᱚᱦᱚᱱᱛ ᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞᱚᱢ ᱫᱮᱵᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dhumal Reference2">{{cite news |title=Members : Lok Sabha |url=http://164.100.47.194/Loksabha/Members/memberbioprofile.aspx?mpsno=4230&lastls=14 |access-date=24 February 2021 |work=164.100.47.194 |publisher=Lok Sabha}}</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱢ. ᱮ. (Eng.), ᱟᱨ ᱮᱞ.ᱮᱞ.ᱵᱤ. ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱞᱚᱱᱫᱷᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱫᱳᱣᱟᱵᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱜᱩᱨᱩ ᱱᱟᱱᱚᱠ ᱫᱮᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Dhumal Reference2" /><ref name="hpcm">{{cite web|url=http://hpvidhansabha.nic.in/1.asp |title=Hon'ble Minister, Himachal Pradesh |publisher=Hpvidhansabha.nic.in |access-date=5 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120414095917/http://hpvidhansabha.nic.in/1.asp |archive-date=14 April 2012}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱪᱚᱨᱚᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="oneindia">{{cite news |url=http://news.oneindia.in/2007/12/28/dhumal-leads-bjp-to-power-in-hp-1198821772.html |title=Dhumal leads BJP to power in HP |work=News.oneindia.in |date=28 December 2007 |access-date=5 January 2013 |archive-date=22 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110922160526/http://news.oneindia.in/2007/12/28/dhumal-leads-bjp-to-power-in-hp-1198821772.html |url-status=dead }}</ref>
ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱢᱮ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref name="Dhumal Reference2" /><ref name="hpcm" /> ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱨᱩᱱ ᱥᱤᱝ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱫᱽᱣᱟᱞᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱔ ᱟᱱ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱟᱱ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱱᱤᱩᱡᱽ ᱰᱮᱥᱠ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱭᱩᱵᱚ ᱢᱳᱨᱪᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dhumal Reference1">{{cite news |title=BJP announces Prem Kumar Dhumal as Himachal CM candidate – Mysuru Today |url=https://citytoday.news/bjp-announces-prem-kumar-dhumal-as-himachal-cm-candidate/ |access-date=24 February 2021 |publisher=Citytoday |date=24 February 2021 |archive-date=7 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220207052459/https://citytoday.news/bjp-announces-prem-kumar-dhumal-as-himachal-cm-candidate/ |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱸᱰᱮᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱜᱽᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱸᱫᱽ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱛᱟᱫ ᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name="Dhumal Reference1" /> ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱮᱱᱟᱭ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱑᱙᱘᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱭ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟ,<ref name="Dhumal Reference2" /> ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱾<ref name="oneindia" />
᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱚᱜᱽᱫᱮᱵᱽ ᱪᱚᱱᱫᱽ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Dhumal Reference1" /><ref name="Dhumal Reference1" /> ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱙᱙᱘ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dhumal Reference1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱢᱥᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱢᱥᱚᱱ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘,᱐᱐᱐ ᱵᱷᱳᱴ ᱛᱮ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱑᱙᱙᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱓ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ-ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dhumal Reference1" /> ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Dhumal Reference1" /><ref name="oneindia" /> ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱮᱢᱚᱠᱨᱮᱴᱤᱠ ᱟᱞᱞᱟᱭᱮᱱᱥᱟᱱ (ᱮᱱᱰᱤᱮ) ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱑᱖ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/thehindu/2003/03/02/stories/2003030204070800.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20030430091051/http://thehindu.com/thehindu/2003/03/02/stories/2003030204070800.htm |url-status=dead |archive-date=30 April 2003 |title=Why Congress won and BJP lost |first=Harish |last=Khare |date=2 March 2003 |work=[[The Hindu]] |access-date=27 July 2015}}</ref>
ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱱᱯᱷᱨᱮᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱟᱨ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ''ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱣᱟᱞᱟ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="oneindia" />
᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱚᱢᱤᱨᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱴᱤᱯᱷᱟᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="Dhumal Reference2" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱪᱟᱱᱰᱮᱞ ᱟᱜ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="oneindia" /><ref>{{cite news |url=http://www.rediff.com/news/2007/jun/05hp.htm |title=HP ex-CM Dhumal wins Hamirpur LS bypoll |work=Rediff |date=5 June 2007}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱯᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱴᱷᱟᱠᱩᱨ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱥᱚᱦᱮᱛ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Sixteenth Lok Sabha Members Bioprofile |url=http://164.100.47.132/LssNew/members/Biography.aspx?mpsno=4249 |publisher=Lok Sabha |access-date=12 June 2015}}</ref>
ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱓᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dhumal Reference2" /><ref>{{cite news |work=The Hindu |title=Dhumal sworn in Chief Minister |date=31 December 2007 |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/dhumal-sworn-in-chief-minister/article1978174.ece |access-date=12 June 2015}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱡᱮ.ᱯᱤ. ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱛᱟ ᱜᱚᱵᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |work=Frontline |volume=29 |issue=26 |date=29 December 2012 |title=Cautious in victory |first=T. K. |last=Rajalakshmi |url=http://www.frontline.in/static/html/fl2926/stories/20130111292602600.htm |access-date=12 June 2015}}</ref>
᱒᱐᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱡᱟᱱᱯᱩᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱟᱜ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱚᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱤᱱᱫᱚᱨ ᱨᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱚᱸᱫᱷ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=CM-designate Dhumal loses in Sujanpur, Himachal Pradesh |first=Vikas |last=Pathak |date=19 December 2017 |work=The Hindu |url=http://www.thehindu.com/elections/himachal-pradesh-2017/cm-designate-dhumal-loses-in-sujanpur/article21878300.ece |access-date=2 January 2018}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱠᱛᱚ-ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱠᱷᱤᱞᱚᱱᱰ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱳᱣᱟᱵᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="Dhumal Reference2" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱟᱹᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱧᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱸᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱚᱞᱤᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱯᱴᱮᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category}}
* Corruption Issue : http://www.tribuneindia.com/2010/20100121/himachal.htm#4
{{DEFAULTSORT:ᱫᱷᱩᱢᱚᱞ, ᱯᱨᱮᱢ ᱠᱩᱢᱟᱨ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱔ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
huvzrqy9lbn9fdq8sfsmqfbqajfon27
ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ
0
29693
198756
163716
2026-09-30T16:48:57Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198756
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱟᱨ. ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ
|image =
|caption =
|birth_name = ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱟᱨ. ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ
|birth_date ={{birth date and age|1989|4|22|df=y}}
|birth_place = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
|death_date =
|death_place =
|other_names =
|occupation = [[ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ]]
|years_active = 2009–2014
|website = http://www.varshaashwathi.com
}}
'''ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱟᱨ. ᱟᱥᱣᱟᱛᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱘᱙) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟ. ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟ. ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ "ᱢᱤᱥ" ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱠᱚᱸᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱫᱚ 'ᱢᱤᱥ ᱵᱩᱴᱤᱣᱩᱞ' ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=autogenerated1>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/etcetera-tale-with-a-twist/article4153649.ece |author=Nikhil Raghavan |title=Etcetera: Tale with a twist |newspaper=[[The Hindu]] |date=9 April 2013 |access-date=23 August 2013}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱨᱟᱱᱢᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱮᱭᱚᱢ ᱨᱚᱵᱤ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ ।<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/etcetera-a-lot-to-look-forward-to/article4541721.ece |author=Nikhil Raghavan |title=Etcetera: A lot to look forward to |newspaper=The Hindu |date=23 March 2013 |access-date=23 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130327235522/http://www.thehindu.com/features/cinema/etcetera-a-lot-to-look-forward-to/article4541721.ece |archive-date=27 March 2013 |url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱢᱤᱥ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮᱥ. P. ᱡᱚᱱᱱᱟᱛᱷᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱮᱨᱟᱱᱢᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱮᱱ.ᱥᱤ.ᱥᱤ. ᱠᱩᱲᱤ ᱛᱷᱩᱞᱮᱥᱤ ᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟ. ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱯᱟᱨᱟᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ IPS ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ 'ᱮᱜᱽᱱᱮᱥ' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱱᱚᱱᱫᱤᱛᱟ ᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱞᱮᱭᱟ । ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ Nagaraja Cholan MA, MLA ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱱᱤᱵᱷᱤᱡᱷᱩᱢ ᱢᱟᱞᱟᱨᱣᱟᱱᱟᱢ, ᱮᱱᱰᱨᱮᱱᱰᱨᱚᱢ ᱯᱩᱱᱱᱟᱜᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱮᱝᱜᱟᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱛᱟ. ᱵᱚᱨᱥᱚ ᱫᱚ ᱰᱚᱱᱴ ᱣᱚᱨᱨᱤ ᱵᱤ ᱦᱮᱯᱤ (Don't Worry Be Happy) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ. ᱤᱥᱟᱥᱚᱱ ᱳᱥᱮᱯᱷ (Shaison Ouseph) ᱦᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱟᱝᱠᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱤᱭᱚᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
j2q7nt1drqzorvzfux4an7qrxfvuo1y
ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ
0
30083
198734
166864
2026-09-30T15:00:06Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198734
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ
| image = Priyanka Kothari.jpg
| caption = ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ
| birth_date =
| othername = ᱱᱤᱥᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ<br/>Amoha<ref>{{cite web |author=PRAVDA GODBOLE |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Call-me-Priyanka/articleshow/3159805.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203051954/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-06-25/news-interviews/27765830_1_priyanka-kothari-tamil-film-hindi-films |url-status=live |archive-date=3 December 2013 |title=Call me Priyanka |date=25 June 2008 |work=[[The Times of India]] |access-date=29 November 2013}}</ref>
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ}}
| years_active = 2003–2016
| spouse = {{marriage|ᱵᱷᱟᱥᱠᱟᱨ ᱯᱨᱟᱠᱟᱥ|2016}}
}}
'''ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱤᱥᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ ᱥᱮ ᱟᱢᱳᱦᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.indiatoday.in/movies/celebrities/story/remember-ram-gopal-varma-s-muse-nisha-kothari-here-is-what-she-is-up-to-now-1374255-2018-10-24 |title=Remember Ram Gopal Varma's muse Nisha Kothari? Here is what she is up to now |date=24 October 2018 |website=India Today}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/no-comeback-just-moving-forward-nisha-kothari/articleshow/48330809.cms |title=No comeback, just moving forward: Nisha Kothari |website=The Times of India}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/nisha-kothari-comes-back-to-kollywood/articleshow/3280589.cms |title=Nisha Kothari comes back to Kollywood! |work=The Times of India |date=11 August 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811095928/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2008-07-26/news-interviews/27914659_1_nisha-kothari-telugu-film-malavika |archive-date=11 August 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Nisha-says-my-foot-/articleshow/4459468.cms |title=Nisha says, my foot!| work=The Times of India |date=11 August 2011 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811060944/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-29/news-interviews/28010886_1_nisha-kothari-ramu-cochin |archive-date=11 August 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2009/12/15/stories/2009121550500400.htm |title=The Hindu : Metro Plus Bangalore / Profiles : Luck by chance |date=29 June 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629025154/http://www.hindu.com/mp/2009/12/15/stories/2009121550500400.htm |archive-date=29 June 2011}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2009/06/22/stories/2009062250620400.htm |title=The Hindu : Metro Plus Kochi / Cinema : I am who I am |date=28 June 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090628171936/http://www.hindu.com/mp/2009/06/22/stories/2009062250620400.htm |archive-date=28 June 2009}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2009/04/29/stories/2009042950790200.htm |title=The Hindu : Karnataka / Bangalore News : Vodafone updates on Puneet's new film |date=10 May 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090510082407/http://www.hindu.com/2009/04/29/stories/2009042950790200.htm |archive-date=10 May 2009}}</ref><ref name="indiatimes2007">{{cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/I-am-not-sexy-Nisha-Kothari/articleshow/2308691.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203052227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-25/news-interviews/27954423_1_nisha-kothari-hema-malini-rgv |url-status=live |archive-date=3 December 2013 |title='I am not sexy" : Nisha Kothari |date=25 August 2007 |work=[[The Times of India]] |access-date=29 November 2013}}</ref><ref name="thehindu1">{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/luck-by-chance/article400966.ece |title=Luck by chance |work=The Hindu |date=15 December 2009 |access-date=29 November 2013 |archive-date=3 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203155538/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/luck-by-chance/article400966.ece |url-status=dead}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱨᱤᱭᱟᱝᱠᱟ ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱭᱟᱞ ᱥᱤᱝ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ ᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱢᱤᱠᱟᱞ ᱵᱤᱡᱱᱮᱥᱢᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱟᱛᱷᱚᱠ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱱᱟᱢᱤᱛ ᱠᱟᱯᱩᱨ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱠᱞᱟᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱳᱰᱮᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱠᱮᱢᱯᱮᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱰᱛᱤ ᱡᱟᱣᱟᱱᱤ ᱢᱮᱨᱤ ᱪᱟᱞ ᱢᱟᱥᱛᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱢᱤᱠᱥ ᱢᱤᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |url=http://movies.ndtv.com/photos/bollywood-s-hottest-faces-8114/slide/29 |title=Bollywood's hottest faces |publisher=Movies.ndtv.com |access-date=29 November 2013 |archive-date=21 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140121071411/http://movies.ndtv.com/photos/bollywood-s-hottest-faces-8114/slide/29 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱢᱟᱫᱷᱚᱵᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱨᱮᱠ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱳᱴᱳᱜᱨᱟᱯᱷ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱰᱤᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱤᱥ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱟᱭ ᱡᱟᱭ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱢᱳᱜᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱮᱢᱥ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱡᱩᱜᱽᱨᱟᱡ ᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱥ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱮᱠᱥ ᱥᱤᱢᱵᱳᱞ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱢᱨᱟᱱ ᱦᱟᱥᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱟ ᱠᱤᱞᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱨᱳᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱵᱟ, ᱰᱟᱨᱱᱟ ᱡᱟᱨᱩᱨᱤ ᱦᱮ, ᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱜᱷᱩᱝᱜᱨᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱯᱳᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱰᱟᱨᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱟᱜᱽᱭᱟᱛ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱳᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳ ᱟᱨ ᱥᱴᱚᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱤᱛᱷ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱟ ᱥᱳᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱟᱱᱰᱟᱞᱣᱩᱰ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱫᱟᱱᱫᱩᱯᱟᱞᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱚᱠᱠᱟ ᱢᱟᱜᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱤ ᱳᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |author=m.l.n |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/antidote-to-betting/article3460323.ece |title=Antidote to betting |work=The Hindu |date=27 May 2012 |access-date=29 November 2013}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱵᱤᱱ ᱵᱩᱞᱟᱭᱮ ᱵᱟᱨᱟᱛᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱯᱥ ᱠᱳᱥᱟ ᱰᱟᱯᱟ ᱓ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱞᱟ ᱤᱞᱟ ᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱤᱞᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱨᱤᱢᱤᱱᱟᱞᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |agency=Indo-Asian News Service |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/second-innings-in-telugu/article5033085.ece |title=Second innings in Telugu |work=The Hindu |date=18 August 2013 |access-date=29 November 2013}}</ref>
==ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ==
ᱠᱳᱴᱷᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱱᱰ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱠᱞᱟᱵᱽ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱥᱟ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱠᱳ-ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://theindianeye.com/2021/09/22/nisha-foundation-honors-doctors-and-frontline-workers-for-pandemic-service/ | title=Nisha Foundation honors doctors and frontline workers for pandemic service | date=22 September 2021 }}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱨ ᱱᱤᱨᱢᱟᱞ ᱢᱟᱡᱷᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱢᱯᱮᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱩᱞᱩᱵᱮᱨᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱛᱨᱤᱱᱟᱢᱩᱞ ᱠᱟᱝᱜᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱰᱤᱰᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="femina">{{cite web |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-30/news-interviews/29490349_1_priyanka-kothari-priyanka-plans-agyaat |archive-url=https://web.archive.org/web/20120606144027/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-04-30/news-interviews/29490349_1_priyanka-kothari-priyanka-plans-agyaat |url-status=dead |archive-date=6 June 2012 |title=Priyanka Kothari supports Woman Power |date=30 April 2011 |work=[[The Times of India]] |access-date=16 May 2011}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱤᱞᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠ (WIFW) ᱨᱮ ᱨᱟᱢᱯ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱳᱞᱤᱣᱩᱰ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/237253/consider-ramp-walk-as-my-comeback-nisha-kothari/ |title=Consider ramp walk as my comeback: Nisha Kothari |date=10 October 2011 |publisher=Indiavision news |access-date=10 October 2011 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031249/http://www.indiavision.com/news/article/entertainment/237253/consider-ramp-walk-as-my-comeback-nisha-kothari/ |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* {{IMDb name}}
061p836y8fasv57m9abkgnv2op6lekh
ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱱᱤ
0
30310
198735
167325
2026-09-30T15:00:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198735
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱨᱤᱭᱟ ᱢᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽ'''<ref>{{Cite web |title=Priyamani Raj: Look forward to expanding career in Hindi film industry |url=https://www.thestatesman.com/entertainment/southern_cinema/priyamani-raj-look-forward-to-expanding-career-in-hindi-film-industry-1502888031.html |date=13 May 2020 |website=The Statesman }}</ref><ref>{{Cite web |title=Priyamani likes to live life simple |url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2024/Feb/08/priyamani-likes-to-live-life-simple |date=8 February 2024 |website=The New Indian Express }}</ref><ref name ="Priyamani interview CANCHANNELMEDIA"> {{cite news |url=https://www.youtube.com/watch?v=jpYPyqKFzgc |title= Priyamani Canchannel Media interview }}</ref> (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱟᱭᱭᱟᱨ'''; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱔ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱘᱔<ref name="The Hindu.com">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article1434549.ece |title=Director's actor |author=P.K. Ajith Kumar |work=The Hindu |date=13 June 2008 |access-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210411083740/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/Directorrsquos-actor/article15398961.ece |archive-date=11 April 2021 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=Birthday Exclusive: Priyamani |url=http://archives.deccanchronicle.com/130605/entertainment-mollywood/gallery/birthday-exclusive-priyamani |website=[[Deccan Chronicle]] |access-date=19 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160921075904/http://archives.deccanchronicle.com/130605/entertainment-mollywood/gallery/birthday-exclusive-priyamani |archive-date=21 September 2016 |url-status=dead}}</ref>), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱱᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ, ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰᱥ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱣᱟᱨᱮ ᱟᱴᱟᱜᱟᱰᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱢ (᱒᱐᱐᱙), ᱯᱩᱛᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱠᱷᱟᱢ (᱒᱐᱐᱙), ᱨᱟᱣᱟᱱᱟᱱ (᱒᱐᱑᱐), ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱱᱪᱤᱭᱮᱴᱴᱟᱱ ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱥᱮᱱᱴ (᱒᱐᱑᱐) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱯᱟᱨᱩᱛᱷᱤᱵᱷᱤᱨᱟᱱ (᱒᱐᱐᱗) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱠᱟᱢᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱟᱠᱠᱟᱛᱷᱟ (᱒᱐᱐᱘) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱩᱞᱟᱛᱷᱟ (᱒᱐᱑᱒) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ – ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ ᱦᱚᱸ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱫᱚᱞᱞᱮ ᱨᱟᱢᱟᱭᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱖), ᱡᱟᱣᱟᱱ (᱒᱐᱒᱓) ᱟᱨ ᱟᱨᱴᱤᱠᱤᱞ ᱓᱗᱐ (᱒᱐᱒᱔) ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱳᱨ, ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱞᱟᱠᱠᱟᱰ ᱟᱭᱭᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ, ᱵᱟᱥᱩᱫᱮᱵᱟᱱ ᱢᱟᱱᱤ ᱟᱭᱭᱟᱨ, ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱮᱸᱜᱟᱛ, ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱵᱮᱞ ᱵᱮᱰᱢᱤᱱᱴᱚᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ, ᱞᱟᱛᱷᱟᱢᱟᱱᱤ ᱟᱭᱭᱟᱨ, ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱵᱮᱸᱠ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱢᱮᱱᱮᱡᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱧᱪᱤᱯᱩᱨᱚᱢ ᱥᱤᱞᱠ, ᱤᱨᱚᱰ ᱵᱷᱟᱨᱟᱱᱤ ᱥᱤᱞᱠᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱥᱤᱞᱠᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱒ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱨᱟᱡᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱚᱨᱤᱠᱩᱞᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱤᱠ ᱵᱷᱚᱠᱟᱞᱤᱥᱴ, ᱠᱟᱢᱟᱞᱟ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱤᱡ ᱠᱟᱹᱠᱤ ᱠᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱵᱮᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱞᱜᱩᱰᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹଣᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |title=Not going to ask Vidya Balan for advice: Priyamani |url=http://www.deccanchronicle.com/tabloid/hyderabad/not-going-ask-vidya-balan-advice-priyamani-672 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512011620/http://www.deccanchronicle.com/tabloid/hyderabad/not-going-ask-vidya-balan-advice-priyamani-672 |url-status=dead |archive-date=12 May 2012 |newspaper=Deccan Chronicle |access-date=18 May 2012}}</ref>
ᱯᱨᱤᱭᱟᱢᱟᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱚᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱚ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱟᱥᱲᱟ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱤᱥᱚᱯ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱣᱤᱢᱮᱱᱥ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱩᱨᱩ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱸᱴ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱮᱥᱯᱚᱱᱰᱮᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱭᱠᱳᱞᱳᱡᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱞᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱲᱟ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱷᱟᱡᱤᱞ ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱚᱨᱰ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱮ ᱮᱱᱮᱡ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Candid eye candy |url=https://www.indiatoday.in/supplements/simply-chennai/story/candid-eye-candy-128421-2011-02-11 |access-date=2023-09-17 |website=India Today |date=12 February 2011 |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
* {{IMDb name|1421465}}
* {{instagram|pillumani}}
80ha0divnlu6ponuerttupx8gdbz3mh
ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱜᱩᱣᱦᱨᱟᱱᱤ
0
30335
198746
167447
2026-09-30T16:10:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198746
wikitext
text/x-wiki
'''ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱜᱩᱣᱦᱨᱟᱱᱤ''', ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ ᱨᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱥ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱴᱟᱭᱤᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ==
ᱱᱟᱱᱫᱤᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱫᱷᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱥᱲᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴ ᱟᱞᱵᱟᱱᱥ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ, ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱵᱨᱟᱸᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="thehindu1">{{cite web |author=Anasuya Menon |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2931949.ece |title=Hello Mollywood! |work=The Hindu |date=25 February 2012 |access-date=17 August 2013 |archive-date=19 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719091002/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2931949.ece |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱭᱱᱮᱱᱥ ᱨᱮ ᱮᱢᱵᱤᱮ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱤᱥ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱒᱐᱐᱘, ᱢᱤᱥ ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱒᱐᱑᱐, ᱢᱤᱥ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱩᱱᱥ ᱯᱷᱨᱮᱥ ᱯᱷᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱮᱯᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤᱯᱷᱩᱞ ᱟᱭᱤᱡ ᱚᱯᱷ ᱮᱯᱤ ᱒᱐᱑᱐ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱢᱤᱞᱤ ᱯᱮᱠ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱚᱥᱟᱜᱟᱞᱟᱠᱩ ᱢᱚᱥᱟᱜᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱚᱜ ᱤᱱ, ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮ. ᱥᱟᱡᱤᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱰᱵᱟᱭ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ "ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ" ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱱᱟᱴᱠᱷᱟᱴ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹᱭᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱩᱥᱤ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱟᱨ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Its-final-Ganeshs-next-is-Kushi-Kushiyalli/articleshow/33559502.cms |title=It's final, Ganesh's next is Kushi Kushiyalli |website=[[The Times of India]] |date=11 April 2014 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱦᱟᱱᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news-interviews/Nandini-Rai-comes-between-Ganesh-and-Amoolya/articleshow/33166132.cms |title=Nandini Rai comes between Ganesh and Amoolya |website=[[The Times of India]] |date=3 April 2014 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱩᱫᱤᱜᱟᱰᱩ ᱒ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Nandini-Rai-to-debut-in-Tamil/articleshow/46903043.cms |title=Nandini Rai to debut in Tamil |website=[[The Times of India]] }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱱᱟᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱥᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱥᱳ ᱵᱤᱜᱽ ᱵᱚᱥ ᱒ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|id=4427047}}
b0e17ojhedenpxgb5azhptvbxfhnlih
ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱥᱟᱦ
0
30481
198732
168070
2026-09-30T14:59:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198732
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox pageant titleholder
| name = ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱥᱟᱦ
| image = Priyanka Shah at Rohhit Verma's sister Swati's birthday bash.jpg
| caption = ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱥᱟᱦ
| birth_date =
| birth_place = [[ᱯᱩᱱᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, ᱱᱮᱴᱵᱳᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ
| years_active = 2015–ᱱᱤᱛ
| module =
{{Infobox netball biography
|embed = yes
|name =
|image =
|updated =
<!-- Sports Career -->
|positions =
|clubyears1 =
|clubteam1 = ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ
|clubapps1 =
|nationalyears1 = 2005–?
|nationalteam1 = {{nb|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
|nationalcaps1 =
}}
}}
'''ᱯᱨᱤᱭᱚᱝᱠᱟ ᱥᱟᱦ''' ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ, ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱯᱮᱡᱮᱱᱴ ᱴᱟᱭᱤᱴᱮᱞ ᱦᱳᱞᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱥ ᱴᱩᱨᱤᱡᱤᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱴ ᱜᱳᱨᱡᱤᱭᱟᱥ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱥᱟᱦ ᱤᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱠᱟᱱᱟᱠᱤᱱ᱾<ref>{{Cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/get-gorgeous-winner-priyanka-shah-makes-her-tamil-film-debut_100191809.html |title=Get Gorgeous Winner Priyanka Shah Makes Her Tamil Film Debut |access-date=26 September 2009 |archive-date=1 December 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171201040545/http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/get-gorgeous-winner-priyanka-shah-makes-her-tamil-film-debut_100191809.html |url-status=dead }}</ref> ᱥᱟᱦ ᱯᱩᱱᱮ ᱨᱮ ᱮᱢᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱚᱨᱤᱝ ᱜᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
ᱥᱟᱦ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱭᱩᱛᱷ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Priyanka selected |url=https://timesofindia.indiatimes.com/priyanka-selected/articleshow/23048750.cms |website=The Times of India |date=23 September 2002 }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱯᱛᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite news |author=Anand, Shilpa Nair |title=Kochi's date with fashion week |newspaper=[[The Hindu]] |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2057175.ece |date=29 May 2011 |accessdate=30 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531005536/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article2057175.ece |archive-date=31 May 2011 |url-status=dead}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱕ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱴᱵᱚᱞ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱤᱢ ᱮ ᱠᱟᱯᱛᱟᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Malaysia will be my winning ground |url=https://timesofindia.indiatimes.com/malaysia-will-be-my-winning-ground/articleshow/2561374.cms |website=The Times of India |date=23 November 2007 }}</ref>
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱭᱟᱞᱤᱴᱤ ᱴᱮᱞᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱥᱳ ᱜᱮᱴ ᱜᱳᱨᱡᱤᱭᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱮᱰᱤᱥᱚᱱ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Getting gorgeous, in style |url=https://www.telegraphindia.com/west-bengal/getting-gorgeous-in-style/cid/1275272 |website=The Telegraph |date=13 June 2005}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱟᱞᱞᱟ ᱠᱟᱫᱷᱟᱞᱟᱱ ᱵᱟᱹᱭᱨᱤ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱵᱤᱨᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱦᱮᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱞᱵᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱟᱦ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱱᱟᱢᱤᱛ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|3793069}}
cz194h21tvdq98fk45b0mmjbsxwqla9
ᱰᱤᱥᱠᱳ ᱥᱟᱱᱛᱤ
0
30501
198742
168147
2026-09-30T15:40:22Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198742
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱟᱱᱛᱷᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱖᱕),<ref name="web.archive.org">[https://web.archive.org/web/20001206120300/http://www.dinakaran.com/cinema/english/cinebio/01-07-00/prakas.htm dinakaran]. Web.archive.org. Retrieved 10 June 2014.</ref> ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱰᱤᱥᱠᱳ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱟᱭᱴᱮᱢ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱙᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱯᱟᱨᱥᱚᱱᱟᱞ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱰᱤᱥᱠᱳ ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱤᱹ ᱮᱞᱹ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱱ ᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱤᱡᱟᱭᱯᱩᱨᱤ ᱵᱤᱨᱟᱱ (᱑᱙᱖᱐) ᱟᱨ ᱠᱟᱴᱴᱩᱢᱟᱞᱞᱤᱠᱟ (᱑᱙᱖᱖) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱨᱩᱢ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱦᱟ ᱞᱟᱞᱤᱛᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{cite web |title=C.L. Anandan |url=http://imprintsonindianfilmscreen.blogspot.in/2013/05/cl-anandan.html |access-date=25 February 2017 |website=Imprints On Indian Film Screen}}</ref>
᱑᱙᱙᱖ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱥᱨᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=18 March 2011 |title=Disco Shanthi profile, biography of Disco Shanthi, know the biodata of tollywood actress Disco Shanthi, Disco Shanthi Telugu actress profile. | Telugumovietalkies.com |url=http://www.telugumovietalkies.com/disco-shanthi-profile/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110318184937/http://www.telugumovietalkies.com/disco-shanthi-profile/ |archive-date=18 March 2011}}</ref> ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱟᱠᱥᱟᱨᱟ, ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ, ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱟᱠᱥᱟᱨᱟ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱠᱟᱥ ᱮᱢᱟᱭ, ᱢᱟᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱥᱟᱱ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱵᱮᱥᱰ ᱤᱱᱱᱳᱵᱷᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱦᱚᱪᱚᱭᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱮᱫᱪᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Srihari |url=http://www.cinebilla.com/kollywood/profiles/actor/srihari/ |url-status=usurped|archive-url=https://web.archive.org/web/20170226051808/http://www.cinebilla.com/kollywood/profiles/actor/srihari/ |archive-date=26 February 2017 |access-date=25 February 2017 |website=Kollywood}}</ref>
ᱥᱨᱤᱦᱟᱨᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱡᱤᱣᱤ ᱨᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨᱹ... ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱫᱟᱹᱣᱲᱤ ᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱫᱷᱟᱣᱲᱤ ᱛᱮ ᱦᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ᱾<ref name="Sriharideath">{{cite news |date=10 October 2013 |title=Actor Srihari dies in Mumbai |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/actor-srihari-dies-in-mumbai/article5218575.ece |access-date=2024-09-04 |work=Cinema |location=Hyderabad |quote=He was rushed to a hospital where he died later. |series=Features |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217093000/http://www.thehindu.com/features/cinema/actor-srihari-dies-in-mumbai/article5218575.ece |archive-date=2013-12-17 |url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
l4f9ni0z4f1ddvtjflcq58bcdw529ce
ᱩᱨᱵᱚᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ
0
31401
198711
171210
2026-09-30T12:09:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198711
wikitext
text/x-wiki
'''ᱩᱨᱵᱚᱥᱤ ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ''' (᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟ ᱚᱫᱚᱨ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱳᱯᱷ ᱥᱟᱭᱞᱮᱱᱥ: ᱵᱷᱚᱭᱮᱥᱮᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱮᱱᱰ ᱫᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤᱥᱚᱱ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (The Other Side of Silence: Voices from and the Partition of India) ᱟᱨ ᱥᱯᱤᱠᱤᱝ ᱯᱤᱥ: ᱣᱤᱢᱮᱱᱥ ᱵᱷᱚᱭᱮᱥᱮᱥ ᱯᱷᱨᱚᱢ ᱠᱟᱥᱢᱤᱨ (Speaking Peace: Women's Voices from Kashmir) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱨᱤᱛᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ (Ritu Menon) ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ (Kali for Women) ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱡᱩᱵᱟᱱ ᱵᱩᱠᱥ (Zubaan Books) ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱢᱯᱨᱤᱱᱴ (imprint) ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|last=Daftuar|first=Swati|title=Identity matters|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article853524.ece|access-date=26 April 2013|newspaper=The Hindu|date=28 October 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122161233/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Identity-matters/article15794408.ece|archive-date=22 January 2020|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ (Padma Shri) ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱤᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=69364|title=Press Information Bureau|website=www.pib.nic.in|access-date=2019-03-07}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱢᱵᱟᱞᱟ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ (Ambala, Punjab) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱮᱛᱷᱤᱥᱴ (atheist) ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱳᱜᱤᱱᱫᱚᱨ ᱥᱤᱝ ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱮ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱮᱞᱤᱝ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ (counselling centre) ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ (ᱢᱟᱨᱮ) ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱵᱮᱞᱟ (Bela), ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱚᱭᱟ, ᱯᱟᱱᱠᱟᱡ (Pankaj) ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱩᱞ (Rahul)᱾<ref name=lettre>{{cite web|title=Bio – Butalia|url=http://www.lettre-ulysses-award.org/jury06/bio_butalia.html|publisher=Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage|access-date=26 April 2013}}</ref> ᱯᱟᱱᱠᱟᱡ ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱣᱤᱝ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱚᱱ (Vrindavan) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱨᱟᱹᱰᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱟᱞᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="lettre-ulysses-award.org">{{cite web|url=https://www.lettre-ulysses-award.org/jury06/bio_butalia.html|title=Lettre Ulysses Award {{!}} Urvashi Butalia, India|website=www.lettre-ulysses-award.org|access-date=2019-03-07}}</ref>
ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱨᱟᱱᱰᱟ ᱦᱟᱣᱩᱥ (Miranda House), ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱤ.ᱮ. (BA) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱑᱙᱗᱓ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ (Master's degree) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱗ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ (South Asian Studies) ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱤᱴᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
[[File:Urvabu.jpg|thumb|ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ]]
ᱤᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱮᱥ (Oxford University Press) ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱒ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱰ ᱵᱩᱠᱥ (Zed Books) ᱨᱮ ᱮᱰᱤᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤ ᱯᱷᱚᱨ ᱣᱤᱢᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name="mint">{{cite web|url=http://www.livemint.com/Companies/595QfElEltDLfuvgNqTiOI/Urvashi-Butalia--I-want-to-prove-that-feminist-publishing-c.html|title=Urvashi Butalia: I want to prove that feminist publishing can survive commercially|last=Ghoshal|first=Somak|date=14 June 2013|publisher=Livemint|access-date=16 August 2013}}</ref>
ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱳᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱭᱚᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ, ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱳᱨᱥ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾
ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱨᱩᱪᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱴᱤᱥᱚᱱ (Partition) ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱣᱤᱝ ᱧᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱪᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://feminisminindia.com/2018/11/08/urvashi-butalia-historian-partition/|title=Urvashi Butalia: The Historian Who Revived The Forgotten Voices of Partition|first=Areeba|last=Sundus|website=Feminism In India (FII)|date=8 November 2018|access-date=28 April 2021}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱱᱰᱟᱨ (gender), ᱠᱚᱢᱭᱩᱱᱟᱞᱤᱡᱤᱢ (communalism), ᱯᱷᱚᱱᱰᱟᱢᱮᱱᱴᱟᱞᱤᱡᱤᱢ (fundamentalism) ᱟᱨ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱠᱟᱜᱚᱡ ᱟᱨ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱰᱤᱭᱟᱱ (The Guardian), ᱫᱟ ᱱᱤᱭᱩ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ (the New Internationalist), ᱫᱟ ᱥᱴᱮᱴᱥᱢᱮᱱ (The Statesman), ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (The Times of India), ᱟᱣᱩᱴᱞᱩᱠ (Outlook) ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱩᱰᱮ (India Today)᱾ ᱩᱱᱤ ᱞᱮᱯᱷᱴ-ᱣᱤᱝ ᱛᱮᱦᱚᱞᱠᱟ (Tehelka) ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱤᱱᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱥᱟᱨ (Indian Printer and Publisher) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱚᱢᱤᱥᱴ (columnist) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱱᱴ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ (industry) ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱯᱟᱨ (B2B) ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱩᱴᱟᱞᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱯᱷᱟᱢ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ (Oxfam India) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴᱮᱱᱴ (consultant) ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱳᱯᱷ ᱵᱷᱳᱠᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱟᱰᱤᱡᱽ (College of Vocational Studies) ᱨᱮ ᱨᱤᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱫᱽ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Urvashi Butalia}}
{{wikiquote}}
* [http://www.zubaanbooks.com/ Zubaan Books website]
* [http://www.lettre-ulysses-award.org/jury06/bio_butalia.html Biography as a member of the 2006 Lettre Ulysses Award jury]
* [https://digitalcommons.uri.edu/jfs/vol6/iss6/6/ Interview] by Anupama Arora and Sandrine Sanos, ''Journal of Feminist Scholarship'' 6 (Spring 2014)
0lkcxe9aiposu4bulp201f57dv0g9bd
ᱩᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ
0
31545
198709
172092
2026-09-30T12:06:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198709
wikitext
text/x-wiki
'''ᱩᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ''' (᱑᱙᱔᱕ – ᱒᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱐) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ-ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱳᱡ, ᱨᱩᱫᱟᱞᱤ, ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱱᱛᱟᱨᱭᱟᱛᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=tri>{{cite news |title=Using theatre to voice her deepest concerns |url=http://www.tribuneindia.com/2004/20040920/cth2.htm#6 |newspaper=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=20 September 2004 }}</ref><ref name=cal>{{cite news |title=Calcutta, home to Hindi Theatre |url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/advertise.nsf/%28docid%29/70B426B140A9AA74652569420029534A |newspaper=The Hindu |date=29 October 1997 |access-date=16 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110725211658/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/advertise.nsf/%28docid%29/70B426B140A9AA74652569420029534A |archive-date=25 July 2011 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref><ref>{{cite web |title=Panelist: Usha Ganguly – South Asian Theater Festival, 2009 |url=http://www.satf2010.org/2009/panelist.html#ushagangugli |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727235144/http://www.satf2010.org/2009/panelist.html |url-status=dead |archive-date=2011-07-27 |year=2009 |publisher=South Asian Theater Festival}}</ref> ᱯᱟᱫᱟᱛᱤᱠ (᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱮᱥᱯᱤᱭᱟᱱ ᱥᱭᱟᱢᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱡᱟᱞᱟᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=The language of expression |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1499222.ece?textsize=large&test=1 |newspaper=[[The Hindu]] |date=1 March 2011 |location=Chennai, India |first=Prabalika M. |last=Borah |archive-url=https://web.archive.org/web/20160201200917/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article1499222.ece?textsize=large&test=1 |archive-date=1 February 2016 |access-date=24 March 2025 |url-status=dead}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱥᱟᱸᱜᱤᱛ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ, ᱰᱮᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱩᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱥᱴ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱡᱳᱫᱷᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱨᱣᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱩᱥᱟ ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱱᱟᱴᱭᱟᱢ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱪᱮᱫ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱟᱭᱟᱛᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱮ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Change-makers to beat bias |url=http://www.telegraphindia.com/1060422/asp/calcutta/story_6131589.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20060524081658/http://www.telegraphindia.com/1060422/asp/calcutta/story_6131589.asp |url-status=dead |archive-date=24 May 2006 |newspaper=[[The Telegraph (Kolkata)|The Telegraph]] |date=22 April 2006 |location=Calcutta, India}}</ref>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱶ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱽᱨᱮᱡᱩᱣᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛ ᱠᱟᱞᱟ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱢᱤᱴᱴᱤ ᱠᱤ ᱜᱟᱰᱤ (ᱥᱩᱫᱽᱨᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱨᱤᱪᱷᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ) (᱑᱙᱗᱐) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱥᱮᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱮ ᱯᱞᱮ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱚᱣᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱳᱥᱟᱭᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱞᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱫ ᱪᱮᱫ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱮ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref name=mum>{{cite web |title=Usha Ganguly:Profile and Interview at Prithivi Theatre Festival 2006|url=http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/usha_ganguli.asp |date=November 2006 |publisher=mumbaitheatreguide.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20070221132259/http://www.mumbaitheatreguide.com/dramas/interviews/usha_ganguly.pdf|archive-date=21 February 2007}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱗᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ, ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ, ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱱᱮᱡᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚᱭ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱭᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱛᱨᱤᱯᱛᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱜᱩᱰᱤᱭᱟ ᱜᱷᱟᱨ ᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱵᱽᱥᱮᱱ ᱟᱜ ᱮ ᱰᱳᱞᱥ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱩᱫᱽᱨᱚ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱮᱱᱜᱩᱯᱛᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱠᱨᱟᱵᱚᱨᱛᱤ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱛᱨᱤᱯᱛᱤ ᱢᱤᱛᱨᱟ ᱟᱨ ᱢᱨᱤᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱᱤᱝ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ᱾
ᱜᱟᱝᱜᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱨᱩᱜᱟᱱ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱰᱤᱥᱤᱯᱞᱤᱱ ᱟᱱ ᱮᱱᱥᱮᱢᱵᱟᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱡᱤᱣᱟᱹᱫ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱦᱟᱵᱷᱳᱡᱽ (ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱢ) ᱑᱙᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱱᱩ ᱵᱷᱟᱱᱰᱟᱨᱤ ᱩᱯᱳᱱᱭᱟᱥ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱨᱟᱛᱱᱟᱠᱟᱨ ᱢᱟᱴᱠᱟᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱞᱳᱠᱠᱚᱛᱷᱟ (ᱯᱷᱳᱠᱴᱮᱞ) ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱮᱥ ᱮᱞᱠᱩᱱᱪᱣᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱳᱞᱤ ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱨᱩᱫᱟᱞᱤ (᱑᱙᱙᱒), ᱢᱟᱦᱟᱥᱣᱮᱛᱟ ᱫᱮᱣᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱨᱟᱢᱟᱴᱤᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱚᱨᱡᱚᱱ, ᱦᱤᱢᱢᱚᱛ ᱢᱟᱭᱤ, ᱵᱨᱮᱪᱴ ᱭᱟᱜ ᱢᱟᱫᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱰᱟᱯᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱴᱚᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱣᱟᱫᱮᱥ ᱫᱤᱯᱟᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱳᱨᱴ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱢᱟ (᱒᱐᱐᱓) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱥᱤᱝ ᱭᱟᱜ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱥᱤ ᱠᱟ ᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱱᱮ ᱠᱟᱣᱱ ᱠᱩᱢᱟᱛᱤ ᱞᱟᱜᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱤᱡᱤᱱᱟᱞ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱠᱷᱳᱡᱽ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱛᱩᱯᱚᱨᱱᱚ ᱜᱷᱳᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱳ ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱭᱟᱜ ᱫᱟ ᱜᱤᱯᱷᱴ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱢᱟᱡᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭᱱᱠᱳᱴ (᱒᱐᱐᱔) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾
ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱦᱚᱸᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱟᱰᱟᱯᱴ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱣᱤᱝ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ, ᱱᱤᱛ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱟᱹᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱩᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱮᱯᱮᱨᱴᱚᱨᱤ ᱮ ᱤᱫᱤᱭᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱣᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱨᱵᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱚᱨᱢᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱩᱴᱜᱟᱨᱴ ᱨᱮ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱰᱮᱨ ᱣᱮᱞᱴ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱯᱷᱚᱨᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱢᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱚᱨ ᱨᱮ "ᱯᱩᱸᱡ ᱯᱟᱱᱤ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ" ᱨᱮ ᱨᱩᱫᱟᱞᱤ ᱜᱟᱵᱟᱱ ᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱜᱩᱴ ᱫᱚ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱨᱟᱜᱽ ᱨᱤᱦᱮᱵᱽ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱤᱱᱢᱮᱴ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ, ᱵᱷᱳᱨ ᱮ ᱥᱴᱮᱡ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Waiting for a new dawn|url=http://www.indianexpress.com/news/Waiting-for-a-new-dawn/656489/ |newspaper=Indian Express |date=6 August 2010 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://rangakarmee.110mb.com/group.htm Rangkarmee, website]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*{{IMDb name|2084881}}
s0bnj32wzc8jo7r9byxhr5hsdd4gefv
ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
32230
198759
186458
2026-09-30T17:16:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198759
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ-ᱴᱳᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱳᱰ-ᱵᱤᱞᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ)
| color = 800000
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Sonnagarjunction 21July.jpeg
| image_width =
| caption = ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱴᱩᱰᱟᱹᱜ
| type =
| system = ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| start = {{stnlnk|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ}}
| end = {{stnlnk|ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ}}
| stations = ᱔᱑
| routes =
| daily_ridership =
| website =
| open = ᱑᱙᱐᱗
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength = {{convert|313|km|mi|0|abbr=on}}
| tracklength =
| tracks = ᱒
| gauge = {{RailGauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| electrification = ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| speed = {{convert|110|km/h|abbr=on}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| elevation =
| racksystem =
| map = {{ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱟᱱᱰ ᱠᱚᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱜᱟᱭᱟ-ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱓᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱐᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱳᱱ ᱤᱥᱴ ᱵᱮᱝᱠ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱨᱚᱱᱯᱩᱨᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱳᱞᱯᱷᱤᱞᱰᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱳᱢᱳᱦ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ ᱑᱙᱒᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱞᱴᱚᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱤ.ᱤ.ᱟᱨ. ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾<ref name="timeline">{{cite web|url=http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|title=Indian Railway History Time line|last=Saxena|first=R.P.|work=Irse.bravehost.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229092028/http://irse.bravehost.com/IRHTML.htm|archive-date=29 February 2012|access-date=15 March 2017}}</ref>
==ᱥᱳᱱ/ᱥᱳᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱛᱩ ᱵᱮᱱᱟᱣ==
ᱥᱳᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱳᱱ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱛᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱓᱐᱖᱔ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐,᱐᱕᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱾<ref name="omalley">{{cite book|author=L. S. S. O'Malley|title=Bihar and Orissa Gazetteers Shahabad|url=https://books.google.com/books?id=iftaR6DVxIAC&pg=PA166|publisher=Concept Publishing Company|isbn=978-81-7268-122-7|page=166}}</ref> ᱒᱗ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱯᱚᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱰᱟᱱᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱭ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="grandchord">{{cite web|url=http://eastrailindia.tripod.com/grandchord.html|title=As the traffic continued to grow even beyond the capacity of the|publisher=Tripod|access-date=2011-11-20|archive-date=2012-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425235805/http://eastrailindia.tripod.com/grandchord.html|url-status=dead}}</ref><ref name="omalley" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱨᱮᱞ ᱯᱚᱞ ᱵᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.thecolorsofindia.com/interesting-facts/infrastructure/longest-railway-bridge-in-india.html|title=Longest Railway Bridge in India|publisher=Colours of India|access-date=25 June 2011}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱞᱟᱨᱯᱚᱫᱚᱢ ᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱠᱚᱱᱴᱮᱱᱮᱱᱚᱨ ᱴᱨᱟᱱᱥᱥᱤᱯᱢᱮᱱᱴ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱰᱟᱯᱟᱞᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱔.᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱷᱮᱢᱵᱽᱱᱟᱰ ᱨᱮᱞ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article512225.ece|title=A bridge over Vembanad Lake|work=The Hindu|access-date=25 June 2011|archive-date=29 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110629134955/http://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/article512225.ece|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://irse.forumco.com/topic.asp?TOPIC_ID=1888|title=Longest railway bridge in Kochi|publisher=ForumCo.com|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323063453/http://irse.forumco.com/topic.asp?TOPIC_ID=1888|archive-date=23 March 2012|access-date=25 June 2011}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱢᱳᱦ, ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱟᱴᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱲᱣᱟ ᱨᱳᱰ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱠᱟᱠᱟᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱠᱟᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-freight.html|title=Freight Trains|work=What is dedicated freight corridor?|publisher=IRFCA|access-date=2011-11-20}}</ref>
==ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱯᱩᱱᱟᱹᱨ ᱟᱹᱭᱩᱨ==
᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ, ᱡᱚᱫᱷᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱵᱤᱠᱟᱱᱮᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱚᱵᱷᱚᱫᱽ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱦᱩᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱵᱚᱢᱵᱮ, ᱵᱟᱲᱳᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.irfca.org/faq/faq-geog.html#newzone|title=Geography – Railway Zones|publisher=IRFCA|access-date=28 March 2014}}</ref> ᱑᱙᱙᱖-᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.ecr.indianrailways.gov.in/|title=East Central Railway|publisher=ECR|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140112090715/http://www.ecr.indianrailways.gov.in/|archive-date=12 January 2014|access-date=28 March 2014}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱵᱟᱨᱠᱟᱠᱟᱱᱟ-ᱥᱳᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱗ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱷᱟᱱᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱸᱰᱤᱛ ᱫᱤᱱ ᱫᱮᱭᱟᱞ ᱩᱯᱚᱫᱷᱭᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱭᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱜᱚᱞᱥᱚᱨᱟᱭ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
0x0tnfnlgldwbsqueil50hjvrl6a603
ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
0
32491
198737
187187
2026-09-30T15:04:16Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198737
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail service
| name = ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
| image =
| caption =
| type = ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
| locale = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]
| first =
| last =
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| ridership =
| start = {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} (PURI)
| stops = ᱔᱔
| end = {{stnlnk|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}} (ADI)
| distance = {{convert|2135|km|0|abbr=on}}
| journeytime = ᱓᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ
| frequency = ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ
| class = ᱮᱥᱤ ᱒ ᱴᱤᱭᱟᱨ, ᱮᱥᱤ ᱓ ᱴᱤᱭᱟᱨ, ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱨᱟᱠᱷᱟ
| seating = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| sleeping = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| autorack =
| catering = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| observation = ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱠᱚ
| entertainment =
| baggage = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| otherfacilities = ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ
| stock = ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ ᱠᱳᱪ
| gauge = {{track gauge|1676mm|allk=on}}
| el =
| trainnumber = ᱑᱒᱘᱔᱓ / ᱑᱒᱘᱔᱔
| speed = {{convert|130|km/h|0|abbr=on}} ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ, <br/>{{convert|58|km/h|0|abbr=on}} ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱚᱲ
| map = [[File:(Puri - Ahmedabad) Express Route map.png|300px]]
| map_state =
}}
᱑᱒᱘᱔᱓/᱑᱒᱘᱔᱔ '''ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] - [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱯᱩᱨᱤ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱘᱔᱓ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱩᱞᱴᱟᱹ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱘᱔᱔ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱤᱥᱜᱚᱰ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱠᱳᱪ ᱠᱚ==
᱑᱒᱘᱔᱓/᱔᱔ ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑ ᱮᱥᱤ ᱒ ᱴᱤᱭᱚᱨ, ᱕ ᱮᱥᱤ ᱓ ᱴᱤᱭᱚᱨ, ᱘ ᱥᱞᱤᱯᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ, ᱕ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥ ᱥᱤᱴᱤᱝ ᱠᱚᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱟᱦᱤᱫᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱪ ᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱵᱟ==
᱑᱒᱘᱔᱓/᱔᱔ ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱑᱒᱘᱔᱓ ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱕᱖.᱑᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓᱗ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱒᱘᱔᱔ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ (᱕᱔.᱗᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱓᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱕ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱒᱑᱓᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱥᱟᱨᱪᱟᱨᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱛᱤᱸᱜᱩ==
᱑᱒᱘᱔᱓/᱔᱔ ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ {{stnlnk|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱫᱩᱨᱜᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱣᱚᱨᱫᱷᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱱᱚᱱᱫᱩᱨᱟ}}, {{stnlnk|ᱵᱷᱩᱥᱚᱵᱚᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{stnlnk|ᱱᱚᱱᱫᱩᱨᱵᱟᱨ}}, {{stnlnk|ᱥᱩᱨᱚᱛ}}, {{stnlnk|ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱩᱞᱴᱟᱹᱣ==
ᱴᱨᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞᱟ;
* {{stnlnk|ᱠᱷᱩᱨᱫᱟ ᱨᱳᱰ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱟᱨ
* {{stnlnk|ᱵᱤᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}} ᱾
==ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ==
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱛᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ WAP-7 ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱠᱛᱚ==
* ᱑᱒᱘᱔᱓ ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱑᱗:᱓᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗:᱒᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱑᱒᱘᱔᱔ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱯᱩᱨᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱘:᱔᱐ ᱴᱟᱲᱟᱝ IST ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱘:᱕᱕ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in|title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry|publisher=indianrail.gov.in|accessdate=2014-05-30}}
*{{cite web|url=http://www.irctc.co.in|title=IRCTC Online Passenger Reservation System|publisher=irctc.co.in|accessdate=2014-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303131207/http://www.irctc.co.in/|archive-date=3 March 2007|url-status=dead}}
*{{cite web|url=http://www.irfca.org|title=[IRFCA] Welcome to IRFCA.org, the home of IRFCA on the internet.|publisher=IRFCA|accessdate=2014-05-30}}
*{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/india/report-puri-ahmedabad-express-chugs-in-with-another-abandoned-baby-1757488|title=Puri-Ahmedabad express chugs in with another abandoned baby|work=Daily News & Analysis|accessdate=2014-05-30}}
*{{cite web|url=http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=30132|title=Puri-Ahmedabad Superfast Express bogie detaches in Odisha, Odisha Current News, Odisha Latest Headlines|publisher=orissadiary.com|accessdate=2014-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407083114/http://www.orissadiary.com/CurrentNews.asp?id=30132|archive-date=7 April 2014|url-status=dead}}
*{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/ecor-to-introduce-more-coaches-to-clear-passenger-rush/article1330029.ece|title=ECoR to introduce more coaches to clear passenger rush|work=The Hindu|accessdate=2014-05-30|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407083205/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/ecor-to-introduce-more-coaches-to-clear-passenger-rush/article1330029.ece|url-status=dead}}
*{{cite web|url=http://news.oneindia.in/2007/09/28/puri-ahmedabad-express-to-run-four-days-in-a-week-1191038479.html|title=Puri-Ahmedabad Express to run four days in a week|work=News OneIndia|accessdate=2014-05-30|archive-date=2014-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075418/http://news.oneindia.in/2007/09/28/puri-ahmedabad-express-to-run-four-days-in-a-week-1191038479.html|url-status=dead}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱩᱨᱤ-ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
9xflvhvu00ruigxglm0fg1xlyxcl3j5
ᱯᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ
0
32584
198738
179543
2026-09-30T15:04:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198738
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail service
| color = 008000
| name = ᱯᱩᱨᱤ ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''
| image = Puri Garibrath at BZA.jpg
| caption =
| type = ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ, [[ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
| first = ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/railways-seeks-free-land-for-linking-konark/article368118.ece ] [http://www.merinews.com/newPhotoLanding.jsp?imageID=10062 ] [http://news.oneindia.in/2008/06/28/puri-howrah-garib-rath-among-eight-new-trains-to-run-in-ecor-1214677975.html]
| last =
| operator = [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| ridership =
| start = [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]]
| stops = ᱗
| end = [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
| distance = {{convert|497|km|0|abbr=on}}
| journeytime = ᱑᱒᱘᱘᱒ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ, ᱑᱒᱘᱘᱑ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱾
| frequency = ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱥᱤᱧ ᱾ ᱑᱒᱘᱘᱒ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' - ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱾ ᱑᱒᱘᱘᱑ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱚᱞᱤᱢᱟᱨ]] [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' - ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱾
| class = ᱮᱥᱤ ᱓ ᱴᱤᱭᱚᱨ
| seating = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| sleeping = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| autorack = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| catering = ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ
| observation = ᱒᱒᱘᱘᱓/᱘᱔ [[ᱯᱩᱨᱤ-ᱭᱮᱥᱵᱷᱟᱱᱛᱯᱩᱨ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]] ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱠ ᱥᱟᱨᱤᱝ
| entertainment =
| baggage = ᱵᱟᱨᱛᱷ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ
| other facilities =
| stock =
ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ ᱠᱳᱪ|<nowiki>ᱮᱞ.ᱮᱪ.ᱵᱤ]] </nowiki>[[ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ]] ᱠᱳᱪ ᱠᱚ
| gauge = {{RailGauge|1676mm|al=on|allk=on}}
| electrification = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| train number = ᱑᱒᱘᱘᱒ / ᱑᱒᱘᱘᱑
| speed = {{convert|110|km/h|0|abbr=on}} ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ <br/>,{{convert|56.30|km/h|0|abbr=on}}, ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ
}}
'''ᱯᱩᱨᱤ-ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] - [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱘᱘᱒ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱞᱴᱟᱹᱣ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ ᱑᱒᱘᱘᱑ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾
==ᱠᱳᱪ ᱠᱚ==
᱑᱒᱘᱘᱒ / ᱘᱑ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱨᱮ ᱑᱖ ᱮᱥᱤ ᱓ ᱴᱤᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱮᱸᱰ-ᱳᱱ ᱡᱮᱱᱮᱨᱮᱴᱚᱨ ᱠᱳᱪ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱱᱴᱨᱤ ᱠᱟᱨ ᱠᱚᱪ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾[https://www.youtube.com/watch?v=a1iz5cg_Mcg] [http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20140606/2404653.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193523/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20140606/2404653.html |date=2016-03-04 }}.
ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱪ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱵᱟ==
᱑᱒᱘᱘᱒ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ ᱔᱙᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱘ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱕᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ (᱕᱖.᱘᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱒᱘᱘᱑ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' (᱕᱕.᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱜᱚᱸᱴᱟ) ᱙ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱐᱐ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱵᱷᱚᱨᱮᱡᱽ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱕᱕ ᱠᱤᱢᱤ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱓᱔ ᱢᱤᱞ ᱯᱟᱨ ᱴᱟᱲᱟᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱥᱟᱨᱪᱟᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱰᱟᱦᱟᱨ==
᱑᱒᱘᱘᱒ / ᱘᱑ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱫᱚ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱣᱚᱨ]], [[ᱠᱚᱴᱚᱠ]], [[ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱚᱫᱽᱨᱚᱠ]], [[ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱚᱲᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱴᱨᱮᱠᱥᱚᱱ==
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ [[ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱤᱥᱟᱠᱷᱟᱯᱟᱴᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ WAP-4 ᱟᱨᱵᱟᱝ WAP-7 ᱴᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾[https://www.youtube.com/watch?v=a1iz5cg_Mcg]
==ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ==
᱑᱒᱘᱘᱒ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱒᱘᱘᱑ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] '''ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ''' ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱞᱤᱢᱟᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱩᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
* http://www.indianrail.gov.in/garibrath_trn_list.html
* http://news.oneindia.in/2008/06/28/puri-howrah-garib-rath-among-eight-new-trains-to-run-in-ecor-1214677975.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903125619/http://news.oneindia.in/2008/06/28/puri-howrah-garib-rath-among-eight-new-trains-to-run-in-ecor-1214677975.html |date=2014-09-03 }}
* https://www.youtube.com/watch?v=a1iz5cg_Mcg
* http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20140606/2404653.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304193523/http://news.webindia123.com/news/Articles/India/20140606/2404653.html |date=2016-03-04 }}
* http://www.merinews.com/newPhotoLanding.jsp?imageID=10062 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304131314/http://www.merinews.com/newPhotoLanding.jsp?imageID=10062 |date=2016-03-04 }}
* http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/railways-seeks-free-land-for-linking-konark/article368118.ece {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in|title=Welcome to Indian Railway Passenger reservation Enquiry|publisher=indianrail.gov.in|accessdate=2014-04-05}}
*{{cite web|url=http://www.irfca.org|title=[IRFCA] Welcome to IRFCA.org, the home of IRFCA on the internet.|publisher=irfca.org|accessdate=2014-04-05}}
{{DEFAULTSORT:ᱯᱩᱨᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱚᱨᱤᱵᱽ ᱨᱚᱛᱷ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ]]
1f4tjic7z01zk4zb3jxqdfcgqksspzm
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
0
36274
198713
193618
2026-09-30T12:26:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198713
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016190240/https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
{{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}}
''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref>
[[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ===
[[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]]
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/>
[[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref>
===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ===
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref>
[[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ===
[[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref>
{{Chittagong weatherbox}}
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
[[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]]
[[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾
[[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
[[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]]
{{Historical populations
|1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de
|2011|2,582,401|2022|3,227,246}}
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
{{bar box
|title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}}
}}
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref>
ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
{{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en |access-date=26 June 2026 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002203825/https://www.daily-sun.com/post/132650 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref>
[[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref>
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]]
ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Chittagong}}
{{wikivoyage|Chittagong}}
* [http://www.chittagong.gov.bd ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ]
* [http://www.ccc.org.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]
* [http://cda.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]
* [https://chittagong.com/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]
* [http://cmp.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]
* {{EB1911|noprescript=1|wstitle=Chittagong}}
{{Geographic location
| Centre = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ
| North = [[ᱦᱟᱴᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Northeast = [[ᱨᱟᱣᱡᱟᱱ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| East = [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Southeast = [[ᱯᱚᱴᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| South = [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Southwest = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
| West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
| Northwest = [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
}}
{{Chittagong |state=autocollapse}}
{{Bangladesh cities}}
{{Ancient seafaring}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]]
cgfm8ok2511wug4yyiu27cochc98osy
ᱵᱤᱥᱩ
0
37706
198764
196432
2026-09-30T17:46:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198764
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
| holiday_name = ᱵᱤᱥᱩ
| type = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱭᱤᱴ
| longtype = ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱨᱤᱛᱩ ᱟᱱᱟᱜ
| image = Vishu Kani foods.jpg
| caption = ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱱᱤ'' ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱾
| official_name = ᱵᱤᱥᱩ
| observedby = [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ|ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ]]
| significance = ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ (ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ)
| date = ''ᱢᱮᱫᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ([[ᱮᱨᱤᱥ (ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱱ)|ᱮᱨᱤᱥ]]) [[ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ]] ᱨᱮ
| duration = ᱑ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| begins = ᱔:᱐᱐ am [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱢᱩᱦᱩᱨᱛᱚ]]
| ends = ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ
| date2017 = ᱥᱩᱠᱨᱚᱵᱟᱨ, ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ
| date2018 = ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ
| date2019 = ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ
| date2020 = ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ
| date2024 = ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ
| observances = ''ᱠᱟᱱᱤ'', ''ᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'', ''ᱠᱟᱱᱡᱤ'', ''ᱠᱟᱱᱤ ᱠᱳᱱᱱᱟ'', ''ᱯᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱢ'' (ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ)
| relatedto = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ]]
| alt =
| nickname =
| litcolor =
| celebrations =
| weekday =
| month =
| scheduling =
| frequency =
| firsttime =
| startedby =
| date2021 = ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ
| date2026 = ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ, ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ
}}
'''ᱵᱤᱥᱩ''' (ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ: വിഷു) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite encyclopedia |title=Vishu |encyclopedia=Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Vishu}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱦᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱦᱮ]] ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |first=Roshen|last=Dalal|title=Hinduism: An Alphabetical Guide |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&pg=PA135 |year=2010|publisher=Penguin Books|isbn=978-0-14-341421-6|pages=135–137}}<br /></ref><ref name="mathr1">{{Cite web |url=https://english.mathrubhumi.com/news/kerala/kerala-celebrates-vishu-with-traditional-food-colourful-rituals-1.8481614 |title=Kerala celebrates Vishu with traditional food, colourful rituals|date=15 April 2023|publisher=Mathrubhumi}}</ref><ref name="mano1">{{Cite web |url= https://www.onmanorama.com/food/features/2022/04/14/how-to-have-vishu-sadya-like-a-true-malayali.html|title=How to have Vishu Sadya like a true Malayali|date=15 April 2023|publisher=Malayala Manorama}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mahe.gov.in/culture-heritage/|title=Culture Heritage|access-date=14 April 2020}}<br />- {{Cite news |url=http://www.mangaloretoday.com/main/Wish-you-all-a-Very-Happy-VISHU-and-a-Prosperous-New-Year.html|title=Wish you all a Very Happy VISHU and a Prosperous New Year|access-date=10 April 2020}}<br />- {{cite book |first=William D.|last=Crump|title=Encyclopedia of New Year's Holidays Worldwide |url=https://books.google.com/books?id=cDTfCwAAQBAJ&pg=PA116| year=2014|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-9545-0|page=116}}<br />- {{cite book |first=Christian|last=Roy|year=2005|title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&pg=PA479|isbn=978-1-57607-089-5|pages=479–481}}</ref> ᱵᱤᱥᱩ ᱫᱚ ''ᱢᱮᱫᱟᱢ'' ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟ,<ref name=vishugok>{{cite web |url=https://kerala.gov.in/major-festivals|title=Major festivals|publisher=Government of Kerala |archive-url=https://web.archive.org/web/20160223210806/https://kerala.gov.in/major-festivals |archive-date=2016-02-23 |url-status=dead}}</ref> (᱑᱔ ᱥᱮ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱜᱨᱮᱜᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ),<ref>{{Cite book|publisher=Anthropological Survey of India |first=Kumar Suresh|last=Singh|year=2002|title=People of India, Volume 27, Part 1|isbn=978-81-85938-99-8 |page=479 |url=https://books.google.com/books?id=fRQwAQAAIAAJ}}<br />- {{cite book|first=J. Gordon |last=Melton|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA633|year=2011 |publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|page=633}}<br />- {{cite web |url=http://aghr.cag.gov.in/holidays.pdf |title=2017 Official Central Government Holiday Calendar |access-date=4 March 2017 |publisher=Government of India}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ''' ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱚ ᱮᱨᱤᱥ ᱨᱟᱥᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ''' ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱮᱨᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱘᱒᱕ CE ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱪᱤᱝᱜᱷᱟᱢ (᱑᱖ ᱥᱮ ᱑૭ ᱟᱜᱚᱥᱴ) ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>''Indian Journal on History of Sciences 1996, pg 94''. ''{{cite web |url=http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |title=Kollam Era |accessdate=2014-12-30 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150527163650/http://www.new1.dli.ernet.in/data1/upload/insa/INSA_1/20005b5f_93.pdf |archivedate=2015-05-27 }}''</ref>
ᱵᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱑᱔/᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚᱣᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ, [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ, [[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱽ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱱᱟ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]], ᱟᱨ [[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱝᱠᱨᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱞᱟᱣᱳᱥ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱥᱩ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱤᱥᱩ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱱᱤ, ᱵᱟᱦᱟ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱟᱨ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://laotiantimes.com/2019/04/14/dok-khoun-pimai-lao-new-year-cassia/|title=Blooms, Boun & Dok Khoun: New Year's Golden Shower for Pimai Lao|date=14 April 2019}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱚᱠᱛᱚ, ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ (ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱱᱤ) ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱵᱟᱨᱱᱟᱢ (''ᱠᱟᱱᱤ ᱠᱳᱱᱱᱟ'') ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱵᱟᱦᱟ, ᱴᱟᱠᱟ ᱥᱮ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ, ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ (ᱯᱟᱴᱴᱩ), ᱟᱨᱥᱤ, ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱡᱚ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾<ref name=vishugok/><ref name="Jagannathan2005p76">{{cite book |last=Jagannathan|first=Maithily|year=2005 |url=https://books.google.com/books?id=xcIrkKUJH9QC|title=South Indian State Festivals and Traditions |publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-415-8|pages=76–77}}</ref><ref name=":3">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/when-the-laburnum-blooms/article1696077.ece |title=When the Laburnum blooms |work=The Hindu |date=2011-04-14 |access-date=2013-09-27|author=Anitha C. S.}}</ref> ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱯᱚᱴᱠᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=vishugok/><ref name=":2">{{cite news |title=City celebrates Vishu |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/city-celebrates-vishu/article399057.ece |work=The Hindu |date=2010-04-16 |access-date=2013-09-27}}</ref> ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ (''ᱠᱳᱰᱤ'') ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ''[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name=":3" /> ''ᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'' ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱚᱠᱮᱴ ᱢᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
''ᱵᱤᱥᱩ'', ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ''ᱵᱷᱤᱥᱩᱵᱷᱟᱢ'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱥᱚᱢᱟᱱ' ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|url=http://spokensanskrit.org/index.php?mode=3&script=hk&tran_input=%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B7%E0%A5%81%E0%A4%B5&direct=au&anz=100|title = Sanskrit Dictionary for Spoken Sanskrit}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱤᱠᱩᱭᱤᱱᱚᱠᱥ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=vishugok/> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱤᱠᱩᱭᱤᱱᱚᱠᱥ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱔ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ/ᱢᱤᱱᱟᱢ ᱗ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱤᱠᱩᱭᱤᱱᱚᱠᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱨᱤᱥᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱾
== ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ==
ᱵᱤᱥᱩ ᱫᱚ ᱮᱥᱴᱨᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱟᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱤᱥᱩᱠᱟᱱᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚ, ᱵᱟᱦᱟ, ᱠᱚᱭᱮᱱ, ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱱᱟᱯᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ ᱫᱚ 'ᱠᱟᱱᱤ' ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Vishu 2025: Know the date, significance, celebrations and more about Malayalam New Year |url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/life-style/vishu-2025-know-the-date-significance-celebrations-and-more-about-malayalam-new-year-9919338/ |website=The Indian Express |access-date=April 13, 2025}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱫᱚ ᱟᱥᱩᱨ ᱱᱚᱨᱚᱠᱟᱥᱩᱨ ᱮ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=Helpdesk |date=2025-04-14 |title=Vishu 2025: All You Need to Know About the Malayalam New Year – Date, Timings, Significance & Celebrations |url=https://www.newindianexpress.com/discover/quotes/2025/Apr/14/vishu-2025-all-you-need-to-know-about-the-malayalam-new-year-date-timings-significance-celebrations |access-date=2026-04-15 |website=The New Indian Express |language=en}}</ref> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱚᱱ ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚᱣᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite news |title=Vishu 2025: Date, Time, Rituals, History, Significance And Celebration Of Malayalam New Year |url=https://www.news18.com/lifestyle/vishu-2025-date-time-rituals-history-significance-and-celebration-of-malayalam-new-year-ws-l-9293777.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250723032428/https://www.news18.com/lifestyle/vishu-2025-date-time-rituals-history-significance-and-celebration-of-malayalam-new-year-ws-l-9293777.html |archive-date=2025-07-23 |access-date=2026-04-15 |work=News18 |language=en-US}}</ref>
[[File:Vishu kani, Calicut.jpg|thumb|ᱠᱟᱞᱤᱠᱟᱴ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱱᱤ]]
== ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ==
=== ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱱᱤ ===
{{multiple image
| align = left
| total_width = 330
| image1 = A TraditionalVishu Event - Vishukkani.jpg
| alt1 =
| caption1 = ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱱᱤ
| image2 = Bisu Kani in Tulunadu Coastal Karnataka (20).jpg
| alt2 =
| caption2 = ᱛᱩᱞᱩᱱᱟᱰᱩ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱵᱤᱥᱩ
}}
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ "ᱠᱟᱱᱤ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ," ᱚᱱᱟᱛᱮ "ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱱᱤ" ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾" ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱜᱟᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱫ ᱮ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱨᱡᱚ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ, ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞᱟ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱟᱡᱟᱣ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱨᱮ ᱨᱮ, ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱜᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ ᱾<ref name="Jagannathan2005p76"/><ref name="Dalal2010p461">{{cite book |last=Dalal |first=Roshen |url=https://books.google.com/books?id=DH0vmD8ghdMC&pg=PA461 |title=indianism: An Alphabetical Guide |publisher=Penguin Books |year=2010 |isbn=978-0-14-341421-6 |page=461}}</ref>
ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱱᱤ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱣᱞᱮ]], ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱞᱮᱢᱵᱩ, ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]], ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱠᱟᱱᱢᱟᱥᱤ, ᱯᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱜᱩᱣᱟᱹ, ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ (''ᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱤ''), ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ''ᱠᱳᱱᱱᱟ'' ᱵᱟᱦᱟ (''ᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱥᱴᱩᱞᱟ'') ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱴᱟᱹᱣᱜᱼᱟ, ''ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ'', ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱚᱵᱚᱛᱟᱨ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱢᱩᱨᱛᱤ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Jagannathan2005p76"/> ᱵᱤᱥᱩᱠᱟᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱟᱢ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱮᱢ ᱧᱮᱞᱮᱫᱟ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱤᱥᱩ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱳᱢᱟᱱᱟᱠᱠᱩᱴᱴᱟᱱ' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ) ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱟᱜ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱤᱢᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ:
കണികാണും നേരം കമലാനേത്രന്റെ
നിറമേറും മഞ്ഞത്തുകിൽ ചാർത്തീ
കനകക്കിങ്ങിണി വളകൾ മോതിരം
അണിഞ്ഞു കാണേണം ഭഗവാനേ
(ᱮ ᱩᱯᱟᱹᱞ-ᱢᱮᱫ ᱟᱱᱤᱡ, ᱠᱟᱱᱤ ᱧᱮᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱢ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱚᱢ, ᱜᱷᱩᱝᱜᱩᱨ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱫᱟᱹᱢ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱚᱞᱠᱟᱣᱜ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮᱢ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱢᱟ ᱾)
ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱨᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚᱠᱚ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱟᱢ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ, ᱢᱮᱫ ᱡᱟᱹᱯᱤᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱮᱢ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱧᱮᱱᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱱᱤᱢ ᱧᱮᱞᱟ ᱾<ref name="Jagannathan2005p76"/><ref name="Dalal2010p461"/> ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱠᱳᱝᱜᱩ ᱱᱟᱰᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱛᱷᱟᱱᱰᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾
ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ, ᱡᱚ, ᱵᱟᱫᱟᱢ, ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱱᱤ'' ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱪᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ - ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ, ᱛᱟᱦᱮᱨ, ᱩᱞ, ᱯᱟᱭᱤᱱᱮᱯᱚᱞ, ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱯᱟᱱ-ᱥᱟᱠᱟᱢ, ᱜᱩᱣᱟᱹ, ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ''ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱱᱟ'' (ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱣᱟᱨᱥ) ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ-ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱤᱥᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ''ᱵᱤᱥᱩᱯᱟᱠᱥᱤ'' ᱭᱟᱜ ᱨᱟᱜ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱟ ᱾
=== ᱵᱤᱥᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ===
[[File:Vishu Sadya 2013 135212.jpg|thumb|left|᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱤᱥᱩ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱾]]
[[File:Vishu katta.jpg|thumb|ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱴᱴᱟ]]
[[ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]] (ᱵᱷᱳᱡᱽ) ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱩ ''ᱠᱟᱱᱡᱤ'', ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱟᱨ ''ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱴᱴᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱟᱱᱡᱤ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ, ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱟᱴᱴᱟ ᱫᱚ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱤᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱩᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":3" /> ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ, ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱵᱤᱥᱩ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ''ᱵᱷᱮᱯᱯᱟᱢᱯᱩᱨᱟᱥᱟᱢ'' (ᱱᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ) ᱟᱨ ''ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟᱯᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ'' (ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱮ ᱵᱤᱞᱤ [[ᱩᱞ]] ᱥᱩᱯ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/vishu-delicacies/article302986.ece |title=Vishu delicacies |work=The Hindu |date=2009-04-09 |access-date=2013-09-27}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱢᱚᱜᱟᱜ ''ᱵᱮᱣᱩ ᱵᱮᱞᱞᱟ'' ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱜᱩᱲ, ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱱᱤᱢ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Jagannathan2005p76"/>
ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱤᱥᱩ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]], ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱜᱟᱫᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱟᱪᱪᱷᱟᱫᱤ'' ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱟᱹᱜᱩᱭᱟ ᱡᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱸᱥ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱡᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱥᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱥᱮ ᱦᱮᱲᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱟᱹᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱷᱟᱭᱫᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=narayanan18>{{cite journal |last=Narayanan |first=Vasudha |title=Y51K and Still Counting: Some Hindu Views of Time |journal=Journal of Hindu-Christian Studies |publisher=Butler University |volume=12 |issue=1 |year=1999| pages=17–18 |doi=10.7825/2164-6279.1205 |url=https://digitalcommons.butler.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1205&context=jhcs |doi-access=free}}</ref>
=== ᱯᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱢ ===
[[File:Crackers vishu 2.jpg|thumb|ᱵᱤᱥᱩ ᱯᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱢ]]
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱛᱮ 'ᱯᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱢ' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱯᱚᱴᱠᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱤᱣᱟᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱠᱚ ᱯᱚᱴᱠᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{Cite news|title=Vishu 2017: History, legends, practices and all you need to know|url=https://www.indiatoday.in/fyi/story/vishu-2017-april-14-kerala-festival-history-legends-practices-971219-2017-04-13 |access-date=10 April 2020}}</ref>
=== ᱠᱳᱱᱱᱟ ===
[[File:konnamaram.JPG|thumb|left|upright|''[[ᱠᱟᱱᱤᱠᱳᱱᱱᱟ|ᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱥᱴᱩᱞᱟ]]'', ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱫᱟᱨᱮ]]
ᱠᱳᱱᱱᱟ (''ᱠᱮᱥᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱥᱴᱩᱞᱟ''), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱳᱞᱰᱮᱱ ᱥᱟᱣᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱤᱥᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱦᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ===
[[File:Kampithiri.JPG|thumb|right|upright|ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[File:Uruli festive arrangement of flowers, Malayali Hindus in Kerala.jpg|thumb|upright|left|ᱵᱤᱥᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ]]
ᱵᱤᱥᱩ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ '''''ᱯᱩᱛᱷᱩᱠᱳᱰᱤ''''' ᱥᱮ ''ᱵᱤᱥᱩᱠᱳᱰᱤ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱚ ᱥᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱨᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":3" /><ref name=":2" /> ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱫᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|first=Christian|last=Roy|year=2005 |title=Traditional Festivals: A Multicultural Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-089-5 |url=https://books.google.com/books?id=IKqOUfqt4cIC&pg=PA479 |pages=479–480}}</ref> ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱛᱚᱥᱵᱟᱡᱤ ᱯᱚᱴᱠᱟᱣ ᱨᱮ ᱨᱟᱹᱥᱠᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱹᱭᱠᱟᱹᱣᱟ ᱾<ref name=":3" /> ''ᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ 'ᱛᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ' ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱱᱟᱯᱟᱭ-ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ, ᱫᱟᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ, ᱟᱨ [[ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ''ᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑ ᱮᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱸᱜᱮ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ''ᱵᱤᱥᱩᱠᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'' ᱫᱚ ᱑᱑ ᱴᱟᱠᱟ, ᱒᱑ ᱴᱟᱠᱟ, ᱕᱑ ᱴᱟᱠᱟ, ᱑᱐᱑ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱠᱟᱭᱱᱤᱴᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
=== ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱩᱫᱟᱭᱟᱢ ===
ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱩᱫᱟᱭᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱫᱟᱢ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, 'ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱩᱫᱟᱭᱟᱢ' ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱥᱴᱨᱳᱞᱳᱡᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱮ ᱥᱟᱯᱳᱨᱴ ᱟ ᱾ ᱵᱤᱥᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱨᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news |title='Pathamudayam' celebrated |newspaper=The New Indian Express |date=24 April 2013 |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2013/apr/24/pathamudayam-celebrated-470999.html |accessdate=10 August 2021}}</ref>
=== ᱵᱷᱮᱞᱟᱭᱩᱢ ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤᱭᱩᱢ ===
[[File:Elephants for Vaishaki Vishu festival parade kanda kerala.jpg|thumb|ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ''ᱵᱤᱥᱩᱵᱷᱮᱞᱟ'']]
ᱵᱤᱥᱩ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ''ᱵᱤᱥᱩᱵᱷᱮᱞᱟ'', ''ᱵᱤᱥᱩᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤ'', ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ("''ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱵᱷᱟᱨ''") ᱵᱤᱥᱩ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱡᱟᱣᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ "''ᱠᱩᱨᱟᱭᱤᱰᱟᱞ''" ᱨᱮᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ - ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ''ᱵᱷᱮᱞᱟ''/ ''ᱠᱩᱢᱢᱟᱴᱴᱤ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱚ ᱡᱤᱞ-ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ 'ᱫᱮᱥᱟᱢ' (ᱴᱚᱴᱷᱟ) ᱨᱮ ᱦᱤᱝᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
== ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱠᱚ ==
ᱵᱤᱥᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱷ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱟᱭᱥᱟᱠᱷᱤ, ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱩᱛᱷᱟᱱᱰᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱤᱦᱩ]] ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Religion: Vaisakhi|author= Vishaal Lau|website=[[BBC]]|url= http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/holydays/vaisakhi.shtml |access-date=22 January 2012}}<br />- Crump, William D. (2014), [https://books.google.com/books?id=cDTfCwAAQBAJ&pg=PA114 Encyclopedia of New Year's Holidays Worldwide], MacFarland, page 114</ref><ref name="PechilisRaj2013p48">{{cite book|first1=Karen|last1=Pechilis |first2=Selva J.|last2=Raj|title= South Asian Religions: Tradition and Today|url= https://books.google.com/books?id=kaubzRxh-U0C&pg=PA48| year=2013|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-44851-2|pages=48–49}}</ref> ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱑ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="PechilisRaj2013p48"/>
ᱵᱤᱥᱩ, ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱣᱮᱥᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]] ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱭᱥᱟᱠᱷ ᱑ ᱨᱮᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=January 2023}}
ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱤᱣᱟᱞᱤ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱩᱜᱟᱫᱤ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱰᱤ ᱯᱟᱰᱣᱟ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name="PechilisRaj2013p48"/>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚ]]
gy2dskq9zr4gthrsbuz3t144ugyr4b2
ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
0
37802
198760
196884
2026-09-30T17:34:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198760
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
| image = B. Unnikrishnan.jpg
| birth_name = ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ
| birth_date = {{Birth date and age|df=y|1970|08|14}}
| birth_place = ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛ)
| occupation = {{hlist|ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ|ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ|ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ/ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ|ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱴᱚᱨ|ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ}}
| years_active = ᱑᱙᱙᱙ – ᱱᱤᱛ
| spouse = ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ
| children =
| relatives = ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ<ref>{{cite video |people=24 News |date=2025-03-23 |title=പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് പഴമ കൈവിടാതെ മോഹൻലാലിൻറെ തറവാട് വീട് |url=https://www.youtube.com/watch?si=1zTaC-AaaBdWUAAy&v=H8iRlz__KC4&feature=youtu.be |access-date=2025-03-23 |time=6:13 |publisher=YouTube Channel Name}}</ref>
}}
'''ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ '''ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ''' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱭ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ, ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ, ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱡᱤᱵᱤᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱱᱟᱢᱢᱟ ᱵᱷᱟᱥᱠᱚᱨᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱨᱟᱡᱮᱥᱣᱚᱨᱤ ᱢᱮᱱᱚᱱ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2012-12-21 |title=I love cinema |url=https://www.thehindu.com/features/cinema/i-love-cinema/article4226044.ece/ |access-date=2024-08-29 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-751X |archive-url=https://web.archive.org/web/20250220130532/https://www.thehindu.com/features/cinema/i-love-cinema/article4226044.ece |archive-date=2025-02-20 |url-status=dead}}</ref>
== ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ==
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱟᱨ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="serial">{{cite news|last=Manmadhan|first=Prema|title=Pangs of love|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/04/29/stories/2005042902490200.htm|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=29 April 2005}}{{dead link|date=April 2021|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref><ref>{{cite news |date=4 November 2005 |title='Avicharitham' wins five State television awards |url=http://www.thehindu.com/2005/11/04/stories/2005110411240400.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090501235847/http://www.thehindu.com/2005/11/04/stories/2005110411240400.htm |archive-date=1 May 2009 |access-date=24 October 2017 |work=The Hindu}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ ᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|last1=Unni|first1=Deepa|title=Viji Thampy|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005580&cid=2406|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025023424/http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=6005580&cid=2406|url-status=dead|archive-date=25 October 2017|website=Sify|access-date=24 October 2017}}</ref> ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮ ᱚᱞ, ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ "ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱥᱟᱥᱯᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ" ᱾<ref name="serial"/> ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="telefilm">{{cite news |date=7 May 2006 |title=Siddique, Ambili Devi adjudged best TV actors |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/siddique-ambili-devi-adjudged-best-tv-actors/article3129832.ece |access-date=24 October 2017 |work=The Hindu}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ,<ref>{{cite news|last=Manmadan|first=Prema|title=It's all about mind games|url=http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/16/stories/2005121600370400.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070310181259/http://www.thehindu.com/thehindu/fr/2005/12/16/stories/2005121600370400.htm|url-status=dead|archive-date=10 March 2007|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=16 December 2005}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=After 'The King and the Commissioner', actor Suresh Gopi to star in Shaji Kailas' next action flick|url=http://www.news18.com/news/india/after-the-king-and-the-commissioner-actor-suresh-gopi-to-star-in-shaji-kailas-next-action-flick-733383.html|access-date=24 October 2017|work=News18|date=29 December 2014}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱪᱚᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱽᱞᱚᱠᱵᱟᱥᱴᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱢᱚᱜᱤᱡ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱮᱥ ᱜᱳᱯᱤ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱟᱭᱤ. ᱡᱤ. - ᱤᱱᱥᱯᱮᱠᱴᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱛᱚᱝᱠᱵᱟᱫᱽ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱚ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱨᱚᱲ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=<!--Not stated--> |title=No fears of being typecast: Suresh Gopi|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/No-fears-of-being-typecast-Suresh-Gopi/article16611181.ece|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=8 April 2009}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=Review:Kerala Cafe|url=http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701144138/http://www.sify.com/movies/kerala-caf-review-malayalam-pclxtkiedhaca.html|url-status=dead|archive-date=1 July 2016|website=Sify|access-date=24 October 2017|date=30 October 2009}}</ref> ᱒᱐᱑0 ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱴᱟᱭᱟᱨ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱤ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱨᱚᱥᱴᱚ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Follow the leader|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/Follow-the-leader/article16614576.ece|access-date=24 October 2017|work=The Hindu|date=25 March 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20230424010946/https://www.thehindu.com/features/cinema/Follow-the-leader/article16614576.ece|archive-date=24 April 2023|url-status=dead}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Kerala Box-Office- March 1 to April 13|url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|archive-url=https://web.archive.org/web/20140618102614/http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14938600&cid=14625530|url-status=dead|archive-date=18 June 2014|website=Sify|access-date=24 October 2017|date=15 April 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱨᱤᱛᱷᱵᱷᱤᱨᱟᱡᱽ ᱥᱩᱠᱩᱢᱟᱨᱚᱱ ᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴᱤᱵᱷ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱮᱥ. ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱤᱜᱮᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱲᱦᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last1=Nagarajan|first1=Saraswathy|title=Grandmaster in Hindi|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/grandmaster-in-hindi/article3605693.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=5 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526123655/https://www.thehindu.com/features/cinema/grandmaster-in-hindi/article3605693.ece|archive-date=26 May 2022|url-status=dead}}</ref> ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱭᱩ.ᱴᱤ.ᱵᱷᱤ. ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱱᱮᱴᱯᱷᱞᱤᱠᱥ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱾<ref>{{cite news|last=Prakash|first=Asha|title=How about paying for viewing films online?|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/How-about-paying-for-viewing-films-online/articleshow/16322780.cms|access-date=25 October 2017|work=The Times of India|date=10 September 2010}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱷᱩ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱳᱢᱟᱱᱴᱤᱠ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱴ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=George|first=Vijay|title=Selfless acts|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/selfless-acts/article4054345.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=1 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325171050/https://www.thehindu.com/features/cinema/selfless-acts/article4054345.ece|archive-date=25 March 2022|url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱳᱞ ᱟᱱ ᱦᱮᱭᱤᱥᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Mr. Fraud comes to town|url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/mr-fraud-comes-to-town/article6011835.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=15 May 2014}}</ref>
ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ, ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱤᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱞᱚ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱨᱨᱟᱭᱱᱳᱰᱩ (᱒᱐᱑᱖), ᱯᱷᱤᱫᱟ (᱒᱐᱑᱗), ᱰᱤᱡᱮ: ᱫᱩᱵᱽᱵᱷᱟᱰᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱱᱟᱫᱷᱟᱢ (᱒᱐᱑᱗), ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱜᱟᱢᱚᱛᱷᱤ (᱒᱐᱑᱘) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱰᱟᱵᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱥᱚᱱ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nair|first=Sree Prasad|title=After Allu Arjun's Yodhavu and Dhruvaraja Jagannadh, B Unnikrishnan to score hat-trick of hits with Fidaa|url=http://www.catchnews.com/regional-cinema/after-allu-arjun-s-yodhavu-and-dhruvaraja-jagannadh-b-unnikrishnan-to-score-hat-trick-of-hits-with-fidaa-80268.html|access-date=25 October 2017|work=Catch News|date=5 September 2017}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤᱥᱟᱞ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ 8K ᱨᱮᱡᱳᱞᱩᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Ramachandran|first=Mythily|title=Director Unnikrishnan returns with Mohanlal's 'Villain'|url=http://gulfnews.com/life-style/celebrity/desi-news/south-india/director-unnikrishnan-returns-with-mohanlal-s-villain-1.2112464|access-date=25 October 2017|work=Gulf News|date=25 October 2017}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ, ᱥᱣᱟᱛᱷᱟᱱᱫᱽᱨᱤᱭᱟᱢ ᱟᱨᱫᱷᱟᱨᱟᱛᱷᱨᱤᱭᱤᱞ (᱒᱐᱑᱘) ᱮ ᱠᱳ-ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱤ. ᱥᱤ. ᱡᱳᱥᱤ, ᱞᱤᱡᱳ ᱡᱳᱥ ᱯᱮᱞᱞᱤᱥᱮᱨᱤ, ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱱ ᱵᱤᱱᱳᱫᱽ ᱡᱳᱥ ᱠᱚ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author=Onmanorama staff|title=Angamaly's Vincent Peppe to play Kottayam banker in next|url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/2017/08/18/angamaly-diaries-antony-varghese-unnikrishnan-production-movie.html|access-date=25 October 2017|work=Malayala Manorama|date=18 August 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱭᱟᱠᱚᱢ᱑᱘ ᱢᱳᱥᱚᱱ ᱯᱤᱠᱪᱟᱨᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱠᱳᱫᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞ ᱮ ᱚᱞ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱥᱟᱠᱥᱮᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱞᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱬᱮ ᱫᱷᱟᱣ, ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱮᱭᱭᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱜᱳᱯᱟᱱᱴᱮ ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱵᱚᱠᱥ-ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱞᱚᱯ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱢᱢᱩᱴᱴᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱨᱤᱵᱷᱤᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Christopher Movie: ക്രിസ്റ്റഫർ കളക്ഷൻ റിപ്പോർട്ട് പുറത്ത്; കേരളത്തിൽ നേടിയത് ഇത്രയും |trans-title=Christopher Movie: Christopher Collection Report Out; Kerala has achieved this much |url=https://zeenews-india-com.translate.goog/malayalam/movies/christopher-movie-first-day-box-office-original-collection-report-126339/?_x_tr_sl=auto&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en-US&_x_tr_pto=wapp |access-date=12 February 2023 |website=Zee Malayalam News|date=10 February 2023 }}</ref>
== ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱵᱤ. ᱩᱱᱱᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ—᱒᱐᱑᱐, ᱒᱐᱑᱓ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nayar|first=Parvathy S.|title=B Unnikrishnan is FEFKA general secretary again|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/B-Unnikrishnan-is-FEFKA-general-secretary-again/articleshow/19966845.cms|access-date=25 October 2017|work=The Times of India|date=9 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Fefka office-bearers|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/Fefka-office-bearers/article15716709.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=26 November 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=FEFKA office-bearers elected|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/FEFKA-office-bearers-elected/article16985955.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=4 January 2017}}</ref> ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱢᱯᱞᱚᱭᱤᱡᱽ ᱠᱚᱱᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱥᱮᱠᱨᱮᱴᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|author=Moviebuzz|title=I have no political ambitions: says B Unnikrishnan|url=http://www.sify.com/movies/i-have-no-political-ambitions-says-b-unnikrishnan-news-malayalam-oc0rbBaaficsi.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20171026011432/http://www.sify.com/movies/i-have-no-political-ambitions-says-b-unnikrishnan-news-malayalam-oc0rbBaaficsi.html|url-status=dead|archive-date=26 October 2017|website=Sify|access-date=25 October 2017|ref=26 February 2014|language=en}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱮ ᱣᱟᱨᱠᱟᱨᱥ ᱣᱮᱞᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱰᱵᱷᱟᱭᱡᱟᱨᱤ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱢᱥᱠᱟᱨᱤᱠᱟ ᱠᱥᱮᱢᱟᱱᱤᱫᱷᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱞᱟᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨᱥ ᱠᱤᱪᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱟᱞᱴᱤ-ᱠᱩᱭᱤᱡᱤᱱ ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ, ᱨᱮᱥᱴᱳᱨᱮᱱᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Nagarajan|first=Saraswathy|title=Five-star dining experience|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Five-star-dining-experience/article14410329.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=30 June 2016}}</ref>
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱵᱤᱭᱩᱥᱚᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱟᱨ.ᱰᱤ. ᱤᱞᱩᱢᱤᱱᱮᱥᱚᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱭᱳᱫᱷᱟᱵᱷᱩ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱳᱥᱴ-ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱤᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱵᱤᱥᱢᱟᱭᱟᱥ ᱢᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱩᱵᱚᱱᱚᱱᱛᱯᱩᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ 4K ᱖᱔-ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱰᱚᱞᱵᱤ ᱮᱴᱢᱳᱥ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱞᱴᱤᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮᱨᱤᱥ ᱯᱞᱮᱠᱥ ᱮᱥ.ᱮᱞ. ᱥᱤᱱᱮᱢᱟᱥ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Sreekumar|first=Priya|title=Menu card of Unnikrishnanan|url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/mollywood/020616/menu-card-of-unnikrishnanan.html|access-date=25 October 2017|work=Deccan Chronicle|date=2 June 2016}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱵᱚᱞ 4K ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱷᱤᱭᱮᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|last=Praveen|first=S. R.|title=Baahubali director to watch his film in city|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Thiruvananthapuram/baahubali-director-to-watch-his-film-in-city/article7423949.ece|access-date=25 October 2017|work=The Hindu|date=15 July 2015}}</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable"
|-
! rowspan="2" | ᱥᱮᱨᱢᱟ
! rowspan="2" | ᱧᱩᱛᱩᱢ
! colspan="2" | ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (Credited as)
! rowspan="2" class="unsortable"| ᱱᱳᱴᱥ
|-
! ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
! ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱙᱙
| ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱴᱤ. ᱠᱮ. ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ
|-
| ᱒᱐᱐᱐
| ᱠᱚᱵᱷᱚᱨ ᱥᱴᱳᱨᱤ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱡᱤ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱡᱚᱭᱚᱱ
|-
| ᱒᱐᱐᱒
| ᱥᱤᱵᱷᱚᱢ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱔
| ᱡᱟᱱᱟ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ; ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ
|-
| ᱒᱐᱐᱕
| ᱫᱟ ᱴᱟᱭᱜᱚᱨ
| {{no}}
| {{yes}}
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱥᱟᱡᱤ ᱠᱟᱭᱞᱟᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱖
| ᱥᱢᱟᱨᱴ ᱥᱤᱴᱤ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱒᱐᱐᱘
| ᱢᱟᱫᱟᱢᱯᱤ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| rowspan="2"| ᱒᱐᱐᱙
| ᱟᱭᱤ. ᱡᱤ.
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱟᱵᱷᱤᱨᱟᱢᱟᱢ
| {{yes}}
| {{yes}}
| ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
| rowspan="2"| ᱒᱐᱑᱐
| ᱯᱨᱚᱢᱟᱱᱤ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱫᱟ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| rowspan="2"| ᱒᱐᱑᱒
| ᱜᱽᱨᱮᱱᱰᱢᱟᱥᱴᱟᱨ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱟᱭᱤ ᱞᱚᱵᱷ ᱢᱤ
| {{yes}}
| {{no}}
| ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱥᱮᱛᱷᱩ
|-
| ᱒᱐᱑᱔
| ᱢᱤᱥᱴᱟᱨ ᱯᱷᱨᱚᱰ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
| ᱒᱐১৭
| ᱵᱷᱤᱞᱮᱱ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
|᱒᱐᱑᱙
| ᱠᱳᱫᱟᱛᱷᱤ ᱥᱟᱢᱟᱠᱥᱟᱢ ᱵᱟᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱠᱤᱞ
| {{yes}}
| {{yes}}
|
|-
|᱒᱐᱒᱒
| ᱟᱨᱟᱴᱴᱩ
| {{yes}}
| {{no}}
| rowspan="2" |ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ: ᱩᱫᱚᱭᱠᱨᱤᱥᱱᱟ
|-
|᱒᱐᱒᱓
| ᱠᱨᱤᱥᱴᱳᱯᱷᱟᱨ
| {{yes}}
| {{no}}
|-
| ᱒᱐᱒᱖ || ᱯᱨᱚᱛᱷᱤᱪᱟᱭᱟ || {{yes}} || {{yes}} ||<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=Nivin Pauly's Prathichaya gets release date |url=https://www.cinemaexpress.com/malayalam/news/2026/Mar/17/nivin-paulys-prathichaya-gets-release-date |access-date=2026-03-24 |website=Cinema Express |language=en}}</ref>
|-
|}
{| class="wikitable"
|+ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱧᱩᱛᱩᱢ
! ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ (Credit)
! ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ
! ᱱᱳᱴᱥ
|-
| ᱒᱐᱐᱔
| ᱵᱽᱞᱮᱠ ᱮᱱᱰ ᱦᱣᱟᱭᱤᱴ
| ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
| ᱮᱥᱤᱭᱟᱱᱮᱴ
| ᱥᱤᱨᱤᱭᱟᱹᱞ; ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ: ᱵᱤᱡᱤ ᱛᱷᱟᱢᱯᱤ
|-
| ᱒᱐᱐᱕
| ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ
| ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ<br>ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ<br>ᱯᱨᱚᱰᱤᱭᱩᱥᱚᱨ
| ᱚᱢᱨᱤᱛᱟ ᱴᱤᱵᱷᱤ
| ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ
|}
== ᱮᱠᱳᱞᱮᱰᱥ ==
=== ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
* ᱑᱙᱙᱙: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ – ᱡᱟᱞᱟᱢᱟᱨᱢᱟᱨᱟᱢ<ref>{{cite web|title=State Film Awards – 1999|url=http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|publisher=Department of Information and Public Relations|access-date=24 October 2017|page=3|date=1999|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303234157/http://www.prd.kerala.gov.in/stateawards3.htm|archive-date=3 March 2016|url-status=dead}}</ref>
=== ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ===
* ᱒᱐᱐᱓: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱟᱱᱛᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱞ<ref name="telefilm" />
* ᱒᱐᱐᱕: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱤᱞᱢ – ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ<ref name="telefilm" />
* ᱒᱐᱐᱕: ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱠᱨᱤᱱᱯᱞᱮ – ᱟᱱᱱᱩᱢ ᱢᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱭᱤᱨᱩᱱᱱᱩ<ref name="telefilm" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
* {{IMDb name|id=2053461}}
{{authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱗᱐ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑-ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱᱨᱟᱭᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:CMS ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱟᱞᱩᱢᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱯᱟᱭᱳᱱᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ]]```
40xvmluzsvk294wxbkikn11ixle9fr7
ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
0
37826
198725
196918
2026-09-30T14:35:59Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198725
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. --->
| name = ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| image = P. Susheela.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| image_size =
| birth_name = ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ
| other_names = ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ''<br> ''ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱨᱟᱹᱱᱤ''<br> ''ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱠᱳᱜᱤᱞᱮ''<ref>{{cite website|url=https://www.gktoday.in/playback-singer-p-susheela-enters-guinness-world-records/|title=P.Susheela enters Guinness World record|date=2017|work=GK Today}}</ref>
| birth_date = {{birth date and age|1933|11|13|df=yes}}
| birth_place = ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ, ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱮᱥᱴᱮᱴ, ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ)
| education = ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| known_for = {{Ubl|ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ}}
| occupation = {{Hlist| ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ | ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ }}
| years_active = ᱑᱙᱕᱓–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
| spouse = {{Marriage|ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ|1957|1990|reason=died}}
| children = ᱑
| signature =
| awards = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
| honours = {{plainlist|
* ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ (᱑᱙᱙᱑)
* ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱐᱒)
* ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ (᱒᱐᱐᱔)
* ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (᱒᱐᱐᱘)
* ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱑᱙)
}}
| module = {{Infobox musical artist
| embed = yes
| background = solo_singer
| genre = {{flat list|
* ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ
* ᱯᱷᱤᱞᱢᱤ
* ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ
}}
| instrument = ᱨᱟᱦᱟ, ᱵᱤᱬᱟ
| label =
}}
| website = {{URL|psusheela.org}}
}}
'''ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ''' (᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/entertainment/veteran-playback-singer-p-susheela-recognised-by-guinness-and-asia-book-of-records/article8409692.ece?homepage=true | title=P. Susheela enters Guinness World Records | date=29 March 2016 | first=Udhav | last=Naig | newspaper=The Hindu | access-date=4 May 2020}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref name="Happy Birthday PSusheela">{{Cite web |url=https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |title=Happy Birthday PSusheela |date=13 November 2014 |website=IndiaGlitz.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924172238/https://www.indiaglitz.com/happy-birthday-psusheela-telugu-news-118585.html |archive-date=24 September 2015}}</ref><ref name="About">{{cite web|url=http://thesouthernnightingale.net/about/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304234247/http://thesouthernnightingale.net/about/|url-status=usurped|archive-date=4 March 2016|title=About|work=The Southern Nightingale}}</ref> ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱨᱤᱵᱟᱫᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/5722704|title=South Asian Popular Culture Voices of Meenakumari: Sound, meaning, and self-fashioning in performances of an item number|author=Amanda Weidman |date=15 January 2014 |doi=10.1080/14746689.2012.706027 }}</ref> ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ, ᱮᱞᱵᱚᱢ, ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱔᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ (ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱ) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱮᱲᱮᱢ<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20141216094409/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/voice-defying-age/article3190832.ece|title=Voice defying age|archive-date=16 December 2014|work=The Hindu|date=14 April 2006 }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/a-well-composed-tribute-to-a-veteran-singer/article334162.ece|title=A well composed tribute to a veteran singer|work=The Hindu|date=17 March 2009 }} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱟᱭᱴᱮᱞ ᱴᱨᱟᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱛᱩᱞᱩ, ᱩᱨᱫᱩ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱠᱳᱝᱠᱚᱬᱤ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾
ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ"<ref>{{Cite web |url=https://variety.com/2013/film/global/tamil-songwriter-vaali-dies-at-83-1200565558/ |title=Tamil Songwriter Vaali Dies at 83 |last=Dore |first=Shalini |date=19 July 2013 |work=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ,<ref>{{Cite web |url=http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |title=Sixteenth National Awards For Films |date=13 February 1970 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120225234623/http://dff.nic.in/2011/16th_nff_1970.pdf |archive-date=25 February 2012}}</ref><ref name="National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968">{{cite news|last1=Times of India|first1=Entertainment|title=National Awards Winners 1968: Complete list of winners of National Awards 1968|work=timesofindia.indiatimes.com|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/1968/108|accessdate=11 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210511142357/https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-awards/national-awards-winners/2005/108|archivedate=11 May 2021}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱨᱟᱦᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱚᱲ ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮᱜᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="aboutps">{{Cite web|url=http://psusheela.org/aboutps.html|title=Melody Queen P. Susheela - About Smt. P. Susheela|website=psusheela.org}}</ref> ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ, ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ, ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱳᱰᱤᱭᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱛᱩᱞᱩ ᱟᱨ ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱨᱚᱲ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱭ, ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱤ, ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱡ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ, ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱩᱠᱤᱞ ᱯᱩᱞᱟᱯᱟᱠᱟ ᱢᱩᱠᱩᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱨᱟᱣ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱡᱚᱭᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ, ᱥᱚᱱᱫᱷᱭᱟ ᱡᱚᱭᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱠᱩᱲᱤ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱤᱨᱩᱵᱷᱟᱨ'' ᱨᱮ ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱟᱡᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱨᱟᱢᱟᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱢᱤᱥ ᱞᱤᱞᱟᱵᱚᱛᱤ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱥᱟᱶ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱫᱳᱱᱤ ᱥᱟᱜᱟᱞᱤ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱩᱵᱷᱟ ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱮᱥ ᱥᱟᱶ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱤᱴᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱤᱯᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱫᱣᱟᱨᱚᱢ ᱵᱷᱮᱝᱠᱚᱴᱚᱥᱣᱟᱢᱤ ᱱᱟᱭᱰᱩ ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱐ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
===ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ: ᱑᱙᱕᱑–᱑᱙᱕᱔===
ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ-ᱫᱩᱞᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱜᱽ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱴᱷᱤᱠ ᱵᱷᱟᱵᱽ ᱟᱨ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ (AIR) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾
᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ, ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱯᱮᱱᱰᱤᱭᱟᱞᱟ ᱱᱟᱜᱮᱥᱣᱚᱨᱚ ᱨᱟᱣ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ AIR ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ AIR ᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱷᱮᱡᱟ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱰᱤᱥᱚᱱ ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱯᱮᱛᱨᱟ ᱛᱷᱟᱭ'' (᱑᱙᱕᱓) ᱨᱮ ᱮ. ᱮᱢ. ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ "ᱮᱫᱷᱩᱠᱩ ᱟᱡᱷᱟᱭᱛᱷᱟᱭ" ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="aboutps"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ''ᱠᱟᱱᱱᱟ ᱛᱟᱞᱞᱤ'' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱚᱱᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱩᱱᱤ ᱮ.ᱵᱷᱤ.ᱮᱢ. ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱧᱟᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱹᱞᱤᱠ ᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱮᱭᱭᱟᱯᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱚᱲ ᱩᱪᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱱᱟᱹᱨ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱴᱨᱮᱱᱟᱨ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱔ ᱨᱮ ''ᱢᱟᱰᱤᱫᱩᱱᱱᱳ ᱢᱟᱨᱟᱭᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/articles/kan/aregini_kannada.html|title=Untitled Document|website=psusheela.org}}</ref>
=== ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ: ᱑᱙᱕᱕–᱑᱙᱖᱐ ===
᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱞᱤᱞᱟ, ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱵᱟᱥᱟᱱᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, ᱡᱤᱠᱠᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱚᱞᱵᱚᱞᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱟᱨ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ''ᱢᱤᱥᱟᱢᱢᱟ'' ᱨᱮ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤᱭᱚ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱸᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱠᱚᱱᱚᱵᱷᱟᱱᱮ ᱠᱚᱱ ᱠᱟᱱᱰᱟ ᱫᱮᱭᱵᱷᱚᱢ'' ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ᱾<ref name="aboutps"/>
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱖᱐ ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ – ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱤᱱ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱨᱮ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱩᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ, ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ – ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="aboutps"/> ''ᱮᱰᱟᱠᱟᱞᱞᱩ ᱜᱩᱰᱰᱟᱰᱟ ᱢᱮᱞᱮ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱟᱜ ᱦᱤᱴ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ "ᱵᱤᱨᱚᱦᱟ ᱱᱩᱨᱩ ᱱᱩᱨᱩ ᱛᱟᱨᱟᱦᱟ" ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/music/p-susheela-enters-the-guinness-world-records/articleshow/51613316.cms|title=P. Susheela enters the Guinness world records|author=Sunayana Suresh|work=[[The Times of India]]|date= 26 February 2017|access-date=1 August 2022}}</ref>
=== ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱫᱟᱵᱽᱫᱟᱵᱟ: ᱑᱙᱖᱐–᱑᱙᱘᱕ ===
᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱤᱛᱟ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱤ. ᱫᱚᱠᱷᱤᱬᱟᱢᱩᱨᱛᱤ ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱩᱱᱤ ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ, ᱮᱢ. ᱠᱮ. ᱟᱨᱡᱩᱱᱟᱱ ᱮᱢᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱜ ᱩᱢᱩᱞ ᱨᱮ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱟᱸᱡᱚᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱟᱨ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ ᱯᱟᱨᱛᱷᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱚᱪᱚ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/awards.html|title=Melody Queen P. Susheela|website=psusheela.org}}</ref> ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱹᱱᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱭᱴᱤᱝᱜᱮᱞ ᱞᱚᱛᱟ ᱢᱚᱝᱜᱮᱥᱠᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱨᱤ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱪᱚᱱᱰᱤᱯᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱡᱚᱭᱟ ᱯᱨᱚᱫᱟ ᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶ "ᱥᱨᱤ ᱵᱷᱟᱜᱽᱭᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟ - ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ ᱡᱚᱱᱚᱱᱤ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱩᱨᱩ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟᱭ ᱟᱨ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱕᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
᱑᱙᱗᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ, ᱞᱚᱠᱥᱢᱤᱠᱟᱱᱛ–ᱯᱭᱟᱨᱮᱞᱟᱞ, ᱮᱞ. ᱵᱚᱭᱫᱽᱭᱚᱱᱟᱛᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱠᱤᱨᱚᱬ, ᱮᱥ. ᱮᱞ. ᱢᱚᱱᱳᱦᱚᱨ, ᱟᱡᱤᱛ ᱢᱟᱨᱪᱮᱱᱴ, ᱡᱤ. ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ. ᱮᱱ. ᱛᱨᱤᱯᱟᱴᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱟᱨ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱕ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ ᱑᱙᱘᱖ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱤᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ᱾
=== ᱵᱟᱝ-ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱫ ᱢᱚᱦᱰᱟ: ᱑᱙᱘᱕–᱒᱐᱐᱐ ===
᱑᱙᱘᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱥᱮᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱙᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱤᱫᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱕ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱟᱨ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ – ''ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱰᱩ'' (᱑᱙᱘᱗), ''ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱳᱝᱜᱤᱱᱫᱤ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱵᱷᱚᱨᱚᱢ'' (᱑᱙᱘᱙) ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱑᱙᱘᱖ ᱨᱮ ''ᱥᱤᱝᱦᱟᱥᱚᱱ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ – "ᱪᱚᱞᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱫᱳ ᱫᱤᱞᱳᱝ ᱠᱟ ᱠᱟᱭᱥᱮ ᱥᱚᱝᱥᱟᱨ" ᱟᱨ "ᱛᱮᱨᱮ ᱞᱤᱭᱮ ᱢᱟᱭᱱᱮ ᱡᱚᱱᱚᱢ" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱤᱴ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱡᱽ ᱥᱳ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱳ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱱᱮᱣᱛᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱰᱤᱭᱳ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱘᱘ ᱨᱮ, ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱱᱚᱣᱥᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱫᱷᱣᱟᱱᱤ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱡᱟᱱᱮ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮ ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ, ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱩᱫᱷᱤᱭᱟ ᱢᱩᱜᱚᱢ'' (᱑᱙᱙᱓) ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱟᱱᱱᱩᱠᱠᱩ ᱢᱟᱭ ᱟᱡᱷᱟᱜᱩ" ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱟᱦᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱟᱨ ᱞᱳᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱥᱳ ᱠᱚᱭ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
=== ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱤᱡᱩᱜ: ᱒᱐᱐᱕–ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱨᱚᱠᱥᱟ ᱨᱚᱠᱥᱟ ᱡᱚᱜᱚᱱᱢᱟᱛᱷᱟ'' ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱮᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱢᱚᱞᱟ ᱯᱚᱣᱞ ᱯᱟᱴ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱷᱤᱞᱢ ''ᱟᱫᱟᱭ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱝᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.cinemaexpress.com/stories/news/2019/jul/11/legendary-singer-p-susheela-sings-for-amala-pauls-aadai-12898.html|title=Legendary singer, P Susheela, sings for Amala Paul's Aadai|work=[[Cinema Express]]|date=11 July 2019 }}</ref>
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ 'ᱮᱞ.ᱠᱮ.ᱡᱤ.' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱞ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱦᱚᱸᱭ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ 'ᱫᱮᱵᱚᱛᱷᱟ' ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱩᱯᱚᱨᱦᱤᱴ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱮᱞᱞᱩᱵᱷᱳᱪᱤ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱢᱤᱠᱤ ᱡᱮ. ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱮᱞ-ᱛᱚᱫᱟᱨᱚᱠ ᱨᱮ ''ᱜᱚᱫᱽᱫᱟᱞᱟᱠᱳᱱᱰᱟ ᱜᱚᱬᱮᱥ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱟᱦᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ==
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱫᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱯᱠᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱧᱟᱢ ᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱟᱣ ᱑᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱤ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭᱟ᱾ ᱠᱚᱱᱥᱟᱨᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.newindianexpress.com/entertainment/2008/nov/05/all-for-the-noble-cause-of-music-4651.html | title=All for the noble cause of music | date=14 May 2012 }}</ref>
ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱠᱤᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱮᱥ. ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ, ᱵᱷᱟᱬᱤ ᱡᱚᱭᱚᱨᱟᱢ, ᱮᱞ. ᱟᱨ. ᱤᱥᱣᱚᱨᱤ, ᱯᱤ. ᱡᱚᱭᱚᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱱ, ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
==ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ==
᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱑᱗,᱖᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱠᱞᱟ, ᱡᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱨᱟᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱤᱝ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱮᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱤᱱᱤᱡᱽ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱵᱩᱠ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰᱥ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/singer-p-susheela-enters-guinness-world-records/article8410119.ece|title=Singer P Susheela enters Guinness World Records|website=@businessline|date=29 March 2016 }}</ref>
==ᱞᱮᱠᱷᱟᱡᱚᱠᱷᱟ==
===ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱛᱮ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱯᱤ. ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱮᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
===ᱛᱟᱢᱤᱞ===
{{Main article|P. Susheela Tamil discography}}
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱢ. ᱥᱚᱣᱱᱫᱚᱨᱚᱨᱟᱡᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱨ ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱷᱤ. ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱛᱮ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱨᱮᱠᱳᱨᱰ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱤᱨᱚᱦᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾ ''ᱱᱚᱠᱠᱚᱨᱮ ᱟᱫᱮ ᱥᱣᱚᱨᱜᱚ'' ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ ᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱠᱚᱱᱚᱥᱤᱫᱳ ᱱᱚᱱᱚᱥᱤᱫᱳ'' ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱲᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/kannada/index.html|title=Melody Queen P. Susheela - Kannada Page|website=psusheela.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/bengaluru/2014/aug/06/melody-still-rules-kannada-music-says-spb-644410.html|title=Melody Still Rules Kannada Music, Says SPB|work=[[The New Indian Express]]|date=6 August 2014 }}</ref>
===ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱕᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ ᱫᱮᱵᱽᱨᱟᱡᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ (ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ) ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/malayalam/index.html|title=Melody Queen P. Susheela - Malayalam Page|website=psusheela.org}}</ref>
===ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ===
ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱛᱮ ᱑᱐᱐ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱛᱮ ᱑᱒᱐ ᱵᱷᱚᱠᱛᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱦᱚᱞᱤ ᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=http://psusheela.org/other.html|title=Melody Queen P. Susheela - Hindi|website=psusheela.org}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ, ᱛᱩᱞᱩ, ᱵᱚᱰᱚᱜᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ==
=== ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ===
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱵᱚᱰᱤ
|-
|᱑᱙᱙᱑
|ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
| rowspan="2" |᱒᱐᱐᱔
|ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ
|ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱐᱘
|ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱑᱙
|ᱡᱮ. ᱡᱚᱭᱚᱞᱚᱞᱤᱛᱟ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|-
|᱒᱐᱒᱔
|ᱠᱚᱞᱟᱭᱜᱽᱱᱟᱨ ᱱᱤᱱᱟᱭᱵᱷᱩ ᱠᱚᱞᱟᱭᱛᱷᱩᱨᱟᱭ ᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱜᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ<ref>{{Cite news |date=6 October 2024 |title=Stalin presents Kalaignar Ninaivu Kalaithurai Vithagar Award to Susheela, Metha |url=https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/stalin-presents-kalaignar-ninaivu-kalaithurai-vithagar-award-to-susheela-metha/article68718041.ece |url-status=live |access-date=22 May 2026 |work=[[The Hindu]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=25 September 2024 |title=Playback singer P Susheela, Tamil poet Mu Metha win Kalaithurai Vithakar award |url=https://www.thenewsminute.com/tamil-nadu/playback-singer-p-susheela-tamil-poet-mu-metha-win-kalaithurai-vithakar-award |url-status=live |access-date=22 May 2026 |work=The News Minute}}</ref>
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ
|}
=== ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ===
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
{| class="wikitable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
|-
|᱑᱙᱖᱙
|''ᱩᱭᱚᱨᱱᱫᱷᱚ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ''
|''ᱱᱟᱞᱟᱭ ᱤᱱᱛᱷᱟ ᱵᱷᱮᱞᱟᱭ ᱯᱟᱨᱛᱷᱩ''
| rowspan="2" |ᱛᱟᱢᱤᱞ
|-
|᱑᱙᱗᱑
|''ᱥᱟᱵᱷᱟᱞᱮ ᱥᱟᱢᱟᱞᱤ''
|''ᱪᱤᱛᱛᱩᱠ ᱠᱩᱨᱩᱵᱷᱤᱠᱠᱮᱱᱱᱟ ᱠᱟᱴᱴᱩᱯᱯᱟᱰᱩ''
|-
|᱑᱙᱗᱘
|''ᱥᱤᱨᱤ ᱥᱤᱨᱤ ᱢᱩᱵᱷᱵᱷᱟ''
|''ᱡᱩᱢᱢᱟᱱᱫᱤ ᱱᱟᱫᱷᱚᱢ''
| rowspan="3" |ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ
|-
|᱑᱙᱘᱒
|''ᱢᱮᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ''
|''ᱟᱠᱩᱞᱳ ᱟᱠᱩᱱᱟᱭ''
|-
|᱑᱙᱘᱓
|''ᱮᱢ. ᱮᱞ. ᱮ. ᱭᱮᱰᱩᱠᱳᱱᱰᱟᱞᱩ''
|''ᱮᱱᱛᱷᱟ ᱵᱤᱰᱟ ᱵᱷᱟᱰᱮ''
|}
===ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ===
*ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ (᱒᱐᱐᱖)<ref name="Filmfare Awards presented">{{cite web|url=http://www.telugucinema.com/c/publish/movietidbits/filmfareawards_aug0407.php|title=Filmfare Awards presented|website=[[Telugucinema.com]]|access-date=2009-08-05|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303151528/http://www.telugucinema.com/c/publish/movietidbits/filmfareawards_aug0407.php|archive-date=3 March 2009|df=dmy-all}}</ref>
===ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
{| class="wikitable sortable"
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
|-
|᱑᱙᱖᱙
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱩᱭᱚᱨᱱᱛᱷᱟ ᱢᱚᱱᱤᱫᱷᱚᱱ/ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱚᱢ''
| "ᱯᱟᱞ ᱯᱳᱞᱟᱵᱷᱮ ᱵᱷᱟᱱ" / "ᱵᱨᱤᱱᱫᱟᱵᱷᱚᱱᱟᱛᱷᱩᱠᱠᱩ"
|-
|᱑᱙᱗᱑
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱳᱨᱩ ᱯᱮᱱᱱᱤᱱᱛᱮ ᱠᱟᱛᱷᱟ''
| "ᱯᱩᱱᱛᱷᱮᱱ ᱟᱨᱩᱵᱷᱤ ᱯᱳᱱᱢᱩᱰᱤ ᱯᱩᱡᱷᱟᱭᱩᱰᱮ"
|-
|᱑᱙᱗᱕
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱪᱩᱵᱷᱟᱱᱱᱟ ᱥᱟᱱᱫᱷᱭᱟᱠᱟᱞ''
| "ᱯᱩᱵᱷᱩᱠᱟᱞᱠᱩ ᱯᱩᱱᱭᱟ ᱠᱟᱞᱚᱢ"
|-
|᱑᱙᱗᱗
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱷᱤᱨᱟ ᱥᱩᱨᱟ ᱠᱚᱨᱱᱟ''
| "ᱠᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱛᱤᱱᱳ ᱥᱣᱟᱢᱤ"
|-
|᱑᱙᱗᱘
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱱᱟᱞᱟᱜᱟ ᱮᱱᱫᱟᱨᱳ''
| "ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱤᱱᱤ ᱠᱟᱱᱩᱞᱩᱱᱱᱟ ᱢᱟᱱᱩᱥᱩᱠᱩ ᱠᱟᱱᱤᱯᱤᱧᱪᱩ"
|-
|᱑᱙᱘᱑
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱟᱱᱵᱩᱞᱞᱟ ᱟᱛᱷᱟᱱ''
| "ᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱰᱟᱞ ᱱᱤᱱᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱮᱱ"
|-
|᱑᱙᱘᱒
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱢᱮᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱫᱮᱥᱚᱢ''
| "ᱟᱠᱩᱞᱳ ᱟᱠᱩᱱᱟᱭ"
|-
|᱑᱙᱘᱔
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱥᱟᱢᱨᱟᱴ''
| "ᱮᱱᱛᱷᱟ ᱥᱳᱜᱟᱥᱩᱜᱟᱰᱮ"
|-
|᱑᱙᱘᱗
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠᱩᱰᱩ''
| "ᱠᱚᱵᱷᱤ ᱡᱚᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱡᱟ ᱵᱷᱳᱡᱟ"
|-
|᱑᱙᱘᱙
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱳᱝᱜᱤᱱᱫᱤ''
|"ᱮᱯᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱳᱫᱟᱵᱷᱚᱨᱤ ᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱦᱤᱥᱛᱳᱱᱫᱤ"
|-
|᱑᱙᱘᱙
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|''ᱵᱷᱚᱨᱚᱢ''
| "ᱢᱟᱜᱟᱱᱮ ᱢᱟᱜᱟᱱᱮ ᱠᱟᱱᱱᱩᱨᱟᱝᱜᱩ"
|-
|᱒᱐᱐᱒
|ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚ
|ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ
|}
===ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ===
* "ᱠᱟᱢᱵᱟᱱ ᱯᱩᱜᱟᱡᱷ" ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱚᱞ ᱥᱤᱞᱳᱱ ᱠᱟᱢᱵᱟᱱ ᱠᱟᱡᱷᱟᱠᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ, ᱒᱐᱑᱖
*᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮ ᱰᱨ. ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
*᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱨᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
{| class="wikitable"
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱫᱟᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ -
|-
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱞᱟᱭᱢᱟᱢᱚᱬᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱑
|-
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱚᱜᱷᱩᱯᱚᱛᱤ ᱵᱷᱮᱝᱠᱟᱭᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱐᱐᱔
|-
|ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱢᱩᱠᱟᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱠᱨᱤᱱ - ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳᱠᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱖
|}
{| class="wikitable"
|ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ, ᱭᱩ.ᱮᱥ.ᱮ. ᱨᱮ᱾
|-
|ᱰᱮᱴᱨᱚᱭᱤᱴ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ (᱑᱙᱗᱙)
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ – ᱑᱙᱙᱕
|-
|᱑᱙᱙᱓ ᱨᱮ IAAFA ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱥᱟᱣᱫᱷᱟᱨᱱ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ – ᱑᱙᱙᱕
|-
|AVM ’᱕᱐ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱑᱙᱙᱗
|-
|ᱱᱚᱨᱛᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱮᱞᱩᱢᱱᱟᱭ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ
|-
|DTA – ᱑᱙᱘᱙
|-
|ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟ ᱜᱟᱱᱟ ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱜᱽᱨᱮᱴᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱜᱳ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱮ. ᱵᱤ. ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱟᱢᱵᱟᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱨᱟᱣ ᱡᱭᱳᱛᱷᱤ ᱨᱟᱣ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱙
|-
|᱒᱐᱐᱓ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱑᱑/᱒᱒/᱒᱐᱐᱓)
|-
|ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱮᱢ.ᱡᱤ.ᱟᱨ. ᱥᱤᱱᱮ ᱠᱟᱞᱪᱟᱨᱟᱞ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱔
|-
|ᱥᱩᱵᱽᱵᱟᱨᱟᱢᱤ ᱨᱮᱰᱰᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱑᱙᱙᱖
|-
|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱨᱯᱷᱳᱨᱢᱤᱝ ᱨᱟᱭᱤᱴᱥ ᱥᱳᱥᱟᱭᱴᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱭᱩᱵᱷᱟ ᱡᱚᱱᱳᱛᱥᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱠᱚᱞᱟᱪᱟᱨ - ᱒᱐᱐᱑ (ᱜᱟᱱᱟ ᱠᱟᱞᱟ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ)
|-
|ᱠᱟᱞᱟ ᱥᱟᱜᱚᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱟᱹᱱ - ᱒᱐᱐᱓
|-
|ᱡᱚᱭᱥᱨᱤ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ – ᱞᱟᱭᱤᱯᱷ ᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱠᱟᱞᱟᱵᱷᱩᱥᱚᱬ (ᱥᱨᱤᱢᱚᱛᱤ ᱡᱚᱭᱚᱪᱤᱛᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱ)
|-
|ᱛᱷᱭᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱟ ᱜᱟᱱᱚᱥᱚᱵᱷᱟ – ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱭᱟᱜᱚᱨᱟᱡᱟ ᱜᱟᱱᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ᱾
|-
|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱯᱩᱥᱠᱚᱨᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱭᱮᱥᱩᱫᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱠᱟᱢᱩᱠᱟᱨᱟ – ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱤᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
|ᱥᱚᱝᱜᱤᱛᱷ ᱢᱮᱞᱳᱰᱤ ᱚᱨᱠᱮᱥᱴᱨᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱜᱟᱱᱟ ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ
|-
|ᱥᱨᱤ ᱠᱟᱞᱟᱦᱚᱥᱛᱤ ᱥᱤᱵᱷᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱟᱥᱛᱷᱟᱱᱟ ᱜᱟᱭᱤᱱᱤ
|-
|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱱᱥ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ - ᱒᱖ ᱫᱷᱟᱣ
|-
|ᱨᱟᱜᱷᱚᱵᱷᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱪᱤᱛᱨᱚᱵᱷᱟᱬᱤ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ''ᱰᱨ. ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ-᱒᱐᱒᱐''
|}
==ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
{{Main|List of songs recorded by P. Susheela}}
=== ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱕᱖
!''ᱛᱮᱱᱟᱞᱤ ᱨᱟᱢᱟᱱ''
|"ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱟ ᱪᱚᱨᱪᱤᱛᱟ ᱱᱤᱞᱟ ᱠᱟᱞᱮᱵᱟᱨᱟ", "ᱛᱷᱮᱱᱱᱟᱵᱷᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱱᱟᱴᱴᱩ ᱥᱤᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱮ"
|ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ–ᱨᱟᱢᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ
|ᱮ. ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱥᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
| ᱑᱙᱕᱘
!''ᱩᱛᱷᱟᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤᱨᱟᱱ''
|"ᱢᱩᱞᱞᱟᱭ ᱢᱟᱞᱟᱨ ᱢᱮᱞᱮ", "ᱟᱱᱵᱮ ᱟᱢᱩᱫᱷᱮ", "ᱩᱱᱱᱟᱡᱷᱟᱜᱟᱭ ᱠᱟᱱᱱᱤᱭᱟᱨᱜᱟᱞ"
|ᱡᱤ. ᱨᱟᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱮ. ᱢᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱠᱟᱥᱤ, ᱠᱮ. ᱮᱥ. ᱜᱳᱯᱟᱞᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ
|-
| ᱑᱙᱕᱘
!''ᱥᱟᱵᱟᱥ ᱢᱤᱱᱟ''
|"ᱟᱱᱟᱜᱟ ᱯᱤᱨᱟᱱᱫᱷᱟᱫᱷᱮᱞᱞᱟᱢ", "ᱠᱟᱱᱟ ᱤᱱᱵᱟᱢ ᱠᱟᱱᱱᱤᱫᱷᱟᱫᱷᱮᱱᱳ", "ᱮᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱢᱟ ᱥᱩᱢᱢᱟ ᱮᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱢᱟ"
|ᱴᱤ. ᱡᱤ. ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
|ᱠᱮ. ᱡᱟᱢᱩᱱᱟ ᱨᱟᱹᱱᱤ, ᱴᱤ. ᱮ. ᱢᱳᱛᱷᱤ, ᱡᱮ. ᱯᱤ. ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱵᱟᱵᱩ, ᱴᱤ. ᱡᱤ. ᱞᱤᱝᱜᱟᱯᱯᱟ
|}
=== ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| rowspan="3"|᱑᱙᱖᱓
!rowspan="3"|''ᱛᱷᱳᱵᱩᱴᱴᱩᱵᱷᱩᱞᱩ''
|"ᱥᱟᱜᱮᱱᱩ ᱡᱤᱵᱷᱤᱛᱷᱟ ᱱᱟᱵᱷᱟ"
|rowspan="3"|ᱥᱤ. ᱢᱳᱦᱚᱱ ᱫᱟᱥ
|rowspan="3"|ᱟᱱᱤᱥᱮᱴᱴᱤ ᱥᱩᱵᱵᱟ ᱨᱟᱣ
|rowspan="2"|ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ
|-
|"ᱢᱚᱫᱷᱩᱨᱟᱢᱟᱭᱱᱟ ᱨᱮᱭᱤᱞᱳ"
|-
|"ᱮᱢᱟᱭᱭᱟ ᱯᱨᱮᱢᱟᱭᱭᱟ"
|
|-
| ᱑᱙᱖᱗
!''ᱠᱟᱵᱷᱟᱞᱠᱟᱨᱟᱱ''
|"ᱱᱤᱱᱟᱭᱛᱷᱮᱱ ᱵᱷᱟᱱᱛᱷᱟᱭ", "ᱢᱮᱞᱞᱟᱯᱯᱳ ᱢᱮᱞᱞᱟᱯᱯᱳ", "ᱠᱟᱴᱴᱟᱡᱷᱟᱜᱩ ᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱜᱟᱞ"
|ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱵᱷᱟᱞᱤ, ᱟᱞᱟᱝᱜᱩᱰᱤ ᱥᱳᱢᱩ
|-
| ᱑᱙᱖᱗
!''ᱥᱟᱠᱥᱤ''
|"ᱟᱛᱩ ᱭᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱤᱛᱩ ᱭᱮᱱᱱᱮᱞᱟ", "ᱫᱟᱭᱟᱞᱮᱫᱷᱟ ᱱᱤᱠᱩ ᱫᱟᱭᱟᱞᱮᱫᱷᱟ", "ᱥᱤᱞᱤᱯᱳᱫᱟ ᱥᱤᱱᱱᱳᱫᱟ ᱪᱤᱨᱟ ᱫᱳᱪᱩᱠᱩᱱᱱᱳᱫᱟ", "ᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱰᱩᱯᱩ ᱪᱟᱞᱞᱟᱜᱟ"
|ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱵᱚᱱ
|ᱟᱨᱩᱫᱷᱨᱟ, ᱫᱟᱥᱚᱨᱚᱛᱷᱤ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱢᱟᱪᱟᱨᱭᱩᱞᱩ
|ᱜᱷᱚᱱᱴᱟᱥᱟᱞᱟ, ᱯᱤ. ᱵᱤ. ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱷᱟᱥ
|-
| ᱑᱙᱖᱙
!''ᱫᱮᱭᱵᱷᱟ ᱢᱟᱜᱟᱱ''
|"ᱠᱟᱛᱷᱟᱞᱤᱠᱠᱟ ᱠᱟᱛᱨᱩᱠᱳᱞᱞᱩᱝᱜᱟᱞ", "ᱠᱩᱴᱴᱟᱛᱷᱤᱞᱮᱭᱟ ᱭᱟᱨᱛᱷᱟᱱ"
|ᱮᱢ. ᱮᱥ. ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷᱟᱱ
|ᱠᱚᱱᱱᱚᱫᱟᱥᱚᱱ
|}
=== ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
! ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| ᱑᱙᱘᱒
!''ᱫᱮᱵᱚᱛᱷᱟ''
|"ᱮᱞᱞᱩᱵᱷᱟᱪᱤ ᱜᱳᱫᱟᱨᱟᱢᱢᱟ"
|ᱠᱮ. ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱚᱨᱛᱤ
|ᱵᱷᱮᱴᱩᱨᱤ
|rowspan="5" |ᱮᱥ. ᱯᱤ. ᱵᱟᱞᱚᱥᱩᱵᱽᱨᱚᱢᱚᱱᱭᱚᱢ
|-
| ᱑᱙᱘᱖
!''ᱥᱣᱟᱛᱤ ᱢᱩᱛᱭᱟᱢ''
|"ᱞᱟᱞᱤ ᱞᱟᱞᱤ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱥᱤ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱨᱮᱰᱰᱤ
|-
| rowspan="3" |᱑᱙᱘᱘
! rowspan="3" |''ᱥᱣᱚᱨᱱᱟᱠᱟᱢᱟᱞᱟᱢ''
|"ᱜᱷᱟᱞᱞᱩ ᱜᱷᱟᱞᱞᱩ"
| rowspan="3" |ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
| rowspan="3" |ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ
|-
|"ᱥᱤᱵᱷᱟ ᱯᱩᱡᱟᱠᱩ"
|-
|"ᱠᱳᱞᱩᱵᱷᱟᱭ ᱵᱷᱩᱱᱱᱟᱫᱮ"
|}
=== ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞᱟᱝ ===
{| class="wikitable sortable"
|-
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
! ᱯᱷᱤᱞᱢ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ
!ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
!ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ
!ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
|-
| rowspan="2" |᱑᱙᱙᱑
!''ᱠᱩᱞᱤ ᱱᱚᱝ. ᱑''
|"ᱠᱟᱞᱟᱭᱟ ᱱᱤᱡᱟᱢᱟ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱥᱤᱨᱤᱵᱷᱮᱱᱱᱮᱞᱟ ᱥᱤᱛᱟᱨᱟᱢᱟ ᱥᱟᱥᱛᱨᱤ
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|-
!''ᱫᱚᱞᱚᱯᱚᱛᱤ''
|"ᱟᱫᱟ ᱡᱟᱱᱢᱟᱠᱩ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|ᱨᱟᱡᱚᱥᱨᱤ
|
|-
|᱑᱙᱙᱓
!''ᱯᱚᱫᱽᱢᱟᱵᱷᱭᱩᱦᱟᱢ''
|"ᱠᱟᱱᱱᱩᱞᱟᱠᱩ ᱪᱩᱯᱟᱱᱫᱟᱢ"
|ᱮ. ᱟᱨ. ᱨᱚᱦᱢᱟᱱ
|ᱨᱟᱡᱚᱥᱨᱤ
|
|-
|᱑᱙᱙᱕
!''ᱠᱩᱱᱛᱤ ᱯᱩᱛᱨᱩᱰᱩ''
|"ᱜᱩᱢᱢᱟᱞᱩ ᱛᱷᱳᱢᱢᱤᱫᱤ"
|ᱤᱞᱟᱭᱟᱨᱟᱡᱟ
|
|
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{reflist}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|P. Susheela}}
* {{Official website|http://www.psusheela.org}}
* {{IMDb name|0654915}}
{{DEFAULTSORT:ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ, ᱯᱤ.}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱚᱲ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱚᱢ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱡᱤᱭᱟᱱᱚᱜᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱤᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱩ-ᱚᱨᱚᱝᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱢᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱫᱚᱠᱷᱤᱱ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱱᱫᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
854a8crtmpgl4jrvppjd22meze5lgp8
ᱩᱨᱩᱞᱤ
0
37923
198710
197257
2026-09-30T12:09:35Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198710
wikitext
text/x-wiki
[[Image:ഓട്ടുരുളി.jpg|thumb|right|[[ᱠᱟᱸᱥᱟ]] ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱨᱩᱞᱤ]]
'''''ᱩᱨᱩᱞᱤ''''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Chikarmane |first=Poornima |last2=Narayan |first2=Lakshmi |editor2-last= |editor2-first= |title=1800 Histories - Life on the Uruli Landfills |url=https://histecon.fas.harvard.edu/1800_histories/observations/uruli.html |website=Joint Center for History and Economics, Faculty of Arts and Sciences, Harvard University}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-05-20 |title=Urli - What is it and how to use it? |url=https://smris.com/blogs/blogs/urli |access-date=2024-11-19 |website=Smris |language=en}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱥᱟ, ᱛᱟᱢᱵᱟ, ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱥᱮ ᱠᱟᱸᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-08-22 |title=The Uruli and my Patti: A story that never was - Museum of Material Memory |url=https://museumofmaterialmemory.com/the-uruli-and-my-patti-a-story-that-never-was/ |access-date=2024-11-19 |website=museumofmaterialmemory.com |language=en-GB}}</ref> ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ [[ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱽ|ᱟᱭᱩᱨᱵᱮᱫᱤᱠ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱦᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱪᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱵᱟᱹᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2023-09-20 |title=Uruli: The Timeless Elegance of Indian Handicrafts |url=https://artizenaura.com/blogs/indian-heritage/uruli-the-timeless-elegance-of-indian-handicrafts |access-date=2024-11-19 |website=ArtiZen Aura |language=en |archive-date=2025-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528012154/https://artizenaura.com/blogs/indian-heritage/uruli-the-timeless-elegance-of-indian-handicrafts |url-status=dead}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱟᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱲᱚᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2021-03-25 |title=The Caste Stories Behind Kerala's Traditional Cookware |url=https://www.goya.in/blog/the-caste-stories-behind-keralas-traditional-cookware |access-date=2024-11-19 |website=GOYA |language=en-US}}</ref>
ᱩᱨᱩᱞᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ "'''ᱵᱷᱟᱨᱯᱩ'''" ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱟᱦᱟ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ [[ᱵᱤᱥᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱤᱡᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾
== ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ==
<gallery>
File:Urulies.JPG
File:Uruli medium.JPG
File:Uruli large.JPG
Uruli festive arrangement of flowers, Malayali Hindus in Kerala.jpg
</gallery>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱤᱱ ᱵᱟᱥᱟᱝ ᱴᱩᱠᱩᱡ ᱪᱮᱞᱟᱝ ᱠᱚ]]
bxewkeexjabecarr2srsgfjrko0lpl6
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ
0
37983
198739
197783
2026-09-30T15:34:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198739
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱟᱹᱛᱩ
| image_skyline = Furfura Mazar.jpg
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱢᱟᱡᱟᱨ
| pushpin_map = India West Bengal#India3
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.7502292|N|88.1320064|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|India}}
| subdivision_type1 = [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[List of districts of India|ᱡᱤᱞᱞᱟ]]
| subdivision_name2 = [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 11
| population_total = 6720
| population_as_of = 2001
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = 712706
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = 91 3212
| registration_plate =
| website =
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] [[States and territories of India|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱡᱤᱞᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱥᱚᱵᱽᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Jangipara|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ [[Bengali Muslims|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱨᱟᱥᱤᱝ ᱱᱟᱢᱟᱡᱽ (ᱯᱨᱟᱨᱛᱷᱚᱱᱟ) ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ''[[Pir (Sufism)|ᱯᱤᱨ]]'' (ᱯᱩᱱᱟᱹᱭ ᱦᱚᱲ) [[Mohammad Abu Bakr Siddique|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱵᱩ ᱵᱚᱠᱨᱚ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] (᱑᱘᱔᱖–᱑᱙᱓᱙) ᱭᱟᱜ [[Mazar (mausoleum)|''ᱢᱟᱡᱟᱨ'']] ( shrine ) ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱭᱤᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ᱾ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Ghutiari Sharif railway station|ᱜᱷᱩᱴᱤᱭᱟᱨᱤ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[Gazi Pir|ᱜᱟᱡᱤ ᱯᱤᱨ ᱢᱟᱡᱟᱨ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ''ᱢᱟᱡᱟᱨ'' ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|last=hindu|first=the|date=17 January 2021|title=The Hindu e-Paper Today: ePaper replica of the print newspaper|url=https://epaper.thehindu.com/Login/LandingPage?ReturnUrl=%2fHome%2fArticleView|access-date=2021-01-18|website=epaper.thehindu.com|archive-date=2021-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210122214751/https://epaper.thehindu.com/Login/LandingPage?ReturnUrl=/Home/ArticleView|url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ (History) ==
᱑᱓᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱩᱠᱞᱤᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ [[masjid|ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱠᱟᱛᱮ [[Pir (Sufism)|ᱯᱤᱨ]] ᱟᱜ ''[[Melā|ᱢᱮᱞᱟ]]'' ( fair ) ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.hooghly.gov.in/visit.htm | title= Hooghly District | work= Places of Interest | publisher= District administration | access-date= 2009-02-06 | archive-date= 2 February 2009 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090202122208/http://www.hooghly.gov.in/visit.htm | url-status= dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[Urs|ᱩᱨᱥ]] ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱟᱠᱚᱨᱥᱤᱛ ᱠᱚᱣᱟ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/in_tourismpolicy.html | title= West Bengal Tourism Policy, 2008 | work= Fairs and Festivals Tourism | publisher= Government of West Bengal, Department of Tourism | access-date= 2009-02-06 | archive-url= https://web.archive.org/web/20090924031131/http://www.westbengaltourism.gov.in/wb/in_tourismpolicy.html | archive-date= 24 September 2009 | url-status= dead | df= dmy-all }}</ref> ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ [[Bagdi (caste)|ᱵᱟᱜᱽᱫᱤ]] (ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱷᱚᱛᱨᱤᱭᱚ) ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱦ ᱠᱚᱵᱤᱨ ᱦᱚᱞᱤᱵᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱚᱢᱩᱫᱽᱫᱤᱱ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱦᱟᱨᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱩᱱᱠᱤᱱᱟᱜ ᱛᱚᱯᱟ ᱴᱷᱟᱶ (tombs) ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟ᱾<ref name=":0">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=6CA40Uz0vpwC&dq=Phurphura&pg=PA64 | title = A Brief History of the Hughli District By D. G. Crawford | isbn = 9781443766128 | access-date=2009-02-06| last1 = Crawford | first1 = D. G. | date = October 2008 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book|last=Kabir|first=Humayun|title=The Moral Economy of the Madrasa: Islam and Education Today|publisher=Routledge|year=2011|isbn=9780203840788|pages=146–7|chapter=Contested notions of being ‘Muslim’: Madrasas, ulama and the authenticity of Islamic schooling in Bangladesh}}</ref>
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱤᱨ [[Mohammad Abu Bakr Siddique|ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱟᱵᱩ ᱵᱚᱠᱨᱚ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱤ]] ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ [[Mazar (mausoleum)|''ᱢᱟᱡᱟᱨ'']] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ''ᱯᱚᱸᱪ ᱦᱩᱡᱩᱨ ᱠᱮᱵᱽᱞᱟ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite Banglapedia |author=Choudhury. Dewan Nurul Anwar Hussain |article=Siddiqi, Abdul Hai}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱟᱱ-ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ, ᱴᱩᱣᱟᱹᱨ ᱚᱲᱟᱜ ( orphanages ), ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ, ᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱪᱮᱫᱚᱜ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱫᱽᱫᱤᱠᱟ ᱦᱟᱭ ᱥᱠᱩᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱠᱩᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱚᱨᱰᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ" ᱥᱮ "[[Silsila|ᱥᱤᱞᱥᱤᱞᱟ]]-ᱮ-ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ" ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤᱭᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ (ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱑, ᱒᱒ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ( ᱟᱱᱩᱢᱟᱱᱤᱠ ᱕, ᱖ & ᱗ ᱢᱟᱨᱪ ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱟᱣᱨᱟ ( religious congregation ) ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url= http://www.islamicacademy.org/html/Articles/English/EisaleSawab.htm | title= Conveying Rewards to the Deceased (Isaale Sawaab) |last= Qadri |first= M. Aqib Farid | publisher= Islamic Academy| access-date=2009-05-12}}</ref><ref>{{cite web | url= http://www.thefinancialexpress-bd.com/search_index.php?page=detail_news&news_id=22488 | title=Dariapur Sharif's Isale Sawab on Jan 17 | publisher= Financial Express, 14 January 2008 | access-date=2009-05-12}}</ref>
[[File:JANGIPARA CD BLOCK MAP.svg|thumb|right|300px|ᱡᱚᱝᱜᱤᱯᱟᱲᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱱᱱᱚᱭᱚᱱ ᱵᱞᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱯ]]
== ᱴᱷᱟᱶ (Location) ==
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱫᱚ {{coord|22.7545|N|88.1301|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ [[Gram Panchayat|ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ, ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱫᱩᱨᱜᱟᱹᱯᱩᱨ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱦᱳᱥᱮᱱᱯᱩᱨ, ᱫᱟᱠᱷᱤᱱᱫᱤᱦᱤ, ᱨᱟᱢᱯᱟᱲᱟ, ᱛᱳᱨᱟᱞᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱱᱛᱳᱥᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱠ ᱵᱟᱨᱟᱫᱟ, ᱵᱮᱞᱯᱟᱲᱟ, ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱤᱞᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱪᱟᱨᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱠᱪᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱱᱫᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱦᱟᱡᱤᱯᱩᱨ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱢᱯᱩᱨ᱾<ref name=Jangipara>{{cite web | url =http://www.wbphed.gov.in/applications/Phedweb/Block2Villpdf.php?State_Cd=19&Dist_Cd=12&Blk_Cd=0016 | title =Census Data District Name: Hooghly(12) Block Name: Jangipara (0016) | publisher =West Bengal Govt | access-date =2009-02-04 | archive-date =2025-05-06 | archive-url =https://web.archive.org/web/20250506054315/http://www.wbphed.gov.in/applications/Phedweb/Block2Villpdf.php?State_Cd=19&Dist_Cd=12&Blk_Cd=0016 | url-status =dead }}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱮᱞ (Demographics) ==
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱖,᱗᱒᱐ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑,᱑᱓᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱠᱟᱥᱴ ( Scheduled Castes ) ᱟᱨ ᱑᱙᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ( Scheduled Tribes ) ᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Jangipara/>
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱩᱪᱪᱚ ᱢᱟᱫᱷᱭᱚᱢᱤᱠ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱟᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱳ-ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ( coeducational ) ᱥᱟᱸᱥᱛᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱵᱷᱩᱜᱚᱞ, ᱫᱚᱨᱥᱚᱱ ( philosophy ), ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱢᱮᱛᱷᱢᱮᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱽᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://wbchse.nic.in/admin/Hooghly_school_list.php?page=12&| title = Hooghly district exam venue | publisher = West Bengal Council of Higher Secondary Education |access-date = 6 October 2018}}</ref> ᱑᱙᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱦᱟᱭ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ [[madrasah|ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url = http://wbmadrasahboard.110mb.com/listofmadrasah.htm |title = Contents showing the district-wise total number of different types of Madrasahs recognised by West Bengal Board of Madrasah Education as on 30.04.2001 |access-date = 2009-02-06 |work = Hooghly District |archive-date = 2011-05-21 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110521085807/http://wbmadrasahboard.110mb.com/listofmadrasah.htm |url-status = dead }}</ref>
[[Aliah University|ᱟᱞᱤᱭᱟ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ "ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ" ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ — ᱵᱟᱴᱱᱟ (ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ), ᱵᱮᱞᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱤᱞᱞᱟ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ "ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ" ᱠᱚ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱩᱴᱚᱨ ᱮᱯᱞᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ "ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱟ subject/ ᱥᱟᱛᱟᱢ" ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱚᱵᱽᱞᱤᱠ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱ (Public Service Commission) ᱫᱣᱟᱨᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news | url = http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=172088 | title = Finally, Calcutta Madrasa gets status of college | access-date = 2009-02-06 | last = Shamsi | first = Mohammed Shafi | publisher = Indian Express, 3 March 2006 }}{{dead link|date=February 2023|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref>
[[Furfura Fatehia Senior Madrasah|ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱤᱭᱟ ᱥᱤᱱᱤᱭᱚᱨ ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱟᱨ ᱴᱤᱪᱚᱨ-ᱤᱱ-ᱪᱟᱨᱡᱽ ᱥᱮᱠᱷ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱨᱚᱯᱷᱤᱠᱩᱞ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱚ ᱒ dot / ᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (National Award for Teachers) ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>
{{cite web|url = http://www.education.nic.in/secedu/TEACHERS/WB.pdf|title = National Award to Teachers, 2007|access-date = 2009-02-06|publisher = Government of India, Ministry of Human Resource Development, (Department of School Education & Literacy)|archive-url = https://web.archive.org/web/20090205113650/http://www.education.nic.in/secedu/TEACHERS/WB.pdf|archive-date = 5 February 2009|url-status = dead|df = dmy-all}}
</ref><ref>{{cite news | url =http://www.expressindia.com/latest-news/16-state-teachers-to-be-honoured-by-Centre/357634/ | title =16 state teachers to be honoured by Centre | access-date =2009-02-06 | last =Singh | first =Shiv Sahay | publisher =Indian Express, 5 September 2008 | archive-date =2012-09-21 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120921223348/http://www.expressindia.com/latest-news/16-state-teachers-to-be-honoured-by-Centre/357634/ | url-status =dead }}</ref>
== ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ (Healthcare) ==
ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[Primary Health Centre (India)|ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ]] ( ᱯᱨᱟᱛᱷᱚᱢᱤᱠ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ ᱠᱮᱸᱫᱽᱨᱚ ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=medical>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hooghly.gov.in/phc_sri.htm |title=Hooghly.gov.phc |access-date=4 October 2018 |archive-date=17 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170217134750/http://www.hooghly.gov.in/phc_sri.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | url =http://www.expressindia.com/latest-news/16-state-teachers-to-be-honoured-by-Centre/357634/ | title =16 state teachers to be honoured by Centre | access-date =2009-02-06 | last =Singh | first =Shiv Sahay | publisher =Indian Express, 5 September 2008 | archive-date =2012-09-21 | archive-url =https://web.archive.org/web/20120921223348/http://www.expressindia.com/latest-news/16-state-teachers-to-be-honoured-by-Centre/357634/ | url-status =dead }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ (External links) ==
* [http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-travel-and-tourism-fur-furah-sharif.html ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231005180802/http://hooghlydistrict.info/hooghly-district-travel-and-tourism-fur-furah-sharif.html |date=2023-10-05 }}
* [https://wbtourism.gov.in/destination/place/furfura_sharif ᱯᱷᱩᱨᱯᱷᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱤᱯᱷ - ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260901083856/https://wbtourism.gov.in/destination/place/furfura_sharif |date=2026-09-01 }}
{{Mosques in India}}
{{Srirampore subdivision}}
{{Hooghly District}}
[[Category:Villages in Hooghly district]]
lwmqbg9x41z360u5be4msm3gr54evkq
ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
38183
198731
198529
2026-09-30T14:57:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198731
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
{{Infobox rail
|name = ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|logo_filename = [[File:North Central Railway Zone.svg|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
|logo_size = 100px
|headquarters = [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]]
|parent_company = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
|founders = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
}}
'''ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱟᱞᱞᱟᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ''') ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="zones_and_divisions">{{cite web |title=Railway Zones and Divisions in The Country |url=https://pib.gov.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=168812. |website=Press Information Bureau |publisher=Ministry of Railways (Government of India) |access-date=1 January 2025 |date=21 July 2017}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱕ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱕᱑ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱡᱷᱟᱸᱥᱤ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱟᱜᱽᱨᱟ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Zones and their Divisions in Indian Railways |url=http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |work=Indian Railways |access-date=13 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319003737/http://www.indianrail.gov.in/ir_zones.pdf |archive-date=19 March 2015 }}</ref><ref>{{cite web |title=Prayagraj Division |url=https://ncr.indianrailways.gov.in//view_section.jsp?lang=0&id=0,1,396,403 |website=North Central Railways - Indian Railways Portal |access-date=17 July 2022 |archive-date=10 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220810060044/https://ncr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,1,396,403 |url-status=dead}}</ref>
==ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
ᱯᱨᱚᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱢᱨᱤᱛ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ:
# [[ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱢᱤᱨᱡᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱵᱷᱤᱱᱫᱷᱭᱟᱪᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱴᱩᱸᱰᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# [[ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]]
# ᱟᱱᱣᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱯᱟᱝᱠᱤᱫᱷᱟᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱢᱟᱭᱱᱯᱩᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱥᱤᱠᱳᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱠᱷᱩᱨᱡᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱥᱳᱱᱵᱷᱫᱽᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱪᱩᱱᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
# ᱢᱟᱱᱤᱠᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Statement showing Category-wise No.of stations in IR based on Pass. earning of 2011 |url=http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI&ACategoryStns.pdf |access-date=15 January 2016 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160128044328/http://www.indianrailways.gov.in/StationRedevelopment/AI%26ACategoryStns.pdf |archive-date=28 January 2016 }}</ref><ref>{{cite web|title=Passenger Amenities - Criteria = For Categorisation of Stations|url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|access-date=15 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304045206/http://www.cr.indianrailways.gov.in/uploads/files/1432447500773-23.Passenger%20Amenities%20PDF.pdf|archive-date=4 March 2016|url-status=dead}}</ref>
{| class="wikitable sortable" style="background:#fff;"
|-
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱞ
! style="background:#ffd750;" ! | ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
| style="text-align:center;" | '''A-1''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱒
| style="text-align:center;" | {{rws|ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ}}
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''A''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | ᱕
| style="text-align:center;" | [[ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱞᱤᱜᱚᱲ]], {{rws|ᱤᱴᱟᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ}}, {{rws|ᱯᱷᱟᱛᱮᱦᱯᱩᱨ}}, {{rws|ᱯᱷᱚᱯᱷᱩᱸᱫᱽ}}, {{rws|ᱢᱤᱨᱡᱟᱯᱩᱨ}}
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''B''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''C''' ᱛᱷᱚᱠ<br>(ᱥᱟᱵᱟᱨᱵᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ)
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''D''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''E''' ᱛᱷᱚᱠ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
|-
| style="text-align:center;" | '''F''' ᱛᱷᱚᱠ<br>ᱦᱚᱞᱴ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style="text-align:center;" | -
| style="text-align:center;" | -
|-
| style="text-align:center;" | '''ᱜᱩᱴ'''
| style="text-align:center;" | '''-'''
| style="text-align:center;" | -
|}
ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱫᱚ ᱮᱱᱟ -
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|*]]
9spc1gpu1veur4yua0o5nx15gozm5rm
ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38203
198766
198558
2026-09-30T18:13:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198766
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] – ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| image = Beasjun.jpg
| caption = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| address = ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱳᱰ, [[ᱵᱭᱟᱥ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ|ᱵᱭᱟᱥ]], [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|31.5203|N|75.2913|E|type:railwaystation_region:IN|format=dms|display=inline, title}}
| elevation = {{convert|233|m|ft}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| line = [[ᱟᱢᱵᱟᱞᱟ-ᱟᱴᱟᱨᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] <br/> ᱵᱭᱟᱥ-ᱴᱟᱨᱱ ᱛᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| platform = ᱒
| tracks = ᱔ ᱱᱚᱥ – ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱚᱥᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ
| structure = [[ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱮᱠᱥᱚᱱ (ᱨᱳᱰ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]]
| parking = ᱦᱚᱭ
| cyclepark = ᱦᱚᱭ
| accessible = ᱪᱟᱠᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱨᱮᱢᱯ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| code = {{Indian railway code
| code = BEAS
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ}}
}}
| opened =
| electrified_date =
| former =
| passengers = ᱕᱕᱐᱐/ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ
| pass_system =
| pass_year = ᱒᱐᱑᱘
| pass_percent =
| pushpin_label = ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| map_size = 280
| pushpin_map = India Punjab
| map_caption = ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
}}
'''ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ [[ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱭᱟᱥ, ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ|ᱵᱭᱟᱥ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url = http://www.rssb.org/|title = Beas town of Punjab|date = |access-date = |website = indianetzone.com|publisher = Baiga|last = Kewat|first = Vicky}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱢᱤᱫ ᱧᱮᱱᱮᱞ==
ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱓᱓ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗᱖᱔ ᱯᱷᱩᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱰ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ - BEAS ᱾ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱑᱐᱔ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱷᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱗ ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Departures from BEAS/Beas Junction (2 PFs) ਬਿਆਸ ਜੰਕਸ਼ਨ ब्यास जंक्शन|url=https://indiarailinfo.com/departures/343?|accessdate=24 January 2016}}</ref>{{when|date=January 2016}} ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱺ ᱑᱙᱒᱒᱕ ᱵᱷᱚᱜᱚᱛ ᱠᱤ ᱠᱚᱴᱷᱤ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱛᱚᱣᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱑᱘᱕᱐᱘ ᱦᱤᱨᱟᱠᱩᱸᱰ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱨᱤ ᱜᱩᱨᱩ ᱨᱟᱢ ᱫᱟᱥ ᱡᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] (IATA: '''ATQ''', ICAO: '''VIAR''') ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱝᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱕᱑.᱐᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱑.᱗᱔ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱠᱳᱴ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱘᱕.᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Beas Junction railway station|url=https://indiarailinfo.com/station/map/beas-junction-beas/343|accessdate=9 September 2020|publisher=India Rail Info}}</ref>
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱨᱮᱠ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱴᱨᱮᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" />
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱧᱩ ᱫᱟᱜ, ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱭᱱᱟᱞ, ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱥᱟᱶ ᱟᱥᱨᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱷᱩᱴ ᱚᱵᱷᱟᱨᱵᱨᱤᱡᱽ (ᱮᱯᱷ ᱳ ᱵᱤ) ᱾<ref name=":0">{{cite web|title=Passenger amenities details of Beas Junction railway station|url=https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=BEAS|accessdate=9 September 2020|publisher=Rail Drishti|archive-date=13 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613054004/https://www.raildrishti.in/raildrishti/IRDBStationPDF.jsp?stncode=BEAS|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=|title=Beas Junction Trains Schedule and station information|url=https://www.goibibo.com/trains/beas-railway-station-beas/|archive-url=|archive-date=|access-date=9 September 2020|website=[[Ibibo|goibibo]]}}</ref> ᱪᱮᱨᱤᱴᱮᱵᱟᱞ ᱴᱨᱟᱥᱴ ᱤᱱᱴᱮᱜᱨᱮᱴᱮᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱴᱨᱟᱥᱴ (ᱤᱱᱴᱟᱠᱴ) ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱮᱱᱣᱟᱭᱨᱚᱱᱢᱮᱱᱴᱟᱞ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱥᱴᱚᱢᱮᱱᱴ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱑᱔᱐᱐᱑: ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱠᱴ ᱦᱚᱸ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱢᱮᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱧᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱟᱫᱷᱟ ᱥᱚᱢᱤ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱵᱭᱟᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱷᱚᱞᱴᱤᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Residents for sanitation at rly station|url=https://www.tribuneindia.com/news/archive/amritsar/news-detail-798932|accessdate=9 September 2020|work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune India]]}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [https://www.raildrishti.in/raildrishti/raildrishtiv3/initiativeGallery.jsp?initid=48&locid=BEAS&locname=BEAS ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱠᱚ]
* [https://www.openstreetmap.org/node/3602063875 OpenStreetMap ᱨᱮ ᱵᱭᱟᱥ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱨᱤᱛᱥᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
55n44nr06gje68xqll9sae49sc939j1
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
0
38211
198783
198635
2026-10-01T01:38:38Z
MT731
2184
198783
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ}}
{{Infobox person
| name = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| image = Harilal Mohandas Gandhi in 1910.jpg
| image_size = 250px
| caption = ᱑᱙᱑᱐ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| birth_name = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| birth_date = {{Birth date|df=yes|1888|08|23}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|1948|06|18|1888|08|23|df=yes}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ|ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱸᱥ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱳᱢᱤᱱᱤᱭᱚᱱ|ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| alma_mater =
| occupation =
| other_names = ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ<br>ᱚᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| parents = {{ubl|[[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] (ᱵᱟᱵᱟ)|[[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] (ᱟᱭᱳ)}}
| spouse = ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| children = ᱔
| signature =
}}
'''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱚᱵᱽᱫᱩᱞᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'''; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ '''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'''; ᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱘ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱘)<ref>Gandhi, Rajmohan (2006) p 376</ref> ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱚᱯᱚᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="gft">*[https://web.archive.org/web/20071012232237/http://www.kincafe.com/family-tree/mahatma-gandhi/ Gandhi Family Tree]</ref> ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: [[ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱘᱘᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ [[ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Gandhiserve">{{cite web |title=The Collected Works of Mahatma Gandhi |url=https://www.gandhiservefoundation.org/about-mahatma-gandhi/collected-works-of-mahatma-gandhi/ |website=www.gandhiservefoundation.org |publisher=Gandhiserve foundation (Berlin) |access-date=4 March 2019 |archive-date=6 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044204/https://www.gandhiservefoundation.org/about-mahatma-gandhi/collected-works-of-mahatma-gandhi/ |url-status=dead }}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱑᱙᱐᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱨᱮ ᱖ ᱫᱷᱟᱣ [[ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱨᱟᱦᱟ|ᱥᱚᱛᱭᱚᱜᱨᱟᱦᱤ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":1">{{Cite book|title=Gandhi : the man, his people and the empire|last=Gandhi, Rajmohan|date=August 2015 |publisher=Arabia Books |isbn=9781910376263|oclc=936199613}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱪᱷᱳᱴᱮ (ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ) ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱢ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref name=":1" />
ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱸ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱮᱨᱤᱥᱴᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱸᱜᱽᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱤᱨᱚᱫᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱚᱱᱮ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱛᱟᱯᱟᱢ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Opposition">{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/article2275430.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118043249/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-sundaymagazine/article2275430.ece|url-status=dead|archive-date=18 November 2016|title=The Mahatma and his son|date=22 July 2007|newspaper=The Hindu|access-date=6 August 2016|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref> ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱥᱟᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱦᱩᱞ ᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱑ ᱨᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱐᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Mahatma-Gandhi-opposed-son-marrying-young/articleshow/47126787.cms|title=Mahatma Gandhi opposed son marrying young|last=Desai|first=Sukrat|date=2 May 2015|website=Times of India|access-date=3 April 2019}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱥᱟᱶ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ, ᱨᱟᱢᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩ; ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ, ᱠᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ, ᱨᱟᱥᱤᱠᱞᱟᱞ, ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱾ ᱨᱟᱥᱤᱠᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱞᱟᱞ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱤᱱ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱨᱟᱱᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ (ᱟᱱᱩᱥᱨᱤ, ᱯᱨᱟᱵᱚᱫᱷ, ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱥᱚᱞᱟᱱᱠᱤ, ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱢᱟᱞᱤᱠᱟ), ᱠᱟᱱᱴᱤᱞᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ([[ᱥᱟᱱᱛᱤ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱤ]] ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱫᱤᱯ), ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ (ᱩᱨᱢᱤ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱯᱷᱞᱩᱣᱮᱱᱡᱟ ᱢᱟᱦᱟᱢᱟᱨᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱵᱽ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱹᱦᱩ ᱭᱤᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱠᱩᱢᱤ ᱟᱰᱟᱞᱡᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱢᱤᱫ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱟᱹᱱᱰᱤ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱢᱵᱷᱚᱵᱚᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱧᱩᱨᱦᱟᱹᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱯᱟᱹᱨᱣᱟᱹ ᱧᱩ ᱨᱮ ᱞᱟᱥᱤᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾
᱑᱙᱒᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ''ᱚᱞ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱥᱴᱚᱨᱥ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱜᱽᱭᱟᱯ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱜᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱞᱭᱟᱞᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱢᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱚᱱᱫᱮᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱭᱟᱝ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱭᱤᱱᱤ ᱱᱚᱴᱤᱥ ᱠᱩᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ [[ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ 'ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟᱨᱥ ᱫᱚ ᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾'<ref>{{Cite book |last=Guha |first=Ramchandra |title=Gandhi: The Years That Changed the World |publisher=Penguin Allen Lane |year=2018 |isbn=978-0670083886 |pages=233}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱛᱮ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱯᱱᱟᱯ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ, ᱑᱙᱔᱗ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref>{{cite news |last1=Gandhi |first1=Tushar |title=The truth behind news report suggesting Mahatma Gandhi accused his son Harilal of raping his own daughter: Tushar Gandhi's open letter to media |url=https://www.dnaindia.com/analysis/standpoint-the-truth-behind-news-report-suggesting-mahatma-gandhi-accused-his-son-harilal-of-raping-his-own-daughter-tushar-gandhi-s-open-letter-to-media-1988627 |access-date=4 March 2019 |publisher=DNA}}</ref>
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱟᱹᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱᱟᱭ ᱡᱮ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱨᱟᱱᱤᱵᱮᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱱᱤᱞᱟᱢ ᱯᱟᱨᱤᱠ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱵᱤᱵᱽᱨᱚᱬ ᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱤ ᱭᱟᱜ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ: ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'' ᱾
==ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ==
᱑᱙᱓᱖ ᱢᱮ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮ ᱯᱷᱮᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱵᱷᱩᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>Gandhi, Rajmohan (2006), pp374</ref> ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="hg">{{cite web|url=http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420070727015933&Title=Features+-+People+%26+Lifestyle&rLink=0 |title=Watching 'Gandhi my Father' was painful: Tushar |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080528111907/http://www.newindpress.com/NewsItems.asp?ID=IE420070727015933&Title=Features%2B-%2BPeople%2B&%2BLifestyle&rLink=0 |archivedate=28 May 2008 |url-status=dead }}</ref> [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱦᱟᱨᱤᱡᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱛᱮ ᱛᱮᱞᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱠᱚᱜ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱛᱟᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱣ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱟᱵᱷ ᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱢᱩᱞᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱖ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱠ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱵᱷᱩᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱑᱙᱓᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱨᱭᱟ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.gandhi-manibhavan.org/kasturba/to-harilal-gandhi-letter.html|title=To Harilal Gandhi | Letters to Kasturba Gandhi | Kasturba | On Gandhi | Mani Bhavan - Gandhi Sangrahalaya: Mahatma Gandhi Museum & Reference Library|website=www.gandhi-manibhavan.org}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.mkgandhi.org/ebks/gandhiji-on-religious-conversion.pdf | title=Gandhiji on religious conversion | website=www.mkgandhi.org}}</ref>
==ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱴᱷᱤ==
᱑᱙᱓᱕ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ, ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ,<ref>{{Cite web|url=https://www.tribuneindia.com/2014/20140512/main8.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - Main News|website=www.tribuneindia.com}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ "ᱯᱟᱹᱣᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱷᱚᱢᱚᱠ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱨᱮ,<ref name="Gandhi letters">{{cite web|title=Gandhi three autograph letters signed to his son|url=http://www.mullocksauctions.co.uk/lot-668278-gandhi_three_autograph_letters_signed_his_son.html?p=32|website=Mullock's Auctions|access-date=19 September 2016}}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚᱭ ᱢᱮᱱ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱰᱷᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="w922">{{cite web | last=Standard | first=Business | title=Tushar Gandhi contradicts reports on Mahatma's letter to son | website=Business Insider| date=2014-05-15 | url=https://www.business-standard.com/article/pti-stories/tushar-gandhi-contradicts-reports-on-mahatma-s-letter-to-son-114051501638_1.html | access-date=2025-08-27}}</ref>
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱓᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱴᱷᱮᱱ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱤᱴᱷᱤ ᱱᱤᱞᱟᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/Gandhis-letters-accusing-son-of-raping-grand-daughter-find-no-buyer/articleshow/35487219.cms|title=Gandhi's letters accusing son of raping grand daughter find no buyer|last=Sinha|first=Kounteya|date=22 May 2014|website=Times of India|access-date=3 April 2019}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.telegraphindia.com/india/lost-in-translation-says-mahatma-kin/cid/182298|title=Lost in translation, says Mahatma kin|date=15 May 2014|website=Telegraph of India|access-date=3 April 2019}}</ref>
==ᱜᱩᱨ==
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱ ᱪᱟᱱᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱔᱘ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱧᱤᱱᱫᱟᱹ ᱨᱮ ᱕᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱛᱮ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] (ᱱᱤᱛ ᱥᱮᱣᱨᱤ ᱴᱤᱵᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱭᱥᱤᱯᱟᱞ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱜᱚᱡ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱣᱟᱠᱚᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱦᱟᱱᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱢᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱚᱨᱯᱳᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱠᱟᱭᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱟᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ [[ᱠᱟᱢᱟᱛᱷᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱨᱮ ᱵᱮᱪᱮᱛᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱚᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web|url=http://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/Old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-Gandhis-son/articleshow/17863394.cms|title=OLD HOSPITAL RECORDS REVEAL LONELY DEATH OF GANDHI'S SON|last1=Mishra|first1=Lata|publisher=Mumbai Mirror|access-date=5 February 2017}}</ref> ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱩᱱᱤ ᱜᱚᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱵᱤᱛ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://mumbaimirror.indiatimes.com/mumbai/other/old-hospital-records-reveal-lonely-death-of-gandhis-son/articleshow/17863394.cms|title=Old hospital records reveal lonely death of Gandhi's son|last=Mishra|first=Lata|date=15 December 2012|website=Mumbai Mirror|access-date=3 April 2019}}</ref>
==''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱤᱧ ᱵᱟᱵᱟ''==
ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ "ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱤᱧ ᱵᱟᱵᱟ" ᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱗ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱨᱤᱞᱤᱡᱽ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱨᱚᱡᱽ ᱟᱵᱽᱵᱟᱥ ᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱭ ᱫᱤᱥᱟᱹ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱱᱤᱞ ᱠᱟᱯᱩᱨ]] ᱫᱚᱭ ᱯᱨᱚᱰᱭᱩᱥ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱚᱭ ᱠᱷᱟᱱᱱᱟ ᱮ ᱯᱟᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱜ ᱯᱟᱴ ''ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱵᱚᱱᱟᱢ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'',<ref name="Mahatma vs. Gandhi">{{cite web |url=http://www.ferozkhan.com/fz_mahatmasynopsis.htm |title=Feroz Khan- A Distinguished Indian Theatre Director of highly acclaimed plays |access-date=2012-08-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206002842/http://www.ferozkhan.com/fz_mahatmasynopsis.htm |archive-date=6 February 2012 |df=dmy-all }}</ref> ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱚᱸ, ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱷᱤᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱪᱚᱞᱚᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱥᱚᱫᱚᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱚᱠᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱛ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
''ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ]] ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
{{Ahnentafel|᱑. '''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ'''|᱒. [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|᱓. [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|᱔. [[ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱩᱛᱛᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|᱕. ᱯᱩᱛᱞᱤᱵᱟᱭ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|align=Left|collapsed=Yes}}
==ᱞᱟᱦᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ==
*''ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ: ᱪᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ''<ref name="Vedamsbooks">{{Cite web|url=https://www.vedamsbooks.com/no49306.htm|title=Vedams eBooks|website=www.vedamsbooks.com|access-date=22 July 2007|archive-date=28 September 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070928055510/https://www.vedamsbooks.com/no49306.htm|url-status=dead}}</ref> ᱪᱟᱱᱫᱩᱞᱟᱞ ᱵᱷᱟᱜᱩᱵᱷᱟᱭᱤ ᱫᱟᱞᱟᱞ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ
*''Gandhiji's Lost Jewel: Harilal Gandhi''<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/society/the-prodigal-who-didnt-return-news-235415|title=The Prodigal Who Didn't Return|access-date=6 August 2016}}</ref> by Nilam Parikh, grand daughter of Harilal Gandhi
* {{cite book|author=Dinkar Joshi|author-link=Dinkar Joshi|title=Mahatma Vs Gandhi|url=https://books.google.com/books?id=_Py65JgGBLQC|date=1 January 2007|publisher=Jaico Publishing House|isbn=978-81-7992-700-7}}
*{{cite journal|last1=Gandhi|first1=Gopalkrishna|title=Review: A Son's Story: Harilal Gandhi: A Life|journal=Economic and Political Weekly|date=28 April 2007|volume=42|issue=17|page=1501<!--|pages=3-->|jstor=4419514}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
<references group="reference" />
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱘᱘ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱤᱵᱩᱠᱞᱚᱥ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱩᱥᱠᱤᱞ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟᱭ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱴᱤᱭᱩᱵᱟᱨᱠᱩᱞᱚᱥᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
th7580ke9i4av6gbuhzxe2n0la8uuvb
ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
0
38212
198744
2026-09-30T15:50:23Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱱᱟᱟᱣᱟ
198744
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox coat of arms
| name = ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|image = File:Seal of Nagaland.svg
| image_width = 200
| middle =
| middle_width =
| middle_caption =
| lesser =
| lesser_width =
| lesser_caption =
| armiger = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| year_adopted = ᱒᱐᱐᱕
| crest =
| torse =
| shield = [[ᱜᱟᱭᱟᱞ|ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ ᱵᱤᱥᱚᱱ]]
| supporters =
| compartment =
| motto = ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ (Unity)
| orders =
| other_elements =
| earlier_versions =
| use =
}}
'''ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Home: Government of Nagaland : Official Portal |url=https://www.nagaland.gov.in// |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181015080215/https://www.nagaland.gov.in/ |archive-date=15 October 2018 |access-date=16 June 2025 |website=Nagaland.gov.in}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱢᱮᱨᱤᱢᱵᱷᱩ ᱰᱟᱣᱞᱳ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
᱒᱐᱑᱘ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱪᱤᱨ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱪᱤᱨ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱢᱟᱱᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news |last=Kumar |first=Ravivarma |last2=Mishra |first2=Ravi |last3=Pani |first3=Narendra |date=2018-02-08 |title=Should States have their own flags? |url=https://www.thehindu.com/opinion/op-ed/should-states-have-their-own-flags/article22695446.ece |url-access=subscription |access-date=2025-06-16 |work=[[The Hindu]] |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jha |first=Kundan |date=2018-07-14 |title=‘Non-NDA states playing emblem politics to cover up their failure’ |url=https://sundayguardianlive.com/news/non-nda-states-playing-emblem-politics-cover-failure |access-date=2025-06-16 |website=[[The Sunday Guardian Live]] |language=en-US}}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱥᱳᱠᱟ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{cite web |last=Dholabhai |first=Nishit |date=2005-06-28 |title=Kohima set to stamp out Ashoka |url=https://www.telegraphindia.com/india/kohima-set-to-stamp-out-ashoka/cid/873536 |access-date=16 June 2025 |website=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0" /> ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite news |date=29 June 2005 |title=I-Day debut for Naga emblem |url=https://www.telegraphindia.com/north-east/i-day-debut-for-naga-emblem/cid/875775 |access-date=16 June 2025 |work=[[The Telegraph (India)|The Telegraph]]}}</ref> ''ᱫᱤ ᱴᱮᱞᱤᱜᱽᱨᱟᱯᱷ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝ-ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱨᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱱᱟ ᱡᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱫᱮᱥ ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ]] ᱠᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱢᱤᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱸᱫᱮᱥ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":2">{{Cite web |title=Emblems of States of Bharat (India) |url=https://nlcbharat.org/emblems |access-date=16 June 2025 |website=NLC Bharat}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱐᱕ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite news |last=Huozha |first=Ruopfulenuo |last2=Khuvung |first2=Lolano P. |date=30 September 2006 |title=Rules relating to State Emblem of Nagaland |url=https://morungexpress.com/rules-relating-to-state-emblem-of-nagaland |access-date=16 June 2025 |work=[[The Morung Express]]}}</ref>
== ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ==
ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱩᱞᱟᱹᱸᱰ ᱢᱩᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱤᱛᱷᱩᱱ (ᱵᱤᱥᱚᱱ) ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱵᱮᱲᱦᱟᱭ ᱛᱮ "Unity" (ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ) ᱟᱨ "Government of Nagaland" ᱯᱩᱸᱰ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":2" /><ref name=":4" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱯᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱜᱩᱞᱟᱹᱸᱰ ᱜᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱨᱚᱝ ᱯᱮᱨᱮᱡᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱫᱟᱣ, ᱵᱚᱨᱪᱷᱟ, ᱟᱨ ᱞᱚᱜᱽ ᱰᱨᱚᱢ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱟᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱚᱦᱤ ᱢᱮᱨᱤᱢᱵᱷᱩ ᱰᱟᱣᱞᱳ ᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":0" /> ᱰᱟᱣᱞᱳ ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱑᱕ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":1" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20181015080215/https://www.nagaland.gov.in/ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]
{{ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱢᱩᱦᱚᱨ ᱠᱚ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ]]
148z4o98quzvt872ftri66vkxeagtg7
ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
0
38213
198747
2026-09-30T16:12:37Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
ᱱᱟᱣᱟ
198747
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox official post
| post = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| native_name =
| body = ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| image = Nand kishore yadav.JPG
| image_size = 180
| insignia_caption = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
| insignia =
| incumbent = [[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
| incumbent_since = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖
| style = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ|ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ]]
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ)|ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]; [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]]
| term_length = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]]
| appointer = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| formation = {{start date and years ago|df=yes|1963|12|1}}
| inaugural = [[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]], ICS (Retd.)
| website = {{url|https://lokbhavan.nagaland.gov.in/}}
}}
[[File:IN-NL.svg|upright|thumb|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
'''ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱱᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ''',
* ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ''', ᱟᱨ
* ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ '''ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ''' ᱾
== ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ==
''ᱤᱧ, ᱮ. ᱵᱤ., ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱧ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱫᱟ/ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ (ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱧ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ) ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱤᱧ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱞᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾''
== ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
;ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{note label|†|†|†}} ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ
*{{note label|§|§|§}} ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ
*{{note label|‡|‡|‡}} ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ/ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ
;ᱨᱚᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{legend2|wheat}} ᱮᱠᱴᱤᱝ/ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ
*{{legend2|DDEEFF}} ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid;"
! rowspan="2"| {{abbr|#|ᱮᱞ}}
! rowspan="2" class="unsortable"| ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
! rowspan="2" style="width:14em" | ᱧᱩᱛᱩᱢ<br><small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ{{spaced ndash}}ᱜᱩᱨ)</small>
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ/ ᱭᱩᱴᱤ (UT)
! colspan="3"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱵᱟᱦᱟᱞᱤᱡ<br/>(ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ)
|-
! style="width:7em"| ᱠᱷᱚᱱ
! style="width:7em"| ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
! style="width:5em"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ
|-
! ᱑
|
| '''[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐᱑{{ndash}}᱑᱙᱘᱙)}}
| rowspan="2"|[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱖᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘
| '''{{ayd|1 Dec 1963|16 Apr 1968}}'''
| [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱒
| [[File:Braj Kumar Nehru with Kennedy (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐۹{{ndash}}᱒᱐᱐᱑)}}
| {{small|᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] (᱑᱙᱖᱘{{ndash}}᱑᱙᱗᱓) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] (᱑᱙᱗᱒{{ndash}}᱑᱙᱗᱓)}}
| {{small|᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓
| '''{{ayd|17 Apr 1968|18 Sep 1973}}'''
| [[ᱡᱟᱠᱤᱨ ᱦᱩᱥᱮᱱ]]
|-
! ᱓
|
| '''[[ᱞᱚᱞᱞᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱑᱒{{ndash}}᱑᱙᱙᱘)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑
| '''{{ayd|19 Sep 1973|9 Aug 1981}}'''
| [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱤᱨᱤ]]
|-
! ᱔
|
| '''[[ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱮᱪ. ᱵᱚᱨᱱᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱒᱔{{ndash}}᱒᱐᱑᱔)}}
| [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑{{efn-lg|name=NT|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱒ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|10 Aug 1981|12 Jun 1984}}'''
| [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱥᱚᱸᱡᱤᱵᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
! ᱕
| [[File:General Kotikalapudi Venkata Krishna Rao.jpg|70px]]
| {{small|[[ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱣ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM}}<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱓{{ndash}}᱒᱐᱑᱖)}}
| [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱓ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{efn-lg|name=NT}}
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|13 Jun 1984|19 Jul 1989}}'''
| [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
! ᱖
| [[File:Gopal Singh Rajya Sabha photo.jpg|70px]]
| '''[[ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱗{{ndash}}᱑᱙᱙᱐)}}
| [[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙
| {{small|᱓ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|20 Jul 1989|3 May 1990}}'''
| rowspan="3"| [[ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ]]
|-
! ᱗
|
| '''[[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱖{{ndash}}᱑᱙᱙᱖)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱙ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐
| {{small|᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|9 May 1990|12 Apr 1992}}'''
|- bgcolor="wheat"
! ᱘
| [[File:Lokanath Misra.jpg|70px]]
| '''[[ᱞᱳᱠᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱑{{ndash}}᱒᱐᱐᱙)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| {{small|᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒
| {{small|᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| '''{{ayd|13 Apr 1992|1 Oct 1993}}'''
|-
! ᱙
| bgcolor="wheat"|
| bgcolor="wheat"| {{small|[[ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM|SM}}<br/>{{small|(ᱜᱩᱨ. ᱒᱐᱑᱕)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| {{ndash}}
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| bgcolor="wheat"| {{small|᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|2 Oct 1993|4 Aug 1994}}'''
| rowspan="3"| [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
! ᱑᱐
| [[File:Oudh Narayan Shrivastava.jpg|70px]]
| '''[[ᱚᱣᱫᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱓᱕)}}
| [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| {{small|᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|23 Dec 1994|1 Dec 1999}}'''
|-
! ᱑੧
| [[File:Om Prakash Sharma Governor.jpg|70px]]
| '''[[ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)}}
| [[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖
| {{small|᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| '''{{ayd|12 Nov 1996|27 Jan 2002}}'''
|-
! ᱑᱒
| [[File:Shyamal Dutta.jpg|70px]]
| '''[[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| {{small|᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| {{small|᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| '''{{ayd|28 Jan 2002|2 Feb 2007}}'''
| [[ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱑᱓
| [[File:Governor of Maharashtra, Shri K. Sankaranarayanan with Vice President Hamid Ansari at TISS in 2013.png|70px]]
| '''[[ᱠᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱒{{ndash}}᱒᱐᱒᱒)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|3 Feb 2007|28 Jul 2009}}'''
| [[ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
|-
! ᱑᱔
| bgcolor="wheat"| [[File:Gurbachan Jagat.jpg|70px]]
| bgcolor="wheat"| '''[[ᱜᱩᱨᱵᱚᱪᱚᱱ ᱡᱚᱜᱚᱛ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| {{small|᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|28 Jul 2009|14 Oct 2009}}'''
| rowspan="2"| [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
|-
! ᱑᱕
| [[File:Nikhil Kumar Nagaland Governor (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ)|ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| {{small|᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|15 Oct 2009|20 Mar 2013}}'''
|-
! ᱑᱖
| [[File:The Governor of Nagaland, Shri Ashwani Kumar calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on June 20, 2014 (cropped).jpg|104x104px]]
| '''[[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ)|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱕᱐{{ndash}}᱒᱐᱒᱐)}}
| [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓
| {{small|᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|21 Mar 2013|1 Jul 2014}}'''
| rowspan="3" | [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱑᱗
| [[File:Governor of Uttarakhand Krishan Kant Paul (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱸᱛ ᱯᱳᱞ]]'''<br>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱘)}}<br /><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| <small>᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ</small><br />᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br />᱒᱐᱑᱔{{efn-lg|ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱱᱤᱡ- ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱢ ᱯᱩᱨᱩᱥᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱ]] ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱯᱳᱞ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ}}
| '''{{ayd|2 Jul 2014|19 Jul 2014}}'''
|-
! ᱑۸
| [[File:Smriti Irani meeting the Governor of Tripura Padmanabha Balakrishna Acharya (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱑{{ndash}}᱒᱐᱒᱓)}}
| [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| '''{{ayd|19 Jul 2014|31 Jul 2019}}'''
|-
! ᱑᱙
| [[File:RN Ravi.jpg|97x97px]]
| '''[[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱒)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|1 Sep 2019|17 Sep 2021}}'''
| rowspan="2"| [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱒᱐
| [[File:Prof Jagdish Mukhi (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱢᱩᱠᱷᱤ]]'''<br/>{{small|(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑
| {{small|᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| '''{{ayd|17 Sep 2021|19 Feb 2023}}'''
|-
! ᱒᱑
| [[File:La Ganesan Ji (cropped).jpg|120x120px]]
| '''[[ᱞᱟ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱔᱕{{ndash}}᱒᱐᱒᱕)}}
| [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| {{small|᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕{{ref label|†|†|†}}
| '''{{ayd|20 Feb 2023|15 Aug 2025}}'''
| [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
! {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| '''''ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟ'''''
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"|'''{{ayd|15 Aug 2025|25 Aug 2025}}'''
| {{ndash}}
|-
! ᱒᱒
| bgcolor="wheat"|[[File:The Secretary, Ministry of Power, Shri Ajay Kumar Bhalla in New Delhi on May 31, 2019 (cropped).jpg|88x88px]]
| bgcolor="wheat"|'''[[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱐)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"|[[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ]]
| bgcolor="wheat"|{{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="wheat"|{{small|᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱒᱖
| bgcolor="wheat"|'''{{ayd|25 Aug 2025|13 March 2026}}'''
| rowspan="2"|[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
!᱒᱓
| [[File:Nand kishore yadav.JPG|70px]]
|'''[[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]'''
<small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)</small>
|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|<small>᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ</small>
᱒᱐᱒᱖
|''ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ''
|'''{{ayd|13 Mar 2026}}'''
|}
{{div col|colwidth=42em}}
{{reflist|group=lower-greek}}
{{div col end}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://nagaland.gov.in/governors nagaland.gov.in]
{{ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]]
qu45fvq3psn3544tsu5ojyo1sa7t9kp
198790
198747
2026-10-01T07:51:07Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198790
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox official post
| post = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| native_name =
| body = ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| image = Nand kishore yadav.JPG
| image_size = 180
| insignia_caption = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
| insignia =
| incumbent = [[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
| incumbent_since = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖
| style = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ|ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ]]
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ)|ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]; [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]]
| term_length = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]]
| appointer = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| formation = {{start date and years ago|df=yes|1963|12|1}}
| inaugural = [[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]], ICS (Retd.)
| website = {{url|https://lokbhavan.nagaland.gov.in/}}
}}
[[File:IN-NL.svg|upright|thumb|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
'''ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱱᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ''',
* ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ''', ᱟᱨ
* ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ '''ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ''' ᱾
== ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ==
''ᱤᱧ, ᱮ. ᱵᱤ., ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱧ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱫᱟ/ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ (ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱧ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ) ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱤᱧ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱞᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾''
== ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
;ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{note label|†|†|†}} ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ
*{{note label|§|§|§}} ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ
*{{note label|‡|‡|‡}} ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ/ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ
;ᱨᱚᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{legend2|wheat}} ᱮᱠᱴᱤᱝ/ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ
*{{legend2|DDEEFF}} ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid;"
! rowspan="2"| {{abbr|#|ᱮᱞ}}
! rowspan="2" class="unsortable"| ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
! rowspan="2" style="width:14em" | ᱧᱩᱛᱩᱢ<br><small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ{{spaced ndash}}ᱜᱩᱨ)</small>
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ/ ᱭᱩᱴᱤ (UT)
! colspan="3"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱵᱟᱦᱟᱞᱤᱡ<br/>(ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ)
|-
! style="width:7em"| ᱠᱷᱚᱱ
! style="width:7em"| ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
! style="width:5em"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ
|-
! ᱑
|
| '''[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐᱑{{ndash}}᱑᱙᱘᱙)}}
| rowspan="2"|[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱖᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘
| '''{{ayd|1 Dec 1963|16 Apr 1968}}'''
| [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱒
| [[File:Braj Kumar Nehru with Kennedy (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐۹{{ndash}}᱒᱐᱐᱑)}}
| {{small|᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] (᱑᱙᱖᱘{{ndash}}᱑᱙᱗᱓) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] (᱑᱙᱗᱒{{ndash}}᱑᱙᱗᱓)}}
| {{small|᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓
| '''{{ayd|17 Apr 1968|18 Sep 1973}}'''
| [[ᱡᱟᱠᱤᱨ ᱦᱩᱥᱮᱱ]]
|-
! ᱓
|
| '''[[ᱞᱚᱞᱞᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱑᱒{{ndash}}᱑᱙᱙᱘)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑
| '''{{ayd|19 Sep 1973|9 Aug 1981}}'''
| [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱤᱨᱤ]]
|-
! ᱔
|
| '''[[ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱮᱪ. ᱵᱚᱨᱱᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱒᱔{{ndash}}᱒᱐᱑᱔)}}
| [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑{{efn-lg|name=NT|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱒ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|10 Aug 1981|12 Jun 1984}}'''
| [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱥᱚᱸᱡᱤᱵᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
! ᱕
| [[File:General Kotikalapudi Venkata Krishna Rao.jpg|70px]]
| {{small|[[ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱣ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM}}<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱓{{ndash}}᱒᱐᱑᱖)}}
| [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱓ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{efn-lg|name=NT}}
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|13 Jun 1984|19 Jul 1989}}'''
| [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
! ᱖
| [[File:Gopal Singh Rajya Sabha photo.jpg|70px]]
| '''[[ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱗{{ndash}}᱑᱙᱙᱐)}}
| [[ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱸᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙
| {{small|᱓ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|20 Jul 1989|3 May 1990}}'''
| rowspan="3"| [[ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ]]
|-
! ᱗
|
| '''[[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱖{{ndash}}᱑᱙᱙᱖)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱙ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐
| {{small|᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|9 May 1990|12 Apr 1992}}'''
|- bgcolor="wheat"
! ᱘
| [[File:Lokanath Misra.jpg|70px]]
| '''[[ᱞᱳᱠᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱑{{ndash}}᱒᱐᱐᱙)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| {{small|᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒
| {{small|᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| '''{{ayd|13 Apr 1992|1 Oct 1993}}'''
|-
! ᱙
| bgcolor="wheat"|
| bgcolor="wheat"| {{small|[[ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM|SM}}<br/>{{small|(ᱜᱩᱨ. ᱒᱐᱑᱕)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| {{ndash}}
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| bgcolor="wheat"| {{small|᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|2 Oct 1993|4 Aug 1994}}'''
| rowspan="3"| [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
! ᱑᱐
| [[File:Oudh Narayan Shrivastava.jpg|70px]]
| '''[[ᱚᱣᱫᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱓᱕)}}
| [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| {{small|᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|23 Dec 1994|1 Dec 1999}}'''
|-
! ᱑੧
| [[File:Om Prakash Sharma Governor.jpg|70px]]
| '''[[ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)}}
| [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖
| {{small|᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| '''{{ayd|12 Nov 1996|27 Jan 2002}}'''
|-
! ᱑᱒
| [[File:Shyamal Dutta.jpg|70px]]
| '''[[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| {{small|᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| {{small|᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| '''{{ayd|28 Jan 2002|2 Feb 2007}}'''
| [[ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱑᱓
| [[File:Governor of Maharashtra, Shri K. Sankaranarayanan with Vice President Hamid Ansari at TISS in 2013.png|70px]]
| '''[[ᱠᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱒{{ndash}}᱒᱐᱒᱒)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|3 Feb 2007|28 Jul 2009}}'''
| [[ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
|-
! ᱑᱔
| bgcolor="wheat"| [[File:Gurbachan Jagat.jpg|70px]]
| bgcolor="wheat"| '''[[ᱜᱩᱨᱵᱚᱪᱚᱱ ᱡᱚᱜᱚᱛ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| {{small|᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|28 Jul 2009|14 Oct 2009}}'''
| rowspan="2"| [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
|-
! ᱑᱕
| [[File:Nikhil Kumar Nagaland Governor (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ)|ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| {{small|᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|15 Oct 2009|20 Mar 2013}}'''
|-
! ᱑᱖
| [[File:The Governor of Nagaland, Shri Ashwani Kumar calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on June 20, 2014 (cropped).jpg|104x104px]]
| '''[[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ)|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱕᱐{{ndash}}᱒᱐᱒᱐)}}
| [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓
| {{small|᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|21 Mar 2013|1 Jul 2014}}'''
| rowspan="3" | [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱑᱗
| [[File:Governor of Uttarakhand Krishan Kant Paul (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱸᱛ ᱯᱳᱞ]]'''<br>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱘)}}<br /><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| <small>᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ</small><br />᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br />᱒᱐᱑᱔{{efn-lg|ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱱᱤᱡ- ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱢ ᱯᱩᱨᱩᱥᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱ]] ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱯᱳᱞ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ}}
| '''{{ayd|2 Jul 2014|19 Jul 2014}}'''
|-
! ᱑۸
| [[File:Smriti Irani meeting the Governor of Tripura Padmanabha Balakrishna Acharya (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱑{{ndash}}᱒᱐᱒᱓)}}
| [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| '''{{ayd|19 Jul 2014|31 Jul 2019}}'''
|-
! ᱑᱙
| [[File:RN Ravi.jpg|97x97px]]
| '''[[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱒)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|1 Sep 2019|17 Sep 2021}}'''
| rowspan="2"| [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱒᱐
| [[File:Prof Jagdish Mukhi (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱢᱩᱠᱷᱤ]]'''<br/>{{small|(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑
| {{small|᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| '''{{ayd|17 Sep 2021|19 Feb 2023}}'''
|-
! ᱒᱑
| [[File:La Ganesan Ji (cropped).jpg|120x120px]]
| '''[[ᱞᱟ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱔᱕{{ndash}}᱒᱐᱒᱕)}}
| [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| {{small|᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕{{ref label|†|†|†}}
| '''{{ayd|20 Feb 2023|15 Aug 2025}}'''
| [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
! {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| '''''ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟ'''''
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"|'''{{ayd|15 Aug 2025|25 Aug 2025}}'''
| {{ndash}}
|-
! ᱒᱒
| bgcolor="wheat"|[[File:The Secretary, Ministry of Power, Shri Ajay Kumar Bhalla in New Delhi on May 31, 2019 (cropped).jpg|88x88px]]
| bgcolor="wheat"|'''[[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱐)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"|[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| bgcolor="wheat"|{{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="wheat"|{{small|᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱒᱖
| bgcolor="wheat"|'''{{ayd|25 Aug 2025|13 March 2026}}'''
| rowspan="2"|[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
!᱒᱓
| [[File:Nand kishore yadav.JPG|70px]]
|'''[[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]'''
<small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)</small>
|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|<small>᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ</small>
᱒᱐᱒᱖
|''ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ''
|'''{{ayd|13 Mar 2026}}'''
|}
{{div col|colwidth=42em}}
{{reflist|group=lower-greek}}
{{div col end}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://nagaland.gov.in/governors nagaland.gov.in]
{{ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]]
5zbtn48jkcctdgsroj5g67vov5dsjsh
198791
198790
2026-10-01T07:51:48Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198791
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox official post
| post = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| native_name =
| body = ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| image = Nand kishore yadav.JPG
| image_size = 180
| insignia_caption = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
| insignia =
| incumbent = [[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
| incumbent_since = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖
| style = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ|ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ]]
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ)|ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]; [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]]
| term_length = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]]
| appointer = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| formation = {{start date and years ago|df=yes|1963|12|1}}
| inaugural = [[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]], ICS (Retd.)
| website = {{url|https://lokbhavan.nagaland.gov.in/}}
}}
[[File:IN-NL.svg|upright|thumb|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
'''ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱱᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ''',
* ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ''', ᱟᱨ
* ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ '''ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ''' ᱾
== ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ==
''ᱤᱧ, ᱮ. ᱵᱤ., ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱧ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱫᱟ/ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ (ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱧ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ) ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱤᱧ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱞᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾''
== ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
;ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{note label|†|†|†}} ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ
*{{note label|§|§|§}} ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ
*{{note label|‡|‡|‡}} ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ/ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ
;ᱨᱚᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{legend2|wheat}} ᱮᱠᱴᱤᱝ/ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ
*{{legend2|DDEEFF}} ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid;"
! rowspan="2"| {{abbr|#|ᱮᱞ}}
! rowspan="2" class="unsortable"| ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
! rowspan="2" style="width:14em" | ᱧᱩᱛᱩᱢ<br><small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ{{spaced ndash}}ᱜᱩᱨ)</small>
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ/ ᱭᱩᱴᱤ (UT)
! colspan="3"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱵᱟᱦᱟᱞᱤᱡ<br/>(ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ)
|-
! style="width:7em"| ᱠᱷᱚᱱ
! style="width:7em"| ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
! style="width:5em"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ
|-
! ᱑
|
| '''[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐᱑{{ndash}}᱑᱙᱘᱙)}}
| rowspan="2"|[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱖᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘
| '''{{ayd|1 Dec 1963|16 Apr 1968}}'''
| [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱒
| [[File:Braj Kumar Nehru with Kennedy (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐۹{{ndash}}᱒᱐᱐᱑)}}
| {{small|᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] (᱑᱙᱖᱘{{ndash}}᱑᱙᱗᱓) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] (᱑᱙᱗᱒{{ndash}}᱑᱙᱗᱓)}}
| {{small|᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓
| '''{{ayd|17 Apr 1968|18 Sep 1973}}'''
| [[ᱡᱟᱠᱤᱨ ᱦᱩᱥᱮᱱ]]
|-
! ᱓
|
| '''[[ᱞᱚᱞᱞᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱑᱒{{ndash}}᱑᱙᱙᱘)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑
| '''{{ayd|19 Sep 1973|9 Aug 1981}}'''
| [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱤᱨᱤ]]
|-
! ᱔
|
| '''[[ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱮᱪ. ᱵᱚᱨᱱᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱒᱔{{ndash}}᱒᱐᱑᱔)}}
| [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑{{efn-lg|name=NT|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱒ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|10 Aug 1981|12 Jun 1984}}'''
| [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱥᱚᱸᱡᱤᱵᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
! ᱕
| [[File:General Kotikalapudi Venkata Krishna Rao.jpg|70px]]
| {{small|[[ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱣ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM}}<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱓{{ndash}}᱒᱐᱑᱖)}}
| [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱓ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{efn-lg|name=NT}}
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|13 Jun 1984|19 Jul 1989}}'''
| [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
! ᱖
| [[File:Gopal Singh Rajya Sabha photo.jpg|70px]]
| '''[[ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱗{{ndash}}᱑᱙᱙᱐)}}
| [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙
| {{small|᱓ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|20 Jul 1989|3 May 1990}}'''
| rowspan="3"| [[ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ]]
|-
! ᱗
|
| '''[[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱖{{ndash}}᱑᱙᱙᱖)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱙ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐
| {{small|᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|9 May 1990|12 Apr 1992}}'''
|- bgcolor="wheat"
! ᱘
| [[File:Lokanath Misra.jpg|70px]]
| '''[[ᱞᱳᱠᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱑{{ndash}}᱒᱐᱐᱙)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| {{small|᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒
| {{small|᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| '''{{ayd|13 Apr 1992|1 Oct 1993}}'''
|-
! ᱙
| bgcolor="wheat"|
| bgcolor="wheat"| {{small|[[ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM|SM}}<br/>{{small|(ᱜᱩᱨ. ᱒᱐᱑᱕)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| {{ndash}}
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| bgcolor="wheat"| {{small|᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|2 Oct 1993|4 Aug 1994}}'''
| rowspan="3"| [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
! ᱑᱐
| [[File:Oudh Narayan Shrivastava.jpg|70px]]
| '''[[ᱚᱣᱫᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱓᱕)}}
| [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| {{small|᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|23 Dec 1994|1 Dec 1999}}'''
|-
! ᱑੧
| [[File:Om Prakash Sharma Governor.jpg|70px]]
| '''[[ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)}}
| [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖
| {{small|᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| '''{{ayd|12 Nov 1996|27 Jan 2002}}'''
|-
! ᱑᱒
| [[File:Shyamal Dutta.jpg|70px]]
| '''[[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| {{small|᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| {{small|᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| '''{{ayd|28 Jan 2002|2 Feb 2007}}'''
| [[ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱑᱓
| [[File:Governor of Maharashtra, Shri K. Sankaranarayanan with Vice President Hamid Ansari at TISS in 2013.png|70px]]
| '''[[ᱠᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱒{{ndash}}᱒᱐᱒᱒)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|3 Feb 2007|28 Jul 2009}}'''
| [[ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
|-
! ᱑᱔
| bgcolor="wheat"| [[File:Gurbachan Jagat.jpg|70px]]
| bgcolor="wheat"| '''[[ᱜᱩᱨᱵᱚᱪᱚᱱ ᱡᱚᱜᱚᱛ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| {{small|᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|28 Jul 2009|14 Oct 2009}}'''
| rowspan="2"| [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
|-
! ᱑᱕
| [[File:Nikhil Kumar Nagaland Governor (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ)|ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| {{small|᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|15 Oct 2009|20 Mar 2013}}'''
|-
! ᱑᱖
| [[File:The Governor of Nagaland, Shri Ashwani Kumar calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on June 20, 2014 (cropped).jpg|104x104px]]
| '''[[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ)|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱕᱐{{ndash}}᱒᱐᱒᱐)}}
| [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓
| {{small|᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|21 Mar 2013|1 Jul 2014}}'''
| rowspan="3" | [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱑᱗
| [[File:Governor of Uttarakhand Krishan Kant Paul (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱸᱛ ᱯᱳᱞ]]'''<br>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱘)}}<br /><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| <small>᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ</small><br />᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br />᱒᱐᱑᱔{{efn-lg|ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱱᱤᱡ- ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱢ ᱯᱩᱨᱩᱥᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱ]] ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱯᱳᱞ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ}}
| '''{{ayd|2 Jul 2014|19 Jul 2014}}'''
|-
! ᱑۸
| [[File:Smriti Irani meeting the Governor of Tripura Padmanabha Balakrishna Acharya (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱑{{ndash}}᱒᱐᱒᱓)}}
| [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| '''{{ayd|19 Jul 2014|31 Jul 2019}}'''
|-
! ᱑᱙
| [[File:RN Ravi.jpg|97x97px]]
| '''[[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱒)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|1 Sep 2019|17 Sep 2021}}'''
| rowspan="2"| [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱒᱐
| [[File:Prof Jagdish Mukhi (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱢᱩᱠᱷᱤ]]'''<br/>{{small|(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑
| {{small|᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| '''{{ayd|17 Sep 2021|19 Feb 2023}}'''
|-
! ᱒᱑
| [[File:La Ganesan Ji (cropped).jpg|120x120px]]
| '''[[ᱞᱟ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱔᱕{{ndash}}᱒᱐᱒᱕)}}
| [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| {{small|᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕{{ref label|†|†|†}}
| '''{{ayd|20 Feb 2023|15 Aug 2025}}'''
| [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
! {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| '''''ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟ'''''
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"|'''{{ayd|15 Aug 2025|25 Aug 2025}}'''
| {{ndash}}
|-
! ᱒᱒
| bgcolor="wheat"|[[File:The Secretary, Ministry of Power, Shri Ajay Kumar Bhalla in New Delhi on May 31, 2019 (cropped).jpg|88x88px]]
| bgcolor="wheat"|'''[[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱐)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"|[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| bgcolor="wheat"|{{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="wheat"|{{small|᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱒᱖
| bgcolor="wheat"|'''{{ayd|25 Aug 2025|13 March 2026}}'''
| rowspan="2"|[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
!᱒᱓
| [[File:Nand kishore yadav.JPG|70px]]
|'''[[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]'''
<small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)</small>
|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|<small>᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ</small>
᱒᱐᱒᱖
|''ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ''
|'''{{ayd|13 Mar 2026}}'''
|}
{{div col|colwidth=42em}}
{{reflist|group=lower-greek}}
{{div col end}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://nagaland.gov.in/governors nagaland.gov.in]
{{ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]]
k59ffct9j02ybwujnxwb2by0cvtj0zw
198792
198791
2026-10-01T07:52:41Z
ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
5347
198792
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox official post
| post = ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ
| native_name =
| body = ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| image = Nand kishore yadav.JPG
| image_size = 180
| insignia_caption = [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
| insignia =
| incumbent = [[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]
| incumbent_since = ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖
| style = [[ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ|ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱᱢᱟᱱ]]
| residence = [[ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ)|ᱞᱳᱠ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ]]; [[ᱠᱳᱦᱤᱢᱟ]]
| term_length = [[ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]]
| appointer = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
| formation = {{start date and years ago|df=yes|1963|12|1}}
| inaugural = [[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]], ICS (Retd.)
| website = {{url|https://lokbhavan.nagaland.gov.in/}}
}}
[[File:IN-NL.svg|upright|thumb|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾]]
'''ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ''' ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱱᱠᱮ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮᱭ ᱵᱟᱦᱟᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱫᱟᱲᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ==
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:
* ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱟᱨ ᱚᱪᱚᱜ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱲᱮ''',
* ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱥᱮ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ '''ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱫᱟᱲᱮ''', ᱟᱨ
* ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ '''ᱟᱡᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱲᱮ''' ᱾
== ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ==
''ᱤᱧ, ᱮ. ᱵᱤ., ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱧ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱫᱟ/ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮᱧ ᱞᱟᱹᱭ ᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮᱧ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱟ (ᱥᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱧ ᱛᱚᱨᱟᱣᱟ) ᱟᱨ ᱤᱧᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱤᱧ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱟᱨ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱤᱧ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱧ ᱟᱞᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾''
== ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
;ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{note label|†|†|†}} ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ
*{{note label|§|§|§}} ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ
*{{note label|‡|‡|‡}} ᱤᱥᱛᱤᱯᱷᱟ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ/ᱚᱪᱚᱜ ᱮᱱᱟ
;ᱨᱚᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
*{{legend2|wheat}} ᱮᱠᱴᱤᱝ/ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ
*{{legend2|DDEEFF}} ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟᱭ ᱩᱫᱩᱜᱟ
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center; border:1px #aaf solid;"
! rowspan="2"| {{abbr|#|ᱮᱞ}}
! rowspan="2" class="unsortable"| ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
! rowspan="2" style="width:14em" | ᱧᱩᱛᱩᱢ<br><small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ{{spaced ndash}}ᱜᱩᱨ)</small>
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ/ ᱭᱩᱴᱤ (UT)
! colspan="3"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ
! rowspan="2" style="width:7em" | ᱵᱟᱦᱟᱞᱤᱡ<br/>(ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ)
|-
! style="width:7em"| ᱠᱷᱚᱱ
! style="width:7em"| ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ
! style="width:5em"| ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱨᱮ ᱚᱠᱛᱚ
|-
! ᱑
|
| '''[[ᱵᱤᱥᱱᱩ ᱥᱚᱦᱟᱭ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐᱑{{ndash}}᱑᱙᱘᱙)}}
| rowspan="2"|[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱖᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘
| '''{{ayd|1 Dec 1963|16 Apr 1968}}'''
| [[ᱥᱚᱨᱵᱚᱯᱚᱞᱞᱤ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱒
| [[File:Braj Kumar Nehru with Kennedy (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱵᱨᱚᱡᱽ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱐۹{{ndash}}᱒᱐᱐᱑)}}
| {{small|᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱖᱘{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] (᱑᱙᱖᱘{{ndash}}᱑᱙᱗᱓) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ; ᱟᱨ [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] (᱑᱙᱗᱒{{ndash}}᱑᱙᱗᱓)}}
| {{small|᱑᱘ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓
| '''{{ayd|17 Apr 1968|18 Sep 1973}}'''
| ᱡᱟᱠᱤᱨ ᱦᱩᱥᱮᱱ
|-
! ᱓
|
| '''[[ᱞᱚᱞᱞᱚᱱ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱤᱵᱷᱤᱞ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|ICS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱑᱒{{ndash}}᱑᱙᱙᱘)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱗᱓{{efn-lg|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱟᱥᱟᱢ]], [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱙ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑
| '''{{ayd|19 Sep 1973|9 Aug 1981}}'''
| [[ᱵᱷᱤ. ᱵᱷᱤ. ᱜᱤᱨᱤ]]
|-
! ᱔
|
| '''[[ᱮᱥ. ᱮᱢ. ᱮᱪ. ᱵᱚᱨᱱᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱒᱔{{ndash}}᱒᱐᱑᱔)}}
| [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱐ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱘᱑{{efn-lg|name=NT|ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ}}
| {{small|᱑᱒ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|10 Aug 1981|12 Jun 1984}}'''
| [[ᱱᱤᱞᱚᱢ ᱥᱚᱸᱡᱤᱵᱚ ᱨᱮᱰᱰᱤ]]
|-
! ᱕
| [[File:General Kotikalapudi Venkata Krishna Rao.jpg|70px]]
| {{small|[[ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱠᱮ. ᱵᱷᱤ. ᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱨᱟᱣ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM}}<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱓{{ndash}}᱒᱐᱑᱖)}}
| [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱑᱓ ᱡᱩᱱ}}<br/>᱑᱙᱘᱔{{efn-lg|name=NT}}
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|13 Jun 1984|19 Jul 1989}}'''
| [[ᱡᱮᱭᱞ ᱥᱤᱝ]]
|-
! ᱖
| [[File:Gopal Singh Rajya Sabha photo.jpg|70px]]
| '''[[ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ (ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱜᱳᱯᱟᱞ ᱥᱤᱝ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱗{{ndash}}᱑᱙᱙᱐)}}
| [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱒᱐ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱑᱙᱘᱙
| {{small|᱓ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|20 Jul 1989|3 May 1990}}'''
| rowspan="3"| [[ᱨᱟᱢᱟᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱷᱮᱸᱠᱚᱴᱨᱚᱢᱚᱱ]]
|-
! ᱗
|
| '''[[ᱮᱢ. ᱮᱢ. ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱑᱖{{ndash}}᱑᱙᱙᱖)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱙ ᱢᱮ}}<br/>᱑᱙᱙᱐
| {{small|᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|9 May 1990|12 Apr 1992}}'''
|- bgcolor="wheat"
! ᱘
| [[File:Lokanath Misra.jpg|70px]]
| '''[[ᱞᱳᱠᱱᱟᱛᱷ ᱢᱤᱥᱨᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱒᱑{{ndash}}᱒᱐᱐᱙)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
| {{small|᱑᱓ ᱮᱯᱨᱤᱞ}}<br/>᱑᱙᱙᱒
| {{small|᱑ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| '''{{ayd|13 Apr 1992|1 Oct 1993}}'''
|-
! ᱙
| bgcolor="wheat"|
| bgcolor="wheat"| {{small|[[ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)|ᱞᱮᱯᱷᱴᱤᱱᱮᱱᱴ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ]]}}<br/>'''[[ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱚᱨ]]''' {{small|(Retd)}}<br/>{{post-nominals|country=IND|PVSM|SM}}<br/>{{small|(ᱜᱩᱨ. ᱒᱐᱑᱕)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| {{ndash}}
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱓
| bgcolor="wheat"| {{small|᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|2 Oct 1993|4 Aug 1994}}'''
| rowspan="3"| [[ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱫᱚᱭᱟᱞ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]
|-
! ᱑᱐
| [[File:Oudh Narayan Shrivastava.jpg|70px]]
| '''[[ᱚᱣᱫᱷ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱥᱨᱤᱵᱟᱥᱛᱚᱵᱽ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱓᱕)}}
| [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱓ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱔
| {{small|᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|23 Dec 1994|1 Dec 1999}}'''
|-
! ᱑੧
| [[File:Om Prakash Sharma Governor.jpg|70px]]
| '''[[ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ (ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱳᱢ ᱯᱨᱚᱠᱟᱥ ᱥᱚᱨᱢᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)}}
| [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| {{small|᱑᱒ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱑᱙᱙᱖
| {{small|᱒᱗ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| '''{{ayd|12 Nov 1996|27 Jan 2002}}'''
|-
! ᱑᱒
| [[File:Shyamal Dutta.jpg|70px]]
| '''[[ᱥᱭᱟᱢᱚᱞ ᱫᱚᱛᱛᱚ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| {{small|᱒᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱒
| {{small|᱒ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| '''{{ayd|28 Jan 2002|2 Feb 2007}}'''
| [[ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]
|-
! ᱑᱓
| [[File:Governor of Maharashtra, Shri K. Sankaranarayanan with Vice President Hamid Ansari at TISS in 2013.png|70px]]
| '''[[ᱠᱮ. ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱠᱟᱞ ᱥᱚᱝᱠᱚᱨᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱒{{ndash}}᱒᱐᱒᱒)}}
| [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| {{small|᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱐᱗
| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|3 Feb 2007|28 Jul 2009}}'''
| [[ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
|-
! ᱑᱔
| bgcolor="wheat"| [[File:Gurbachan Jagat.jpg|70px]]
| bgcolor="wheat"| '''[[ᱜᱩᱨᱵᱚᱪᱚᱱ ᱡᱚᱜᱚᱛ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| bgcolor="wheat"| {{small|᱒᱘ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| {{small|᱑᱔ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| bgcolor="wheat"| '''{{ayd|28 Jul 2009|14 Oct 2009}}'''
| rowspan="2"| [[ᱯᱨᱚᱛᱤᱵᱷᱟ ᱯᱟᱴᱤᱞ]]
|-
! ᱑᱕
| [[File:Nikhil Kumar Nagaland Governor (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ)|ᱱᱤᱠᱷᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱑)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱐᱙
| {{small|᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|15 Oct 2009|20 Mar 2013}}'''
|-
! ᱑᱖
| [[File:The Governor of Nagaland, Shri Ashwani Kumar calling on the Union Home Minister, Shri Rajnath Singh, in New Delhi on June 20, 2014 (cropped).jpg|104x104px]]
| '''[[ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ (ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ)|ᱚᱥᱣᱤᱱᱤ ᱠᱩᱢᱟᱨ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(᱑᱙᱕᱐{{ndash}}᱒᱐᱒᱐)}}
| [[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| {{small|᱒᱑ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱑᱓
| {{small|᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔{{ref label|‡|‡|‡}}
| '''{{ayd|21 Mar 2013|1 Jul 2014}}'''
| rowspan="3" | [[ᱯᱨᱚᱬᱚᱵᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱑᱗
| [[File:Governor of Uttarakhand Krishan Kant Paul (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱠᱨᱤᱥᱚᱱ ᱠᱟᱸᱛ ᱯᱳᱞ]]'''<br>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱘)}}<br /><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
| <small>᱒ ᱡᱩᱞᱟᱭ</small><br />᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br />᱒᱐᱑᱔{{efn-lg|ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱡᱤᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱹᱱᱤᱡ- ᱜᱚᱴᱟ ᱟᱠᱟᱱ, [[ᱵᱷᱟᱠᱠᱳᱢ ᱯᱩᱨᱩᱥᱳᱛᱛᱚᱢᱚᱱ]] ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱯᱳᱞ ᱫᱚ ᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ}}
| '''{{ayd|2 Jul 2014|19 Jul 2014}}'''
|-
! ᱑۸
| [[File:Smriti Irani meeting the Governor of Tripura Padmanabha Balakrishna Acharya (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱱᱟᱵᱷᱚ ᱟᱪᱟᱨᱭᱚ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱓᱑{{ndash}}᱒᱐᱒᱓)}}
| [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
| {{small|᱑᱙ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱔
| {{small|᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| '''{{ayd|19 Jul 2014|31 Jul 2019}}'''
|-
! ᱑᱙
| [[File:RN Ravi.jpg|97x97px]]
| '''[[ᱟᱨ. ᱮᱱ. ᱨᱚᱵᱤ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IPS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱒)}}
| [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
| {{small|᱑ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱑᱙
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑{{ref label|§|§|§}}{{efn-lg|[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ}}
| '''{{ayd|1 Sep 2019|17 Sep 2021}}'''
| rowspan="2"| [[ᱨᱟᱢ ᱱᱟᱛᱷ ᱠᱳᱵᱤᱱᱫᱽ]]
|- bgcolor="wheat"
! ᱒᱐
| [[File:Prof Jagdish Mukhi (cropped).jpg|70px]]
| '''[[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱥ ᱢᱩᱠᱷᱤ]]'''<br/>{{small|(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱒)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
| {{small|᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ}}<br/>᱒᱐᱒᱑
| {{small|᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| '''{{ayd|17 Sep 2021|19 Feb 2023}}'''
|-
! ᱒᱑
| [[File:La Ganesan Ji (cropped).jpg|120x120px]]
| '''[[ᱞᱟ. ᱜᱚᱱᱮᱥᱚᱱ]]'''<br/>{{small|(᱑᱙᱔᱕{{ndash}}᱒᱐᱒᱕)}}
| [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
| {{small|᱒᱐ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ}}<br/>᱒᱐᱒᱓
| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕{{ref label|†|†|†}}
| '''{{ayd|20 Feb 2023|15 Aug 2025}}'''
| [[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
! {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| '''''ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟ'''''
| bgcolor="DDEEFF"| {{ndash}}
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱑᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"| {{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="DDEEFF"|'''{{ayd|15 Aug 2025|25 Aug 2025}}'''
| {{ndash}}
|-
! ᱒᱒
| bgcolor="wheat"|[[File:The Secretary, Ministry of Power, Shri Ajay Kumar Bhalla in New Delhi on May 31, 2019 (cropped).jpg|88x88px]]
| bgcolor="wheat"|'''[[ᱚᱡᱚᱭ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱟ]]'''<br/>{{small|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱴᱤᱵᱷ ᱥᱟᱨᱵᱷᱤᱥ|IAS]] (Retd)<br/>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱐)}}<br/><small>(ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ)</small>
| bgcolor="wheat"|[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
| bgcolor="wheat"|{{small|᱒᱕ ᱟᱜᱚᱥᱴ}}<br/>᱒᱐᱒᱕
| bgcolor="wheat"|{{small|᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ}}<br/>᱒᱐᱒᱖
| bgcolor="wheat"|'''{{ayd|25 Aug 2025|13 March 2026}}'''
| rowspan="2"|[[ᱫᱨᱚᱣᱯᱚᱫᱤ ᱢᱩᱨᱢᱩ]]
|-
!᱒᱓
| [[File:Nand kishore yadav.JPG|70px]]
|'''[[ᱱᱚᱱᱫᱽ ᱠᱤᱥᱳᱨ ᱭᱟᱫᱚᱵᱽ]]'''
<small>(ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱕᱓)</small>
|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|<small>᱑᱓ ᱢᱟᱨᱪ</small>
᱒᱐᱒᱖
|''ᱱᱤᱛᱚᱜᱤᱡ''
|'''{{ayd|13 Mar 2026}}'''
|}
{{div col|colwidth=42em}}
{{reflist|group=lower-greek}}
{{div col end}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
[https://nagaland.gov.in/governors nagaland.gov.in]
{{ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱚ]]
6r7wbblrdzeguq5fdezumyz44hz98rg
᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ
0
38214
198779
2026-10-01T00:56:28Z
AlbetusTudu
1096
"'''᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱤᱦᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱓᱖᱒ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ leap (ᱞᱤᱯ) ᱓᱖᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱾ ==ᱛᱤᱦᱤᱧᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟᱠᱚ== ==ᱡᱟᱱᱟᱢ== ==ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198779
wikitext
text/x-wiki
'''᱓ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ''' ᱫᱚ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱤᱦᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱓᱖᱒ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ leap (ᱞᱤᱯ) ᱓᱖᱓ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱾
==ᱛᱤᱦᱤᱧᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟᱠᱚ==
==ᱡᱟᱱᱟᱢ==
==ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱦᱟᱯᱲᱟᱢᱠᱚ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
d3f5f24sfaqd2eouffk5aoaxf2dum2u
ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
38215
198780
2026-10-01T01:24:53Z
AlbetusTudu
1096
"'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198780
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
azh2b7dllvjspatuxsxa38uss81zlck
198781
198780
2026-10-01T01:28:30Z
AlbetusTudu
1096
198781
wikitext
text/x-wiki
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ᱡᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
ierirsge19au6cuhdnm3wlob2rg6j0h
198784
198781
2026-10-01T02:39:39Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
template added
198784
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱧᱡᱽ
| official_name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
| native_name = শান্তিগঞ্জ <br/>
| settlement_type = [[en:Upazilas of Bangladesh|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline = পাগলার বড় মসজিদ,সুনামগঞ্জ,সিলেট।.JPG
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱢᱚᱥᱠ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱧᱡᱽ
| image_map = Shantiganj in Sylhet division (Bangladesh).svg
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱚᱢ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]]
| subdivision_type2 = [[Districts of Bangladesh|District]]
| subdivision_name2 = [[Sunamganj District|Sunamganj]]
| established_title1 = South Sunamganj
| established_date1 = 2006
| established_title2 = Shantiganj
| established_date2 = 2021
| leader_title1 = MP ([[Sunamganj-3]])
| leader_name1 = Mohammad Kaisar Ahmed ([[Bangladesh Nationalist Party|BNP]])
| leader_title2 = Upazila Chairman
| leader_name2 = Vacant (ad interim)
| area_total_km2 = 303.17
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 204998
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=404}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[Postal code]]
| postal_code = 3001 (Pagla)<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce352c91-ec02-4b0d-9e2e-1d8b7a94fd66 |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| postal2_code_type = [[Postal code]]
| postal2_code = 3002 (Patharia)<ref name="postalcode"/>
| population_demonym = Shantiganji
| website = {{URL|southsunamganj.sunamganj.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
[[File:Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map - Small Area Atlas Sunamganj.svg|thumb|Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map]]
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ᱡᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
5pzpe9qyi6s84rt26rsxpch12stt49a
198785
198784
2026-10-01T02:45:46Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
198785
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| official_name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
| native_name = শান্তিগঞ্জ <br/>
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline = পাগলার বড় মসজিদ,সুনামগঞ্জ,সিলেট।.JPG
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱢᱚᱥᱠ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| image_map = Shantiganj in Sylhet division (Bangladesh).svg
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title1 = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date1 = ᱒᱐᱐᱖
| established_title2 = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date2 = ᱒᱐᱒᱑
| leader_title1 = MP ([[Sunamganj-3]])
| leader_name1 = Mohammad Kaisar Ahmed ([[Bangladesh Nationalist Party|BNP]])
| leader_title2 = Upazila Chairman
| leader_name2 = Vacant (ad interim)
| area_total_km2 = 303.17
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 204998
| population_as_of = [[2022 Bangladeshi census|2022]]
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=404}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[Postal code]]
| postal_code = 3001 (Pagla)<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce352c91-ec02-4b0d-9e2e-1d8b7a94fd66 |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| postal2_code_type = [[Postal code]]
| postal2_code = 3002 (Patharia)<ref name="postalcode"/>
| population_demonym = Shantiganji
| website = {{URL|southsunamganj.sunamganj.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
[[File:Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map - Small Area Atlas Sunamganj.svg|thumb|Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map]]
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ᱡᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
33pnj7qczrkqegdjajs9y6xl5x4nvfr
198786
198785
2026-10-01T03:01:22Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
198786
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| official_name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
| native_name = শান্তিগঞ্জ <br/>
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline = পাগলার বড় মসজিদ,সুনামগঞ্জ,সিলেট।.JPG
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱢᱚᱥᱠ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| image_map = Shantiganj in Sylhet division (Bangladesh).svg
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title1 = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date1 = ᱒᱐᱐᱖
| established_title2 = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date2 = ᱒᱐᱒᱑
| leader_title1 = ᱮᱢᱹᱯᱤᱹ ([[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽᱼ᱓]])
| leader_name1 = ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱹᱭᱥᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱭᱤᱡ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱹᱮᱱᱹᱯᱤᱹ]])
| leader_title2 = ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name2 = ᱠᱷᱟᱹᱞᱤᱜᱮᱭᱟ
| area_total_km2 = 303.17
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 204998
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱒
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=404}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = ᱰᱟᱠ ᱠᱚᱰ
| postal_code = ᱓᱐᱐᱑ (ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ)<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce352c91-ec02-4b0d-9e2e-1d8b7a94fd66 |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| postal2_code_type = ᱰᱟᱠ ᱠᱚᱰ
| postal2_code = ᱓᱐᱐᱒ (ᱯᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱭᱟ)<ref name="postalcode"/>
| population_demonym = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| website = {{URL|southsunamganj.sunamganj.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤᱹᱮᱥᱹᱴᱤᱹ]]
| utc_offset = +6
}}
[[File:Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map - Small Area Atlas Sunamganj.svg|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱚᱣᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱯ]]
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ᱡᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
6tt59eerudox5fr1j3cvy1qywrz9d9e
198787
198786
2026-10-01T03:02:41Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
/* ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ */
198787
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| official_name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
| native_name = শান্তিগঞ্জ <br/>
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline = পাগলার বড় মসজিদ,সুনামগঞ্জ,সিলেট।.JPG
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱢᱚᱥᱠ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| image_map = Shantiganj in Sylhet division (Bangladesh).svg
| subdivision_type = Country
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title1 = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date1 = ᱒᱐᱐᱖
| established_title2 = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date2 = ᱒᱐᱒᱑
| leader_title1 = ᱮᱢᱹᱯᱤᱹ ([[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽᱼ᱓]])
| leader_name1 = ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱹᱭᱥᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱭᱤᱡ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱹᱮᱱᱹᱯᱤᱹ]])
| leader_title2 = ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name2 = ᱠᱷᱟᱹᱞᱤᱜᱮᱭᱟ
| area_total_km2 = 303.17
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 204998
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱒
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=404}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = ᱰᱟᱠ ᱠᱚᱰ
| postal_code = ᱓᱐᱐᱑ (ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ)<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce352c91-ec02-4b0d-9e2e-1d8b7a94fd66 |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| postal2_code_type = ᱰᱟᱠ ᱠᱚᱰ
| postal2_code = ᱓᱐᱐᱒ (ᱯᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱭᱟ)<ref name="postalcode"/>
| population_demonym = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| website = {{URL|southsunamganj.sunamganj.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤᱹᱮᱥᱹᱴᱤᱹ]]
| utc_offset = +6
}}
[[File:Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map - Small Area Atlas Sunamganj.svg|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱚᱣᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱯ]]
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ᱡᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
gknzescsf17vhr10rxwdb5lcyhj8n7h
198788
198787
2026-10-01T03:05:42Z
ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ
1102
198788
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| official_name = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
| native_name = শান্তিগঞ্জ <br/>
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline = পাগলার বড় মসজিদ,সুনামগঞ্জ,সিলেট।.JPG
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ ᱢᱚᱥᱠ, ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| image_map = Shantiganj in Sylhet division (Bangladesh).svg
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|Bangladesh}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱥᱤᱞᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱥᱤᱞᱮᱴ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| established_title1 = ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date1 = ᱒᱐᱐᱖
| established_title2 = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| established_date2 = ᱒᱐᱒᱑
| leader_title1 = ᱮᱢᱹᱯᱤᱹ ([[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽᱼ᱓]])
| leader_name1 = ᱢᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ᱠᱟᱹᱭᱥᱟᱨ ᱚᱦᱢᱚᱫᱽ ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱭᱤᱡ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱹᱮᱱᱹᱯᱤᱹ]])
| leader_title2 = ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱪᱮᱭᱟᱨᱢᱮᱱ
| leader_name2 = ᱠᱷᱟᱹᱞᱤᱜᱮᱭᱟ
| area_total_km2 = 303.17
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 204998
| population_as_of = ᱒᱐᱒᱒
| population_footnotes = <ref name="census2022">{{Cite book |url=https://bbs.portal.gov.bd/sites/default/files/files/bbs.portal.gov.bd/page/b343a8b4_956b_45ca_872f_4cf9b2f1a6e0/2024-01-31-15-51-b53c55dd692233ae401ba013060b9cbb.pdf |title=National Report |date=November 2023 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |isbn=978-9844752016 |series=Population and Housing Census 2022 |volume=1 |location=Dhaka |pages=404}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = ᱰᱟᱠ ᱠᱚᱰ
| postal_code = ᱓᱐᱐᱑ (ᱯᱟᱜᱽᱞᱟ)<ref name="postalcode">{{Cite web |url=https://bdpost.portal.gov.bd/site/page/ce352c91-ec02-4b0d-9e2e-1d8b7a94fd66 |title=Bangladesh Postal Code |date=20 October 2024 |publisher=Bangladesh Postal Department under the Department of Posts and Telecommunications of the Ministry of Posts, Telecommunications and Information Technology of the People's Republic of Bangladesh |location=Dhaka}}</ref>
| postal2_code_type = ᱰᱟᱠ ᱠᱚᱰ
| postal2_code = ᱓᱐᱐᱒ (ᱯᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱭᱟ)<ref name="postalcode"/>
| population_demonym = ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱡᱽ
| website = {{URL|southsunamganj.sunamganj.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤᱹᱮᱥᱹᱴᱤᱹ]]
| utc_offset = +6
}}
[[File:Dakshin Sunamganj Upazila mauza geocode map - Small Area Atlas Sunamganj.svg|thumb|ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱢᱚᱣᱩᱡᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱯ]]
'''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒00᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱮᱡᱮᱢ-ᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱜᱮᱡᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱥᱩᱱᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱘ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱩᱛᱟᱹᱨᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱨ ᱒0᱒᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱖ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ''ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱲᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ'' ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ-ᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱟᱱᱛᱤᱜᱚᱸᱧᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
== ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱟ ᱡᱚ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
s9onjdd5d0701un0wp408topggod44z
ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
0
38216
198782
2026-10-01T01:38:07Z
MT731
2184
"{{short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ}} {{Infobox person | name = ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | image = ManilalGandhiImage.jpg | birth_date = {{Birth date|1892|10|28|df=yes}} | birth_place = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198782
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ}}
{{Infobox person
| name = ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| image = ManilalGandhiImage.jpg
| birth_date = {{Birth date|1892|10|28|df=yes}}
| birth_place = [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]], [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱖ (᱖᱓ ᱩᱢᱮᱨ)
| death_place = [[ᱯᱷᱤᱱᱤᱠᱥ, ᱠᱣᱟᱡᱩᱞᱩ-ᱱᱟᱛᱟᱞ|ᱯᱷᱤᱱᱤᱠᱥ]], [[ᱱᱟᱛᱟᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ]], [[ᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱚᱯᱷ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ|ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]]
| parents = [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] <br>[[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]
| spouse = ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱢᱚᱥᱨᱩᱣᱟᱞᱟ (᱑᱙᱒᱗–᱑᱙᱕᱖)
| children = {{flatlist|
*ᱥᱤᱛᱟᱹ
*[[ᱚᱨᱩᱬ ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱚᱨᱩᱬ]]
*[[ᱮᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱮᱞᱟ]]
}}
}}
'''ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (᱒᱘ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱒ - ᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱕᱖)<ref>{{Cite web|url=https://lccn.loc.gov/n90712835|title=Library of Congress LCCN Permalink n90712835|website=lccn.loc.gov|language=en|access-date=2018-10-17}}</ref><ref>Dhupelia-Mesthrie: ''Gandhi’s Prisoner? The Life of Gandhi’s Son Manilal'', p. 384</ref> ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱛᱤᱠᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ==
ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱦᱚᱨᱤᱞᱟᱞ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ [[ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱨᱟᱢᱫᱟᱥ]] ᱟᱨ [[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ ᱾
ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱠᱚᱴ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱘᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ (ᱩᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱚᱱᱰᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ) ᱾ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱨᱵᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱦᱟᱱᱥᱵᱟᱨᱜᱽ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite journal|last=Dhupelia-Mesthrie|first=Uma|date=2007|title=Gandhi's South African Family|journal=India International Centre Quarterly|volume=34|issue=2|pages=34–45|jstor=23006303}}</ref> ᱑᱙᱐᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱔ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱱᱤᱠᱥ ᱥᱮᱴᱟᱞᱢᱮᱱᱴ (ᱠᱣᱟᱡᱩᱞᱩ-ᱱᱟᱛᱟᱞ ᱨᱮ) ᱟᱨ ᱴᱚᱞᱥᱴᱚᱭ ᱯᱷᱟᱨᱢ (ᱜᱟᱣᱛᱮᱝ ᱨᱮ) ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱟᱥᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱦᱚᱸ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱩᱞᱚᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱚᱠᱟ ᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱵᱮᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱴ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱗᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name=":0" />
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱑᱙᱒᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱜᱩᱞ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱚᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱫᱚ ᱜᱩᱡᱟᱨᱟᱴᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱤ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱟᱝᱜᱚᱪ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ:<blockquote> ''ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱢ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱮᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱛᱟᱨᱣᱟᱲ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ; ᱟᱯᱮ ᱵᱟᱱᱟᱦᱚᱲ ᱟᱯᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱫ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟᱯᱮ ᱾ ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱮᱫ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ? ... ᱡᱩᱫᱤ ᱯᱷᱟᱛᱤᱢᱟ ᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣᱟᱹ ᱫᱚ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱵᱚ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱚᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾''<ref>{{Cite book |last=Guha |first=Ramchandra |title=Gandhi: The Years That Changed the World |publisher=Penguin Allen Lane |year=2018 |isbn=978-0670083886 |pages=240}}</ref></blockquote>᱑᱙᱒᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱫᱚ ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ (᱒᱔ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱐᱗ – ᱑᱙᱘᱘) ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛ ᱨᱤᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.gandhiforchildren.org/remembering-sushila-gandhi/|title=Remembering Sushila Gandhi 1907-1988|last1=Prasad|first1=Archana|date=21 August 2013|publisher=gandhiforchildren.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20160519175828/http://www.gandhiforchildren.org/remembering-sushila-gandhi/|archive-date=19 May 2016|access-date=19 February 2018}}</ref> ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱟᱠᱚᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱟᱱᱟᱵᱟᱭ ᱢᱚᱥᱨᱩᱣᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱮᱣᱟᱜᱨᱟᱢ ᱟᱥᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱠᱤᱥᱚᱨᱮᱞ ᱢᱚᱥᱨᱩᱣᱟᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱵᱩᱰᱷᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱠᱷᱚᱡᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱡ; ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱩᱥᱤᱞᱟ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱺ
*ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱫᱷᱩᱯᱮᱞᱤᱭᱟ (᱑᱙᱒᱘-᱑᱙᱙᱙), ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱩᱲᱤ
*[[ᱚᱨᱩᱬ ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] (᱑᱙᱓᱔-᱒᱐᱒᱓), ᱦᱚᱯᱚᱱ
*[[ᱮᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱮᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱨᱟᱢᱜᱳᱵᱤᱱ]] (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱔᱐), ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ
==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱚᱨᱩᱬ ᱟᱨ ᱮᱞᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱹ ᱨᱤᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱩᱢᱟ ᱰᱤ. ᱢᱮᱥᱛᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱹᱨᱤᱛ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>Uma Dhupelia Mesthrie, ''Gandhi’s Prisoner? The Life of Gandhi’s Son Manilal''. (Permanent Black: Cape Town, South Africa, 2003).</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Refbegin}}
*{{Deprecated archive|url=https://archive.today/20120728122533/http://www.cofchrist.org/peaceaward/archive/gandhi-intvw2002.asp|title=ᱮᱞᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱟᱜ ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ|sec=el}}
* The [http://africanactivist.msu.edu/ African Activist Archive Project] website has an [https://africanactivist.msu.edu/audio.php?objectid=5 Interview with Manilal Gandhi] conducted in South Africa in September 1954 by George M. Houser. At the time he was editor of newspaper Indian Opinion and ran the [[Phoenix Settlement]], both established by his father. There is also a 1947 photograph of [https://africanactivist.msu.edu/image.php?objectid=467 Manilal Gandhi at the Community Church of New York], a September 1954 photograph of [https://africanactivist.msu.edu/image.php?objectid=394 Mr. and Mrs. Manilal Gandhi at Phoenix Settlement] and a 1954 photograph of [https://africanactivist.msu.edu/image.php?objectid=455 Chief Albert Luthuli and Manilal Gandhi.] Four issues of the newsletter Bulletin: Americans for South African Resistance has information about him: [https://africanactivist.msu.edu/document_metadata.php?objectid=1784 September 1952 issue], the [https://africanactivist.msu.edu/document_metadata.php?objectid=1775 14 January 1953 issue], the [https://africanactivist.msu.edu/document_metadata.php?objectid=1777 27 February 1953 issue], and the [https://africanactivist.msu.edu/document_metadata.php?objectid=1781 1 March 1954 issue.]
{{Refend}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱙᱒ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱢᱚᱱᱤᱞᱟᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱮᱱᱴᱤ-ᱟᱯᱟᱨᱛᱷᱮᱰ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱟᱡᱽᱠᱚᱴ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱨᱮᱵᱨᱟᱞ ᱴᱨᱚᱢᱵᱳᱥᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱢᱩᱬ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱛᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱤᱱ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱰᱟᱨᱵᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ]]
o1nxihvge5ysekprp6gibbjp45gvtto
ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
0
38217
198789
2026-10-01T07:25:42Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | image = Devadas_Gandhi_in_1931.jpg | alt = | caption = ᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ | native_name..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198789
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| image = Devadas_Gandhi_in_1931.jpg
| alt =
| caption = ᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| birth_name = ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ<!-- only use if different from name above -->
| birth_date = {{birth date|df=yes|1900|05|22}}
| birth_place = ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ
| death_date = {{death date and age|df=yes|1957|08|03|1900|05|22}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| monuments =
| other_names =
| education =
| alma_mater =
| occupation =
| years_active =
| era =
| employer =
| organization =
| known_for =
| notable_works =
| style =
| height = <!-- {{height|cm=X}} OR {{height|ft=X|in=Y}}-->
| boards =
| spouse = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱷᱚᱨᱛᱤ<ref name="oxforddnb">{{cite ODNB|title=Chakravarti Rajagopalachari|first=Antony R. H.|last=Hopley|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/31579|doi=10.1093/ref:odnb/31579|year=2004}}</ref><ref name="ourleadersp52">[[#Varma et al.|Varma et al.]], p 52</ref>
| children = ᱔, [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱳᱦᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱳᱦᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ
| parents = {{unbulleted list|[[ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|[[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]}}
| relatives = {{unbulleted list|[[C. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ]] <small>(ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱦᱟᱲᱟᱢ)</small>|[[ᱥᱤ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱱ]] <small>(ᱛᱮᱧᱟᱝ)</small>}}
| awards =
| signature =
| signature_alt =
| signature_size =
| footnotes =
}}
'''ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱐᱐ - ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱗) ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱨᱟᱪᱟᱨ ᱥᱚᱵᱷᱟ (DBHPS) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ''ᱯᱨᱚᱪᱟᱨᱟᱠ'' ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/when-gandhi-turned-halfnaked-fakir-in-tamil-nadu/1631231|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182328/https://www.outlookindia.com/newsscroll/when-gandhi-turned-halfnaked-fakir-in-tamil-nadu/1631231|url-status=dead|archive-date=16 September 2021|title=When Gandhi turned half-nak11ed fak᱑ir in Tamil Nadu|website=Outlook India|access-date=2020-03-11}}</ref>''
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤ. ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|title=Indian Summer: The Secret History of the End of an Empire|last=Tunzelmann|first=Alex Von|publisher=Simon & Schuster|year=2008|isbn=9781416522256|location=London, United Kingdom|pages=78}}</ref>
ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱳᱦᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite journal|last=Ramachandra Guha|author-link=Ramachandra Guha|date=15 August 2009|title=The Rise and Fall of the Bilingual Intellectual|journal=[[Economic and Political Weekly]]|publisher=Economic and Political Weekly|volume=XLIV|issue=33|url=https://casi.sas.upenn.edu/sites/default/files/iit/The%20Rise%20and%20Fall%20of%20the%20Bilingual%20Intellectual%20-%20AV.pdf}}</ref>
==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=Jamia Millia and Mahatma Gandhi: A Walk into History Lanes|url=https://www.inclusiveindia.net/education/jamia-millia-and-mahatma-gandhi-a-walk-into-history-lanes/|access-date=2021-09-12|website=inclusiveindia.net|language=en-US|quote=Devdas is teaching cotton spinning etc at Jamia Millia|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912100013/https://www.inclusiveindia.net/education/jamia-millia-and-mahatma-gandhi-a-walk-into-history-lanes/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{commons category|ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ]]
1dyzw4b628yi8q8fmah3pd23i1darpq
198793
198789
2026-10-01T11:49:34Z
MT731
2184
198793
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱭᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| image = Devadas_Gandhi_in_1931.jpg
| alt =
| caption = ᱑᱙᱓᱑ ᱨᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| birth_name = ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ<!-- only use if different from name above -->
| birth_date = {{birth date|df=yes|1900|05|22}}
| birth_place = ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ
| death_date = {{death date and age|df=yes|1957|08|03|1900|05|22}}
| death_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ|ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱚᱱᱚᱛ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| monuments =
| other_names =
| education =
| alma_mater =
| occupation =
| years_active =
| era =
| employer =
| organization =
| known_for =
| notable_works =
| style =
| height = <!-- {{height|cm=X}} OR {{height|ft=X|in=Y}}-->
| boards =
| spouse = ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱪᱚᱠᱨᱚᱵᱷᱚᱨᱛᱤ<ref name="oxforddnb">{{cite ODNB|title=Chakravarti Rajagopalachari|first=Antony R. H.|last=Hopley|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/31579|doi=10.1093/ref:odnb/31579|year=2004}}</ref><ref name="ourleadersp52">[[#Varma et al.|Varma et al.]], p 52</ref>
| children = ᱔, [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱳᱦᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱢᱳᱦᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ|ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱟ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ
| parents = {{unbulleted list|[[ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱠᱟᱨᱟᱢᱪᱟᱸᱫᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]|[[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]]}}
| relatives = {{unbulleted list|[[ᱥᱤ. ᱨᱟᱡᱟᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ]] <small>(ᱦᱚᱧᱦᱟᱨ ᱦᱟᱲᱟᱢ)</small>|[[ᱥᱤ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱥᱤᱢᱦᱟᱱ]] <small>(ᱛᱮᱧᱟᱝ)</small>}}
| awards =
| signature =
| signature_alt =
| signature_size =
| footnotes =
}}
'''ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (᱒᱒ ᱢᱮ ᱑᱙᱐᱐ - ᱓ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱑᱙᱕᱗) ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱥᱛᱩᱨᱵᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨᱟᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱮᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱬᱟ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱨᱟᱪᱟᱨ ᱥᱚᱵᱷᱟ (DBHPS) ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ''ᱯᱨᱚᱪᱟᱨᱟᱠ'' ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱦᱚᱱᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/when-gandhi-turned-halfnaked-fakir-in-tamil-nadu/1631231|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182328/https://www.outlookindia.com/newsscroll/when-gandhi-turned-halfnaked-fakir-in-tamil-nadu/1631231|url-status=dead|archive-date=16 September 2021|title=When Gandhi turned half-nak11ed fak᱑ir in Tamil Nadu|website=Outlook India|access-date=2020-03-11}}</ref>''
==ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ==
ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱥᱟᱶ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤ. ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱨᱟᱡᱽᱜᱳᱯᱟᱞᱟᱪᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟᱦᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱥᱢᱤ ᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱡᱤ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱠᱚ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱵᱟᱵᱟ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{Cite book|title=Indian Summer: The Secret History of the End of an Empire|last=Tunzelmann|first=Alex Von|publisher=Simon & Schuster|year=2008|isbn=9781416522256|location=London, United Kingdom|pages=78}}</ref>
ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱨᱤᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟ. ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱳᱦᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]], [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite journal|last=Ramachandra Guha|author-link=Ramachandra Guha|date=15 August 2009|title=The Rise and Fall of the Bilingual Intellectual|journal=[[Economic and Political Weekly]]|publisher=Economic and Political Weekly|volume=XLIV|issue=33|url=https://casi.sas.upenn.edu/sites/default/files/iit/The%20Rise%20and%20Fall%20of%20the%20Bilingual%20Intellectual%20-%20AV.pdf}}</ref>
==ᱟᱯᱟ ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ==
ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱫᱚ [[ᱡᱟᱢᱤᱭᱟ ᱢᱤᱞᱞᱤᱭᱟ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ-ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱛᱮᱭ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱚᱸᱰᱮ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱠᱚ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-10-23|title=Jamia Millia and Mahatma Gandhi: A Walk into History Lanes|url=https://www.inclusiveindia.net/education/jamia-millia-and-mahatma-gandhi-a-walk-into-history-lanes/|access-date=2021-09-12|website=inclusiveindia.net|language=en-US|quote=Devdas is teaching cotton spinning etc at Jamia Millia|archive-date=12 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210912100013/https://www.inclusiveindia.net/education/jamia-millia-and-mahatma-gandhi-a-walk-into-history-lanes/|url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{commons category|ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱭᱟᱱ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱠᱟᱹᱭᱫᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱱᱫᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱴᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱚᱞᱚᱱᱤ]]
kbejsjl2qc7r8k94uskpbvk4d0vydy0