ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
0
2544
199076
198720
2026-10-14T16:00:54Z
MT731
2184
199076
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
| native_name = {{IAST|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ}} <!--Do NOT remove this from the infobox as infobox translations and transliterations do not fall under [[WP:INDICSCRIPT]].-->
| type = ᱯᱚᱱᱚᱛ
| image_blank_emblem = Emblem of West Bengal.png
| blank_emblem_size = 100px
| blank_emblem_type = [[Emblem of West Bengal|Emblem]]
| image_skyline ={{Photomontage|position=center
| photo1a = Howrah Pano 3.jpg
| photo2a = Bishnupur Ras Mancha.jpg
| photo2b = Bengal Tiger yawning in Sundarban.jpg
| photo3a = Malda ~ Adina Mosque 5.JPG
| photo3b = Cooch Behar Palace in Cooch Behar.JPG
| photo4a = Sunrise @ Digha.jpg
| photo4b = Hazarduari Palace West Bengal.JPG
| photo5a = Darjeeling.jpg
| size = 250
| spacing = 2
| color =
| border = 0
| foot_montage = {{nobreak|ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ: [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ,}}<br />[[ᱵᱤᱥᱱᱩᱯᱩᱨ]] ᱨᱟᱥᱢᱟᱱᱪᱟ [[ᱵᱟᱝᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ,<br /> [[ᱵᱟᱸᱜᱟᱞ ᱴᱟᱭᱜᱟᱨ]] [[ᱥᱤᱫᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]] ᱨᱮ,<br />[[ᱟᱫᱤᱱᱟ ᱢᱚᱥᱡᱤᱛ]] [[ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ|ᱯᱟᱱᱰᱩᱣᱟ]],[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]] ᱨᱮ, ᱠᱳᱪᱵᱤᱨ ᱨᱤᱡᱵᱟᱨᱤ,[[ᱫᱤᱜᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱥᱤᱝᱪᱟᱫᱩ ᱥᱟᱠᱟᱯ, ᱦᱟᱡᱟᱨᱫᱩᱭᱟᱨᱤ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ [[Happy Valley Tea Estate]] ᱠᱷᱚᱱ
}}
| image_map = IN-WB.svg
| map_alt =
| map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| mapsize =
| latd =
| longd =
| coor_pinpoint =
| coordinates_type =
| coordinates_display =
| coordinates_footnotes =
| coordinates_region =
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐
| parts_type = ᱦᱚᱱᱚᱛ
| parts_style = coll
| p1 = {{bulleted list
|[[ᱚᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱽᱣᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ |ᱟᱞᱤᱯᱩᱫᱩᱣᱟᱨ]]
|[[ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ]]
|[[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ]]
|[[ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ]]
|[[ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
|[[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ |ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]]
|[[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ]]
|[[ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱶᱲᱟ]]
|[[ᱡᱚᱞᱯᱟᱭ ᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ |ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ]]
|[[ᱡᱷᱟᱨᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱷᱟᱨᱜᱨᱟᱢ]]
|[[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ]]
|[[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
|[[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]]
|[[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]]
|[[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
|[[ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]
|[[ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
|[[ᱯᱟᱪᱷᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱡᱟᱝ ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]]
|[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
|[[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ]]
|[[ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]]
|[[ᱩᱛᱛᱟ.ᱨ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽ ᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱭᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱯᱩᱨ]]
}}
| seat_type = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| seat = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]]
| seat1_type = {{ubl
| ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ
}}
| seat1 = ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ
| government_footnotes =
| governing_body = {{nowrap|[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]}}
| leader_title = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ]]
| leader_name = [[ᱡᱚᱜᱽᱫᱤᱯ ᱫᱷᱚᱱᱠᱷᱚᱲ]]<ref>{{cite news |last1=PTI |title=Centre appoints four new Governors, Jagdeep Dhankar now in charge of West Bengal |url=https://www.thehindu.com/news/national/centre-appoints-four-new-governors-jagdeep-dhankar-now-in-charge-of-west-bengal/article28620154.ece |accessdate=20 July 2019 |work=[[The Hindu]] |date=20 July 2019 |language=en-IN}}</ref>
| leader_title1 = {{nowrap|[[List of Chief Ministers of West Bengal|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]]}}
| leader_name1 = [[ᱥᱩᱵᱷᱮᱱᱫᱩ ᱚᱫᱷᱤᱠᱟᱨᱤ]] ([[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱚᱱᱚᱛᱟ ᱯᱟᱨᱴᱤ|ᱵᱤᱡᱮᱯᱤ]])
| leader_title2 = Legislature
| leader_name2 = [[:en:West Bengal Legislative Assembly|Legislative Assembly]] (295)
| leader_title3 = [[:en:High Courts of India|ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ]]
| leader_name3 = [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱦᱟᱭ ᱠᱚᱨᱴ]]
| leader_title4 = [[Chief Justice]]
| leader_name4 = [[Thottathil B. Radhakrishnan]]
| unit_pref = Metric<!-- or US or UK -->
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 88752
| area_note =
| area_rank = [[ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|᱑᱓ ᱟᱱᱟᱜ]]
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_demonym = [[ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ|ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ]]
| population_footnotes = <ref name="2011 pp tableA2">{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |title = Area, population, decennial growth rate and density for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: West Bengal |publisher = Registrar General & Census Commissioner, India |accessdate = 26 January 2012 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120107060612/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |archivedate = 7 January 2012 |df = dmy-all }}</ref>
| population_total = 91347736
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank = [[List of states and union territories of India by population|4th]]
| population_density_km2 = ᱑,᱐᱒᱙
| population_note =
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| registration_plate = WB
| demographics_type1 = GDP {{nobold|(2017–18)}}
| demographics1_footnotes = <ref name="MOSPI">{{cite web|url=http://mospi.nic.in/sites/default/files/press_releases_statements/State_Series_1mar19.xls|title=MOSPI Gross State Domestic Product|last=|first=|date=1 March 2019|website=[[Ministry of Statistics and Programme Implementation]], [[Government of India]]|archive-url=|access-date=9 June 2019}}</ref>
| demographics1_title1 = [[List of Indian states and union territories by GDP|Total]]
| demographics1_info1 = {{INRConvert|10.20|lc}}
| demographics1_title2 = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Per capita]]
| demographics1_info2 =
{{INRConvert|10.20|lc}}
| demographics1_title2 = [[List of Indian states and union territories by GDP per capita|Per capita]]
| demographics1_info2 = {{INRConvert|95562}}
| demographics_type2 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics2_info1 = {{hlist|[[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|[[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]<ref>{{cite web|title=Fact and Figures|url=https://wb.gov.in/portal/web/guest/facts-and-figures;jsessionid=JzdD9RHb7aMY5esZPtcsIVLy|website=www.wb.gov.in|accessdate=30 March 2018}}</ref> }}
| demographics2_title2 = ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics2_info2 = [[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]] ([[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱞᱤᱢᱯᱚᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ)<ref name=nclmanurep2010 />{{hlist |[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |[[ᱳᱰᱤᱭᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱳᱰᱤᱭᱟ]] |[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]] |[[ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱚᱧᱡᱟᱵᱤ]] |[[ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱟᱢᱛᱟᱯᱩᱨᱤ]] |[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ]] |[[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ]]<ref name="Hindu" /><ref name=Indiatoday:1 /><ref name=Telegraph:1 />}} (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ (ᱵᱞᱚᱠ), ᱢᱚᱦᱩᱠᱩᱢᱟᱨ ᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱒᱐ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ)
<!-- blank fields (section 1) -->
| blank_name_sec1 = [[:en:Human Development Index|HDI]] {{nobold|(2017)}}
| blank_info_sec1 = {{increase}} 0.637 (<span style="color:#fc0">medium</span>) · [[:en:List of Indian states and territories by Human Development Index|21st]]<ref name="snhdi-gdl">{{cite web |title=Sub-national HDI – Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |accessdate=25 September 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |archive-date=23 September 2018 |dead-url=no |df=dmy-all }}</ref>
| blank1_name_sec1 = [[:en:Literacy in India|ᱥᱮᱪᱮᱫ]] {{nobold|(᱒᱐᱑᱑)}}
| blank1_info_sec1 = ᱗᱗.᱐᱘%<ref name="2011 pp table3A2">{{cite web |url = http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |title = Sex ratio, 0–6 age population, literates and literacy rate by sex for 2001 and 2011 at a glance for West Bengal and the districts: provisional population totals paper 1 of 2011: West Bengal |publisher = Government of India:Ministry of Home Affairs |accessdate = 29 January 2012 |deadurl = no |archiveurl = https://web.archive.org/web/20120107060612/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/prov_data_products_wb.html |archivedate = 7 January 2012 |df = dmy-all }}</ref>
| blank2_name_sec1 = [[:en:Human sex ratio|ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ]] {{nobold|(᱒᱐᱑᱑)}}
| blank2_info_sec1 = ᱙᱕᱐ [[ᱠᱩᱲᱤ|♀]]/᱑᱐᱐ [[ᱠᱚᱲᱟ|♂]]<ref>{{cite web|title=Sex Ratio in West Bengal|url=http://www.census2011.co.in/sexratio.php|website=Census of India 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140227054841/http://www.census2011.co.in/sexratio.php|archivedate=27 February 2014}}</ref>
| website = {{Official website}}
| footnotes = {{note|leg|*}} 294 elected, 1 nominated
}}
'''ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ''' ᱥᱮ '''ᱯᱟᱪᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱙ ᱠᱚᱴᱤ ᱑᱓ ᱞᱟᱠᱷ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚ ᱵᱟᱲᱛᱤ ᱾ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱟᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱘᱘,᱗᱔᱒ ᱠᱤᱢᱤ (᱓᱔,᱒᱖᱗ ᱢᱟ) ᱛᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱟᱝᱜᱟᱞᱤ ᱥᱟᱶ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱛᱦᱟᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱱᱮᱯᱟᱞ]], [[ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]], [[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]], [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]], [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]] ᱟᱨ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱟᱨᱮ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱭ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱢᱟᱦᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ]] ᱾ ᱵᱟᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ, [[ᱟᱥᱟᱱᱥᱳᱞ]], [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]], [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱾ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱮᱢᱟᱞᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱚᱫᱤᱯ, ᱨᱟᱲ ᱚᱱᱪᱚᱞ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱟᱨᱮ [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱥᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱚᱠᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱵᱟᱵᱚᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱤᱫ ᱢᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱞᱟᱦᱟ (BCE) ᱑᱐᱐᱐ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱫᱨᱟᱵᱤᱲ ᱩᱯᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ<ref>{{cite web |url= http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+bd0014%29|title= Bangldesh: early history, 1000 B.C.–A.D. 1202 |month=September |year=1988 |work= Bangladesh: A country study|প্রকাশক=Library of Congress |অবস্থান= Washington, D.C. |সংগ্রহের-তারিখ=2 March 2012|উক্তি=Historians believe that Bengal, the area comprising present-day Bangladesh and the Indian state of West Bengal, was settled in about 1000 B.C. by Dravidian-speaking peoples who were later known as the Bang. Their homeland bore various titles that reflected earlier tribal names, such as Vanga, Banga, Bangala, Bangal, and Bengal.}}</ref> ᱾ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱨᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱵᱚᱝᱜᱚ'' ᱫᱚ ᱢᱟᱬᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱵᱷᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱥᱮ (ᱵᱚᱝᱜᱚ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱚᱝᱠᱨᱤᱛ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱫᱚ West Bengal (ᱳᱣᱮᱥᱴ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮᱡᱽ Paschimbanga (ᱯᱚᱥᱪᱤᱢᱵᱟᱝᱞᱟ) ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱨᱚᱥᱛᱟᱵᱽ ᱵᱮ ᱮᱢ ᱠᱮᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news |title=West Bengal may be renamed PaschimBanga |url=http://www.thehindu.com/news/national/article2373155.ece |newspaper=[[The Hindu]] |অবস্থান=Chennai, India |date=19 August 2011 |সংগ্রহের-তারিখ=7 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121204545/http://www.thehindu.com/news/national/article2373155.ece |archive-date=21 January 2012 |access-date=1 September 2020 |url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{{ᱢᱩᱬ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ|ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ}}
=== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱟᱨ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱟᱞ ᱡᱩᱜᱽ ===
[[File:Sasanka Deva king of Gauda circa 600-630.jpg|thumb|ᱥᱟᱥᱚᱝᱠᱚ ᱨᱟᱡᱟ ᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱚᱣᱲᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨ ᱠᱚ ᱞᱟ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱸᱫᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘,᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kolkata/20000-yr-old-stone-tools-found-in-bengal/articleshow/50849646.cms|title=20,000-yr-old stone tools found in Bengal|publisher=The Times of India|access-date=2016-02-04}}</ref> ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱢᱟᱦᱟᱠᱟᱵᱽᱭᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ|ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Bharata">{{Cite book|last=Barry|first=O'Brien|title=The Bengal Obituary|year=1848|publisher=W. Thacker & Co|location=London|page=4}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱵᱮᱫᱤᱠ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱵᱚᱝᱜᱚ]], [[ᱨᱟᱲ]], [[ᱯᱩᱱᱰᱨᱚᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱩᱦᱢᱚ ᱨᱟᱡᱽ]]᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱵᱚᱛ ᱛᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱜᱨᱤᱠ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱤᱰᱟᱭ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite book|title=Megaesthenes and Arrian|last=McCrindle|first=J.W.|year=1926|publisher=Chuckervertty, Chatterjee & Co.|location=Calcutta}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱩᱵᱚᱨᱱᱚᱵᱷᱩᱢᱤ]] (ᱵᱟᱨᱢᱟ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ, ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱩᱯᱫᱤᱯ ᱟᱨ ᱥᱩᱢᱟᱛᱨᱟ) ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Prasad1977">{{Cite book|last=Prasad|first=Prakash Charan|title=Foreign Trade and Commerce in Ancient India|year=1977|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-053-2|page=176}}</ref> ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱯᱩᱛᱷᱤ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ ᱵᱤᱡᱚᱭ (c. ᱕᱔᱓ – c. ᱕᱐᱕ BCE), ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱨᱟᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱨᱟᱡᱽᱠᱩᱢᱟᱨ, ᱞᱚᱝᱠᱟ (ᱱᱟᱦᱟᱜ [[ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ]]) ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ [[ᱥᱤᱝᱦᱚᱞ ᱨᱟᱡᱽ]] ᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/search?q=http://lakdiva.org/mahavamsa/chap006.html|title=The Coming of Vijaya|work=Mahavamsa|publisher=Lakdiva.org|access-date=2024-01-01}}</ref>
[[ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱨ]], [[ᱡᱚᱭᱱᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ [[ᱜᱚᱣᱛᱚᱢ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ]], [[ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱨᱟᱡᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Keay">{{Cite book|last=Keay|first=John|title=India: A History|url=https://archive.org/details/indiahistory0000keay|year=2000|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-00-255717-7|location=New York|pages=[https://archive.org/details/indiahistory0000keay/page/166 166]–193}}</ref> ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱚ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮ [[ᱚᱥᱳᱠ]] ᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱮ, [[ᱢᱚᱨᱡᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱟᱯᱷᱜᱟᱱᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱞᱩᱪᱤᱥᱛᱟᱱ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ CE ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱢᱚᱜᱚᱫᱷ ᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
=== ᱛᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱡᱩᱜᱽ ===
[[File:Asia 800ad.jpg|thumb|[[ᱯᱟᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱩᱯᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾]]
ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱨᱟᱡᱽ—ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱥᱮ [[ᱥᱚᱢᱚᱛᱚᱴ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱣᱲᱚ]]—ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱤᱥᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱡᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ [[ᱥᱟᱥᱚᱝᱠᱚ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟᱭ᱾<ref name="Shashanka">{{Cite book|last=Majumdar|first=R.C.|title=History of Ancient Bengal|year=1971|publisher=G. Bharadwaj & Co.|location=Calcutta|pages=56–58}}</ref> ᱛᱤᱱᱟᱹᱜ ᱜᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱛᱷᱤᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, [[ᱯᱟᱞ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱘ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱤᱱᱫᱩ [[ᱥᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ]] ᱠᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾
[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱭᱚ ᱠᱷᱤᱞᱟᱯᱷᱚᱛ]] ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱚᱞᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱤᱱ ᱵᱚᱠᱛᱤᱭᱟᱨ ᱠᱷᱤᱞᱡᱤ]] ᱟᱜ ᱜᱷᱩᱨᱤᱫᱽ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱓᱕᱒ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ "ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱫᱤᱥᱚᱢ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱑᱕᱗᱖ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾
᱑᱗᱐᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱵᱟᱫᱽᱥᱟᱦ [[ᱚᱣᱨᱚᱝᱜᱚᱡᱮᱵᱽ]] ᱟᱜ ᱜᱩᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱨᱟ-ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱗᱖᱔ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱠᱥᱟᱨ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱥᱤ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾
=== ᱠᱚᱞᱚᱱᱤᱭᱟᱞ ᱚᱠᱛᱚ ===
᱑᱗᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱑᱑ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱫᱚ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱭᱥᱨᱚᱭᱟᱞᱴᱤ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱑᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱨᱚᱵᱷᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ (᱑᱙᱔᱗)|᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱰᱷᱮᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ)᱾
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ===
᱑᱙᱔᱗ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱮᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱪᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱵᱟᱝᱞᱟ (ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱑᱙᱕᱖ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ) ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱨᱮ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ [[ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ]] ᱨᱟᱡᱽ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱢᱮᱥᱟ ᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱯᱷᱚᱨᱟᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱦᱚᱭᱦᱤᱥᱤᱫ===
==ᱫᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱨᱤ==
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱚᱱᱚᱛ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
{{IndiaCensusPop
| title= ᱦᱚᱨᱮᱞ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ
| 1951= 26300000
| 1961= 34926000
| 1971= 44312000
| 1981= 54581000
| 1991= 68078000
| 2001= 80176000
| 2011= 91276115
| estimate=
| estyear=
| estref=
| footnote=Source: ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/PCA/A2_Data_Table.html|title=Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India|website=www.censusindia.gov.in}}</ref>
|1901=16940088|1911=17998769|1921=17474348|1931=18897036|1941=23229552}}
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱯᱨᱚᱛᱤ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱑᱐᱒᱘ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲ ᱰᱮᱱᱥᱤᱴᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱠᱟᱜ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱗.᱕᱔ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑-᱒᱐᱑᱑ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱟᱨ ᱑᱓.᱘᱔ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ; ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱟᱨ ᱑᱗.᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱑᱐᱐᱐ ᱠᱚᱲᱟ ᱨᱮ ᱙᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱾
ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱟᱨ ᱗᱖.᱒᱖ %,ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱜᱚᱰ (Average) ᱗᱔.᱐᱔ % ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱑᱙᱙᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱚᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱖᱓.᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ, ᱡᱟᱦᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱰ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱖᱑.᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱗᱐ % ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱛᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱓᱑.᱘᱕ ᱥᱟᱭᱠᱟᱨᱟ ᱦᱚᱲ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
{{Multiple image
| align = left
| direction = vertical
| header =
| header_align = <!-- left/right/center -->
| header_background =
| footer =
| footer_align = <!-- left/right/center -->
| footer_background =
| width = 220
| image1 = Kolkatatemple.jpg
| width1 =
| alt1 =
| caption1 = ᱫᱚᱠᱷᱤᱱᱮᱥᱥᱚᱨ ᱠᱟᱞᱤ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ
| image2 = Kolkata Tipu Sultan's Mosque3.jpg
| width2 =
| alt2 =
| caption2 = ᱴᱤᱯᱩᱥᱩᱞᱛᱟᱱ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫ
| image3 = St Paul's Cathedral.jpg
| width3 =
| alt3 =
| caption3 = [[:en:St. Paul's Cathedral, Kolkata|St Paul's Cathedral]]
}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ===
{{Pie chart
|label1=[[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|value1=86.22
|color1=purple
|label2=[[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]]|value2=6.96
|color2=orange
|label3=[[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]]|value3=2.66
|color3=yellow
|label4=[[ᱩᱨᱫᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱩᱨᱫᱩ]]|value4=1.82
|color4=green
|label5=[[ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ]]|value5=1.27
|color5=red
|label6= ᱮᱴᱟᱜ
|value6=1.07
|color6= grey
|caption=ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="census2011-langreport">{{cite web |title=Language – India, States and Union Territories |url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |work=Census of India 2011 |publisher=Office of the Registrar General |pages=13–14 |access-date=14 October 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181114073412/http://www.censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |archive-date=14 November 2018 |url-status=live }}</ref>
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱙᱑,᱓᱔᱗,᱗᱓᱖ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗.᱕ %) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱵᱟᱠᱩᱲᱟ, ᱡᱷᱟᱲᱜᱟᱨᱟᱢ, ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ, ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ, ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱮᱢᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
===ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ==
==ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
* [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢ]]
* [[ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{Official website}}
* [https://wb.gov.in/portal/web/guest/home West Bengal Tourism]
* {{Britannica|640088}}
* {{curlie|Regional/Asia/India/West_Bengal|West Bengal}}
* {{osmrelation-inline|1960177}}
{{Geographic location
|Centre = ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ
|North = [[ᱥᱤᱠᱠᱤᱢ]]
|Northeast = [[ᱪᱩᱠᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱩᱠᱷᱟ]], [[ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱫᱟᱜᱟᱱᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱢᱴᱥᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], {{flag|ᱵᱷᱩᱴᱟᱱ}}
|East = [[ᱟᱥᱟᱢ]]<br />[[ᱨᱟᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱨᱟᱝᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱥᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
|Southeast = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]], {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
|South = ''[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
|Southwest = [[ᱳᱰᱤᱥᱟ]]
|West = [[ᱵᱤᱦᱟᱨ]]<br />[[ᱡᱷᱟᱨᱠᱷᱚᱸᱰ]]
|Northwest = {{flag|ᱱᱮᱯᱟᱞ}}
}}
{{West Bengal topics}}
{{ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ}}
{{Municipalities of West Bengal}}
{{Subject bar |commons=yes |n=yes |n-search=Category:West Bengal |wikt=yes |b=yes |q=yes |s=yes |s-search=Portal:West Bengal |voy=yes |voy-search=West Bengal |d=yes |d-search=Q1356}}
{{Coord|22|34|N|88|22|E|type:adm1st_scale:3000000_region:IN-WB|display=title|name=West Bengal}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:1947 establishments in India]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Bay of Bengal]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:Bengali-speaking countries and territories]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:English-speaking countries and territories]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:States and territories established in 1947]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ]]
2xtm75utr4qihvvymnx74378msjnvgn
ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ
0
4265
199091
181165
2026-10-15T09:54:54Z
~2026-52539-36
11722
199091
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricket team
| name = ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱤᱞᱮᱱᱰ
| image = New Zealand Cricket Cap Insignia.svg
| alt = Refer to caption
| caption = New Zealand silver fern cricket crest
| nickname = Black Caps, Kiwis
| association = [[New Zealand Cricket]]
| captain = [[Kane Williamson]]
| coach = [[Gary Stead]]
| test_status_year = 1930
| icc_status = Full Member
| icc_member_year = 1926
| icc_region = [[ICC East Asia-Pacific|East Asia-Pacific]]
| test_rank = 2nd
| odi_rank = 3rd
| t20i_rank = 6th
| test_rank_best = 2nd
| odi_rank_best = 2nd
| t20i_rank_best = 1st (4-May-2016)
| first_test = v. {{cr|ENG}} at [[Lancaster Park]], [[Christchurch]]; 10–13 January 1930
| most_recent_test = v. {{cr|BAN}} at [[Basin Reserve]], [[Wellington]]; 8 – 12 March 2019
| num_tests = 433
| num_tests_this_year = 2
| test_record = 97/171<br>(165 draws)
| test_record_this_year = 2/0 (0 draws)
| first_odi = v. {{cr|PAK}} at [[Lancaster Park]], [[Christchurch]]; 11 February 1973
| most_recent_odi = v. {{cr|AUS}} at [[Lord's]], [[London]]; 29 June 2019
| num_odis = 765
| num_odis_this_year = 18
| odi_record = 347/372<br>(6 ties, 40 no result)
| odi_record_this_year = 12/6<br>(0 ties, 0 no result)
| wc_apps = 11
| wc_first = [[1975 Cricket World Cup|1975]]
| wc_best = Runners-up ([[2015 Cricket World Cup|2015]])
| first_t20i = v. {{cr|AUS}} at [[Eden Park]], [[Auckland]]; 17 February 2005
| most_recent_t20i = v. {{cr|IND}} at [[Seddon Park]], [[Hamilton, New Zealand|Hamilton]]; 10 February 2019
| num_t20is = 118
| num_t20is_this_year = 4
| t20i_record = 57/53<br>(5 ties, 3 no result)
| t20i_record_this_year = 3/1<br>(0 ties, 0 no result)
| wt20_apps = 6
| wt20_first = [[2007 ICC World Twenty20|2007]]
| wt20_best = Semi-finals ([[2007 ICC World Twenty20|2007]] and [[2016 ICC World Twenty20|2016]])
| h_pattern_la =
| h_pattern_b = _collar
| h_pattern_ra =
| h_pattern_pants =
| h_leftarm = FFFFF6
| h_body = FFFFF6
| h_rightarm = FFFFF6
| h_pants = FFFFF6
| a_pattern_la = _fig12t
| a_pattern_b = _nz_odi_2526
| a_pattern_ra = _fig12t
| a_pattern_pants =
| a_leftarm = 000000
| a_body = 000000
| a_rightarm = 000000
| a_pants = 000000
| t_pattern_la =
| t_pattern_b = _nz_t20i26
| t_pattern_ra =
| t_pattern_pants =
| t_leftarm = 000000
| t_body = 26BCB8
| t_rightarm = 000000
| t_pants = 000000
| asofdate = 29 June 2019
}}
'''ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ''' ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ ᱾ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧᱛᱮ 'ᱵᱞᱟᱠ ᱠᱮᱯᱥ' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱩ ᱦᱚᱦᱚ ᱟᱹᱠᱩ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱤᱝᱞᱮᱱᱰ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱨᱮ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱟᱜ ᱜᱟᱛᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱕ ᱟᱜ ᱫᱚᱞ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱴᱮᱥᱴ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱩ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱮᱥᱴ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱛ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱛᱟᱺᱜᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱕᱕-᱕᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱚᱠᱞᱮᱱᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱰᱮᱱ ᱯᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱳᱭᱮᱥᱴᱤᱱᱰᱤᱡᱽ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱚ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱤᱱᱟᱹ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒-᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱮᱡ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱩ ᱜᱟᱛᱮᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱱᱮᱛᱚᱜ ᱴᱮᱥᱴ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱴᱤ-ᱴᱳᱭᱮᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱨᱮᱱᱰᱚᱱ ᱢᱮᱠᱠᱩᱞᱟᱢ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚᱞ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱟᱲᱮᱣᱟᱱ ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱴᱮᱯᱷᱟᱱ ᱯᱷᱞᱮᱢᱤᱝ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱛᱮ ᱱᱤᱭᱩᱡᱤᱞᱮᱱᱰ ᱫᱚᱞ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱮᱥᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱩ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
{| class="wikitable"
|-
! style="background:black; color:white; text-align:center;"| Position
! style="background:black; color:white; text-align:center;"| Name
|-
| Team manager
| Mike Sandle
|-
| Head coach
| [[Gary Stead]]
|-
| Batting coach
| [[Luke Ronchi]]
|-
| Bowling coach
| [[Shane Jurgensen]]
|-
|-
| Physiotherapist
| Tommy Simsek
|-
| Strength and conditioning coach
| [[Chris Donaldson]]
|-
|Performance analyst
| Paul Warren
|-
|Media correspondent
| Willy Nicholls
|}
== ᱡᱤᱛᱠᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ==
== ᱠᱳᱪᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Name
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Age
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Batting style
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Bowling style
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Domestic team
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Forms<!--NOTE: This refers to the forms they've played for New Zealand in the past year, not over their whole New Zealand career-->
! style="text-align:center; background:black; color:white; | No.
! style="text-align:center; background:black; color:white; | C
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Captaincy
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Last Test
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Last ODI
! style="text-align:center; background:black; color:white; | Last T20I
|-
! colspan="12" | Batters
|-
| [[Finn Allen]] || {{age|1999|4|22}} || Right-handed || – || [[Auckland Aces|Auckland]] || T20I || 16 || Y || || – || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Henry Nicholls (cricketer)|Henry Nicholls]] || {{age|1991|11|15}} || Left-handed || – || [[Canterbury Kings|Canterbury]] || Test, ODI || 86 || Y || || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2021
|-
| [[Kane Williamson]] || {{age|1990|08|08}} || Right-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || Test, ODI, T20I || 22 || Y || ODI, T20I (C) || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Will Young (cricketer)|Will Young]] || {{age|1992|11|22}} || Right-handed || – || [[Central Districts Stags|Central Districts]] || Test, ODI, T20I || 32 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
! colspan="12" | All-rounders
|-
| [[Michael Bracewell (cricketer)|Michael Bracewell]] || {{age|1991|02|14}} || Left-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Wellington Firebirds|Wellington]] || – || 4 || Y || || {{cricon|SRI}} 2023 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|IND}} 2023
|-
| [[Mark Chapman (cricketer)|Mark Chapman]] || {{age|1994|6|27}} || Left-handed || [[Slow left-arm orthodox]] || [[Auckland Aces|Auckland]] || ODI, T20I || 80 || Y || || – || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Josh Clarkson]] || {{age|1997|1|21}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|medium]] || [[Central Districts Stags|Central Districts]] || ODI, ''T20I'' || 26 || || || – || {{cricon|BAN}} 2023 || –
|-
| [[Scott Kuggeleijn]] || {{age|1992|01|03}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast medium]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || ''Test'' || 68 || || || {{cricon|ENG}} 2023 || {{cricon|IRE}} 2017 || {{cricon|BAN}} 2021
|-
| [[Daryl Mitchell (New Zealand cricketer)|Daryl Mitchell]] || {{age|1991|05|20}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium]] || [[Canterbury Kings|Canterbury]] || Test, ODI, T20I || 75 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[James Neesham]] || {{age|1990|09|17}} || Left-handed || Right-arm [[Fast Bowling|medium fast]] || [[Wellington Firebirds|Wellington]] || ODI, T20I || 50 || || || {{cricon|SA}} 2017 || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2023
|-
| [[Glenn Phillips (cricketer)|Glenn Phillips]] || {{age|1996|12|06}} || Right-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Otago Volts|Otago]] || Test, ODI, T20I || 23 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Rachin Ravindra]] ||{{age|1999|11|18}} || Left-handed || [[Left-arm unorthodox spin|Slow left-arm unorthodox]]|| [[Wellington Firebirds|Wellington]] || Test, ODI, T20I || 8 || || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Mitchell Santner]] ||{{age|1992|02|05}} || Left-handed || [[Slow left-arm orthodox]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || Test, ODI, T20I || 74 || Y || T20I (VC) || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
! colspan="12" | Wicket-keepers
|-
| [[Tom Blundell (cricketer)|Tom Blundell]] || {{age|1990|09|01}} || Right-handed || Right-arm [[off spin]] || [[Wellington Firebirds|Wellington]] || Test, ODI || 66 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2021
|-
| [[Devon Conway]] || {{age|1991|07|08}} || Left-handed || – || [[Wellington Firebirds|Wellington]] || Test, ODI, T20I || 88 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Tom Latham (cricketer)|Tom Latham]] || {{age|1992|04|02}} || Left-handed || – || [[Canterbury Kings|Canterbury]] || Test, ODI || 48 || Y || Test, ODI (VC) || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2023
|-
| [[Tim Seifert]] || {{age|1994|12|14}} || Right-handed || – || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || T20I || 43 || || || – || {{cricon|SRI}} 2019 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
! colspan="12" | Pace Bowlers
|-
| [[Trent Boult]] || {{age|1989|07|22}} || Right-handed || Left-arm [[Fast Bowling|fast medium]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || ODI, ''T20I'' || 18 || || || {{cricon|ENG}} 2022 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2022
|-
| [[Jacob Duffy]] || {{age|1994|8|02}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast medium]] || [[Otago Volts|Otago]] || ODI || 27 || || || – || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|IND}} 2023
|-
| [[Lockie Ferguson]] || {{Age|1991|06|13}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast]] || [[Auckland Aces|Auckland]] || ODI, T20I || 69 || Y || || {{cricon|AUS}} 2019 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Matt Henry (cricketer)|Matt Henry]] || {{age|1991|12|14}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast medium]] || [[Canterbury Kings|Canterbury]] || Test, ODI, T20I || 21 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|SA}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Kyle Jamieson]] || {{age|1994|12|30}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast medium]] || [[Canterbury Kings|Canterbury]] || Test || 12 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|ENG}} 2023
|-
| [[Adam Milne]] || {{Age|1992|04|13}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast]] || [[Central Districts Stags|Central Districts]] || ODI, T20I || 20 || Y || || – || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2023
|-
| [[William O'Rourke (cricketer)|William O'Rourke]] || {{age|2001|8|6}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|fast medium]] || [[Canterbury Kings|Canterbury]] || Test, ODI || 2 || || || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|BAN}} 2023 || –
|-
| [[Ben Sears]] || {{age|1998|2|11}} || Right-handed || Right-arm [[Fast Bowling|medium fast]] || [[Wellington Firebirds|Wellington]] || T20I || 14 || || || – || – || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Tim Southee]] || {{age|1988|12|11}} || Right-handed || Right-arm [[Fast bowling|medium fast]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || Test, ODI, T20I || 38 || Y || Test (C) || {{cricon|SA}} 2024 || {{cricon|IND}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Neil Wagner]] || {{age|1986|3|13}} || Left-handed || Left-arm [[Fast Bowling|medium fast]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || Test || 10 || Y || || {{cricon|SA}} 2024 || – || –
|-
! colspan="12" | Spin Bowlers
|-
| [[Adithya Ashok]] || {{age|2002|09|05}} || Right-handed || Right-arm [[leg spin]] || [[Auckland Aces|Auckland]] || ODI || 1 || || || – || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|UAE}} 2023
|-
| [[Ajaz Patel]] || {{age|1988|10|21}} || Left-handed || [[Slow left-arm orthodox]] || [[Central Districts Stags|Central Districts]] || Test || 24 || || || {{cricon|BAN}} 2023 || – || {{cricon|BAN}} 2021
|-
| [[Ish Sodhi]] || {{age|1992|10|31}} || Right-handed || Right-arm [[leg spin]] || [[Northern Districts Knights|Northern Districts]] || Test, ODI, T20I || 61 || Y || || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|BAN}} 2023 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
|}
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* [[New Zealand Māori cricket team]]
* [[List of New Zealand cricketers]]
* [[List of New Zealand first-class cricket records]]
* [[New Zealand national cricket captains]]
* [[New Zealand women's cricket team]]
* [[Beige Brigade]] Black Caps Supporters
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.blackcaps.co.nz/ BLACKCAPS official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170717095646/http://www.blackcaps.co.nz/ |date=2017-07-17 }}
* [https://www.facebook.com/blackcapsfan Official Facebook page]
* [https://web.archive.org/web/20070125014750/http://www.nzcricket.co.nz/ New Zealand cricket]
* [http://www.beigebrigade.co.nz/ Beige Brigade Official Website]
* [http://aus.cricinfo.com/link_to_database/NATIONAL/NZ/ Cricinfo New Zealand] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090210075706/http://aus.cricinfo.com/link_to_database/NATIONAL/NZ/ |date=2009-02-10 }}
* [http://www.nzhistory.net.nz/node/4198 Runs on the board – New Zealand cricket (NZHistory)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929102147/http://www.nzhistory.net.nz/node/4198 |date=2007-09-29 }}
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ==
{{ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞᱠᱩ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]
5y602gxu6ev299m7jfw2xhz9oxhflui
ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ
0
4365
199099
190475
2026-10-15T10:18:14Z
~2026-52539-36
11722
199099
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox cricket team
| name = ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ
| image = Southafrica cricket logo.svg
| alt = Refer to caption
| caption = South Africa cricket crest<ref>{{cite web|url=http://www.sport24.co.za/Cricket/SAinSriLanka/No-flag-on-cricket-emblem-20140714 | title = No flag on cricket emblem!? |publisher=[[News24]] |accessdate=14 July 2014}}</ref>
| nickname = Proteas
| association = [[Cricket South Africa]]
| captain = [[Faf du Plessis]]
| coach = [[Ottis Gibson]]
| test_status_year = 1889
| icc_status = Full member
| icc_member_year = 1909
| icc_region = [[African Cricket Association|ACA]] (Africa)
| test_rank = 3rd
| odi_rank = 3rd
| t20i_rank = 3rd
| test_rank_best = 1st
| odi_rank_best = 1st
| t20i_rank_best = 1st (8-Aug-2012)
| first_test = v {{cr|ENG}} at [[St George's Park Cricket Ground|St George's Park]], [[Port Elizabeth]], 12–13 March 1889
| most_recent_test = v {{cr|SL}} at [[St George's Park Cricket Ground|St George's Park]], [[Port Elizabeth]]; 21–23 February 2019
| num_tests = 432
| num_tests_this_year = 5
| test_record = 164/144<br>(124 draws)
| test_record_this_year = 3/2 (0 draws)
| first_odi = v {{cr|IND}} at [[Eden Gardens]], [[Calcutta]]; 10 November 1991
| most_recent_odi = v {{cr|AUS}} at [[Old Trafford (cricket ground)|Old Trafford]], [[Manchester]]; 6 July 2019
| num_odis = 619
| num_odis_this_year = 19
| odi_record = 381/215<br>(6 ties, 17 no result)
|odi_record_this_year = 11/7<br>(0 ties, 1 no result)
| wc_apps = 7
| wc_first = [[1992 Cricket World Cup|1992]]
| wc_best = Semi-finalist (1992, [[1999 Cricket World Cup|1999]], [[2007 Cricket World Cup|2007]], [[2015 Cricket World Cup|2015]])
| first_t20i = v {{cr|NZL}} at the [[Wanderers Stadium]], [[Johannesburg]]; 21 October 2005
| most_recent_t20i = v {{cr|SL}} at [[Wanderers Stadium]], [[Johannesburg]]; 24 March 2019
| num_t20is = 113
| num_t20is_this_year = 6
| t20i_record = 67/44<br>(1 tie, 1 no result)
| t20i_record_this_year = 4/1<br>(1 tie, 0 no result)
| wt20_apps = 6
| wt20_first = [[2007 ICC World Twenty20|2007]]
| wt20_best = Semi-finalist ([[2009 ICC World Twenty20|2009]], [[2014 ICC World Twenty20|2014]])
| h_pattern_la =
| h_pattern_b = _rsa_test26
| h_pattern_ra =
| h_pattern_pants =
| h_leftarm = FFFFF9
| h_body = FFFFF9
| h_rightarm = FFFFF9
| h_pants = FFFFF9
| a_pattern_la = _rsa_ct25
| a_pattern_b = _rsa_ct25
| a_pattern_ra = _rsa_ct25
| a_pattern_pants = _goldsides
| a_leftarm = 005443
| a_body = 005443
| a_rightarm = 005443
| a_pants = 005443
| t_pattern_la = _rsa_t20_25
| t_pattern_b = _rsa_t20_25
| t_pattern_ra = _rsa_t20_25
| t_pattern_pants = _goldsides
| t_leftarm = F2C200
| t_body = F2C200
| t_rightarm = F2C200
| t_pants = 005443
| asofdate = 6 July 2019
}}
'''ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ''' (ᱤᱝᱨᱮᱡᱤ:South Africa national cricket team) ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ]] ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟᱠᱩ᱾
ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱣᱱᱪᱤᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱥᱚ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ, ᱴᱮᱥᱴ, ᱴᱤ-ᱴᱳᱭᱮᱱᱴᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱠᱩᱣᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱱᱤᱛ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱟᱜᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱯ ᱵᱟᱹᱠᱩ ᱡᱤᱛᱟᱹᱣ ᱫᱟᱲᱮᱣᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱳᱠᱟᱨᱥ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱩ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱠᱳᱣᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱵᱟᱫᱽ ᱱᱤᱛᱤ ᱠᱟᱠᱷᱟᱱᱟᱜ ᱛᱮ ᱟᱭᱥᱤᱥᱤ ᱱᱩᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱟᱛᱮ ᱵᱚᱸᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱮ ᱢᱮᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱫᱟ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱫᱚᱞ ᱠᱩ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱜᱮ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱠᱩ ᱜᱟᱛᱮ ᱟᱜ ᱾ ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱟᱭᱥᱤᱥᱤ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱱᱤᱥᱮᱫᱷᱮ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱱᱤᱛᱤ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱭᱥᱤᱥᱤ ᱟᱭᱟᱜ ᱱᱤᱥᱮᱫᱷᱮ ᱩᱴᱷᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱜᱟᱛᱮᱠᱩ ᱜᱟᱛᱮᱞᱮᱱᱟ᱾
᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱥᱤᱥᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱠᱟᱯ ᱟᱭᱳᱡᱳᱠ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱠᱩ ᱮᱢᱟᱣᱫᱤ ᱛᱟᱸᱦᱮᱸᱱᱟ᱾
== ᱡᱤᱛᱠᱟᱨ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ==
== ᱠᱨᱤᱠᱮᱴᱟᱨᱠᱚ ==
{| class="wikitable"
|-
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Name
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Age
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Batting style
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Bowling style
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Domestic team
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | SA20 Team
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Forms<!--NOTE: This refers to the forms they've been selected for South Africa recently, not over their whole South Africa career-->
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | C
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | S/N
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Captain
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Last Test
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Last ODI
! style="text-align:center; background:#007749; color:#FFB81C;" | Last T20I
|-
! colspan="13" | Batters
|-
| [[Temba Bavuma]] || {{age|1990|5|17}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|medium]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || {{n/a}} || Test, ODI || Y || 11 || Test, ODI (C) || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2023
|-
| [[David Bedingham]] || {{age|1994|4|22}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Western Province cricket team (South Africa)|Western Province]] || [[Sunrisers Eastern Cape]] || Test || {{n/a}} || 5 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| [[Matthew Breetzke]] || {{age|1998|11|03}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Warriors cricket team|Warriors]] || [[Durban's Super Giants]] || Test, ODI, T20I || {{n/a}} || 35 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Dewald Brevis]] ||{{age|2003|4|29}} || Right-handed || Right-arm [[Leg spin|leg break]] || [[Titans (cricket team)|Titans]] || [[Pretoria Capitals]]|| Test, ODI, T20I || Y || 52 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Tony de Zorzi]] || {{age|1997|8|28}} || Left-handed || {{n/a}} || [[Western Province cricket team (South Africa)|Western Province]] || {{n/a}} || Test, ODI, T20I || Y || 33 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Zubayr Hamza]] || {{age|1995|6|19}} || Right-handed || Right-arm [[leg spin|leg break]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || {{n/a}} || Test || {{n/a}} || 39 || || {{cricon|NZL}} 2024 || {{cricon|NED}} 2021 || {{n/a}}
|-
| [[Reeza Hendricks]] || {{age|1989|8|14}} || Right-handed || Right-arm [[off spin|off break]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[MI Cape Town]] || T20I || Y || 17 || || {{n/a}} || {{cricon|IRE}} 2024 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[David Miller (South African cricketer)|David Miller]] || {{age|1989|6|10}} || Left-handed|| {{n/a}} || [[Dolphins cricket team|Dolphins]] || [[Paarl Royals]] || T20I || Y || 10 ||T20I (VC) || {{n/a}} || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2024
|-
| [[Tristan Stubbs]] || {{age|2000|8|14}} || Right-handed || Right-arm [[off spin|off break]] || [[Warriors cricket team|Warriors]] || [[Sunrisers Eastern Cape]] || Test, ODI, T20I || Y || 30 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025
|-
| [[Rassie van der Dussen]] || {{age|1989|2|7}} || Right-handed || Right-arm [[Leg spin|leg break]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[MI Cape Town]] || ODI, T20I || Y || 72 || || {{cricon|AUS}} 2022 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2025
|-
! colspan="13" | All-rounders
|-
| [[Corbin Bosch]] || {{age|1994|10|10}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|fast-medium]] || [[Titans (cricket team)|Titans]] || {{n/a}} || Test, ODI, T20I|| {{n/a}} || 37 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Donovan Ferreira]] || {{age|1998|7|21}} || Right-handed || Right arm [[off spin|off break]] || [[Titans cricket team|Titans]] || [[Joburg Super Kings]] || ODI, T20I || {{n/a}} || 55 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Marco Jansen]] || {{age|2000|5|1}} || Right-handed || Left-arm [[fast bowling|fast]] || [[Warriors cricket team|Warriors]] || [[Sunrisers Eastern Cape]] || Test, ODI, T20I || Y || 70 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025
|-
| [[George Linde]] || {{age|1991|12|4}} || Left-handed || [[Left-arm orthodox]] || [[Western Province cricket team (South Africa)|Western Province]] || [[MI Cape Town]] || ODI, T20I || {{n/a}} || 27 || || {{cricon|PAK}} 2021 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Aiden Markram]] || {{age|1994|10|4}} || Right-handed || Right arm [[off spin|off break]] || [[Titans (cricket team)|Titans]] || [[Sunrisers Eastern Cape]] ||Test, ODI, T20I || Y || 4 || T20I (C); Test, ODI (VC) || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025
|-
| [[Wiaan Mulder]] || {{age|1998|2|19}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|medium]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[Durban's Super Giants]] || Test, ODI || {{n/a}} || 24 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|IRE}} 2024
|-
| [[Senuran Muthusamy]] || {{age|1994|02|22}} || Left-handed || [[Left-arm orthodox]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[Pretoria Capitals]] || Test, ODI, T20I || {{n/a}} || 67 || || {{cricon|IND}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2025
|-
| [[Andile Phehlukwayo]] || {{age|1996|3|3}} || Left-handed || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || [[Dolphins cricket team|Dolphins]] || [[Paarl Royals]] || {{n/a}} || Y || 23 || || {{cricon|IND}} 2018 || {{cricon|PAK}} 2024 || {{cricon|WIN}} 2024
|-
! colspan="13" | Wicket-keepers
|-
| [[Quinton de Kock]] || {{age|1992|12|17}} || Left-handed || {{n/a}} || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[Durban's Super Giants]] || ODI, T20I || Y || 12 || || {{cricon|IND}} 2021 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Rubin Hermann]] || {{age|1997|1|26}} || Left-handed || {{n/a}} || [[North West cricket team|North West]] || [[Paarl Royals]] || ODI || {{n/a}} || 83 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|NAM}} 2025
|-
| [[Lhuan-dre Pretorius]] || {{age|2006|3|27}} || Left-handed || {{n/a}} || [[Titans (cricket team)|Titans]] || [[Paarl Royals]] || Test, ODI, T20I || Y || 80 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Sinethemba Qeshile]] || {{age|1999|2|10}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Warriors cricket team|Warriors]] || {{n/a}} || ODI || {{n/a}} || 19 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|SL}} 2019
|-
| [[Ryan Rickelton]] || {{age|1996|7|11}} || Left-handed || {{n/a}} || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[MI Cape Town]] || Test, ODI, T20I || Y || 44 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025
|-
| [[Kyle Verreynne]] || {{age|1997|5|12}} || Right-handed || {{n/a}} || [[Western Province cricket team (South Africa)|Western Province]] || [[Pretoria Capitals]] || Test, ODI || {{n/a}} || 97 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{n/a}}
|-
! colspan="13" | Spin bowlers
|-
| [[Bjorn Fortuin]] || {{age|1994|10|21}} || Right-handed || [[Left-arm orthodox]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[Paarl Royals]] || ODI, T20I || Y || 77 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|NAM}} 2025
|-
| [[Simon Harmer]] || {{age|1989|2|10}} || Right-handed || Right arm [[off spin|off break]] || [[Titans (cricket team)|Titans]] || {{n/a}} ||Test || {{n/a}} || 47 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{n/a}} || {{n/a}}
|-
| [[Keshav Maharaj]] || {{age|1990|2|7}} || Right-handed || [[Left-arm orthodox]] || [[Dolphins cricket team|Dolphins]] || [[Durban's Super Giants]] || Test, ODI || Y || 16 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025 || {{cricon|IND}} 2024
|-
| [[Nqaba Peter]] || {{age|2001|12|9}} || Right-handed || Right-arm [[Leg spin|leg break]] || {{N/A}} || [[Paarl Royals]] || ODI, T20I || {{n/a}} || 91 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2025
|-
| [[Tabraiz Shamsi]] || {{age|1990|2|18}} || Right-handed || [[Left-arm unorthodox]] || [[Titans cricket team|Titans]] || [[Joburg Super Kings]] || ODI || Y || 26 || || {{cricon|SRI}} 2018 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|IND}} 2024
|-
! colspan="13" | Seam bowlers
|-
| [[Ottneil Baartman]] || {{age|1993|3|18}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|fast-medium]] || [[Dolphins cricket team|Dolphins]] || [[Paarl Royals]] || ODI, T20I || {{n/a}} || 41 || || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2024 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Nandre Burger]] || {{age|1995|8|11}} || Left-handed || Left-arm [[fast bowling|fast-medium]] || [[Western Province cricket team (South Africa)|Western Province]] || [[Joburg Super Kings]] || ODI, T20I || Y || 71 || || {{cricon|WIN}} 2024 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Gerald Coetzee]] || {{age|2000|10|02}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|fast]] || [[Titans cricket team|Titans]] || [[Joburg Super Kings]] || ODI, T20I || Y || 62 || || {{cricon|SRI}} 2024 || {{cricon|AUS}} 2023 || {{cricon|NAM}} 2025
|-
| [[Kwena Maphaka]] || {{age|2006|4|8}} || Left-handed || Left-arm [[fast bowling|fast]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[Paarl Royals]] || Test, ODI, T20I || {{n/a}} || 81 || || {{cricon|ZIM}} 2025 || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025
|-
| [[Lungi Ngidi]] || {{age|1996|3|29}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|fast-medium]] || [[Titans cricket team|Titans]] || [[Paarl Royals]] || Test, ODI, T20I || Y || 22 || || {{cricon|AUS}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Kagiso Rabada]] || {{age|1995|5|25}} || Left-handed || Right-arm [[fast bowling|fast]] || [[Highveld Lions cricket team|Lions]] || [[MI Cape Town]] || Test, ODI, T20I || Y || 25 || || {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|NZL}} 2025 || {{cricon|ENG}} 2025
|-
| [[Andile Simelane]] || {{age|2003|6|3}} || Right-handed || Right-arm [[fast bowling|fast]] || [[Dolphins cricket team|Dolphins]] || [[Sunrisers Eastern Cape]] || T20I || {{n/a}} || 99 || || {{n/a}} || {{n/a}} || {{cricon|PAK}} 2025
|-
| [[Lizaad Williams]] || {{age|1993|10|01}} || Left-handed || Right-arm [[fast bowling|medium-fast]] || [[Titans cricket team|Titans]] || [[Joburg Super Kings]] || ODI, T20I || {{n/a}} || 6 || || {{cricon|BAN}} 2022|| {{cricon|PAK}} 2025 || {{cricon|PAK}} 2025
|}
== ᱠᱳᱪᱠᱚ ==
* Proteas Head Coach : {{Flagicon|BAR}} [[Ottis Gibson]]
* Assistant Coach : {{Flagicon|SA}} [[Malibongwe Maketa]]
* Batting Coach : {{Flagicon|RSA}} [[Dale Benkenstein]]
* Bowling Coach : {{Flagicon|SA}} [[Claude Henderson]]
* Fielding Coach : {{Flagicon|SA}} [[Justin Ontong]]
* High Performance Manager : {{Flagicon|SA}} [[Vincent Barnes]]
* Fitness Trainer : {{Flagicon|SA}} [[Greg King (cricketer)|Greg King]]
* Physiotherapist : Craig Govender
* Technical Analyst : Prasanna Agoram
* Media Manager : Lerato Malekutu
* Logistics Officer : Volvo Masubelele
* Security Liaison : Zunaid Wadee
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
*[[Cricket in South Africa]]
*[[History of Test cricket from 1884 to 1889]]
*[[History of Test cricket from 1890 to 1900]]
*[[International cricket in South Africa from 1971 to 1981]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[http://www.cricket.co.za/ United Cricket Board of South Africa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230501192528/https://cricket.co.za/ |date=2023-05-01 }}
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ==
{{ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ ᱫᱚᱞᱠᱩ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱨᱤᱠᱮᱴ]]
towzt1rspdxduct5xrtlog4hyuaowz7
ᱛᱟᱱᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
8104
199081
151643
2026-10-15T01:29:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199081
wikitext
text/x-wiki
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ,ᱨᱟᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱯᱚᱛᱷᱤ ᱠᱷᱚᱱ
{{Use dmy dates|date=June 2018}}
{{Infobox settlement
| official_name = ᱛᱟᱱᱚᱨ
| native_name = Tanore(তানোর)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Tanore, Bangladesh
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_size =
| blank_emblem_type =
| blank_emblem_link =
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name3 =
| population_total = 191330
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 648
| area_total_km2 = 295.40
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|24.6028|N|88.5806|E|type:city_region:BD|display=inline,title}}
| postal_code_type =
| postal_code = 6230
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/rajshahi/Tanore.gif Official Map of Tanore]
| footnotes =
}}
'''ᱛᱟᱱᱚᱨ''' ({{lang-bn|তানোর}} [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱱᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱥᱮᱫ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱚᱱᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱓᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱨ-ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱱᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱚᱨ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱱᱚᱶᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱤᱭᱟᱢᱚᱛᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱱᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱟᱱᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱫᱟᱜᱟᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱪᱚᱞ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱱᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱛᱮᱫᱚ [[ᱥᱤᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱟᱛᱩ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ==
ᱛᱟᱱᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱒᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ, ᱑᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱺ
#ᱠᱚᱢᱚᱞᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱵᱟᱫᱷᱟᱭᱤᱲ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱯᱟᱸᱪᱱᱚᱱᱫᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱥᱚᱨᱚᱱᱡᱟᱭ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱛᱟᱞᱚᱱᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱠᱟᱨᱟᱢᱜᱟᱶ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱪᱟᱸᱱᱫᱩᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱮᱭᱟ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ
#ᱛᱟᱱᱚᱨ ᱯᱤᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
#ᱢᱩᱱᱰᱩᱢᱟᱞᱟ ᱯᱳᱣᱨᱚᱥᱚᱵᱷᱟ
==ᱦᱚᱲᱠᱚ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑,᱑᱙,᱓᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱱᱤᱠᱱᱟᱸᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱔᱘.᱘%
ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱑.᱑%, ᱠᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱔᱖.᱗% ᱾
==ᱫᱩᱨᱤᱵᱽᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱟᱥᱩᱞᱚᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱦᱳᱲᱳ, ᱟᱹᱞᱩ, ᱠᱩᱲᱪᱟᱹ, ᱜᱩᱦᱩᱢ, ᱡᱚᱸᱰᱨᱟ, ᱵᱮᱸᱜᱟᱲ, ᱥᱟᱶ ᱯᱚᱴᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱚᱲᱠᱚ==
#ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱟᱞᱦᱟᱡᱽ ᱚᱢᱚᱨ ᱯᱷᱟᱨᱩᱠ(ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱ )
#[[ᱥᱟᱨᱢᱤᱱ ᱟᱠᱛᱟᱨ ᱱᱤᱯᱟ|ᱢᱟᱦᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱤ]] (ᱵᱟᱝᱫᱮᱥ ᱟᱨᱴᱤᱥ)
==ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱟᱜᱟᱠᱚ==
*[[ᱵᱤᱞ ᱠᱩᱢᱟᱨᱤ ᱡᱷᱤᱞ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱚ]]
*[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
*[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
* [http://tanore.rajshahi.gov.bd Website of upazila administration] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200129052108/http://tanore.rajshahi.gov.bd/ |date=29 January 2020 }}
* [https://web.archive.org/web/20220318142633/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Tanore_Upazila Tanore Upazila in Banglapedia]
{{Rajshahi District}}
{{Upazilas of Rajshahi Division}}
[[Category:Upazilas of Rajshahi District]]
ksa8642m97rv8imrmd3v1cti94cyzow
ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ
0
8363
199101
148649
2026-10-15T11:12:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199101
wikitext
text/x-wiki
{{Use Indian English|date=July 2016}}
{{Use dmy dates|date=July 2016}}
{{infobox person
| name = Matangini Hazra
| native_name = ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ
| image = Matangini Hazra.jpg
| birth_date = {{birth date|df=yes|1869|11|17}}
| birth_place = [[ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ]], [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱩᱫᱟᱹ]], [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| death_date = {{death date and age|df=yes|1942|9|29|1869|11|17}}
| death_place = ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ, ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱦᱩᱫᱟᱹ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ
| known_for = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ]]
}}
'''ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ''' (᱑᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱟᱨ ᱑᱘᱖᱙<ref>{{cite web |url=http://www.biplobiderkotha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=244:2010-10-19-10-18-37&catid=36:bengali-revolutionary-&Itemid=27 |title=বিপŕ§?ŕŚ˛ŕŚŹŕ§€ ŕŚŽŕŚžŕŚ¤ŕŚ™ŕ§?ŕŚ—ŕŚżŕŚ¨ŕ§€ ŕŚšŕŚžŕŚœŕŚ°ŕŚž |publisher=Biplobiderkotha.com |date=2010-11-17 |accessdate=2012-10-03 |archive-date=15 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210815171018/http://www.biplobiderkotha.com/index.php?option=com_content&view=article&id=244:2010-10-19-10-18-37&catid=36:bengali-revolutionary-&Itemid=27 |url-status=dead }}</ref> - ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱒<ref>{{cite web|url=http://www.amardeshonline.com/pages/details/2010/09/29/46101 |title=মাতঙ্গিনী হাজরা |publisher=Amardeshonline.com |date=2010-09-29 |accessdate=2012-10-03}}</ref>)) ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱦᱩᱞᱜᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱛᱨᱤᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱒᱙ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱟᱜ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱜᱚᱡᱽ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ "ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ ᱵᱩᱲᱤ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱮ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Banglapedia">{{cite book
|last=Amin
|first=Sonia
|year=2012
|chapter=Hazra, Matangini
|chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hazra,_Matangini
|editor1-last=Islam
|editor1-first=Sirajul
|editor1-link=Sirajul Islam
|editor2-last=Jamal
|editor2-first=Ahmed A.
|title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh
|edition=Second
|publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]
}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟ.ᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ==
ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ ᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱛᱮ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱱ.ᱞᱤ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱑᱘᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱑᱗ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮ ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱳᱜᱞᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱟᱛᱳ ᱨᱮ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡᱽ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱯᱟᱲᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱪᱷᱩᱰᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾ <ref name="Freedom">{{cite book
| last = Maity
| first = Sachindra
| year = 1975
| title = Freedom Movement in Midnapore
| publisher = Firma, K.L.
| location = Calcutta
| pages = 112–113
}}</ref> ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱢᱟᱛᱨᱚ ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱜᱮ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱛᱮ ᱜᱮᱭ ᱨᱟᱺᱰᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Banglapedia"/>
ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ᱾<ref name="Local">{{cite book
| last = Chakrabarty
| first = Bidyut
| year = 1997
| title = Local Politics and Indian Nationalism: Midnapur (1919-1944)
| publisher = Manohar
| location = New Delhi
| pages =
}}</ref> ᱑᱙᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱭᱟᱜ ᱚᱱᱛᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Freedom"/> ᱑᱙᱓᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱟᱭᱤᱱ ᱚᱢᱟᱱᱭᱚ ᱟᱱᱫᱳᱞᱚᱱ''' ᱨᱮᱭ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ '''ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱭᱤᱱ''' ᱵᱟᱝ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱥᱟᱵ ᱦᱚᱪᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱦᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱟᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚᱨ ᱵᱚᱱᱫᱷᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟᱭ ᱛᱚᱸᱜᱮ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱵᱚᱞᱚ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱖ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱵᱚᱦᱚᱨᱚᱢᱯᱩᱨ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Banglapedia"/> ᱦᱤᱡᱞᱤ ᱡᱤᱦᱚᱞ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱟᱦᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱲᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱜᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱟᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱼᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱷᱟᱣ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱟᱢᱟᱜ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱪᱚᱨᱠᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱠᱷᱟᱫᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱠᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱙᱓᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱨᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱱ ᱢᱚᱦᱚᱠᱩᱢᱟ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱚᱫᱷᱤᱵᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱟᱜ ᱫᱟᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱮ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="Banglapedia"/>
==ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱪᱷᱟᱲᱳ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱪᱷᱟᱲᱳ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱫᱚᱥᱼᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱫᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱴᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱥᱮᱫ ᱟ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="Banglapedia"/> ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱤᱠᱚᱞᱯᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱲᱩᱛ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ᱾ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱦᱟᱡᱟᱨ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱛᱷᱟᱱᱟ ᱮᱥᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱳᱰᱳᱠ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮ ᱟᱭᱩᱨᱤᱡ ᱫᱚᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱗᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱽᱨᱟ᱾ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱱᱟ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱱᱰᱚᱵᱤᱫᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱑᱔᱔ ᱫᱷᱟᱨᱟ ᱡᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱚᱱᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱢᱟᱠᱚ ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱟᱹᱪᱩ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱨᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱚᱠᱟ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱜᱮ ᱵᱟᱝ ᱟᱸᱡᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱩᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱭᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱮ ᱢᱮᱛᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱠᱩ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ ᱢᱟᱹᱱᱢᱤ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱮᱢᱚᱱ ᱜᱩᱞᱤ ᱵᱟᱝ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱢᱟ᱾ ᱛᱟᱢᱨᱚᱞᱤᱯᱛᱚ ᱡᱟᱛᱤᱭᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱵᱤᱯᱞᱚᱵᱤ ᱯᱟᱛᱷᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱟ, ᱯᱷᱳᱣᱡᱚᱫᱟᱨᱤ ᱟᱫᱟᱞᱚᱛ ᱵᱷᱚᱵᱚᱱ ᱨᱣᱱᱟᱜ ᱠᱚᱸᱭᱮ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱤᱪᱷᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱮᱛᱨᱤᱛᱚᱭ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱯᱩᱞᱤ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱮᱫ ᱠᱷᱟᱱ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱚᱲᱚᱭᱤᱡ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱚᱴᱚ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟᱡ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱩᱞᱤ ᱛᱮ ᱚᱟᱡᱟᱜ ᱢᱚᱞᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱤ ᱨᱮᱭ ᱵᱟᱡᱟᱣ ᱮᱱᱟ᱾ ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱭ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱠᱚ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱮᱫᱮᱭᱟ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱛᱤᱭᱚ ᱯᱚᱛᱟᱠᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱮ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱥᱟᱵ ᱩᱨᱤᱡ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱟ ᱦᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱮᱱᱟ᱾
== ᱩᱛᱚᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱨ==
ᱛᱟᱢᱨᱚᱞᱤᱯᱛᱚ ᱡᱟᱛᱤᱭᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱥᱚᱫᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱨᱟᱣᱟᱜ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱦᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱤ ᱛᱮ ᱢᱚᱸᱦᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱮᱫ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱫ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱞᱟᱦᱟ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱢᱮᱱ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱮ ᱵᱷᱟᱷᱮ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤᱡᱤᱭᱟᱜ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱥᱟᱨᱠᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱵᱟᱜᱤᱭᱟᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱫᱚ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱟᱱ ᱥᱠᱩᱱ, ᱴᱚᱞᱟ ᱟᱨ ᱨᱟᱥᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱛᱮ ᱡᱟᱦᱟ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱟᱜ ᱴᱩᱴᱷᱟᱱ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤᱱᱤ ᱦᱟᱡᱨᱟᱣᱟᱜ᱾ ᱑᱙᱗᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱳᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱭᱥᱟᱹᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱢᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱩᱱᱤᱭ ᱦᱟᱱᱟᱯᱩᱨᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱸᱰᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱴᱟᱝ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱩᱴᱷᱟᱹᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱭᱟ᱾ ᱒᱐᱐᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱪᱷᱟᱲᱳ ᱞᱟᱲᱟᱣᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱨᱚᱞᱤᱯᱛᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱩᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱠ ᱵᱤᱵᱷᱟᱜ ᱢᱟᱛᱚᱝᱜᱤ ᱦᱟᱡᱨᱟ ᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱮᱢᱟᱜ ᱢᱚᱲᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱥᱴᱮᱢᱯ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
h0lnq5ubr27rb5rpy2ow1ib4y56dv26
ᱜᱟᱵᱽᱛᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
8377
199083
97587
2026-10-15T03:02:27Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199083
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱜᱟᱵᱽᱛᱚᱞᱤ
| native_name = Gabtali(গাবতলী)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Gabtali, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| coordinates = {{coord|24|53|N|89|27|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name3 =
| area_footnotes = area_total_km2 = 239.61
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_footnotes =
| population_total = 319,588
| population_as_of = 2011 census
| population_density_km2 = auto
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 5820, 5821
| website = {{URL|http://gabtali.bogra.gov.bd/}}
| footnotes =
}}
'''ᱜᱟᱵᱽᱛᱚᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱵᱽᱛᱚᱞᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱨᱤᱭᱟᱠᱟᱱᱫᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱤᱞᱪᱷᱩ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱚᱱᱲᱛᱚᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱡᱟᱱᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
*[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
*[[ᱵᱚᱜᱩᱲᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Hai |first=Sarkar Abdul |year=2012 |chapter=Gabtali Upazila |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gabtali_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2020-02-19 |archive-date=2017-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171130051833/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gabtali_Upazila |url-status=dead}}</ref>
<ref name=district-stats>{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Bogra.pdf |title=District Statistics 2011: Bogra |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |access-date=July 14, 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140723141818/http://www.bbs.gov.bd/WebTestApplication/userfiles/Image/District%20Statistics/Bogra.pdf |archive-date=July 23, 2014 |df= }}</ref>
<ref name=tableC01>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C01.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-01 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714232447/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C01.pdf |archive-date=July 14, 2014 |url-status=dead }}</ref>
<ref name=tableC04>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C04.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-04 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728225706/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C04.pdf |archive-date=July 28, 2014 |url-status=dead }}</ref>
<ref name=tableC06>{{cite web |url=http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C06.pdf |title=Population Census 2011: Bogra Table C-06 |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |website=Bangladesh Bureau of Statistics |format=PDF |accessdate=July 11, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140728231237/http://203.112.218.66/WebTestApplication/userfiles/Image/Census2011/Rajshahi/Bogra/Bogra_C06.pdf |archive-date=July 28, 2014 |url-status=dead }}</ref>
jt7swblrq9v2ynytelbkbpbmzi6olaz
ᱠᱟᱢᱟᱨᱠᱷᱚᱱᱫᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
10686
199086
149598
2026-10-15T07:13:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199086
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱠᱟᱢᱟᱨᱠᱷᱚᱱᱫᱚ
| native_name = কামারখন্দ
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Kamarkhanda, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|24|{{#expr:.3667*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.7042*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 91.61
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 105997
| population_as_of = 1991
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/sirajganj/Kamarkhanda.gif Official Map of Kamarkhanda]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱠᱟᱢᱟᱨᱠᱷᱚᱱᱫᱚ''' ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Sufia Parveen |chapter=Kamarkhanda Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kamarkhanda_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-06-29 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022063834/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Kamarkhanda_Upazila |url-status=dead}}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱠᱟᱢᱟᱨᱠᱷᱚᱱᱫᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱟᱹᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚ [[ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱠᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱞᱠᱩᱪᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱠᱚᱱᱟ ᱫᱚ [[ᱩᱞᱞᱟᱯᱟᱲᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
*ᱵᱷᱚᱨᱚᱜᱷᱟᱴ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱡᱷᱟᱣᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱡᱷᱟᱢᱛᱮᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
*ᱨᱟᱭᱫᱳᱞᱳᱛᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
*[[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
*[[ᱥᱤᱨᱟᱡᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
== ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{Sirajganj District}}
{{Upazilas of Rajshahi Division}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:Upazilas of Sirajganj District]]
egrxcepbpf3z8jrmpye8392yumlfo32
ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
12394
199095
102112
2026-10-15T10:07:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199095
wikitext
text/x-wiki
'''ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<br><ref name=Banglapedia>{{citation |authors=Iman Siddiqui |chapter=Jibannagar Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jibannagar_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱤᱵᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱫᱚ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], [[ᱟᱞᱚᱢᱰᱟᱝᱜᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱫᱟᱢᱩᱲᱦᱩᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱳᱨᱰᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱦᱮᱥᱨᱤᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱟᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jibannagar_Upazila | title = Jibannagar Upazila | publisher = Banglapedia | accessdate = 15 November 2018 }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | accessdate = 15 November 2018}}</ref><br>
==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ==
᱑᱙᱙.᱓᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱱᱤᱭᱟᱸ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱫᱮ ᱫᱚ
* ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ (᱑᱒.᱔᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ) ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<br>
*ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ<br>
# ᱩᱛᱷᱚᱞᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br>
# ᱟᱱᱫᱩᱞᱵᱟᱲᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br>
# ᱵᱟᱸᱠᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br>
# ᱥᱤᱢᱟᱱᱛᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br>
# ᱦᱟᱥᱟᱫᱟᱦᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br>
# ᱢᱳᱱᱚᱦᱚᱨᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br>
# ᱠᱮᱰᱤᱠᱮ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ<br><br>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
1z94ykxc6w5z0bymr5xen32d38sepsp
ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ
0
13504
199078
97367
2026-10-15T00:15:36Z
~2026-55282-04
11776
/* ᱚᱛᱱᱚᱜ */ ᱯ
199078
wikitext
text/x-wiki
'''ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ''' ([[ᱦᱤᱵᱨᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱵᱨᱩ]]: : תל אביב, [[ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱟᱨᱚᱵᱤᱠ]]: تل أبيب) ᱫᱚ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[:en:Gush Dan|ᱜᱩᱥ ᱰᱟᱱ]] ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱨᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱼᱢᱚᱫᱷᱚ ᱫᱚᱨᱮᱭᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱔᱖᱐,᱖᱑᱓ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱮ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱩᱫᱤ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱮᱨᱩᱡᱟᱞᱮᱢ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱥᱟᱵᱽ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱛᱚᱵᱮ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ; ᱟᱨ ᱡᱩᱫᱤ ᱵᱟᱝ, ᱛᱚᱵᱮ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲᱮᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱮᱨᱩᱡᱟᱞᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱰᱷᱮᱨ ᱾
[[File:Channel2 - Tel Aviv.webm|thumb|right|300px|thumbtime=00:03]]
ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱫᱤᱥᱚᱢ ''ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱭᱟᱯᱷᱳ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ'' ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[:en:Global city|ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱱᱟᱜᱟᱲ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮ ᱯᱩᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱛᱟᱞᱢᱟ (middle east) ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱨᱮᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ [[ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱭᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱑᱙᱐᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱤᱦᱩᱫᱤ, ᱭᱩᱥᱩᱵᱷ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱢᱟᱬᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱡᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱾ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱜᱮ ᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱟ, (ᱡᱟᱦᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱚᱵ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱱ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱤᱫᱤᱭᱮᱭᱮᱱᱟ ᱾ ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱯᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱣᱟᱭᱤᱴ ᱥᱤᱴᱤ, ᱒᱐᱐᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡᱽ ᱴᱷᱟᱹᱶ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱚᱛ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱦᱮᱡᱽᱥᱮᱱ==
==ᱦᱚᱨᱢᱚᱥᱟᱶᱟᱨ==
==ᱟᱜᱟᱢ==
ᱤᱡᱽᱨᱟᱭᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ (Interior Ministry) ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱵᱟᱛ ᱭᱟᱢ ᱟᱨ ᱛᱮᱞ ᱟᱵᱤᱵᱽ ᱢᱮᱥᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮ ᱢᱮᱱᱡᱚᱝ ᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱠᱚ ᱵᱟᱨᱯᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱓᱐ ᱨᱮ ᱨᱤᱠᱟᱹᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱮ ᱡᱩᱫᱤ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱴᱷᱤᱠ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱷᱟᱱ, ᱥᱩᱨᱼᱥᱩᱯᱩᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱟᱢᱟᱛ ᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱜᱤᱵᱷᱟᱛᱟᱭᱤᱢ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟ ᱥᱟᱵᱽ ᱢᱤᱭᱩᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞᱤᱴᱤ ᱠᱚ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱩᱯᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱵᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ}}
bfoslp54evnnc6qm00zrjrw781jeswb
ᱢᱚᱡᱤᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
13745
199100
102338
2026-10-15T10:50:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199100
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱢᱩᱡᱤᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ
| native_name = Bhoborpara( Ex- Baidyanathtala)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Mujibnagar, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|23|39|N|88|36|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_footnotes =
| area_total_km2 =
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 99,143
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type = [[List of postal codes in Bangladesh|Postal code]]
| postal_code = 7102
| website = {{URL|mujibnagar.gov.bd}}
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱢᱚᱡᱤᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱩᱲᱦᱩᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]]᱾<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Upazila | title = Mujibnagar Upazila | publisher = Banglapedia | accessdate = 15 November 2018 | archive-date = 16 May 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180516103507/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Upazila | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | accessdate = 15 November 2018}}</ref>
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
* ᱫᱟᱨᱤᱭᱟᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱵᱟᱜᱚᱣᱟᱱ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱢᱚᱡᱤᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ
* ᱢᱚᱦᱟᱡᱚᱱᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱢᱚᱱᱠᱷᱟᱞᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
== ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱠᱟᱛᱷᱟ ==
᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱢᱚᱡᱤᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱜᱷᱚᱥᱚᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
* [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ]]
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱛᱚᱠᱚ]]
==ᱥᱟ.ᱠᱷᱭᱟ.ᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Meherpur District}}
{{Upazilas of Khulna Division}}
[[Category:Upazilas of Meherpur District]]
[[Category:Meherpur District]]
[[Category:Khulna Division]]
{{Khulna-geo-stub}}
d8uipwux36dmq30jxfk91vf87oqhode
ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ
0
22734
199084
195709
2026-10-15T03:50:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199084
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox settlement
| name = ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱚᱦᱚᱨ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| pushpin_map = India West Bengal#India
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|22.67|N|87.72|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| governing_body = ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| leader_title1 = ᱵᱤᱫᱷᱟᱭᱚᱠ
| leader_name1 = ᱥᱤᱛᱟᱞ ᱠᱟᱯᱟᱴ
| leader_title = ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ
| leader_name = [[ᱫᱮᱵᱽ (ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱮᱠᱴᱟᱨ)|ᱫᱮᱵᱽ]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref name='Ghatal City'>{{cite web|title=Ghatal City|url=http://www.ghatalmunicipality.com/Default.aspx?PageId=72|access-date=2023-06-23|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224151501/http://www.ghatalmunicipality.com/Default.aspx?PageId=72|url-status=dead}}</ref>
| area_rank =
| area_total_km2 = 10.40
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 5
| population_total = 54591
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes = <ref name='Ghatal City'/>
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code = ᱗᱒᱑᱒᱒᱒, ᱗᱒᱑᱒᱑᱒,
| registration_plate = WB50
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]]
| website = {{URL|paschimmedinipur.gov.in/}}
| iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
| University = ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
}}
'''ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
[[File:Bridge on Boat.jpg|thumb|300px|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱞ]]
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
===ᱴᱷᱟᱶ===
ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ {{coord|22.67|N|87.72|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Falling Rain Genomics, Inc - Ghatal |url=http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Ghatal.html |access-date=2023-06-23 |archive-date=2023-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230623103618/http://www.fallingrain.com/world/IN/28/Ghatal.html |url-status=dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ ᱕ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱖ ᱯᱷᱤᱴ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
===ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱧᱮᱱᱮᱞ===
ᱵᱤᱫᱽᱣᱟᱱ, ᱥᱚᱢᱟᱡᱽ ᱥᱩᱫᱷᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱦᱚᱲ '''[[ᱤᱥᱣᱚᱨ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱥᱟᱜᱚᱨ]]''' ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱥᱮᱯᱴᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱘᱒᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱥᱤᱸᱜᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vidyasagar,_Ishwar_Chandra |title=Vidyasagar, Pundit Iswar Chandra |publisher=Banglapedia |access-date=24 July 2016 |last=Murshid |first=Ghulam |archive-date=25 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225011713/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Vidyasagar,_Ishwar_Chandra |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.whereincity.com/india/great-indians/literary-persons/ishwar-chandra.php |title=Ishwar Chandra Vidyasagar |publisher=www.whereincity.com |access-date=24 July 2016 }}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱔,᱕᱙᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗,᱘᱘᱒ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱖,᱗᱐᱙ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱕,᱓᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱔,᱐᱑᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱘᱙.᱔᱘%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census3-2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/pcadata/Houselisting-housing-WB.html |title = 2011 Census – Primary Census Abstract Data Tables | work= West Bengal – District-wise |publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 28 August 2020 }}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ,<ref>{{cite web|url=http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-url=https://web.archive.org/web/20040616075334/http://www.censusindia.net/results/town.php?stad=A&state5=999|archive-date=2004-06-16|title= Census of India 2001: Data from the 2001 Census, including cities, villages and towns (Provisional)|access-date=2008-11-01|publisher= Census Commission of India}}</ref> ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱑,᱕᱘᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱲᱟ ᱫᱚ ᱕᱒% ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱫᱚ ᱔᱘% ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱗᱖% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱕᱙.᱕% ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱜᱮᱭᱟ: ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱘᱓% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚ ᱖᱙% ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱑% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾
==ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ==
===ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ===
[[ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]] [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1918_PART_A_DCHB_PASCHIM%20MEDINIPUR.pdf |title = District Census Handbook: Paschim Medinipur | work= Map of Paschim Medinipur with CD Block HQs and Police Stations (on the fifth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 20 November 2016 }}</ref>
===ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ===
ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱚᱨᱟᱨ, ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ|ᱠᱷᱚᱨᱟᱨ]] ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ [[ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ)|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Paschim Medinipur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal|access-date = 14 September 2020 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | title = District at a Glance | publisher = Paschim Medinipur District Police | access-date = 27 October 2016 | archive-date = 27 October 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20161027124602/http://policewb.gov.in/wbp/district/wmdp/wmdpstat.php | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ, ᱦᱟᱵᱽᱲᱟ, ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱸᱛᱷᱤ, ᱫᱤᱜᱷᱟ, ᱵᱚᱨᱫᱚᱣᱟᱱ, ᱵᱟᱸᱠᱩᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱩᱨᱥᱩᱯᱩᱨᱨ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱞᱚᱠᱟᱞ ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ ᱵᱟᱥ (ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱢᱤᱱᱤᱵᱟᱥ, ᱴᱮᱢᱯᱩ ᱟᱨ ᱥᱟᱭᱠᱮᱞ-ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱸᱥᱠᱩᱨᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱥ ᱮᱪ ᱔ ᱫᱚ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱨᱚᱵᱤᱱᱫᱽᱨᱚ ᱥᱚᱛᱚᱵᱟᱨᱥᱤᱠᱤ ᱢᱟᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ [[ᱵᱤᱫᱫᱟᱥᱟᱜᱚᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ, ᱠᱛᱢᱯᱭᱩᱴᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱡᱩᱞᱚᱡᱤ, ᱵᱳᱴᱟᱱᱤ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱯᱚᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ]], ᱱᱚᱜᱽᱨᱤᱠ, ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠᱟᱞ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱡᱤᱱᱤᱭᱨᱤᱝ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱚᱢᱟ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons category|ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ}}
* [http://www.ghatal.net/ ᱜᱷᱟᱴᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱪᱮ ᱢᱮᱫᱤᱱᱤᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ]]
gr6cy4gi4wxr3u29dde50msmj7077df
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23394
199082
158888
2026-10-15T02:28:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199082
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑
| native_name = <!-- Please do not add any Indic script in this infobox, as per Wikipedia:INDICSCRIPT policy -->
| native_name_lang = ᱢᱟᱞᱤᱭᱟᱯᱚᱴᱟ
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| nickname = ᱥᱩᱞᱛᱟᱱ
| image_map = Tehatta-I in Nadia (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.7225|N|88.5275|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 249.55
| area_rank =
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 13
| population_total = 244,322
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| population_rank =
| population_demonym =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱑᱑᱖᱐ (ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ)<br/>᱗᱔᱑᱑᱖᱓ (ᱵᱮᱴᱟᱭ)<br/>᱗᱔᱑᱑᱖᱙ (ᱪᱟᱱᱫᱮᱨᱜᱷᱟᱴ)
| area_code = ᱐᱓᱔᱗᱔
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| registration_plate = WB-51, WB-52
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]]
| website = {{URL|nadia.nic.in/}}
| footnotes =
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_info2 = ᱑᱕᱕,᱒᱒᱘ (᱗᱐.᱐᱗%)
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ]], [[ᱯᱟᱞᱟᱥᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱯᱟᱞᱟᱥᱤᱯᱟᱲᱟ]]
| official_name =
}}
'''ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ {{coord|23.7225|N|88.5275|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱣᱳᱫᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱣᱳᱫᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ ᱒]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱝᱜᱽᱱᱤ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟ, ᱢᱮᱦᱚᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱒]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 15 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gangni_Upazila | title = Gangni Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 16 May 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180516103531/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Gangni_Upazila | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meherpur_Sadar_Upazila | title = Meherpur Sadar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 16 May 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180516174752/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meherpur_Sadar_Upazila | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Upazila | title = Mujibnagar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 16 May 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180516103507/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Mujibnagar_Upazila | url-status = dead }}</ref>
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱔᱙.᱕᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱖᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 7 October 2020}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf|title = District Census Handbook: Nadia, Series 20 Part XII A | work= Map of Nadia with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 May 2017 }}</ref>
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱮᱛᱟᱭ ᱑, ᱵᱮᱛᱟᱭ ᱒, ᱪᱚᱱᱫᱚᱨᱜᱷᱟᱴ, ᱪᱤᱴᱠᱟ, ᱠᱚᱱᱟᱭᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱴᱱᱟ, ᱯᱚᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱑, ᱯᱚᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱒, ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ, ᱥᱭᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Nadia - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 7 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱔᱔,᱓᱒᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱒᱕,᱘᱗᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱘,᱔᱔᱗ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱔,᱘᱒᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘᱕,᱒᱙᱔ (᱓᱔.᱙᱑%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔,᱔᱘᱑ (᱑.᱘᱓%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 25 February 2016}}</ref>
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱫᱷᱚᱯᱦᱟᱴ (᱔,᱗᱑᱑), ᱪᱚᱸᱫᱚᱨᱜᱷᱟᱴ (᱘,᱓᱙᱙), ᱠᱷᱚᱥᱯᱩ (᱔,᱒᱑᱐), ᱥᱭᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ (᱗,᱔᱗᱐), ᱱᱤᱥᱪᱤᱸᱛᱯᱩᱨ (᱕,᱐᱖᱕), ᱪᱤᱞᱠᱷᱟᱞᱤ (᱔,᱗᱕᱙), ᱯᱷᱚᱛᱮᱯᱩᱨ (᱔,᱑᱓᱑), ᱠᱚᱱᱟᱭᱱᱚᱜᱚᱨ (᱔,᱑᱕᱘), ᱨᱟᱡᱟᱯᱩᱨ (᱔,᱓᱑᱕), ᱪᱷᱤᱴᱠᱟ (᱔,᱔᱕᱕), ᱢᱨᱤᱜᱤ (᱖,᱐᱓᱐), ᱠᱚᱢᱞᱮᱥ (᱖,᱐᱓᱐), ᱵᱤᱱᱳᱫᱽᱱᱚᱜᱚᱨ (᱖,᱐᱕᱙), ᱦᱚᱨᱤᱯᱩᱨ (᱔,᱕᱖᱔), ᱢᱳᱵᱟᱨᱚᱠᱯᱩᱨ (᱖,᱙᱗᱗), ᱵᱮᱛᱟᱭ (᱒᱐,᱗᱗᱔), ᱠᱟᱨᱟᱭᱜᱟᱪᱷᱤ (᱔,᱒᱒᱖), ᱵᱮᱛᱟᱭ ᱡᱤᱛᱯᱩᱨ (᱑᱔,᱑᱙᱓), ᱵᱟᱜᱟᱠᱷᱟᱞᱤ (᱕,᱓᱙᱓), ᱡᱤᱛᱯᱩᱨ (᱔,᱗᱗᱙), ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ (᱒᱑,᱐᱙᱓), ᱱᱚᱴᱱᱟ (᱔,᱖᱓᱔), ᱛᱟᱨᱬᱤᱯᱩᱨ (᱗,᱑᱖᱒), ᱯᱩᱛᱷᱤᱢᱟᱨᱤ (᱙,᱑᱕᱗) ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ (᱑᱖,᱒᱑᱙) ᱾<ref name=census2011/>
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱨᱚᱜᱷᱩᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ (᱑,᱗᱖᱗) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱕,᱒᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱐.᱗᱒%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱓,᱔᱕᱔ (᱗᱓.᱖᱘%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱑,᱗᱗᱔ (᱖᱗.᱕᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱖.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|68.95}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|29.21}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.78}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.06}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱖᱘,᱔᱕᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱖᱘.᱙᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱗᱑,᱓᱗᱑ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙.᱒᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱔,᱓᱕᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱗᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱑᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱒᱐,᱓᱕᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱒ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱒.᱖᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱒᱗,᱐᱔᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱩᱠᱩ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱖.᱑᱓% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱘᱔,᱔᱐᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱒ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱑.᱓᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱑᱒,᱗᱕᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱡᱩᱢᱤᱫᱽ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱗.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/download.php?v=13 |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Table 17.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302072706/http://dospiwb.org.in/download.php?v=13 |archive-date = 2 March 2017 }}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱓᱑% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱟᱡᱟᱨ ([[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱬᱟᱜᱷᱟᱴ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 May 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱒-᱑᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱐,᱐᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱔᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱮᱭᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱐᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱘ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱒᱘,᱕᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ <ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf | title = District Census Handbook, Nadia, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 591, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 May 2017}}</ref>
[[ᱰᱨ. ᱵᱤ.ᱟᱨ. ᱟᱢᱵᱮᱫᱽᱠᱟᱨ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱛᱟᱭ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
[[ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱜᱚᱵᱷᱚᱨᱢᱮᱱᱴ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]] ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱬᱮ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://tehattagovtcollege.ac.in/ | title = Tehatta Government College | publisher = TGC |access-date = 26 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱗ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱩᱥᱛᱷᱤᱭᱟ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱥᱭᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/BPHC.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Block Primary Health Centres | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 October 2020 | archive-date =16 August 2020 | archive-url =https://web.archive.org/web/20200816074737/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/BPHC.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
79pmaq6gw4miborzhlv6hqax3umytio
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23433
199088
160636
2026-10-15T08:20:55Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199088
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Krishnaganj in Nadia (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3906338|N|88.7420654|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 151.60
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 12
| population_total = 146,705
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_info2 = ᱙᱖,᱒᱒᱒ (᱗᱒.᱘᱖%)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱑᱕᱐᱖ (ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ)<br/>᱗᱔᱑᱕᱐᱙ (ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ)<br/> ᱗᱔᱑᱕᱐᱓ (ᱵᱟᱱᱯᱩᱨ)<br/>᱗᱔᱑᱕᱑᱔ (ᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱜᱷᱟᱴ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱗᱒
| registration_plate = WB-51, WB-51
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱬᱟᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱬᱟᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| website = {{URL|nadia.nic.in/}}
| iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-WB]]
| footnotes =
}}
'''ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱜᱷᱟᱴ {{coord|23.3906338|N|88.7420654|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱟᱢᱩᱲᱦᱩᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱫᱟᱢᱩᱲᱦᱩᱫᱟ]] ᱟᱨ ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 15 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Damurhuda_Upazila | title = Damurhuda Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 18 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181118205713/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Damurhuda_Upazila | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chuadanga_Sadar_Upazila | title = Chuadanga Sadar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 13 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160213183455/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chuadanga_Sadar_Upazila | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jibannagar_Upazila | title = Jibannagar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱑᱕᱑.᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱑᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 7 October 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf|title = District Census Handbook: Nadia, Series 20 Part XII A | work= Map of Nadia with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 May 2017 }}</ref>ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱜᱷᱟᱴ ᱛᱩᱸᱜᱤ, ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱡᱳᱭᱜᱷᱟᱴᱟ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ ᱵᱟᱬᱯᱩᱨ, ᱥᱤᱵᱽᱱᱤᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱛᱚᱞᱫᱚᱦ ᱢᱚᱡᱽᱫᱤᱭᱟᱹ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Nadia - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 7 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱔᱖,᱗᱐᱕ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱗᱕,᱕᱗᱓ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱑,᱑᱓᱒ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱖᱖,᱖᱓᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱖,᱘᱑᱘ (᱔᱕.᱕᱕%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱙,᱔᱙᱒ (᱖.᱔᱗%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 25 February 2016}}</ref>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱡᱛᱭᱜᱷᱟᱴᱟ (᱔,᱓᱒᱗), [[ᱫᱩᱨᱜᱟᱯᱩᱨ]] (᱔,᱗᱑᱗), ᱪᱚᱣᱜᱚᱪᱷᱟ (᱖,᱐᱕᱔), ᱪᱚᱱᱫᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱕,᱔᱑᱙), ᱥᱚᱱᱜᱷᱟᱴᱟ (᱔,᱔᱙᱘), ᱵᱟᱬᱯᱩᱨ (᱕,᱘᱘᱘), ᱜᱮᱫᱮ (᱕,᱓᱙᱖), ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ (᱗,᱓᱐᱑), ᱛᱩᱸᱜᱤ (᱗,᱘᱐᱓), ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ (᱑᱑,᱙᱙᱕), ᱦᱮᱞᱮᱸᱪᱤ (᱔,᱖᱑᱐) ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱜᱷᱟᱴ (᱕,᱒᱐᱖) ᱾<ref name=census2011/>
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱥᱤᱵᱽᱱᱤᱵᱟᱥ (᱒,᱔᱘᱑), ᱠᱨᱤᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ (᱓,᱑᱙᱒), ᱛᱚᱞᱫᱟᱦᱟ (᱒,᱘᱔᱕), ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (᱒,᱑᱑᱑) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱒,᱒᱒᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱒.᱘᱖%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱕᱒,᱗᱕᱔ (᱗᱗.᱔᱓%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱓,᱔᱖᱘ (᱖᱗.᱙᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱙.᱔᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|93.98}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|5.87}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.15}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱓᱗,᱘᱗᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱓.᱙᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱘,᱕᱙᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕.᱘᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱓᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱙᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱒᱕,᱖᱔᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱔.᱒᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱗,᱔᱘᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕.᱖᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱐᱖,᱙᱒᱙ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱔.᱗᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱕,᱙᱐᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕.᱒᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/download.php?v=13 |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Table 17.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302072706/http://dospiwb.org.in/download.php?v=13 |archive-date = 2 March 2017 }}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱓᱗% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱬᱟᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱠᱩᱥᱛᱤᱭᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱛᱮ, ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ, ᱩᱱᱤᱫᱚ ᱜᱮᱰᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱜᱼᱟᱭ ᱾<ref name=history>{{cite web | url = http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | title = The Chronology of Railway development in Eastern Indian | publisher = railindia | access-date = 2012-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080316015721/http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | archive-date = 2008-03-16 | url-status = dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱮᱰᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱪᱮᱠᱯᱚᱭᱮᱸᱴ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://indiarailinfo.com/train/timetable/gede-sealdah-local-31922/14516/6796/325 | title = 31920 => 31922 Gede Sealdah Local | publisher = indiarailinfo | access-date = 4 May 2017}}</ref>
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱘, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱚᱡᱷᱫᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱸᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱰᱤ ([[ᱯᱩᱨᱩᱞᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 May 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱖,᱖᱒᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱘᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱐᱘᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱖,᱐᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf | title = District Census Handbook, Nadia, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 591, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱓᱕ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱑ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱚᱴᱤᱭᱟᱞᱤ (ᱵᱟᱱᱯᱩᱨ) (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ), ᱡᱳᱭᱜᱷᱟᱴᱟ (ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱵᱷᱚᱡᱚᱱᱜᱷᱟᱴ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 October 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
iqtvbo94bq9iu03bimgo951ihb538kt
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23868
199089
195770
2026-10-15T08:26:08Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199089
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Kumarganj in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25.43379|N|88.72671|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 286.90
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 169102
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ {{coord|25.43379|N|88.72671|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱨ [[ᱪᱤᱨᱤᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱪᱤᱨᱤᱨᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱫᱤᱱᱟᱸᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱯᱷᱩᱞᱵᱟᱲᱤ]] ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱟᱨ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dinajpur_Sadar_Upazila |title =Dinajpur Sadar Upazila |publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chirirbandar_Upazila|title = Chiribandar Upazila |publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Phulbari_Upazila_(Dinajpur_District) |title = Phulbari Upazila (Dinajpur District)|publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | title = Birampur Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 1 October 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221001215213/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | url-status = dead}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱘᱖.᱖᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱘᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱚᱴᱩᱱ, ᱵᱷᱳᱣᱟᱨ, ᱫᱮᱣᱩᱨ, ᱡᱟᱠᱤᱨᱯᱩᱨ, ᱢᱳᱦᱱᱟ, ᱨᱟᱢᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱯᱩᱨ, ᱥᱚᱯᱷᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱢᱡᱷᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱙,᱑᱐᱒ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱘᱗,᱐᱙᱘ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱒,᱐᱐᱔ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱑᱘,᱗᱗᱓ ᱦᱚᱲ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱓,᱘᱔᱐ (᱒᱕.᱙᱓%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱘,᱗᱖᱙ (᱑᱗.᱐᱑%) ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱓,᱐᱔᱒ ᱦᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱘,᱖᱔᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱔,᱓᱙᱖ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ): ᱵᱳᱦᱚᱨ (᱒,᱔᱕᱖), ᱰᱟᱭᱚᱨ (᱓,᱕᱐᱔), ᱢᱳᱦᱱᱟ (᱑,᱑᱒᱒), ᱵᱚᱴᱩᱱ (᱓,᱒᱕᱕), ᱥᱟᱯᱷᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨ (᱓,᱒᱔᱒), ᱡᱚᱠᱷᱤᱨᱯᱩᱨ (᱓,᱐᱐᱔), ᱥᱚᱢᱡᱷᱤᱭᱟ (᱑,᱘᱖᱑) ᱟᱨ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ (᱓,᱙᱒᱐) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱮᱪᱮᱫ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱑᱒,᱐᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱔.᱕᱗%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱖᱓,᱖᱔᱓ (᱘᱑.᱗᱖%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱕᱑,᱔᱕᱒ (᱗᱐.᱖᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱑.᱑᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|64.23}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|34.13}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.32}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.32}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙᱙,᱓᱐᱘ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱔.᱘᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔᱙,᱙᱘᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱓᱒.᱖᱖% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒,᱑᱒᱗ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱓᱙% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱖᱒᱕ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱐.᱗᱐% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱐᱘,᱖᱑᱐ (᱖᱔.᱒᱓%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱕᱗,᱗᱑᱘ (᱓᱔.᱑᱓%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱒,᱒᱖᱖ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱒᱔.᱖% ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 83.70 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 13.56 |color2 = darkturquoise
|label3 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value3 = 2.74 |color3 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱘᱓.᱗᱐% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱑᱓.᱕᱖% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱥᱮᱵᱟ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱠᱚᱢᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱙,᱘᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱓᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ, ᱕,᱔᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱕,᱓᱕᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱒,᱘᱐᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱐,᱙᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱓᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱓᱘ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
[[ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱚᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.kumarganjcollegeadmission.in/ | title = Kumarganj College | work = On line admission 2018-19 | publisher = KC | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205193548/http://www.kumarganjcollegeadmission.in/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://careern.in/institution/kumarganj-college | title = Kumarganj College | publisher = CareerN.in | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205193459/https://careern.in/institution/kumarganj-college | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱮᱱᱤᱴᱳᱨᱟ (ᱥᱟᱢᱡᱤᱭᱟ ᱯᱤ. ᱮᱪ. ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱵᱷᱚᱛᱩᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱫᱮᱣᱚᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
jw1l36g2p4l12pvteepwtqukgehpf26
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23960
199080
179162
2026-10-15T01:16:02Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199080
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱛᱚᱯᱚᱱ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Tapan in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 441.10
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 250540
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]], [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱛᱚᱯᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱛᱚᱯᱚᱱ {{coord|25.2886300|N|88.5764390|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱜᱚᱝᱜᱟᱨᱟᱢᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱢᱩᱨᱦᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱯᱚᱛᱱᱤᱛᱚᱞᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱯᱚᱛᱱᱤᱛᱚᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱯᱟᱦᱟᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱥᱟᱯᱟᱦᱟᱨ]] ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱚᱝᱥᱤᱦᱟᱨᱤ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱢᱚᱱᱜᱳᱞᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱢᱚᱱᱜᱳᱞᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhamoirhat_Upazila | title = Dhamorihat Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181202155045/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhamoirhat_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Patnitala_Upazila |title = Patnitala Upazila|publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Sapahar_Upazila|title = Sapahar Upazila |publisher= Banglapedia | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1906_PART_A_DCHB_MALDAH.pdf |title = District Census Handbook Maldah, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 391: Map of Bamangola CD Block|publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 24 November 2018}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱨᱟᱹᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱷᱤᱰᱨᱟᱯᱩᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱔᱔᱕.᱖᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱒᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref>
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱚᱡᱽᱢᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱚᱴᱤᱱᱟ, ᱫᱤᱯᱠᱷᱚᱸᱰᱟ, ᱜᱳᱯᱷᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱜᱩᱨᱟᱭᱮᱞ, ᱦᱟᱨᱥᱩᱨᱟ, ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ, ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ, ᱨᱟᱢᱯᱚᱨᱟᱪᱮᱪᱟᱨᱟ ᱟᱨ ᱛᱟᱯᱚᱱᱪᱚᱱᱰᱤᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱐,᱗᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱜᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱒᱘,᱕᱐᱐ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱒,᱐᱐᱔ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱘,᱒᱗᱖ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘᱐,᱙᱖᱓ (᱓᱒.᱓᱒%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱕᱕,᱙᱖᱕ (᱒᱒.᱓᱔%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱖,᱑᱓᱖ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱑᱕,᱘᱐᱙ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱐,᱓᱒᱗ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm| title = Provisional Population Totals, West Bengal, Table 4| publisher = Census Commissioner of India| work = Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05)| access-date = 30 November 2018| url-status = dead| archive-url = https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm| archive-date = 2011-07-19}}</ref>
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱢᱟᱱᱰᱟᱯᱟᱲᱟ (᱔,᱒᱖᱒), ᱱᱟᱳᱜᱚᱱ (᱔,᱙᱐᱘), ᱵᱚᱡᱽᱨᱟᱯᱩᱠᱩᱨ (᱘,᱕᱓᱘), ᱥᱟᱞᱟᱥ (᱔,᱗᱗᱒) ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔,᱕᱓᱘) ᱾<ref name=census2011/>
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] (᱒,᱗᱙᱖), ᱟᱡᱽᱢᱚᱛᱯᱩᱨ (᱑,᱙᱒᱐), ᱜᱳᱯᱷᱱᱚᱜᱚᱨ (᱖᱕᱔), ᱫᱤᱯ ᱠᱷᱟᱱᱰᱟ (᱑,᱔᱓᱒), ᱦᱚᱡᱽᱨᱚᱛᱯᱩᱨ (᱓,᱒᱒᱕), ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ (᱑,᱕᱑᱕) ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱯᱟᱲᱟ ᱪᱮᱸᱪᱨᱟ (᱑,᱓᱗᱙) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱒,᱔᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱘.᱖᱒%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱘᱔,᱖᱕᱖ (᱗᱔.᱒᱔%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱖᱗,᱘᱒᱖ (᱖᱒.᱖᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱑.᱕᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
{{ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ|collapsible=y}}
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱒ᱹ᱒% ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ , ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱚᱱᱛᱟᱲᱤ (᱑᱐ᱹ᱓%), ᱦᱤᱱᱫᱤ (᱑ᱹ᱘%), ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ/ᱳᱨᱟᱶ (᱑ᱹ᱗%), ᱢᱩᱱᱰᱟ (᱐ᱹ᱕%), ᱥᱟᱫᱚᱱ/ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ (᱐ᱹ᱕%), ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱛᱷᱟᱨ (᱐.᱔%), ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ (᱐.᱓%), ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ (᱐.᱓%), ᱵᱷᱳᱡᱽᱯᱩᱨᱤ (᱐ᱹ᱑%), ᱠᱳᱨᱛᱷᱟ/ᱠᱷᱳᱴᱟ (᱐ᱹ᱒%), ᱟᱨ ᱠᱳᱲᱟ/ᱠᱳᱨᱟ (᱐.᱑%) ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱒ᱹ᱒% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱘᱒ᱹ᱒% ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱙ᱹ᱓% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑᱐ᱹ᱓% ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱑.᱘% ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Pages 43: Mother tongue |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref> ᱟᱭᱳ ᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱚᱜᱚᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
{{bar box
|title=ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|69.16}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|28.39}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.82}}
{{bar percent|[[ᱥᱟᱨᱱᱟ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱥᱟᱨᱱᱟ]]|maroon|0.43}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.20}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱕᱙,᱐᱖᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱗᱐.᱓᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱑,᱗᱖᱐ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱒᱗ᱹ᱓᱑% ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱔,᱐᱒᱗ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑.᱗᱘% ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱒᱘᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱐.᱕᱗% ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ <ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱑᱗᱓,᱒᱕᱕ (᱕᱐.᱑᱙%) ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱗᱑,᱑᱐᱙ (᱔᱙.᱐᱐%) ᱫᱚ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔,᱕᱕᱔ ᱫᱚ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱠᱚᱢ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱖% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 79.74 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 10.82 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value3 = 4.77 |color3 = mediumseagreen
|label4 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value4 = 2.43 |color4 = salmon
|label5 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value5 = 2.24 |color5 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱗᱙ᱹ᱗᱔% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱑᱐ᱹ᱘᱒% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱔.᱗᱗% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] ᱟᱨ ᱒ᱹ᱔᱓% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱚᱲᱼᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱮᱠᱞᱟᱠᱷᱤᱼᱵᱟᱞᱩᱨᱦᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/-train-malda-town-balurghat-passenger-55421/14243/441/1899 | title= 55721x->55421 Malda Town-Balurghat Passenger | work= Time Table |publisher= India Rail Info | access-date = 30 November 2018}}</ref>
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>Google maps</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱕,᱒᱐᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱐᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱥᱲᱟ, ᱓,᱐᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱑᱘,᱔᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱘,᱑᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱒᱗᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱔᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱦᱚᱸ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱓᱙ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱔᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱒᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱨᱮ [[ᱱᱟᱛᱷᱟᱱᱤᱭᱟᱞ ᱢᱩᱨᱢᱩ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱚᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://nmmcollege.in/pages/107 | title = Nathaniyal Murmu Memorial College | publisher = NMMC | access-date = 4 December 2018 }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.examdrive.in/2017/02/tapan-nmm-college-admission-merit-list.html | title = Nathaniyal Murmu Memorial College | publisher = Examdrive | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 5 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181205103505/http://www.examdrive.in/2017/02/tapan-nmm-college-admission-merit-list.html | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱯᱮᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱔᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱛᱚᱯᱚᱱ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱨᱮ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱳᱱᱟᱦᱟᱞᱤ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ), ᱪᱮᱸᱪᱨᱟ (ᱨᱟᱢᱯᱟᱲᱟ (ᱪᱮᱸᱪᱨᱟ) ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ.)(᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱵᱟᱞᱟᱯᱩᱨ (ᱢᱟᱞᱚᱸᱪᱟ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
4vbfkz3ptqvpd9cucbguy1hietqonsz
ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
25044
199085
132498
2026-10-15T07:04:00Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199085
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=|image_size=|image_caption=.|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ|subdivision_name1=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]|subdivision_type2=[[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]|subdivision_name2=[[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]|subdivision_type3=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]|subdivision_name3=[[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ]]|subdivision_type4=|subdivision_name4=|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length=|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=|mouth_location=|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
'''ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: কালীন্দি নদী) ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱩᱱᱫᱚᱨ ᱵᱚᱱ|ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]] ᱚᱱᱟ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱚᱨᱭᱥ ᱟᱲᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ]] ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱝᱞᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ [[ᱨᱟᱭᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱜᱟᱰᱟ|ᱨᱟᱭᱢᱚᱝᱜᱚᱞ]], [[ᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱫᱷᱚᱨᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱤᱫᱽᱭᱟ]], ᱡᱷᱤᱞᱞᱟ, ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ ᱜᱟᱰᱟ (ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ)|ᱡᱚᱢᱩᱱᱟ]]᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱥᱩᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=jbKGojVTWGcC&q=Matla+river&pg=PA67| title = ''The Sundarbans of India: a development analysis By Asim Kumar Mandal''|access-date = 2009-11-18 | isbn = 9788173871436| last1 = Mandal| first1 = Asim Kumar| year = 2003}}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite book |author=Md Abdur Rob |chapter=Ganges-Padma River System |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganges-Padma_River_System |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2023-10-17 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715230118/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganges-Padma_River_System |url-status=dead}}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
medu5ei5228widgr1y4fttc3i7hebub
ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ
0
35170
199079
189311
2026-10-15T00:53:10Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199079
wikitext
text/x-wiki
'''ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱥ ᱡᱟᱢᱯᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="auto">{{Cite news|url=http://beijing20.unwomen.org/en/news-and-events/stories/2015/1/woa-india-archana-sardana|title=WOA India Archana Sardana|newspaper=UN Women: The Beijing Platform for Action Turns 20|access-date=2016-12-08}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thebetterindia.com/27704/woman-adventurer-archana-sardana/|title=Meet India’s First Woman Civilian BASE Jumper as well as First Woman Master Scuba Diver Trainer|date=20 July 2015|work=The Better India|access-date=8 December 2016}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱟᱭᱮᱰ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷ ᱟᱠᱟᱫ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="This person is no longer a PADI member">{{cite web|url=https://apps.padi.com/scuba-diving/pro-chek|title=PADI Pro Chek|website=PADI.com|access-date=2019-10-08|archive-date=2019-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008062718/https://apps.padi.com/scuba-diving/pro-chek|url-status=dead}}</ref><ref name="auto1">{{cite web|url=https://tedxtalks.ted.com/video/Pushing-the-Limits-Archana-Sard|title=Watch "Pushing the Limits {{!}} Archana Sardana {{!}} TEDxIIMKozhikode" Video at TEDxTalks|website=TEDxTalks|access-date=2016-12-08}}</ref> ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮ ᱓᱓᱕ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷ ᱟᱨ ᱔᱕ ᱵᱮᱥ ᱡᱟᱢᱯ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱪᱤᱨ ᱥᱟᱶ ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱮ.ᱮᱞ ᱴᱟᱣᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱥ ᱡᱟᱢᱯ ᱟᱠᱟᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="auto1" />
ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱱᱚᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name=":0">{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/life-style/people/Archana-Sardana-the-adrenaline-junkie/articleshow/12652393.cms|title=Archana Sardana, the adrenaline junkie|date=14 April 2012|work=The Times of India|access-date=2016-12-08}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱱᱴᱤᱨᱤᱭᱚᱨ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱰᱤᱯᱞᱳᱢᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮᱭ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱢᱟᱱᱰᱟᱨ ᱨᱟᱡᱤᱵᱽ ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ (ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱱᱮᱵᱷᱤ ᱨᱮᱱ ᱢᱤᱫ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱟᱞ ᱚᱯᱷᱤᱥᱟᱨ) ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱸᱥ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=":0" /> ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱤᱥᱯᱳᱨᱴᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱫᱩᱞᱟᱹᱲ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ ᱫᱚ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱟᱱ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ, ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱟᱨ ᱱᱮᱦᱨᱩ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱤᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱷᱚᱱ 'ᱮᱰᱵᱷᱮᱱᱪᱟᱨ ᱮᱱᱰ ᱮᱰᱵᱷᱟᱱᱥᱰ ᱢᱟᱣᱩᱱᱴᱮᱱᱤᱭᱟᱨᱤᱝ' ᱠᱳᱨᱥ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref name="auto1" /> ᱩᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱭᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱤᱥᱴᱮᱴᱥ ᱯᱮᱨᱟᱪᱩᱴ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱓᱕ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ 'C' ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="auto1" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ 'ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ ᱤᱥᱠᱩᱵᱟ ᱰᱟᱭᱵᱷᱤᱝ ᱮᱠᱟᱰᱮᱢᱤ' ᱨᱮᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref name="auto1" /><ref name="This person is no longer a PADI member" />
ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱥᱨᱤ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱢᱮᱴᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱪᱮᱞ ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ, ᱥᱤᱛᱚᱞ ᱢᱚᱦᱟᱡᱚᱱ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱮᱥ ᱡᱟᱢᱯᱟᱨ ᱚᱨᱪᱚᱱᱟ ᱥᱚᱨᱫᱟᱱᱟ,<ref>{{Cite web|title=Archana Sardana is a sky diver and BASE jumper|url=https://www.redbull.com/in-en/archana-sardana-adventure-sport|access-date=2022-01-31|website=Red Bull|language=en}}</ref> ᱜᱩᱡᱽᱨᱟᱴ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱥᱣᱮᱛᱟ ᱯᱟᱨᱢᱟᱨ<ref>{{Cite web|title=28-year-old Shweta Parmar is now India's fourth licensed civilian woman skydiver|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/28-year-old-shweta-parmar-is-now-indias-fourth-licensed-civilian-woman-skydiver/gujarats-first/slideshow/84823428.cms|url-status=live|access-date=2022-01-31|website=The Economic Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20210729030628/https://economictimes.indiatimes.com/news/india/28-year-old-shweta-parmar-is-now-indias-fourth-licensed-civilian-woman-skydiver/gujarats-first/slideshow/84823428.cms |archive-date=29 July 2021 }}</ref> ᱱᱩᱠᱩ ᱯᱩᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱞᱟᱭᱥᱮᱱᱥ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙७᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱹᱢᱢᱩ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱥᱢᱤᱨ ᱨᱮᱱ ᱠᱷᱮᱞᱚᱸᱰᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱤᱥᱠᱟᱭᱰᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱱᱩᱜᱼᱟ (ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ)]]
6uq0b9tp2ym37r041j67ilspcsz1sfn
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ
0
37691
199087
198817
2026-10-15T07:27:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199087
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ
| image = Banana Fritters and tea.jpg
| caption = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟ
| alternate_name =
| country =
| region = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ]], [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]], [[ᱠᱮᱨᱤᱵᱤᱭᱟᱱ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱢᱚᱦᱟᱫᱮᱥ]]
| creator =
| type = [[ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ]]
| served =
| main_ingredient = [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ|ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ]], [[ᱵᱮᱴᱟᱨ (ᱤᱥᱤᱱ)|ᱵᱮᱴᱟᱨ]]
| variations =
| calories =
| other =
}}
ᱢᱤᱫ '''ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱚᱞᱚ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱮᱥᱤᱭᱟ, [[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱚ ==
=== ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ ===
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱨᱩᱱᱮᱭ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ {{Lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Ng 5.8.2019">{{cite news |author=Grace Ng |title=6 must-try dishes in Brunei for the adventurous |date=5 August 2019 |work=[[Free Malaysia Today]] |url=https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120060258/https://www.freemalaysiatoday.com/category/leisure/2019/08/05/6-must-try-dishes-in-brunei-for-the-adventurous/ |archive-date=20 November 2021 }}</ref><ref name="escape Brunei">{{cite magazine |author=<!-- not stated --> |date=<!-- not stated --> |title=BRUNEI Kekayaan Alam, sejarah dan budaya |magazine=escape! |page=11 |language=id |via=PDFSLIDE.NET |url=https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120061312/https://pdfslide.net/documents/ecape-indonesia-magazine-brunei-supplement.html |archive-date=20 November 2021}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ [[#ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[#ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ|ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ {{Lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱟᱫᱩ}}, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱧᱮᱞᱮ]] ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ {{lang|ms|ᱪᱩᱪᱩᱨ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ({{lang|ms|ᱢᱤᱱᱩᱢ ᱯᱮᱴᱟᱝ}}) ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref name="Brudirect 8.8.2020">{{cite news |author=<!-- not stated --> |title=Cucur Pisang Madu C-Pyan : Sambutan Amat Menggalakkan |date=8 August 2020 |work=Brudirect.com |language=ms |url=https://brudirect.com/news.php?id=99346 |access-date=20 November 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211120054852/https://brudirect.com/news.php?id=99346 |archive-date=20 November 2021 }}</ref>
=== ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ ===
[[File:Noum Chek Chien.jpg|thumb|ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ [[ᱥᱤᱭᱮᱢ ᱨᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ]]
ᱠᱷᱢᱮᱨ ᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱱᱩᱢ ᱪᱮᱠ ᱪᱤᱭᱮᱱ'' ({{lang|km|នំចេកចៀន}}; {{literal translation|ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱤᱴᱷᱟᱹ}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱮᱯᱮᱴ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱡᱟᱝ, ᱵᱤᱞᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱸᱰᱟᱜ ᱟᱨ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱵᱩᱞᱩᱝ]] ᱟᱨ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱟᱨ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Rivière |first1=Joannès |authorlink1=Joannès Rivière |date=2008 |title=Cambodian Cooking: A humanitarian project in collaboration with Act for Cambodia |url=https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi |publisher=[[Periplus Editions]] |page=[https://archive.org/details/cambodiancooking0000rivi/page/89 89] |isbn=978-0-794-65039-1}}</ref> [[ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ''ᱪᱮᱠ ᱪᱤᱭᱮᱱ ᱯᱤᱥᱮᱥ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱷᱱᱳᱢ ᱯᱮᱱᱦ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ – ᱢᱟᱣ ᱛᱥᱮ ᱛᱩᱝ ᱵᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱯᱩᱪᱤᱭᱟ ᱠᱨᱚᱢ ᱵᱩᱞᱤᱵᱷᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱾<ref>{{Cite news |last=Taing |first=Rinith |url=https://www.khmertimeskh.com/50618983/deep-fried-with-hope-and-hard-wok/ |title=Deep-Fried with Hope and Hard Wok |date=28 June 2019 |newspaper=[[Khmer Times]] |access-date=17 October 2021}}</ref>
=== ᱥᱤᱧᱚᱛ ===
==== ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ====
[[File:Pazhampori.jpg|thumb|right|[[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱟᱢ'']]
''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱥᱮ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ({{langx|ml|പഴം പൊരി}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱮᱛᱷᱟᱠᱠᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱞᱤ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ<ref name="Fodors 2015"/> ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱥᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾<ref name="Fodors 2015"/><ref>{{cite news|last1=Sathyendran|first1=Nithya|title=Kerala on the menu|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|accessdate=2 December 2017|work=[[The Hindu]]|date=25 November 2016}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱚᱱᱱᱚᱰᱚ]] ᱛᱮ ''ᱵᱟᱞᱮᱠᱟᱭᱤ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'' ({{lang|kn|ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಬಜ್ಜಿ}}), [[ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱟᱢᱤᱞ]] ᱛᱮ ''ᱵᱷᱟᱡᱷᱟᱠᱠᱟᱭ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'', ᱟᱨ [[ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱛᱮᱞᱩᱜᱩ]] ᱛᱮ ''ᱟᱨᱟᱴᱤᱠᱟᱭᱟ ᱵᱟᱡᱽᱡᱤ'' ({{lang|te|అరటికాయ బజ్జి}}) ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾
''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱜᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱭᱫᱟ, ᱵᱩᱞᱩᱝ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱳᱱᱟ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=http://www.tastycircle.com/recipe/pazham-pori/|title=Pazham Pori / Ethakka appam - Kerala Recipes|date=2013-11-02|website=Tasty Circle|language=en-US|access-date=2019-02-22|archive-date=2024-03-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240318232151/https://www.tastycircle.com/recipe/pazham-pori/|url-status=dead}}</ref> ᱮᱴᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱠᱚᱨᱱᱟᱴᱚᱠ]] ᱟᱨ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱱᱟᱰᱩ ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱮᱥᱚᱱ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱟ ᱾
[[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱥᱮ ''ᱮᱛᱷᱟᱠᱠᱟ ᱟᱯᱯᱟᱢ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ''ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ'' ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱨᱩᱯ ᱮ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱠᱞᱟ ᱜᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱛᱩ ᱥᱮ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱰᱤᱥ ᱥᱟᱶ ᱫᱚ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="Ng 5.8.2019" />
''ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱡᱷᱟᱢ ᱯᱳᱨᱤ ᱫᱚ ᱰᱟᱝᱜᱽᱨᱤ ᱡᱤᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/Kerala-on-the-menu/article16700614.ece|title=Kerala on the menu|last=Sathyendran|first=Nita|date=2016-11-25|work=The Hindu|access-date=2019-02-22|language=en-IN|issn=0971-751X}}</ref>
=== ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ===
[[File:Pisang goreng in a basket.jpg|thumb|ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱨᱮᱱ ''[[ᱜᱳᱨᱮᱝᱜᱟᱱ]]'' (ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ) ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱡ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾]]
[[File:Menggoreng bakwan dan pisang goreng.JPG|thumb|[[ᱠᱟᱨᱤᱢᱩᱱ ᱡᱟᱣᱟ]] ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱠᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣᱮᱫᱟ]]
[[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Backshall |first=Stephen |url=https://books.google.com/books?id=WKoIooGXjPYC&q=pisang+goreng+indonesian+fried+banana&pg=PA1093 |title=Indonesia |date=2003 |publisher=Rough Guides |isbn=9781858289915 |pages=1093}}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱲᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ,<ref name="Street Food">{{cite book |last1=Kraig |first1=Bruce |last2=Sen |first2=Colleen Taylor |authorlink2=Colleen Taylor Sen |title=Street Food around the World: An Encyclopedia of Food and Culture |url=https://books.google.com/books?id=9XCjAQAAQBAJ&pg=PA183 |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2013 |page=183 |isbn=978-1-59884-955-4}}</ref> ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟ; ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱾
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱟᱹᱛ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'', ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱠᱮᱯᱳᱠ'' ᱫᱚ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱨ ᱡᱚᱡᱚ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱟᱝ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱫᱚ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱚ ᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng">{{Cite news |url=https://www.indoindians.com/all-about-pisang-goreng/|title=All about Pisang Goreng |last=Fauziah |date=2017-07-07 |work=Indoindians |access-date=2018-06-25|language=en-US}}</ref> ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱯᱟᱢ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱮ ᱥᱟᱫᱟ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱜᱚᱦᱚᱢ, ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱥᱮ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱨᱮᱫᱚ ᱥᱚ ᱟᱹᱜᱩᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱥᱮ [[ᱛᱳᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref name="allrecipes.asia">{{Cite web|url=http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|title=Pisang Goreng (Indonesian Banana Fritters)|website=allrecipes.asia|language=en|access-date=2018-06-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922132524/http://allrecipes.asia/recipe/668/pisang-goreng--indonesian-banana-fritters-.aspx|archive-date=22 September 2018|url-status=dead}}</ref>
ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱥᱮ ᱴᱚᱯᱤᱝ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚ, ᱠᱮᱯᱷᱮ ᱟᱨ ᱨᱮᱥᱴᱩᱨᱮᱱᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱪᱤᱱᱤ, ᱫᱟᱞᱪᱤᱱᱤ ᱪᱤᱱᱤ, ᱪᱤᱡᱽ, ᱡᱟᱢ, ᱠᱚᱱᱰᱮᱱᱥᱰ ᱛᱳᱣᱟ, ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱟᱭᱤᱥ ᱠᱨᱤᱢ ᱮᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾
[[ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱥᱮ ᱟᱹᱭᱩᱵ ᱵᱮᱲᱟ ᱪᱟ ᱥᱮ [[ᱠᱚᱯᱷᱤ]] ᱥᱟᱶ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ''ᱣᱟᱨᱩᱝ ᱠᱳᱯᱤ'' (ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱫᱳᱠᱟᱱ) ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱯᱷᱤ ᱥᱮ ᱪᱟ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱟᱨ ''ᱠᱩᱭᱮ'' ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱠᱚ ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱥᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Street Food"/> ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱵᱮᱜᱚᱨ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱴᱮᱢᱯᱮᱦ, ''ᱢᱮᱱᱰᱳᱣᱟᱱ'', ᱴᱳᱯᱷᱩ (''ᱛᱟᱦᱩ ᱜᱳᱨᱮᱝ''), ᱳᱱᱠᱳᱢ, ᱥᱟᱠᱟᱨᱠᱮᱸᱫᱽ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱠᱩᱴᱤ, ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱴᱟᱯᱟᱭ, ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ (''ᱪᱤᱨᱮᱝ''), ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ (''ᱵᱟᱠᱣᱟᱱ'') ᱟᱨ ᱵᱨᱮᱰᱯᱷᱨᱩᱴ ᱾<ref>{{Cite news|url=https://www.indoindians.com/gorengan-indonesias-favorite-fried-snacks/|title=Gorengan: Indonesia's Favorite Fried Snacks|last=Fauziah|date=2017-06-02|work=Indoindians|access-date=2018-06-27|language=en-US}}</ref>
ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱜᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ, ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱤᱥᱤᱱ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/> [[ᱵᱟᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ''ᱜᱳᱫᱳᱦ ᱵᱤᱭᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, [[ᱯᱟᱪᱮ ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱪᱟᱣ ᱜᱳᱨᱮᱝ'', [[ᱡᱟᱵᱷᱟ]] ᱨᱮ ''ᱜᱮᱫᱷᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'', ᱥᱤᱵᱳᱞᱜᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱠᱤᱛ'' ᱟᱨ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|title=Resep Pisang Goreng - InfoReseps.com|work=inforesep.com|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130530074250/http://inforesep.com/resep-pisang-goreng.html|archivedate=2013-05-30}}</ref>
''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ''ᱜᱳᱨᱮᱝᱜᱟᱱ'' ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱴᱳᱯᱷᱩ ᱟᱨ ᱴᱮᱢᱯᱮᱦ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' ᱫᱚ ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱫᱚᱢ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨᱥ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://traveling.bisnis.com/read/20180221/223/741463/pisang-goreng-khas-pontianak-makin-banyak-peminat|title=Pisang Goreng Khas Pontianak Makin Banyak Peminat|language = id|website=Bisnis.com|date=21 February 2018 |access-date=2020-02-05}}</ref>
==== ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ====
[[File:Pisang Molen.jpg|thumb|upright|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'']]
[[File:Pisang Goreng Sambal Roa Manado.jpg|thumb|upright|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ'', ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱷᱟᱞ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱨᱳᱣᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ]]
ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ:
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱥᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ''
: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱩᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱳᱱᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱠ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱤᱯᱟᱥ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱜᱮ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩᱣᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱟᱭᱟ ᱡᱟᱢ ᱠᱚ ᱯᱮᱨᱮᱡᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ''
: ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱳᱠᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ''
: ᱡᱟᱵᱷᱟᱱᱤᱡᱽ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' ᱫᱚ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱨ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟᱠᱴ, ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱨᱚᱯᱚᱫ ''ᱠᱨᱮᱢᱮᱥ'' ᱫᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ, ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱥᱚ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱫᱩ''
: ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "[[ᱧᱮᱞᱮ]] ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ, ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱚ ᱮᱨᱟ ᱾ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱧᱮᱞᱮ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱨᱚᱝ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ''
: ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱪᱽ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱮᱥᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ" ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱞᱮᱠᱟ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ, ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱢᱳᱞᱮᱱ'' ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱠᱟᱣ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱴᱮᱯ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱠᱷᱚᱢᱤᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱯᱚᱴᱚᱢᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱯᱮᱥᱴᱨᱤ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱦᱚᱫ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱮᱡ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱪᱳᱠᱮᱞᱟᱴ''
: ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱷᱟᱴᱳ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱪᱳᱠ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱠᱨᱮᱯ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱟᱨ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱯᱨᱤᱝᱠᱟᱞᱥ ᱥᱮ ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱠᱚᱱᱰᱮᱱᱥᱰ ᱛᱳᱣᱟ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱯᱨᱤᱝ ᱨᱳᱞ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱩᱴᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱮᱢᱵᱟᱞ''
: ''ᱠᱟᱭ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮ ''ᱮᱢᱵᱟᱞ'' (ᱴᱮᱯᱤᱭᱳᱠᱟ ᱥᱮ ᱠᱟᱥᱟᱵᱷᱟ ᱥᱴᱟᱨᱪ) ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |last1=Stefany |first1=Aprilia |title=Pisang Embal, Sajian Pisang Goreng Khas Kei |date=17 May 2019 |url=https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |access-date=21 April 2022 |language=Indonesian |archive-date=14 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210614062331/https://travelingyuk.com/pisang-embal-kepulauan-kei/201201 |url-status=dead}}</ref>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱱᱟᱜᱮᱴ''
: ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱱᱟᱜᱮᱴ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱫᱚ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱯᱟᱥᱤᱨ'' ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱮᱰ ᱠᱨᱟᱢᱵᱽᱥ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱥᱟᱭᱤᱡᱽ ᱨᱮᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧᱟ, ᱪᱤᱠᱮᱱ ᱱᱟᱜᱮᱴ ᱞᱮᱠᱟ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|url=https://www.kompas.com/tren/read/2019/12/15/095200765/pisang-nugget-paling-tren-di-pencarian-resep-bagaimana-membuatnya|title=Pisang Nugget Paling Tren di Pencarian Resep, Bagaimana Membuatnya? Halaman all|last=Media|first=Kompas Cyber|website=KOMPAS.com|date=15 December 2019 |language=id|access-date=2020-02-05}}</ref>
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱛᱮᱞᱟᱱᱡᱟᱝ''
: ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱩᱞᱟᱹᱝ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱵᱟᱴᱟᱨ ᱥᱮ ᱢᱟᱨᱜᱟᱨᱤᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ,<ref name="All about Pisang Goreng"/> ᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱪᱮᱰᱟᱨ ᱪᱤᱡᱽ ᱠᱚ ᱮᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱨᱟᱡᱟ'' ᱟᱨ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ'' ᱫᱚ ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
;''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ''
: ''ᱢᱟᱱᱟᱰᱳ ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱵᱮᱴᱟᱨ-ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱥᱟᱶ ᱢᱤᱫ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱨᱳᱣᱟ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱨᱳᱣᱟ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱟᱨ ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱯᱮᱥᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="All about Pisang Goreng"/>
<gallery class="center" caption="Pisang goreng" widths="190px" heights="170px">
File:Pisang goreng fried banana.JPG|ᱯᱷᱤᱠᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾
File:YosriPisangTandukGoreng.jpg|ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱛᱟᱱᱫᱩᱠ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾
File:Pisang goreng snack.jpg|ᱰᱤᱥᱠ-ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱪᱮᱯᱮᱴ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱾
File:Pisangcokelat.jpg|''[[ᱯᱤᱥᱪᱳᱠ]]'', ᱪᱚᱠᱞᱮᱴ ᱥᱟᱶ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ''
</gallery>```
=== ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ ===
[[ᱢᱟᱫᱟᱜᱟᱥᱠᱟᱨ]] ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱢᱳᱯᱷᱳ ᱟᱠᱳᱱᱰᱨᱳ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱚᱴᱟ ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ—ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ—ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ, ᱞᱟᱴᱷᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱮᱴᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ, ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱦᱚᱞᱚᱝ, ᱵᱤᱞᱤ, ᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱩᱥᱤ ᱪᱤᱱᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱥᱮ ᱵᱷᱮᱱᱤᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱞᱚᱞᱚ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱱᱩᱢᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱥᱮᱫ ᱥᱳᱱᱟ ᱨᱚᱝ ᱟᱨ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱨ ᱞᱮᱵᱮᱡᱚᱜ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ<ref>{{Cite web |last=RASOLONOMENDRAIBE |first=Fabruce |date=2024-10-07 |title=Mofo Akondro, literally banana fritters! |url=https://www.vivytravel.com/mofo-akondro-literally-banana-fritters/ |access-date=2025-08-21 |website=Vivy Travel Madagascar |language=en-US}}</ref> ᱾
ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱢᱳᱯᱷᱳ ᱟᱠᱳᱱᱰᱨᱳ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱯᱱᱟᱨᱟᱜ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱞᱚᱞᱚ ᱜᱮᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱟᱲᱟᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱚᱜᱚᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾
=== ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ===
[[File:Goreng pisang.jpg|thumb|''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ]]
[[ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ]] ᱨᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]] ᱛᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚᱨᱮ {{lang|ms|ᱪᱮᱠᱳᱫᱳᱠ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱟᱨ {{lang|ms|ᱡᱮᱢᱯᱩᱴ-ᱡᱮᱢᱯᱩᱴ ᱯᱤᱥᱟᱝ}} ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱫᱚ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱞᱚᱞᱚ [[ᱤᱥᱤᱱ ᱥᱩᱱᱩᱢ|ᱥᱩᱱᱩᱢ]] ᱨᱮ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |editor-link=Darra Goldstein |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |year=2015 |publisher=[[Oxford University Press]] |url=https://books.google.com/books?id=XPNgBwAAQBAJ&pg=PT511 |isbn=978-0-199-31339-6}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱟᱨ ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱵᱮᱲᱟ ᱢᱤᱫ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ,<ref>{{cite web |url=http://www.travelblissful.com/goreng-pisang-a-street-hawker-delight-in-penang-malaysia/ |title=GORENG PISANG: A STREET HAWKER DELIGHT IN PENANG, MALAYSIA Travel Blissful |work=travelblissful.com|date=15 November 2014 }}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ, ᱡᱚᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱟᱨ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Where to find the best goreng pisang in Singapore for the perfect midday snack |url=https://www.lifestyleasia.com/sg/dining/food/best-goreng-pisang-and-fried-bananas-in-singapore/ |website=Lifestyle Asia Singapore |access-date=13 July 2023 |date=8 September 2022}}</ref> ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱦᱳᱨ ᱨᱮ, '''ᱯᱤᱥᱟᱝ ᱜᱳᱨᱮᱝ''' ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ '''ᱥᱟᱢᱵᱟᱞ ᱠᱤᱪᱟᱯ''' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱳᱭᱟ ᱥᱚᱥ ᱰᱤᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱟᱨ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱮ ᱢᱮᱥᱟᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |last=admin |date=2022-07-27 |title=The Best Pisang Goreng you can taste in Johor Bahru |url=https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |access-date=2025-10-28 |website=Tourism Johor |language=en |archive-date=2025-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250912002616/https://tourismjohor.my/the-best-pisang-goreng-you-can-taste-in-johor-bahru/ |url-status=dead }}</ref>
=== ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ===
ᱜᱟᱰᱷᱟ, ᱡᱷᱟᱞ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱚᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱞᱟᱹᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite book |last=Tate |first=D. J. M. |url=https://books.google.com/books?id=8QtIAAAAYAAJ&q=%22Banana+fritter%22+%22Myanmar%22 |title=Tropical Fruit of the Philippines |date=2000 |publisher=Archipelago Press |isbn=978-981-4068-00-0 |language=en}}</ref>
=== ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ===
[[File:Maruya 01 Philippines.jpg|thumb|right|ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ''ᱢᱟᱨᱩᱭᱟ'']]
ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱯᱨᱤᱴᱳᱝ ᱥᱟᱜᱤᱝ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱵᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ (ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱛᱮ) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱤᱱᱤ ᱥᱮ ᱨᱟᱥᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱴᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱢᱟᱨᱩᱭᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱮᱵᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱜᱮᱫ ᱠᱟᱛᱮ ᱯᱟᱸᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ ᱟᱨ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱾ ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱢᱮᱞᱟᱭᱤᱡᱽ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱠᱟᱴᱷᱤ ᱨᱮ ᱜᱩᱛᱩ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ; ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱩᱨᱳᱱ'' ᱫᱚ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ''ᱞᱩᱢᱯᱤᱭᱟ'' ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱠᱨᱮᱯ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
=== ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ ===
[[ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢ]] ᱨᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱫᱚ ''ᱵᱟᱠᱟᱵᱟᱱᱟ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ) ᱾<ref>{{Cite web |url=http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |title=South American Food |access-date=2021-11-17 |archive-date=2016-08-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160815211433/http://southamericanfood.about.com/od/appetizersfirstcourses/r/bakabana.htm |url-status=dead }}</ref>
=== ᱛᱷᱟᱭᱞᱮᱱᱰ ===
[[File:Kluai thot.jpg|thumb|ᱛᱷᱟᱭ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ({{langx|th|กล้วยแขก}}, {{IPA|th|klûa̯j kʰɛ̀ːk|pron}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱛᱷᱳᱴ'' ({{lang|th|กล้วยทอด}}, {{IPA|th|klûa̯j tʰɔ̂ːt|}}) ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱛᱷᱟᱭ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ, ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱩᱸᱰ ᱛᱤᱞᱢᱤᱧ ᱮᱨ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱭᱢᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱠᱷᱟᱱᱳᱢ ᱠᱷᱟᱭ ᱱᱳᱠ ᱠᱨᱟᱛᱷᱟ'', ''ᱠᱷᱟᱣ ᱢᱟᱣ ᱛᱷᱳᱴ'', ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱟᱨᱩ ᱥᱟᱶ ᱾
ᱛᱷᱟᱭ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ'' ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱠᱟᱭᱨᱟ", ᱟᱨ ''ᱠᱷᱮᱠ'' ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱯᱮᱲᱟ" ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱥᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ — ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱯᱟᱞᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱥᱤᱯᱤ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ]] ᱨᱮ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱞᱟᱱ ᱞᱩᱣᱟᱝ ᱪᱷᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱠᱠᱨᱟᱯᱷᱟᱛᱫᱤ ᱯᱷᱳᱝ ᱪᱷᱚᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱳᱢ ᱯᱨᱟᱯ ᱥᱟᱛᱛᱨᱩ ᱯᱷᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱟᱝ ᱞᱳᱭᱮᱝ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ''ᱠᱞᱩᱣᱟᱭ ᱠᱷᱮᱠ'' ᱫᱳᱠᱟᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱳᱱ ᱠᱚ ᱦᱚᱨᱚᱜᱟ ᱾ ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱜᱽ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱲᱟᱢᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱚᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱠᱷᱨᱤᱧᱟ ᱾ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, ᱵᱮᱝᱠᱚᱠ ᱢᱮᱴᱨᱳᱯᱳᱞᱤᱴᱟᱱ ᱮᱰᱢᱤᱱᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ (BMA) ᱫᱚ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮ ᱵᱚᱸᱫᱚ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.khaosodenglish.com/news/bangkok/2018/02/15/bangkok-declares-war-fried-banana-vendors/|work=[[Khao Sod]]|date=2018-02-15|access-date=2019-05-20|title=Bangkok Declares War on Fried Banana Vendors (Again)|first= Asaree|last= Thaitrakulpanich}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.komchadluek.net/news/regional/264118|work=[[Kom Chad Luek]]|date=2017-03-10|access-date=2019-05-20|title=ใครเคยกิน? "กล้วยทอดนางเลิ้ง"|language=th|trans-title=Who ever ate? "Nang Loeng Fried Banana"|first=Chalinee|last=Therasupa}}</ref>
=== ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢ ===
[[Image:Chuối chiên.JPG|right|thumb|ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱛᱮ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱫᱚ ''ᱪᱩᱭᱳᱭ ᱪᱤᱭᱮᱱ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱷᱨᱮᱸᱪ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ''ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱯᱷᱞᱮᱢᱵᱮ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱴᱮᱦᱟᱸᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱯ-ᱯᱷᱨᱟᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱨᱟᱢ ᱥᱮ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱯᱟᱹᱨᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱫᱩᱞᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱨᱚᱯᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱚ ᱞᱟᱜᱟᱣᱟ ᱾<ref>{{cite book |last1=Trang |first1=Corinne |authorlink1=Corinne Trang |date=1999 |title=Authentic Vietnamese Cooking: Food from a Family Table |url=https://books.google.com/books?id=1KPlqAmRcbYC&pg=PT231 |publisher=[[Simon & Schuster]] |page=231 |isbn=978-0-684-86444-0}}</ref>
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
* [[ᱵᱟᱱᱟᱱᱟ ᱠᱤᱣ]], ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ
* [[ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ]], ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ|ᱟᱯᱷᱨᱤᱠᱟᱱ]] ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱨᱩᱯ
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
*[[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ]]
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{reflist|refs=
<ref name="Fodors 2015">{{cite book |title=Fodor's Essential India: with Delhi, Rajasthan, Mumbai & Kerala |publisher=Travel Distribution |series=Full-color Travel Guide |year=2015 |isbn=978-1-101-87868-2 |url=https://books.google.com/books?id=Spp5BAAAQBAJ&pg=PT772 |accessdate=January 29, 2017 |page=772}}</ref>
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱞᱟᱱᱴᱮᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱢᱵᱳᱰᱤᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱨᱩᱱᱮᱭᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱤᱞᱤᱯᱤᱱᱳ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱤᱭᱮᱛᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱚᱭ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱰᱳᱱᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱨᱢᱤᱡᱽ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱷᱟᱭ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱩᱨᱤᱱᱟᱢᱤᱡᱽ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱷᱨᱤᱴᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱱᱮᱠᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱞᱟᱜᱟᱥᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱢᱟᱭᱠᱟᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
dnzix82ablc2rxyl146i5xdp4jedcvk
ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
0
38262
199077
2026-10-14T16:06:02Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ | color = | logo = | logo_width = | image = Badnera Junction with 12105 Gondia Express.jpg | image_width = | caption = ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱚᱰᱱᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199077
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
| color =
| logo =
| logo_width =
| image = Badnera Junction with 12105 Gondia Express.jpg
| image_width =
| caption = ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱵᱚᱰᱱᱮᱨᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱜᱽᱯᱩᱨ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱮᱱ
| type =
| system = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨ ᱮᱢᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱰᱤᱡᱮᱞ
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ([[ᱵᱤᱫᱚᱨᱵᱷᱟ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ]])
| start = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]]
| end = [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]]
| stations =
| routes = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
| daily_ridership =
| open = ᱑᱘᱖᱗
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot = [[ᱟᱡᱽᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱡᱽᱱᱤ]], [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]]
| stock =
| linelength =
| tracklength = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ: {{convert|389|km|mi|0|abbr=on}}<br/>ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ:<br/>ᱥᱟᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ: {{convert|189|km|mi|0|abbr=on}} <br/>ᱯᱩᱞᱜᱟᱶ-ᱟᱨᱵᱷᱤ {{convert|35|km|mi|0|abbr=on}} <br/>ᱵᱟᱰᱱᱮᱨᱟ–ᱱᱟᱨᱠᱷᱮᱰ: {{convert|138|km|mi|0|abbr=on}}<br/>ᱵᱩᱴᱤᱵᱳᱨᱤ–ᱩᱢᱨᱮᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ {{convert|34|km|mi|0|abbr=on}}
| tracks = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ: ᱒
| gauge = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ: {{track gauge|1676mm|lk=on}} ᱵᱨᱳᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| speed = ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ: ᱑᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ
| elevation = {{convert|314|m|ft}} ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ, {{convert|284|m|ft}} ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱟᱨ {{convert|208|m|ft}} ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ
| website =
| map = {{ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ''' ᱫᱚ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] (ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ / ᱵᱚᱢᱵᱮ-ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱩᱬ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱰᱮᱠᱟᱱ ᱯᱞᱟᱴᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱠᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱣᱟᱨᱫᱷᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱣᱚᱨᱫᱷᱟ]], [[ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱚᱢᱨᱚᱵᱚᱛᱤ]], [[ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱟᱠᱳᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱩᱞᱰᱷᱟᱱᱟ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱱᱫᱮᱥ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/AKOLA/comm_railways.html |title =Communications – Railways | publisher= The Gazetteers Department, Maharashtra| access-date = 20 April 2013}}</ref><ref>{{cite web| url = http://dcmsme.gov.in/dips/Nagpur%20dips%2012-13.pdf |title = Brief Industrial Profile of Nagpur District| publisher=MSME Development Institute | access-date = 20 April 2013}}</ref><ref>{{cite web| url = http://wardha.nic.in/htmldocs/Trainmain.asp |title = Railway Network in Wardha| publisher= Wardha district administration| access-date = 20 April 2013}}</ref><ref>{{cite web| url = http://amravati.nic.in/gazetteer/gazetteerb/commu_intro.html |title = Communications – Introduction| publisher=The Gazetteers Department, Maharashtra | access-date = 20 April 2013}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html | title = IR History: Early Days – I | last = Chronology of railways in India, Part 2 (1832–1865)| publisher= IFCA| access-date = 8 March 2013}}</ref>
᱑᱘᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱑᱗ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱒ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ (᱗᱖᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱪᱚᱞᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱨᱛᱚᱡᱟᱯᱩᱨ ᱭᱚᱶᱷᱚᱛᱢᱟᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱠᱩᱱᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱑᱙᱐᱓ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ, ᱠᱤᱞᱤᱠ ᱱᱤᱠᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱤᱫᱷᱚᱨᱵᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱩᱨᱛᱚᱡᱟᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱞᱤᱥᱴᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=bs>{{cite web| url =http://www.thehindubusinessline.com/industry-and-economy/logistics/a-curious-relic-from-another-era/article4469578.ece |title = A curious relic from another era| work=The Hindu Business Line|date=4 March 2013| access-date = 8 March 2013}}</ref><ref>{{cite news| url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4041983.stm |title =A railway ride into history |date =26 November 2004 | publisher= BBC, 26 November 2004| access-date = 8 March 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱑᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱯᱩᱞᱜᱟᱶ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱨᱵᱷᱤ, ᱣᱟᱨᱫᱷᱟ|ᱟᱨᱵᱷᱤ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱓᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱒ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱒ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱗᱖᱒ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900-1947)| publisher= IRFCA| access-date = 8 March 2013}}</ref><ref name="IRFCA">{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/rinbad-ng.html |title = Indian Narrow Gauge Lines 2002-2003| publisher= IRFCA| access-date = 8 March 2013}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱓᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ, ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱩᱴᱤᱵᱳᱨᱤ ᱼ ᱩᱢᱨᱮᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱭᱩᱢᱨᱮᱨ ᱠᱚᱞᱯᱷᱤᱞᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book| url = https://books.google.com/books?id=v21-4YYgocUC&q=Muri-Chandrapura+line&pg=PA60 |title = Transport Geography of India: Commodity Flow and the Regional Structure of Indian Economy| page= 60|author= Moonis Raza & Yash Aggarwal|year = 1986|publisher= Concept Publishing Company | location=New Delhi | isbn = 81-7022-089-0|access-date = 20 April 2013}}</ref> ᱑᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱱᱟᱨᱠᱮᱰ ᱚᱢᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
[[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱠᱳᱞᱟ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ [[ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱠᱚᱱᱫᱨᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑,᱔᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱙᱑᱓ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱑᱐᱐᱐ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓ ᱯᱷᱩᱴ ᱓+᱓ᱹ᱘ ᱤᱱᱪ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱫᱚ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱱᱪ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱒᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱕᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱱᱤᱡᱟᱢ ᱜᱟᱨᱟᱱᱴᱤᱰ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ, ᱥᱤᱱᱫᱤᱭᱟ ᱥᱴᱮᱴ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱟᱨ ᱫᱷᱳᱞᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱟ ᱾
ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱘-᱑᱙᱖᱙ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱘-᱑᱙᱘᱙ ᱨᱮ ᱱᱟᱱᱫᱩᱨᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱱᱫᱩᱲᱟ-ᱵᱚᱰᱱᱮᱨᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱙-᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱰᱱᱮᱨᱟ ᱣᱟᱰᱷᱟ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱐-᱑᱙᱙᱑ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱚᱰᱱᱮᱨᱟ ᱼ ᱚᱢᱟᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱑᱙᱙᱓ ᱼ ᱑᱙᱙᱔, ᱡᱟᱞᱟᱢᱵᱽ ᱼ ᱠᱟᱢᱜᱚᱶ ᱟᱨ ᱵᱩᱴᱤᱵᱳᱨᱤ ᱼ ᱩᱢᱨᱚᱨ ᱑᱙᱙᱔ ᱼ ᱑᱙᱙᱕ ᱨᱮ ᱵᱚᱰᱱᱮᱨᱟ ᱼ ᱟᱢᱟᱨᱟᱵᱚᱛᱤ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠᱮᱥᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱑᱙᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱩᱞᱫᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱜᱟᱡᱤᱴᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱼᱟ:
{{cquote|ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱯᱟᱪᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱔᱗ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱛᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱞᱟᱢᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱟᱢᱜᱚᱰ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱟᱢᱠᱷᱮᱰ, ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ, ᱵᱤᱥᱣᱟ, ᱱᱟᱱᱫᱩᱨᱟ, ᱡᱟᱞᱟᱢᱵᱽ, ᱠᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ, ᱥᱮᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱽᱡᱷᱟᱨᱤ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱷᱟᱢᱜᱟᱶ, ᱥᱤᱜᱟᱶ ᱟᱨ ᱢᱟᱞᱠᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱮᱥᱯᱳᱨᱴ ᱟᱨ ᱤᱢᱯᱳᱨᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱩᱬ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱢᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱮᱦᱠᱚᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱴᱚᱱ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱦᱞᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱚᱢᱵᱮ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱢᱟᱞᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱠᱷᱟᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱟᱨ ᱪᱷᱤᱦᱞᱤ ᱛᱟᱞᱩᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ, ᱞᱤᱱᱥᱮᱰ, ᱠᱚᱴᱚᱱ, ᱜᱩᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱱᱫᱩᱨᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱞᱠᱚᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱮᱥᱯᱳᱨᱴ ᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/BULDHANA/bank_trade%20routes.html |title = Trade routes| publisher=The Gazetteers Department, Maharashtra | access-date = 18 March 2013}}</ref>}}
==ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱽᱱᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱽ ᱥᱮᱰ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱮᱨ ᱜᱟᱵᱟᱬ ᱰᱤᱡᱮᱞ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱽᱱᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱪᱮᱰ ᱨᱮ ᱣᱟᱭ.ᱮ.ᱡᱤ.᱗, ᱣᱟᱭ.ᱮ.ᱡᱤ.᱙, ᱣᱟᱭ.ᱮ.ᱯᱤ.᱗ ᱟᱨ ᱣᱟᱭ.ᱮ.ᱡᱤ.᱙.᱑ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAM-4, WAP-4, WAG-5, WAG-7 ᱟᱨ WCM-6 ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=sheds>{{cite web| url = http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |title = Sheds and Workshops| publisher= IRFCA| access-date = 19 April 2013}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱮᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱵᱚᱠᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱡᱽᱱᱤ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱵᱚᱠᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱞᱳᱠᱳᱥ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱨᱤᱯᱟᱨᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=sheds/>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱟᱨᱵᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱴᱚᱱ ᱯᱨᱚᱰᱩᱥᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book| url = https://books.google.com/books?id=XhF2rr_4uhsC&q=Vidarbha+Calcutta-Bombay+line&pg=PA35 |title = Population dynamics in India|work= page 35 |last= Ranade|first=Prabha Shastri|year = 1990| publisher=APH |isbn = 9788170243076| access-date = 20 March 2013}}</ref><ref name=indiatoday>{{cite web| url = https://www.indiatoday.in/magazine/cover-story/story/20111107-rahul-gandhi-kalawati-suicides-in-vidarbha-749469-2011-10-28|title = Rahul's Lost Widows |last= Damayanti Dutta and Kiran Tare| publisher= India Today, 7 November 2011| access-date = 8 March 2013 }}</ref> ᱢᱚᱦᱟᱡᱮᱱᱠᱳ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ - ᱕᱐᱐ ᱢᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱯᱟᱨᱟᱥ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱙᱒᱐ ᱢᱤᱜᱟᱣᱟᱴ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱾<ref>{{cite web | url =http://www.mahagenco.in/index.php/about-us | title =Installed capacity of Mahagenco | publisher =Mahagenco | access-date =2013-03-08 | archive-date =21 September 2014 | archive-url =https://web.archive.org/web/20140921080018/http://www.mahagenco.in/index.php/about-us | url-status =dead }}</ref> ᱨᱤᱞᱟᱭᱮᱱᱥ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱨᱮ ᱵᱩᱴᱤᱵᱳᱨᱤ ᱨᱮ ᱖᱐᱐ ᱮᱢ.ᱰᱟᱵᱽᱞᱭᱩ. ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-03/india-business/36129960_1_butibori-mw-unit-largest-captive-coal-reserves| archive-url = https://web.archive.org/web/20130421221619/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-01-03/india-business/36129960_1_butibori-mw-unit-largest-captive-coal-reserves| url-status = dead| archive-date = 2013-04-21| work = [[The Times of India]]|title = Reliance-Power starts up second unit of Butibori plant | access-date = 2013-03-08 }}</ref>
ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱴᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.citizenscoalcouncil.org/wp-content/uploads/2012/07/TypicalCoalFiredPowerPlant.pdf | title = Diagram of a typical coal-fired thermal power station | access-date = 21 April 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140211074958/http://www.citizenscoalcouncil.org/wp-content/uploads/2012/07/TypicalCoalFiredPowerPlant.pdf | archive-date = 11 February 2014 | url-status = dead }}</ref> ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖-᱐᱗ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱒,᱔᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱮᱫᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱥ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱓᱕᱑,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱚᱞᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱮᱫᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.cea.nic.in/reports/yearly/thermal_perfm_review_rep/0607/Section-9.pdf | title = Coal supply to various power stations | access-date = 21 April 2013 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20140531090331/http://www.cea.nic.in/reports/yearly/thermal_perfm_review_rep/0607/Section-9.pdf | archive-date = 31 May 2014 | df = dmy-all }}</ref> ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱘᱐ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱔᱒ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.miningweekly.com/article/indian-railways-cil-to-collaborate-for-additional-coal-transport-capacity-2013-02-14 |title = Indian Railways, CIL to collaborate for additional coal transport capacity| publisher= Mining weekly.com, 14 February 2013| access-date = 21 April 2013}}</ref> ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱞᱳᱰᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱨᱮᱞ ᱛᱮ ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱑᱒ ᱥᱴᱤᱞ ᱯᱞᱟᱱᱴ ᱟᱨ ᱕᱕ ᱥᱤᱢᱮᱱᱴ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱭᱞᱟ ᱨᱤᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱚᱨᱦᱟᱠ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_compliance/2004/Railways/2004_9/chapter3.htm | title = Chapter 3: Coal movement on Indian Railways | access-date = 21 April 2013 }}{{Dead link|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱥᱯᱤᱰ ᱟᱨ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱪᱟᱞᱟᱣ==
ᱜᱚᱴᱟ ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱮ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ (᱙᱙ ᱢᱤᱯᱤᱪ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱯᱤᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/codesmanual/IRPWM/PermanentWayManualCh2_data.htm |title = Chapter II – The Maintenance of Permanent Way| access-date = 14 March 2013}}</ref>
[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]], [[ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱟᱠᱳᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]], ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ, ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱥᱟᱭ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=14 March 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/nagpur-junction-ngp/18 ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/akola-junction-ak/203 ᱟᱠᱳᱞᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]
*[http://indiarailinfo.com/arrivals/bhusaval-junction-bsl/208 ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]
{{DEFAULTSORT:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ - ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱥᱤᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱘᱖᱗ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
o5j5viitkxw7cmcdjhy5kuxyd1abuaz
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ
0
38263
199090
2026-10-15T08:30:05Z
MT731
2184
"{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}} {{Infobox station | name = ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ | system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ, ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞ | style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ | image = File:Bhusaval Jn Entrance.jpg | address = MSRTC ᱵᱟ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199090
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ, ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = File:Bhusaval Jn Entrance.jpg
| address = MSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱯᱤᱱ ᱔᱒᱕᱒᱐᱑ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|21.0469|75.788|display=inline}}
| elevation = {{convert|205.030|m|ft}}
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/> [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ-ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/>[[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱦᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| connections =
| structure = ᱚᱛ ᱨᱮ
| platform = ᱙
| tracks =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑᱘᱖᱐
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱑᱙᱖᱘–᱖᱙
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = BSL
| zone =
| division = [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]]
}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| pushpin_map = India Maharashtra
| mapframe = yes
| services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
|line=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱶ|right=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
|line2=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱫᱩᱥᱠᱷᱮᱰᱟ|right2=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type2=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ
}}
}}
'''ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱳᱥᱟᱣᱟᱞ''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱭᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱒᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=21 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱒᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| title = Bhusawal Jn railway station details| publisher = iniantrains.org| access-date = 13 March 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130629131230/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| archive-date = 29 June 2013| url-status = dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=The Gazetteers Dept Maharashtra|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/JALGAON/comm_railways.html|publisher=Government of Maharashtra|access-date=22 July 2014}}</ref> ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (GIPR) ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html | title = IR History: Early Days – I : Chronology of railways in India, Part 2 (1832–1865) | publisher =IRFCA | access-date = 8 March 2013 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱸᱰ (᱘,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯᱤ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱯᱷᱟ, ᱨᱮᱯᱷᱨᱮᱥᱚᱨ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Campbell|first=James|title=Gazetteer of Bombay presidency : Khandesh|publisher=British India governmentat|year=1880|location=Bombay, India|pages=1}}</ref>
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱑᱙᱖᱘-᱖᱙ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ, ᱒᱕ ᱠᱮᱵᱤ ᱮᱥᱤ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 8 March 2013 }}</ref>
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱥᱵᱤᱟᱭᱤ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ/ᱯᱤᱥᱤᱳ ᱵᱩᱛᱷ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱰᱮᱥᱠ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱟᱨ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱲ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhusaval Railway Station Map|url=https://erail.in/info/station-maps-bhusaval/1716|access-date=29 May 2020}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱪᱟᱠᱟ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 13 March 2013}}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱣᱟᱨᱠᱳᱯ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓.᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱯ, ᱤᱱᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱮᱥᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Central Railway / Indian Railways Portal|url=https://cr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,381,438|access-date=29 May 2020}}</ref>
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱘-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAM-᱔, WAM-᱔, WAG-᱕, ᱟᱨ WAG-᱙ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths=180>
Bhusawal Junction.JPG|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/departures/bhusaval-junction-bsl/208 ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
b1dpy7jb6rf10sn7eclxcjhbockb8h7
199092
199090
2026-10-15T09:59:22Z
MT731
2184
199092
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ, ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = File:Bhusaval Jn Entrance.jpg
| address = MSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱯᱤᱱ ᱔᱒᱕᱒᱐᱑ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|21.0469|75.788|display=inline}}
| elevation = {{convert|205.030|m|ft}}
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/> [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ-ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/>[[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱦᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| connections =
| structure = ᱚᱛ ᱨᱮ
| platform = ᱙
| tracks =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑᱘᱖᱐
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱑᱙᱖᱘–᱖᱙
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = BSL
| zone =
| division = [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]]
}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| pushpin_map = India Maharashtra
| mapframe = yes
| services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
|line=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱶ|right=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
|line2=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱫᱩᱥᱠᱷᱮᱰᱟ|right2=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type2=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ
}}
}}
'''ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱳᱥᱟᱣᱟᱞ''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱭᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱒᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=21 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱒᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| title = Bhusawal Jn railway station details| publisher = iniantrains.org| access-date = 13 March 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130629131230/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| archive-date = 29 June 2013| url-status = dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=The Gazetteers Dept Maharashtra|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/JALGAON/comm_railways.html|publisher=Government of Maharashtra|access-date=22 July 2014}}</ref> ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (GIPR) ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html | title = IR History: Early Days – I : Chronology of railways in India, Part 2 (1832–1865) | publisher =IRFCA | access-date = 8 March 2013 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱸᱰ (᱘,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯᱤ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱯᱷᱟ, ᱨᱮᱯᱷᱨᱮᱥᱚᱨ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Campbell|first=James|title=Gazetteer of Bombay presidency : Khandesh|publisher=British India governmentat|year=1880|location=Bombay, India|pages=1}}</ref>
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱑᱙᱖᱘-᱖᱙ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ, ᱒᱕ ᱠᱮᱵᱤ ᱮᱥᱤ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 8 March 2013 }}</ref>
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱥᱵᱤᱟᱭᱤ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ/ᱯᱤᱥᱤᱳ ᱵᱩᱛᱷ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱰᱮᱥᱠ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱟᱨ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱲ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhusaval Railway Station Map|url=https://erail.in/info/station-maps-bhusaval/1716|access-date=29 May 2020}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱪᱟᱠᱟ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 13 March 2013}}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱣᱟᱨᱠᱳᱯ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓.᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱯ, ᱤᱱᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱮᱥᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Central Railway / Indian Railways Portal|url=https://cr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,381,438|access-date=29 May 2020}}</ref>
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱘-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAM-᱔, WAM-᱔, WAG-᱕, ᱟᱨ WAG-᱙ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths=180>
Bhusawal Junction.JPG|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/departures/bhusaval-junction-bsl/208 ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
p9doaz2xkxryhvhvkr13yv6jck0av5n
199093
199092
2026-10-15T10:03:32Z
MT731
2184
199093
wikitext
text/x-wiki
{{short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ}}
{{Infobox station
| name = ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
| system = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ, ᱞᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱞ ᱟᱨ ᱠᱚᱢᱢᱭᱩᱴᱟᱨ ᱨᱮᱞ
| style = ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
| image = File:Bhusaval Jn Entrance.jpg
| address = MSRTC ᱵᱟᱥ ᱥᱴᱮᱸᱰ, ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ, ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ, ᱯᱤᱱ ᱔᱒᱕᱒᱐᱑ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ
| country = ᱥᱤᱧᱚᱛ
| coordinates = {{coord|21.0469|75.788|display=inline}}
| elevation = {{convert|205.030|m|ft}}
| line = [[ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ–ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]<br/>[[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/> [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ-ᱠᱚᱞᱭᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]<br/>[[ᱡᱟᱵᱟᱞᱯᱩᱨ-ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
| connections =
| structure = ᱚᱛ ᱨᱮ
| platform = ᱙
| tracks =
| parking = ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| opened = ᱑᱘᱖᱐
| closed =
| rebuilt =
| electrified = ᱑᱙᱖᱘–᱖᱙
| accessible =
| code = {{Indian railway code
| code = BSL
| zone =
| division = [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]]
}}
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤ
| former =
| passengers =
| pass_year =
| pass_percent =
| pass_system =
| pushpin_map = India Maharashtra
| mapframe = yes
| services = {{Adjacent stations|system=ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ
|line=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left=ᱵᱷᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱶ|right=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]]
|line2=ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|left2=ᱫᱩᱥᱠᱷᱮᱰᱟ|right2=ᱵᱷᱟᱰᱞᱤ|type2=[[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱯᱨᱚᱭᱟᱜᱽᱨᱟᱡᱽ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ]], ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱵᱷᱚᱯᱟᱞ-ᱢᱩᱢᱵᱟᱭ ᱞᱟᱭᱤᱱ
}}
}}
'''ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ''' (ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱚ '''ᱵᱷᱳᱥᱟᱣᱟᱞ''') ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱭᱟᱨᱰ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱭᱟᱨᱰ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱒᱔᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=21 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱒᱘᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱴᱨᱮᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱚᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| title = Bhusawal Jn railway station details| publisher = iniantrains.org| access-date = 13 March 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130629131230/http://www.indiantrains.org/station-details/?code=BSL&name=BHUSAVAL+JN| archive-date = 29 June 2013| url-status = dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=The Gazetteers Dept Maharashtra|url=https://cultural.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/JALGAON/comm_railways.html|publisher=Government of Maharashtra|access-date=22 July 2014}}</ref> ᱑᱘᱖᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱜᱨᱮᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱯᱮᱱᱤᱱᱥᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ (GIPR) ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱸᱰᱣᱟ]] ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱘᱖᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱫᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.irfca.org/faq/faq-hist.html | title = IR History: Early Days – I : Chronology of railways in India, Part 2 (1832–1865) | publisher =IRFCA | access-date = 8 March 2013 }}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱘᱕᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱯᱩᱸᱰ (᱘,᱐᱐,᱐᱐᱐ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯᱤ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱯᱷᱟ, ᱨᱮᱯᱷᱨᱮᱥᱚᱨ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ, ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ, ᱤᱭᱩᱨᱚᱯᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱲᱟᱜ, ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱥᱚᱢᱯᱩᱨᱩᱱ ᱟᱨ ᱡᱤᱢᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱖᱑ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱘᱖᱕ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite book|last=Campbell|first=James|title=Gazetteer of Bombay presidency : Khandesh|publisher=British India governmentat|year=1880|location=Bombay, India|pages=1}}</ref>
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱑᱙᱖᱘-᱖᱙ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟ, ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱯ, ᱒᱕ ᱠᱮᱵᱤ ᱮᱥᱤ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://irfca.org/docs/electrification-history.html|title = History of Electrification| publisher= IRFCA| access-date = 8 March 2013 }}</ref>
==ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱮᱥᱵᱤᱟᱭᱤ ᱮᱴᱤᱮᱢ, ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱮᱥᱴᱤᱰᱤ/ᱯᱤᱥᱤᱳ ᱵᱩᱛᱷ, ᱣᱮᱴᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱨᱤᱴᱟᱨᱤᱝ ᱨᱩᱢ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱣ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱤᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱮᱥᱚᱱ ᱰᱮᱥᱠ, ᱯᱚᱥᱴ ᱚᱯᱷᱤᱥ, ᱟᱨ ᱣᱟᱭ-ᱯᱷᱟᱭ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱞᱟᱝᱜᱟᱲ ᱴᱤᱠᱤᱴ ᱡᱷᱚᱨᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web|title=Bhusaval Railway Station Map|url=https://erail.in/info/station-maps-bhusaval/1716|access-date=29 May 2020}}</ref> ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱮᱫ ᱵᱚᱞᱚᱱ ᱨᱮ ᱔ ᱪᱟᱠᱟ ᱯᱟᱨᱠᱤᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱯᱷᱨᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱟᱨ ᱮᱥ ᱴᱤ ᱥᱴᱮᱱᱰ ᱾ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱞᱤᱣᱮᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ==
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱑᱙᱑᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱤ.ᱟᱭᱤ.ᱯᱤ.ᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱨᱮ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱥᱮᱰ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url =http://www.irfca.org/faq/faq-history3.html |title = IR History: Part III (1900–1947)| publisher= IRFCA| access-date = 13 March 2013}}</ref> ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱣᱟᱨᱠᱳᱯ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓.᱕᱒ ᱠᱳᱴᱤ ᱠᱷᱚᱨᱪᱟ ᱛᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱯ, ᱤᱱᱰᱟᱠᱥᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱵᱮᱥᱰ ᱴᱨᱮᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱵᱷᱟᱨᱦᱚᱞ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web|title=Central Railway / Indian Railways Portal|url=https://cr.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?fontColor=black&backgroundColor=LIGHTSTEELBLUE&lang=0&id=0,6,381,438|access-date=29 May 2020}}</ref>
ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱖ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱚᱱᱟᱞ ᱥᱴᱮᱱᱰᱟᱨᱰ ᱥᱟᱨᱴᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱴ ᱟᱭᱤ ᱮᱥ ᱳ ᱙᱐᱐᱘-᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱶ ᱥᱤᱫᱷᱟᱹ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱮᱰ ᱨᱮ WAM-᱔, WAM-᱔, WAG-᱕, ᱟᱨ WAG-᱙ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱜᱮᱞᱮᱨᱤ==
<gallery widths=180>
Bhusawal Junction.JPG|ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ
</gallery>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://indiarailinfo.com/departures/bhusaval-junction-bsl/208 ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜ]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱑᱘᱖᱓ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱟᱞᱜᱟᱶ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱦᱟᱨᱟᱥᱴᱨᱚ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱷᱩᱥᱟᱣᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
bhmtrixhmffkuqnos2yqteae7ong69e
ᱨᱚᱨᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
0
38264
199094
2026-10-15T10:06:06Z
Shibu Murmu
96
"```wikitext {{Infobox settlement | name = ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ नगरपालिका | native_name = रतुवामाई नगरपालिका | native_name_lang = ne | settlement_type = नगरपालिका | image_skyline = | image_caption = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Nepal | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = नेपाल ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱩᱣ..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199094
wikitext
text/x-wiki
```wikitext
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ नगरपालिका
| native_name = रतुवामाई नगरपालिका
| native_name_lang = ne
| settlement_type = नगरपालिका
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map =
| map_caption =
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = नेपाल ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|29|N|87|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{NEP}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ–ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱱᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ (NC)
| leader_title1 = ᱩᱯᱚ-ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱪᱩᱰᱚᱞ (NCP)
| area_total_km2 = 142.15
| population_total = 55,380
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[Nepal Standard Time|NST]]
| utc_offset = +5:45
| postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| postal_code = 56601
| area_code = 021
| website = {{url|http://www.ratuwamaimun.gov.np/}}
}}
ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱟᱛᱮ:
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ **ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ** (Ratuwamai Municipality)᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (VDC) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱟ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱓, ᱔ ᱟᱨ ᱗) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱔, ᱕ ᱟᱨ ᱗)᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱕,᱓᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱚᱛᱱᱚᱜ क्षेत्रफल ᱑᱔᱒.᱑᱕ ᱪᱟᱹᱠᱩ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱒,᱔᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱑]᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Occupation) ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱡᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱟᱨᱮ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱪᱚᱠ, ᱫᱚᱢᱨᱚᱵᱤᱴᱴᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ, ᱥᱚᱱᱤᱪᱚᱨᱮ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱞᱭᱟهایᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ, ᱢᱤᱨᱪᱚᱫᱚᱝᱜᱤ, ᱪᱷᱚᱞᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱯᱤᱰᱷᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱤᱢᱟᱹ (Borders) ==
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ଝᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱥᱩᱱᱚᱣᱚᱨᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱷᱟᱨᱤ-ᱥᱚᱱᱤᱥᱪᱚᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ (Demographics) ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱕᱕,᱔᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [᱒]᱾
# ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
* ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: ᱔᱐.᱘%
* ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ: ᱑᱙.᱖%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱙.᱘%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱔%
* ᱩᱨᱫᱩ: ᱖.᱖%
* ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ ᱔.᱕%
* ᱞᱤᱢᱵᱩ: ᱑.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱑.᱔%
* ᱱᱮᱣᱟᱨ: ᱑.᱐%
* ᱨᱟᱭ: ᱑.᱐%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ: ᱕.᱑% [᱒]
# ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ
* ᱦᱤᱞ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ: ᱑᱕.᱙%
* ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ: ᱑᱕.᱒%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱕%
* ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ: ᱗.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱖.᱐%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱔.᱖%
* [[ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ]] ᱔.᱖%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ: ᱓᱗.᱔% [᱓]
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱦᱤᱱᱫᱩ: ᱘᱓.᱐%
* ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ: ᱗.᱘%
* ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ (ᱥᱟᱨᱱᱟ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ): ᱓.᱙%
* ᱠᱤᱨᱟᱴᱤ: ᱒.᱘%
* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ: ᱑.᱗%
* ᱠᱷᱤᱨᱤᱥᱴᱟᱱ: ᱐.᱗%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ: ᱐.᱒% [᱔]
# ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ (Literacy)
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱖᱔.᱘%
* ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱒.᱓%
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱓᱒.᱙% [᱕]
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
* ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Shree Sauntha Higher Secondary School):** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱖, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Saraswati Higher Secondary School):** ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱘, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱯᱟᱛᱷᱤᱵᱷᱚᱨᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Pathibhara English School): ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱗, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱨᱤ ᱢᱟ.ᱵᱤ. ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ-᱐᱒:** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ-᱓, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
* ᱨᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱥᱠᱩᱞ:** ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱖ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱖]᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist|
* [᱑] [Ratuwamai (Municipality, Nepal) - Population Statistics, Charts, Map and Location](https://www.citypopulation.de) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* [᱒] NepalMap Language
* [᱓] NepalMap Caste
* [᱔] NepalMap Religion
* [᱕] NepalMap Literacy
* [᱖] [Pathibhara English Secondary School, Sijuwa](https://edusanjal.com) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
}}
[[Category:ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟᱠᱚ]]
```
4rhn3xdoh1deay42a9vjj2trresrd1j
199096
199094
2026-10-15T10:07:03Z
Shibu Murmu
96
199096
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| native_name = रतुवामाई नगरपालिका
| native_name_lang = ne
| settlement_type = नगरपालिका
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map =
| map_caption =
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = नेपाल ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|29|N|87|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{NEP}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ–ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱱᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ (NC)
| leader_title1 = ᱩᱯᱚ-ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱪᱩᱰᱚᱞ (NCP)
| area_total_km2 = 142.15
| population_total = 55,380
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[Nepal Standard Time|NST]]
| utc_offset = +5:45
| postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| postal_code = 56601
| area_code = 021
| website = {{url|http://www.ratuwamaimun.gov.np/}}
}}
ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱠᱟᱛᱮ:
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ **ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ** (Ratuwamai Municipality)᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (VDC) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱟ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱓, ᱔ ᱟᱨ ᱗) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱔, ᱕ ᱟᱨ ᱗)᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱕,᱓᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱚᱛᱱᱚᱜ क्षेत्रफल ᱑᱔᱒.᱑᱕ ᱪᱟᱹᱠᱩ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱒,᱔᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱑]᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Occupation) ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱡᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱟᱨᱮ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱪᱚᱠ, ᱫᱚᱢᱨᱚᱵᱤᱴᱴᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ, ᱥᱚᱱᱤᱪᱚᱨᱮ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱞᱭᱟهایᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ, ᱢᱤᱨᱪᱚᱫᱚᱝᱜᱤ, ᱪᱷᱚᱞᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱯᱤᱰᱷᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱤᱢᱟᱹ (Borders) ==
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ଝᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱥᱩᱱᱚᱣᱚᱨᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱷᱟᱨᱤ-ᱥᱚᱱᱤᱥᱪᱚᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ (Demographics) ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱕᱕,᱔᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [᱒]᱾
# ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
* ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: ᱔᱐.᱘%
* ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ: ᱑᱙.᱖%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱙.᱘%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱔%
* ᱩᱨᱫᱩ: ᱖.᱖%
* ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ ᱔.᱕%
* ᱞᱤᱢᱵᱩ: ᱑.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱑.᱔%
* ᱱᱮᱣᱟᱨ: ᱑.᱐%
* ᱨᱟᱭ: ᱑.᱐%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ: ᱕.᱑% [᱒]
# ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ
* ᱦᱤᱞ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ: ᱑᱕.᱙%
* ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ: ᱑᱕.᱒%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱕%
* ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ: ᱗.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱖.᱐%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱔.᱖%
* [[ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ]] ᱔.᱖%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ: ᱓᱗.᱔% [᱓]
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱦᱤᱱᱫᱩ: ᱘᱓.᱐%
* ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ: ᱗.᱘%
* ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ (ᱥᱟᱨᱱᱟ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ): ᱓.᱙%
* ᱠᱤᱨᱟᱴᱤ: ᱒.᱘%
* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ: ᱑.᱗%
* ᱠᱷᱤᱨᱤᱥᱴᱟᱱ: ᱐.᱗%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ: ᱐.᱒% [᱔]
# ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ (Literacy)
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱖᱔.᱘%
* ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱒.᱓%
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱓᱒.᱙% [᱕]
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
* ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Shree Sauntha Higher Secondary School):** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱖, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Saraswati Higher Secondary School):** ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱘, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱯᱟᱛᱷᱤᱵᱷᱚᱨᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Pathibhara English School): ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱗, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱨᱤ ᱢᱟ.ᱵᱤ. ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ-᱐᱒:** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ-᱓, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
* ᱨᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱥᱠᱩᱞ:** ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱖ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱖]᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist|
* [᱑] [Ratuwamai (Municipality, Nepal) - Population Statistics, Charts, Map and Location](https://www.citypopulation.de) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* [᱒] NepalMap Language
* [᱓] NepalMap Caste
* [᱔] NepalMap Religion
* [᱕] NepalMap Literacy
* [᱖] [Pathibhara English Secondary School, Sijuwa](https://edusanjal.com) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
}}
[[Category:ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟᱠᱚ]]
```
eize8rzjovnrhnjcui6200l7b1q64t3
199097
199096
2026-10-15T10:08:35Z
Shibu Murmu
96
199097
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| native_name = रतुवामाई नगरपालिका
| native_name_lang = ne
| settlement_type = नगरपालिका
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map =
| map_caption =
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = नेपाल ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|29|N|87|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{NEP}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ–ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱱᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ (NC)
| leader_title1 = ᱩᱯᱚ-ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱪᱩᱰᱚᱞ (NCP)
| area_total_km2 = 142.15
| population_total = 55,380
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[Nepal Standard Time|NST]]
| utc_offset = +5:45
| postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| postal_code = 56601
| area_code = 021
| website = {{url|http://www.ratuwamaimun.gov.np/}}
}}
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ **ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ** (Ratuwamai Municipality)᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (VDC) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱟ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱓, ᱔ ᱟᱨ ᱗) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱔, ᱕ ᱟᱨ ᱗)᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱕,᱓᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱚᱛᱱᱚᱜ क्षेत्रफल ᱑᱔᱒.᱑᱕ ᱪᱟᱹᱠᱩ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱒,᱔᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱑]᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Occupation) ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱡᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱟᱨᱮ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱪᱚᱠ, ᱫᱚᱢᱨᱚᱵᱤᱴᱴᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ, ᱥᱚᱱᱤᱪᱚᱨᱮ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱞᱭᱟهایᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ, ᱢᱤᱨᱪᱚᱫᱚᱝᱜᱤ, ᱪᱷᱚᱞᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱯᱤᱰᱷᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱤᱢᱟᱹ (Borders) ==
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ଝᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱥᱩᱱᱚᱣᱚᱨᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱷᱟᱨᱤ-ᱥᱚᱱᱤᱥᱪᱚᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ (Demographics) ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱕᱕,᱔᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [᱒]᱾
# ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
* ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: ᱔᱐.᱘%
* ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ: ᱑᱙.᱖%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱙.᱘%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱔%
* ᱩᱨᱫᱩ: ᱖.᱖%
* ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ ᱔.᱕%
* ᱞᱤᱢᱵᱩ: ᱑.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱑.᱔%
* ᱱᱮᱣᱟᱨ: ᱑.᱐%
* ᱨᱟᱭ: ᱑.᱐%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ: ᱕.᱑% [᱒]
# ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ
* ᱦᱤᱞ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ: ᱑᱕.᱙%
* ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ: ᱑᱕.᱒%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱕%
* ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ: ᱗.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱖.᱐%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱔.᱖%
* [[ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ]] ᱔.᱖%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ: ᱓᱗.᱔% [᱓]
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱦᱤᱱᱫᱩ: ᱘᱓.᱐%
* ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ: ᱗.᱘%
* ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ (ᱥᱟᱨᱱᱟ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ): ᱓.᱙%
* ᱠᱤᱨᱟᱴᱤ: ᱒.᱘%
* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ: ᱑.᱗%
* ᱠᱷᱤᱨᱤᱥᱴᱟᱱ: ᱐.᱗%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ: ᱐.᱒% [᱔]
# ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ (Literacy)
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱖᱔.᱘%
* ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱒.᱓%
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱓᱒.᱙% [᱕]
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
* ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Shree Sauntha Higher Secondary School):** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱖, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Saraswati Higher Secondary School):** ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱘, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱯᱟᱛᱷᱤᱵᱷᱚᱨᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Pathibhara English School): ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱗, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱨᱤ ᱢᱟ.ᱵᱤ. ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ-᱐᱒:** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ-᱓, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
* ᱨᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱥᱠᱩᱞ:** ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱖ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱖]᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist|
* [᱑] [Ratuwamai (Municipality, Nepal) - Population Statistics, Charts, Map and Location](https://www.citypopulation.de) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* [᱒] NepalMap Language
* [᱓] NepalMap Caste
* [᱔] NepalMap Religion
* [᱕] NepalMap Literacy
* [᱖] [Pathibhara English Secondary School, Sijuwa](https://edusanjal.com) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
}}
[[Category:ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟᱠᱚ]]
7jdgum66ndzjssxjxbymopczi4g14hu
199098
199097
2026-10-15T10:10:45Z
Shibu Murmu
96
199098
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
| native_name = रतुवामाई नगरपालिका
| native_name_lang = ne
| settlement_type = नगरपालिका
| image_skyline =
| image_caption =
| image_map =
| map_caption =
| pushpin_map = Nepal
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = नेपाल ᱨᱮ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|26|29|N|87|38|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{NEP}}
| subdivision_type1 = ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_name1 = ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ
| subdivision_type2 = ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| subdivision_name2 = ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
| government_type = ᱢᱮᱭᱚᱨ–ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ
| leader_title = ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name = ᱱᱟᱜᱮᱥᱚᱨ ᱯᱨᱚᱥᱟᱫᱽ ᱥᱤᱝ (NC)
| leader_title1 = ᱩᱯᱚ-ᱢᱮᱭᱚᱨ
| leader_name1 = ᱫᱚᱢᱚᱭᱚᱱᱛᱤ ᱪᱩᱰᱚᱞ (NCP)
| area_total_km2 = 142.15
| population_total = 55,380
| population_as_of = 2017
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[Nepal Standard Time|NST]]
| utc_offset = +5:45
| postal_code_type = ᱯᱚᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ
| postal_code = 56601
| area_code = 021
| website = {{url|http://www.ratuwamaimun.gov.np/}}
}}
ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱛᱚᱨᱟᱭ ᱴᱚᱴᱷᱟ, ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱥᱤ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ, ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱥᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ '''ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ''' (Ratuwamai Municipality)᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱪ ᱒᱐᱑᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱳ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱠᱚᱢᱤᱴᱤ (VDC) ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ: ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱵᱟ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱓, ᱔ ᱟᱨ ᱗) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱰᱟᱝᱜᱟ (ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱑, ᱔, ᱕ ᱟᱨ ᱗)᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱕,᱓᱘᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ, ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱮᱨᱮᱭᱟ ᱑᱔᱒.᱑᱕ ᱪᱟᱹᱠᱩ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱔᱒,᱔᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ (Occupation) ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱥᱵᱟᱥ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱜᱮ ᱪᱟᱥ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱚ ᱠᱷᱟᱸᱡᱚᱭᱟ᱾ ᱥᱚᱢᱵᱟᱨᱮ, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ, ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱪᱚᱠ, ᱫᱚᱢᱨᱚᱵᱤᱴᱴᱟ, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ, ᱥᱚᱱᱤᱪᱚᱨᱮ, ᱜᱳᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱠᱚᱞᱭᱟهایᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱡᱷᱩᱨᱠᱤᱭᱟᱹ, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ, ᱢᱤᱨᱪᱚᱫᱚᱝᱜᱤ, ᱪᱷᱚᱞᱜᱟᱪᱷᱤ, ᱯᱤᱰᱷᱟᱞᱤ ᱮᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯﺎᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱥᱤᱢᱟᱹ (Borders) ==
* ᱥᱟᱢᱟᱝ: ଝᱟᱯᱟ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ
* ᱯᱟᱪᱮ: ᱥᱩᱱᱚᱣᱚᱨᱥᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱟᱨ ᱯᱚᱛᱷᱟᱨᱤ-ᱥᱚᱱᱤᱥᱪᱚᱨᱮ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱮᱛᱚᱢ: ᱩᱨᱞᱟᱵᱟᱨᱤ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ
* ᱠᱚᱧᱮ: ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱯᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱤᱧᱚᱛ
== ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤ (Demographics) ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱕᱕,᱔᱑᱘ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [᱒]᱾
# ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
* ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ: ᱔᱐.᱘%
* ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ: ᱑᱙.᱖%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱙.᱘%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱔%
* ᱩᱨᱫᱩ: ᱖.᱖%
* ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ ᱔.᱕%
* ᱞᱤᱢᱵᱩ: ᱑.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱑.᱔%
* ᱱᱮᱣᱟᱨ: ᱑.᱐%
* ᱨᱟᱭ: ᱑.᱐%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ: ᱕.᱑% [᱒]
# ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱟᱨ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚ
* ᱦᱤᱞ ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱚᱬ: ᱑᱕.᱙%
* ᱪᱷᱮᱛᱨᱤ: ᱑᱕.᱒%
* ᱛᱟᱡᱽᱯᱩᱨᱤᱭᱟ: ᱘.᱕%
* ᱢᱩᱥᱚᱞᱢᱟᱱ: ᱗.᱘%
* ᱜᱟᱝᱜᱟᱭ: ᱖.᱐%
* ᱨᱟᱡᱽᱵᱚᱝᱥᱤ: ᱔.᱖%
* [[ᱥᱚᱱᱛᱷᱟᱞᱤ]] ᱔.᱖%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚ: ᱓᱗.᱔% [᱓]
# ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
* ᱦᱤᱱᱫᱩ: ᱘᱓.᱐%
* ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ: ᱗.᱘%
* ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛᱤ (ᱥᱟᱨᱱᱟ/ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ): ᱓.᱙%
* ᱠᱤᱨᱟᱴᱤ: ᱒.᱘%
* ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ: ᱑.᱗%
* ᱠᱷᱤᱨᱤᱥᱴᱟᱱ: ᱐.᱗%
* ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ: ᱐.᱒% [᱔]
# ᱚᱞ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱚᱨ (Literacy)
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱖᱔.᱘%
* ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱒.᱓%
* ᱚᱞ ᱟᱨ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱵᱟᱝ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚ: ᱓᱒.᱙% [᱕]
== ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (Education) ==
* ᱥᱨᱤ ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Shree Sauntha Higher Secondary School):** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱖, ᱥᱟᱣᱩᱱᱛᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞᱤ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱮ ᱮᱢᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱚᱨᱚᱥᱣᱚᱛᱤ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Saraswati Higher Secondary School):** ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱘, ᱤᱴᱟᱦᱟᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱯᱟᱛᱷᱤᱵᱷᱚᱨᱟ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (Pathibhara English School): ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ-᱗, ᱥᱤᱡᱩᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱟᱱᱟ᱾
* ᱥᱨᱤ ᱢᱟ.ᱵᱤ. ᱠᱮᱱᱫᱽᱨᱚ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ-᱐᱒:** ᱨᱚᱛᱩᱣᱟᱢᱟᱭ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟ-᱓, ᱢᱟᱦᱟᱫᱮᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
* ᱨᱟᱭᱤᱡᱤᱝ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱵᱳᱨᱰᱤᱝ ᱥᱠᱩᱞ:** ᱳᱣᱟᱨᱳ ᱮᱞ ᱖ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ [᱖]᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ (References) ==
{{reflist|
* [᱑] [Ratuwamai (Municipality, Nepal) - Population Statistics, Charts, Map and Location](https://www.citypopulation.de) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
* [᱒] NepalMap Language
* [᱓] NepalMap Caste
* [᱔] NepalMap Religion
* [᱕] NepalMap Literacy
* [᱖] [Pathibhara English Secondary School, Sijuwa](https://edusanjal.com) - 2021-02-07 ᱨᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
}}
[[Category:ᱢᱳᱨᱚᱝ ᱡᱤᱞᱞᱟᱹ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱜᱚᱨᱯᱟᱞᱤᱠᱟᱠᱚ]]
oby5pdmcfodvbghlba6g7rowip0x6io