ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ
0
13535
198857
68072
2026-10-03T23:58:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198857
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox islands
|name = ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ <br/>Pulau Borneo <br/>''Kalimantan''
|image_name = Borneo Topography.png
|image_caption = ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱨᱳᱯᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ
|native_name =
|native_name_link =
|location = [[Southeast Asia]]
|coordinates = {{Coord|0|N|114|E|region:ID_type:isle_scale:5000000|display=inline,title}}
|archipelago = [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱩᱱᱫᱟ ᱫᱤᱯᱠᱚ]]
|area_km2 = 748168
|rank = 3rd
|highest_mount = [[ᱢᱟᱭᱩᱱᱴ ᱠᱤᱱᱟᱵᱟᱞᱩ]]
|elevation_ft = ᱑᱓,᱔᱓᱕
|country = [[ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ]]
|country_admin_divisions_title = ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ
|country_admin_divisions = [[ᱵᱮᱞᱟᱭᱮᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱮᱞᱟᱭᱮᱛ]]<br/>[[:en:Brunei-Muara District|ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱩᱨᱟ]]<br/>[[ᱛᱮᱢᱵᱩᱨᱳᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱢᱵᱩᱨᱳᱝ]]<br/>[[ᱛᱩᱛᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱩᱛᱚᱝ]]
|country1 = [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]]
|country2 = [[ᱢᱟᱞᱚᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]]
|country1_admin_divisions_title = Provinces
|country1_admin_divisions = [[West Kalimantan]]<br/>[[Central Kalimantan]]<br/>[[South Kalimantan]]<br/>[[East Kalimantan]]<br/>[[North Kalimantan]]
|country_largest_city = [[Bandar Seri Begawan]] (pop. ~50,000)
|country_largest_city_area =
|country1_largest_city = [[Samarinda]] (pop. 842,691)
|country1_largest_city_area =
|country2_largest_city = [[Kuching]] (pop. 617,886)
|country2_largest_city_area =
|country2_admin_divisions_title = States and [[Federal Territories (Malaysia)|FT]]
|country2_admin_divisions = [[Sabah]]<br/>[[Sarawak]]<br/>[[Labuan]]
|population = 21,258,000
|population_as_of = 2014
|density_km2 = 28.59
|ethnic_groups = [[Sama-Bajau people|Bajau]], [[Banjar people|Banjar]], [[Belait people|Belait]], [[Bisaya (Borneo)|Bisaya]], [[Bruneian Malay people|Bruneian Malay]], [[Ida'an]], [[Iranun people|Iranun]], [[Kadazan-Dusun]], [[Kedayan]], [[Murut people|Murut]], [[Orang Sungai]], [[Rungus people|Rungus]], [[Sarawak Malay]], [[Tausūg people|Suluk]] and [[Tidung people|Tidung]]<br />[[Dayak people|Dayak]]: ([[Bidayuh]], [[Iban people|Iban]], [[Kayan people (Borneo)|Kayan]], [[Lun Bawang|Lun Bawang/Lun Dayeh]], [[Melanau people|Melanau]] and [[Penan people|Penan]])<!-- Please include only groups that are indigenous to the island --><br /> [[Overseas Chinese|Chinese]]: ([[Chinese Bruneian]], [[Chinese Malaysian]] and [[Chinese Indonesian]]) etc.
}}
'''ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ''' ([[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱞᱚᱭ]]: Pulau Borneo, [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ]]: Kalimantan) ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱯ ᱟᱨ [[ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱠᱚᱧᱮ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱫᱤᱯᱠᱚ]] ᱢᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ, [[ᱥᱩᱞᱟᱣᱮᱥᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱨ [[ᱥᱩᱢᱟᱛᱨᱟ]] ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱯ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱚᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ]], ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ [[ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶ ᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱮᱠᱞᱟ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱗᱓% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱒᱖% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱟᱞᱚᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱵᱟᱦ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱨᱟᱣᱟᱠ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱑% ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱜᱚᱥᱴ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ, ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱡᱳᱠᱳ ᱩᱣᱫᱳᱰᱳ ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱡᱟᱠᱟᱨᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱟᱞᱤᱢᱟᱱᱛᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱤᱪᱟᱹᱨ ᱤᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ<ref>{{Cite news|last=Lyons|first=Kate|date=2019-08-27|title=Why is Indonesia moving its capital city? Everything you need to know|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2019/aug/27/why-is-indonesia-moving-its-capital-city-everything-you-need-to-know|access-date=2020-09-13|issn=0261-3077}}</ref> ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱤᱯ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱑᱖ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱚ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱥᱟᱹᱯᱷᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱜᱮ ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ<ref>{{Cite web|title=Kaart van het eiland Borneo, 1601, Benjamin Wright|url=https://i.pinimg.com/originals/14/9f/6e/149f6e24326484c7f2004c1dc50cc6b2.jpg}}</ref><ref>{{Cite web|title=ANTIQUE MAP BORNEO BY DE BRY (C.1602)|url=https://bartelegallery.com/shop/antique-map-borneo-by-de-bry/|access-date=2020-11-28|archive-date=2020-01-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20200126104228/https://bartelegallery.com/shop/antique-map-borneo-by-de-bry/|url-status=dead}}</ref> ᱾ ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱥᱚᱝᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱵᱚᱬᱩᱱ (वरुण) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱫ "ᱫᱟᱜ" ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱵᱚᱸᱜᱟ, ᱵᱚᱬᱩᱱ<ref>{{Cite web|last=Media|first=Kompas Cyber|title=Hari Nusantara, Kenali Nama Lawas 5 Pulau Besar di Indonesia Halaman all|url=https://nasional.kompas.com/read/2018/12/13/18543791/hari-nusantara-kenali-nama-lawas-5-pulau-besar-di-indonesia|access-date=2020-08-03|website=KOMPAS.com|language=id}}</ref> ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
{{multiple image|align=left|perrow=2|total_width=300
| image1 = YanAriefSapeh.jpg
| width1 = 1500
| height1 = 1000
| image2 = KgKuaiKandazon Sabah Monsopiad-Cultural-Village-DansePerformance-01.jpg
| width2 = 1630
| height2 = 1000
| image3 = KgKuaiKandazon Sabah Monsopiad-Cultural-Village-DansePerformance-16.jpg
| width3 = 4384
| height3 = 2922
| footer = Indigenous peoples with their [[folk instrument|musical instruments]], dance and their respective [[folk costume|traditional dress]]
}}
ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
ᱵᱳᱨᱱᱤᱭᱳ ᱨᱮ ᱒.᱑ ᱠᱳᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱥᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮ), ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱢᱤ ᱨᱮ ᱒᱙ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱛᱚᱵᱮ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱵᱮᱰᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱦᱩᱰᱤᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ [[:en:Dayak people|ᱰᱟᱭᱟᱠ ᱡᱟᱹᱛᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ, ᱢᱟᱞᱚᱭ, ᱵᱟᱱᱡᱟᱨ, ᱳᱨᱟᱝ ᱩᱞᱩ, ᱪᱟᱭᱱᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱟᱡᱟᱱ-ᱫᱩᱥᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Wikivoyage-inline}}
* {{Commons category-inline|Borneo}}
* [http://www.mongabay.com/borneo.html Environmental Profile of Borneo] – Background on Borneo, including natural and social history, deforestation statistics, and conservation news.
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱯ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱥᱤᱭᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱱᱫᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱢᱟᱞᱚᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱨᱩᱱᱟᱭ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
k7thvi9uy5l2qzunrd2o4fqhy7tf7bj
ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ
0
13795
198844
160597
2026-10-03T15:27:11Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198844
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ
| other_name =
| settlement_type = ᱱᱚᱜᱚᱨ
| image_skyline = Kosi River, Jim Corbett National Park, Ramnagar, Uttarakhand.jpeg
| image_alt =
| image_caption = ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ [[ᱡᱤᱢ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱡᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| nickname = ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱥᱚᱦᱚᱨ
| pushpin_map = India Uttarakhand#India
| pushpin_label_position =
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ
| coordinates = {{coord|29.40|N|79.12|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]]
| established_title = <!-- Established -->
| established_date =
| founder =
| named_for =ᱡᱤᱢ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 345
| population_total = 97,916
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +5:30
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱒᱔᱔᱗᱑᱕
| registration_plate =[[List of RTO districts in India#UK.E2.80.94Uttarakhand|UK]]-19
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱙᱑᱕᱙᱔᱗
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] , [[ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱢᱟᱣᱱᱤ]]
}}
'''ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱵᱚᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱐ ᱢᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱫᱩᱣᱟᱹᱨ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|title=eCorbett Ver 2.0...Offical Webportal of Corbett Tiger Reserve, Ramnagar|url=https://www.corbettonline.uk.gov.in/|access-date=2021-01-01|website=www.corbettonline.uk.gov.in}}{{Dead link|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web|title=Corbett National Park {{!}} Uttarakhand Tourism Development Board {{!}} Department of Tourism, Government Of Uttarakhand, India|url=https://uttarakhandtourism.gov.in/activity/corbett-national-park-2/|access-date=2021-01-01|website={{!}} Uttarakhand Tourism Development Board {{!}} Department of Tourism, Government Of Uttarakhand, India|language=en-US}}</ref>, ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱝᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱚᱨᱡᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ<ref>{{Cite web|title=Incredible India {{!}} Garjia Temple|url=https://www.incredibleindia.org/content/incredibleindia/en/destinations/jim-corbett-national-park/garjia-temple.html|access-date=2021-01-01|website=www.incredibleindia.org}}</ref><ref>{{Cite web|title=Garjiya Devi Temple|url=https://timesofindia.indiatimes.com/travel/uttarakhand/garjiya-devi-temple/ps48143470.cms|access-date=2021-01-01|website=Times of India Travel}}</ref> ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱟᱹᱵᱚᱱᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ, ᱥᱤᱛᱟᱹᱵᱚᱱᱤ ᱵᱤᱨᱡᱤᱭᱟᱹᱞᱤ ᱨᱤᱡᱚᱨᱵᱽ<ref>{{Cite web|date=2016-03-10|title=This Music Composer Bought An Entire Hill And Turned It Into A Wildlife Sanctuary!|url=https://www.indiatimes.com/news/india/this-music-composer-bought-an-entire-hill-and-turned-it-into-a-wildlife-sanctuary-251758.html|access-date=2021-01-01|website=IndiaTimes|language=en-IN}}</ref> ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ 29.40 ° N 79.12 ° E ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱓᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑,᱑᱓᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱠᱚᱥᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱦᱮᱢᱟᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱨᱵᱮᱴ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱟᱜᱟᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ<ref>{{Cite web|title=eCorbett Ver 2.0...Offical Webportal of Corbett Tiger Reserve, Ramnagar|url=https://www.corbettonline.uk.gov.in/|access-date=2021-01-01|website=www.corbettonline.uk.gov.in|archive-date=2021-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20210113060342/https://corbettonline.uk.gov.in/|url-status=dead}}</ref>᱾ ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱩᱨᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱤᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱥᱤ ᱵᱮᱭᱨᱟᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱟᱵᱟᱝ ᱫᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱩᱲᱥᱤ ᱪᱮᱬᱮ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ==
===ᱩᱰᱟᱹᱱ===
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ<ref>{{Cite web|title=Pantnagar Airport - Flights Schedule To Delhi, Dehradun & Pithoragarh|url=https://www.euttaranchal.com/tourism/pantnagar-airport.php|access-date=2021-01-01|website=www.euttaranchal.com}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, [[ᱩᱫᱷᱚᱢ ᱥᱤᱝ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱸᱛᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘᱗ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱭᱩᱴᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱔᱑ ᱟᱨ ᱗᱗.᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱘᱑.᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾ ᱟᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱨᱮ [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱒᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧᱟ ᱾
===ᱨᱮᱞ===
᱑᱙᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱷᱟᱵᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Ramnagar">{{cite book|author=Sharad Singh Negi|title=Uttarakhand: land and people|url=https://books.google.com/books?id=qsNMI1Hi174C&pg=PA24 | isbn=978-81-85880-73-0 | year=1995 | publisher=M.D. Publications Pvt. Ltd.}}</ref> ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱡᱡᱚᱭᱱᱚᱜᱚᱨ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱭᱱᱤᱨᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱵᱟᱨᱮᱞᱤ]], [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]], [[ᱦᱚᱨᱤᱫᱣᱟᱨ]], [[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱰ]], [[ᱜᱩᱨᱜᱟᱶ]], [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱟᱜᱽᱨᱟ]], [[ᱡᱮᱭᱥᱟᱞᱢᱮᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱬᱚᱥᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱡᱷᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''RMR''' ᱠᱟᱱᱟ ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱮᱭᱱᱤᱛᱟᱞ]], [[ᱨᱟᱱᱤᱠᱷᱮᱛ]], [[ᱦᱚᱞᱫᱽᱣᱟᱱᱤ]], [[ᱴᱚᱱᱚᱠᱯᱩᱨ]], [[ᱢᱤᱨᱟᱴ]] ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱥ ᱥᱮᱵᱟ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒᱑ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱩᱵᱟᱠᱷᱚᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱵᱟᱜᱼᱟ, ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://nainital.nic.in/ Official website of Nainital district]
*[http://corbettonline.uk.gov.in Jim Corbett National Park official website for online booking and more]
* https://www.bing.com/search?q=census+2011&cvid=b74c855d7a5f419ca9a6a79458dc69c5&FORM=ANAB01&PC=U531
{{ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱭᱱᱤᱛᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱴᱷᱟᱶ]]
0ytcbhf5gifpjwzewkmv2eq0nqgmbcy
ᱰᱨ. ᱥᱮᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
0
17403
198852
185219
2026-10-03T20:43:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198852
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
|image =
|name ᱰᱨ. ᱥᱮᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
|established = ᱒᱐᱑᱗ (᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ)<br/>᱑᱙᱒᱖, ᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ (ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ)
|type = [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
|endowment =
|chairman =
|chancellor = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱤᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ|ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
|vice_chancellor= ᱰᱨ. ᱛᱟᱯᱟᱱ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱟᱱᱰᱤᱞᱭᱟ
|president =
|city = [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]]
|state = [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| postcode =
| coordinates = {{coord|23.3882883|N|85.3223956|E|region:LK_type:edu|display=inline}}
| pushpin_map =
|publictransit =
|undergrad =
|postgrad =
|staff =
|website = {{url|http://www.dspmuranchi.ac.in}}
|footnotes =
}}
'''ᱰᱨ. ᱥᱮᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''', ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ '''ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ''', ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱨᱟᱺᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ [[ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.ugc.ac.in/stateuniversitylist.aspx?id=11&Unitype=2| title=ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ | publisher=[[University Grants Commission (India)]] | accessdate=22 October 2018}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱮᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
᱑᱙᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱑᱙᱔᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱱᱰᱟᱨᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱨ ᱯᱳᱥᱴᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱳᱨᱥ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ|ᱯᱟᱴᱱᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱸᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱐ ᱨᱮ ᱨᱟᱺᱪᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=ᱰᱨ. ᱥᱮᱢᱟ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱢᱩᱠᱷᱟᱨᱡᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱟᱵᱚᱛ, ᱨᱟᱺᱪᱤ (ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ) |url=http://www.dspmuranchi.ac.in/AboutUniversity.aspx |website=www.dspmuranchi.ac.in |accessdate=6 August 2019}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ''ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ (ᱮᱢᱮᱱᱢᱮᱱᱴ) ᱟᱹᱨᱤ, ᱒᱐᱑᱗'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url=https://indiacode.nic.in/bitstream/123456789/5737/1/the_jharkhand_state_universities_%28amendment%29_act%2c_2017.pdf |accessdate=6 August 2019|title=ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚ (ᱮᱢᱮᱱᱢᱮᱱᱴ) ᱟᱹᱨᱤ, ᱒᱐᱑᱗|publisher=[[Government of Jharkhand]]|work=Jharkhand Gazette}}</ref> ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ ᱥᱚᱛᱭᱚ ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱱ ᱢᱩᱱᱰᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱵᱷᱟᱭᱤᱥ-ᱪᱟᱱᱥᱮᱞᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱚᱦᱟᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Munda, Srivastava VCs of two new universities |url=https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/munda-srivastava-vcs-of-two-new-universities.html |accessdate=6 August 2019 |work=[[The Pioneer (India)|The Pioneer]] |date=19 May 2018 |language=en |archive-date=22 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181022033606/https://www.dailypioneer.com/2018/state-editions/munda-srivastava-vcs-of-two-new-universities.html |url-status=dead }}</ref>
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{Official website|http://www.dspmuranchi.ac.in}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱟᱹᱭᱟᱹᱛ==
2yuy7m7u7gcnvjfj83ry99f1mgroumw
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
3
20254
198839
196184
2026-10-03T13:54:40Z
MediaWiki message delivery
395
/* Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! */ new section
198839
wikitext
text/x-wiki
== ᱯᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱻᱨ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ==
{{Invitation to join PVC edit-a-thon}}
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani Banjan Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱑:᱒᱗, ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
:[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|@R Ashwani Banjan Murmu]] *ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱮ* ᱨᱮ ᱞᱤᱧ ᱚᱛᱟᱭᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱞᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱟ ᱵᱟᱝ-ᱤᱧ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟ. ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱦᱚᱸ ᱞᱤᱧ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱣᱫᱟ #([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱕᱒, ᱑᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)) ᱮᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱮᱸᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟ.ᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ | @ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱨᱮ [https://sat.wikipedia.org/w/index.php?title=%E1%B1%B5%E1%B1%AE%E1%B1%B5%E1%B1%B7%E1%B1%9F%E1%B1%A8%E1%B1%A4%E1%B1%AD%E1%B1%9F%E1%B1%B9_%E1%B1%9C%E1%B1%9F%E1%B1%9E%E1%B1%A2%E1%B1%9F%E1%B1%A8%E1%B1%9F%E1%B1%A3:%E1%B1%A4%E1%B1%A7_%E1%B1%A2%E1%B1%9F%E1%B1%9B% '''ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱱᱚᱲ '''] ᱵᱤᱰᱟᱹᱣ ᱢᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮ ᱾ [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:R Ashwani Banjan Murmu|R Ashwani Banjan Murmu]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:R Ashwani Banjan Murmu|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱙:᱐᱕, ᱑᱗ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ (UTC)
== Congratulations to the Feminism and Folklore Prize Winner! ==
Dear Winner,
We are thrilled to announce that you have been selected as one of the prize winners in the 2024 '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore]]''' Writing Contest! Your contributions have significantly enriched Wikipedia with articles that document the vibrant tapestry of folk cultures and highlight the crucial roles of women within these traditions.
As a token of our appreciation, you will receive a gift coupon. To facilitate the delivery of your prize and gather valuable feedback on your experience, please fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSc9Rkv1803Q6DnAc1SLxyYy95KN22GNrGXeA7kNFT-u62MGyg/viewform?usp=sf_link the Winners Google Form]. In the form, kindly provide your details for receiving the gift coupon and share your thoughts about the project.
Your dedication and hard work have not only helped bridge the gender gap on Wikipedia but also ensured that the cultural narratives of underrepresented communities are preserved for future generations. We look forward to your continued participation and contributions in the future.
Congratulations once again, and thank you for being a vital part of this global initiative!
Warm regards,
'''The Feminism and Folklore Team'''
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=26890688 -->
== Feminism and Folklore 2024 - International prize winners ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:please-translate}}''
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
Congratulations!
We are thrilled to announce that you have emerged as the victorious champion in the '''Feminism and Folklore 2024''' writing competition, securing an International prize. Your achievement is truly exceptional and worthy of celebration!
We would like to express our utmost gratitude for your invaluable contribution to the documentation of your local folk culture and women on Wikipedia. The dedication and hard work you exhibited throughout the competition were truly remarkable.
To ensure that you receive your well-deserved prize, we kindly request you to take a moment and complete the preferences form before the 15th of August 2024. By doing so, you will help us tailor the prize according to your preferences and guarantee a delightful experience for you. You can access the form by [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfBUbyRAPdKjoQje8I0zN4qQwMGmKtw8Zj38PTYTUkSthEyiw/viewform?usp=sf_link clicking here].
Should you have any queries or require any further assistance, please do not hesitate to reach out to us. You can easily contact us via the talkpage or by email. We are more than delighted to provide any support you may need.
Once again, congratulations on this outstanding achievement! We are proud to have you as our winner and eagerly look forward to hearing from you.
Best wishes,
[[:m:Feminism and Folklore 2024|FNF 2024 International Team]]
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱓᱙, ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱔ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf20242&oldid=27147899 -->
== Invitation to Participate in the Wikimedia SAARC Conference Community Engagement Survey ==
Dear Community Members,
I hope this message finds you well. Please excuse the use of English; we encourage translations into your local languages to ensure inclusivity.
We are conducting a Community Engagement Survey to assess the sentiments, needs, and interests of South Asian Wikimedia communities in organizing the inaugural Wikimedia SAARC Regional Conference, proposed to be held in Kathmandu, Nepal.
This initiative aims to bring together participants from eight nations to collaborate towards shared goals. Your insights will play a vital role in shaping the event's focus, identifying priorities, and guiding the strategic planning for this landmark conference.
Survey Link: https://forms.gle/en8qSuCvaSxQVD7K6
We kindly request you to dedicate a few moments to complete the survey. Your feedback will significantly contribute to ensuring this conference addresses the community's needs and aspirations.
Deadline to Submit the Survey: 20 January 2025
Your participation is crucial in shaping the future of the Wikimedia SAARC community and fostering regional collaboration. Thank you for your time and valuable input.
Warm regards,<br>
[[:m:User:Biplab Anand|Biplab Anand]]
<!-- Message sent by User:Biplab Anand@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Biplab_Anand/lists&oldid=28078122 -->
== Follow-up on Incomplete Information for Wiki Loves Ramadan 2025 ==
Hi ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ,
Thank you for signing up your community for For Wiki Loves Ramadan 2025. Please provide the following missing information on the [[m:Wiki Loves Ramadan 2025/Participants|participants' page of Wiki Loves Ramadan 2025]].
* Tracking category
* Local Organizer
* Jury Tools
* Jury Members
''For the Team'', [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ZI Jony|ZI Jony]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ZI Jony|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱒᱒, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
@[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ZI Jony|ZI Jony]]
I am unable to create a Fountain tool. Previously, I had created a Fountain on feminism and folklore, but it was not approved and is now showing as a draft. Since then, I have been unable to create a new one. I have already informed the admin through a personal message, but the issue has not been resolved yet.
Could you please assist me in resolving this? Also, if you have the ability to do so, kindly create a Fountain tool for us.
Regards, [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱖:᱐᱑, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
Done [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱔᱘, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
: [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ|ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]], thanks for the update. Unfortunately, your tracking category link didn’t work, kindly check and arrange to fix it. [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ZI Jony|ZI Jony]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ZI Jony|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱕:᱐᱙, ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;">
<div style="text-align: center;">
</div>
'''Dear {{ROOTPAGENAME}}''',
Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br>
We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages.
We also hope you continue to participate each year!
'''Sincerely,<br>'''
'''Wikipedia Asian Month User Group'''
[[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]]
</div>
</div>
<!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28737105 -->
== Share Your Feedback – Wiki Loves Ramadan 2025 ==
Dear ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ
Thank you for being a part of '''[[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]]''' — whether as a contributor, jury member, or local organizer. Your efforts helped make this campaign a meaningful celebration of culture, heritage, and community on Wikimedia platforms.
To help us improve and grow this initiative in future years, we kindly ask you to complete a short '''feedback form'''. Your responses are valuable in shaping how we support contributors like you.
* '''Feedback Form:''' [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdXEtaqszxcwmTJa8pGT60E7GDtpbssNadR9vZFVFbLicGFBg/viewform Submit your feedback here]
* '''Deadline to submit:''' 31 May 2025
It will only take a few minutes to complete, and your input will directly impact how we plan, communicate, and collaborate in the future.
Thank you again for your support. We look forward to having you with us in future campaigns!
Warm regards,<br/>
''Wiki Loves Ramadan International Team'' ᱐᱘:᱕᱑, ᱑᱙ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/WLR/List/Participants&oldid=28751574 -->
== Wiki Loves Ramadan 2025 – Global Top 10 Winner: Congratulations! ==
'''Dear ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ,'''
Congratulations! You have been selected as one of the '''Top 10 Global Winners''' (ranks 4 to 10) of the '''[[m:Wiki Loves Ramadan 2025|Wiki Loves Ramadan 2025]]''' campaign. Your contributions and participation have greatly enriched the project, and we sincerely appreciate your efforts.
To send you your prize and the official campaign T-shirt, we kindly request the following details:
* Full name:
* Wikimedia username:
* Country of residency:
* Email address:
* Preferred T-shirt size (M, L, XL):
* Preferred T-shirt color (Black, White, Navy):
'''Please send the above information within 24 hours to:''' '''support@wikilovesramadan.org'''
Your prize will be delivered through the [https://www.tremendous.com/catalog/ Tremendous] platform.
Also, we kindly request you to fill the '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdXEtaqszxcwmTJa8pGT60E7GDtpbssNadR9vZFVFbLicGFBg/viewform Participant Feedback Form]''' at your earliest convenience.
Once again, thank you for your amazing contribution.
Best regards,<br/>
''Wiki Loves Ramadan International Team'', [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ZI Jony|ZI Jony]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:ZI Jony|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱓:᱔᱔, ᱒᱗ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
== Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners ==
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:please-translate}}''
Dear Wikimedian,
Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia.
To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted.
Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only.
If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help.
Warm regards,
[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱐:᱒᱐, ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱕ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 -->
== Feminism and Folklore 2025 - International prize winners ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:please-translate}}''
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]]
🎉 Congratulations! 🎉
We’re absolutely thrilled to announce that you are one amongst the [[:m:Feminism and Folklore 2025/Results|grand champion]] of the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition, winning the coveted International prize! Your outstanding achievement deserves a standing ovation and endless celebration! 🌟
Your passion, dedication, and incredible effort in bringing local folk culture and the voices of women to life on Wikipedia have truly blown us away. You’ve made a remarkable impact, and we couldn’t be more grateful for your contribution.
Now, to make sure you receive your well-deserved prize (and make it extra special for you!), please fill out the preferences form before July 10, 2025. This will help us customize your prize and ensure it’s a perfect fit. 👉 [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCYwsIY3kTLyDRcIKxSfxJbz2eunqJUrukvc0uuwX6LU-WKA/viewform?usp=dialog Click here to fill out the form!]
If you have any questions or need help with anything at all, don’t hesitate to reach out! You can contact us via the talkpage or email — we’re always here for you and happy to help.
Once again, a huge congratulations on this incredible victory! We’re so proud to celebrate you and can’t wait to hear from you soon.
✨ Best wishes and endless cheers! ✨
[[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]]
::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28920195 -->
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear {{BASEPAGENAME}},
We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;How to Sign Up as an Organizer
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
*For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
* Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]])
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.
Thank you and best wishes,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱖:᱓᱑, ᱑᱘ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29949330 -->
== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury ==
Hello {{PAGENAME}}!,
Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!
To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.
=== Internet & Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.
'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''
Requests submitted after this date will not be entertained.
=== Important Participation Guidelines ===
* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.
=== Community Engagement ===
* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊
Thank you for your collaboration!
''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''
Feminism and Folklore International Team.
–[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱐᱕:᱑᱗, ᱑᱖ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 -->
== Join the LDH General Assembly | April 18, 2026 ==
We are delighted to invite you to the General Assembly of the [[m:Wikimedia Language Diversity Hub|'''Language Diversity Hub''']] (LDH) on Saturday, '''April 18th, 2026''', at '''[https://zonestamp.toolforge.org/1776517200 13:00 UTC]'''.
=== About the General Assembly ===
The General Assembly (GA) is a community-wide consultation and engagement space. It is the primary forum through which LDH connects with the broader language and Wikimedia communities. The GA is designed to:
* Keep community members informed about LDH activities, decisions, and ongoing work.
* Gather feedback and perspectives from across the language and Wikimedia ecosystem.
* Create open pathways for participation, collaboration, and community-driven input.
=== How to participate ===
Everyone is welcome! If you work on language access, language diversity, or Wikimedia projects in any language community, this is a space for you.
* '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfFCqPF3H-Yax0t-AbgRasoDdXLom23n2SsZR5fw74bxMuPCQ/viewform Register here to attend]'''
[[File:LDH General Assembly E-flyer.jpg|frameless|center|280px|link=https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfFCqPF3H-Yax0t-AbgRasoDdXLom23n2SsZR5fw74bxMuPCQ/viewform]]
Looking forward to your participation,
Language Diversity Hub Team, ᱑᱘:᱒᱑, ᱒᱐ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
''<small>You can opt out of our distribution list by removing your username from [[m:MassMessage/Lists/LDH|this list]]</small>''
(This message was sent to [[:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Oscar .@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30182212 -->
== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==
<div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
Dear Organizer,
I hope this message finds you well.
First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.
As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].
Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.
Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance.
Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.
Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.
Warm regards,
[[User:Tiven2240|Tiven2240]]
on behalf of Feminism and Folklore International Team
<nowiki>#WeTogether</nowiki>
</div></div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱑:᱕᱗, ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 -->
== Last Few Days: WikiConference India 2026 Scholarship Applications ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
''{{int:please-translate}}''
Dear Wikimedian,
We're happy to share that scholarship applications for '''WikiConference India 2026''' are currently open and the deadline is just around the corner.
[[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026|WikiConference India 2026]] is the fourth edition of the national-level conference that brings together Wikimedians and stakeholders engaged in Indic-language Wikimedia projects and the broader open knowledge movement across India and South Asia. The conference will take place in Kochi, Kerala, from 4–6 September 2026.
* You can find the more information and the application form at the [[m:Special:MyLanguage/WikiConference India 2026/Scholarship|Scholarship page here at Meta wiki]]
* '''Scholarship deadline: 15 April 2026, 11:59 PM IST'''
With only a few days left, we warmly encourage you to apply if you haven’t already and kindly request you to share this with your community and encourage others to apply.
For more information and regular updates, we encourage you to visit the conference Meta page.
Warm regards,
<br>
on behalf of the WikiConference India 2026 Organising Team
''This message was sent with [[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) on ᱑᱘:᱓᱐, ᱑᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)''
</div>
<!-- Message sent by User:Gnoeee@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WCI_2026_active_users&oldid=30389801 -->
== Programme submissions open: Language Diversity Conference, Accra 2026 ==
[[File:Official logo for language diversity conference 03.png|frameless|250px|right]]
The '''[[m:Language Diversity Conference|Language Diversity Conference 2026]]''' will take place '''2–4 October 2026 in Accra, Ghana''', under the theme: ''Strengthening Language Communities in the Open Knowledge Movement''.
The Programming Team is inviting the following types of session proposals:
* '''Lightning talks''' – 10-minute short presentations on any relevant topic
* '''Presentations''' – 20–25 minutes (including audience Q&A)
* '''Workshops and tutorials''' – 50 or 110-minute interactive sessions (e.g. on Content Translation, Wikidata, or other topics)
* '''Panel discussions''' – 50-minute panels; collaborations with others are encouraged
Submissions will be evaluated by the Programme Committee based on:
* Potential impact and expected outcomes
* Relevance to the conference theme or focus areas
Sessions may be recorded and made publicly available. If you prefer not to be filmed, you may indicate this during submission.
'''→ [https://wikimedia.eventyay.com/wm/langdiv/cfp Submit your proposal on Eventyay]'''
For more information, or questions, contact: languagediversitycon{{@}}gmail.com
<!-- Message sent by User:~~~~~ on behalf of the Language Diversity Hub -->
(This message was sent to [[:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Oscar .@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30405990 -->
== Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]
Dear {{PAGENAME}},
Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants.
As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign.
'''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions.
'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]'''
Please submit your response by '''25 June 2026'''.
Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future!
Regards,
'''Feminism and Folklore Team'''
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱒:᱐᱕, ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 -->
== Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]
Dear {{PAGENAME}},
Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects.
As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions.
As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world.
'''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]'''
Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''.
Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns!
Best regards,
Feminism and Folklore international Team.
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱔:᱓᱑, ᱑᱘ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 -->
== Language Diversity Hub evaluation survey: your input needed! ==
The Wikimedia Foundation is evaluating hub pilots to understand their work, outcomes, and future direction. As part of this, we're gathering feedback on how hub services and activities have contributed to concrete, measurable outcomes.
You're receiving this because you're part of the Language Diversity Hub audience group, and we'd value your perspective. Your feedback will help inform the evaluation and strengthen our understanding of the Hub's impact.
The survey takes about 10–15 minutes, and we kindly ask that you respond by '''10 August 2026.'''
'''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_6KXVndZhZvlSoUS Survey Link]'''
The Foundation is not collecting personal data through this survey. Responses will be reviewed and consolidated by audience group — analyzed collectively rather than attributed to individuals.
Thank you for contributing. Your feedback helps ensure this evaluation reflects the perspectives of communities, affiliates, and others connected to the Hub.
Questions? Contact strategy2030@wikimedia.org.
Sincerely,
Oscar on behalf of the [[Wikimedia Language Diversity Hub]], ᱒᱑:᱒᱒, ᱗ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
(This message was sent to [[:ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:ᱤᱧ ᱢᱟᱛᱟᱞ]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Oscar .@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MassMessage/Lists/LDH&oldid=30514061 -->
== Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! ==
<div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;">
[[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Feminism and Folklore organisers,
We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition!
The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period.
In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate.
Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle.
'''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.'''
This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation.
If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org.
Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition!
'''Wiki Loves Folklore International team'''
</div>
--[[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ:MediaWiki message delivery|ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ]]) ᱑᱓:᱕᱔, ᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱖ (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 -->
09hngdbrxd9lt0dhr6smp4r266468xv
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
0
25241
198836
133822
2026-10-03T12:23:41Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198836
wikitext
text/x-wiki
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ '''ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱨᱤᱥᱴᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ''' ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾
{{ᱰᱟᱭᱢᱮᱴᱤᱠ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ|ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ=ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱗}}
*[[ᱟᱞᱵᱟᱴᱮᱨᱤᱭᱮᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ]]
* [[ᱟᱢᱟᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱮᱞ ᱥᱟᱬᱮᱥ]]
* [[ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱞᱳᱭᱳᱞᱟ ᱞᱚᱞᱮᱡᱽ]]
*[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱟ ᱞᱳᱭᱳᱞᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ]]
*[[ᱟᱨᱩᱞ ᱟᱱᱟᱱᱫᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱨᱩᱢᱟᱛᱷᱩᱨ]]
* [[ᱟᱥᱟᱢ ᱰᱳᱱ ᱵᱳᱥᱠᱳ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
* [[ᱟᱥᱥᱩᱢᱯᱥᱚᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱪᱟᱱᱜᱟᱱᱟᱥᱥᱮᱨᱨᱤ]]
* [[ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
* [[ᱵᱟᱥᱮᱞᱤᱭᱚᱥ ᱯᱳᱣᱞᱳᱥ ᱥᱮᱠᱳᱱᱰ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
* [[ᱵᱮᱨᱪᱷᱢᱮᱱᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ]]
* [[ᱵᱷᱟᱨᱟᱛᱟ ᱢᱮᱴᱟ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
* [[ᱵᱤᱥᱳᱯ ᱟᱜᱽᱱᱤᱥᱣᱟᱢᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ]]
* [[ᱵᱤᱥᱳᱯ ᱦᱮᱵᱮᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
*[[ᱵᱤᱥᱳᱯ ᱢᱩᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
*[[ᱵᱤ ᱯᱤ ᱥᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱳᱢ]]
* [[ᱪᱟᱴᱷᱳᱞᱤᱠᱮᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱟᱴᱷᱟᱱᱟᱢᱴᱷᱤᱴᱴᱟ]]
* [[ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱪᱟᱨᱪ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ]]
* [[ᱠᱨᱤᱥᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱤᱨᱤᱱᱡᱟᱞᱟᱠᱩᱫᱟ]]
* [[ᱠᱨᱤᱥᱤ ᱡᱩᱱᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
* [[ᱠᱨᱤᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
*[[ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱳᱥᱯᱤᱴᱟᱞ]]
* [[ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱞᱩᱫᱷᱤᱭᱟᱱᱟ]]
*[[ᱥᱤ ᱮᱥ ᱮᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ]]
*[[ᱥᱤ ᱮᱥ ᱟᱭ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ]]
*[[ᱥᱤ ᱮᱥ ᱟᱭ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ]]
* [[ᱫᱮ ᱯᱟᱣᱩᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ]]
* [[ᱫᱮᱵᱷᱟᱜᱮᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱠᱳᱡᱽᱦᱤᱠᱳᱫᱮ]]
* [[ᱰᱳᱱ ᱵᱳᱥᱠᱳ ᱞᱚᱠᱮᱡᱽ, ᱴᱩᱨᱟ]]
* [[ᱰᱳᱱ ᱵᱳᱥᱠᱳ ᱠᱳᱢᱢᱩᱱᱤᱴᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱱᱫᱤᱜᱩᱞ]]
* [[ᱰᱳᱱ ᱵᱳᱥᱠᱳ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
* [[ᱤᱥᱴᱟᱨᱱ ᱠᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱫᱤᱢᱟᱯᱩᱨ]]
* [[ᱯᱷᱟᱫᱟᱨ ᱢᱩᱞᱞᱮᱨ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
* [[ᱯᱷᱟᱴᱤᱢᱟ ᱢᱮᱴᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
* [[ᱮᱯᱷ ᱟᱨ. ᱠᱳᱱᱥᱤᱣᱟᱠᱟᱣ ᱨᱳᱰᱨᱤᱜᱩᱮᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ]]
* [[ᱜᱳᱥᱥᱱᱮᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
*[[ᱦᱮᱱᱨᱤ ᱵᱟᱠᱮᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
*[[ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱡᱳᱨᱟᱢ]]
*[[ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱮᱠᱱᱳᱞᱳᱡᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ]]
*[[ᱦᱤᱥᱞᱳᱯ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]]
*[[ᱦᱳᱞᱤ ᱠᱨᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱟᱜᱟᱨᱴᱟᱞᱟ]]
* [[ᱦᱳᱞᱤ ᱠᱨᱳᱥ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱴᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱟᱞᱞᱤ]]
* [[ᱤᱫᱷᱟᱭᱟ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝᱼ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱳᱱ ᱳᱣᱢᱮᱱ]]
* [[Japfü Christian College, Nagaland]]
* [[Jesus and Mary College]]
* [[Jnana-Deepa Vidyapeeth]]
* [[Jubilee Mission Medical College and Research Institute]]
* [[Jyothi Engineering College, Cheruthuruthy, Thrissur]]
* [[Jyoti Nivas College, Bangalore]]
*[[Karunya University]]
* [[Kodaikanal Christian College]]
* [[Loyola College of Education, Chennai]]
*[[Loyola College of Social Sciences]]
*[[Loyola College, Chennai]]
*[[Loyola College, Mettala]]
*[[Loyola Degree College, Manvi]]
*[[Loyola Institute of Business Administration]]
*[[Loyola Institute of Technology and Science, Thovalai]]
*[[Loyola Technical Institute, Madurai]]
*[[Loyola-ICAM College of Engineering and Technology]]
* [[Little Flower College]]
* [[Little Flower Junior College]]
* [[Loreto College, Kolkata]]
* [[Madras Christian College]]
* [[Malabar Christian College]]
* [[Malankara Catholic College, Mariagiri]]
* [[Malankara Orthodox Syrian Church Medical College, Kolenchery]]
* [[Mar Athanasios College for Advanced Studies, Tiruvalla]]
* [[Mar Athanasius College of Engineering]]
* [[Mar Baselios College of Engineering and Technology]]
* [[Mar Baselios Institute of Technology, Anchal]]
*[[Mar Gregorios College Punnapra]]
* [[Mar Ivanios College]]
* [[Mar Theophilos Training College, Trivandrum]]
*[[Mar Thoma College]]
* [[Marian College Kuttikkanam]]
* [[Martin Luther Christian University]]
* [[Mary Matha Arts & Science College]]
* [[Model Christian College, Kohima]]
* [[Morning Star College]]
* [[Mount Carmel College, Bangalore]]
* [[Mount Zion College of Engineering and Technology]]
* [[Navajyothi College Kannikkalam]]
* [[Nesamony Memorial Christian College]]
* [[Newman College, Thodupuzha]]
* [[Nirmala College, Muvattupuzha]]
* [[Nirmala College, Ranchi]]
* [[Nirmala College for Women]]
* [[Nirmalagiri College]]
* [[North Bengal St. Xavier's College]]
*[https://web.archive.org/web/20231130214627/https://www.neauniversity.in/ North East Adventist University, Meghalaya]
*[[Northeast Adventist College|Northeast Adventist College, Meghalaya]]
* [[Pazhassi Raja College, Pulpally, Bathery]]
* [[Pope John Paul II College of Education]]
* [[Pushpagiri Medical College]]
* [[Sacred Heart College Chalakudy]]
* [[Sacred Heart College, Thevara]]
* [[Sacred Heart HSS Thiruvambady]]
* [[Sahrdaya College of Engineering and Technology]]
* [[Saint Paul's College, Goa]]
* [[Salesian College, Darjeeling]]
* [[Sam Higginbottom University of Agriculture, Technology and Sciences]]
* [[Sarah Tucker College]]
*[[Sarvodaya Vidyalaya, Trivandrum]]
* [[Sathyabama University]]
* [[Scottish Church College]]
* [[Scott Christian College]]
* [[Senate of Serampore College (University)]]
* [[Sophia College for Women]]
*[[Spicer Adventist University|Spicer Adventist University, Pune]]
* [[Stella Maris College, Chennai]]
*[[St. Agnes PU College, Mangalore]]
* [[St. Albert's College]]
* [[St. Aloysius College (Mangalore)]]
* [[St. Aloysius College, Thrissur]]
* [[St. Andrew’s College of Arts, Science and Commerce]]
* [[St. Berchmans College]]
* [[St Claret College, Ziro]]
*[[St. Dominic's College]]
* [[St. Dominic's College]]
* [[St. Edmund's College, Shillong]]
* [[St Francis College for Women]]
* [[St. Francis Institute of Management and Research]]
*[[St. John's College, Agra]]
* [[St John's College, Anchal]]
* [[St. John's Medical College]]
* [[St. Joseph's College, Bangalore]]
* [[St. Joseph's Evening College, Bangalore]]
* [[St. Joseph's College of Commerce]]
* [[St Joseph College of Communication]]
*[[St Joseph's College, Darjeeling]]
* [[St. Joseph's College, Hassan]]
* [[St. Joseph's College, Jakhama]]
*[[St. Joseph's College, Moolamattom]]
*[[St. Joseph's College, Tiruchirappalli]]
*[[St. Joseph's College for Women, Alappuzha]]
*[[St. Joseph's College of Engineering and Technology, Palai]]
*[[St. Joseph's College, Irinjalakuda]]
* [[St. Joseph's Institute of Management]]
*[[St. Joseph's Institute of Management, Bangalore]]
*[[St. Mary's College, Hyderabad]]
* [[St. Mary's College, Thrissur]]
* [[St. Paul's Cathedral Mission College]]
* [[St. Pius X College, Rajapuram]]
* [[St. Stephen's College, Delhi]]
*[[St. Teresa's College]]
* [[St. Thomas College of Teacher Education, Pala]]
*[[St. Thomas College, Kozhencherry]]
* [[St. Thomas College, Palai]]
* [[St. Thomas College, Thrissur]]
* [[St. Vincent College of Commerce]]
* [[St. Vincent D E Paul Degree College]]
*[[St. Xavier's College, Ahmedabad]]
*[[St. Xavier's College, Burdwan]]
* [[St. Xavier's College, Dumka]]
* [[St. Xaviers College, Jaipur]]
* [[St. Xavier's College, Kolkata]]
*[[St. Xavier's College, Mumbai]]
* [[St. Xavier's College, Nevta]]
* [[St. Xavier's College of Education]]
* [[St. Xavier's College of Education, Hindupur]]
* [[St. Xavier's College of Engineering]]
* [[St. Xavier's College, Palayamkottai]]
* [[St. Xavier's College, Patna]]
* [[St. Xavier's College, Ranchi]]
* [[St. Xavier's College, Simdega]]
* [[St. Xavier's College, Thumba]]
*[[St. Xavier's Institute of Education]]
* [[St. Xavier's Technical Institute]]
* [[The American College, Madurai]]
*[[Voorhees College (India)]]
* [[Vimal Jyothi Engineering College]]
*[[Vimala College]]
* [[Wilson College, Mumbai]]
* [[Women's Christian College, Chennai]]
* [[Women's Christian College, Kolkata]]
*[[Xavier Institute of Social Service]]
* [[Xavier Institute of Business Administration]]
* [[Xavier Institute of Development Action and Studies]]
* [[Xavier Institute of Engineering]]
* [[Xavier Institute of Management & Research]]
* [[Xavier Institute of Management, Bhubaneswar]]
* [[Xavier University, Bhubaneswar]]
* [[Xavier University Bhubaneswar]]
* [[XLRI - Xavier School of Management]]
[[Category:Lists of universities and colleges in India]]
[[Category:Lists of Christian universities and colleges]]
5xajgsz1s0wbu0ide431z0i9i865v1o
ᱨᱚᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ
0
25872
198842
198752
2026-10-03T14:54:53Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198842
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox ethnic group
| group = ᱨᱟᱵᱷᱟ
| image = Rabha Tribal lady.jpg
| image_caption =
| population = c. ᱓᱕᱙,᱐᱐᱐
| total_year = ᱒᱐᱑᱑
| regions = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ
| region1 = [[ᱟᱥᱟᱢ]]
| pop1 = ᱒᱙᱖,᱑᱘᱙
| region2 = [[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]
| pop2 = ᱓᱒,᱖᱖᱒
| region3 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| pop3 = ᱒᱗,᱘᱒᱐
| region4 = [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]]
| pop4 = ᱑,᱖᱐᱐
| ref4 = <ref>{{Cite web |last=Project |first=Joshua |title=Rabha in Bhutan |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17922/BT |access-date=2025-01-07 |website=Joshua Project |language=en}}</ref>
| languages = [[ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]], [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]]<ref>{{Cite web |last=Project |first=Joshua |title=Rabha in India |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17922/IN |access-date=2025-01-07 |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref>
| religions = [[File:Om.svg|15px]] [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱔᱐%)<br/>[[ᱟᱱᱤᱢᱤᱡᱚᱢ]] (᱓᱐%)<br/>[[File:Christian cross.svg|12px]] [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱑᱕.᱓᱔%)<br/>[[File:Star and Crescent.svg|12px]] [[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] (᱐.᱔᱓%)<ref name="censusindia.gov.in">{{Cite web |last=ORGI |title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India |url=https://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20191114034625/https://censusindia.gov.in/2011census/SCST-Series/ST14.html |archive-date=2019-11-14 |access-date=2026-05-16 |website=censusindia.gov.in}}</ref>
| related_groups = [[ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ]]
| footnotes =
| website =
| native_name =
| native_name_lang =
}}
'''ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>"Rabha, [[Boro language (India)|Bodo]] and [[Garo language|Garo]], all of which belong to a close-knit group of [[Tibeto-Burman languages]]." ({{Harvard citation no brackets|Joseph|2006|p=1}})</ref> ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ [[ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱜᱟᱨᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite web |last=Project |first=Joshua |title=Rabha in Bhutan |url=https://joshuaproject.net/people_groups/17922/BT |access-date=2025-01-07 |website=joshuaproject.net |language=en}}</ref> ᱰᱩᱣᱟᱨᱥ ᱨᱤᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚ ᱛᱮᱜᱮ ᱠᱳᱪᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>"There stills exist another group of Rabhas called the Kocha or Koch." ({{Harvard citation no brackets|Joseph|2006|p=2}})</ref>
== ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ==
ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱩᱴ ᱥᱮ ᱯᱟᱹᱨᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ, ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ, ᱯᱟᱛᱤ, ᱫᱟᱦᱳᱨᱤ, ᱰᱳᱴᱞᱟ, ᱦᱟᱞᱩᱣᱟ, ᱵᱮᱴᱳᱞᱤᱭᱟ, ᱦᱟᱱᱱᱟ, ᱥᱩᱝᱜᱟ, ᱢᱳᱫᱟᱦᱤ, ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Joseph |first=U. V. |title=Rabha Grammar |year=2006b |publisher=CIIL |location=Mysore |page=2}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, '''ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ''', '''ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ''', ᱟᱨ '''ᱠᱳᱪᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟ''' ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱨᱚᱲ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱫᱚᱜ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱯᱩᱨᱤ ᱟᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱳᱰᱳ-ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ]] ᱡᱟᱹᱛᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱟᱨᱚ, ᱠᱟᱪᱟᱨᱤ, [[ᱢᱮᱪ ᱦᱚᱲ|ᱢᱮᱪ]], ᱟᱨ ᱦᱟᱡᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Kondakov |first=Alexander |title=Sociolinguistic Survey among the Koch |year=2010 |publisher=Anthropos Institute |page=22}}</ref>
ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱤᱱᱫᱳ-ᱢᱚᱝᱜᱚᱞᱚᱭᱮᱰ ᱜᱩᱴ ᱨᱮᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱟᱨ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite book |title=The Tribes of Assam |publisher=Government of Assam |year=2018}}</ref><ref>{{cite web |title=Rabha Baptist Convention |url=https://www.rabhabaptistconvention.org |website=Rabha Baptist Convention |access-date=2025-01-07}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗.᱖᱓%, ᱥᱮ ᱒᱙᱖,᱑᱘᱙ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India - A-11 Appendix: District wise scheduled tribe population (Appendix), Assam - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251109004451/https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43017 |archive-date=2025-11-09 |access-date=2026-05-14 |website=censusindia.gov.in}}</ref> [[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ]] ᱟᱨ [[ᱰᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱟᱣ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱰᱤᱢᱟ ᱦᱟᱥᱟᱣ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞᱰ ᱴᱨᱟᱭᱤᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙.᱗᱘% ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=A-11 Appendix: District wise scheduled tribe population (Appendix), Assam - 2011 |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/43017/download/46685/ST-18-PCA-A11-APPENDIX.xlsx |website=Census India}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟၼ်, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱤᱱ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱒.᱕᱕% ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=ST-15: Scheduled tribe by mother tongue (for each tribe separately) (State/UT level), Assam - 2011 |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/12550/download/15663/ST-18-00-15-DDW-2011.XLSX |archive-url=https://web.archive.org/web/20241105183024/https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/12550/download/15663/ST-18-00-15-DDW-2011.XLSX |archive-date=2024-11-05 |access-date=2026-05-14 |website=new.census.gov.in}}</ref>
== ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ==
ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱪᱟᱥ, ᱵᱤᱨ-ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱹᱢᱤ, ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱪᱟᱥ, ᱟᱨ ᱛᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱳ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾{{citation needed|date=ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱖}}
== ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ==
ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, [[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱵᱷᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱪᱤᱱᱤ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ, ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱵᱚᱨᱢᱤ, ᱡᱤᱝᱯᱷᱳ-ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ-ᱵᱳᱰᱳ, ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ-ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱩᱴ ᱨᱤᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ, ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱪᱟ ᱵᱟᱫᱽ ᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱜᱩᱴ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱫᱤᱱ ᱨᱚᱯᱚᱲ ᱨᱮ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱷᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱸᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ “ᱨᱟᱵᱷᱟᱢᱤᱥ” ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ (Tibeto-Burman speeches and their studies, n.d., 22) ᱾ ᱠᱳᱪᱟ-ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱪ ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱢᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱳᱪ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ-ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱥᱟᱨᱵᱷᱮ (Kondakov 2010) ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱢᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ U. V. Joseph ᱟᱜ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟᱞᱯᱟᱲᱟ ᱵᱟᱭᱫᱟ-ᱨᱳᱝᱥᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱨᱳᱝᱫᱟᱱᱤ-ᱢᱟᱭᱛᱩᱨᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱹᱭ ᱵᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ (Joseph 2000) ᱾ ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱫᱚ, ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱷᱮᱱ, ᱟᱴᱳᱝ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱞ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱟᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite journal |last=Kondakov |first=Alexander |date=2023 |title=A Sociolinguistic Survey of the Rabha Dialects of Meghalaya and Assam |url=https://www.sil.org/resources/publications/entry/54680 |journal=Journal of Language Survey Reports |issue=2013 |pages=7 |via=SIL International}}</ref><ref>{{Cite news |date=2022-09-15 |title=A Sociolinguistic Survey of the Rabha Dialects of Meghalaya and Assam |url=https://www.sil.org/resources/archives/54680 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240724125329/https://www.sil.org/resources/archives/54680 |archive-date=2024-07-24 |access-date=2024-12-31 |work=SIL International |language=en |url-status=live }}</ref>
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ==
* ᱚᱠᱚᱱ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
* ᱵᱤᱨᱩᱵᱟᱞᱟ ᱨᱟᱵᱷᱟ (᱑᱙᱕᱔–᱒᱐᱒᱔), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
* ᱫᱤᱯᱚᱠ ᱨᱟᱵᱷᱟ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
* ᱫᱨᱤᱥᱴᱤ ᱨᱟᱡᱽᱠᱷᱳᱣᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱚᱱᱳᱡᱽ ᱨᱟᱵᱷᱟ), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (separatist)
* ᱱᱚᱵᱤᱱ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱖), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ
* ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱖), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱚᱨ
* ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ), (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱙᱖)
* ᱴᱟᱝᱠᱮᱥᱣᱚᱨ ᱨᱟᱵᱷᱟ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱗᱓), ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ
== ᱱᱳᱴᱥ ==
{{reflist}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{refbegin}}
* {{Citation
|surname1 = Mitra
|given1 = A.
|year = 1953
|title = West Bengal: District Handbooks: Jalpaiguri
|publisher = Govt. of West Bengal
|isbn = <!--Not available-->
}}
*{{Cite book|last=Basumatārī|first=Phukana Candra|title=The Rabha Tribe of North-East India, Bengal and Bangladesh|year=2010|publisher= Mittal Publications}}
*{{Cite book|last=Joseph|first=Umbavu|title=Languages of the Greater Himalayan Region, Volume 1 Rabha|year=2006|publisher= Brill}}
{{refend}}
== ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱢᱮ ==
* Saha, Rebatimohon (1987). "Jalpaiguri Jelar Koch-Rabha Samaj" (in Bengali) published in Ananda Gopal Ghosh edited ''Madhuparni'', Special issue on Jalpaiguri District.
* Raha, M. K. (1974). "The Rabhas of Western Duars: Structural Analysis of a Changing Matrilineal Society", Bulletin of the Cultural Research Institute, Vol. 10 (1 & 2).
* Ghosh, Saumitra (1990). "Vanbasi Rabhara" (in Bengali) Desh, Vol 57 (12), January 20.
* {{cite thesis |title=Constructing cultural identity of the kocha rabhas: a study on kokrajhar district of btad, assam |last=Lokobok |first=Romeo Rwtin |publisher=Gauhati University |date=2022 |hdl=10603/376628 |type=Doctor of Philosophy |url=https://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/376628}}
* Roy Choudhury, B. (1970). "Social Mobility Movement among the Rabhas of North Bengal", Man in India, Vol 50 (1).
* Gupta, Pabitra Kumar (1977). "Uttarbanger Rahba Samaj O Dharmasanskar Aandolon", (in Bengali) in Madhuparni: Special North Bengal Issue, 1977.
* Sarma, Dr. Nabin Ch (2006). "Oral Songs of Tribal Communities of Assam" a project of Assam Sahitya Sabha, Assam Institute of Research for Tribals and Scheduled Castes
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱤᱱᱤ-ᱛᱤᱵᱵᱚᱛᱤ-ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱟᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
5fno2290jmqbv2wsym9h08vlf3oqrcr
ᱱᱟᱞᱤᱱᱟ ᱪᱤᱛᱨᱟᱠᱚᱨ
0
26373
198854
183754
2026-10-03T21:02:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198854
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱱᱟᱞᱤᱱᱟ ᱪᱤᱛᱨᱟᱠᱚᱨ
| image = Nalina Chitrakar.jpg
| caption = Nalina Chitrakar Live at Women In Concert 2014
| native_name = नलिना चित्रकार
| native_name_lang = ne
| nationality = Nepali
| alma_mater = ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱠᱟᱱᱭᱟ ᱢᱩᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱥ
| occupation = ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ
| spouse = {{Marriage|Sanjeev Mishra|2003}}
}}
ᱱᱟᱞᱤᱱᱟ ᱪᱤᱛᱨᱟᱠᱚᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.onlinekhabar.com/2014/11/204754|title=नलिनाको 'सासले' सार्वजनिक|work=Online Khabar|access-date=2018-02-28|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nepal |first=video courtsy DC |title=नायिका नलिना चित्रकार दशैं मनाउन काठमाडौँमा - Enepalese.com |url=http://enepalese.com/2015/10/50782.html |access-date=2018-02-28 |website=Enepalese |language=en-US |archive-date=2018-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180610115733/http://enepalese.com/2015/10/50782.html |url-status=dead }}</ref> 2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱢᱤᱥ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱟᱭᱰᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2013-06-20 |title=The Neprican Times Network: Nalina Chitrakar at Miss Nepal US(A) 2012… |url=https://archive.today/nQHJd |access-date=2018-02-28 |website=archive.is}}</ref><ref>{{Cite web |title=कहाँ हराइन् नलिना चित्रकार? :: Pahilopost.com |url=http://www.pahilopost.com/content/-10420.html |access-date=2018-02-28 |website=www.pahilopost.com |archive-date=2018-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228162651/http://www.pahilopost.com/content/-10420.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=पोर्चुगलमा नलिना र संजीपको भब्य प्रस्तुति {{!}} |url=http://www.newsnrn.com/%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%AA/ |access-date=2018-02-28 |website=www.newsnrn.com |archive-date=2018-02-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180228163239/http://www.newsnrn.com/%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9A%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B2%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BE-%E0%A4%B0-%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%9C%E0%A5%80%E0%A4%AA/ |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://www.gulf-times.com/story/565160/Thousands-throng-Asian-Town-for-Nepal-Idol-2017|title=Thousands throng Asian Town for Nepal Idol 2017|date=2017-09-26|work=Gulf-Times|access-date=2018-02-28|language=ar}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ ᱯᱟᱦᱟᱫᱤ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱳᱯᱨᱳᱫᱽ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱫᱷᱮᱥᱤ ᱜᱟᱛᱟᱠ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2 August 2007 |title=Nalini married to Sanjay Mishra |url=http://blog.com.np/2007/08/02/unifying-nepal-via-marriage-pahade-wives-and-madhesi-hubbies/}}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱤᱱᱫᱨᱚ ᱡᱟᱛᱨᱟ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱭᱟᱨᱼᱦᱳᱥᱮᱴᱮᱥ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱮ ᱠᱷᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱪᱮᱫᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱠᱚᱱᱭᱟ ᱢᱚᱞᱴᱤᱯᱚᱞ ᱠᱮᱢᱯᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱚᱥᱚᱱᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱪᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱨᱟ ᱥᱨᱩᱛᱤ ᱥᱟᱦᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱜᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱥᱮᱨᱵᱚᱞᱥᱤᱯ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱵᱟᱝ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
== ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱨᱮ ==
ᱟᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱱᱮᱯᱟᱞᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱦᱳᱥᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱳᱭᱮᱞ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱠ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱟᱯᱮᱱᱫᱨᱚ ᱥᱟᱦᱚ ᱾ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="liveinterview2020">{{Cite web |title=Live interview with Nalina Chitrakar |url=https://www.youtube.com/watch?v=zoDKaXmA7Qk |access-date=8 July 2020 |website=[[YouTube]]}}</ref>
== ᱥᱮᱹᱨᱮᱹᱧ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱪᱤᱛᱨᱟᱠᱚᱨ ᱠᱟᱛᱷᱟᱢᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[Rastriya Sabha Griha|ᱨᱟᱡᱛᱨᱚᱥᱚᱵ ᱜᱨᱤᱦᱚ]] ᱨᱮ ᱜᱟᱱᱮᱥ ᱤᱭᱩᱨᱳᱭᱟ ᱠᱞᱮᱵᱽ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱥ ᱮᱞ ᱥᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱮᱣᱟᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱮᱰᱤᱣᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱛᱚᱭᱢᱨᱳ ᱟᱫᱷᱟᱨ'' ᱾ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ''ᱠᱤᱱᱟᱼᱠᱤᱱᱟ'', ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱨᱚᱠ ᱥᱵᱮᱵᱟᱨᱰ ᱯᱳᱞ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱨᱮᱱᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="liveinterview2020"/>
== ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ==
* ''ᱠᱤᱱᱟᱼᱠᱤᱱᱟ'' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱯᱷ ᱮᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
* 'ᱯᱟᱱᱤᱼᱯᱟᱱᱤ' ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱯᱷ ᱮᱢ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱾''ᱯᱟᱱᱤᱼᱯᱟᱱᱤ ᱾''
== ᱮᱞᱵᱟᱢ ==
* ''ᱵᱮᱱᱟᱣ''
* ''ᱱᱟᱞᱤᱱᱟ''
* ''ᱯᱨᱤᱭᱟᱛᱚᱢ''
* ''ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱞᱤᱱᱟ''
* ''ᱡᱤᱱᱫᱚᱜᱤ''
* ᱨᱮᱯᱷᱨᱮᱥ, 2008
* ᱯᱮᱨᱮᱞᱤᱢᱟ, 2012
* ''ᱥᱟᱦᱚᱥᱞᱮ''
== ᱱᱤᱡᱮᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
2003 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱧᱡᱤᱵᱷ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ 2020 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ|ᱠᱮᱞᱯᱷᱟᱨᱤᱱᱟ]] ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=नयाँ बर्षमा नलिना – Everest Times News |url=http://www.everesttimesnews.com/%E0%A4%A8%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%81-%E0%A4%AC%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%B7%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%A8%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%A8%E0%A4%BE/#sthash.J0kMeXJX.dpbs |access-date=2018-02-28 |website=www.everesttimesnews.com |language=en-US}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
gfspt4ut4l5ruau3kdtfpv8ydwt5k89
ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28401
198856
189772
2026-10-03T23:12:50Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198856
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| image = BBI-T1 (2).jpg
| IATA = BBI
| ICAO = VEBS
| type = ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ
| owner =
| operator =
| owner-oper = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ
| city-served = [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]]
| location = [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]], [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| opened = {{start date and age|1962|04|17|df=y|p=n|br=n}}
| hub = [[:en:IndiaOne Air|ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱣᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]]
| metric-elev = ᱦᱚᱭ
| elevation-m = ᱔᱒
| elevation-f = ᱑᱓᱘
| coordinates = {{coord|20|14|40|N|085|49|04|E|display=inline,title}}
| pushpin_map = India Odisha#India
| pushpin_label = '''BBI'''
| website = [https://www.aai.aero/en/airports/ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]
| metric-rwy = Y
| r1-number = ᱐᱕/᱒᱓
| r1-length-m = ᱑,᱓᱗᱙
| r1-length-f = ᱔,᱕᱒᱕
| r1-surface = [[Asphalt concrete|Asphalt]]
| r2-number = ᱑᱔/᱓᱒
| r2-length-m = ᱒᱗᱔᱓
| r2-length-f = ᱙᱐᱐᱐
| r2-surface = Asphalt
| stat-year = ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱒᱓ – ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱒᱔
| stat1-header = ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ
| stat1-data = ᱔,᱖᱐᱐,᱖᱑᱕ ({{increase}} ᱒᱖.᱙%)
| stat3-header = ᱮᱭᱟᱨᱠᱨᱟᱯᱷᱴ ᱢᱚᱵᱽᱢᱮᱱᱴᱥ
| stat3-data = ᱓᱕,᱓᱖᱘ ({{increase}} ᱑᱕%)
| stat4-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱚᱱᱱᱟᱜᱽ
| stat4-data = ᱙,᱘᱘᱗ ({{increase}} ᱐.᱗%)
| footnotes = Source: [[:en:Airports Authority of India|AAI]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref><ref name="AAI4">{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=20 April 2024}}</ref>
| nativename = <!-- No native name as per [[WP:NOINDICSCRIPTS]] -->
| mapframe = ᱦᱚᱭ
| mapframe-zoom = 10
| pushpin_map_caption = ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
}}
'''ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' {{Airport codes|BBI|VEBS}} ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://aera.gov.in/content/airports/bhubaneswar-airport.php|title=Bhubaneswar Airport|work=[[Ministry of Civil Aviation (India)|Airport Economic Regulatory Authority]]|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129010802/http://aera.gov.in/content/airports/bhubaneswar-airport.php|archive-date=29 January 2019|url-status=live}}</ref>
ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱡ [[ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱮᱠ|ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱓ᱼ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱱᱚᱰᱮ ᱔.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱟᱨ ᱙.᱘᱐᱐᱐ ᱢᱤᱴᱨᱤᱠ ᱴᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="AAI3"/><ref name="AAI4"/>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱑᱗ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱒ ᱨᱮ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱰᱭᱩᱞ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱰᱳᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱾
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ, ᱚᱡᱤᱛ ᱥᱤᱝ ᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref name="newterminalbs">{{cite news|title=New terminal at Bhubaneswar airport starts operations|url=http://www.business-standard.com/article/companies/new-terminal-at-bhubaneswar-airport-starts-operations-113031400359_1.html|access-date=17 March 2013|newspaper=Business Standard|date=14 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230231810/http://www.business-standard.com/article/companies/new-terminal-at-bhubaneswar-airport-starts-operations-113031400359_1.html|archive-date=30 December 2013|url-status=live}}</ref> ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Centre accords international tag to Bhubaneswar airport|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/bhubaneswar/43558773_1_new-domestic-terminal-bhubaneswar-airport-international-terminal|newspaper=[[The Times of India]]|date=31 October 2013|access-date=30 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000543/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-31/bhubaneswar/43558773_1_new-domestic-terminal-bhubaneswar-airport-international-terminal|archive-date=31 December 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/bhubaneswar-bangkok-direct-flight-from-december-10-4968974/|title=Air India to commence Bhubaneswar to Bangkok direct flights from December 10|website=Indian Express|access-date=5 December 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ndtvprofit.com/business/airasia-starts-operations-on-kuala-lumpur-bhubaneswar-route-1686576|title=AirAsia starts Operations on Kuala Lumpur-Bhubaneswar Route|website=www.ntvprofit.com|access-date=27 April 2017|archive-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224182609/https://www.ndtvprofit.com/business/airasia-starts-operations-on-kuala-lumpur-bhubaneswar-route-1686576|url-status=dead}}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱵᱤᱰᱼ᱑᱙ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://odishatv.in/odisha/air-india-suspends-bhubaneswar-bangkok-flight-service-308914|title=Air India Suspends Bhubaneswar to Bangkok Flight Service|website=Odishatv.in|access-date=17 July 2018|archive-date=22 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722200257/http://odishatv.in/odisha/air-india-suspends-bhubaneswar-bangkok-flight-service-308914|url-status=dead}}</ref> ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ ᱤᱫᱤ ᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ]], [[ᱫᱩᱵᱟᱭ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230403-6ebbi|title=INDIGO ADDS BHUBANESWAR – DUBAI FROM MAY 2023|work=Aeroroutes|accessdate=3 April 2023}}</ref><ref name="IndiGo Southeast Asia Expansion">{{cite web|url=https://www.zeebiz.com/economy-infra/aviation/news-indigo-adds-flights-to-singapore-bangkok-after-go-first-cancels-flights-interglobe-aviation-share-price-on-bse-nse-233237|title=IndiGo strengthens connectivity to Southeast Asia, adds flights connecting Singapore, Bangkok|work=Zee Business|date=3 May 2023 |accessdate=3 May 2023}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱮᱜᱟᱣᱟᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱞᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴᱚᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱱᱟᱣᱟ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱰᱷᱮᱨ ᱫᱤᱱ ᱵᱚᱭᱛᱚᱨ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱨᱡᱤᱼᱥᱟᱨᱮᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news|author1=Raj, Amulya|title=Bhubaneswar's Biju Patnaik International Airport Becomes Self-Sustainable, Installs 4 MP Solar Power Plant|url=https://www.msn.com/en-in/news/world/bhubaneswars-biju-patnaik-international-airport-becomes-self-sustainable-installs-4-mp-solar-power-plant/ar-AA1aQBrr|work=[[Zee News]]|date=7 May 2023|access-date=9 May 2023|language=en}}</ref> ᱢᱮ ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ, ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱣᱟᱞᱟ ᱞᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/240314-akmay24bbi|title=AirAsia resumes Kuala Lumpur - Bhubaneswar service in 2Q24|website=AeroRoutes|access-date=14 March 2024}}</ref>
==ᱤᱱᱯᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱠᱪᱚᱨ==
ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱾
===ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ===
====ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑====
[[File:Biju Patnaik International Airport.jpg|thumb|ᱮᱭᱟᱨᱥᱟᱭᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱔ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱑.᱔᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="newterminalbs"/><ref>{{cite news|title=Lanco Infratech bags Rs 92 cr order from AAI|url=http://www.business-standard.com/article/companies/lanco-infratech-bags-rs-92-cr-order-from-aai-110060400202_1.html|access-date=30 December 2013|newspaper=[[Business Standard]]|date=4 June 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230235519/http://www.business-standard.com/article/companies/lanco-infratech-bags-rs-92-cr-order-from-aai-110060400202_1.html|archive-date=30 December 2013|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|last=Singha|first=Minati|title=International airport to take off by June|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/International-airport-to-take-off-by-June/articleshow/18804322.cms|access-date=5 March 2013|newspaper=Times of India|date=5 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160924202711/http://timesofindia.indiatimes.com/city/bhubaneswar/International-airport-to-take-off-by-June/articleshow/18804322.cms|archive-date=24 September 2016|url-status=live}}</ref> AAI ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱝᱼᱢᱮᱴᱨᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=March date for swanky airport|url=http://www.telegraphindia.com/1111208/jsp/odisha/story_14853822.jsp#.UUXeKRxkMWU|access-date=17 March 2013|newspaper=The Telegraph|date=8 August 2011|location=Calcutta, India|first=Bibhuti|last=Barik|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801062503/http://www.telegraphindia.com/1111208/jsp/odisha/story_14853822.jsp#.UUXeKRxkMWU|archive-date=1 August 2013|url-status=dead}}</ref> ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑, ᱑᱘,᱒᱔᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱙᱐,᱓᱐᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱮᱭᱟᱨᱚᱵᱨᱤᱡᱽ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱞᱤᱯᱷᱴ, ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱥᱠᱮᱞᱮᱴᱚᱨ, ᱑᱘ ᱪᱮᱠᱼᱤᱱ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱟᱨ, ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮᱴᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚᱱᱵᱷᱮᱭᱟᱨ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱯᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱰᱮᱦᱮᱨᱚᱜ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱟᱭᱤᱯᱤ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ, ᱯᱟᱞ ᱦᱟᱭᱤᱴᱥ ᱥᱯᱟ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ, ᱰᱟᱠᱚᱴᱟ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱞᱟᱣᱩᱱᱡᱽ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="newterminalbs" /><ref>{{cite news|last=Barik|first=Bibhuti|title=Airport work speeds up – Capital set for take-off in style|url=http://www.telegraphindia.com/1110624/jsp/orissa/story_14152627.jsp|access-date=17 March 2013|newspaper=The Telegraph|date=24 June 2011|location=Calcutta, India|archive-url=https://web.archive.org/web/20130801070511/http://www.telegraphindia.com/1110624/jsp/orissa/story_14152627.jsp|archive-date=1 August 2013|url-status=dead}}</ref>
====ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒====
ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱒ ᱫᱚ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱖,᱒᱖᱔ ᱜᱟᱺᱴ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱖᱗,᱔᱓᱐ ᱜᱟᱺᱴ ᱯᱷᱩᱴ) ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱖ ᱪᱮᱠᱼᱤᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱑᱐ ᱤᱢᱤᱜᱨᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱠᱟᱥᱴᱳᱢ ᱠᱚᱣᱩᱱᱴᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|title=Bhubaneswar - Technical Information|url=http://www.aai.aero/allAirports/bhubaneshwar_technicalinfo.jsp|access-date=25 May 2017|newspaper=[[Airports Authority of India]]|date=22 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170607162700/http://www.aai.aero/allAirports/bhubaneshwar_technicalinfo.jsp|archive-date=7 June 2017|url-status=dead}}</ref> ᱘᱗᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱤᱸᱠ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱑ ᱟᱨ ᱒ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhubaneswar airport to get new terminal soon|url=https://odishatv.in/odisha/bhubaneswar-airport-to-get-new-terminal-soon-354704|access-date=23 February 2019|date=23 February 2019|archive-date=24 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190224115801/https://odishatv.in/odisha/bhubaneswar-airport-to-get-new-terminal-soon-354704|url-status=dead}}</ref>
====ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ====
ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱟᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|date=19 December 2012|title=Improvement in Air Cargo Capacity|website= [[Parliament of India]]|url=https://sansad.in/getFile/annex/258/AU1299.pdf?source=pqars|access-date=19 December 2022}}</ref> ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱮᱭᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱮᱸᱰ ᱮᱞᱟᱭᱤᱰ ᱥᱟᱨᱵᱤᱥᱤᱥ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱞᱤᱢᱤᱴᱮᱰ ᱮ.ᱟᱭᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱥᱤ.ᱮᱞ.ᱮ.ᱮᱥ. (AAICLAS) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=AAICLAS: Facilities|website=aaiclas.aero|url=https://www.aaiclas.aero/ground_handling_capabilities|access-date=26 June 2024|archive-date=26 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240626094120/https://www.aaiclas.aero/ground_handling_capabilities|url-status=dead}}</ref>
===ᱨᱟᱱᱣᱮ===
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱔/᱓᱒ ᱟᱨ ᱨᱟᱣᱟᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱚ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱕/᱒᱓ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
{| class="wikitable sortable"
|+ᱵᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱭᱤ. ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱱᱣᱮ
!ᱨᱟᱱᱣᱮ ᱮᱞ
!ᱡᱤᱞᱤᱧ
!ᱚᱥᱟᱨ
!ᱮᱯᱨᱚᱪ ᱞᱟᱭᱤᱴ/ᱟᱭᱤ.ᱮᱞ.ᱮᱥ
|-
|᱑᱔/᱓᱒
|{{convert|2743|m|ft|abbr=on}}
|{{convert|45|m|ft|abbr=on}}
|CAT-I / CAT-II
|-
|᱐᱕/᱒᱓
|{{convert|1379|m|ft|abbr=on}}
|{{convert|45|m|ft|abbr=on}}
|CAT-I / CAT-II
|}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Netaji_Subhas_Chandra_Bose_International_Airport
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category}}
*[https://www.aai.aero/en/airports/bhᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱᱤᱠᱚᱨᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱩ ᱯᱚᱴᱱᱟᱭᱚᱠ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]
{{Portalbar|India|Aviation}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱵᱽᱱᱮᱥᱚᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
snrixudo9n86pzjrdew86tp4ehl97l9
ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
0
28449
198848
182103
2026-10-03T17:32:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198848
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox airport
| name = ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| image =
| image-width = 250
| IATA = GOI
| ICAO = VAGO<ref name="vago"/>
| image_map = Goa International Airport OSM.png
| image_map_caption = Map of Dabolim Airport
| pushpin_map = India Goa#India
| pushpin_label = VAGO
| type = ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ/ᱥᱚᱨᱣᱚᱡᱟᱹᱱᱤᱠ
| owner = [[ᱜᱳᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]<br>[[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]]<ref>{{cite news|url=http://www.business-standard.com/india/news/two-airports-likely-for-goa/395079/|title=Two airports likely for Goa|publisher=Business-standard.com|date=16 May 2010|access-date=29 August 2024|newspaper=Business Standard India}}</ref>
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]]
| city-served = [[ᱯᱟᱬᱡᱤ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]]
| location = [[ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| opened = 1955
| focus_city = *[[ᱮ.ᱟᱭ.ᱮᱠᱥ. ᱠᱟᱱᱮᱠᱴ]]
*[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]
| metric-elev = y
| elevation-m = 56
| elevation-f = 184
| coordinates = {{coord|15|22|51|N|073|49|53|E|type:airport|display=inline,title}}
| website = [https://www.aai.aero/en/airports/goa ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]
| metric-rwy = y
| r1-number = 08/26
| r1-length-m = 3,430
| r1-length-f = 11,253
| r1-surface = Asphalt concrete
| stat-year = April 2023 – March 2024
| stat1-header = ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱦᱚᱲ
| stat1-data = 6,872,411 ({{decrease}} 18.3%)
| stat2-header = ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ
| stat2-data = 44,180 ({{decrease}} 22.4%)
| stat3-header = ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱴᱳᱱᱮᱡ
| stat3-data = 6,098 ({{decrease}} 5.5%)
| footnotes = ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ: [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ]]<ref name="AAI3">{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=29 August 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure II – Aircraft Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex2.pdf|website=aai.aero|access-date=29 August 2024}}</ref><ref>{{cite web|title=Annexure IV – Freight Movement Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k24Annex4.pdf|website=aai.aero|access-date=29 August 2024}}</ref>
| Logo =
| image2 = Goa-Vasco 03-2016 12 Dabolim Airport.jpg
| caption = ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ
| caption2 =
}}
'''ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ''' (IATA: '''GOI''', ICAO: '''VAGO''')<ref name="vago">[https://airportcodes.aero/goi/dabolim-airport-code Dabolim VAGO]</ref> ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱬᱡᱤ]], [[ᱜᱳᱣᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱥ ᱦᱟᱱᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱱᱟᱵᱟᱞ ᱮᱭᱟᱨᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮᱱᱠᱞᱟᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱴ ᱚᱴᱚᱨᱤᱴᱤ (AAI) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱜᱳᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱟᱥᱠᱚ ᱰᱤ ᱜᱟᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ, ᱢᱟᱨᱜᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱯᱟᱬᱡᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.aai.aero/allAirports/goa_generalinfo.jsp |title=Airports Authority of India |work=aai.aero |date=21 September 2011 |access-date=29 August 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421123224/http://www.aai.aero/allAirports/goa_generalinfo.jsp |archive-date=21 April 2012 }}</ref>
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱽ ᱜᱨᱩᱯ (Creative Group) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱒᱒-᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱘.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱠᱚ ᱫᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Annexure III – Passenger Data|url=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k23Annex3.pdf|website=aai.aero|access-date=29 August 2024}}</ref> ᱒᱐᱐᱓-᱒᱔ ᱥᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ, ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱜᱚ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱨᱮ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱟᱠᱚᱣᱟ, ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, UK ([[ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ]] ᱜᱟᱴᱣᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱪᱮᱥᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ) ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ TUI ᱮᱭᱟᱨᱵᱷᱤᱡ ᱟᱨ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱲᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230522-tomnw23gox|title=TUI FILES UK – GOA MANOHAR SCHEDULE IN NW23|work=Aeroroutes|access-date=29 August 2024}}</ref><ref>{{cite news|last=Shetye|first=Murari|title=Air India flight to London to kick off Mopa’s international innings on July 21|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/air-india-flight-to-london-to-kick-off-mopas-international-innings-on-july-21/articleshow/101694043.cms|work=The Times of India|date=12 July 2023|access-date=29 August 2024|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱨᱟᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱨᱤᱛᱩ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱮᱯᱮᱥᱤᱴᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱨ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮᱭᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱢᱳᱯᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱟᱱᱳᱦᱟᱨ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=http://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/gmr-infra-to-develop-mopa-airport-in-goa/articleshow/53877615.cms|title=GMR Infra to develop Mopa airport in Goa|newspaper=The Economic Times}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/govt-notifies-planning-area-at-mopa/articleshow/56575915.cms|title=Goa government notifies planning area at Mopa|newspaper=The Times of India}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-08 |title=Mopa airport in North Goa to start flight operations from September 1 |url=https://zeenews.india.com/aviation/mopa-airport-in-north-goa-to-start-flight-operations-from-september-1-2471510.html |access-date=29 August 2024 |website=Zee News |language=en}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱔᱙ ᱮᱠᱚᱨ (᱑᱐᱑ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ '''ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴᱳ ᱰᱮ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ '''ᱮᱭᱟᱨᱯᱳᱨᱴᱳ''' ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱨᱰ ᱜᱩᱰᱮᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web|url=http://goancauses.com/9.html |title=Os Transportes Aéreos da India Portuguesa |language=pt |work=goancauses.com |access-date=29 August 2024 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206062229/http://goancauses.com/9.html |archive-date=6 February 2012 }}</ref> ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱤᱯ (ᱴᱨᱟᱱᱥᱯᱳᱨᱴᱮᱥ ᱟᱭᱨᱮᱥ ᱰᱟ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱫᱟᱢᱚᱱ, ᱫᱤᱭᱩ, ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ, ᱢᱳᱡᱟᱢᱵᱤᱠ, ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱛᱤᱢᱳᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱨᱤᱜᱩᱞᱟᱨ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱖᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱭ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱫᱷᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱴᱟᱯ (Transportes Aéreos Portugueses) ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱦᱤᱰ ᱠᱚᱱᱥᱴᱮᱞᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱴᱟᱤᱯ (TAIP) ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱚᱜᱽᱞᱟᱥ ᱰᱤ.ᱥᱤ. -᱔ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ [[ᱠᱚᱨᱟᱪᱤ]] ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱛᱮ ᱮᱥᱠᱮᱯ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱱᱮᱵᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱡᱚᱨ ᱡᱮᱱᱮᱨᱟᱞ ᱠᱮ. ᱯᱤ. ᱠᱟᱱᱫᱮᱛᱷ ᱫᱚ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱚᱯᱨᱮᱥᱚᱱ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱳᱣᱟ]], [[ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱭᱩ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱴᱮᱱᱮᱱᱴ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱱᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱜᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱠᱚ ᱛᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱾
ᱵᱟᱥᱠᱚ ᱰᱤ ᱜᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱚᱨᱤᱠ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) ᱑᱙᱖᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱯᱟᱨᱴ ᱟᱨ ᱡᱮᱴ ᱮᱱᱟᱵᱤᱞᱤᱴᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱾ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱶᱟ ᱰᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱠ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱟᱨ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱑᱙᱘᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱫᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱚᱱᱣᱮᱞᱛᱷ ᱦᱮᱰᱥ ᱚᱯᱷ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱸᱴ ᱢᱤᱴᱤᱝ (CHOGM) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱡᱟᱨᱢᱟᱱᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱱᱰᱚᱨ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱨᱮ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱯᱷᱟᱞᱟᱭᱤᱴ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name="HR1">{{Cite web |date=2 June 2018 |title=Strategise tourism promotion on business lines |url=https://www.heraldgoa.in/Edit/Editorial/Strategise-tourism-promotion-on-business-lines/131602 |access-date=29 August 2024 |website=O Heraldo |language=en |archive-date=30 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130130244/https://www.heraldgoa.in/Edit/Editorial/Strategise-tourism-promotion-on-business-lines/131602 |url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱐᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮᱵᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱚ [[ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱯᱞᱟᱱ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱫᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ) ᱟᱨ ᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ (᱙.᱙ ᱮᱠᱚᱨ) ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>[https://web.archive.org/web/20070826060818/http://www.hindu.com/2006/09/16/stories/2006091603051600.htm Dabolim airport upgrading will be over by end of 2007].The Hindu. Retrieved on 29 August 2024</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱟᱨᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱮ. ᱮ. ᱟᱭ. ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱓᱕ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱦᱚᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱕᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱞᱴᱤ-ᱞᱮᱵᱽᱞ ᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ (MLCP) ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮ.ᱟᱭ.ᱟᱭ.ᱤ. ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱤ ᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱯᱨᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱞᱮᱠᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱥᱯᱮᱱᱥᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱗᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮ ᱓.᱔᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱟᱭᱤᱴ ᱯᱷᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱜᱳᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱱᱚᱨᱮᱱᱫᱨᱚ ᱢᱳᱫᱤ]] ᱑᱑ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱜᱳᱣᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱮᱭᱟᱨᱳᱯᱷᱞᱳᱴ, ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱴᱤᱭᱩᱟᱭᱤ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱮᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱵᱷᱮᱡᱟᱨᱟ ᱾ ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱜᱳᱣᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱨᱤᱜᱚᱞ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱟᱶᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite press release|title=Aeroflot will operate flights to Goa’s new airport from Moscow and Yekaterinburg|url=https://www.aeroflot.ru/us-en/news/62614|work=[[Aeroflot]]|date=7 February 2023|access-date=29 August 2024|language=en|archive-date=10 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210221720/https://www.aeroflot.ru/us-en/news/62614|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230404-wygoi|title=OMAN AIR NS23 GOA OPERATIONS|work=Aeroroutes|date=4 April 2023|access-date=29 August 2024|language=en}}</ref><ref name="TUI GOX">{{cite web|url=https://www.aeroroutes.com/eng/230522-tomnw23gox|title=TUI FILES UK – GOA MANOHAR SCHEDULE IN NW23|work=Aeroroutes|date=22 May 2023|access-date=29 August 2024|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Shetye|first=Murari|title=Air India flight to London to kick off Mopa’s international innings on July 21|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/air-india-flight-to-london-to-kick-off-mopas-international-innings-on-july-21/articleshow/101694043.cms|work=The Times of India|date=12 July 2023|access-date=29 August 2024|language=en}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ==
[[File:At Dabolim airport, Goa, India 05.jpg|thumb|ᱧᱮᱞᱡᱚᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱰᱮᱞ]]
[[File:Department lounge at Goa Airport.jpg|thumb|ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
[[File:Dabolim airport Goa waiting hall.JPG|thumb|ᱢᱟᱨᱮ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱦᱳᱞ]]
[[File:Dabolim_airport,_Goa,_en_route_to_embarkation_point.jpg|thumb|ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚᱱᱴᱨᱚᱞ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱧᱟᱢᱟ ᱾ ᱞᱮᱱᱰᱤᱝ ᱯᱷᱤᱥ ᱫᱚ ₹᱑᱗,᱐᱐᱐ (US$᱒᱐) ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ ᱨᱩᱴ ᱱᱟᱵᱤᱜᱮᱥᱚᱱ ᱯᱷᱮᱥᱤᱞᱤᱴᱤ (RNF) ᱪᱟᱨᱡ ᱫᱚ ₹᱗,᱔᱐᱐ (US$᱘᱙) ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ ₹᱑᱐,᱐᱐᱐ (US$᱑᱒᱐) ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱮᱡᱟᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱧᱟᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱥᱤᱠᱭᱩᱴᱤ ᱯᱷᱚᱨᱥ (CISF) ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ AAI ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ, ᱠᱟᱨ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ, ᱮᱱᱴᱨᱤ ᱴᱤᱠᱮᱴ, ᱥᱴᱳᱞ, ᱨᱮᱥᱴᱚᱨᱟᱱᱴ, ᱟᱨ ᱢᱩᱬ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱨᱮᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱟᱱᱴ ᱵᱳᱨᱰ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱳᱯ ᱠᱚ ᱾<ref>{{cite web|url=http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=IN45986 |archive-url=https://archive.today/20130616092954/http://worldaerodata.com/wad.cgi?id=IN45986 |url-status=usurped |archive-date=16 June 2013 |title=Goa – VAGO |publisher=World Aero Data |access-date=29 August 2024}}</ref>
ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ) AAI ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱑᱘᱒᱙ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑,᱓᱔᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱕᱘ ᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱚᱭᱚᱝ ᱗᱔᱗ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱥᱮᱱ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱵᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟ. ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮᱱᱠᱞᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱔᱐ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱑᱔ ᱦᱮᱠᱴᱟᱨ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ।<ref>HASG. ᱦᱮᱨᱟᱞᱰ ᱟᱨ ᱱᱟᱵᱷᱤᱱᱫᱽ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱨᱮ "ᱥᱮᱵᱷ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱥᱮᱵᱷ ᱜᱳᱣᱟ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱤᱱᱯᱷᱳᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱾ ᱢᱟᱨᱪ/ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱖</ref>
==ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱰᱮᱥᱴᱤᱱᱮᱥᱚᱱ==
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱟᱨ ᱪᱟᱨᱴᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ:
<!--DO NOT ADD OR REMOVE ROUTES WITHOUT GIVING A VALID SOURCE. EXACT DATES ARE MANDATORY FOR NEW ROUTES TO BE ADDED HERE. ALSO ADD INLINE CITATIONS IF POSSIBLE.-->
{{Airport destination list
<!-- -->
|[[ᱟᱮᱨᱚᱯᱷᱞᱳᱴ]] | '''Seasonal:''' [[ᱠᱚᱞᱴᱥᱳᱵᱳ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱤᱠᱟᱴᱮᱨᱤᱱᱵᱩᱨᱜᱽ]] (ᱫᱚᱦᱲᱟ {{date|2024-10-1}})<ref>{{cite news |title=«Аэрофлот» открыл продажи билетов в Гоа из Москвы и Екатеринбурга |url=https://www.tourdom.ru/news/aeroflot-otkryl-prodazhi-biletov-v-goa-iz-moskvy-i-ekaterinburga.html |access-date=29 August 2024 |work=Tourdom.ru |publisher=Профессиональный портал TourDom.ru — проект ООО «Служба Банко» |language=ru}}</ref>
<!-- -->
|{{nowrap|[[ᱮᱭᱟᱨᱳ ᱱᱟᱢᱚᱰ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]]}}|'''Seasonal charter:''' [[ᱢᱟᱱᱚᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱤᱥᱠᱮᱠ]]<ref>{{cite news|title=Unforgettable Winter Vacations in Goa with Aero Nomad Airlines|url=https://www.aeronomad.kg/index.php/en/news/85-unforgettable-winter-vacations-in-goa-with-aero-nomad-airlines|work=Aero Nomad Airlines|date=11 January 2023|access-date=29 August 2024|language=en|archive-date=8 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408222155/https://www.aeronomad.kg/index.php/en/news/85-unforgettable-winter-vacations-in-goa-with-aero-nomad-airlines|url-status=dead}}</ref>
<!-- -->
|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱤᱭᱟ]]| [[ᱥᱟᱨᱡᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱥᱟᱨᱡᱟ]]
<!-- -->
|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]|[[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
<!-- -->
|[[ᱮᱭᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.airindiaexpress.com/where-we-fly/airports|title=Our Network|work=Air India Express|access-date=29 August 2024}}</ref>|[[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱩᱵᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ]],<ref name="AI Express Dubai expansion">{{cite web|url=https://twitter.com/ArenaJet/status/1619367037457031168|title=Air India Express to start flights to Dubai from Goa and Indore|work=JetArena|accessdate=29 August 2024}}</ref> [[Hindon Airport|Ghaziabad]],<ref name="AIX">{{cite web|title=Flight Schedule|url=https://www.airindiaexpress.com/book-and-manage/flight-schedule|website=Air India Express|access-date=29 August 2024}}</ref> [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]],<ref name="AIX"/> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]
<!-- -->
|[[ᱟᱞᱟᱭᱟᱸᱥ ᱮᱭᱟᱨ]]| [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]],<ref>{{cite tweet|author=Alliance Air|user=allianceair|number=1460854202456948739|date=17 November 2021|title=Alliance air announces flights between Bangalore and Goa|language=en|access-date=29 August 2024}}</ref> [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]],<ref>{{cite tweet|author=Alliance Air|user=allianceair|number=1501851364917350400|date=10 March 2022|title=Now fly HYD <--> GOI daily|language=en|access-date=29 August 2024}}</ref> [[ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱦᱤᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱭ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱤᱱᱫᱳᱨ]],<ref>{{cite web|title=Alliance Air flight 9I627/LLR627—Indore (IDR/VAID) to Goa (GOI/VAGO)|url=https://www.flightradar24.com/data/flights/9i627/|website=Flightradar24}}</ref> [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱟᱭᱥᱩᱨ]]<ref>{{cite web|url=http://www.airindia.in/alliance-air.html|title=Alliance Air Schedule|access-date=29 August 2024}}</ref>
<!-- -->
|[[ᱜᱩᱞᱯᱷ ᱮᱭᱟᱨ]]| [[ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ]]<ref>{{cite news|title=From Dabolim, Gulf Air to fly to Bahrain in March|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/goa/from-dabolim-gulf-air-to-fly-to-bahrain-in-mar/articleshow/97101664.cms|work=The Times of India|date=19 January 2023|access-date=29 August 2024|language=en}}</ref>
<!-- -->
|[[ᱤᱱᱰᱤᱜᱳ]]| [[ᱥᱟᱨᱫᱟᱨ ᱵᱷᱚᱞᱞᱚᱵᱽᱵᱷᱟᱭ ᱯᱟᱴᱮᱞ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱚᱦᱚᱢᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱠᱮᱢᱯᱮᱜᱚᱰᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱵᱮᱸᱜᱟᱞᱳᱨ]], [[Chandigarh Airport|Chandigarh]], [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]], [[ᱤᱸᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]], [[ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱹᱱᱫᱷᱤ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱦᱟᱭᱫᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱦᱤᱞᱤᱭᱟ ᱵᱟᱭ ᱦᱳᱞᱠᱟᱨ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱤᱱᱫᱳᱨ]], [[ᱠᱳᱪᱤᱱ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱪᱤ]], [[ᱱᱮᱛᱟᱡᱤ ᱥᱩᱵᱷᱟᱥ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱳᱥ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]], [[ᱪᱚᱣᱫᱷᱨᱤ ᱪᱚᱨᱚᱱ ᱥᱤᱝ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱟᱣ]], [[ᱪᱷᱚᱛᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱥᱤᱵᱟᱡᱤ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱽ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]],[[ᱯᱩᱱᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱯᱩᱱᱮ]] [[ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱵᱤᱵᱮᱠᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ|ᱨᱟᱭᱯᱩᱨ]],<ref>{{cite web | url=https://www.thehitavada.com/Encyc/2022/12/18/Daily-flight-between-Raipur-Goa-to-startfrom-January-7.html | title=Daily flight between Raipur-Goa to startfrom January 7 }}</ref> [[Surat Airport|Surat]]<ref>{{cite web|url=https://www.goindigo.in/information/flight-schedule.html|title=Flight Schedule For Domestic And International Flights-Indigo|access-date=29 August 2024}}</ref>
<!-- -->
|{{nowrap|[[LOT Polish Airlines]]}}| '''Seasonal charter:''' [[Warsaw Chopin Airport|Warsaw–Chopin]]
<!-- -->
|[[SCAT Airlines]]|'''Seasonal charter:''' [[Almaty International Airport|Almaty]]<ref>{{cite news|title=First Charter flight from Kyrgyzstan lands at Dabolim Airport|url=https://digitalgoa.com/2022/12/29/first-charter-flight-from-kyrgyzstan-lands-at-dabolim-airport/|work=Digital Goa|date=29 December 2022|access-date=19 January 2023|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=SCAT flight DV5212–Almaty (ALA) to Goa (GOI)|url=https://www.flightradar24.com/data/flights/dv5212|website=Flightradar24}}</ref>
<!-- -->
|[[Vistara]]| [[Sardar Vallabhbhai Patel International Airport|Ahmedabad]], [[Kempegowda International Airport|Bangalore]], [[Indira Gandhi International Airport|Delhi]], [[Chhatrapati Shivaji Maharaj International Airport|Mumbai]]
}}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{commons category}}
* [https://www.aai.aero/en/airports/goa ᱰᱟᱵᱳᱞᱤᱢ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ]]
2zjj8zg0x78slwwu0z61rz22uh0cxx7
ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ
0
29838
198843
176614
2026-10-03T14:56:42Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198843
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox model
| name = ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ
| image = Ragini Dwivedi at Acharya Habba.jpg
| caption = ᱟᱪᱟᱨᱤᱭᱟ ᱦᱟᱵᱵᱟ ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|05|24}}
| birth_place = [[ᱢᱦᱟᱣ]], [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| occupation = ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ, [[ᱢᱚᱰᱮᱞ]]
| yearsactive = 2009–ᱱᱤᱛ
}}
'''ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱐<ref name="bd">{{cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-details/news-interviews/Nice-to-be-19-Ragini/articleshow/4571596.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917024900/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-25/news-interviews/28166444_1_kannada-film-ragini-dwivedi-tamil |url-status=live |archive-date=17 September 2011 |title=Nice to be 19 |date=25 May 2009 |newspaper=[[The Times of India]] |access-date=23 July 2012}}</ref>) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮᱭ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱨ ᱢᱚᱫᱚᱠᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱠᱚᱢᱯᱮ ᱜᱚᱣᱰᱟ (᱒᱐᱑᱑), ᱥᱤᱵᱟ (᱒᱐᱑᱒), ᱵᱚᱝᱜᱟᱨᱤ (᱒᱐᱑᱓) ᱟᱨ ᱨᱟᱜᱤᱱᱤ ᱟᱭᱤᱯᱤᱮᱥ (᱒᱐᱑᱔) ᱨᱮ ᱠᱟ.ᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱒᱐᱑᱙ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚᱱᱱᱚᱲ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱠᱴᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱒᱔ ᱢᱮ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱦᱟᱣ, [[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱜᱮᱭ ᱦᱟᱨᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=I am Kannada cinema's most fashionable actress today – Ragini Dwivedi |url=http://www.southscope.in/kannada/article/i-am-kannada-cinemas-most-fashionable-actress-today-ragini-dwivedi |website=southscope.in |date=13 November 2010 |access-date=5 April 2014 |archive-date=6 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306172116/http://www.southscope.in/kannada/article/i-am-kannada-cinemas-most-fashionable-actress-today-ragini-dwivedi |url-status=dead }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱤᱣᱟᱲᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱟᱠᱮᱥ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ, ᱨᱤᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱞᱚᱱᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ<ref>{{Cite web |url=https://www.tribuneindia.com/2009/20090623/harplus.htm |title=The Tribune, Chandigarh, India – Haryana Plus}}</ref> ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱨᱳᱦᱤᱱᱤ, ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.news18.com/movies/ragini-dwivedis-pics-with-parents-on-vaishno-devi-trip-are-pure-family-goals-8671246.html | title=Ragini Dwivedi's Pics with Parents on Vaishno Devi Trip Are Pure Family Goals | date=21 November 2023 }}</ref> ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱯᱭᱟᱨ ᱞᱟᱞ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱜᱟᱨᱰ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="The Tribune">{{cite web |title=Ragini brings laurels to Rewari |url=http://www.tribuneindia.com/2009/20090623/harplus.htm#3 |work=[[The Tribune (Chandigarh)|The Tribune]] |date=23 June 2009 |access-date=5 April 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/may/01/slide-show-1-interview-with-raagini-dwivedi.htm |title=From films to Miss India pageant |work=[[Rediff.com]] |date=1 May 2009 |access-date=23 July 2012}}</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱱᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱵᱤᱰᱟᱯᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱰᱮᱞᱤᱝ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱢᱤ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠ, [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]] ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱣᱤᱠ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱛ ᱵᱚᱞ, ᱛᱟᱨᱩᱱ ᱛᱷᱟᱭᱞᱤᱭᱟᱱᱤ, ᱢᱚᱱᱤᱥ ᱢᱟᱞᱦᱳᱛᱨᱟ, ᱨᱤᱛᱩ ᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱵᱭᱟᱥᱚᱪᱤ ᱢᱩᱠᱷᱚᱨᱡᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱᱚᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮ ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱟᱱᱚᱨ-ᱟᱯ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ,<ref>{{cite news |title=PFMI South '09 |url=http://photogallery.indiatimes.com/beauty-pageants/miss-india/pfmi-south-09/articleshow/3904946.cms |newspaper=The Times of India |access-date=7 March 2014}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱱᱴᱟᱞᱚᱱᱥ ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱟ ᱢᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱨᱤᱪᱯᱷᱤᱞ ᱢᱤᱥ ᱵᱷᱩᱞᱩᱴᱷᱤ ᱦᱮᱭᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱡᱤᱭᱚᱱ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱠᱟᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱢᱤᱞᱠ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱚᱠᱴ ᱱᱚᱱᱫᱤᱱᱤ ᱢᱤᱞᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱮ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=The Grand Launch of Brand New Milk Products |url=http://www.kmfnandini.coop/index.php?option=com_content&view=article&id=175:the-grand-launch-of-brand-new-milk-products- |publisher=kmfnandini |access-date=6 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140306171758/http://www.kmfnandini.coop/index.php?option=com_content&view=article&id=175:the-grand-launch-of-brand-new-milk-products- |archive-date=6 March 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱫᱤᱣᱮᱫᱤ ᱫᱚ ᱴᱟᱭᱤᱢᱥ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱣᱮᱰᱤᱝ ᱯᱷᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱟᱱᱰ ᱟᱢᱵᱟᱥᱮᱰᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=Ragini Brand Ambassador for wedding brides. |url=http://southie.in/ragini-brand-ambassador-for-wedding-brides/ |access-date=28 September 2015 |work=southie.in |archive-date=28 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928175155/http://southie.in/ragini-brand-ambassador-for-wedding-brides/ |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱤᱰᱟᱨᱥᱤᱯ ᱠᱚᱱᱠᱞᱮᱵᱽ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱚᱥᱴ ᱯᱨᱚᱢᱮᱥᱴᱤᱝ ᱯᱷᱮᱥ (Most Promising Face of Indian Cinema) ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite news |title=Ragini: Most promising face of Indian cinema |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Ragini-Most-promising-face-of-Indian-cinema/articleshow/49032455.cms |access-date=28 September 2015 |work=The Times of India |date=20 September 2015}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|Ragini Dwivedi}}
* {{IMDb name|id=4291439}}
* {{Twitter}}
rtrmr0g37b5k1opt5wyeogdlcwf65kt
ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ
0
30231
198849
166922
2026-10-03T18:30:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198849
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ
| image = Ester Noronha, Indian film star.jpg
| caption = Noronha in 2018
| birth_name = ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱮᱨᱤ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ
| birth_date = {{birth date and age|1992|9|12|df=y}}
| birth_place = [[ᱵᱟᱦᱨᱮᱱ]]
| education = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱮᱢ.ᱮ.
| alma_mater = {{plainlist|
* [[St. Xavier's College, Mumbai]]
* [[Mumbai University]]}}
| occupation = {{hlist|ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱝᱜᱟᱨ}}
| years_active = 2012–ᱱᱤᱛ
| spouse = {{marriage|[[ᱱᱤᱭᱚᱞ ᱥᱮᱭᱟᱱ]]<ref name="Year"/>|2019|reason=div|2020}}<ref name="Div">{{Cite web |url=https://www.ndtv.com/entertainment/wish-you-the-best-writes-noel-sean-after-divorce-from-ester-noronha-2288735 |title="Wish You the Best," Writes Noel Sean After Divorce from Ester Noronha |date=September 2020 |access-date=2022-07-11 |archive-date=2022-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220711072846/https://www.ndtv.com/entertainment/wish-you-the-best-writes-noel-sean-after-divorce-from-ester-noronha-2288735 |url-status=live }}</ref>
| nationality = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ
}}
'''ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱵᱟᱞᱮᱨᱤ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒) ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱮᱠᱴᱨᱮᱥ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ, ᱠᱟᱱᱱᱟᱰᱟ, ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱝᱠᱟᱱᱤ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤ ᱵᱷᱤᱢᱟᱣᱟᱨᱟᱢ ᱵᱩᱞᱳᱰᱩ (᱒᱐᱑᱔), ᱥᱟᱠᱮᱞᱟ (᱒᱐᱒᱐), ᱞᱟᱸᱠᱮ (᱒᱐᱒᱑), ᱥᱳᱯᱷᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱟᱭᱤᱢ ᱛᱷᱨᱤᱞᱟᱨ ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ ᱨᱮᱠᱠᱮ (᱒᱐᱒᱒) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱳᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱮᱥᱴᱟᱨ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱱᱮᱴ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱵᱟᱦᱨᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ "ᱵᱮᱵᱤ ᱮᱥᱴᱟᱨ" ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱝᱠᱟᱱᱤ ᱥᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾
ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱨᱮᱯᱟᱨ ᱱᱳᱭᱮᱞ ᱥᱟᱱ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ, ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱸᱜᱮᱡᱽ ᱠᱟᱛᱮ᱾<ref>{{Cite web |date=1 September 2020 |title=From being engaged for a year to calling it quits after a year of separation: A look back at Noel and Ester's journey to divorce |url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/telugu/from-being-engaged-for-a-year-to-calling-it-quits-after-a-year-of-separation-a-look-back-at-noel-and-esters-journey-to-divorce/photostory/77869032.cms |work=The Times of India}}</ref><ref name="Year">{{Cite web |date=7 January 2019 |title=Noel Sean and Ester Noronha tie the knot |url=https://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/070119/noel-sean-and-ester-noronha-tie-the-knot.html |access-date=28 December 2020 |website=Deccan Chronicle |language=en}}</ref> ᱓᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱳᱥᱟᱞ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱵᱽᱞᱤᱠ ᱠᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱯᱟᱜ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ==
ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ-ᱠᱚᱢᱚᱨᱥᱤᱭᱟᱞ ᱵᱚᱞᱤᱣᱩᱰ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱵᱟᱨᱳᱢᱟᱥ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱳᱨᱠ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱣᱛᱷ ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱟᱨ ᱰᱤᱥᱤᱟᱭᱤᱮᱯᱷᱮᱯᱷ (ᱰᱤᱥᱤ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ) ᱣᱟᱥᱤᱝᱴᱟᱱ, ᱰᱤᱥᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱷᱮᱥᱴᱤᱵᱷᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱞᱮᱭ ᱟᱨ ᱱᱳᱢᱤᱱᱮᱴ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾
ᱩᱱᱤ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱛᱮᱡᱟ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱑᱐᱐᱐ ᱟᱵᱟᱰᱩᱞᱩ (᱒᱐᱑᱓) ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱴ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾ ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱩᱱᱤᱞ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱵᱷᱤᱢᱟᱣᱟᱨᱟᱢ ᱵᱩᱞᱳᱰᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ᱾
᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ, ᱱᱳᱨᱳᱱᱦᱟ ᱢᱮᱨᱤᱭᱟᱱᱳ ᱯᱷᱟᱨᱱᱟᱱᱰᱮᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱯᱞᱮ ᱜᱳᱭ, ᱜᱳᱭᱠᱟᱨ, ᱜᱳᱭᱠᱟᱨᱯᱳᱱ (ᱜᱳᱣᱟ, ᱜᱳᱣᱟᱱ, ᱜᱳᱣᱟᱱᱮᱥ) ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱳᱝᱠᱟᱱᱤ ᱛᱤᱭᱟᱴᱟᱨ ᱥᱴᱮᱡ ᱨᱮ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱠᱳᱢᱮᱰᱤᱭᱟᱱ ᱵᱨᱟᱭᱟᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱦᱳᱡᱤ ᱠᱷᱳᱨᱤ ᱢᱟᱭᱤᱢ (ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱥᱚᱞ ᱮᱸᱜᱟᱛ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱠᱴᱤᱝ ᱰᱮᱵᱭᱩ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Showcasing her acting chops on the tiatr stage |url=https://www.heraldgoa.in/Cafe/Showcasing-her-acting-chops-on-the-tiatr-stage/206843 |access-date=2024-08-03 |website=oHeraldo |date=29 June 2023 |archive-date=2024-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803073734/https://www.heraldgoa.in/Cafe/Showcasing-her-acting-chops-on-the-tiatr-stage/206843 |url-status=dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{IMDb name|7529969}}
2w2vhsoylxjc18i0lvimmnqc0l2ac73
ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱷᱚᱞᱮ
0
32675
198838
179714
2026-10-03T13:05:34Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198838
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱠᱷᱚᱞᱮ
| image = ShrinivasKhale2010-11-18.JPG
| alt =
| caption =
| birth_name = ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱠᱷᱚᱞᱮ
| alias = ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱠᱟᱠᱟ
| occupation = ᱠᱳᱢᱯᱳᱡᱚᱨ, ᱢᱤᱣᱡᱤᱠ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ
| birth_date = ᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱖ <br> [[ᱵᱚᱢᱵᱮ]], [[ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| death_date = {{death date and age|2011|09|02|1926|04|30|df=yes}}
| death_place = [[ᱴᱷᱟᱱᱮ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| instrument = [[Pump organ|ᱦᱟᱨᱢᱳᱱᱤᱭᱚᱢ]]
| genre = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱮᱛ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ]]
| years_active = ᱖᱕ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ
}}
'''ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱠᱷᱚᱞᱮ''' (᱓᱐ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱙᱒᱖ <ref>{{Cite news|date=September 3, 2011 |title=Music composer Shrinivas Khale passes away at 85 |work=Hindustan Times |url=https://www.hindustantimes.com/mumbai/music-composer-shrinivas-khale-passes-away-at-85/story-w3bhCqR8TU1VPTFqSetF7N.html |access-date=December 27, 2023}}</ref>- ᱒ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱛᱮ "ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱠᱟᱠᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ/ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱩᱱᱩᱫᱩᱜᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{Cite web |date=2011-09-02 |title=Marathi Music Director Shrinivas Khale Dead |url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/bollywood/marathi-music-director-shrinivas-khale-dead-2859.html |access-date=2023-12-27 |website=www.indiatvnews.com |language=en}}</ref>
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ==
ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ( ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱡᱟ ᱥᱚᱭᱟᱡᱤᱨᱟᱣ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱵᱚᱰᱚᱣᱫᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱮᱠᱚᱞᱴᱤ ᱳᱯᱷ ᱯᱚᱨᱯᱷᱚᱨᱢᱤᱝ ᱟᱨᱴ ᱠᱟᱱᱟ ) ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱫᱚ ᱟᱜᱽᱨᱟ- ᱚᱛᱨᱚᱣᱞᱤ ᱜᱷᱚᱨᱟᱱᱟ (ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ) ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱢᱚᱫᱷᱩᱥᱩᱫᱚᱱ ᱡᱳᱥᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱭ ᱮᱢ ᱪᱟᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱚᱱᱠᱟ ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱫᱚ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱟᱨᱟᱴᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱤᱱᱰᱚᱥᱴᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱺ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]], [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]], ᱟᱨ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱫᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱔᱑ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮᱭ ᱨᱮᱠᱚᱰ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ (ᱭᱚᱸᱫᱟ ᱠᱚᱨᱛᱚᱵᱽᱭᱚ ᱟᱦᱮ-᱑᱙᱕᱖, ᱵᱳᱞᱠᱤ ᱵᱟᱦᱩᱞᱤ-᱑᱙᱖᱑, ᱯᱚᱞᱥᱟᱞᱟ ᱯᱟᱱᱮ ᱛᱤᱱ-ᱚᱠᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱝ, ᱡᱤᱣᱦᱟᱞᱟ-᱒᱙᱖᱘, ᱯᱳᱨᱠᱤ-᱑᱙᱗᱐, ᱟᱨ ᱥᱳᱵᱚᱛᱤ-᱑᱙᱗᱑; ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱯᱩᱡᱚᱱ-᱑᱙᱕᱒, (ᱛᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ) ᱾ ᱟᱠᱟᱥᱵᱟᱬᱤ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱬᱤᱜᱽᱨᱚᱦᱚᱬ, ᱵᱤᱫᱩᱥᱚᱠ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱟᱪᱮ ᱯᱟᱭᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱨᱩ ᱚᱨᱚᱝ ᱫᱚᱭ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref name="ASG">Datta Marulkar, ''Antaryami Surr Gavasala''. Majestic Prakashan, 2009</ref>
᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱚᱰᱳᱫᱚᱨᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱥᱮᱱᱤᱭᱟ ᱠᱟᱭᱚᱥᱛᱷᱚ ᱯᱨᱚᱵᱷᱩ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱟᱜ ᱓᱐ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱚᱱᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ <ref>{{Cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/down-the-memory-lane-musical-maestro-returns-to-city-after-30-years/374944/|title = Down the memory lane: Musical maestro returns to city after 30 years - Indian Express}}</ref>ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ]] ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱛᱮᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ <ref name="Padma Awardees for the year 2010">[http://www.pib.nic.in/release/release.asp?relid=57307 Padma Awardees for the year 2010]</ref>
ᱦᱨᱩᱫᱽᱭᱮᱥ ᱟᱨᱴᱥ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱥᱣᱚᱨ ᱥᱨᱤᱱᱤᱵᱟᱥ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫ-ᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ ᱵᱷᱚᱰᱠᱚᱢᱠᱚᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ-ᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱑᱒ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱮ ᱠᱷᱮᱢᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫ-ᱟ ᱾<ref>[http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=247754:2012-09-01-16-00-44&catid=364:2011-08-26-09-11-11&Itemid=368 Swar Shrinivas Puraskar]</ref>
== ᱯᱷᱤᱞᱤᱢ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
== ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ==
ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱠᱚᱬ-ᱨᱟᱭᱜᱚᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱨᱟᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱲ ᱵᱚᱥᱠᱚᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱟᱨ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ ᱵᱤᱱᱟᱭᱚᱠ ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱤᱡ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱫᱟ, ᱠᱟᱥᱤᱱᱟᱛᱷ ᱠᱷᱚᱞᱮ ᱫᱚ ᱥᱮᱱᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮᱭ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱫ-ᱟ ᱾
== ᱢᱟᱹᱱ ==
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[http://thaneplus.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article§id=10&contentid=2010051520100518161132916e62eae3§xslt=&comments=true A musical evening to honour Shrinivas Khale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714132925/http://thaneplus.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article§id=10&contentid=2010051520100518161132916e62eae3§xslt=&comments=true |date=2011-07-14 }}
*[http://www.saregama.com/portal/pages/artist?mode=get_details_by_name&artistName=SHRINIVAS%20KHALE Shrinivas Khale's Music on SAREGAMA formerly HMV]
*[https://web.archive.org/web/20111009020732/http://www.prahaar.in/relax/23769.html Birthday Wishes in Prahaar Daily]
*[http://www.timescity.com/mumbai/events/shrinivas_khale_gaurav_rajani/13785 Felicitation by Hridayesh Arts in 2011]
*[http://thaneplus.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article§id=10&contentid=2010051520100518161132916e62eae3§xslt=&comments=true BK Bhagat Pratishthan, Thane in 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714132925/http://thaneplus.mumbaimirror.com/index.aspx?page=article§id=10&contentid=2010051520100518161132916e62eae3§xslt=&comments=true |date=2011-07-14 }}
*[http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=247754:2012-09-01-16-00-44&catid=364:2011-08-26-09-11-11&Itemid=368 Musical tribute on 1st anniversary in Mumbai]
*[http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=article&id=247753:2012-09-01-15-59-54&catid=364:2011-08-26-09-11-11&Itemid=368 Musical tribute on 1st anniversary in Thane]
bs2acqsvcu1jdg4yfvctx0whb4kzzgk
ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱵᱟᱥᱟᱞᱛᱤ
0
36025
198850
192107
2026-10-03T18:49:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198850
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱵᱟᱥᱟᱞᱛᱤ
پری اباصلتی<!-- defaults to article title when left blank -->
| image = Pari Abasalti 1354.jpg<!-- filename only, no "File:" or "Image:" prefix, and no enclosing [[brackets]] -->
| alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->
| caption = ᱟᱵᱟᱥᱟᱞᱛᱤ ᱛᱤᱱ ᱡᱚᱦᱚᱜ ᱩᱱᱤ [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱒᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
| birth_name = <!-- only use if different from name -->
| birth_date = {{birth year and age|1935}}
| birth_place = [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]], [[ᱯᱟᱦᱞᱟᱵᱷᱤ ᱤᱨᱟᱱ]] (ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱤᱨᱟᱱ)
| death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) -->
| death_place =
| other_names = ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱵᱟᱥᱟᱞᱛᱤ ᱢᱤᱨ ᱦᱟᱥᱮᱢ
| education = [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]]
| occupation = ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ
| movement = [[ᱯᱷᱮᱢᱤᱱᱤᱥᱴ ᱦᱩᱞ]]
| years_active =
| known_for = [[ᱮᱴᱮᱞᱟᱛ-ᱮ ᱵᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱱ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ-ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ
| notable_works =
}}
'''ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱵᱟᱥᱟᱞᱛᱤ''' ({{Langx|fa|پری اباصلتی}}; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱓᱕ [[ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ]] ᱨᱮ) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱤᱨᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ ᱨᱮ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱟᱨ ᱑᱙᱗᱙ ᱨᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱦᱩᱞ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱤᱨᱟᱱ]] ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ]] ᱛᱮᱭ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=July 23, 2013 |title=پری اباصلتی |trans-title=Pari Abasalti |url=http://rijaldb.com/fa/11993/%D9%BE%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%AA%DB%8C |archive-url=https://web.archive.org/web/20221003022839/http://rijaldb.com/fa/11993/%D9%BE%D8%B1%DB%8C+%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B5%D9%84%D8%AA%DB%8C |archive-date=October 3, 2022 |access-date=2022-04-08 |website=rijaldb.com}}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ, ᱮᱴᱮᱞᱟᱛ-ᱮ ᱵᱟᱱᱩᱵᱷᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ-ᱥᱟᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name=":0">{{Cite news |date=December 18, 2023 |title=Influential Iranian Women: Pari Abasalti (1935–) |url=https://iranwire.com/en/women/123642-iranian-influential-women-pari-abasalti-1935-current/ |work=[[IranWire]]}}</ref> ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱨᱟᱦ-ᱮ ᱡᱮᱱᱫᱤ" ᱢᱮᱜᱟᱡᱤᱱ ᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱦᱚᱨ" ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱞᱚᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Afkhami |first=Mahnaz |date=April 16, 1988 |title=Oral History Program: Mrs. Pari Abasalti Mir Hashem |url=https://fis-iran.org/sites/fis/files/Pari-Abasalti-Mirhashem-APt-I.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013204732/https://fis-iran.org/sites/fis/files/Pari-Abasalti-Mirhashem-APt-I.pdf |archive-date=October 13, 2019 |website=[[Foundation for Iranian Studies]] (FIS) |language=fa |publication-place=Los Angeles, CA}}
</ref><ref>{{Cite web |title=معرفی و دانلود مجله راه زندگی - شماره |trans-title=Introduction and download of Rah Zendi magazine |url=https://www.ketabrah.ir/مجله-راه-زندگی-شماره-511/book/48652 |access-date=2022-04-08 |website=کتابراه (ketabrah.ir) |language=fa}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rostami |first=Niloufar |date=8 March 2021 |title=Veteran Female Journalist Remembers Interviewing Ayatollah Khomeini |url=https://journalismisnotacrime.com/en/news/4642/ |access-date=2022-04-08 |website=JournalismIsNotACrime.com |language=en |archive-date=2021-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210804165905/https://journalismisnotacrime.com/en/news/4642/ |url-status=dead}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙۳᱕ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱛᱮ ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱣᱨᱟᱦᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱮᱦᱨᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱟᱞᱩᱢᱱᱤ ᱠᱚ]]
j8mnon7mwvkcfbnftbf5ouge1n13zi3
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
0
36274
198847
198713
2026-10-03T16:33:37Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198847
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | 2=MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population | access-date=2026-06-25 | archive-date=2026-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260713202015/https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population | url-status=dead }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016190240/https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
{{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}}
''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref>
[[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ===
[[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]]
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/>
[[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref>
===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ===
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref>
[[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ===
[[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref>
{{Chittagong weatherbox}}
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
[[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]]
[[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾
[[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
[[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]]
{{Historical populations
|1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de
|2011|2,582,401|2022|3,227,246}}
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
{{bar box
|title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}}
}}
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref>
ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
{{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en |access-date=26 June 2026 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002203825/https://www.daily-sun.com/post/132650 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref>
[[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref>
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]]
ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Chittagong}}
{{wikivoyage|Chittagong}}
* [http://www.chittagong.gov.bd ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ]
* [http://www.ccc.org.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]
* [http://cda.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]
* [https://chittagong.com/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]
* [http://cmp.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]
* {{EB1911|noprescript=1|wstitle=Chittagong}}
{{Geographic location
| Centre = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ
| North = [[ᱦᱟᱴᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Northeast = [[ᱨᱟᱣᱡᱟᱱ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| East = [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Southeast = [[ᱯᱚᱴᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| South = [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Southwest = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
| West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
| Northwest = [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
}}
{{Chittagong |state=autocollapse}}
{{Bangladesh cities}}
{{Ancient seafaring}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]]
ep8xj56sfs1g4jpcam2e6vke7vlmufa
ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ
0
37714
198858
196994
2026-10-04T00:13:13Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198858
wikitext
text/x-wiki
[[File:Kerala boatrace.jpg|thumb|right|300px|ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ]]
[[File:Boat race chundan.jpg|thumb|ᱪᱩᱱᱰᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ]]
[[File:Nehru Trophy Boat Race - നെഹ്റു ട്രോഫി വള്ളംകളി - Wiki Loves Onam 2024.webm|thumb|right|ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ, ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱒᱐᱒᱔]]
[[File:വെള്ളംകുളങ്ങര ചുണ്ടൻ വള്ളം.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱩᱞᱟᱝᱜᱟᱨᱟ - ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ]]
'''ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ''' (''[[ISO 15919|vaḷḷaṃ kaḷi]]'', ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ: ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ''' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱱᱳ ᱨᱮᱥᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱯᱮᱰᱟᱞ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱮᱱᱳ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ, ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ,<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=x0fxcuri0zw |title=Vallam Kali – Kerala's Sacred Boat Race Where Faith Rows Faster Than Speed #kerela #snakeboatrace |date=2025-08-03 |last=The Unknown India |access-date=2025-08-07 |via=YouTube}}</ref> ᱟᱨ [[ᱳᱱᱟᱢ|ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ]] ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱦᱤᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
[[File:Vallam-kali.jpg|thumb|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ]]
ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱑᱓ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱟᱢᱠᱩᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱪᱮᱢᱵᱟᱠᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱯᱷᱤᱭᱩᱰᱟᱞ (feudal) ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱮᱢᱵᱟᱠᱟᱥᱥᱮᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱫᱮᱵᱽᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱫᱚ ''ᱪᱩᱱᱰᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ''<!--Capitalized as a proper noun in this case.--> ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=karichal chundan - Nehru Trophy Winner 2016, karichal, karichalchundan, karichalchundan.com, payipad boat race, kerala snake boat race, snake boat race in india appi kerala|first=Prasanth|last=MS|website=Karichalchundan.com|access-date=20 December 2017|archive-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref> ᱚᱱᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ, ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱪᱩᱱᱰᱟᱱ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱚᱰᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="NeethuAthul">{{Cite web |last=Neethu & Athul |date=2021-11-24 |title=Vallam Kali: The famous festival of boat race in Kerala |url=https://ourbackpacktales.com/vallam-kali-boat-race/ |access-date=2023-12-01 |website=Our Backpack Tales |language=en-US |archive-date=2023-12-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202172504/https://ourbackpacktales.com/vallam-kali-boat-race/ |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|title=Origin of Vallamkali (Boat Race)|access-date=7 October 2013|archive-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222051413/http://www.karichalchundan.com/php/originVallam.php|url-status=dead}}</ref><ref name=":0">{{Cite web |last=Das |first=Salim M. |date=2025-07-06 |title=Boat Races (Vallam Kali) in Kerala: A Celebration of Tradition, Teamwork, and Heritage |url=https://www.klcottages.com/boat-races-vallam-kali-in-kerala-a-celebration-of-tradition-teamwork-and-heritage/ |access-date=2025-11-07 |website=ILLIKKALAM Lakeside Cottages Kumarakom: Kumarakom Hotel Resort with Affordable Lakeside Lake Facing Cottages {{!}} Official Website. |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Halder |first=Asim Kumar |last2=Guohua |first2=Zheng |date=2024-06-01 |title=The Cultural Ecological Adaptation and Contemporary Development of Folk Sport: A Systematic Investigation Based on the Harvest Festival (Onam) Custom of Snake Boat Race (Vallam Kali) at Aranmula Village in Southern India |url=https://doi.org/10.1177/2277436X231207172 |journal=Journal of the Anthropological Survey of India |language=EN |volume=73 |issue=1 |pages=120–133 |doi=10.1177/2277436X231207172 |issn=2277-436X|url-access=subscription }}</ref> ᱯᱟᱨᱚᱢᱮᱱ ᱔᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ, ᱪᱩᱱᱰᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":1">{{Cite web |title=Famous snake boat races in Kerala {{!}} The Leela Palaces Hotels and Resorts |url=https://www.theleela.com/travel-diaries/famous-snake-boat-races-kerala |access-date=2025-11-07 |website=www.theleela.com}}</ref>
ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱨᱟᱡᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱳᱱᱟᱢ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱟᱡᱟ ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱞᱤ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":1" /> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ-ᱢᱟᱱᱟᱣᱟᱱ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱒ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ [[ᱡᱚᱵᱟᱦᱚᱨᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ]] ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱮ ᱦᱤᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱥ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱢᱩᱦᱤᱛ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱫᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱩᱯᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱫᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |title=Invest Kerala {{!}} The Nehru Trophy Boat Race is amongst the premier snake boat races in Kerala. |url=https://invest.kerala.gov.in/media-and-events/blogs/the-nehru-trophy-boat-race-is-amongst-the-premier-snake-boat-races-in-kerala/ |access-date=2025-11-07 |website=invest.kerala.gov.in |language=en |archive-date=2025-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251010061550/https://invest.kerala.gov.in/media-and-events/blogs/the-nehru-trophy-boat-race-is-amongst-the-premier-snake-boat-races-in-kerala/ |url-status=dead }}</ref>
=== ᱡᱮᱜᱮᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱠᱚᱨᱚᱱ (Globalization) ===
᱒᱐᱑᱙ ᱨᱮ, ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱟᱫᱟᱠᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱥᱩᱨᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ ᱫᱚ ᱟᱭᱯᱤᱮᱞ-ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱵᱳᱴ ᱞᱤᱜᱽ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱡᱚᱥ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱮᱰᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱭᱤᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱟᱨ ᱥᱯᱚᱱᱥᱚᱨᱥᱤᱯ ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱟᱨ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱾<ref>{{Cite web |last=Sreelesh |first=V. K. |date=2019-06-27 |title=Kerala sets up SPV for Champion's Boat League {{!}} Kerala sets up SPV for Champion's Boat League |url=https://madhyamamonline.com/kerala/2019/jun/27/kerala-sets-spv-champions-boat-league |access-date=2025-11-07 |website=madhyamamonline.com |language=en}}</ref> ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱧᱮᱧᱮᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱭ ᱚᱨ ᱟᱹᱜᱩ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱳᱱᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱟᱨ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2025-08-27 |title=School Holiday on 28 August 2025: Closed in THESE States Due to Heavy Rain, Flood and Land Slide |url=https://www.jagranjosh.com/news/school-holiday-on-28-august-2025-school-closed-in-these-states-due-to-rains-and-regional-festivals-180922 |access-date=2025-11-07 |website=Jagranjosh.com |language=en}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱡᱚᱛᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱥ ᱠᱚᱫᱚ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾[[File:നെഹ്റു ട്രോഫി Nehru Trophy Boat Race 2012 7775.JPG|thumb|ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ]]
=== ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ ===
''ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱢᱟᱯᱩᱨᱟᱛᱷᱩ ᱣᱟᱨᱤᱭᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ ᱨᱮᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱤᱡ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news|url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/a-fusion-twist-to-vanchipattu/article7514874.ece|title=A fusion twist to Vanchipattu|date=8 August 2015|first=R. Ramabhadran | last=Pillai | newspaper=The Hindu | access-date=12 July 2019 }}</ref>
== ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ==
ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱯᱮᱰᱟᱞ ᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱮᱱᱳ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱨᱮ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱪᱩᱱᱰᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ('ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ') ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ:<ref name=":0" />
{| class="wikitable"
!ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ
!ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ
!ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ
!ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ
|-
|ᱪᱩᱱᱰᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
|ᱠᱞᱟᱥᱤᱠ "ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱾" ᱑᱐᱐-᱑᱒᱐ ᱯᱷᱩᱴ ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱨᱮᱠᱚᱨᱰ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱱ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱤᱧ ᱟᱜ ᱯᱷᱚᱱᱟ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ ᱾
|᱖᱔-᱑᱒᱘<ref>{{Cite web |last=Myshok |first=Mariia |date=2024-05-20 |title=Snake Boat Races (Vallam Kali) |url=https://rove.me/to/kerala/snake-boat-races-vallam-kali |access-date=2025-11-09 |website=rove.me |language=en}}</ref>
|ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ)
|-
|ᱪᱩᱨᱩᱞᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
|ᱦᱩᱰᱤᱧ, ᱟᱹᱰᱤ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱨᱩᱯ, "ᱠᱩᱸᱪᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱾" ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ (symmetry) ᱟᱨ ᱠᱩᱸᱪᱤ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯᱚᱜᱼᱟ; ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ - ᱞᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ - ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱮᱫ ᱨᱟᱠᱟᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱸᱪᱤ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱴᱷᱤᱠ ᱢᱟᱯ ᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
|᱓᱐-᱔᱐
|ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ
|-
|ᱵᱷᱮᱯᱯᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
|"ᱤᱥᱤᱱ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱚᱲᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱯᱟᱹᱦᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=":2">{{Cite book |last=Ganesh |first=K.N. |title=Exercises in Modern Kerala History |date=2013-01-01 |publisher=Sahitya Pravarthaka Co-operative Society Ltd. |isbn=9788192282282 |edition=2nd |location=Kottayam |publication-date=2013-01-01 |pages=32–49 |language=en}}</ref>
|᱒᱕-᱓᱐
|ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ
|-
|ᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
|"ᱫᱟᱹᱲ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱾" ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱰᱟᱹᱠᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱞ ᱤᱫᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱟᱨ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱥᱯᱨᱤᱱᱴ (sprints) ᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱤᱨᱩᱴᱴᱩᱠᱩᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ("ᱧᱩᱛ ᱜᱮᱫ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ") ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ "ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱯᱤᱰ ᱫᱚ ᱧᱩᱛ ᱮ ᱪᱮᱞᱮᱧᱡᱽ (challenges) ᱟ ᱾"<ref name=":2" />
|ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ
|ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ
|-
|ᱵᱷᱟᱫᱟᱠᱠᱟᱱᱳᱰᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
|"ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱟᱹᱲ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱾" ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
|ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ
|ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ
|-
|ᱠᱳᱪᱩ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ
|ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ "ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱢᱯᱮᱠᱴ (compact) ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱯᱚᱜᱼᱟ ᱾
|ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ
|ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ
|}
== ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ==
ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱟᱱ ᱨᱮᱥ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰᱟᱭᱤᱡᱽᱰ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱩᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱞᱮᱠᱷᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞᱴᱤ ᱥᱮ ᱨᱮᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱤᱥᱠᱣᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4">{{Cite web | url=https://nehrutrophy.nic.in/resources/pdf-files/2013/prd-press-release-2013-07-29-02-eng.pdf | title=Instruction for the participating boats | website=nehrutrophy.nic.in}}</ref>
ᱡᱚᱛᱚ ᱫᱚᱞ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱟᱨ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱨᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱰᱟᱞᱟᱨ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚᱢ ᱥᱮ ᱠᱚᱢ ᱮᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":4" />
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱫᱚ ᱑.᱔ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱨᱮᱥ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ, ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱥ ᱰᱨᱤᱞ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱥ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱜᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱞᱤᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱷᱤᱠ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":5">{{Cite web |title=New code for Nehru Trophy Boat race: Main changes |url=https://www.onmanorama.com/travel/travel-news/2025/08/08/new-code-of-conduct-nehru-trophy-boat-race.html |access-date=2025-11-09 |website=www.onmanorama.com}}</ref> ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱡᱩᱫᱤᱦᱚᱸ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱠᱟ|₹]]᱑ [[ᱞᱟᱠᱷ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱩᱫᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱚᱞ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱟ, ᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱟᱫᱚᱢ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚᱞ ᱠᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱦᱟᱹᱯᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱩᱴ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ; ᱚᱠᱟ ᱫᱚᱞ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱰᱨᱚ ᱛᱮ ᱜᱚᱴᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":5" /> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱨᱮᱥ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟ ᱾<ref name=":4" />
== ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ==
ᱨᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱠᱚ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱛᱩ ᱥᱮ ᱠᱞᱚᱵᱽ ᱮ ᱩᱫᱩᱜᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱡᱚᱥ ᱵᱟᱧᱪᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ, ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱨᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱚ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾
ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱕᱐ ᱜᱟᱱ, ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱟᱞ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱨᱮ ᱫᱷᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚ ᱥᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱨᱟᱱᱟᱫᱟᱱ (ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ) ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱟᱫᱟᱱᱟᱭᱟᱢᱯᱩ (ᱨᱟᱰᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱥᱟᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱜᱚᱴᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱯᱮᱰᱟᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱤᱯᱤᱡ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱘᱐-᱑᱐᱐ ᱫᱟᱞ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":0" /> ᱡᱚᱛᱚ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱚᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ-ᱧᱩ ᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚ ᱯᱟᱸᱡᱟᱭᱟ, ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱩᱥᱴᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮᱠᱚ ᱥᱤᱢᱤᱛᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala |url=https://www.keralapicnicspot.com/festivals/vallam-kali |access-date=2025-11-09 |website=Kerala Picnic Spot |language=en-US}}</ref>
ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱴ ᱟᱨ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱩᱱᱩᱢ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱪᱚᱠᱟᱜ, ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱚᱡ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱴ ᱢᱤᱥᱛᱨᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱨᱮᱥ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱩᱢᱟᱹᱝ ᱪᱷᱟᱛᱟ ᱟᱨ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱵᱟᱹᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name=":0" />
ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref name=":4" /> ᱦᱚᱨᱚᱜ ᱫᱚ ᱠᱚᱢ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱡᱟᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱯᱩᱸᱰ ᱢᱩᱱᱰᱩ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱜᱽᱲᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾<ref>{{Cite web |date=2017-09-15 |title=Famous Boat races in Kerala - Alleppey Houseboat Club 1 |url=https://alleppeyhouseboatclub.com/kerala-boat-race/ |access-date=2025-11-09 |language=en-US}}</ref><ref name=":3">{{Cite web |title=Kerala Boat Race: History, Types & Famous Events {{!}} keralafolklore.com |url=https://keralafolklore.com/kerala-boat-race.html |access-date=2025-11-09 |website=keralafolklore.com}}</ref> ᱨᱮᱥ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ, ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱛᱷᱩᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱨᱮ, ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱛᱷᱟᱥᱟᱨᱟᱛᱷᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱦᱩᱲᱩ, ᱫᱷᱩᱝᱜᱤᱭᱟᱹ, ᱟᱨ ᱯᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ ᱠᱚ ᱟᱹᱪᱩᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱵᱷᱟᱱᱪᱤᱯᱯᱟᱴᱴᱩ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱾<ref name=":3" /> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱥ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱟᱥ ᱰᱨᱤᱞ (mass drill) ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱠᱚ ᱫᱟᱜ ᱛᱮᱠᱚ ᱟᱹᱭᱩᱨ ᱤᱫᱤᱭᱟ, ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛᱟ ᱾<ref name=":0" />
== ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢ ᱠᱟᱞᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
* ᱠᱟᱱᱫᱟᱥᱥᱟᱱᱠᱟᱫᱟᱵᱷᱩ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ
* [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱᱱᱟᱢᱟᱫᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
*ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱭᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱠᱳᱱᱳᱞᱤ ᱠᱮᱱᱟᱞ, ᱛᱨᱤᱯᱨᱟᱭᱟᱨ, ᱛᱷᱨᱤᱥᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ
* ᱯᱟᱛᱷᱟᱱᱟᱢᱛᱷᱤᱴᱴᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ ᱩᱛᱷᱨᱟᱴᱴᱟᱛᱷᱤ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ
* ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱴᱟᱢᱩᱰᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ'ᱥ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱞᱞᱟᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱞᱟᱫᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱱᱤᱨᱟᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱪᱟᱢᱯᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱢᱩᱞᱟᱢ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱳᱢ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱯᱟᱭᱤᱯᱯᱟᱫᱽ ᱡᱟᱞᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ
* ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱨᱩᱱᱟᱜᱟᱯᱯᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱥᱨᱤ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱛᱷᱟᱝᱜᱟᱰᱤ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱭᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ
* ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ<ref>{{cite web|url=http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|title=Gothuruthu Boat Race, Gothuruth Boat race, Ernakulam, Muziris Heritage Site, Kerala, India - Kerala Tourism|website=Keralatourism.org|access-date=20 December 2017|archive-date=3 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web | url=http://gothuruthboatrace.com/ | title=Gothuruth Boat Race | archive-url=https://web.archive.org/web/20140518075839/http://gothuruthboatrace.com/| archive-date=2014-05-18}}</ref>
* ᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱳᱢ ᱨᱮ ᱯᱤᱨᱟᱵᱷᱳᱢ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷᱤᱯᱯᱩᱨᱟᱢ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮ
=== ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ===
* ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱡᱟᱞᱳᱛᱷᱥᱟᱵᱷᱟᱢ ᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱠᱳᱞᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱨᱟᱵᱷᱩᱨ ᱛᱷᱮᱠᱠᱩᱢᱵᱷᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ
* ATDC ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
* ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱯᱩᱞᱤᱱᱠᱩᱱᱱᱩ
* ᱱᱤᱨᱮᱴᱴᱩᱯᱩᱨᱟᱢ ᱯᱟᱢᱯᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱠᱟᱨᱩᱵᱷᱟᱴᱴᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱠᱟᱵᱷᱟᱱᱟᱴᱴᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ
* ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱳᱢ ᱟᱨᱯᱩᱠᱟᱨᱟ ᱵᱷᱟᱱᱤᱛᱷᱟ ᱡᱟᱞᱟᱢᱮᱞᱟ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱠᱳᱢ
* ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, [[ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱞᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱱᱱᱟᱨ ᱨᱮ
* ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱩᱨᱟᱢ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱠᱳᱴᱴᱟᱯᱯᱩᱨᱟᱢ
* ᱠᱳᱰᱩᱝᱜᱟᱞᱞᱩᱨ ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨᱟᱱᱟᱥᱟᱱ ᱥᱢᱟᱨᱟᱠᱟ ᱡᱟᱞᱳᱛᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱯᱟᱞᱞᱟᱱᱟ
* ᱤᱱᱫᱤᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱳᱪᱤ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ
* ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱭᱟᱞ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱭᱛᱷᱟᱯᱯᱩᱡᱷᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱨᱮ
* ᱵᱤᱭᱭᱟᱢ ᱠᱟᱭᱟᱞ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱯᱳᱱᱱᱟᱱᱤ
* ᱩᱛᱷᱟᱨᱟ ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, ᱛᱷᱮᱡᱟᱥᱣᱤᱱᱤ ᱡᱷᱤᱞ, ᱠᱟᱥᱟᱨᱜᱳᱰ ᱦᱚᱱᱚᱛ
* ᱤ. ᱠᱮ. ᱱᱟᱭᱟᱱᱟᱨ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ - ᱢᱟᱞᱟᱵᱟᱨ ᱡᱟᱞᱳᱞᱥᱟᱵᱷᱟᱢ, ᱢᱟᱝᱜᱟᱞᱟᱥᱥᱮᱨᱤ, [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ
* ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱩᱯᱯᱟᱢ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ<ref name="kps">{{cite web|url=http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|title=The Internationally famous Boat racing Festival of Kerala|website=Keralapicnicspot.com|access-date=20 December 2017|archive-date=20 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170420151542/http://www.keralapicnicspot.com/vallam-kali|url-status=dead}}</ref>
* ᱠᱟᱴᱴᱟᱢᱯᱟᱞᱞᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]<ref name="kps" />
* ᱢᱟᱫᱟᱭᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ, [[ᱠᱟᱱᱱᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱡᱷᱟᱭᱟᱝᱜᱟᱰᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ<ref name="kps" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ᱠᱚ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ==
{{commons category}}
* [http://snakeboatrace.com/ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱹᱦᱤᱛ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ]
* [https://www.bbc.com/news/world-asia-india-37081393 ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ]
* [https://championsboatleague.in/index.html ᱪᱟᱢᱯᱤᱭᱚᱱᱥ ᱵᱳᱴ ᱞᱤᱜᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221014071203/https://championsboatleague.in/index.html |date=14 October 2022 }}
* [http://www.aranmula.net ᱟᱨᱟᱱᱢᱩᱞᱟ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191229150050/http://www.aranmula.net/ |date=2019-12-29 }}
* [http://www.nehrutrophyboatrace.com ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803041721/http://www.nehrutrophyboatrace.com/ |date=3 August 2014 }}
* [http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱜᱚᱞ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110519235114/http://video.google.com/videoplay?docid=-9081647335832289546 |date=19 May 2011 }}
* [http://gamezindia.com/guest/gameplay.php?gId=46 www.gamezindia.com ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱱᱞᱟᱭᱤᱱ ᱜᱮᱢ]{{dead link|date=March 2025|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}
* [http://www.alappuzhaonline.com/snake-boat-races-alappuzha.htm ᱵᱤᱧ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ]
* [http://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php ᱑᱙᱓᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱛᱷᱩᱨᱩᱛᱷ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220403113311/https://www.keralatourism.org/gothuruth-boat-race.php |date=3 April 2022 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱮᱰᱞᱤᱝ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱷᱮᱞᱳᱰ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱩᱨᱤᱡᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
qzzu120i3hs4a76lxiztmednvan5gxv
ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱱᱟᱭᱚᱨ
0
37927
198851
197293
2026-10-03T20:17:39Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198851
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙᱖᱓)}}
{{Infobox person
| name = ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱱᱟᱭᱚᱨ
| image =
| birth_date = {{Birth date and age|1963|02|19|df=yes}}<ref>{{cite web|url=https://www.leaderbiography.com/falguni-nayar/|date=26 July 2018|publisher=Leaderbiography.com|access-date=30 April 2021|title=Bio}}</ref>
| other_names = ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱱᱟᱭᱚᱨ<ref>{{cite web | url=https://www.bloomberg.com/profile/person/5811634 | title=Falguni Sanjay Nayar, FSN E-Commerce Ventures LTD: Profile and Biography | website=[[Bloomberg News]] }}</ref>
| birth_place = [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| alma_mater = {{Unbulleted_list|[[ᱥᱟᱭᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ|ᱥᱟᱭᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱟᱨ ᱤᱠᱳᱱᱳᱢᱤᱠᱥ, ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]]|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]}}
| education = [[ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱥᱴᱚᱨ|ᱮᱢᱵᱤᱮ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ]]
| occupation = ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ|ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱟᱢᱞᱟ|ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ]]
| employer = [[ᱠᱳᱴᱚᱠ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱵᱮᱸᱠ]] (᱑᱙᱙᱓–᱒᱐᱑᱒)
| spouse = {{Marriage|ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱱᱟᱭᱚᱨ|1987}}
| children = ᱒
}}
'''ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱱᱟᱭᱚᱨ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱑᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱓) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|last=Bhandari|first=Shashwat|date=2020-03-08|title=International Women's Day: Top 5 women ruling world of business|url=https://www.indiatvnews.com/business/news-international-womens-day-top-5-women-ruling-world-of-business-596255|access-date=2021-04-16|website=indiatvnews.com|language=en}}</ref> ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱟᱨ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭᱤᱴᱮᱞ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱠᱨᱚᱱᱤᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web|last=Suneera Tandon|first=qz com|title=How online retailer Nykaa became the byword for top-end beauty products in India|url=https://scroll.in/article/853963/how-online-retailer-nykaa-became-the-byword-for-top-end-beauty-products-in-india|access-date=2021-04-16|website=Scroll.in|date=16 October 2017 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|first1=Anand J |last1=Pillai |first2=Shalina |last2=Pillai |date=June 27, 2017|title=For any business, the first year is a honeymoon period: Nykaa founder Falguni Nayar|url=https://timesofindia.indiatimes.com/people/for-any-business-the-first-year-is-a-honeymoon-period/articleshow/59335984.cms|access-date=2021-04-16|website=The Times of India|language=en}}</ref> ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱲᱤ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱮᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱙ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ, ᱒᱐᱒᱔ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱐ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱩᱫᱳᱜᱽ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱔.᱒ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱴ ᱣᱟᱨᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗᱑ ᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱸᱠ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=India’s 100 Richest |url=https://www.forbes.com/lists/india-billionaires/}}</ref>
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ]], [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ|ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ]] ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱟᱜ ᱜᱚᱲᱚ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱟᱭᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱪᱟᱞ ᱟᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="Kapur">{{Cite web|last=Kapur|first=Mallika|date=2017-03-24|title=Falguni Nayar: The beauty entrepreneur|url=https://www.livemint.com/Leisure/EMOmjllb5hPv8Se8T62ZaK/Falguni-Nayar-The-beauty-entrepreneur.html|access-date=2021-11-10|website=mint|language=en}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱮᱱᱦᱟᱢ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱚᱯᱷ ᱠᱚᱢᱟᱨᱥ ᱮᱸᱰ ᱮᱠᱚᱱᱚᱢᱤᱠᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤ.ᱠᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱮᱱᱮᱡᱽᱢᱮᱱᱴ ᱚᱦᱢᱚᱫᱟᱵᱟᱫᱽ (᱑᱙᱘᱕ ᱵᱮᱪ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱥᱴ ᱜᱨᱮᱡᱩᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Kapur"/><ref name="Nayaks"/>
==ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ==
᱑᱙᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱮ. ᱮᱯᱷ. ᱯᱷᱟᱨᱜᱭᱩᱥᱚᱱ ᱮᱱᱰ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱚᱱᱥᱟᱞᱴ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱴᱟᱠ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱜᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱠᱳᱴᱚᱠ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱢᱤᱞᱟᱨ ᱟᱨ ᱮᱠᱥᱤᱥᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ (M&A) ᱴᱤᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱭᱩᱴᱤ ᱤᱣᱠᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱠᱚᱭ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite news |title=I take on measured responsibility |url=https://www.financialexpress.com/archive/i-take-on-measured-responsibility/118775/ |access-date=23 February 2023 |work=Financial Express |date=17 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429125400/https://www.financialexpress.com/archive/i-take-on-measured-responsibility/118775/ |archive-date=29 April 2021}}</ref><ref>{{cite news |title=Power Women |url=https://www.financialexpress.com/archive/power-women/255634/ |access-date=23 February 2023 |work=Financial Express |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624212430/https://www.financialexpress.com/archive/power-women/255634/ |archive-date=24 June 2021 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Kotak's next move |url=https://www.businesstoday.in/magazine/cover-story/story/kotaks-next-move-244954-2009-07-21 |access-date=23 February 2023 |work=Business Today |date=21 July 2009 |language=en}}</ref> ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱳᱴᱚᱠ ᱢᱚᱦᱤᱱᱫᱨᱟ ᱠᱮᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴ ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ ᱭᱩᱱᱤᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱮᱡᱤᱝ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱠᱳᱴᱚᱠ ᱥᱮᱠᱭᱩᱨᱤᱴᱤ, ᱥᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱤᱠᱣᱤᱴᱤ ᱟᱨᱢ ᱨᱮ ᱰᱟᱭᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="Nayaks">{{cite news |title=Falguni Nayar: The Nykaa among Nayaks |url=https://indianexpress.com/article/india/falguni-nayar-nykaa-billionaire-club-7621584/ |access-date=23 February 2023 |work=The Indian Express |date=14 November 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2015-11-06|title=Giving advice on beauty is best way to sell beauty products, says Falguni Nayar, Nykaa|url=https://www.firstpost.com/business/giving-advice-on-beauty-is-best-way-to-sell-beauty-products-says-falguni-nayar-nykaa-2497818.html|access-date=2021-07-02|website=Firstpost}}</ref><ref>{{Cite web|last=Kazi|first=Zainab S.|date=2016-11-02|title=E-beauty space leader Nykaa to open 30 stores by 2020|url=https://www.indiaretailing.com/2016/11/02/beauty-and-wellness/e-beauty-space-leader-nykaa-to-open-30-stores-by-2020/|access-date=2021-07-02|website=Indiaretailing.com|language=en-US|archive-date=2021-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185039/https://www.indiaretailing.com/2016/11/02/beauty-and-wellness/e-beauty-space-leader-nykaa-to-open-30-stores-by-2020/|url-status=dead}}</ref>
᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ, ᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ,<ref>{{Cite web|date=2017-03-08|title=Get A Glimpse Into The Mind Of Falguni Nayar, The Woman Behind The Force That Is Nykaa|url=https://www.idiva.com/career/advice/get-a-glimpse-into-the-mind-of-falguni-nayar-the-woman-behind-the-force-that-is-nykaa/17030893|access-date=2021-04-16|website=iDiva|language=en-IN}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱠᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name=":0">{{Cite web|last=Raghunathan|first=Anu|title=Beauty Retailer Nykaa Lists At $13 Billion, Making Founder Falguni Nayar India's Richest Self-Made Woman|url=https://www.forbes.com/sites/anuraghunathan/2021/11/10/beauty-retailer-nykaa-lists-at-13-billion-making-founder-falguni-nayar-indias-richest-self-made-woman/|access-date=2021-11-10|website=Forbes|language=en}}</ref> ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱒.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑.᱑ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱫᱟᱢ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱚ ᱠᱤᱨᱟᱱ ᱢᱟᱡᱩᱢᱰᱟᱨ-ᱥᱟᱣ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web|date=2021-10-28|title=Nykaa owner billionaire Falguni Nayar is all set to triple her net worth to an estimated Rs 28,000 crore|url=https://www.gqindia.com/get-smart/content/nykaa-owner-net-worth-billionaire-falguna-nayar-is-all-triple-her-net-worth-to-an-estimated-rs-28000-crore|access-date=2021-11-08|website=GQ India|language=en-IN|archive-date=2021-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105151808/https://www.gqindia.com/get-smart/content/nykaa-owner-net-worth-billionaire-falguna-nayar-is-all-triple-her-net-worth-to-an-estimated-rs-28000-crore|url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱑ ᱨᱮ ᱑᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱢᱩᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱭᱠᱟ ᱯᱟᱹᱵᱤᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱡ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱟᱢ ᱫᱚ ᱖.᱕ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱦᱩᱭᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0" /><ref>{{Cite news|last=Singh|first=Tushar Deep|title=Who is Falguni Nayar, India's richest self-made woman?|work=The Economic Times|url=https://economictimes.indiatimes.com/tech/startups/who-is-falguni-nayar-indias-richest-self-made-woman/articleshow/87629451.cms|access-date=2021-11-10}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱷᱳᱨᱵᱽᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱪ ᱞᱤᱥᱴ ᱨᱮ ᱔᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite web |last1=Bhasin |first1=Swati |title=Nykaa's Falguni Nayar, other newcomers on India's 100 richest Forbes 2022 list |url=https://www.hindustantimes.com/business/nykaas-falguni-nayar-other-newcomers-on-india-s-100-richest-forbes-2022-list-101669697933917.html |website=Hindustan Times |date=29 November 2022 |access-date=January 11, 2023}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱣᱟᱭ ᱩᱫᱽᱭᱚᱜᱽ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.ey.com/en_in/entrepreneur-of-the-year/builders-of-better-india/2021|title=EOY 2021 winners|website=www.ey.com}}</ref>
==ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱡᱚᱭ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱤᱡᱽᱱᱮᱥ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱵᱚᱨᱜᱽ ᱠᱨᱚᱵᱤᱥ ᱨᱚᱵᱚᱨᱴᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Sanjay Nayar – Leaders {{!}} Avendus |url=https://www.avendus.com/india/leadership/sanjay-nayar |access-date=2022-04-22 |website=www.avendus.com |archive-date=2021-11-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211124121537/https://www.avendus.com/india/leadership/sanjay-nayar |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|last=Chowdhry|first=Tamal Bandyopadhyay and Seema|date=2008-02-09|title=The power of 2|url=https://www.livemint.com/Leisure/2wSP9oZ1d0GogZz8eGPDyL/The-power-of-2.html|access-date=2021-07-02|website=mint|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Falguni Nayar: The Woman Behind Nykaa|url=https://thenewsmen.co.in/high%20flyers/falguni-nayar-the-woman-behind-nykaa/27432|access-date=2021-07-02|website=thenewsmen}}</ref><ref name="Kapur"/> ᱩᱱᱤᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟ - ᱟᱫᱽᱣᱟᱭᱚᱛᱟ ᱱᱟᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱟᱱᱪᱤᱛ ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱡᱟᱣᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ;<ref>{{cite news |last1=Bahl |first1=Taru |title=Students learn to manage the hardest thing of all-- their hearts |url=https://www.livemint.com/Politics/NVIaGkPKtUtFV7zDD093OM/Students-learn-to-manage-the-hardest-thing-of-all-their-he.html |access-date=23 February 2023 |work=mint |date=11 September 2008 |language=en}}</ref> ᱟᱫᱽᱣᱟᱭᱚᱛᱟ ᱫᱚ ᱱᱤᱠᱷᱟ ᱯᱷᱮᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤ.ᱤ.ᱳ. ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱱᱪᱤᱛ ᱫᱚ ᱨᱤᱴᱮᱞ ᱟᱨ ᱤ-ᱠᱳᱢᱟᱨᱥ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |title=Anchit And Adwaita Nayar: Grooming For Glory |url=https://www.forbesindia.com/article/tycoons-of-tomorrow-2021/anchit-and-adwaita-nayar-grooming-for-glory/72365/1 |access-date=2022-04-22 |website=Forbes India |language=en}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱟᱭᱚᱨ, ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱᱤ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱖᱓ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴᱤ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
f8ixghmm6jol8cv3829q7tau1mygtfl
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38155
198855
198438
2026-10-03T22:46:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198855
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = File:Barabanki Jn Railway Station Inside View - Lucknow side Tracks.jpg
| caption = ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| address = [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱸᱠᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨ]], [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ]], [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{Coord|26.9342|81.1793|type:railwaystation_region:IN|display=inline,title}}
| elevation = {{cvt|122|m}}
| line =
| connections =
| structure = [[ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱮᱠᱥᱚᱱ (ᱨᱳᱰ)#ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ|ᱜᱨᱮᱰ ᱨᱮ]]
| platform = ᱔
| tracks = ᱑᱐
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱘᱒<ref>᱑᱘᱘᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱑᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱨᱚᱰᱜᱟᱵᱽᱞᱤᱝ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾</ref>
| closed =
| rebuilt = ᱑᱙᱔᱖
| electrified = ᱒᱐᱐᱒–᱐᱓<ref name="irfca.org">[http://www.irfca.org/docs/electrification-history.html [IRFCA] Electrification History from CORE<!-- Bot generated title -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071225163912/http://irfca.org/docs/electrification-history.html |date=25 December 2007 }}</ref>
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = BBK
| zone = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| division = {{rwd|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ.}}
}}
| owner = [[ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (ᱥᱤᱧᱚᱛ)]]
| operator = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]], [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| former = [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] (᱑᱘᱘᱒–᱑᱙᱒᱕) <br/> [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] (᱑᱙᱒᱕–᱑᱙᱕᱒) <br/>* [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] (᱑᱘᱙᱖–᱑᱙᱔᱓) <br/> [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] (᱑᱘᱙᱖–᱑᱙᱔᱓) <br/> [[ᱚᱣᱟᱫᱷ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱦᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] (᱑᱘᱕᱕–᱑᱙᱕᱒) <br/>* [[ᱠᱟᱱᱯᱩᱨ-ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] (᱑᱙᱔᱓–᱑᱙᱕᱓)
| passengers = ᱘᱕᱖᱙<ref name="cr.indianrailways.gov.in">{{Cite web |url=http://www.cr.indianrailways.gov.in/redevelopment_view_details_r.jsp?ID1=Barabanki |title=Archived copy |access-date=15 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915114138/http://www.cr.indianrailways.gov.in/redevelopment_view_details_r.jsp?ID1=Barabanki |archive-date=15 September 2017 |url-status=live }}</ref>
| pass_year = ᱒᱐᱑᱕
| pass_percent =
| pass_system =
}}
'''ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ''' ᱟᱨᱵᱟᱝ '''ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱥᱚᱦᱨᱤ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱚᱢᱭᱩᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="IRPCRV1-2">{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=k2nmAAAAMAAJ&q=Barabanki | title=India Railway Police Committee Report, Volumes 1-2 | publisher=Printed at the Government Monotype Press | date=1921 | access-date=2013-06-30 | author=India Railway Police Committee | pages=277}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱟᱥᱛᱤ-ᱜᱳᱨᱳᱠᱷᱯᱩᱨ ᱢᱩᱬ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨᱤᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱸ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="TGUP">{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=gwEsAAAAIAAJ&q=Barabanki | title=Transport Geography of Uttar Pradesh, Issue 2 of N.G.S.I. research publication | publisher=National Geographical Society of India | work=1966 | year=1966 | access-date=2013-06-30 | pages=44}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱩᱨᱦᱩᱣᱟᱞ-ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱙᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱟᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱐᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ-ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ (᱑᱗ ᱢᱤᱞ)
** ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ (ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ) ᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱑᱘᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ
** ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ (ᱵᱷᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱜᱮᱡᱽ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖
** ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ (ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱑᱙᱔᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
ᱠᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱠᱚᱣᱱᱯᱩᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ:
* ᱰᱟᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ (᱑᱘ ᱢᱤᱞ)
** ᱰᱟᱞᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱝᱠᱤ (ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ) ᱒᱔ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱘᱖
᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ:<ref name="RBGOI1981">{{cite web | url=https://books.google.com/books?id=cbw7AAAAMAAJ&q=Barabanki | title=Explanatory Memorandum on the Railway Budget of the Government of India | publisher=Government of India Press | work=India Railway Board | date=1981 | access-date=2013-06-30 | pages=37, 39}}</ref>
* ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ,
** ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ: ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ
* ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ,
** ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱚᱢᱚᱥᱛᱤᱯᱩᱨ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ: ᱢᱩᱡᱚᱯᱷᱯᱷᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱾
===ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ===
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
====ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ====
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒-᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱨ ᱫᱷᱟᱯ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ,<ref name="irfca.org" />
;ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱑ – ᱥᱟᱯᱷᱮᱰᱟᱵᱟᱫᱽ–ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ
ᱥᱟᱯᱮᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱐᱒ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
;ᱯᱟᱹᱣᱲᱤ ᱒ – ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱭᱟᱨᱰ
᱒᱙ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱐᱓ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱭᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
====ᱫᱷᱟᱯ ᱫᱚᱥᱟᱨ====
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ) ᱤᱫᱤ ᱛᱮ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱛᱷᱚᱠ ᱒᱐᱑᱐-᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>[https://timesofindia.indiatimes.com/city/lucknow/Railways-electrifies-Barabanki-Burhwal-route/articleshow/8341236.cms Railways electrifies Barabanki–Burhwal route] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120614052704/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-15/lucknow/29545337_1_electrification-work-rail-electrification-gorakhpur-and-lucknow |date=14 June 2012 |work=[[The Times of India]]}}</ref>
====ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱨᱟᱪᱟ ᱠᱚ====
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱭᱟᱨᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱟᱭᱳᱫᱷᱤᱭᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱜᱳᱨᱚᱠᱷᱯᱩᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ, ᱯᱷᱚᱨᱴᱤᱞᱟᱭᱤᱡᱚᱨ, ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ, ᱫᱷᱤᱨᱤ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱚᱰ ᱟᱨ ᱟᱞᱚᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚ==
* ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ → ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ → ᱜᱳᱱᱰᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ (ᱠᱟᱣᱱᱯᱩᱨ ᱵᱩᱨᱦᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ)
* [[ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱪᱟᱨᱵᱟᱜᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ]] → ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸ → ᱟᱭᱳᱫᱷᱭᱟ ᱡᱚᱸ (ᱠᱟᱣᱱᱯᱩᱨ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ)
* ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ → ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱢᱤᱞ → ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ.ᱟᱭᱤ (ᱱᱟᱣᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱩᱜᱟᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ)
==ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱴᱨᱮᱱ==
ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ EMU/DMU ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱟᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ EMU/DMU ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="cr.indianrailways.gov.in"/>
<!-- ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱠᱚ
{|class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;"
|-
! style="background-color:#FFD700" | ᱴᱨᱮᱱ<br />ᱮᱞ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱦᱤᱡᱩᱜ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱥᱮᱱᱚᱜ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱛᱷᱤᱠᱟᱹᱱᱟ/<br />ᱢᱩᱬᱩᱛ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱮᱞ
|-
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
|-
|}
-->
==ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ==
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱑᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱜᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱩᱢᱵᱷ ᱢᱮᱞᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱗, ᱘ ᱟᱨ ᱙ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ, ᱘᱕᱐, ᱘᱗᱐᱐ ᱟᱨ ᱘᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱯᱨᱚᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱬᱟ ᱞᱮᱱᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱨᱚᱭᱚᱜᱽᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱨᱮᱞ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/barabanki-10123287.html | title=यहां तो सामान्य दिनों में भी रहती है अव्यवस्था (in Hindi) | publisher=Dainik Jagran | date=12 February 2013 | access-date=14 February 2013}}</ref>
<!--
==ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱥᱴᱚᱯ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ (ᱵᱮᱯᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱥᱴᱚᱯ ᱵᱟᱝ)==
ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱮᱫ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱠᱤᱨᱤᱧ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ, ᱜᱟᱨᱰ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
{|class="wikitable sortable" style="background:#ffffff;"
|-
! style="background-color:#FFD700" | ᱴᱨᱮᱱ ᱮᱞ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱦᱤᱡᱩᱜ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱪᱟᱞᱟᱜ
!! style="background-color:#FFD700" | ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ
|-
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
| align="left" | -
|-
|}
==ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ==
<gallery widths="200px" heights="150px" class="center" caption="">
Image:Barabanki Jn Railway Station Outside View.jpg|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱧᱮᱧᱮᱞ
Image:Barabanki Jn Railway Station Inside View - Barabanki City Side Entrance & Platform I.jpg|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ ᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
Image:Barabanki Jn Railway Station Inside View - Platform II, III, IV & Banki Town Side Entrance.jpg|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ II, III, IV ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱠᱤ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
Image:Barabanki Jn Railway Station Inside View - Lucknow side Tracks.jpg|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
Image:Barabanki-Lucknow MEMU rakes.jpg|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱞᱮᱴᱯᱷᱚᱨᱢ II ᱨᱮ [[ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱩᱯᱱᱚᱜᱚᱨᱤᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ|ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ-ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱢᱮᱢᱩ]] ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱾
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[https://web.archive.org/web/20260517130014/https://www.jagran.com/uttar-pradesh/barabanki-8932636.html घोषणाओं का पुलिंदा ढो रहा बाराबंकी जंक्शन (in Hindi)], Dainik Jagran, 22 Feb 2012
*{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-30/kanpur/40285831_1_kanpur-central-railway-station-barabanki-ncr-authorities | archive-url=https://archive.today/20130701081957/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-06-30/kanpur/40285831_1_kanpur-central-railway-station-barabanki-ncr-authorities | url-status=dead | archive-date=2013-07-01 | title=Kanpur gets Memu train to Barabanki | date=2013-06-30 | work=[[The Times of India]] | access-date=2013-07-01}}
*[http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Barabanki-station Barabanki Station: Videos and Photos of Barabanki Station]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱗᱒ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱟᱵᱚᱸᱠᱤ, ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱚᱠᱷᱱᱚᱣ ᱮᱱ.ᱟᱨ. ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
hp1giii37to6nv11soi46diolrzr6w9
ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
0
38187
198853
198536
2026-10-03T20:58:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198853
wikitext
text/x-wiki
[[ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱱᱟᱜᱟ]] ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱤᱫᱩᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱮᱦᱮᱧ, ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]], [[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱟᱨ [[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ]] ᱨᱮ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ "ᱱᱟᱜᱟ" ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ-ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱖᱕ ᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱥ.ᱟᱨ ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ (᱒᱐᱑᱐) ᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ<ref>{{cite book | title = Violence and identity in North-east India: Naga-Kuki conflict |url=https://books.google.com/books?id=zlaIRKRspYQC | author = S. R. Tohring | year = 2010 | publisher = Mittal Publications | isbn = 978-81-8324-344-5 | pages = xv-xvii }}</ref> ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱵᱟᱝᱣᱟᱨ ᱡᱟᱢᱤᱨ (᱒᱐᱑᱖) ᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾<ref>{{cite book |last1=Jamir |first1=Kibangwar |title=The Nagas with the three great nations |location=Dimapur, Nagaland |edition=1st}}</ref>
᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱᱟ: ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱑᱗, ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱕ ᱟᱨ ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱓᱾<ref name="UAShimray_2007">{{cite book | title = Naga population and integration movement |url=https://books.google.com/books?id=eBPRzDO-9KEC | author = U. A. Shimray | publisher = Mittal Publications | year = 2007 | isbn = 978-81-8324-181-6 | pages = 25–33 }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
{| class="wikitable sortable"
!ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ
! ᱫᱤᱥᱚᱢ
! ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱯᱨᱩᱢ
! ᱦᱚᱲ ᱮᱞ <ref>{{cite web |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/7019/download/10132/ST-13-PCA-A11-APPENDIX.xlsx |title=List of Scheduled Tribes - Nagaland |publisher=Census India}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/7019/download/10132/ST-14-PCA-A11-APPENDIX.xlsx |title=List of Scheduled Tribes - Manipur |publisher=Census India}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/7019/download/10132/ST-12-PCA-A11-APPENDIX.xlsx |title=List of Scheduled Tribes - Arunachal |publisher=Census India}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |url=https://new.census.gov.in/nada/index.php/catalog/7019/download/10132/ST-18-PCA-A11-APPENDIX.xlsx |title=List of Scheduled Tribes - Assam |publisher=Census India}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
! ᱱᱟᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
! ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱥ
|-
|[[ᱟᱱᱟᱞ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱟᱱᱟᱞ]]
|ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|᱗᱒,᱕᱐᱙
|ᱮᱥ.ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
|[[ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟ|ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱑᱔᱑,᱗᱓᱒
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟ|ᱟᱣ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱒᱒᱖,᱖᱒᱕
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱪᱟᱠᱷᱮᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ|ᱪᱟᱠᱷᱮᱥᱟᱝ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱑᱕᱔,᱘᱗᱔
|
|
|-
| [[ᱪᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ|ᱪᱟᱝ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱖᱔,᱒᱒᱖
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
|[[ᱪᱤᱨᱨ ᱱᱟᱜᱟ|ᱪᱤᱨᱨ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱑᱓᱘
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱪᱤᱨᱩ ᱱᱟᱜᱟ|ᱪᱤᱨᱩ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱘,᱕᱙᱙
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱪᱳᱛᱷᱮ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱳᱛᱷᱮ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱓,᱕᱘᱕
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱤᱱᱯᱩᱭ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱤᱱᱯᱩᱭ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱡᱮᱞᱤᱭᱟᱝᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
| [[ᱠᱷᱟᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ|ᱠᱷᱟᱨᱟᱢ]] (ᱯᱩᱨᱩᱢ ᱦᱚᱸ)
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱑,᱑᱔᱕
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱠᱷᱤᱭᱟᱢᱱᱤᱭᱩᱝᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ|ᱠᱷᱤᱭᱟᱢᱱᱤᱭᱩᱝᱜᱟᱱ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱖᱑,᱖᱔᱗ ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱒᱐,᱐᱐᱐
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱚᱠᱳᱣ (Nokow) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾
|-
| [[ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ ᱱᱟᱜᱟ|ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱒᱐᱕,᱔᱕᱘
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱠᱳᱢ ᱦᱚᱲ (ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ)|ᱠᱳᱢ ᱦᱚᱲ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|
|
|
|-
| [[ᱞᱟᱢᱠᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱞᱟᱢᱠᱟᱝ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱗,᱗᱗᱐
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱞᱟᱭᱱᱳᱝ ᱱᱟᱜᱟ|ᱞᱟᱭᱱᱳᱝ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
| ᱥᱟᱜᱟᱭᱤᱝ
| ᱒᱒,᱖᱑᱗
| ᱟᱱᱩᱭ ᱥᱟᱭᱱᱭᱤᱣ, ᱒᱐᱐᱒; ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱦᱴᱟᱝᱜᱟᱱ (Htangngan) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ
|-
|[[ᱞᱤᱭᱟᱝᱢᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱞᱤᱭᱟᱝᱢᱟᱭ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ, ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|
|
| ᱡᱮᱞᱤᱭᱟᱝᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
| [[ᱞᱳᱛᱷᱟ ᱱᱟᱜᱟ|ᱞᱳᱛᱷᱟ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱑᱗᱓,᱑᱑᱑
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱢᱟᱠᱩᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟ|ᱢᱟᱠᱩᱨᱤ]] (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱢᱟᱠᱩᱨᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱚᱞᱟ)
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
|
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮ ᱭᱤᱢᱠᱷᱤᱭᱩᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|-
| [[ᱢᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱣ]] (ᱮᱢᱮᱢᱮᱭ ᱦᱚᱸ)
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱙᱗,᱑᱙᱕
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱮᱠᱷᱨᱟᱢᱮᱭ|ᱠᱷᱨᱟᱥᱤ ᱥᱟᱶ<ref name="WilliamNepuni_2010"/>
|-
|[[ᱢᱟᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱨᱟᱢ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱒৭,᱕᱒᱔
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱢᱟᱨᱤᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱟᱨᱤᱝ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱒᱖,᱔᱒᱔
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱢᱳᱱᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱳᱱᱥᱟᱝ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱒,᱔᱒৭
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱢᱳᱭᱳᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱢᱳᱭᱳᱱ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱒,᱕᱑᱖
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱢᱳᱭᱳᱱ ᱱᱟᱜᱟ᱾<ref name="Sen1992">{{cite book |author=Sipra Sen |title=Tribes and Castes of Manipur: Description and Select Bibliography |url=https://books.google.com/books?id=bQQNCU-QWBAC&pg=PA58 |year=1992 |publisher=Mittal Publications |isbn=978-81-7099-310-0 |page=58 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=D3ZLAAAAMAAJ |title=Folk tales of Moyon-Monsang |page=1 |publisher=Directorate for Development of Tribals and Backward Classes, Manipur |year=1982 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=IpVXpfA663IC&pg=PA54 |title=Women of Manipur |author=G. K. Ghosh |author2=Shukla Ghosh |page=54 |isbn=9788170248972 |publisher=APH |year=1997 }}</ref>
|-
| [[ᱱᱳᱠᱴᱮ ᱦᱚᱲ|ᱱᱳᱠᱴᱮ]] (ᱥᱮ ᱱᱳᱠᱴᱮ)
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| ᱑᱑᱑,᱖৭᱙
|
| ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ᱾
|-
| [[ᱯᱟᱨᱟ ᱱᱟᱜᱟ|ᱯᱟᱨᱟ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱯᱷᱳᱢ ᱱᱟᱜᱟ|ᱯᱷᱳᱢ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱕᱒,᱖᱘᱒
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱯᱳᱪᱩᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟ|ᱯᱳᱪᱩᱨᱤ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱒᱑,᱙᱔᱘
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱯᱳᱣᱢᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱯᱳᱣᱢᱟᱭ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱑᱘৭,᱑᱘᱐
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱯᱩᱨᱩᱢ ᱦᱚᱲ|ᱯᱩᱨᱩᱢ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|
|
|
|-
| [[ᱨᱮᱝᱢᱟ ᱱᱟᱜᱟ|ᱨᱮᱝᱢᱟ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱟᱥᱟᱢ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱘᱕,᱐᱐᱐
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱨᱳᱝᱢᱮᱭ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱨᱳᱝᱢᱮᱭ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱟᱥᱟᱢ, ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ, ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱑৭᱐,᱘᱐᱐
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱡᱮᱞᱤᱭᱟᱝᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
| [[ᱥᱟᱝᱛᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟ|ᱥᱟᱝᱛᱟᱢ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱗᱔,᱙᱙᱔
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱥᱩᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟ|ᱥᱩᱢᱤ]] (ᱥᱮ ᱥᱮᱢᱟ)
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱒᱓᱖,᱓᱑᱓
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱑৭᱘,᱕᱖᱘
|
|
|-
| [[ᱛᱟᱝᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟ|ᱛᱟᱝᱥᱟ]] (ᱥᱮ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱳᱰᱤᱝ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱛᱟᱥᱮ)
| ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| ᱑᱕,᱒᱙᱕
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ
|-
| [[ᱛᱟᱨᱟᱣ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱨᱟᱣ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱑,᱐᱖᱖
|ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱛᱟᱝᱜᱟᱞ ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ|ᱛᱟᱝᱜᱟᱞ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
|ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
|[[ᱛᱤᱠᱷᱤᱨ ᱱᱟᱜᱟ|ᱛᱤᱠᱷᱤᱨ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱗,᱕᱓৭
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱛᱩᱛᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟ|ᱛᱩᱛᱥᱟ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
|
| ᱨᱚᱵᱤᱱ ᱛᱨᱤᱵᱷᱩᱣᱟᱱ, ᱒᱐᱐᱕<ref name="Robin2005">{{cite book | author=Robin D. Tribhuwan | title=Tribal Housing Issues | url=https://books.google.com/books?id=RfOa19WlWLAC&pg=PA56 | accessdate=8 September 2013 | date=1 January 2005 | publisher=Discovery Publishing House | isbn=978-81-7141-917-3 | pages=56–}}</ref>
|ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
|-
| [[ᱣᱟᱱᱪᱳ ᱱᱟᱜᱟ|ᱣᱟᱱᱪᱳ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| ᱕᱖,᱘᱘᱖
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|| ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ-ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾
|-
| [[ᱭᱤᱢᱠᱷᱤᱭᱩᱝ ᱱᱟᱜᱟ|ᱭᱤᱢᱠᱷᱤᱭᱩᱝ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ
| ᱖᱖,᱙৭᱒
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
|
|-
| [[ᱡᱮᱢᱮ ᱦᱚᱲ|ᱡᱮᱢᱮ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ, ᱟᱥᱟᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
|
| ᱮᱥ.ᱟᱨ.ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ
| ᱡᱮᱞᱤᱭᱟᱝᱨᱚᱝ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|}
<gallery>
File:Sumi Naga Couple.png|ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱨᱮ
File:Viswe–mi women.jpeg|ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
File:Aos 2219b.jpg|ᱟᱣ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱨᱮ
File:Koniak 0382b.jpg|ᱢᱤᱫ ᱠᱳᱱᱭᱟᱠ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱨᱮ
File:Liangmai Dance.jpg|ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱮᱱ ᱨᱮ ᱨᱳᱰ ᱥᱳ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱞᱤᱭᱟᱝᱢᱟᱭ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱱᱟ
File:Oral Literature in the Digital Age - 000103.jpg|ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱵᱷᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱳᱪᱩᱨᱤ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ
File:Nocte diorama.JPG|ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱳᱠᱴᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱭᱳᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱤᱛᱤᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Glory Day celebration of the Poumai Naga.jpg|ᱯᱳᱣᱢᱟᱭ ᱱᱟᱜᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱞᱳᱨᱤ ᱰᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ
File:Tangkhul Chonchon.jpg|ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱦᱚᱨᱚᱜ-ᱵᱟᱸᱫᱮ ᱨᱮ
File:Tangsa diorama.JPG|ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱟᱝᱥᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱭᱳᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱤᱛᱤᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Wancho diorama.JPG|ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱟᱢ ᱨᱮ ᱣᱟᱱᱪᱳ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱭᱳᱨᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱤᱛᱤᱞ ᱢᱩᱨᱛᱤ
File:Naga female by retlaw snellac.jpg|ᱠᱩᱴᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱳᱨᱩᱝ ᱨᱮ ᱭᱤᱢᱠᱷᱤᱭᱩᱝ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ
File:GaanNgai 20140113 3 15.jpg|ᱠᱟᱵᱩᱭ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱭᱠᱷᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱱ-ᱱᱜᱟᱭ ᱒᱐᱑᱔ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱ ᱨᱳᱝᱢᱮᱭ ᱠᱚ
</gallery>
== ᱠᱚᱢ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ==
{| class="wikitable sortable"
! ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ
! ᱫᱤᱥᱚᱢ
! ᱯᱚᱱᱚᱛ
! ᱱᱟᱜᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ
! ᱠᱚᱢᱮᱱᱴᱥ
|-
| [[ᱠᱷᱳᱭᱵᱩ (ᱩᱭᱯᱳ) ᱱᱟᱜᱟ|ᱠᱷᱳᱭᱵᱩ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ
| ᱨᱳᱢᱮᱥ ᱥᱤᱝ, ᱒᱐᱐᱖<ref name="Romesh2006">{{cite book | author=M. Romesh Singh | title=Tribal Development in 21st Century: An Experience from Manipur | url=https://books.google.com/books?id=Tek_ICRgARIC&pg=PA60 | accessdate=8 September 2013 | date=1 January 2006 | publisher=Mittal Publications | isbn=978-81-8324-150-2 | page=60}}</ref>
| ᱢᱟᱨᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|-
| ᱦᱮᱭᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟ (ᱦᱟᱭᱢᱤ ᱥᱮ ᱦᱮᱢᱤ ᱦᱚᱸ)<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/ss-khaplang-dead-another-rebel-bids-adieu-nscnk-naga-insurgent-group-myanmar-4696776/|title=SS Khaplang dead: Another rebel bids adieu|date=9 June 2017}}</ref>
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱠᱳᱯ
|-
| ᱯᱟᱝᱢᱤ ᱱᱟᱜᱟ
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱠᱳᱯ
|-
| [[ᱢᱩᱠᱞᱳᱢ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ|ᱢᱩᱠᱞᱳᱢ ᱱᱟᱜᱟ]]
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱛᱟᱝᱥᱟ/ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱝᱥᱚ
|-
| ᱨᱟᱝᱯᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱥᱠᱳᱯ
|-
| [[ᱳᱞᱞᱳ ᱱᱟᱜᱟ]] (ᱞᱟᱡᱩ)
| ᱥᱤᱧᱚᱛ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
|
| ᱱᱳᱠᱴᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|-
| ᱠᱳᱠᱟ ᱱᱟᱜᱟ (ᱜᱳᱜᱟ)
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱤᱥ ᱥᱳᱢᱨᱟ ᱛᱟᱝᱠᱷᱩᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|-
| [[ᱞᱳᱝᱯᱷᱩᱨᱤ ᱱᱟᱜᱟ]]
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱢᱟᱠᱩᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|-
| ᱢᱟᱠᱭᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟ (ᱯᱟᱣᱝ ᱱᱭᱩᱣᱟᱱ)
| ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
|
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱠᱷᱤᱭᱟᱢᱱᱤᱭᱩᱝᱜᱟᱱ ᱱᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|-
| ᱛᱤᱠᱷᱟᱠ ᱱᱟᱜᱟ
| ᱥᱤᱧᱚᱛ, ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ
| ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| ᱮᱥ. ᱟᱨ. ᱛᱳᱦᱨᱤᱝ, ᱒᱐᱑᱐
| ᱛᱟᱝᱥᱟ/ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱱᱟᱣᱜᱼᱟ
|}
== ᱢᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱜᱩᱴ ᱥᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ==
=== ᱯᱟᱠᱟᱱ ===
ᱟᱱᱟᱞ, ᱢᱟᱨᱤᱝ, ᱞᱟᱢᱠᱟᱝ, ᱢᱳᱭᱳᱱ, ᱢᱳᱱᱥᱟᱝ, ᱠᱷᱳᱭᱵᱩ
=== ᱛᱟᱝᱥᱟᱝ ===
ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱛᱟᱝᱱᱭᱩ ᱵᱷᱟᱝ (ᱣᱟᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱱᱭᱩ ᱵᱷᱟᱝ (ᱣᱟᱝ) ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱝ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱦᱮᱭᱢᱤ (ᱦᱟᱭᱢᱤ), ᱯᱟᱝᱢᱤ, ᱨᱟᱝᱯᱟᱝ, ᱛᱟᱝᱥᱟ, ᱣᱟᱱᱪᱳ, ᱱᱳᱠᱴᱮ ᱟᱨ ᱛᱩᱛᱥᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
=== ᱛᱮᱱᱭᱤᱢᱤ ===
{{Main|ᱛᱮᱱᱭᱤᱢᱤ ᱦᱚᱲ}}
ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ, ᱪᱟᱠᱷᱮᱥᱟᱝ, ᱤᱱᱯᱩᱭ, ᱞᱤᱭᱟᱝᱢᱟᱭ, ᱢᱟᱣ, ᱢᱟᱨᱟᱢ, ᱯᱳᱪᱩᱨᱤ, ᱯᱳᱣᱢᱟᱭ, ᱨᱮᱝᱢᱟ, ᱨᱳᱝᱢᱮᱭ, ᱛᱟᱝᱜᱟᱞ, ᱡᱮᱢᱮ, ᱟᱨ ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱥᱥᱟᱢᱤ, ᱥᱳᱨᱟᱯᱷᱩᱝ ᱟᱨ ᱪᱤᱝᱡᱟᱨᱳᱭ (ᱥᱣᱮᱢᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ᱾<ref>{{cite web |title=Tenyimi Day message from TPO president |url=https://www.theindiapost.com/nation/nagaland/tenyimi-day-message-from-tpo-president/ |website=The India Post |date=22 February 2012 |access-date=28 September 2026 |archive-date=3 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231103180125/https://theindiapost.com/nation/nagaland/tenyimi-day-message-from-tpo-president/ |url-status=dead }}</ref>
''' ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ: ''' ᱪᱟᱠᱷᱨᱳ ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ, ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ, ᱯᱟᱪᱮ ᱟᱝᱜᱟᱢᱤ
''' ᱪᱟᱠᱷᱮᱥᱟᱝ: '''
ᱪᱳᱠᱨᱤ, ᱠᱷᱮᱡᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱪᱩᱨᱤ (ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱝᱛᱟᱢ) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ<ref name="WilliamNepuni_2010">{{cite book | title = Socio-cultural history of Shüpfomei Naga tribe |url=https://books.google.com/books?id=uXWiDcJwlCMC | author = William Nepuni | publisher = Mittal Publications | year = 2010 | isbn = 978-81-8324-307-0 | pages = 24–25 }}</ref>
''' ᱥᱮᱯᱷᱳᱢᱮᱭ ᱥᱮ ᱥᱮᱯᱳᱣᱢᱟᱭ (ᱢᱟᱣ–ᱯᱳᱣᱢᱟᱭ): '''
ᱮᱢᱮᱢᱮᱭ, ᱞᱮᱯᱟᱣᱱᱟ, ᱪᱤᱞᱤᱵᱷᱟᱭ ᱟᱨ ᱯᱟᱣᱢᱟᱛᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱮ<ref name="WilliamNepuni_2010" />
''' ᱡᱮᱞᱤᱭᱟᱝᱨᱚᱝ: '''
ᱡᱮᱢᱮ, ᱞᱤᱭᱟᱝᱢᱟᱭ, ᱨᱳᱝᱢᱮᱭ ᱟᱨ ᱤᱱᱯᱩᱭ
''' ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ:'''
ᱮᱛᱚᱢ ᱩᱠᱷᱨᱩᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱥᱥᱟᱢᱤ, ᱥᱳᱨᱟᱯᱷᱩᱝ (ᱠᱨᱳᱣᱮᱢᱤ), ᱪᱤᱝᱡᱟᱨᱳᱭ (ᱟᱥᱤᱱᱮᱭ) ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ
<ref name="GKGhosh_Women_1997">{{cite book | title = Women of Manipur | author = G. K. Ghosh | author2 = Shukla Ghosh |url=https://books.google.com/books?id=IpVXpfA663IC | edition = illustrated | publisher = APH Publishing | year = 1997 | isbn = 978-81-7024-897-2 | page = 4 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|colwidth=30em}}
{{Naga tribes}}
{{DEFAULTSORT:ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ| ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱟ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱜᱩᱴ ᱠᱚ]]
i9m2sga6r1mier1hno73ktwa7r50edn
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ
0
38190
198837
198540
2026-10-03T12:28:18Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
198837
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ}}
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱹᱯᱱᱟᱹᱛ ᱨᱮ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱮᱫ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ, ᱥᱤᱞ ᱥᱮ ᱠᱳᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱢᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾
== ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable sortable"
!ᱯᱚᱱᱚᱛ
!ᱥᱤᱞ
!ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|-
|[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|[[ᱟᱱᱫᱷᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of Andhra Pradesh.svg|233x233px]]
|-
|[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|[[ᱚᱨᱩᱬᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱟᱥᱟᱢ]]
|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Assam.svg|264x264px]]
|-
|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|[[ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Bihar.svg|246x246px]]
|-
|[[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ]]
|[[ᱪᱷᱚᱛᱛᱤᱥᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Coat of arms of Chhattisgarh.svg|233x233px]]
|-
|[[ᱜᱳᱣᱟ]]
|[[ᱜᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ]]
|[[ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Government Of Gujarat Seal In All Languages.svg|208x208px]]
|-
|[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ]]
|[[ᱦᱚᱨᱤᱭᱟᱬᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of Haryana.svg|286x286px]]
|-
|[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|[[ᱦᱤᱢᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Government of Himachal Pradesh logo.svg|207x207px]]
|-
|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]]
|[[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Karnataka.svg|205x205px]]
|-
|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
|[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Government of Kerala Logo.svg|206x206px]]
|-
|[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|[[ᱢᱚᱫᱷᱭᱚ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of Madhya Pradesh.svg|205x205px]]
|-
|[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]]
|[[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Maharashtra.svg|206x206px]]
|-
|[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|[[ᱢᱟᱱᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of Manipur.svg{{!}}class=skin-invert|246x246px]]
|-
|[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ]]
|[[ᱢᱮᱜᱷᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Meghalaya.png|208x208px]]
|-
|[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]
|[[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Mizoram.svg|206x206px]]
|-
|[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ]]
|[[ᱱᱟᱜᱟᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|[[ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal_of_Odisha.svg|center|231x231px]]
|-
|[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ, ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ]]
|[[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of the Government Of Punjab (Black On White).svg|ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾|247x247px]]
|-
|[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ]]
|[[ᱨᱟᱡᱚᱥᱛᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem Rajasthan.png|206x206px]]
|-
|[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]
|[[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Sikkim.svg|208x208px]]
|-
|[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]]
|[[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Tamil Nadu.svg|225x225px]]
|-
|[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ]]
|[[ᱛᱮᱞᱮᱝᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of Telangana.svg|225x225px]]
|-
|[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]
|[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]<ref>{{cite news|url=https://www.msn.com/en-in/news/India/home-ministry-approves-new-state-emblem-for-government-of-tripura/ar-AA1xaNZP|title=ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ|work=MSN|access-date=1 June 2022}}</ref>
|[[File:Emblem of Tripura.svg|206x206px]]
|-
|[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|[[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Uttar Pradesh.svg|208x208px]]
|-
|[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|[[ᱩᱛᱛᱚᱨᱟᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Uttarakhand.svg|209x209px]]
|-
|[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
|[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of West Bengal.svg|alt=<nowiki>ᱫᱟᱭᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱥᱤᱞ/ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ "ᱮᱜᱤᱭᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ | ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱯᱚᱨᱴᱟᱞ" https://wb.gov.in/ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ᱾</nowiki>|207x207px]]
|}
== ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
!ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ
!ᱥᱤᱞ
!ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|-
|[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ]]
|[[ᱟᱱᱰᱟᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱱᱤᱠᱳᱵᱚᱨ ᱯᱩᱧᱡᱤᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Andaman and Nicobar Islands.png|199x199px]]
|-
|[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ]]
|[[ᱪᱚᱱᱰᱤᱜᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Chandigarh.svg|197x197px]]
|-
|[[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ]]
|[[ᱫᱟᱫᱽᱨᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱦᱟᱵᱮᱞᱤ ᱟᱨ ᱫᱟᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱤᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱫᱤᱞᱞᱤ]]
|[[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of the National Capital Territory of Delhi.svg|248x248px]]
|-
|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ]]
|[[ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Government of Jammu and Kashmir.svg|194x194px]]
|-
|[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ]]
|[[ᱞᱟᱫᱟᱠᱷ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Seal of Ladakh.png|196x196px]]
|-
|[[ᱞᱟᱠᱷᱫᱤᱯ]]
|[[ᱞᱟᱠᱷᱫᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ (ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ)|ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ]]
|[[ᱯᱩᱰᱩᱪᱮᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of the Government of Puducherry.png|196x196px]]
|}
== ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱵᱤᱫᱷᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱥᱩᱪᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
{| class="wikitable"
!ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱸᱰ
!ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
!ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|-
|[[ᱵᱚᱰᱚᱞᱮᱱᱰ ᱴᱮᱨᱤᱴᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱞ ᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ]]
|[[File:Emblem of Bodoland.png|200px]]
|-
|[[ᱫᱮᱣᱨᱤ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱫᱮᱣᱨᱤ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|
|-
|[[ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱜᱟᱨᱳ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|[[File:Garo hills.png|200px]]
|-
|[[ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤᱭᱟ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱡᱚᱭᱚᱱᱛᱤᱭᱟ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
| [[File:Emblem of Jaintia Hills Autonomous District Council.png|200px]]
|-
|[[ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Kamatapur Autonomous Council logo.png|200px]]
|-
|[[ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱠᱟᱨᱵᱤ ᱟᱝᱞᱚᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Karbi Anglong Autonomous Council seal.png|200px]]
|-
|[[ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱠᱷᱟᱥᱤ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|
|-
|[[ᱞᱟᱭ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱞᱟᱭ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|[[File:Emblem of Lai Autonomous Council.png|200px]]
|-
|[[ᱢᱟᱨᱟ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱢᱟᱨᱟ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠᱴ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|[[File:Emblem of Mara Automonous District Council.png|200px]]
|-
|[[ᱢᱤᱥᱤᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱢᱤᱥᱤᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|[[File:Mising Autonomous Council logo.png|200px]]
|-
|[[ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱪᱷᱟᱨ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|ᱠᱚᱧᱮ ᱠᱟᱪᱷᱟᱨ ᱦᱤᱞᱥ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ
|
|-
|[[ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱥᱚᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
|[[ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ|ᱨᱟᱵᱷᱟ ᱦᱟᱥᱚᱝ ᱚᱴᱚᱱᱚᱢᱟᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ]]
|[[File:Emblem of Rabha Hasong Autonomous Council.png|200px]]
|-
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [https://web.archive.org/web/20130821113943/http://www.worldstatesman.org/ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱥᱴᱮᱴᱥᱢᱮᱱ]
* [https://web.archive.org/web/20131112080035/http://knowindia.gov.in/knowindia/national_symbols.php?id=16 ᱱᱳᱣᱤᱱᱰᱤᱭᱟ.ᱜᱚᱵᱷ.ᱤᱱ: ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ-ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ᱠᱚ|ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱤᱞ ᱠᱚ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱳᱴ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱢᱥ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱚ]]
1ly6ncin3t7ghhw9l32rcxs5oswy4bs
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ
0
38220
198865
198827
2026-10-04T10:30:36Z
Sunia Marndi
8165
/* */
198865
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox legislation
| short_title = Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023{{br}}{{small|{{Translation|Justice Code of India, 2023}}}}
| legislature = [[Parliament of India]]
| image = Emblem of India (Government Gazette).svg
| imagesize = 100
| imagealt =
| caption =
| long_title = An Act to Consolidate and Amend the Provisions Relating to Offences and for
Matters Connected Therewith or Incidental Thereto.
| autocollapse_long_title = True
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20062/1/a2023-45.pdf Act No. 45 of 2023]
| territorial_extent = {{Flag|India}}
| considered_by =
| enacted_by = [[Lok Sabha|House of the People]]
| date_passed = 20-December-2023
| enacted_by2 = [[Rajya Sabha|Council of States]]
| date_passed2 = 21-December-2023
| assented_by = [[Droupadi Murmu|Ms. Droupadi Murmu]] <br>([[President of India]])
| date_assented = 25-December-2023
| bill_date = 12-December-2023
| bill = The Bharatiya Nyaya (Second) Sanhita Bill, 2023
| bill_citation = Bill No. 173 of 2023
| introduced_by = [[Amit Shah]] ([[Minister of Home Affairs (India)|Home Minister]])
| committee_responsible = Parliamentary Standing Committee
| passed = 20-December-2023
| passed_for = Majority Voice
| passed_against = Minority Voice
| passed_abstention =
| passed_absent =
| bill2 = The Bharatiya Nyaya (Second) Sanhita Bill, 2023
| bill_date2 = 20-December-2023
| introduced_by2 = [[Amit Shah]] ([[Minister of Home Affairs (India) |Home Minister]])
| passed2 = 21-December-2023
| passed2_for = Majority Voice
| passed2_against = Minority Voice
| date_commenced = 01-July-2024
| date_effective =
| white_paper =
| date_final_passage = 21-December-2023
| amends =
| repeals = [[Indian Penal Code| Indian Penal Code, 1860]]
| related_legislation = [[Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita]] and [[Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023]]
| summary = The bill seeks to replace the entire Indian Penal Code and to provide a new approach for penalties and punishments for crimes defined under a new pattern.
| status = in force
}}
'''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ (ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ.), ᱒᱐᱒᱓''' ({{Translation|'''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ (ᱡᱮ.ᱥᱤ.ᱟᱭ.), ᱒᱐᱒᱓'''}}) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱭ ᱟᱹᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ-᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ [[ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ | ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ]] ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱐᱑-ᱡᱩᱞᱟᱭ-᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱚᱣᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱑᱘᱖᱐ (IPC) ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾
== ᱴᱟᱭᱤᱢᱞᱟᱭᱤᱱ ==
*᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]], ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ, ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾
*᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
*᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The Bharatiya Nyaya (Second) Sanhita, 2023 |url=https://prsindia.org/billtrack/the-bharatiya-nyaya-second-sanhita-2023 |access-date=2023-12-13 |website=PRS Legislative Research |language=en-US |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213181014/https://prsindia.org/billtrack/the-bharatiya-nyaya-second-sanhita-2023 |url-status=live }}</ref>
*᱒᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=LS passes Bharatiya Nyaya Sanhita Bill; Amit Shah says it focuses on justice rather than punishment |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2023/dec/20/ls-passes-bharatiya-nyayasanhita-bill-amit-shah-says-it-focuses-on-justice-rather-than-punishment-2643323.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220113534/https://www.newindianexpress.com/nation/2023/dec/20/ls-passes-bharatiya-nyayasanhita-bill-amit-shah-says-it-focuses-on-justice-rather-than-punishment-2643323.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2023 |access-date=2023-12-20 |website=The New Indian Express}}</ref>
*᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱮᱱᱟ᱾
*᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Joy |first=Shemin |title=Bills to replace criminal codes enacted into law as President Murmu gives nod |url=https://www.deccanherald.com/india/bills-to-replace-criminal-codes-enacted-into-law-as-president-murmu-gives-nod-2824616 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225135311/https://www.deccanherald.com/india/bills-to-replace-criminal-codes-enacted-into-law-as-president-murmu-gives-nod-2824616 |archive-date=25 December 2023 |access-date=2023-12-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref>
== ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ (ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱘᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱸᱰᱳᱢ (ᱡᱩᱨᱢᱟᱱᱟ)ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Explained: Bharatiya Nyaya Sanhita, the new IPC, and the concerns around it |url=https://www.financialexpress.com/india-news/what-issues-surround-bharatiya-nyaya-sanhita-criminal-bill-ipc/3344566/ |access-date=2023-12-31 |website=Financial Express |date=21 December 2023 |language=en |archive-date=2 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102155356/https://www.financialexpress.com/india-news/what-issues-surround-bharatiya-nyaya-sanhita-criminal-bill-ipc/3344566/ |url-status=live }}</ref>
* '''ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ (ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ)''': ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱜᱚᱡ, ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱫᱟᱞ-ᱛᱚᱞ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IPC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱤᱛ ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ, ᱛᱚᱨᱟᱥᱯᱟᱹᱱᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱥᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* ''' ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱨᱮᱯ, ᱵᱚ weeping (voyeurism), ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ-ᱤᱡᱽᱡᱚᱛ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IPC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱝ-ᱨᱮᱯ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ, ᱥᱤᱠᱷᱟᱹᱣᱟᱱ/ ᱥᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
* '''ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ, ᱞᱩᱴ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱟᱨ ᱮᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IPC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱭᱵᱚᱨ-ᱠᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱲᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱫᱤᱥᱚᱢ (State) ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱫᱽᱨᱚᱦ (sedition) ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱚᱵᱷᱚᱣᱢᱚᱛᱣᱚ (sovereignty), ᱢᱤᱫᱽᱨᱩᱯ (unity) ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱚᱸᱰᱚᱛᱟ (integrity) ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱢᱟᱝ (Public) ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ (environmental pollution) ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱞᱟᱱ (human trafficking) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Explained: New crimes under the Bharatiya Nyay Sanhita, and some grey areas |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/indias-new-criminal-laws-9425076/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701184243/https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/indias-new-criminal-laws-9425076/ |url-status=live }}</ref>
== ᱛᱚᱨᱠᱚ-ᱵᱤᱛᱚᱨᱠᱚ ==
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ-ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱦᱟᱹᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱞᱩᱼᱞᱮᱰᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ-ᱤᱡᱽᱡᱚᱛ ᱦᱟᱹᱱ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |author1=Vaibhav Yadav |title=Tackling Non-Consensual Dissemination of Intimate Images in India's Contemporary Legal Framework |journal=[[International Society of Criminology|International Annals of Criminology]] |date=12 October 2023 |volume=61 |issue=3–4 |pages=355–383 |doi=10.1017/cri.2023.30 |publisher=Cambridge University Press |issn=2398-676X}}{{closed access}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱯ ᱠᱟᱹᱭ (ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |author1=Alisha Dutta |title=Bharatiya Nyaya Sanhita has no section dealing with rape of men, transgender persons |url=https://www.thehindu.com/news/national/gang-rape-of-up-man-highlights-need-for-section-377-in-bns-bill/article68320575.ece |access-date=23 June 2024 |date=22 June 2024 |work=The Hindu |archive-date=23 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623021948/https://www.thehindu.com/news/national/gang-rape-of-up-man-highlights-need-for-section-377-in-bns-bill/article68320575.ece |url-status=live }}</ref>
'ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱚᱵᱷᱚᱣᱢᱚᱛᱣᱚ ᱥᱮ ᱢᱤᱫᱽᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱚᱸᱰᱚᱛᱟ' ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="wire">{{cite web |last1=Satish |first1=Mrinal |last2=Dash |first2=Preeti Pratishruti |last3=Pandey |first3=Anushka |date=30 January 2024 |title=Bharatiya Nyay Sanhita: Decolonising or Reinforcing Colonial Ideas? |url=https://thewire.in/law/bharatiya-nyay-sanhita-decolonising-or-reinforcing-colonial-ideas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201063914/https://thewire.in/law/bharatiya-nyay-sanhita-decolonising-or-reinforcing-colonial-ideas |archive-date=1 February 2024 |access-date=21 June 2024 |website=[[The Wire (India)]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=[[Indira Jaising]] |title=With new criminal laws, rights won in Supreme Court can be overturned by government |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/with-new-criminal-laws-rights-won-hard-in-the-sc-are-at-risk-of-being-overruled-by-the-government-9392038/ |access-date=21 June 2024 |work=[[The Indian Express]] |date=17 June 2024 |archive-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704080003/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/with-new-criminal-laws-rights-won-hard-in-the-sc-are-at-risk-of-being-overruled-by-the-government-9392038/ |url-status=live }}</ref>
ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱡᱩᱨᱤᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱷᱮᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱥᱤᱦ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱥᱟᱡᱟ-ᱟᱹᱫᱟᱹᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱱᱭᱟᱭᱚ-ᱟᱹᱫᱟᱹᱭ ᱵᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=Juneja |first=Punit |date=23 July 2024 |title=BNS not seen as establishing justice-oriented system: Legal expert |url=https://www.ptinews.com/story/national/bns-not-seen-as-establishing-justice-oriented-system-legal-expert/1671583 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005160620/https://www.ptinews.com/story/national/bns-not-seen-as-establishing-justice-oriented-system-legal-expert/1671583 |archive-date=5 Oct 2024 |access-date=23 July 2024 |work=[[Press Trust of India]] |location=[[Kolkata]]}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons|File:Bharatiya_Nyaya_Sanhita,_2023_on_Gazette_of_India.pdf|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ}}
* [https://www.mha.gov.in/sites/default/files/250883_english_01042024.pdf ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ
qbyczc04x5yr1pdbzieb0ckbt31lhbc
198866
198865
2026-10-04T11:09:36Z
Sunia Marndi
8165
/* */
198866
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox legislation
| short_title = Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023{{br}}{{small|{{Translation|Justice Code of India, 2023}}}}
| legislature = [[Parliament of India]]
| image = Emblem of India (Government Gazette).svg
| imagesize = 100
| imagealt =
| caption =
| long_title = An Act to Consolidate and Amend the Provisions Relating to Offences and for
Matters Connected Therewith or Incidental Thereto.
| autocollapse_long_title = True
| citation = [https://www.indiacode.nic.in/bitstream/123456789/20062/1/a2023-45.pdf Act No. 45 of 2023]
| territorial_extent = {{Flag|India}}
| considered_by =
| enacted_by = [[Lok Sabha|House of the People]]
| date_passed = 20-December-2023
| enacted_by2 = [[Rajya Sabha|Council of States]]
| date_passed2 = 21-December-2023
| assented_by = [[Droupadi Murmu|Ms. Droupadi Murmu]] <br>([[President of India]])
| date_assented = 25-December-2023
| bill_date = 12-December-2023
| bill = The Bharatiya Nyaya (Second) Sanhita Bill, 2023
| bill_citation = Bill No. 173 of 2023
| introduced_by = [[Amit Shah]] ([[Minister of Home Affairs (India)|Home Minister]])
| committee_responsible = Parliamentary Standing Committee
| passed = 20-December-2023
| passed_for = Majority Voice
| passed_against = Minority Voice
| passed_abstention =
| passed_absent =
| bill2 = The Bharatiya Nyaya (Second) Sanhita Bill, 2023
| bill_date2 = 20-December-2023
| introduced_by2 = [[Amit Shah]] ([[Minister of Home Affairs (India) |Home Minister]])
| passed2 = 21-December-2023
| passed2_for = Majority Voice
| passed2_against = Minority Voice
| date_commenced = 01-July-2024
| date_effective =
| white_paper =
| date_final_passage = 21-December-2023
| amends =
| repeals = [[Indian Penal Code| Indian Penal Code, 1860]]
| related_legislation = [[Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita]] and [[Bharatiya Sakshya Adhiniyam, 2023]]
| summary = The bill seeks to replace the entire Indian Penal Code and to provide a new approach for penalties and punishments for crimes defined under a new pattern.
| status = in force
}}
'''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ (ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ.), ᱒᱐᱒᱓''' ({{Translation|'''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ (ᱡᱮ.ᱥᱤ.ᱟᱭ.), ᱒᱐᱒᱓'''}}) ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱠᱟᱹᱭ ᱟᱹᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ-᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱞᱤᱭᱟᱢᱮᱱᱴ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱐᱑-ᱡᱩᱞᱟᱭ-᱒᱐᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱨᱩᱯ ᱛᱮ ᱚᱣᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱑᱘᱖᱐ (IPC) ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ᱾
== ᱴᱟᱭᱤᱢᱞᱟᱭᱤᱱ ==
*᱑᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, [[ᱚᱢᱤᱛ ᱥᱟᱦ]], ᱦᱳᱢ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱚᱨ, ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱮᱫᱟ᱾
*᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾
*᱑᱒ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=The Bharatiya Nyaya (Second) Sanhita, 2023 |url=https://prsindia.org/billtrack/the-bharatiya-nyaya-second-sanhita-2023 |access-date=2023-12-13 |website=PRS Legislative Research |language=en-US |archive-date=13 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231213181014/https://prsindia.org/billtrack/the-bharatiya-nyaya-second-sanhita-2023 |url-status=live }}</ref>
*᱒᱐ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱞᱳᱠ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=LS passes Bharatiya Nyaya Sanhita Bill; Amit Shah says it focuses on justice rather than punishment |url=https://www.newindianexpress.com/nation/2023/dec/20/ls-passes-bharatiya-nyayasanhita-bill-amit-shah-says-it-focuses-on-justice-rather-than-punishment-2643323.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231220113534/https://www.newindianexpress.com/nation/2023/dec/20/ls-passes-bharatiya-nyayasanhita-bill-amit-shah-says-it-focuses-on-justice-rather-than-punishment-2643323.html |url-status=dead |archive-date=20 December 2023 |access-date=2023-12-20 |website=The New Indian Express}}</ref>
*᱒᱑ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱭᱚ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥ ᱮᱱᱟ᱾
*᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱨᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ (ᱫᱚᱥᱟᱨ) ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ ᱵᱤᱞ, ᱒᱐᱒᱓ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹᱲ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Joy |first=Shemin |title=Bills to replace criminal codes enacted into law as President Murmu gives nod |url=https://www.deccanherald.com/india/bills-to-replace-criminal-codes-enacted-into-law-as-president-murmu-gives-nod-2824616 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231225135311/https://www.deccanherald.com/india/bills-to-replace-criminal-codes-enacted-into-law-as-president-murmu-gives-nod-2824616 |archive-date=25 December 2023 |access-date=2023-12-25 |website=Deccan Herald |language=en}}</ref>
== ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱚ ==
ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ (ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ) ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱷᱟᱹᱞ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱘᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱰᱟᱸᱰᱳᱢ (ᱡᱩᱨᱢᱟᱱᱟ)ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱡᱟ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Explained: Bharatiya Nyaya Sanhita, the new IPC, and the concerns around it |url=https://www.financialexpress.com/india-news/what-issues-surround-bharatiya-nyaya-sanhita-criminal-bill-ipc/3344566/ |access-date=2023-12-31 |website=Financial Express |date=21 December 2023 |language=en |archive-date=2 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240102155356/https://www.financialexpress.com/india-news/what-issues-surround-bharatiya-nyaya-sanhita-criminal-bill-ipc/3344566/ |url-status=live }}</ref>
* '''ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ (ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ)''': ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱜᱚᱡ, ᱜᱚᱡᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱠᱟᱹᱣ ᱫᱟᱞ-ᱛᱚᱞ ᱟᱨ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IPC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱝᱜᱚᱴᱷᱤᱛ ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ, ᱛᱚᱨᱟᱥᱯᱟᱹᱱᱛᱷᱤ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱛᱮ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱛᱮ ᱜᱚᱡ ᱥᱮ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱚᱪᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* ''' ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱨᱮᱯ, ᱵᱚ weeping (voyeurism), ᱯᱟᱸᱡᱟ ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ-ᱤᱡᱽᱡᱚᱛ ᱦᱟᱹᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IPC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱟᱝ-ᱨᱮᱯ ᱠᱮᱥ ᱨᱮ, ᱥᱤᱠᱷᱟᱹᱣᱟᱱ/ ᱥᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱢᱮᱨ ᱑᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
* '''ᱥᱚᱢᱯᱚᱛᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ, ᱞᱩᱴ, ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱠᱩᱢᱵᱽᱲᱩ ᱟᱨ ᱮᱲᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ IPC ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱠᱚᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱭᱵᱚᱨ-ᱠᱟᱹᱭ ᱟᱨ ᱴᱟᱠᱟ-ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱮᱲᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱫᱽᱨᱚᱦ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ, ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱚᱵᱷᱚᱣᱢᱚᱛᱣᱚ, ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱚᱸᱰᱚᱛᱟ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* '''ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱭ:''' ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱨᱤᱵᱮᱥ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱪᱟᱞᱟᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |date=2024-07-01 |title=Explained: New crimes under the Bharatiya Nyay Sanhita, and some grey areas |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/indias-new-criminal-laws-9425076/ |access-date=2024-07-01 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=1 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240701184243/https://indianexpress.com/article/explained/explained-law/indias-new-criminal-laws-9425076/ |url-status=live }}</ref>
== ᱛᱚᱨᱠᱚ-ᱵᱤᱛᱚᱨᱠᱚ ==
ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱵᱤ.ᱮᱱ.ᱮᱥ. ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱢᱮᱨᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱷᱟᱹᱲ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱝ-ᱵᱷᱮᱫᱽᱵᱷᱟᱣ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱦᱟᱹᱱ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱞᱩᱼᱞᱮᱰᱮᱱ ᱟᱹᱲᱟᱹ 'ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ-ᱤᱡᱽᱡᱚᱛ ᱦᱟᱹᱱ ᱜᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ-ᱨᱮᱵᱮᱱ ᱱᱤᱡᱮᱨᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱ ᱥᱤᱠᱟᱹᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱭ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |author1=Vaibhav Yadav |title=Tackling Non-Consensual Dissemination of Intimate Images in India's Contemporary Legal Framework |journal=[[International Society of Criminology|International Annals of Criminology]] |date=12 October 2023 |volume=61 |issue=3–4 |pages=355–383 |doi=10.1017/cri.2023.30 |publisher=Cambridge University Press |issn=2398-676X}}{{closed access}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱲᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱥᱮ ᱴᱨᱟᱱᱥ ᱡᱮᱱᱰᱚᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱨᱮᱯ ᱠᱟᱹᱭ (ᱚᱯᱚᱨᱟᱫᱷ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |author1=Alisha Dutta |title=Bharatiya Nyaya Sanhita has no section dealing with rape of men, transgender persons |url=https://www.thehindu.com/news/national/gang-rape-of-up-man-highlights-need-for-section-377-in-bns-bill/article68320575.ece |access-date=23 June 2024 |date=22 June 2024 |work=The Hindu |archive-date=23 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623021948/https://www.thehindu.com/news/national/gang-rape-of-up-man-highlights-need-for-section-377-in-bns-bill/article68320575.ece |url-status=live }}</ref>
'ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱚᱵᱷᱚᱣᱢᱚᱛᱣᱚ ᱥᱮ ᱢᱤᱫᱽᱨᱩᱯ ᱟᱨ ᱚᱠᱷᱚᱸᱰᱚᱛᱟ' ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱜᱮᱭᱟ, ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱲ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱥᱮ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱟᱵᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="wire">{{cite web |last1=Satish |first1=Mrinal |last2=Dash |first2=Preeti Pratishruti |last3=Pandey |first3=Anushka |date=30 January 2024 |title=Bharatiya Nyay Sanhita: Decolonising or Reinforcing Colonial Ideas? |url=https://thewire.in/law/bharatiya-nyay-sanhita-decolonising-or-reinforcing-colonial-ideas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240201063914/https://thewire.in/law/bharatiya-nyay-sanhita-decolonising-or-reinforcing-colonial-ideas |archive-date=1 February 2024 |access-date=21 June 2024 |website=[[The Wire (India)]]}}</ref><ref>{{cite news |author1=[[Indira Jaising]] |title=With new criminal laws, rights won in Supreme Court can be overturned by government |url=https://indianexpress.com/article/opinion/columns/with-new-criminal-laws-rights-won-hard-in-the-sc-are-at-risk-of-being-overruled-by-the-government-9392038/ |access-date=21 June 2024 |work=[[The Indian Express]] |date=17 June 2024 |archive-date=4 July 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240704080003/https://indianexpress.com/article/opinion/columns/with-new-criminal-laws-rights-won-hard-in-the-sc-are-at-risk-of-being-overruled-by-the-government-9392038/ |url-status=live }}</ref>
ᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱚᱨᱥᱤᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱡᱩᱨᱤᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱟᱭᱤᱱᱥᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱟᱥᱤᱥᱴᱮᱱᱴ ᱯᱨᱳᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱯᱷᱮᱡᱚᱞ ᱯᱷᱚᱥᱤᱦ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ, ᱥᱟᱡᱟ-ᱟᱹᱫᱟᱹᱭ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱱᱭᱟᱭᱚ-ᱟᱹᱫᱟᱹᱭ ᱵᱭᱚᱵᱚᱥᱛᱷᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱨᱮ ᱵᱟᱝ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite news |last=Juneja |first=Punit |date=23 July 2024 |title=BNS not seen as establishing justice-oriented system: Legal expert |url=https://www.ptinews.com/story/national/bns-not-seen-as-establishing-justice-oriented-system-legal-expert/1671583 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005160620/https://www.ptinews.com/story/national/bns-not-seen-as-establishing-justice-oriented-system-legal-expert/1671583 |archive-date=5 Oct 2024 |access-date=23 July 2024 |work=[[Press Trust of India]] |location=[[Kolkata]]}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{Reflist}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Commons|File:Bharatiya_Nyaya_Sanhita,_2023_on_Gazette_of_India.pdf|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ}}
* [https://www.mha.gov.in/sites/default/files/250883_english_01042024.pdf ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱭᱟᱭᱚ ᱥᱚᱝᱦᱤᱛᱟ], ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ
8669ml7wmlocitc0axl033ka9kiav4j
ᱫᱵᱽᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ
0
38221
198840
2026-10-03T14:25:49Z
Sanersing Hansdah
5115
"ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱰ-ᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱢᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱱᱤᱢᱠᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱢᱟᱹ-᱐᱑-᱐᱑-᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ | ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198840
wikitext
text/x-wiki
ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱰ-ᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱢᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱱᱤᱢᱠᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱢᱟᱹ-᱐᱑-᱐᱑-᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ | ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱡᱽᱞᱟ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞᱢᱩᱱᱤ (ᱴᱩᱰᱩ)ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ | ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱵᱚᱭᱦᱟᱜ ᱟᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱟᱹᱭ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ-ᱟ | ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱹᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱮᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ |
== ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱛᱷᱟᱱ ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱞᱚᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱥᱤᱫᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱫᱟ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱦᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤᱛᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞ ᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ +᱒ ᱥᱤᱫᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ NDA ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱥ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ | ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ MMA ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ |
== ᱮᱢ-ᱮᱢ-ᱮ ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱠᱩ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱠᱮᱨᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱱ | ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱛᱟ ᱫᱮᱭᱟᱭ ᱪᱮ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮ | ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱰᱟᱸᱴ ᱢᱚᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱭᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱢ ᱱᱷᱟᱜ | ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱴᱚᱜ ᱦᱮᱣᱟ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱤᱞ-ᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ | ᱫᱤᱞ-ᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱞᱚᱴᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱢᱮᱫ ᱮᱱᱟ | ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱟᱥᱭᱚᱯ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=J2SUOQhfCmk</ref> ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱟᱨᱭᱟ<ref>https://www.instagram.com/reel/Dc_P3hRqZ2D/</ref>, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱫᱤᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ |
== ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ==
3lcp8alr1vcs2vdnljbtoq5avfasge3
198841
198840
2026-10-03T14:30:07Z
Sanersing Hansdah
5115
/* ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ */
198841
wikitext
text/x-wiki
ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱨᱠᱚᱸᱰ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱰ-ᱰᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱞᱢᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱥᱩᱨ ᱱᱤᱢᱠᱟᱞᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱤᱝᱨᱟᱹᱡᱤ ᱢᱟᱹ-᱐᱑-᱐᱑-᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ | ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱸᱡᱽᱞᱟ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱞᱢᱩᱱᱤ (ᱴᱩᱰᱩ)ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ | ᱟᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱭᱟᱭ ᱵᱚᱭᱦᱟᱜ ᱟᱠᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱫᱟᱹᱭ ᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ-ᱟ | ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱨᱮᱹᱱ ᱟᱡ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱮᱴᱟ ᱠᱟᱱᱟᱭ |
== ᱚᱞᱚᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱢᱟᱺᱨᱰᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱮᱛᱷᱟᱞ<ref>https://www.bing.com/search?pglt=299&q=bethhan+mission+school+godda&cvid=150af4fec0ea485fbc97a1800b00b873&gs_lcrp=EgRlZGdlKgYIABBFGDkyBggAEEUYOTIGCAEQABhAMgYIAhAAGEAyBggDEAAYQNIBCTMzMzg5ajBqN6gCCLACAQ&FORM=ANNTA1&PC=ASTS#&shtp=GetUrl&shid=301eaec4-ec57-45d5-b6aa-c6c309d7b50b</ref> ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱪᱟᱱᱚᱪ ᱨᱮ ᱵᱚᱥᱞᱚᱛ ᱠᱟᱛᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱒᱐᱒᱐ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱥᱤᱫᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱠᱟᱫᱟ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱚᱦᱟᱵᱽ ᱤᱫᱤᱛᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟᱭ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱒᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱜᱚᱞ ᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ +᱒ ᱥᱤᱫᱽ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚᱭ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱟ | ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱛᱮ NDA ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱭ ᱯᱟᱥ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ-ᱟ | ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ MMA ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱰᱟᱦᱟᱨ |
== ᱮᱢ-ᱮᱢ-ᱮ ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱵᱷᱟᱜᱚᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱡᱷᱚᱜ ᱟᱡᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱠᱩ ᱡᱚᱴᱟᱣ ᱠᱮᱨᱞᱟ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱚᱱᱩᱨᱟᱜᱽ ᱫᱚ ᱵᱚᱠᱥᱤᱝ ᱵᱤᱰᱤᱭᱳ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮᱫ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱱ | ᱟᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱢᱮᱛᱟ ᱫᱮᱭᱟᱭ ᱪᱮ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱟᱢ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱢᱮ | ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱰᱟᱸᱴ ᱢᱚᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱭᱟ ᱜᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟᱢ ᱱᱷᱟᱜ | ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱮᱵᱽᱜᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱟᱭᱳ ᱵᱟᱵᱟ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱚᱴᱚᱜ ᱦᱮᱣᱟ ᱵᱟᱠᱷᱨᱟ ᱫᱤᱞ-ᱞᱤ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟᱭ | ᱫᱤᱞ-ᱞᱤ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱩᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱞᱚᱴᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱪᱮᱢᱮᱫ ᱮᱱᱟ | ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱮᱥ ᱠᱟᱥᱭᱚᱯ<ref>https://www.youtube.com/watch?v=J2SUOQhfCmk</ref> ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱫᱤᱛᱭᱚ ᱟᱨᱭᱟ<ref>https://www.instagram.com/reel/Dc_P3hRqZ2D/</ref>, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱫᱤᱠ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛ ᱟᱠᱟᱫᱟ |
== ᱧᱮᱯᱮᱫ ᱦᱮᱯᱨᱟᱣ ==
pafof7jjx802of80qo6srz02ovplm93
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ
0
38222
198845
2026-10-03T15:45:16Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
"'''ᱠᱮᱥᱟᱣ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ – ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198845
wikitext
text/x-wiki
'''ᱠᱮᱥᱟᱣ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ – ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱟᱢ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱥᱟᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱦ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱱᱫᱳᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
4kq9qs5pjd54hn70gd3c2gcc4vp8di8
198846
198845
2026-10-03T16:26:43Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
198846
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ
| image =
| caption =
| birth_name = ᱠᱮᱥᱟᱣ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ
| birth_date = {{Birth date|1901|12|28|df=yes}}
| birth_place = [[ᱱᱮᱭᱭᱟᱛᱤᱱᱠᱟᱨᱟ]], [[ᱴᱨᱟᱣᱮᱱᱠᱳᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱝᱰᱚᱢ]], [[ᱵᱽᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|1990|07|03|1901|12|28|df=yes}}
| death_place =
| othername =
| occupation = {{hlist|[[ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱤᱱᱰᱤᱯᱮᱱᱰᱮᱱᱥ ᱮᱠᱴᱤᱵᱷᱤᱥᱴ]]|ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ|ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ}}
| years_active =
| parents = {{Unbulleted_list|ᱠᱩᱧᱡᱟᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ|ᱡᱟᱱᱠᱤ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ}}
| spouse = ᱜᱤ. ᱠᱮ. ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱭᱤᱱᱤ ᱟᱢᱢᱟ
| children = {{Unbulleted_list|[[ᱦᱨᱤᱫᱟᱭᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]|[[ᱥᱩᱜᱟᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ]]|[[ᱵᱤ. ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ ᱫᱮᱣᱤ|ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ ᱫᱮᱣᱤ]]}}
}}
[[File:Leaders of Vaikom Satyagraha.jpg|thumb|ᱣᱟᱭᱠᱚᱢ ᱥᱟᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱦ ᱨᱮᱱ ᱱᱮᱛᱟᱠᱳ]]
'''ᱠᱮᱥᱟᱣ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ – ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱐), ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱭᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱭᱟᱞᱟᱢ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱟᱢ' ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱥᱟᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱦ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱱᱫᱳᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱞ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Biography on Kerala Sahitya Akademi portal">{{Cite web |url=http://www.keralasahityaakademi.org/sp/Writers/PROFILES/Bodeswaran/Html/Bodeswarangraphy.htm |title=Biography on Kerala Sahitya Akademi portal |date=8 April 2019 |website=Kerala Sahitya Akademi portal |access-date=8 April 2019}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱩᱨᱤᱛ ==
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ, ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱠᱮᱥᱟᱣ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱘ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱐᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ (ᱱᱤᱛᱚᱜᱼᱟᱜ ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱯᱩᱨᱟᱢ, ᱠᱮᱨᱟᱞ, ᱥᱤᱧᱚᱛ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱭᱭᱟᱛᱤᱱᱠᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱢᱯᱟᱭᱤᱞ ᱵᱷᱤᱴᱴᱤᱞ ᱠᱩᱧᱡᱚᱱ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱛᱷᱟᱡᱷᱟᱢᱚᱝᱜᱽᱞᱟᱢ ᱡᱟᱱᱚᱠᱤ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ ᱟᱢᱢᱟ ᱛᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱠᱳᱞᱮ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱳᱭᱦᱟ-ᱢᱤᱥᱤ ᱠᱚᱫᱚ: ᱠᱩᱧᱡᱩ ᱞᱟᱠᱪᱷᱢᱤ ᱟᱢᱢᱟ, ᱯᱟᱨᱢᱮᱥᱣᱟᱨ ᱯᱤᱞᱞᱟᱭ, ᱫᱮᱣᱠᱤ ᱟᱢᱢᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱨᱟᱥᱣᱟᱛᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱾<ref name="Bodheswaran - Veethi profile">{{Cite web |url=https://www.veethi.com/india-people/bodheswaran-profile-2024-30.htm |title=Bodheswaran - Veethi profile |date=8 April 2019 |website=veethi.com |access-date=8 April 2019}}</ref>
ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱥᱣᱟᱢᱤ ᱣᱤᱣᱮᱠᱟᱱᱟᱱᱫᱽ ᱣᱟᱜ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱛᱮ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱚᱞᱚᱜ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱥᱩᱥᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱟᱨᱟᱭᱟᱱ ᱜᱩᱨᱩ ᱴᱷᱮᱱᱮ ᱥᱮᱱ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱥᱟᱶ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Chattampi Swami: An Intellectual Biography">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=K-JRfipEdV0C |title=Chattampi Swami: An Intellectual Biography |last1=R. Raman |first1=Nair |last2=L. Sulochana |first2=Devi |publisher=Centre for South Indian Studies |year=2010 |isbn=978-81-905928-2-6 |location=Trivandrum |pages=168–169 |access-date=11 October 2011}}</ref> ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛᱮ ᱫᱟᱬᱟ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱤ ᱵᱤᱥᱣᱟᱱᱟᱛᱷ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱᱟᱱᱫᱽ' ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref name=ThanuLalita1993p399>{{cite book |title=Women Writing in India: The twentieth century |volume=2 |series=Women Writing in India: 600 B.C. to the Present |editor1-first=Susie J. |editor1-last=Tharu |editor2-first=Ke |editor2-last=Lalita |publisher=Feminist Press |year=1993 |page=399 |isbn=978-1-55861-029-3 |url=https://books.google.com/books?id=OjZYf9Xf9bcC&pg=PA399 |access-date=11 October 2011}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱟᱱᱭᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱮ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ; ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱨ ᱢᱳᱛᱤᱞᱟᱞ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱡᱟᱱᱥᱟᱵᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱣ ᱦᱚᱸᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱹᱱᱤ ᱪᱮᱞᱞᱟᱢᱢᱟ ᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ, ᱢᱟᱹᱱᱤ ᱥᱣᱟᱛᱟᱱᱛᱨᱟ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ (ᱚᱠᱚᱭ ᱫᱚ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱠᱤᱝ ᱰᱚᱢ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ) ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱷᱤᱨᱩᱣᱟᱱᱟᱱᱛᱷᱯᱩᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱠᱳᱞᱮᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱚᱨ ᱵᱷᱤ. ᱠᱮ. ᱠᱟᱨᱛᱷᱤᱭᱟᱭᱤᱱᱤ ᱟᱢᱢᱟ ᱥᱟᱶᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱩᱠᱤᱱ ᱡᱩᱨᱤ-ᱯᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ— ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱚᱠᱩᱢᱟᱨᱤ, ᱥᱩᱜᱚᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱥᱩᱡᱟᱛᱷᱟ, ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱮᱱᱮ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱓ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱘᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱮᱨᱟᱞ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬ ᱜᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱪᱚᱴᱴᱟᱢᱯᱤ ᱥᱣᱟᱢᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱧᱟᱯᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱥ-ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱮ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱢᱤᱠᱚᱞ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞ ᱨᱮᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱫᱩᱯᱩᱲᱩᱵ ᱨᱮ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱟᱠᱚᱨᱥᱤᱛ ᱞᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱫᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱭᱚ ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱟᱱᱫᱚᱲ ᱥᱮᱫ ᱟᱡᱟᱜ ᱨᱤᱡᱷᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱓᱖ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱭᱠᱳᱢ ᱥᱚᱛᱭᱟᱜᱽᱨᱚᱦᱚ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱯᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱜᱷᱚᱴᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱦᱚᱸᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱲᱦᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ 'ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ' ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱳᱫᱷᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱟ-ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱪᱩᱦᱩᱠ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱥᱟᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱩᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱝᱜᱽᱨᱮᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱣᱟᱢᱤᱠᱚᱞ ᱟᱜ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱠᱚᱭ ᱮᱢ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱚᱞ-ᱵᱮᱞ ᱠᱮᱫᱟᱭ; ᱱᱟᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱮᱵᱤ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱥᱣᱟᱢᱤᱠᱚᱞ ᱫᱚ "ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ" ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
== ᱮᱱᱮᱢ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱵᱳᱫᱷᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱟᱵᱽᱱᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱟᱢ' ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱩᱛᱷᱤᱭ ᱯᱟᱨᱥᱟᱞ ᱞᱮᱫᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱟᱥᱚᱬ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱢᱟᱹᱞ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱛᱷᱟᱛ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱭ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ 'ᱥᱩᱯᱨᱚᱵᱷᱟᱛᱷᱚᱢ' ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱫᱤᱱ ᱜᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱩᱞ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱟᱢᱵᱟ ᱯᱟᱛ (ᱛᱟᱢᱨᱚ ᱯᱚᱛᱨᱚ) ᱛᱮᱭ ᱢᱟᱹᱱ ᱦᱟᱞᱟᱝ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱠᱮ. ᱟᱨ. ᱱᱟᱨᱟᱭᱚᱬᱚᱱ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱫᱚᱨᱥᱚ ᱠᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱜᱮ 'ᱵᱳᱫᱷᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱱ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ' ᱮ ᱩᱰᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ 'ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱜᱟᱱᱟᱢ' ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱮᱨᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ ==
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙᱘᱒) ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱦᱮᱫᱩᱛᱷᱟ ᱠᱚᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ (ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ) ᱾
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ (᱑᱙᱔᱘) ᱾ ᱨᱚᱠᱛᱷᱚ ᱨᱮᱠᱷᱟᱠᱟᱞ (ᱯᱩᱥᱛᱷᱚᱠᱚᱢ - ᱑) ᱾
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱾ ᱥᱣᱚᱛᱷᱚᱱᱛᱷᱨᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟᱢ ᱾ ᱮᱨᱱᱟᱠᱩᱞᱚᱢ ᱾
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ ᱾ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱟᱝᱜᱩᱨᱟᱢ ᱾
ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱ (᱒᱐᱑᱕) ᱾ ᱥᱩᱜᱚᱛᱷᱟᱠᱩᱢᱟᱨᱤ (ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ) ᱾ ᱵᱚᱫᱷᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱱᱛᱮ ᱛᱷᱤᱨᱟᱱᱡᱮᱫᱩᱛᱷᱟ ᱠᱚᱵᱷᱤᱛᱷᱟᱠᱟᱞ ᱾ ᱛᱷᱤᱨᱩᱵᱷᱚᱱᱚᱱᱛᱷᱚᱯᱩᱨᱚᱢ: ᱯᱨᱤᱭᱚᱫᱚᱨᱥᱤᱱᱤ ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
08o0h150yovowbq80irh8i2s4uqmp5t
ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ
0
38223
198859
2026-10-04T04:46:38Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ}} [[File:RamchandraGandhiImage.jpg|thumb|right]] '''ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱗ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱗) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱭᱤᱡ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198859
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ}}
[[File:RamchandraGandhiImage.jpg|thumb|right]]
'''ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' (᱙ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱓᱗ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱗) ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱜᱚᱲᱚᱢ ᱠᱚᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱫᱮᱵᱽᱫᱟᱥ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤ (ᱨᱟᱡᱟᱡᱤ ᱭᱤᱡ ᱠᱩᱲᱤ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ) ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱢᱚᱦᱚᱱ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱟᱨ [[ᱜᱳᱯᱟᱞᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ]] ᱭᱤᱡ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱨᱮ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨᱮᱴ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |title=Sita's Kitchen |publisher=[[SUNY Press]] |url=http://www.sunypress.edu/p-1457-sitas-kitchen.aspx |access-date=31 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140808042814/http://www.sunypress.edu/p-1457-sitas-kitchen.aspx |url-status=live |archive-date=8 August 2014}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱤᱴᱚᱨ ᱥᱴᱨᱚᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱯᱚᱲᱦᱚᱱᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱭᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱨᱮ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ ᱰᱤᱯᱟᱴᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱤᱥᱣᱚ-ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱯᱟᱧᱡᱟᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱟᱨ ᱥᱟᱱ ᱯᱷᱨᱟᱱᱥᱤᱥᱠᱳ, ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱠᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱨᱱᱤᱭᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱤᱱᱴᱮᱜᱽᱨᱟᱞ ᱥᱴᱮᱰᱤᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱓ ᱡᱩᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱤᱱᱴᱚᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱥᱮᱱᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱗᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱩᱨ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |url= http://indiainteracts.com/columnist/2007/06/14/Ramachandra-Gandhi-the-quintessential-argumentative-Indian/ |title=Ramachandra Gandhi: the quintessential argumentative Indian |author= Ashish Mehta - ''Indiainteracts.com'' |access-date=4 September 2007 |archive-url= https://web.archive.org/web/20071008093353/http://indiainteracts.com/columnist/2007/06/14/Ramachandra-Gandhi-the-quintessential-argumentative-Indian/ |archive-date=8 October 2007 |url-status=dead |df=dmy-all }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱯᱷᱚᱨ [[ᱠᱮ. ᱡᱮ. ᱥᱟᱦ]] ᱭᱤᱡ ᱜᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{cite book |editor1-last=Weiss |editor1-first=Daniel H. |editor2-last=Andrejč |editor2-first=Gorazd |title=Interpreting Interreligious Relations with Wittgenstein: Philosophy, Theology and Religious Studies |date=2019 |publisher=Brill |pages=47-8}}</ref>
==ᱵᱤᱵᱽᱞᱤᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ==
*''ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱱ'' (᱑᱙᱗᱖)
*''ᱤᱧ ᱜᱮ ᱟᱢ: ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱰᱤᱴᱮᱥᱚᱱ'' (᱑᱙᱘᱔)
*''ᱥᱤᱛᱟᱣᱟᱜ ᱫᱟᱠᱟ ᱚᱲᱟᱜᱺ ᱯᱟᱹᱛᱭᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱟᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱠᱷᱤ'' (᱑᱙᱙᱒)
*''ᱥᱵᱷᱟᱨᱟᱡᱽ: ᱛᱭᱮᱵᱽ ᱢᱮᱦᱛᱟ ᱟᱜ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱟᱱ ᱴᱨᱤᱯᱴᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨ'' (᱒᱐᱐᱓)
*''ᱢᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ: ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱟᱹᱭ'' (᱒᱐᱐᱕)
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱛᱢᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱟᱜ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱓᱗ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱜᱩᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱒᱐ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱲᱟ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱤᱥᱣᱟ-ᱵᱷᱟᱨᱛᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱮᱠᱮᱰᱮᱢᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱳᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ]]
qkx4nxiiof87new09xnfgqmklcis6e1
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
0
38224
198860
2026-10-04T05:46:44Z
Kandarpajit Kallol
3826
"{{Infobox person | name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ) | image = Baji rout.jpg | alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
198860
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)
| image = Baji rout.jpg
| alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
| caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
| native_name_lang = or
| birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}}
| death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ
| death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ
| other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ
| occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman)
| known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ
| parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ)
}}
'''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://odisha.gov.in |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://archive.org |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://archive.org|archive-date=22 March 2015|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://google.com|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://archive.org|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
=== ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://archive.org|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://archive.org}}</ref>
== ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ==
[[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
"ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/>
ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।"
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:'''
"ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾"
== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ==
* ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>[https://newindianexpress.com]</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
[[Category:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]]
00vlfmimj9oaezr7iq9ezs9xhhscsdw
198861
198860
2026-10-04T05:49:52Z
Kandarpajit Kallol
3826
198861
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)
| image = Baji rout.jpg
| alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
| caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
| native_name_lang = or
| birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}}
| death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ
| death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ
| other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ
| occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman)
| known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ
| parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ)
}}
'''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102092854/https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org/baji-rout/|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322044223/http://eodisha.org/baji-rout/|archive-date=22 March 2015|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://books.google.com/books?id=p354AgAAQBAJ&pg=PA192|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813024353/http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
=== ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108111510/https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108105444/https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108154039/https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018}}</ref>
== ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ==
[[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
"ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/>
ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।"
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:'''
"ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾"
== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ==
* ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Film on Baji Rout by Ravenshaw students|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/sep/15/film-on-baji-rout-by-ravenshaw-students-1872188.html|date=15 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=5 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in/odisha/ravenshaw-university-students-make-film-on-baji-rout-324554|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
[[Category:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]]
pempssnh7wltr8kttiaaayw9rherjl9
198862
198861
2026-10-04T06:09:54Z
Kandarpajit Kallol
3826
/* */
198862
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)
| image = Baji rout.jpg
| alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
| caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
| native_name_lang = or
| birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}}
| death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ
| death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ
| other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ
| occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman)
| known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ
| parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ)
}}
'''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102092854/https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org/baji-rout/|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322044223/http://eodisha.org/baji-rout/|archive-date=22 March 2015|url-status=live}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://books.google.com/books?id=p354AgAAQBAJ&pg=PA192|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813024353/http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
=== ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108111510/https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108105444/https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108154039/https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018}}</ref>
== ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ==
[[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
"ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/>
ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।"
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:'''
"ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾"
== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ==
* ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Film on Baji Rout by Ravenshaw students|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/sep/15/film-on-baji-rout-by-ravenshaw-students-1872188.html|date=15 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=5 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in/odisha/ravenshaw-university-students-make-film-on-baji-rout-324554|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
[[Category:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]]
1vkn67m9r41rd8i1rtglu1e7ntyzjfw
198863
198862
2026-10-04T06:10:32Z
Kandarpajit Kallol
3826
/* */
198863
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)
| image = Baji rout.jpg
| alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
| caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
| native_name_lang = or
| birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}}
| death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ
| death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ
| other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ
| occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman)
| known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ
| parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ)
}}
'''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102092854/https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org/baji-rout/|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322044223/http://eodisha.org/baji-rout/|archive-date=22 March 2015|url-status=live}}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://books.google.com/books?id=p354AgAAQBAJ&pg=PA192|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813024353/http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
=== ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108111510/https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108105444/https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108154039/https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018}}</ref>
== ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ==
[[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
"ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/>
ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।"
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:'''
"ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾"
== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ==
* ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Film on Baji Rout by Ravenshaw students|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/sep/15/film-on-baji-rout-by-ravenshaw-students-1872188.html|date=15 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=5 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in/odisha/ravenshaw-university-students-make-film-on-baji-rout-324554|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
[[Category:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]]
dq8rwhjb88dn7sd6o5rvgc33g6e9vso
198864
198863
2026-10-04T06:11:37Z
Kandarpajit Kallol
3826
198864
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)
| image = Baji rout.jpg
| alt = ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱥᱚᱢᱢᱮᱞᱚᱱ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱟᱭᱤᱰᱤᱮᱥᱳ ᱚᱲᱤᱥᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ ᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾
| caption = ᱥᱟᱦᱤᱫ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
| native_name = ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ
| native_name_lang = or
| birth_date = {{birth date|1926|10|05|df=y}}
| birth_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, [[ᱚᱲᱤᱥᱟ]]
| death_date = {{Death date and age|df=y|1938|10|11|1926|10|05}}
| death_place = ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ, ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ, ᱚᱲᱤᱥᱟ
| death_cause = ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ
| other_names = ᱵᱟᱡᱤᱭᱟ
| occupation = ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (Boatman)
| known_for = ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ
| parents = ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ (ᱵᱟᱵᱟ), ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ (ᱟᱭᱳ)
}}
'''ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ''' (᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱒6 – ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱘) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱟᱱᱫᱚᱞᱚᱱ]] (ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ) ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱣᱤ ᱮ ᱟᱞᱟᱭ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite web |url=https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |title=Odisha Government Portal |access-date=30 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200102092854/https://www.odisha.gov.in/content/eminent-personalities |archive-date=2 January 2020 |url-status=live }}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ (ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ) ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱵᱟᱝ ᱮᱢᱟᱠᱚ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ, ᱑ byte ᱑᱙᱓᱘ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱑ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮᱭ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout; The Youngest Freedom Fighter of Dhenkal district, Odisha|url=http://eodisha.org/baji-rout/|publisher=eOdisha|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150322044223/http://eodisha.org/baji-rout/|archive-date=22 March 2015|url-status=live}}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱩᱢᱮᱨ (᱑᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ) ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱮᱭᱟ᱾
== ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱮᱱᱮᱢ ==
ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱦᱢᱟᱱᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Massey2014">{{cite book|author=Mr, Reginald Massey|title=Shaheed Bhagat Singh and the Forgotten Indian Martyrs|url=https://books.google.com/books?id=p354AgAAQBAJ&pg=PA192|date=3 January 2014|publisher=Abhinav Publications|pages=192–|id=GGKEY:HCZLGL7521K}}</ref>{{dead link}} ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱨᱚᱡᱟᱢᱚᱱᱰᱚᱞ (ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱶᱛᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ 'ᱵᱟᱱᱚᱨ ᱥᱮᱱᱟ' ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱥᱮᱵᱟᱠ (voluriteer) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱤᱫᱟᱹ-ᱫᱤᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱢᱤᱫ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱩᱱᱤ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱛᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱦᱩᱠᱩᱢ ᱟᱫᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱭ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱟᱸᱜᱟᱣ ᱛᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾<ref>{{cite web|title=List of some Freedom Fighters|url=http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|publisher=Dhenkanal Administration|accessdate=15 August 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150813024353/http://dhenkanal.nic.in/freedom.htm|archive-date=13 August 2015|url-status=dead}}</ref> ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱟᱴᱚᱠ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱮᱞᱤ (ᱡᱩᱞᱩᱥ) ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
᱑᱙2 ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱮᱝᱠᱟᱱᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱤᱞᱟᱠᱚᱱᱴᱷᱚᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱨ ᱨᱟᱱᱤᱭᱟ ᱫᱮᱵᱤ ᱨᱮᱱ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱨᱮᱜᱮ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤᱭᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ (ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ)᱾ ᱟᱡ ᱟᱭᱳ ᱫᱚ ᱦᱩᱲᱩ ᱦᱩᱝ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱱᱰᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱥᱴᱚ ᱛᱮ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ (education) ᱵᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱚᱭᱦᱟ (ᱫᱟᱫᱟ) ᱠᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱᱠᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱷᱟᱨᱚanj ᱟᱹᱥᱩᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱤᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾
== ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
=== ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱠᱟᱯ ===
᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱠᱮᱱᱫᱨᱤᱭ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱫᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱫᱨᱚ ᱯᱨᱚᱫᱷᱟᱱ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ (National Level) ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱴᱩᱨᱱᱟᱢᱮᱱᱴ ᱮ ᱩᱫᱜᱷᱟᱴᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{cite web|title=Baji Rout Cup: Pradhan attends inaugural match between Odisha & Mumbai Kenkre FC|url=https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|website=argusnews.in|publisher=Argus News|date=3 November 2022|location=Dhenkanal, Odisha|access-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108111510/https://argusnews.in/article/odisha/baji-rout-cup2022-pradhan-attends-inaugural-match-between-odisha-mumbai-kenkre-fc|archive-date=8 November 2022}}</ref><ref>{{cite web |date=6 November 2022 |title=FULL MATCH – Baji Rout Cup semis – Churchill Brothers bulldoze Kenkre FC in 5 goal haul |url=https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul |access-date=8 November 2022 |website=thefangarage.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108105444/https://thefangarage.com/articles/18698-full-match--baji-rout-cup-semis--churchill-brothers-bulldoze-kenkre-fc-in-5-goal-haul|archive-date=8 November 2022}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱛᱤᱭᱚᱜᱤᱛᱟ ᱨᱮ ''ᱨᱟᱡᱟᱥᱛᱷᱟᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱮᱯᱷ.ᱥᱤ'' ᱠᱞᱟᱵ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite web|last=Sports Desk|first=The Bridge|url=https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018|title=Rajasthan United FC wins 2022 Baji Rout Cup|website=thebridge.in|publisher=The Bridge|date=8 November 2022|access-date=8 November 2022|archive-date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221108154039/https://thebridge.in/football/rajasthan-united-win-baji-rout-cup-37018}}</ref>
== ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱨᱮ ==
[[ᱡᱽᱱᱟᱱᱯᱤᱴᱷ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] ᱧᱟᱢᱤᱡ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱚᱪᱤᱫᱟᱱᱚᱱᱫᱚ ᱨᱟᱣᱛᱨᱟᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱵᱤᱨᱛᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱚᱱᱚᱲᱦᱮ ᱮ ᱚᱞ ᱞᱮᱫᱟ:
"ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱵᱚᱱᱫᱷᱩ, ᱱᱩᱦᱮᱸ ᱮᱦᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱮ ᱫᱮᱥᱚ ᱛᱤᱢᱤᱨᱚ ᱛᱚᱲᱮ<br/>
ᱮ ᱚᱞᱤᱵᱷᱟ ᱢᱩᱠᱚᱛᱤ ᱥᱚᱲᱤᱛᱟ।"
'''ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱛᱮ ᱢᱮᱱᱮᱛ:'''
"ᱵᱟᱝ ᱜᱚ ᱜᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱪᱤᱛᱟᱹ,<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱟᱹᱛ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ<br/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱤᱬᱤᱡᱚᱜ ᱢᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱞᱤᱛᱟ (ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱥᱞᱤᱛᱟ) ᱠᱟᱱᱟ᱾"
== ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ==
* ''"Baji Rout: India's Freedom Fighter"'' — ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱰᱨᱟᱢᱟ ᱰᱚᱠᱩᱢᱮᱱᱴᱟᱨᱤ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱵᱤᱨ ᱵᱟᱡᱤ ᱨᱟᱣᱛ ᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱟᱡᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱩᱫᱩᱜ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ (Short Film) ᱫᱚ ᱨᱤᱭᱟᱱ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ ᱟᱨ ᱫᱤᱠᱥᱟ ᱱᱟᱭᱚᱠ ᱛᱮᱠᱤᱱ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱨᱮᱱᱰᱤᱰ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|title=Film on Baji Rout by Ravenshaw students|url=https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2018/sep/15/film-on-baji-rout-by-ravenshaw-students-1872188.html|date=15 September 2018|website=The New Indian Express|access-date=5 May 2020}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ravenshaw University students make film on Baji Rout|url=https://odishatv.in/odisha/ravenshaw-university-students-make-film-on-baji-rout-324554|date=2018-09-30|website=Odisha Television Ltd.|language=en-US|access-date=2020-05-05}}</ref>
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Reflist}}
[[Category:ᱚᱲᱤᱭᱟ ᱦᱚᱲ]]
[[Category:ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱣᱟᱫᱷᱤᱱᱛᱟ ᱥᱮᱵᱟᱠ]]
ltayz3s8dtme6gw8yh4lvmgrn66pv41