ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
satwiki
https://sat.wikipedia.org/wiki/%E1%B1%A2%E1%B1%A9%E1%B1%AC%E1%B1%A9%E1%B1%9B_%E1%B1%A5%E1%B1%9F%E1%B1%A6%E1%B1%B4%E1%B1%9F
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ
ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ
ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ
ᱣᱤᱠᱤᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱚᱲ
ᱨᱮᱫ
ᱨᱮᱫ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ
ᱢᱤᱰᱤᱭᱟᱣᱤᱠᱤ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱪᱷᱟᱸᱪ
ᱪᱷᱟᱸᱪ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ
ᱜᱚᱸᱲᱚᱸ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
ᱛᱷᱚᱠ
ᱛᱷᱚᱠ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
TimedText
TimedText talk
ᱢᱳᱰᱩᱞ
ᱢᱳᱰᱩᱞ ᱜᱟᱞᱢᱟᱨᱟᱣ
Event
Event talk
ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ
0
107
199108
178878
2026-10-15T16:20:19Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
Bijendra Hansda Purudhul ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
178878
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable floatright"
|-
| colspan="2" | <gallery caption="ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ" widths="320" heights="480">
File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg
</gallery>
|-
! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ
|-
! colspan="9" style="background: #00FA1A;" | ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ
|-
! colspan="10" | ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒
ᱠᱷᱚᱱ
᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗
|-
! colspan="3" style="background: #00FA1A;" | ᱡᱤᱭᱚᱱ
|-
! ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑
ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ
|-
!ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ
| ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱕
ᱵᱮᱛᱷᱤᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱞᱚᱝ
|-
! ᱟᱯᱟᱛ
| ᱡᱮᱭᱱᱩᱞᱟᱵᱽᱫᱤᱱ
|-
! ᱮᱸᱜᱟᱛ
| ᱚᱥᱤᱟᱢᱢᱟ
|-
| colspan="4" style="background: red; height: 0.5px" | ⚛
|-
! ᱜᱩᱱ !! ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ
|-
| colspan="5" style="background: red; height: 0.5px;" | ⚛
|-
! colspan="6" style="background: #00FA1A;" | ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|-
! colspan="7" | ➡ ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ,
➡ ᱞᱚᱸᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ
|-
! colspan="8" style="background: #FAB6F2;" | ᱢᱟᱺᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
! ᱑᱙᱘᱙
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|-
! ᱑᱙᱙᱐
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|-
! ᱑᱙᱙᱗
| ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ
|}
'''ᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱠᱤᱨ ᱡᱮᱣᱱᱩᱞᱚᱵᱫᱤᱱ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ''' ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ A. P. J. Abdul kalam ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ''' ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱩᱤ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱚᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ''' ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical science) ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱦᱣᱭᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ '''ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ & ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ (DRDO)''' ᱟᱨ [[ᱤᱥᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ''' ᱟᱨ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ '''ᱠᱚᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱ''' ᱢᱟᱺᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱢᱟᱺᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''''ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱚᱨᱚᱢ''''' ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱠᱤᱨ ᱡᱮᱣᱱᱩᱞᱚᱵᱫᱤᱱ ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱞ''' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱡᱮᱭᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ''' ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ '''ᱚᱥᱤᱟᱢᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ '''ᱚᱵᱫᱩᱞ''' ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ''ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ''' ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ (newspaper)'' ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱵᱱᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱚᱞ ᱚᱪᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical) ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ '''ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ'''ᱮ ᱥᱮᱱᱮᱱᱟ ''ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ'' ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ '''ᱢᱟᱰᱨᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯ ᱴᱮᱨᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱚᱱ''' ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ DRDO ᱨᱮ ᱢᱤᱫ '''ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱦᱮᱞᱤ ᱠᱟᱯᱴᱟᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] '''ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ''' ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣᱼᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ '''ᱵᱤᱠᱨᱤᱢ ᱥᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱚᱨᱪ ᱚᱨᱜᱟᱱᱤᱡᱮᱥᱚᱱ (ᱤᱥᱨᱚ)''' ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ '''ᱥᱮᱴᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ(ᱥᱞᱵ-᱓)''' ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹᱫᱩᱜᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ '''ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱ''' ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ==
'''ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ '''ᱤᱜᱽᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱢᱟᱭᱤᱸᱰᱥ (᱒᱐᱐᱒)''' , '''ᱣᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ(᱑᱙᱙᱙)''' ᱟᱨ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-᱒᱐᱒᱐ ''ᱮ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱭᱩ ᱢᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱢ'''' ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱴ ᱠᱚᱴᱤ ᱠᱚᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱠᱟᱣ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱣᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ '''ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''', '''ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱨᱤᱝ ᱛᱷᱚᱴᱥ''' ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱢᱟᱺᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ==
*᱑☛ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ '''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ''' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱫ
*᱒☛ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ'''
*᱓☛ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ '''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ'''
*᱔☛ ᱑᱙᱙᱗ '''ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ'' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ
*᱕☛ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱠᱚᱨ''' ᱢᱟᱺᱱ
ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ '''ᱰᱤᱠᱴᱚᱨᱮᱴ''' ᱢᱟᱺᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ
==ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ==
'''ᱚᱵᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ''' ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ '''''ᱥᱤᱞᱚᱝ''''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱵᱮᱛᱷᱤᱱ'' ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱯᱷᱚᱠᱚᱥ ᱫᱷᱟᱠ (heartfelt) ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱤᱸᱫᱟᱲᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱜᱼᱟ ᱾
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.abdulkalam.com Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160818/http://www.abdulkalam.com/ |date=2021-02-27 }}
* [http://www.abdulkalam.nic.in/ Dr. A. P. J. Abdul Kalam: Former President of India]
* [http://www.abdulkalam.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160818/http://www.abdulkalam.com/ |date=2021-02-27 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
14mo4hpbzfxmxasxm3dc6jk2vj3vzmj
199112
199108
2026-10-15T16:44:41Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
199112
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable floatright"
|-
| colspan="2" | <gallery widths="320" heights="480" caption="ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ">
File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg
</gallery>
|-
! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ
|-
! colspan="9" style="background: #00FA1A;" | ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ
|-
! colspan="10" | ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒
ᱠᱷᱚᱱ
᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗
|-
! colspan="3" style="background: #00FA1A;" | ᱡᱤᱭᱚᱱ
|-
! ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑
ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ
|-
!ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ
| ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱕
ᱵᱮᱛᱷᱤᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱞᱚᱝ
|-
! ᱟᱯᱟᱛ
| ᱡᱮᱭᱱᱩᱞᱟᱵᱽᱫᱤᱱ
|-
! ᱮᱸᱜᱟᱛ
| ᱚᱥᱤᱟᱢᱢᱟ
|-
| colspan="4" style="background: red; height: 0.5px" | ⚛
|-
! ᱜᱩᱱ !! ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ
|-
| colspan="5" style="background: red; height: 0.5px;" | ⚛
|-
! colspan="6" style="background: #00FA1A;" | ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|-
! colspan="7" | ➡ ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ,
➡ ᱞᱚᱸᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ
|-
! colspan="8" style="background: #FAB6F2;" | ᱢᱟᱺᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
! ᱑᱙᱘᱙
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|-
! ᱑᱙᱙᱐
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|-
! ᱑᱙᱙᱗
| ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ
|}
'''ᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱠᱤᱨ ᱡᱮᱣᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ''' ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱼᱮ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱩᱤ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱚᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ''' ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical science) ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱦᱣᱭᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ '''ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ & ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱳᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱟᱱ (DRDO)''' ᱟᱨ [[ᱤᱥᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ''' ᱟᱨ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ '''ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱ''' ᱢᱟᱺᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱢᱟᱺᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱣᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''''ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ''''' ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱠᱤᱨ ᱡᱮᱣᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱞ''' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱡᱮᱭᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ''' ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ '''ᱚᱥᱤᱟᱢᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ''' ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ''ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ''' ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ (newspaper)'' ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱵᱱᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱚᱞ ᱚᱪᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical) ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ'''ᱮ ᱥᱮᱱᱮᱱᱟ ''ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ'' ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯ ᱴᱮᱨᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱚᱱ''' ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ DRDO ᱨᱮ ᱢᱤᱫ '''ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱦᱮᱞᱤ ᱠᱟᱯᱴᱟᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] '''ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ''' ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣᱼᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱤᱠᱨᱤᱢ ᱥᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱳᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱟᱱ (ᱤᱥᱨᱚ)''' ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ '''ᱥᱮᱴᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ(ᱥᱞᱵ-᱓)''' ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹᱫᱩᱜᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ '''ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱ''' ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ==
'''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ '''ᱤᱜᱽᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱢᱟᱭᱤᱸᱰᱥ (᱒᱐᱐᱒)''', '''ᱣᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ(᱑᱙᱙᱙)''' ᱟᱨ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-᱒᱐᱒᱐ ''ᱮ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱭᱩ ᱢᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱢ'''' ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱴ ᱠᱚᱴᱤ ᱠᱚᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱠᱟᱣ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱣᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ '''ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''', '''ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱨᱤᱝ ᱛᱷᱚᱴᱥ''' ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾'''
==ᱢᱟᱺᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ==
*᱑☛ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ '''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ''' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱫ
*᱒☛ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ'''
*᱓☛ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ '''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ'''
*᱔☛ ᱑᱙᱙᱗ '''ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ'' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ
*᱕☛ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱠᱚᱨ''' ᱢᱟᱺᱱ
ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ '''ᱰᱤᱠᱴᱚᱨᱮᱴ''' ᱢᱟᱺᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ
==ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ==
'''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ '''''ᱥᱤᱞᱚᱝ''''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱵᱮᱛᱷᱤᱱ'' ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱯᱷᱚᱠᱚᱥ ᱫᱷᱟᱠ (heartfelt) ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱤᱸᱫᱟᱲᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.abdulkalam.com ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160818/http://www.abdulkalam.com/ |date=2021-02-27 }}
* [http://www.abdulkalam.nic.in/ ᱰᱨ. ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ: ᱯᱷᱳᱨᱢᱟᱨ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]
* [http://www.abdulkalam.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160818/http://www.abdulkalam.com/ |date=2021-02-27 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
9iz0cv4pl4l5v7rg3c5yhl69xynegii
199113
199112
2026-10-15T16:46:15Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
199113
wikitext
text/x-wiki
{| class="wikitable floatright"
|-
| colspan="2" | <gallery widths="320" heights="480" caption="ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ">
File:A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg
</gallery>
|-
! ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ
|-
! colspan="9" style="background: #00FA1A;" | ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ
|-
! colspan="10" | ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒
ᱠᱷᱚᱱ
᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗
|-
! colspan="3" style="background: #00FA1A;" | ᱡᱤᱭᱚᱱ
|-
! ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ
| ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑
ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ
|-
!ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ
| ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱕
ᱵᱮᱛᱷᱤᱱ ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ, ᱥᱤᱞᱚᱝ
|-
! ᱟᱯᱟᱛ
| ᱡᱮᱭᱱᱩᱞᱟᱵᱽᱫᱤᱱ
|-
! ᱮᱸᱜᱟᱛ
| ᱚᱥᱤᱟᱢᱢᱟ
|-
| colspan="4" style="background: red; height: 0.5px" | ⚛
|-
! ᱜᱩᱱ !! ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ
|-
| colspan="5" style="background: red; height: 0.5px;" | ⚛
|-
! colspan="6" style="background: #00FA1A;" | ᱥᱤᱨᱤᱡᱽ
|-
! colspan="7" | ➡ ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ,
➡ ᱞᱚᱸᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ
|-
! colspan="8" style="background: #FAB6F2;" | ᱢᱟᱺᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ
|-
! ᱑᱙᱘᱙
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|-
! ᱑᱙᱙᱐
| ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ
|-
! ᱑᱙᱙᱗
| ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ
|}
'''ᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱠᱤᱨ ᱡᱮᱣᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ (ᱡᱟᱱᱟᱢ : ᱑᱕ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ - ᱜᱩᱨ : ᱒᱗ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱑᱕)''' ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ ᱾ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ''' ᱜᱚᱢᱠᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡᱼᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱟᱛᱮᱼᱮ ᱦᱟᱨᱟᱵᱩᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱩᱤ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱚᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ''' ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical science) ᱟᱨ [[ᱪᱮᱱᱱᱟᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱴᱮᱠᱱᱚᱞᱚᱡᱤ''' ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱦᱟᱛᱟᱣᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱦᱣᱭᱩᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ '''ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ & ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱳᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱟᱱ (DRDO)''' ᱟᱨ [[ᱤᱥᱨᱚ]] ᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ''' ᱟᱨ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱜᱮᱭᱟᱱ ᱮ ᱥᱮᱸᱫᱽᱨᱟ ᱚᱰᱚᱠ ᱞᱮᱫ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ '''ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱤᱱᱤᱡ '''ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱ''' ᱢᱟᱺᱱ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱟᱠᱟᱣᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱟᱨ ᱰᱤᱯᱷᱮᱱᱥ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ [[ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ]] ᱢᱟᱺᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱣᱟᱫᱮᱭᱟ ᱾
==ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱑᱕ ᱚᱠᱴᱚᱵᱚᱨ ᱑᱙᱓᱑ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ [[ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ '''''ᱨᱟᱢᱮᱥᱣᱟᱨᱟᱢ''''' ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱤᱫᱽᱨᱟᱹ ᱵᱮᱲᱟ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱟᱵᱩᱞ ᱯᱚᱠᱤᱨ ᱡᱮᱣᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱞ''' ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱟᱯᱟᱛ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ '''ᱡᱮᱭᱱᱩᱞᱚᱵᱽᱫᱤᱱ''' ᱟᱨ ᱮᱸᱜᱟᱛ ᱫᱚ '''ᱚᱥᱤᱟᱢᱢᱟ''' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ''' ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱫᱚ ''ᱞᱟᱹᱣᱲᱤᱭᱟᱹ''ᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮ ᱥᱚᱯᱚᱦᱚᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ''' ᱫᱚ ᱟᱥᱲᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱵᱚᱭᱚᱥ ᱨᱮ ᱦᱚᱸᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ''ᱵᱮᱣᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ (newspaper)'' ᱚᱲᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱨᱚᱢᱟᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱮᱴᱨᱤᱠ ᱵᱤᱱᱤᱰ ᱯᱟᱥ ᱛᱟᱭᱚᱢ '''ᱛᱤᱨᱩᱪᱤᱨᱟᱯᱚᱞᱞᱤ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱮᱱᱴ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱵᱱᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱮ ᱚᱞ ᱚᱪᱚᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱟᱞ (physical) ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱕ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ'''ᱮ ᱥᱮᱱᱮᱱᱟ ''ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨ'' ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ '''ᱢᱟᱫᱽᱨᱟᱥ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱚᱯ ᱴᱮᱨᱱᱚᱞᱚᱡᱤ ᱠᱷᱚᱱ''' ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱱᱮᱨ ᱟᱢᱮᱴ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱖᱐ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ DRDO ᱨᱮ ᱢᱤᱫ '''ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ''' ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ [[ᱦᱮᱞᱤ ᱠᱟᱯᱴᱟᱨ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱫᱚᱭ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱟᱡ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱭ ᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱩᱥᱤ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ]] '''ᱵᱤᱠᱨᱚᱢ ᱥᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ''' ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱣᱼᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱵᱤᱠᱨᱤᱢ ᱥᱚᱨᱟᱵᱷᱟᱭᱤ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱤᱡ ᱟᱹᱭᱩᱨᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟᱱ ᱥᱯᱮᱥ ᱨᱤᱥᱟᱨᱪ ᱳᱨᱜᱟᱱᱟᱭᱤᱡᱮᱥᱟᱱ (ᱤᱥᱨᱚ)''' ᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ '''ᱥᱮᱴᱞᱟᱭᱤᱴ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ(ᱥᱞᱵ-᱓)''' ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱤᱥᱟᱹᱫᱩᱜᱤᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ '''ᱵᱟᱞᱤᱥᱴᱤᱠ ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱞᱚᱧᱪ ᱵᱮᱦᱠᱤᱞ''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱫᱽᱜᱟᱹᱣ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ '''ᱢᱤᱥᱟᱭᱤᱞ ᱢᱮᱱ''' ᱢᱮᱱ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ==
ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱑᱑ ᱟᱱᱤᱡ ᱯᱨᱥᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱒᱐᱐᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱷᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱭ ᱜᱚᱜ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱥᱮᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱩᱯᱨᱩᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾
==ᱚᱱᱚᱞ ᱯᱩᱛᱷᱤ==
'''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚ ᱦᱚᱸᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱚᱱᱚᱞ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ '''ᱤᱜᱽᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱢᱟᱭᱤᱸᱰᱥ (᱒᱐᱐᱒)''', '''ᱣᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ(᱑᱙᱙᱙)''' ᱟᱨ ''ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ-᱒᱐᱒᱐ ''ᱮ ᱵᱷᱤᱡᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨ ᱫᱚ ᱱᱭᱩ ᱢᱤᱞᱤᱱᱤᱭᱚᱢ'''' ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱴ ᱠᱚᱴᱤ ᱠᱚᱴᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱥᱠᱟᱣ ᱥᱟᱡᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ '''ᱣᱤᱝᱥ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱭᱟᱨ''' ᱫᱚ ᱟᱡᱼᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱩᱱᱤ '''ᱢᱤᱥᱚᱱ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ''', '''ᱤᱱᱥᱯᱟᱭᱨᱤᱝ ᱛᱷᱚᱴᱥ''' ᱮᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱯᱩᱛᱷᱤ ᱠᱚᱭ ᱚᱞ ᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾'''
==ᱢᱟᱺᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ==
*᱑☛ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ '''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱷᱩᱥᱚᱬ''' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱮᱢᱟᱫ ᱫᱮ ᱛᱟᱦᱮᱫ
*᱒☛ ᱑᱙᱙᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱯᱚᱫᱽᱢᱚ ᱵᱤᱵᱷᱩᱥᱚᱬ'''
*᱓☛ ᱑᱙᱙᱗ ᱥᱟᱞᱮᱨᱮ '''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱚᱛᱱᱚ'''
*᱔☛ ᱑᱙᱙᱗ '''ᱤᱱᱫᱽᱨᱟ ᱜᱟᱱᱫᱷᱤ''' ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ''ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱡᱟᱛᱤᱭᱚ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ'' ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ
*᱕☛ ᱑᱙᱙᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ '''ᱵᱤᱨ ᱥᱚᱵᱷᱚᱨᱠᱚᱨ''' ᱢᱟᱺᱱ
ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ '''ᱰᱤᱠᱴᱚᱨᱮᱴ''' ᱢᱟᱺᱱ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ
==ᱵᱚᱝᱜᱟ ᱛᱟᱞᱟ==
'''ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ''' ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱫᱚ '''''ᱥᱤᱞᱚᱝ''''' ᱨᱮᱱᱟᱜ ''ᱵᱮᱛᱷᱤᱱ'' ᱦᱚᱥᱯᱤᱴᱟᱞ ᱨᱮ ᱟᱹᱠᱤᱱᱟᱜ ᱥᱟᱦᱮᱫ ᱫᱚ ᱛᱚᱯᱟᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱟᱞᱚᱪ ᱮᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱪᱠᱟ ᱜᱮ ᱯᱷᱚᱠᱚᱥ ᱫᱷᱟᱠ (heartfelt) ᱛᱮ ᱠᱤᱱ ᱵᱷᱤᱸᱫᱟᱲᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱜᱮ ᱛᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱫᱷᱩᱲᱤ ᱫᱚ ᱠᱤᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.abdulkalam.com ᱳᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160818/http://www.abdulkalam.com/ |date=2021-02-27 }}
* [http://www.abdulkalam.nic.in/ ᱰᱨ. ᱮ. ᱯᱤ. ᱡᱮ. ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ: ᱯᱷᱳᱨᱢᱟᱨ ᱯᱨᱮᱥᱤᱰᱮᱱᱴ ᱳᱯᱷ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ]
* [http://www.abdulkalam.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227160818/http://www.abdulkalam.com/ |date=2021-02-27 }}
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱜᱚᱢᱠᱮ]]
a0angha9zhhy9c4ihnuvtg9qrr8m493
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲᱠᱚ
0
5572
199127
42695
2026-10-16T00:07:44Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199127
wikitext
text/x-wiki
[[File:22 Feb 1952 KolaVaban.jpg|thumb|[[ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ]], ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱹᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱦᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (᱑᱙᱕᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ)]]
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲᱠᱚ ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱐᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤᱨᱮ ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱛᱮᱠᱩ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞᱢᱮ ==
* [[List of universities in Bangladesh]]
* [[University Grants Commission of Bangladesh]]
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
*[http://www.ugc.gov.bd University Grants Commission of Bangladesh]
*[http://www.unesco.org/iau/onlinedatabases/list_data/b-nw.html UNESCO: List of Bangladesh universities]
*[https://web.archive.org/web/20211022162456/https://en.banglapedia.org/index.php?title=University_Act,_1857 University Act of 1857] on Banglapedia
*[https://web.archive.org/web/20211022170703/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Universities_Act,_1904 University Act of 1904] on Banglapedia
== ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ==
{{Public Universities of Bangladesh}}
lcq49nciz2hcsnmwcs8ac6pd5vqvth7
ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
7065
199132
159693
2026-10-16T02:09:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199132
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ
| native_name = Bhurungamari(ভুরুঙ্গামারী)
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Bhurungamari, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|26|{{#expr:.1250*60 round 1}}|N|89|{{#expr:.6833*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = [[ᱠᱷᱟᱠᱟ]]
| subdivision_name1 = [[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱠᱩᱲᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 236
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 176822
| population_as_of = 1991
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[https://web.archive.org/web/20070930015239/http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/kurigram/Bhurungamari.gif Official Map of Bhurungamari]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱲᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱫᱚ [[ᱠᱩᱲᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ-ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱨᱮ ᱴᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
'''ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱠᱚ'''
*᱙᱑.᱒᱒ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱢᱟᱭᱤᱞ᱾
*᱑᱓᱒ ᱗᱐ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱹᱨ᱾
*᱕᱘,᱓᱘᱑,᱒ ᱮᱠᱚᱨ᱾
ᱯᱮ ᱱᱟᱠᱷᱟ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] [[ᱠᱩᱪ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱤᱱᱦᱟᱴᱟ ᱛᱷᱟᱱᱟ]]
ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱠᱩᱪᱵᱤᱦᱟᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱩᱯᱷᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱛᱷᱟᱱᱟ,
ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ]] ᱨᱮ ᱫᱷᱩᱵᱚᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱚᱠᱜᱚᱸᱡᱽ ᱜᱷᱟᱱᱟ,
ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ᱾
== ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤᱜᱨᱟᱢ-᱑ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ ᱟᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱮᱴᱟ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱮᱥᱥᱚᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱑᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱛᱚ, ᱗᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ, ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
'''ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ'''
#ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱵᱩᱰᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱥᱤᱞᱠᱷᱩᱲᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱛᱤᱞᱟᱭ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱯᱟᱭᱠᱮᱨᱪᱷᱚᱲᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱡᱚᱭᱢᱚᱱᱤᱨᱦᱥᱢ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱟᱱᱫᱷᱟᱨᱤᱡᱷᱟᱲ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱵᱚᱞᱚᱫᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱪᱚᱨ ᱵᱷᱩᱨᱩᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
#ᱵᱚᱝᱜᱚᱥᱚᱱᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
== ᱦᱚᱲᱠᱩ ==
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱒,᱓᱑,᱕᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱳᱣᱟ᱾
ᱠᱚᱲᱟ ᱑,᱑᱓,᱕᱐᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ,
ᱠᱩᱲᱤ ᱑,᱑᱘,᱐᱓᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
== ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ==
*[[ᱠᱩᱲᱤᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
*[[ᱨᱚᱝᱯᱩᱨ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
== ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ ==
*{{cite book |last=Hossain |first=Md Kamal |year=2012 |chapter=Bhurungamari Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bhurungamari_Upazila |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2019-11-27 |archive-date=2020-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200515053308/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bhurungamari_Upazila |url-status=dead}}
{{Kurigram District}}
{{Upazilas of Rangpur Division}}
[[Category:Upazilas of Kurigram District]]
{{Rajshahi-geo-stub}}
jw6ihxdcwxcs003fua5sgugf32cdit3
ᱴᱤᱨᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ
0
11031
199124
193260
2026-10-15T23:25:52Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199124
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox planet
| name = ᱴᱤᱨᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ
| symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]]
| image =OSIRIS_Mars_true_color.jpg
| caption = OSIRIS Mars true color
| background = #f8f9fa
}}
{{Solar System navbox}}
'''ᱴᱤᱨᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ''' ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱢᱟᱱᱰᱮᱨ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱩᱱᱤᱡ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱱᱩᱭ ᱫᱚ [[ᱮᱞᱟᱝ ᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱟᱜ ᱜᱮᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱛᱮ ᱟᱨᱟᱜ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ [[ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱫᱚ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱚᱭ ᱫᱚ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱭ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱸᱰᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱚ ᱦᱚᱸ ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱾ ᱟᱹᱰᱤ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱵᱚ ᱨᱤᱱ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱷᱟᱸᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱺᱭᱩᱜ ᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ [[ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱵᱩᱨᱩ]] (volcano), [[ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ]] (desert) ᱟᱨ ᱵᱚᱨᱚᱯ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱤᱧ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱰᱮᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱩᱨᱩ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱚᱞᱤᱢᱯᱟᱥ ᱢᱚᱱᱥ]] ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱹᱦᱤᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱱᱚᱱᱰᱷᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱤᱛᱩᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱷᱮᱞᱤᱥ ᱢᱮᱨᱤᱱᱟᱨᱤᱥ]] ᱾ ᱱᱩᱭ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞᱟᱜ [[ᱜᱷᱩᱨᱞᱟᱹᱜ ᱚᱠᱛᱚ]] ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱦᱚᱸ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱢᱮᱨᱤᱱᱟᱨ ᱔]] [[ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱟᱹᱰᱤ]] (spacecraft) ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱚᱱᱮ ᱭᱮᱫᱟ ᱡᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱫᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱴᱤᱨᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱟᱢ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱟᱨ ᱧᱩᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱤᱞᱠᱟᱹᱣ]] (waves) ᱨᱮ ᱛᱩᱸᱜᱤ ᱜᱷᱩᱨᱞᱟᱹᱣ (Periodicity) ᱧᱮᱞ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱚ ᱠᱟᱭᱛᱮ Polar region ᱥᱮᱡ ᱨᱮ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱠᱟ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱩᱫᱤᱥᱮ ᱞᱟᱹᱭᱮᱫᱟ ᱾
ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ: [[File:Mars symbol (fixed width).svg|16px|♂]]᱾
== ᱦᱚᱲᱢᱚ (Physical properties) ==
[[ᱨᱮᱫ:Victoria_Crater,_Cape_Verde-Mars.jpg|thumb|upright=2|Victoria Crater, Cape Verde-Mars]]
ᱴᱤᱨᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱲᱷᱟᱭ (Diameter) ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱫᱷᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱮ ᱦᱟᱢᱟᱞᱟ ᱾ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱲᱫᱷᱟ ᱛᱮ ᱫᱚᱭ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ Field ᱫᱚ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱠᱚᱢ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱚ [[ᱵᱩᱫ ᱮᱸᱜᱮᱞ]] ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱞᱟᱹᱴᱩ ᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱜᱟᱲᱫᱷᱟ ᱛᱮ ᱫᱚᱭ ᱛᱷᱚᱲᱟ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱴᱤᱨᱟᱹ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ Gravitational ᱫᱟᱲᱮ ᱫᱚ ᱰᱷᱤᱨ ᱜᱮᱭᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱚ ᱧᱮᱞ ᱛᱮ ᱟᱨᱟᱜ [[ᱠᱚᱢᱞᱟ]] ᱞᱮᱠᱟ ᱾ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞᱟᱜ ᱫᱮᱭᱟ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ [[ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ|ᱟᱭᱨᱚᱱ]] ᱟᱨ ᱚᱠᱥᱟᱭᱤᱰ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱨᱟᱥᱴ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
== ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱸᱜᱮᱞ ==
ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱳᱵᱳᱥ]] ᱟᱨ [[ᱰᱤᱢᱳᱥ]] ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱚᱯᱚᱱ ᱮᱸᱜᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱱᱟᱹ ᱾
== ᱯᱷᱮᱰᱮᱛ ==
* https://bn.wikipedia.org/wiki/%E0%A6%AE%E0%A6%99%E0%A7%8D%E0%A6%97%E0%A6%B2_(%E0%A6%97%E0%A7%8D%E0%A6%B0%E0%A6%B9)
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars নাসা ওয়ার্ল্ড ওয়াইন্ডে মঙ্গলের ত্রিমাত্রিক চিত্র] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012233842/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars |date=2008-10-12 }}
* [http://www.google.com/mars/ Google Mars] Interactive image of Mars
* [http://themis.asu.edu/valles_video/ Flight Into Mariner Valley] NASA/JPL/Arizona State University 3D flythrough of Valles Marineris
* [http://www.marsgeo.com/ Marsgeo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070701175739/http://www.marsgeo.com/ |date=2007-07-01 }} Mars Rover photos, videos & surface geology
* [http://www.nineplanets.org/mars.html Nine Planets Mars page]
* [http://history.nasa.gov/SP-4212/on-mars.html On Mars: Exploration of the Red Planet 1958-1978] from the NASA History Office.
* [http://www.cato.org/pubs/wtpapers/980815paper.html Martian Law - a CATO white paper]
* [http://www.maniacworld.com/mars_mariner_valley.htm Computer Simulation of a flyby through Mariner Valley]
* [http://www.marsunearthed.com/ Mars Unearthed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010416234927/http://www.marsunearthed.com/ |date=2001-04-16 }} - Comparisons of terrains between Earth and Mars
* [http://ralphaeschliman.com/id30.htm Ralph Aeschliman's Online Atlas of Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505042300/http://ralphaeschliman.com/id30.htm |date=2013-05-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20220422234825/http://www.geody.com/?world=mars Geody Mars] World's search engine that supports [[NASA World Wind]], [[Celestia]], and other applications.
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3426539.stm BBC News update on Mars Express' findings of polar water ice and water-eroded features on the surface]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4285119.stm BBC News Mars pictures reveal frozen sea]
* [http://dualmoments.com/marsrovers/index.html Be on Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102181818/http://www.dualmoments.com/marsrovers/index.html |date=2022-11-02 }} Anaglyphs from the Mars Rovers (3D)
* [http://www.space-nasa.com/02-apr-2007-esa-1.html 04/02/07: ESA Prepares for a Human Mission to Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100130202708/http://www.space-nasa.com/02-apr-2007-esa-1.html |date=2010-01-30 }}
* [http://onmars.jpl.nasa.gov/ NASA/JPL OnMars WMS Server for Mars Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090705142931/http://onmars.jpl.nasa.gov/ |date=2009-07-05 }}
* [http://www.lpi.usra.edu/expmars/images.html Exploring Mars: Image Center]
9qc9c2oq2uyca13zryqlgdv1glx74sc
ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
12376
199117
61327
2026-10-15T19:12:43Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199117
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ
| native_name = চুয়াডাঙ্গা সদর
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Chuadanga Sadar, Bangladesh
| image_blank_emblem =
| blank_emblem_size =
| blank_emblem_type =
| blank_emblem_link =
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name3 =
| population_total = 313.935 [http://www.citypopulation.de/php/bangladesh-admin.php?adm2id=1823]
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = 771
| area_total_km2 = 289.59
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|23|{{#expr:.6417*60 round 1}}|N|88|{{#expr:.8583*60 round 1}}|E|type:city_region:BD|display=inline,title}}
| postal_code_type =
| postal_code =
| website = {{URL|http://chuadangasadar.chuadanga.gov.bd/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Md. Faysal Kibria |chapter=Chuadanga Sadar Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chuadanga_Sadar_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam |editor2=Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2020-07-29 |archive-date=2016-02-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160213183455/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chuadanga_Sadar_Upazila |url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱫᱚ ᱒᱙᱙ ᱵᱚᱨᱜᱚ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱞᱚᱢᱰᱟᱝᱜᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱠᱩᱥᱴᱤᱭᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱟᱠᱷᱤᱱ ᱟᱨ ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ|ᱡᱤᱵᱚᱱ ᱱᱚᱜᱚᱨ]], ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱰᱪᱟᱸᱫᱽᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱫᱟᱢᱩᱲᱦᱩᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱱᱟᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾<ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chuadanga_Sadar_Upazila | title = Chuadanga Upazila | publisher = Banglapedia | accessdate = 15 November 2018 | archive-date = 13 February 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160213183455/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chuadanga_Sadar_Upazila | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | accessdate = 15 November 2018}}</ref>
==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
*ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ - ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱯᱳᱣᱨᱳᱥᱚᱵᱷᱟ
ᱟᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ,
#ᱟᱞᱩᱠᱫᱤᱭᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱢᱳᱢᱤᱱᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱛᱤᱛᱩᱫᱚᱦᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱥᱚᱝᱠᱚᱨ ᱪᱚᱱᱫᱨᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱵᱮᱜᱚᱢᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱠᱩᱛᱩᱵᱽᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱯᱚᱫᱫᱟᱵᱤᱞ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱢᱟᱠᱷᱟᱞᱰᱟᱝᱜᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ;
#ᱜᱚᱲᱟᱭᱴᱩᱯᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ; ᱟᱨ
#ᱱᱮᱦᱟᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ᱾
==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱠᱷᱲᱟ ᱠᱚ==
ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱ ᱫᱚ ᱙᱒% ᱦᱚᱲ ᱥᱤᱠᱱᱟᱸᱛ ᱦᱟᱢᱮᱴ ᱠᱚ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ᱾
==ᱱᱟᱸᱭ ᱱᱟᱞᱟᱠᱚ==
ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱜᱮ ᱟᱛᱩ ᱥᱮᱱᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱞᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱰᱟᱠᱚ, ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱱᱚᱵᱚᱜᱚᱝᱜᱽᱟ ᱜᱟᱰᱟ, ᱪᱤᱛᱨᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱳᱣᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
<references/>
==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ==
{{Chuadanga District}}
{{Upazilas of Khulna Division}}
[[Category:Upazilas of Chuadanga District]]
[[Category:Chuadanga District]]
[[Category:Khulna Division]]
{{Khulna-geo-stub}}
0vyr2p49ypivwicu60sclewj3ituqmw
ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ
0
13172
199125
161770
2026-10-15T23:41:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199125
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| conventional_long_name = ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ
| common_name = ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ
| native_name = {{lang|sh|{{lang|sh-Latn|Bosna i Hercegovina}}<br/>{{lang|sh-Cyrl|italics=no|Босна и Херцеговина}}}}
| image_flag = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg
| image_coat = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg
| national_anthem = "[[National Anthem of Bosnia and Herzegovina|Državna himna Bosne i Hercegovine / "Државна химна Босне и Херцеговине"]]"
| image_map = Europe-Bosnia and Herzegovina.svg
| map_caption = {{map caption |location_color=green |region=Europe |region_color=dark grey}}
| capital = [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱮᱵᱷᱳ]]<ref name=Constitution/>
| coordinates = {{Coord|43|52|N|18|25|E|type:city}}
| largest_city = ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ
| languages_type = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ (ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ)
| languages = None<ref name=Constitution/>
| languages2_type = Official languages (entity level)
| languages2 = [[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟᱱ]]<br/>[[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ]]<br/>[[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟ]]
| ethnic_groups_year = ᱒᱐᱑᱓ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ<ref name=Popis2013/>
| demonym = [[Bosnians|Bosnian]], [[Herzegovina|Herzegovinian]]<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://mojabih.oslobodjenje.ba/vijesti/danas-se-iz-norveske-kuci-vraca-13-drzavljana-bih-a-sta-je-sa-ostalima/2700 |access-date=2020-10-16 |archive-date=2020-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612065815/https://mojabih.oslobodjenje.ba/vijesti/danas-se-iz-norveske-kuci-vraca-13-drzavljana-bih-a-sta-je-sa-ostalima/2700 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=https://en.populationdata.net/countries/bosnia-and-herzegovina/ |access-date=2020-10-16 |archive-date=2020-06-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200612065815/https://en.populationdata.net/countries/bosnia-and-herzegovina/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-16 |archive-date=2018-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |url-status=dead }}</ref>
| government_type = {{nowrap|[[Federal republic|Federal]] [[Parliamentary system|parliamentary]]<br/>[[Constitution of Bosnia and Herzegovina|constitutional]] [[republic]]}}{{sfn|CIA|2019}}
| leader_title1 = {{nowrap|[[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High Representative]]}}
| leader_name1 = {{nowrap|[[Valentin Inzko]]}}<sup>a</sup>
| leader_title2 = [[Chairman of the Presidency of Bosnia and Herzegovina|Chairman of the Presidency]]
| leader_name2 = {{nowrap|[[Šefik Džaferović]]<sup>b</sup>}}
| leader_title3 = [[Presidency of Bosnia and Herzegovina|Members of the Presidency]]
| leader_name3 = {{nowrap|[[Željko Komšić]]<sup>c</sup><br />[[Milorad Dodik]]<sup>d</sup>}}
| leader_title4 = [[Chairman of the Council of Ministers of Bosnia and Herzegovina|Chairman of the Council of Ministers]]
| leader_name4 = [[Zoran Tegeltija]]
| legislature = [[Parliamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina|Parliamentary Assembly]]
| upper_house = [[House of Peoples of Bosnia and Herzegovina|House of Peoples]]
| lower_house = [[House of Representatives of Bosnia and Herzegovina|House of Representatives]]
| sovereignty_type = Establishment history
| established_event1 = [[Bosnia (early medieval polity)]]
| established_date1 = c. 7th century
| established_event2 = [[Banate of Bosnia]]
| established_date2 = 1154
| established_event3 = [[Kingdom of Bosnia]]
| established_date3 = 1377
| established_event4 = [[Ottoman conquest of Bosnia and Herzegovina|Ottoman conquest]]
| established_date4 = 1463
| established_event5 = [[Austro-Hungarian rule in Bosnia and Herzegovina|Austro-Hungarian conquest and 1908 annexation]]
| established_date5 = 1878
| established_event6 = [[Creation of Yugoslavia]]
| established_date6 = 1 December 1918
| established_event7 = [[State Anti-fascist Council for the National Liberation of Bosnia and Herzegovina]]
| established_date7 = 25 November 1943
| established_event8 = [[1992 Bosnian independence referendum|Independence]] from [[Socialist Federal Republic of Yugoslavia|Yugoslavia]]
| established_date8 = 1 March 1992
| established_event9 = [[Washington Agreement]]
| established_date9 = 18 March 1994
| established_event10 = [[Dayton Agreement]]
| established_date10 = 14 December 1995
| area_km2 = 51,129
| area_rank = 125th <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] -->
| area_sq_mi = 19,741 <!--Do not remove per [[Wikipedia:Manual of Style/Dates and numbers]]-->
| percent_water = 1.4%
| population_estimate = 3,301,000<ref>United Nations. "World Population Prospects 2019".</ref>
| population_census = 3,511,372<ref>{{cite web|url=http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf|title=Demography 2016|accessdate=24 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181114162731/http://www.bhas.ba/tematskibilteni/DEM_00_2016_TB_0_BS.pdf|archive-date=14 November 2018|url-status=dead}}</ref>
| population_estimate_year = 2019
| population_estimate_rank = 135th
| population_census_year = 2016
| population_density_km2 = 69
| population_density_sq_mi = 179
| population_density_rank =
| GDP_PPP = $52.103 billion<ref name="imf2">{{cite web|date=28 December 2019 |url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/02/weodata/weorept.aspx?sy=2018&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&pr1.x=72&pr1.y=8&c=914%2C962%2C943%2C963%2C918%2C960%2C968%2C942%2C961%2C174%2C186%2C967&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=|title=Report for Selected Countries and Subjects|publisher=IMF}}</ref>
| GDP_PPP_year = 2020
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_per_capita = $14,894<ref name="imf2"/>
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = $21.023 billion<ref name=imf2/>
| GDP_nominal_year = 2020
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_per_capita = $6,056<ref name=imf2/>
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| Gini = 33.8 <!--number only-->
| Gini_year = 2011
| Gini_change = 36 → 33.8<!--increase/decrease/steady-->
| Gini_ref = <ref>{{cite web |url=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2011&locations=BA&start=2001 |title=Distribution of family income – Gini index |work=The World Factbook |publisher=TWB |accessdate=29 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171029064859/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?end=2011&locations=BA&start=2001 |archive-date=29 October 2017 |url-status=live}}</ref>
| Gini_rank = 47th
| HDI = 0.769 <!--number only-->
| HDI_year = 2018<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady-->
| HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/content/2019-human-development-index-ranking|title=Human Development Report 2019|language=en|publisher=[[United Nations Development Programme]]|date=10 December 2019|accessdate=10 December 2019}}</ref>
| HDI_rank = 75th
| currency = [[Bosnia and Herzegovina convertible mark|Convertible mark]]
| currency_code = BAM
| time_zone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +01
| utc_offset_DST = +02
| time_zone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| date_format = dd. mm. yyyy. ([[Common Era|CE]])
| drives_on = [[Left- and right-hand traffic|right]]
| calling_code = [[Telephone numbers in Bosnia and Herzegovina|+387]]
| cctld = [[.ba]]
| footnote_a = The High Representative is an international civilian overseer of the [[Dayton Agreement|Dayton peace agreement]] with authority to dismiss elected and non-elected officials and enact legislation.
| footnote_b = [[Chairman of the Presidency of Bosnia and Herzegovina|Chair]] of current presidency ([[Bosniaks|Bosniak]])
| footnote_c = Current presidency member ([[Croats|Croat]])
| footnote_d = Current presidency member ([[Serbs|Serb]])
| today =
}}
'''ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ''' ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱮᱡ '''ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟᱼᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ''' ᱦᱚᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱤᱣᱨᱳᱯ|ᱠᱚᱧᱮ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱧᱮᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱣᱨᱳᱯ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱞᱠᱟᱱ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ [[ᱥᱟᱨᱟᱭᱮᱵᱷᱳ]] ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
==ᱰᱮᱢᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ==
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ==
==ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ==
*[[ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
*[[ᱥᱟᱨᱵᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
*[[ᱠᱨᱳᱭᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{commons|Category: Bosnia and Herzegovina}}
{{wikivoyage|ᱵᱚᱥᱱᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱨᱡᱮᱜᱳᱵᱷᱤᱱᱟ}}
* [http://www.bih-x.com/en/index.html Bosnia and Herzegovina online]
*[http://www.mvp.gov.ba/index_eng.htm Situs Kementerian Luar Negeri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060821040505/http://www.mvp.gov.ba/index_eng.htm |date=2006-08-21 }}
* [http://www.bhembassy.org/ Situs Kedubes Bosnia dan Herzegovina di Washington, DC]
* [https://web.archive.org/web/20060219224837/http://www.oscebih.org/oscebih_eng.asp Misi OSCE di Bosnia dan Herzegovina]
* [http://www.unitedhumanrights.org/bosnia.htm United Human Rights Council - Bosnia dan Herzegovina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090417033308/http://unitedhumanrights.org/bosnia.htm |date=2009-04-17 }}
*[http://www.bosnia.org.uk/ Bosnian Institute]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱤᱣᱨᱳᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱫᱤᱥᱚᱢ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
mnhzhucjry30bagdgfbofwf0s77rh3b
ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
13736
199102
102882
2026-10-15T12:22:04Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199102
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ
| native_name = ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Meherpur Sadar, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|23|{{#expr:.7750*60 round 1}}|N|88|{{#expr:.6417*60 round 1}}|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 374.1
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 256,642
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/meherpur/MeherpurSadar.gif Official Map of Meherpur Sadar]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Gazi Rahman |chapter=Meherpur Sadar Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meherpur_Sadar_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2021-01-02 |archive-date=2018-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180516174752/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Meherpur_Sadar_Upazila |url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱝᱱᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]], ᱫᱟᱹᱠᱷᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱢᱚᱡᱤᱵᱽᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱯᱩᱨᱩᱵᱽ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱝᱱᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱪᱩᱭᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]], ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱤᱭᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
==ᱯᱚᱨᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟᱠᱚ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱨᱮ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ, ᱖᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱳᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱔ ᱟᱛᱚ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ-ᱟ᱾
'''ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ''' ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ᱠᱩᱛᱩᱵᱽᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱵᱤᱲᱤᱯᱚᱛᱟ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱟᱢᱡᱷᱚᱯᱤ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱟᱢᱫᱚᱦᱚ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱯᱤᱨᱚᱡᱽᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
* ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱠᱚ]]
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱛᱚᱠᱚ]]
* [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ]]
==ᱵᱟᱨᱡᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
<references/>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
8nc9mdn5xuw5odhc9rcm5v3bv4y1w0i
ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
0
18139
199116
188840
2026-10-15T18:54:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199116
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
|name=ᱪᱟᱠᱢᱟ
|altname=Changmha, Daingnet
|nativename={{Script/Chakma|𑄌𑄋𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄞𑄌𑄴}}
|image=Chakma.png
|imagesize=250
|imagecaption= ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ 'ᱪᱟᱝᱢᱦᱟ ᱵᱷᱟᱪ'
|states=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
|region=[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱽᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]<br>[[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤ.ᱮ.ᱰᱤ.ᱥᱤ]], [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]]<br>[[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]]<br>[[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
|ethnicity=[[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱰᱟᱭᱤᱝᱱᱮᱴ ᱦᱚᱲ|ᱰᱟᱭᱤᱝᱱᱮᱴ]]
|speakers=᱓᱒᱖,᱐᱐᱐ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ, ᱒᱒᱘,᱒᱘᱑ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ,<ref>{{cite web|title=Scheduled Languages in descending order of speaker's strength – 2011|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language-2011/Statement-1.pdf|publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref><ref>{{cite web |last1=CENSUS OF INDIA 2011 |title=LANGUAGE |url=http://censusindia.gov.in/2011Census/C-16_25062018_NEW.pdf |publisher=Government of India |page=12}}</ref> ᱟᱨ ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ
|familycolor=Indo-European
|fam1=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ]]
|fam2=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ]]
|fam3=[[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]]
|fam4=[[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱱᱟᱜ]]
|fam5=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱼᱟᱥᱟᱢᱤᱥ]]
|script=[[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ]], [[ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ]]<ref>{{cite web|url=https://www.ethnologue.com/language/ccp|title=Chakma|publisher=Ethnologue|access-date=12 March 2018}}</ref>
|nation =
|ietf = {{wikidata|property|references|P305}}
|iso2 = {{wikidata|property|references|P219}}
|iso3 = {{wikidata|property|references|P220}}
|glotto={{wikidata|property|P1394}}
|glottorefname=Chakma
|lingua = {{wikidata|property|references|P1396}}
}}
'''ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɑː|k|m|ə|}}; {{Script/Chakma|𑄌𑄋𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄞𑄌𑄴}}), ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤᱠᱚ|ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱟᱨ ᱰᱟᱭᱤᱝᱱᱮᱴ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱓᱒᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱ ᱒᱓᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱙᱖,᱙᱗᱒ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱟᱨ [[ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱾ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''ᱚᱡᱷᱟ ᱯᱟᱴᱷ''' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱵᱟᱲᱟᱭᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱠᱚ ᱾
==ᱢᱟᱹᱱ==
ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱚᱸ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱥᱟᱭᱚᱛᱛᱥᱟᱥᱤᱛ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱭᱩᱱᱥᱤᱞ]] (ᱥᱤ.ᱮ.ᱰᱤ.ᱥᱤ) ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ, [[ᱞᱚᱣᱝᱴᱞᱟᱭ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱩᱭᱤᱪᱟᱣᱟᱝ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱛᱮ ᱨᱮᱰᱤᱭᱳ ᱥᱴᱮᱥᱟᱱ ᱥᱮ ᱴᱤᱵᱷᱤ ᱪᱮᱱᱮᱞ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾ ''ᱦᱤᱞ ᱮᱰᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱥᱠᱨᱤᱯᱴ'' ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱥᱮᱪᱮᱛᱟᱱ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ, ᱤᱼᱯᱚᱛᱚᱵ, ᱟᱨ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱪᱚ ᱮ ᱪᱟᱞᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web| title = Languages: Online Activism To Save Chakma Language| work = Rising Voices| access-date = 2 September 2012
| date = 29 November 2011| url = http://rising.globalvoicesonline.org/blog/2011/11/29/languages-online-activism-to-save-chakma-language/}}</ref>
==ᱚᱞ ᱛᱚᱦᱚᱨ==
{{ᱢᱩᱬ|ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ}}
ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱫᱚ [[ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱤ ᱪᱤᱠᱤᱠᱚ|ᱵᱽᱨᱟᱦᱢᱤ ᱪᱤᱠᱤ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱵᱩᱜᱤᱫᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱤ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=RGHfVGV5A5wC&q=chakma+script+burmese%2Cp214&pg=PA214|title=Genesis of Indigenous Chakma Buddhists and Their Pulverization Worldwide|isbn=9788178357584|last1=Talukdar|first1=S. P.|year=2010}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=jWP0BwAAQBAJ&q=chakma+script+burmese&pg=PA28|title = Mru: Hill People on the Border of Bangladesh|date = 11 November 2013|isbn = 9783034856942}}</ref><ref>http://unicode.org/L2/L2009/09187r-n3645r-chakma.pdf</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱴᱷᱟᱶ==
ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ (ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ, ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ, ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ) ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱮᱼᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ]] ᱛᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱤᱛ ᱘᱗ ᱜᱚᱱᱟᱴ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite book|url=https://kokborokoml.tripura.gov.in/chakma|title=Chakma Language, The Directorate of Kokborok & Other Minority Languages, Govt. of Tripura, India}}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{incubator|code=ccp}}
{{Commons category-inline|ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ}}
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=ccp ᱮᱛᱷᱱᱳᱞᱚᱜᱽ ᱨᱤᱯᱳᱨᱴ]
*[http://uni.hilledu.com/download-ribenguni/ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱯᱷᱚᱱᱴ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115054019/https://hilledu.com/ |date=2020-01-15 }}
*[http://hilledu.com ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115054019/https://hilledu.com/ |date=15 January 2020 }}
*[http://hillbd.com ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱷᱞᱜᱽ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502011713/http://hillbd.com/ |date=2013-05-02 }}
*[https://languagetools-153419.appspot.com/ccp/ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱯᱨᱳᱴᱳᱴᱟᱭᱤᱯ ᱠᱤᱵᱳᱨᱰ]
*[https://languagetools-153419.appspot.com/ccp/convertUI/ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱠᱚᱱᱵᱷᱟᱨᱴᱟᱨ]
*[https://languagetools-153419.appspot.com/ccp/downloads/ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱭᱩᱱᱤᱠᱳᱰ ᱯᱷᱚᱱᱴ]
*{{Cite web
| title = ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱪᱤᱠᱤ ᱢᱟᱞᱟ, ᱟᱲᱟᱝ ᱟᱨ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| work = Omniglot
| access-date = 2 September 2012
| url = http://www.omniglot.com/writing/chakma.htm
}}
* {{cite book |last=Nawaz |first=Ali |year=2012 |chapter=ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Tribal_Languages |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2021-10-30 |archive-date=2021-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211103212108/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Tribal_Languages |url-status=dead}}
*{{Cite news
| title = Honour for writers
| work = The Telegraph – Calcutta (Kolkata)
| access-date = 2 September 2012
| date = 7 January 2009
| url = http://www.telegraphindia.com/1090108/jsp/jharkhand/story_10359861.jsp
}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱣᱨᱳᱯᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱤᱨᱟᱱᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱤᱱᱫᱳᱼᱟᱨᱡᱚ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱚᱨᱩᱱᱟᱪᱚᱞ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱡᱚᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱤᱭᱟᱱᱢᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱞᱟᱛᱤᱱ ᱦᱚᱨᱚᱯ]]
c83rpne195pey2wuxcanve9rzhd0isz
ᱵᱷᱚᱞᱟᱦᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ
0
18973
199130
148612
2026-10-16T01:33:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199130
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| official_name = Bholahat
| native_name = ᱵᱷᱚᱞᱟᱦᱟᱴ
| settlement_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| image_skyline =
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = Skyline of Bholahat, Bangladesh
| pushpin_map = Bangladesh
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_caption = Location in Bangladesh
| coordinates = {{coord|24|56|45|N|88|13|40|E|type:adm3rd|display=inline,title}}
| subdivision_type = [[ᱫᱤᱥᱟᱹᱢ]]
| subdivision_name = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_type3 = <!-- Capital -->
| subdivision_name1 = [[ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name3 =
| leader_title =
| leader_name =
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| area_total_km2 = 123.52
| area_metro_km2 =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| population_total = 103,301
| population_as_of = 2011
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| postal_code_type =
| postal_code =
| website =[https://web.archive.org/web/20070930055131/http://www.bangladesh.gov.bd/maps/images/nawabganj/Bholahat.gif Official Map of Bholahat]
| footnotes =
| timezone = [[Bangladesh Standard Time|BST]]
| utc_offset = +6
}}
'''ᱵᱷᱚᱞᱟᱦᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ''' ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{citation |author=Mazharul Islam Taru |chapter=Bholahat Upazila |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bholahat_Upazila |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |editor=Sirajul Islam and Ahmed A. Jamal |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |year=2012 |edition=Second |access-date=2021-12-19 |archive-date=2018-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181117192911/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bholahat_Upazila |url-status=dead}}</ref>
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱱᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟᱠᱚ|ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱟᱹᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱜᱚᱴᱟᱜ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱦᱟ ᱠᱟᱛᱮᱜ ᱦᱩᱭᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
==ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱠ ᱮᱞᱟᱠᱟ==
==ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
<references/>
==ᱯᱷᱮᱵᱟᱛ==
{{Commons category|Bholahat Upazila}}
https://www.bholahat.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211219232649/https://www.bholahat.com/ |date=2021-12-19 }}
{{Chapai Nawabganj District}}
{{Upazilas of Rajshahi Division}}
[[Category:Upazilas of Chapai Nawabganj District]]
{{Rajshahi-geo-stub}}
99mg8wshr0589a0kma80nkkjzv6lax0
ᱴᱚᱢᱤ ᱜᱟᱱ
0
20023
199123
197673
2026-10-15T23:18:32Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199123
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox adult biography
| name = ᱴᱚᱢᱤ ᱜᱟᱱ
| image = Tommy Gunn 2019 by Glenn Francis.jpg
| caption = Gunn in 2019
| birth_name = ᱛᱷᱚᱢᱟᱥ ᱡᱚᱥᱮᱯᱷ ᱥᱴᱟᱨᱰᱟ<ref name=bio>Tod Hunter, "Adult Who's Who: Tommy Gunn", ''[[AVN (magazine)|AVN Magazine]]'', Vol. 29/No. 2, Issue 362, February 2013, p.32.</ref>
| birth_date = {{birth date and age|1967|5|13}}
| birth_place = [[ᱪᱮᱨᱤ ᱦᱤᱞ, ᱱᱭᱩ ᱡᱟᱨᱥᱤ]], ᱭᱩ ᱮᱥ
| death_date =
| death_place =
| nationality = [[United States|ᱟᱢᱨᱤᱠᱟ]]
| spouse = [[ᱥᱟᱱᱟ ᱦᱤᱭᱟᱴ]] (divorced)<br />Rita Faltoyano (m. 2005, div. 2008){{citation needed|date=July 2013}}
| height = {{height|ft=5|in=8}}
| alias = Thomas Gunn, Tommy Gun
| years_active = ᱒᱐᱐᱔ - ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ<ref name="iafd">{{cite web|title=Tommy Gunn|publisher=[[Internet Adult Film Database]]|url=http://www.iafd.com/person.rme/perfid=TommyGunn/gender=m/Tommy-Gunn.htm|access-date=October 12, 2008}}</ref>
| children =
| website =
}}
'''ᱴᱚᱢᱤ ᱜᱟᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾
ᱱᱩᱭ ᱫᱚ ᱢᱟᱭᱱᱥᱴᱨᱤᱢ ᱢᱭᱩᱡᱤᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱟᱨ ᱤᱱᱴᱳᱨᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ ᱵᱟᱠᱵᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱞᱳ ᱠᱤᱞᱤ ᱵᱟᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱷᱮᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱦᱚᱞ ᱒᱐᱑᱖ ᱨᱮ ᱤᱱᱰᱟᱠᱴ ᱢᱮᱱᱟᱭᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ==
ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱴᱚᱢᱤ ᱫᱚ ᱥᱯᱳᱨᱴᱥ, ᱵᱤᱮᱢᱮᱠᱥ ᱵᱟᱭᱥᱟᱭᱠᱤᱞ, ᱢᱚᱴᱟᱨᱥᱟᱭᱠᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱠᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱢᱚᱱᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱩᱱᱤ ᱫᱚᱢ ᱢᱤᱫ ᱰᱟᱱᱥᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱱᱟᱭ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ==
==ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱟᱢᱤᱱᱮᱥᱟᱱ ᱠᱚ==
[[File:Lizz Tayler Tommy Gunn 2011 AVN Awards.jpg|thumb|upright|Gunn with [[Lizz Tayler]] in AVN Awards, 2011]]
{| class="infobox"
|+ <span style="font-size: 9pt">'''List of accolades received by Tommy Gunn'''</span>
|-
|-
| colspan=3 |
{| class="collapsible collapsed" width=100%
!colspan=3 style="background-color: #D9E8FF; text-align:center;"|Awards and nominations
|-
|-style="background:#d9e8ff; text-align:center;"
| '''Award'''
| style="text-align:center; background:#cec; text-size:0.9em; width:50px;"|
'''Won'''
| style="text-align:center; background:#fcd; text-size:0.9em; width:50px;"|
'''Nominated'''
|-
| style="text-align:center;"|
;[[AVN Award]]s
|{{won|4}}
|{{nom|42}}
|-
| style="text-align:center;"|
;[[XBIZ Award]]s
|{{won|1}}
|{{nom|7}}
|-
| style="text-align:center;"|
;[[XRCO Award]]s
|{{won|0}}
|{{nom|5}}
|-
| sryle="text-align:center;"|
;[[NightMoves Award]]s
|{{won|4}}
|{{nom|0}}
|-
| style="text-align:center;"|
;[[Fans of Adult Media and Entertainment Award|F. A. M. E. Awards]]
|{{won|0}}
|{{nom|3}}
|-
| style="text-align:center;"|
;[[Hot d'Or Award]]s
|{{won|0}}
|{{nom|2}}
|-
| style="text-align:center;"|
;Other awards
|{{won|1}}
|{{nom|0}}
|}
|-
|-style="background:#d9e8ff;"
| style="text-align:center;" colspan=3|
;'''Total numbers of wins and nominations'''
|-
|{{yes2|'''Totals'''}}
|{{won|'''10'''}}
|{{nom|'''59'''}}
|-
| colspan"3" style="font-size: smaller; text-align: center;" | [[#Awards|References]]
|}
*᱒᱐᱐᱕ [[ᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] – ᱵᱮᱥᱴ ᱢᱮᱞ ᱱᱭᱩ ᱠᱚᱢᱚᱨ<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2005-AVN-Awards-Show-Winners-Announced-41743.html|title= 2005 AVN Awards Show Winners Announced|access-date= February 2, 2014|date= January 8, 2005|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= January 17, 2013|archive-url= https://archive.ph/20130117165703/http://business.avn.com/articles/video/2005-AVN-Awards-Show-Winners-Announced-41743.html|url-status= dead}}</ref>
*᱒᱐᱐᱕ [[ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ]] – ᱱᱭᱩ ᱥᱴᱟᱰ<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Award-Winners-Announced-43585.html|title= XRCO Award Winners Announced|access-date= February 2, 2014|author= Heidi Pike-Johnson|date= June 2, 2005|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= February 2, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160202050013/http://business.avn.com/articles/video/XRCO-Award-Winners-Announced-43585.html|url-status= dead}}</ref>
*᱒᱐᱐᱖ ᱮ ᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ – ᱵᱮᱥᱴ ᱠᱚᱯᱚᱞ ᱥᱮᱠᱥ ᱥᱤᱱ (ᱵᱷᱤᱰᱤᱭᱳ) – ''ᱯᱚᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ'' <small>(with Brittney Skye)</small><ref name=AVN06>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2006-AVN-Award-Winners-Announced-47237.html|title= 2006 AVN Award Winners Announced|access-date= February 2, 2014|date= January 9, 2006|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= October 1, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121001080515/http://business.avn.com/articles/video/2006-AVN-Award-Winners-Announced-47237.html|url-status= dead}}</ref>
*2006 AVN Award – [[AVN Award for Best Supporting Actor|Best Supporting Actor]] (Video) – ''[[Pirates (2005 film)|Pirates]]''<ref name=AVN06/>
*2006 [[Eroticline Award]] – Best International Actor<ref>{{cite web|url= http://www.german-adult-news.com/erotik/klassiker/1020-griechische-liebesnaechte.html|title= EroticLine und GAY eLine-Awards 2006|access-date= March 26, 2014|date= October 25, 2006|publisher= German Adult News|archive-date= April 2, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20150402141432/http://www.german-adult-news.com/erotik/klassiker/1020-griechische-liebesnaechte.html|url-status= dead}}</ref>
*2006 NightMoves Award – Best New Director (Fan's Choice)<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2006-Nightmoves-Award-Winners-Announced-28618.html|title= 2006 Nightmoves Award Winners Announced|access-date= February 2, 2014|author= Dirty Bob|date= October 9, 2006|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= November 3, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20131103153334/http://business.avn.com/articles/video/2006-Nightmoves-Award-Winners-Announced-28618.html|url-status= dead}}</ref>
*2007 AVN Award – Best Group Sex Scene (Film) – ''FUCK'' <small>(with [[Carmen Hart]], [[Katsuni]], [[Kirsten Price (actress)|Kirsten Price]], Mia Smiles, [[Eric Masterson (actor)|Eric Masterson]], Chris Cannon & [[Randy Spears]])</small><ref name=AVN07>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2007-AVN-Award-Winners-Announced-29596.html|title= 2007 AVN Award Winners Announced|access-date= February 2, 2014|date= January 14, 2007|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= January 21, 2016|archive-url= https://archive.ph/20160121024320/http://business.avn.com/articles/video/2007-AVN-Award-Winners-Announced-29596.html|url-status= dead}}</ref>
*2007 AVN Award – Best Oral Sex Scene (Film) – ''FUCK'' <small>(with Ice LaFox, [[Eric Masterson (actor)|Eric Masterson]], [[Marcus London]] & Mario Rossi)</small><ref name=AVN07/>
*2007 AVN Award – Best POV Sex Scene – ''Jack's POV 2'' <small>(with Naomi)</small><ref name=AVN07/>
*2007 AVN Award – [[AVN Award for Male Performer of the Year|Male Performer of the Year]]<ref name=AVN07/>
*2007 XRCO Award – Male Performer of the Year<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/22154|title= Hillary Scott Big Winner at XRCO Awards|access-date= February 2, 2014|author= Tod Hunter|date= April 6, 2007|publisher= [[XBIZ]]}}</ref>
*2008 NightMoves Award – Best Male Performer (Fan's Choice)<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Crowns-16th-Annual-Award-Winners-52771.html|title= NightMoves Crowns 16th Annual Award Winners|access-date= February 2, 2014|author= David Sullivan|date= October 14, 2008|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= July 30, 2013|archive-url= https://web.archive.org/web/20130730231826/http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Crowns-16th-Annual-Award-Winners-52771.html|url-status= dead}}</ref>
*2009 NightMoves Hall of Fame inductee<ref>{{cite web|url= http://www.nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html|title= Past Winner History|access-date= February 2, 2014|publisher= NightMoves|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20130922074211/http://www.nightmovesusa.com/awards-show/past-winner-history.html|archive-date= September 22, 2013}}</ref>
*2011 NightMoves Award – Best Male Performer (Editor's Choice)<ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Awards-Announces-2011-Winners-450509.html|title= NightMoves Awards Announces 2011 Winners|access-date= February 2, 2014|date= October 10, 2011|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= March 4, 2016|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304095741/http://business.avn.com/articles/video/NightMoves-Awards-Announces-2011-Winners-450509.html|url-status= dead}}</ref>
*2011 [[XBIZ Award]] – Male Performer of the Year<ref>{{cite web|url= http://www.xbiz.com/news/130418|title= 2011 XBIZ Award Winners Announced|access-date= February 2, 2014|author= Dan Miller|date= February 11, 2011|publisher= [[XBIZ]]}}</ref>
*2015 XBIZ Award – Best Scene - Couples-Themed Release – ''Untamed Heart'' <small>(with Anikka Albrite)</small><ref name=xbizwinners2015>[http://xbizawards.xbiz.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151208230831/http://xbizawards.xbiz.com/winners.php |date=2015-12-08 }}, ''[[XBIZ]]'', January 2015</ref>
* 2016 [[List of members of the AVN Hall of Fame|AVN Hall of Fame]] inductee<ref name=AVN2016>{{cite web|title=Class of 2016: The AVN Hall of Fame Inductees|url=http://business.avn.com/articles/video/Class-of-2016-The-AVN-Hall-of-Fame-Inductees-615710.html|access-date=December 19, 2015|archive-date=February 10, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160210090726/http://business.avn.com/articles/video/Class-of-2016-The-AVN-Hall-of-Fame-Inductees-615710.html|url-status=dead}}</ref>
* 2018 XBIZ Award - Best Sex Scene — Vignette Release - ''Sacrosanct''<ref name=xbizwin2018>[http://www.xbizawards.com/winners.php XBIZ Award Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120103173201/http://www.xbizawards.com/winners.php |date=2012-01-03 }}, ''[[XBIZ]]'', January 2018</ref>
===AVN Awards===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| '''2005'''<ref>{{cite web|url=http://www.avnawards.com/2005nominees_fr.shtml |title=2005 AVN AWARDS NOMINATIONS |access-date=December 19, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041114124447/http://www.avnawards.com/2005nominees_fr.shtml |archive-date=November 14, 2004 }}</ref>
| {{nom}}
| Best Group Sex Scene - Video (with [[Jessica Drake]], Monica Sweetheart, Lezley Zen and Trevor Zen)
| ''Eye of the Beholder''
|-
| rowspan="4" | '''2006'''<ref>{{cite web|url=http://www.avn.com/imagearchive/24/82/23/248223AVN_Awards_Nominations.pdf |title=2006 AVN Award Nominees |access-date=December 19, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20061206053159/http://www.avn.com/imagearchive/24/82/23/248223AVN_Awards_Nominations.pdf |archive-date=December 6, 2006 }}</ref><ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/video/2006-AVN-Award-Winners-Announced-47237.html|title= 2006 AVN Award Winners Announced|access-date= December 19, 2014|date= January 9, 2014|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= October 1, 2012|archive-url= https://web.archive.org/web/20121001080515/http://business.avn.com/articles/video/2006-AVN-Award-Winners-Announced-47237.html|url-status= dead}}</ref>
| {{won}}
| Best Sex Scene Coupling - Video (with Brittney Skye)
| ''Porn Star''
|-
| {{nom}}
| Best Sex Scene Coupling - Film (with [[Jessica Drake]])
| ''Sold''
|-
| {{nom}}
| Best Oral Sex Scene - Film (with [[Jessica Drake]], [[Brad Armstrong (director)|Brad Armstrong]] and Chris Cannon)
| ''Sold''
|-
|{{nom}}
|[[AVN Award for Best Actor|Best Actor]] - Video
|''AGP: All Girl Protection''
|-
| rowspan="6" | '''2007'''<ref>{{cite web|url=http://www.avn.com/imagearchive/27/84/74/2784742007UpdatedNominations |title=AVN AWARDS 2007 NOMINEES |access-date=December 19, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070423104247/http://www.avn.com/imagearchive/27/84/74/2784742007UpdatedNominations |archive-date=April 23, 2007 }}</ref><ref>{{cite magazine|url= http://business.avn.com/articles/2007-AVN-Award-Winners-Announced-29596.html|title= 2007 AVN Award Winners Announced|access-date= December 24, 2014|date= January 14, 2007|magazine= [[AVN (magazine)|AVN]]|archive-date= October 16, 2015|archive-url= https://web.archive.org/web/20151016123429/http://business.avn.com/articles/2007-AVN-Award-Winners-Announced-29596.html|url-status= dead}}</ref>
| {{won}}
| Best Group Sex Scene - Film (with Carmen Hart, Katsumi, Kirsten Price, Mia Smiles, Eric Masterson, Chris Cannon and Randy Spears)
| ''FUCK''
|-
| {{nom}}
| Best Three-Way Sex Scene (with Nikita Denise and Sandra Romain)
| ''Nikita’s Extreme Idols''
|-
| {{nom}}
| Best Sex Scene Coupling - Film (with Monique Alexander)
| ''To Die For''
|-
| {{won}}
| Best POV Sex Scene (with Naomi)
| ''Jack’s POV 2''
|-
| {{won}}
| Best Oral Sex Scene - Film (with Eric Masterson, Marcus London and Mario Rossi)
| ''FUCK''
|-
| {{nom}}
| Best Anal Sex Scene - Video (with Sandra Romain)
| ''Porno Revolution''
|-
| rowspan="5" | '''2008'''<ref>{{cite web|url=http://www.avnawards.com/pdf/2008Nominations.pdf |title=The 2008 AVN Awards Nominations |access-date=December 19, 2014 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227073556/http://www.avnawards.com/pdf/2008Nominations.pdf |archive-date=February 27, 2008 }}</ref>
| {{nom}}
| Best Couples Sex Scene - Video (with Jayna Oso)
| ''Zen''
|-
| {{nom}}
| Best Couples Sex Scene - Film (with [[Tera Patrick]])
| ''Fashion Underground''
|-
| {{nom}}
| Best Anal Sex Scene - Video (with Courtney Cummz)
| ''Jack's Playground 34''
|-
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| {{n/a}}
|-
| {{nom}}
| Best Supporting Actor - Video
| ''Kill Jill''
|-
| rowspan="6" | '''2009'''<ref name=autogenerated1>{{cite web|title=2010 AVN Award Winners Announced|publisher=AVN.com|url=http://business.avn.com/articles/37142.html|date=January 10, 2010|access-date=January 10, 2010|archive-date=January 13, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100113093712/http://business.avn.com/articles/37142.html|url-status=dead}}</ref>
| {{nom}}
| Male Performer Of The Year
| {{n/a}}
|-
| {{nom}}
| Best Supporting Actor
| ''Pirates II: Stagnetti's Revenge''
|-
| {{nom}}
| Best POV Sex Scene (with Stoya)
| ''Jack's POV 9''
|-
| {{nom}}
| Best POV Sex Scene (with Ashlynn Brooke)
| ''Tommy Gunn: Point Blank POV''
|-
| {{nom}}
| Best Group Sex Scene (with Shay Jordan, [[Alexis Texas]], Camryn Kiss, [[James Deen]] and [[Johnny Sins]])
| ''Cheerleaders''
|-
| {{nom}}
| Best Actor
| ''Hearts and Minds II: Modern Warfare''
|-
| rowspan="4" | '''2010'''<ref name=autogenerated1 />
| {{nom}}
| Best Supporting Actor
| ''This Ain't Happy Days XXX''
|-
| {{nom}}
| Best POV Sex Scene (with Pure Play)
| ''Cummin' at You 3D
|-
| {{nom}}
| Best Oral Sex Scene (with Pure Play)
| ''Cummin' at You 3D''
|-
| {{nom}}
| Best Actor
| ''Heaven''
|-
| rowspan="5" | '''2011'''<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |title=Nominations for the 2011 AVN Awards |access-date=February 8, 2015 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |archive-date=March 29, 2013 }}</ref>
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| rowspan= "2" {{n/a}}
|-
| {{nom}}
| Crossover Star of the Year
|-
| {{nom}}
| Best Group Sex Scene (with Julia Ann, Natasha Marley, BobbiStarr, Dylan Ryder, Paul Chaplin, Will Powers and Billy Glide)
| ''Bonny & Clide''
|-
| {{nom}}
| Best Couples Sex Scene (with Kayden Kross)
| ''The Smiths''
|-
| {{nom}}
| Best Actor
| ''Rawhide 2: Dirty Deeds''
|-
| rowspan="7" | '''2012'''<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf |title=AVN AWARDS 2012 - NOMINATIONS |access-date=January 26, 2015 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329124455/http://avnawards.avn.com/2012_AVN_Awards_nominations.pdf |archive-date=March 29, 2013 }}</ref>
| {{nom}}
| Most Outrageous Sex Scene (with Jesse Jane)
| ''Bad Girls 6''
|-
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| {{n/a}}
|-
| {{nom}}
| Best Three-Way Sex Scene (G/B/B) (with Rebeca Linares and Scott Nails)
| ''Bad Girls 5''
|-
| {{nom}}
| Best Supporting Actor
| ''Fighters''
|-
| {{nom}}
| Best Group Sex Scene (with Alektra Blue, Jessica Drake, Kaylani Lei, Kirsten Price, Brandy Aniston, Nikki Daniels, Lucky Starr, Puma Swede, Randy Spears, Marcus London, Ron Jeremy, Jack Vegas, Dick Chibbles, Rocco Reed and Mac Turner)
| ''The Rocki Whore Picture Show: A Hardcore Parody''
|-
| {{nom}}
| Best Group Sex Scene (with Jesse Jane, Kayden Kross, Riley Steele, Stoya and Selena Rose)
| ''Top Guns''
|-
| {{nom}}
| Best Double Penetration Sex Scene (with Jack Vegas and Inari Vachs)
| ''Harder''
|-
| '''2013'''<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/2013_nominations.pdf |title=2013 Nominations |access-date=January 25, 2015 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130328092725/http://avnawards.avn.com/2013_nominations.pdf |archive-date=March 28, 2013 }}</ref>
| {{nom}}
| Best Supporting Actor
| ''Spartacus MMXII: The Beginning''
|-
| rowspan="4" | '''2014'''<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/page/3 |title=2014 AVN Award Nominees |access-date=January 25, 2015 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140126094717/http://avnawards.avn.com/page/3 |archive-date=January 26, 2014 }}</ref>
| {{nom}}
| Best Boy/Girl Sex Scene (with Andy San Dimas)
| ''Wolverine: An Axel Braun Parody''
|-
| {{nom}}
| Best Double Penetration Sex Scene (with Ramon Nomar)
| ''DP My Wife With Me 2''
|-
| {{nom}}
| Best Safe Sex Scene (with Alexis Texas)
| ''T&A''
|-
| {{nom}}
| Best Supporting Actor
| ''Meant to Be''
|-
| rowspan="3" | '''2015'''<ref>{{cite web|url=http://avnawards.avn.com/pages/4 |title=2015 AVN Award Nominees |access-date=January 25, 2015 |publisher=AVN Awards |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141125015310/http://avnawards.avn.com/pages/4 |archive-date=November 25, 2014 }}</ref>
| {{nom}}
| Best Actor
| ''American Hustle XXX Porn Parody''
|-
| {{nom}}
| Best Group Sex Scene (with Lola Reve, Britney Amber, Lola Foxx, Anikka Albrite, Dahlia Sky, Abby Cross, Romi Rain, Alina Li, Kush Kush, Coco, Toni Ribas, Mick Blue, Alan Stafford, Keni Styles, Bill Bailey, Giovanni Francesco, Karlo Karrera and Richie Calhoun)
| ''Orgy Initiation of Lola''
|-
| {{nom}}
| Mainstream Star of the Year
| {{n/a}}
|}
===Eroticline Awards===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| '''2006'''
| {{won}}
| Best International Actor
| {{n/a}}
|}
===F.A.M.E. Awards===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| '''2007'''
| {{nom}}
| Favorite Male Star
| rowspan="3" {{n/a}}
|-
| '''2008'''
| {{nom}}
| Favorite Male Performer
|-
| '''2009'''
| {{nom}}
| Favorite Male Star
|}
===Hot d'Or===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| rowspan="2"|'''2009'''
| {{nom}}
| Best American Male Performer
| {{n/a}}
|-
| {{nom}}
| Best American Actor
| ''Hearts and Minds 2: Modern Warfare''
|}
===NightMoves Awards===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| '''2006'''
| {{won}}
| Best New Director (Fan's Choice)
| rowspan="4" {{n/a}}
|-
| '''2008'''
| {{won}}
| Best Male Performer (Fan's Choice)
|-
| '''2009'''
| {{won}}
| Hall of Fame
|-
| '''2011'''
| {{won}}
| Best Male Performer (Editor's Choice)
|}
===XBIZ Awards===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| '''2008'''
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| rowspan="2" {{n/a}}
|-
| '''2009'''
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
|-
| '''2010'''
| {{nom}}
| Acting Performance of the Year - Male
| ''This Aint Happy Days XXX''
|-
| rowspan="3"| '''2011'''
| {{nom}}
| Acting Performance of the Year - Male
| ''Rawhide 2: Dirty Deeds''
|-
| {{nom}}
| Crossover Star of the Year
| rowspan="2" {{n/a}}
|-
| {{won}}
| Male Performer of the Year
|-
| rowspan="2"| '''2012'''
| {{nom}}
| Supporting Acting Performance of the Year - Male
| ''Top Guns''
|-
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| {{n/a}}
|}
===XRCO Awards===
{| class="wikitable"
|-
! Year
! Result
! Category
! Film
|-
| '''2005'''
| {{nom}}
| Group Scene (with Jessica Drake, Lezley Zen and Monica Sweetheart)
| ''Eye of the Beholder''
|-
| '''2008'''
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| {{n/a}}
|-
| rowspan="2" | '''2009'''
| {{nom}}
| Single Performance – Actor
| ''Hearts and Minds 2: Modern Warfare''
|-
| {{nom}}
| Male Performer of the Year
| rowspan="2" {{n/a}}
|-
| '''2011'''
| {{nom}}
| Best Actor
|}
1av4cniglvrduhmqmdcrts2he2cqb0e
ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ
0
22723
199122
178737
2026-10-15T22:04:12Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199122
wikitext
text/x-wiki
{{Santali wikipedia 5th year Anniversary edit-a-thon}}
{{Infobox dam
| name = ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ
| image_caption = ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ, ᱥᱟᱶ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ
| name_official =
| location_map_caption = ᱢᱟᱞᱫᱟ
| coordinates = {{coord|24|48|16|N|87|55|59|E|display=inline,title}}
| dam_crosses = [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ|ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]
| res_name =
| location = [[ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱟᱞᱫᱟ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ]], [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱥᱤᱧᱚᱛ
| dam_length = {{convert|2304|m}}
| dam_width_base =
| construction_began = 1961
| opening = 1972
| cost = {{Indian Rupee}}156.25 crore
| res_capacity_total =
| res_catchment =
| res_surface =
| plant_turbines =
| plant_capacity =
| plant_annual_gen =
| extra =
| website =
}}
'''ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ''' ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱪᱟᱯᱟᱭ ᱱᱚᱵᱟᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ|ᱥᱤᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱴᱷᱮᱱ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑᱘ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱑ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱥᱚᱦᱚᱨ|ᱯᱷᱟᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ]] ᱴᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱯ ᱫᱚ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ (ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ) ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱑᱙᱖᱒ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ , ᱑᱙᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱒᱐ ᱠᱳᱴᱤ 80 ᱞᱟᱠᱷ ᱰᱚᱞᱟᱨ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Farakka Barrage - Banglapedia |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Farakka_Barrage |access-date=2020-09-07 |website=en.banglapedia.org |archive-date=2022-01-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127083039/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Farakka_Barrage |url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱗᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱑ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱓᱐᱔ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱗,᱕᱕᱙ ) ᱡᱮᱞᱮᱧᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Farakka Barrage Project Farakka |url=http://mowr.gov.in/index3.asp?sslid=296&subsublinkid=714&langid=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120428204901/http://mowr.gov.in/index3.asp?subsublinkid=714&langid=1&sslid=296 |archive-date=2012-04-28}}</ref> ᱯᱷᱤᱰᱟᱨ ᱠᱮᱱᱮᱞ (ᱯᱷᱟᱨᱚᱴᱟᱠᱠᱟ) ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱵᱷᱟᱜᱤᱨᱟᱛᱤᱼᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱔᱒ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱒᱖ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱡᱮᱞᱮᱧᱟ ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
=== ᱴᱷᱟᱶ ===
ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ 24ᱹ48′′16′′N 87′55′′59′′E / 24.80444′N 87.93306′E / 24.80444′ 87.93306 ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾{{coord|24|48|16|N|87|55|59|E|display=inline}}
<small>ᱱᱳᱴᱼ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱯ ᱫᱚ ᱠᱷᱚᱸᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱫᱚᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱴᱷᱟᱶ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱢᱮᱯ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾</small>
== ᱡᱚᱥ ==
ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩᱥᱛᱷᱟᱱ ᱠᱚᱱᱥᱴᱨᱟᱥᱚᱱ ᱠᱳᱢᱯᱟᱱᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱑᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱞᱯᱤᱧ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱑᱐᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱐᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱫᱚ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ [[ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱯᱞᱮᱱᱴ|ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]] ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱠᱷᱟᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱫᱟᱜ ᱫᱚ ᱧᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱤᱫᱤ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱜᱚᱴᱟᱼᱵᱩᱴᱟᱹ ᱢᱮᱠᱱᱤᱠᱮᱞ ᱰᱨᱮᱡᱤᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱜᱷᱟᱴ|ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ [[ᱦᱩᱜᱽᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱦᱩᱜᱞᱤ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰ ᱨᱮ {{Convert|64000|cuft/s|m3/s}} (64,000 ᱠᱩᱭᱤᱠ ᱯᱷᱩᱴ / ᱮᱥ) ᱫᱟᱜ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱟᱱᱛᱷᱟ ᱫᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ , ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨᱟᱜᱚᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱯᱩᱧᱡᱤ ᱠᱚ ᱟᱸᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱪᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱸᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱦᱚᱸ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱮ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱫᱷᱟᱹᱥᱩᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱩᱢᱤ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱᱜᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱟᱨᱦᱟ ᱨᱮ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱰᱷᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=The Encroaching Ganga and Social Conflicts: The Case of West Bengal, India. |url=http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140523010822/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf |archive-date=23 May 2014 |access-date=23 May 2014 }}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true"> <span class="cs1-format">(PDF)</span>. Archived from [http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140523010822/http://gangapedia.iitk.ac.in/sites/default/files/Rudra.pdf |date=2014-05-23 }} <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 23 May 2014<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">23 May</span> 2014</span>.</cite></ref> ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱪᱩᱨ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱫᱟᱜ ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑᱐% ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱠᱚᱢ ᱜᱮᱭᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Ganga river water flow data at Farakka, India. |url=http://www.compositerunoff.sr.unh.edu/html/Polygons/P2846800.html |access-date=26 May 2014}}</ref>
== ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱪᱩᱠᱛᱤ ==
ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑᱙᱙᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Treaty between the Government of the Republic of India and the Government of the People's Republic of Bangladesh on sharing of the Ganga/ Ganges waters at Farakka |url=http://www.ssvk.org/koshi/reports/treaty_on_farakka_india_bangladesh_4_ganga_river_water.pdf |access-date=12 August 2017 |publisher=ssvk }}{{Dead link|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
{| class="wikitable sortable"
!ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱨᱮ ᱧᱟᱢᱚᱜ
!ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
!ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ
|-
|᱗᱐ , ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱮᱠ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ
|᱕᱐%
|᱕᱐%
|-
|᱗᱐ , ᱐᱐᱐-᱗᱕,᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱮᱠ
|ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ
|᱓᱕ , ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱠ
|-
|᱗
᱗᱕, ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱮᱠ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱟᱹᱥᱤ ᱾
|᱔᱐ , ᱐᱐᱐ ᱠᱩᱭᱮᱥᱠ
|ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱵᱲᱟᱣ
|-
|}
== ᱱᱚᱶᱟ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ==
{{Commons category}}
* [[Farakka Super Thermal Power Station|ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱛᱷᱟᱨᱢᱟᱞ ᱯᱟᱣᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ]]
* ᱯᱷᱟᱨᱟᱠᱠᱟ ᱞᱚᱝ ᱢᱟᱨᱪ (᱑᱙᱗᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ)
* [[Ganges Barrage Project|ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ]]
* [[Sharing the water of the Ganges|ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱫᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
* [[River bank erosion along the Ganges in Malda and Murshidabad districts|ᱢᱟᱞᱰᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱜᱟᱝᱜᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱦᱚᱥᱚᱨ]]
* [[Indian Rivers Inter-link|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛᱤᱭᱚ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱢᱩᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱤᱝᱠ]]
* [[Kalpasar Project|ᱠᱟᱞᱯᱟᱥᱚᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ]]
* [[List of longest bridges in the world|ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
* [[List of longest bridges above water in India|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱵᱮᱨᱮᱡᱽ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
2mdot3b9ziqcdw13usc877pl8bvc928
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱴᱟᱠᱟ
0
22959
199128
182016
2026-10-16T00:09:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199128
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox currency
| local_name = টাকা
| local_name_lang = bn
| image_1 ={{!}}border
| image_width_1 = 175px
| image_title_1 = ᱴᱟᱠᱟ ᱵᱮᱝᱠ ᱱᱳᱴ
| image_2 = File:Bengali Currency Taka Sign.svg
{{KIA}}
| image_width_2 = 100px
| image_title_2 = Sign
| iso_code = BDT
| issuing_authority = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱵᱮᱝᱠ]]
| issuing_authority_website =
| using_countries = {{flag|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| inflation_rate = ᱕.᱕᱔%
| inflation_source_date = ''BBS'', August 2021<ref>{{cite web |url=https://bb.org.bd/econdata/inflation.php |title=Inflation |website=Bangladesh Bank |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208145544/https://bb.org.bd/econdata/inflation.php |archive-date=8 February 2022}}</ref>
| subunit_ratio_1 = {{frac|1|100}}
| subunit_name_1 = [[paisa|Poisha]]
| subunit_inline_note_1 = (defunct)
| symbol = {{lang|bn|৳}}
| symbol_subunit_1 = p
| frequently_used_coins =
| rarely_used_coins = {{lang|bn|৳}}᱑, {{lang|bn|৳}}᱒, {{lang|bn|৳}}᱕ (no longer minted since 2013; still legal tender)
| frequently_used_banknotes = {{lang|bn|৳}}᱕, {{lang|bn|৳}}᱑᱐, {{lang|bn|৳}}᱒᱐, {{lang|bn|৳}}᱕᱐, {{lang|bn|৳}}᱑᱐᱐, {{lang|bn|৳}}᱒᱐᱐, {{lang|bn|৳}}᱕᱐᱐ ᱟᱨ {{lang|bn|৳}}᱑᱐᱐᱐
| rarely_used_banknotes = {{lang|bn|৳}}᱑, {{lang|bn|৳}}᱒
| printer = [[The Security Printing Corporation (Bangladesh) Ltd.|The Security Printing Corporation Bangladesh Ltd.]]
| printer_website = {{URL|www.spcbl.org.bd}}
| mint = [[The Security Printing Corporation (Bangladesh) Ltd.|The Security Printing Corporation Bangladesh Ltd.]]
}}
{{Contains special characters|Bengali}}
'''ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱴᱟᱠᱟ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: টাকা, ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ: '''৳''', ᱠᱳᱰ: BDT, ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱛᱮ: Tk) ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱭᱩᱱᱤᱠᱚᱰ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ U+09F3 ᱨᱮ ᱠᱳᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
᱑᱐ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱵᱮᱝᱠ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣᱚᱜᱼᱟ, ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱒ ᱟᱨ ᱕ ᱱᱳᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱢᱟᱰᱮᱨ ᱴᱷᱮᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱕ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱸᱠ ᱱᱳᱴ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱠᱚ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱛᱚᱵᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱱᱳᱴ ᱠᱚ (ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱠᱚ) ᱑ ᱴᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ, ᱫᱟᱢ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱴᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱫᱚ "৳" ᱟᱨ "Tk" ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱟᱨ ᱨᱤᱥᱤᱯ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱑᱐᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱨᱚᱲ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ৳᱑,᱒᱓,᱔᱕᱖.᱗᱘ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱑,᱒᱓,᱔᱕᱖ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱗᱘ ᱯᱚᱭᱥᱟ)᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
[[File:Silver Coin of Jalaluddin.jpg|thumb| [[ᱡᱟᱞᱟᱞᱩᱫᱫᱤᱱ ᱢᱚᱦᱟᱢᱚᱫᱽ ᱥᱟᱦ|ᱡᱟᱞᱟᱞᱩᱫᱫᱤᱱ]] ᱟᱜ ᱴᱟᱸᱠᱟ (ᱴᱟᱠᱟ), [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱟᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], ᱑᱕ᱟᱱ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ]]
''The American Heritage Dictionary of the English Language'' ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱯᱤᱰᱤᱭᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱛᱟᱱᱠᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite encyclopedia |title=taka |encyclopedia=The American Heritage Dictionary of the English Language |year=2022 |edition=5th |publisher=HarperCollins Publishers |url=https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=taka |access-date=25 February 2022}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Taka |title=Taka |website=Banglapedia |access-date=2023-07-06 |archive-date=2020-01-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200116221558/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Taka |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱴᱟᱠᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ, ᱯᱩᱭᱥᱟᱹ ᱟᱨ ᱱᱳᱴ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱛᱮ, ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ "ᱴᱟᱠᱟ" ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣ ᱚᱪᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ᱾ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ]] ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱯᱤ (''₹'') ᱫᱚ ᱴᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱨᱚᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱟᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ, ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱭᱛᱷᱤᱞᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱜᱟᱫᱷᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚᱨᱮ "ᱴᱟᱠᱟ", ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ টকা ᱴᱚᱠᱟ ᱟᱨ ᱳᱰᱤᱥᱟ ᱨᱮ ଟଙ୍କା ᱴᱚᱝᱠᱟ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
===᱑᱙᱔᱗-᱗᱑===
===᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱚᱱ===
==ᱠᱚᱭᱮᱱ==
[[File:50 and 25 paise coins from Bangladesh.jpg|thumb|᱑᱙᱘᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ (ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱥᱮᱫ) ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱒᱕ ᱯᱚᱭᱥᱟ(ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱥᱮᱫ)᱾]]
᱑᱙᱗᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱕, ᱑᱐, ᱒᱕ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱔ ᱨᱮ ᱟᱨ ৳᱑ ᱴᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱕ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑, ᱕ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱮᱞᱩᱢᱤᱱᱤᱭᱟᱢ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱒᱕ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱥᱴᱤᱞ ᱛᱮ ᱟᱨ ৳᱑ ᱫᱚ ᱛᱟᱸᱢᱟ-ᱱᱤᱠᱮᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱱᱟ᱾ ᱕ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱜᱮ ᱛᱟᱦᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱦᱮᱞᱠᱟᱣ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱜᱮ᱾ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ৳᱕ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱴᱤᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ৳᱒ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾
᱒ ᱟᱨ ᱕ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚᱢ ᱜᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱑᱐, ᱒᱕ ᱟᱨ ᱕᱐ ᱯᱚᱭᱥᱟ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱦᱚᱸ ᱚᱱᱠᱟ ᱜᱮ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱨᱮ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱢ ᱰᱷᱮᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱱᱚᱝ ᱠᱚᱢ ᱪᱟᱵᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱷᱟᱸᱞᱤ ৳᱑, ৳᱒ ᱟᱨ ৳᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮ ᱠᱚᱭᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱣ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱵᱟᱝ ᱵᱮᱱᱟᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱮᱼᱦᱟᱹᱞᱤ ᱜᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱭᱮᱱ ৳᱑, ৳᱒ ᱟᱨ ৳᱕ ᱫᱚ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱒᱐᱑᱓ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾
==ᱵᱮᱝᱠ ᱱᱳᱴ==
==ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱫᱚᱨ==
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* [http://www.bangladesh-bank.org/currency/index.php Bangladesh Bank's page on currencies in circulation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170701215905/http://www.bangladesh-bank.org/currency/index.php |date=1 July 2017 }}
* [http://russelljohn.net/journal/2009/10/bangladeshi-currency High resolution scans of Bangladeshi currency]
* [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Bangladesch-B-En.htm Historical banknotes of Bangladesh]
* [https://ajkertakarrate.com/51-years-of-taka-history-notes-in-circulatio/ 51 Years Of Taka History : Notes In Circulation]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
co0xvmp4pe76y1pjtdzoa15rbbmyjbr
ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ
0
22987
199131
131985
2026-10-16T01:35:26Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199131
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river|name=ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ|name_native=|name_native_lang=|name_other=|name_etymology=<!---------------------- IMAGE & MAP -->|image=Voyrab River1.JPG|image_size=|image_caption=ᱡᱟᱥᱳᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ|map=|map_size=|map_caption=|pushpin_map=|pushpin_map_size=|pushpin_map_caption=<!---------------------- LOCATION -->|subdivision_type1=ᱫᱤᱥᱚᱢ|subdivision_name1=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]]|subdivision_type2=|subdivision_name2=|subdivision_type3=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]|subdivision_name3=[[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ]]|subdivision_type4=[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]|subdivision_name4={{hlist|[[ᱪᱟᱣᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱟᱣᱰᱟᱝᱜᱟ]]|[[ᱡᱷᱤᱱᱟᱭᱫᱚᱦᱚ]]|[[ᱡᱚᱥᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱚᱥᱳᱨ]]|[[ᱱᱟᱨᱟᱭᱤᱞ]]|[[ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ]]}}|subdivision_type5=|subdivision_name5=<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->|length={{convert|242|km|mi|abbr=on}}|width_min=|width_avg=|width_max=|depth_min=|depth_avg=|depth_max=|discharge1_location=|discharge1_min=|discharge1_avg=|discharge1_max=<!---------------------- BASIN FEATURES -->|source1=[[ᱠᱟᱯᱳᱛᱟᱠᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]|source1_location=|source1_coordinates=|source1_elevation=|mouth=[[ᱨᱩᱯᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ]]|mouth_location=|mouth_coordinates=|mouth_elevation=|progression=|river_system=|basin_size=|tributaries_left=|tributaries_right=|custom_label=|custom_data=|extra=}}
[[File:Bhairab_River_from_Khulna_City.jpg|thumb|ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ᱾]]
'''ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ''' '''('''{{lang-bn|ভৈরব নদী}}) ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢᱼᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ|ᱜᱟᱝᱜᱟ]] ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱥᱟᱵᱟ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱠᱷᱩᱞᱱᱟᱣᱟ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱝᱜᱟᱢᱟᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱥᱳᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱡᱮᱥᱳᱨ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟᱛᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="UR">{{Cite web |title=Geology of the Khulna City |url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:FfQ8wIs8R00J:www.ru.ac.bd/flife/11.%2520paper%2520Geol.%2520Khulna.pdf+bhairab+river+divides+khulna+city&hl=en&gl=my&pid=bl&srcid=ADGEESjB6pWwkVuG--7igJEFZy-jdXbdBxxS80nYBpSOQP5NVr2JYLFS5lfaVy5vh5rsItgGxpsFpbMq3zjaLTOdID11Ui46gSWhT6E2mPffZ4ZPofL8F0tr9W-0h3ZCoiR_cFaoonuo&sig=AHIEtbRqgpwFrVMfV74i-bpQwJ7vcZA_hA |access-date=19 July 2010 |publisher=Department of Geology and Mining, University of Rajshahi}}</ref> ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱚ ᱑᱖᱐ ᱠᱤᱞᱳᱢᱤᱴᱟᱨ (᱑᱐᱐ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱜᱟᱱ ᱡᱮᱞᱮᱧ ᱟᱨ ᱙᱑ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱓᱐᱐ ᱯᱷᱩᱴ ) ᱚᱥᱟᱨᱟ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱷᱩᱴ ᱠᱷᱟᱹᱫᱽᱨᱤ ᱫᱚ ᱑ᱹ᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱑ᱹ᱕ ᱢᱤᱴᱟᱨ (᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱕ ᱯᱷᱩᱴ ) ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱡᱟᱣᱜᱮ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱜᱮᱭᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱩᱞᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{Cite web |last=Hossain |first=Dr. Md Arshad |date=November 1994 |title=Assistance to Fisheries Research Institute — Report Prepared by a National Consultant on Pen Culture |url=http://www.fao.org/docrep/field/373997.htm#3.2.2.3%20dead%20rivers |access-date=7 July 2010 |publisher=Food and Agricultural Organization of the United Nations |archive-date=15 February 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110215135722/http://www.fao.org/docrep/field/373997.htm#3.2.2.3%20dead%20rivers |url-status=dead }}</ref>
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱱᱟᱜᱟᱢ ==
ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱹᱭ [[ᱡᱚᱞᱚᱝᱜᱤ ᱜᱟᱰᱟ|ᱡᱚᱞᱚᱝᱜᱤ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱢᱟᱨᱮᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱢᱚᱱᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ , [[ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱷᱚᱨᱟ ᱢᱟᱭᱤᱞ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱟᱠᱷᱮᱨᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱴᱷᱮᱱ [[Bhagwangola (Vidhan Sabha constituency)|ᱵᱟᱜᱣᱟᱱᱜᱳᱞᱟ]] ([[ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱢᱩᱨᱥᱤᱫᱟᱵᱟᱫ]] ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱤᱫᱷᱚᱱ ᱥᱚᱵᱷᱟ ᱛᱟᱞᱢᱟ) ᱨᱮ ᱥᱤᱨᱡᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱱᱟᱴ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱯᱤ.ᱮᱥ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ) ᱟᱨ ᱠᱚᱨᱤᱢᱯᱩᱨ (ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ) ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱮᱫ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ]] ᱯᱤ.ᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ]] ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱠᱟᱯᱟᱥᱰᱟᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱥᱳᱨᱥᱳᱯᱳᱨ ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱞᱚᱝᱜᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱯ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱡᱮᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱚᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱭᱟᱹᱣ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱦᱮᱨᱯᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱭᱼᱦᱤᱸᱥᱤᱫ ᱵᱟᱹᱲᱤᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ-ᱤᱪᱟᱢᱚᱛᱤ ᱟᱨ ᱠᱳᱵᱟᱰᱟᱠ᱾ ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ-ᱤᱪᱟᱢᱚᱛᱤ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ|ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ]] ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱮᱥᱥᱳᱨ ᱥᱟᱦᱟᱨ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="UR"/> ᱩᱱᱠᱩᱭᱟᱜ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱥᱤ ᱟᱨ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ [[ᱨᱩᱯᱥᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱨᱩᱯᱥᱟ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱫᱚ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱟᱛᱟᱭ ᱱᱟᱹᱭ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱯᱟᱥᱩᱨ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱟᱥᱩᱨ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱚᱵᱤᱛᱨᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱢᱮᱦᱚᱨᱯᱩᱨ, ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ, ᱵᱚᱨᱳᱵᱟᱡᱟᱨ, ᱠᱳᱪᱚᱱᱫᱽᱯᱩᱨ, ᱪᱚᱣᱜᱟᱪᱷᱟ, ᱡᱮᱥᱳᱨ, ᱫᱟᱣᱚᱞᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱵᱟᱜᱮᱨᱦᱟᱴ ᱟᱨ ᱠᱷᱩᱞᱱᱟ ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
* {{cite book |last=Chowdhury |first=Masud Hasan |year=2012 |chapter=Bhairab River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bhairab_River |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2023-07-07 |archive-date=2023-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708144024/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Bhairab_River |url-status=dead}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
kbw60wq8hxxj120z0ey7ajo0sy68ui8
ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ
0
23288
199104
135778
2026-10-15T13:11:23Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199104
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ
| image = Evan Stone 2017.jpg
| caption = ᱒᱐᱑᱗ ᱨᱮ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ
| birth_name =
| birth_date = {{birth year and age|1964}}
| birth_place = [[ᱟᱢᱮᱥ, ᱞᱳᱣᱟ]], ᱭᱩᱹ ᱮᱥᱹ.
| alma_mater = [[ᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ, ᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ ᱭᱩᱱᱤᱵᱷᱟᱨᱥᱤᱴᱤ]]
| occupation = ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ
| years_active = ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ - ᱒᱐᱑᱗
| height = {{height|ft=5|in=11}}
| spouse = {{marriage|[[ᱠᱟᱴᱤ ᱢᱚᱨᱜᱟᱱ]]|2017}}<ref>{{cite web|last=Blaylock|first=John|date=August 1, 2020|title=ᱠᱟᱴᱤ ᱢᱚᱨᱜᱟᱱ ᱟᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ: Porn Royalty|url=https://hustlermagazine.com/articles/katie-morgan-evan-stone-porn-royalty/|publisher=Hustler|access-date=July 12, 2023}}</ref>
| website = {{url|www.evanstone.com}}
}}
[[Category:Articles with hCards]]
'''ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ, ᱥᱴᱳᱱ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱷᱟᱣ ᱮᱵᱷᱤᱱ ᱟᱣᱟᱨᱰ ᱯᱷᱚᱨ ᱢᱮᱞ ᱯᱟᱨᱯᱚᱨᱴᱢᱮᱱᱴ ᱚᱯᱷ ᱫ ᱤᱛᱟᱨ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫ ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱯᱮᱭᱟ ᱟᱠᱴᱚᱨ ᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟᱭ᱾ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱥᱤ ᱮᱱ ᱵᱤ ᱥᱤ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱯᱳᱨᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱨ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱦᱚᱲᱠᱩᱥᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱢᱩᱫᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾ ᱥᱴᱳᱱ ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱟᱨ ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱟᱵᱷᱟᱫᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱝᱜᱨᱮᱥ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱱᱤᱛ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱚᱴᱟ ᱵᱟᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱞᱤᱵᱟᱨᱴᱮᱨᱮᱱ ᱥᱮ ᱨᱮᱯᱮᱵᱤᱠᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱥᱟᱸᱜᱷᱟᱨᱼᱟ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱾<ref>{{Cite web |date=June 27, 2023 |title=Porn star legend Evan Stone announces his run for office and more exclusively on PTL! |url=https://www.youtube.com/watch?v=wWQHLe6FVoc |access-date=July 12, 2023 |via=YouTube}}</ref>
== ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱴᱳᱱ ᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱟᱢᱮᱥ ᱟᱭᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱛᱟᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ , ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱰᱟᱞᱟᱥᱼᱴᱮᱠᱥᱟᱥ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱷᱚᱭᱟᱨᱯᱷᱚᱭᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="AVNWinner">{{Cite web |last=Street |first=Sharan |date=March 23, 2011 |title=Evan Stone: Interview with 2011 Male Performer of the Year |url=https://avn.com/business/articles/video/three-time-winner-evan-stone-429006.html |access-date=May 4, 2020 |publisher=AVN |archive-date=August 26, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110826225221/http://business.avn.com/articles/video/Three-Time-Winner-Evan-Stone-429006.html |url-status=dead}}</ref> ᱥᱴᱳᱱ ᱫᱚ 1982 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱜᱳᱵᱚᱞᱥᱼᱢᱤᱪᱤᱜᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱵᱚᱞᱥ ᱦᱟᱭᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮᱱ ᱜᱨᱟᱡᱤᱭᱩᱴ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱳᱣᱮᱥᱴᱟᱨᱱ ᱢᱤᱥᱤᱜᱟᱱ ᱵᱨᱚᱝᱠᱳᱥ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱱ ᱥᱤ ᱮ ᱮ ᱰᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱᱼ᱑ ᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱮᱠᱟᱣ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱤᱱᱟᱢᱮᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱯᱷᱩᱴᱵᱚᱞ ᱮ ᱠᱷᱮᱞ ᱞᱮᱫᱟ , ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱜᱷᱟᱹᱞ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱦᱳᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="WKFR">{{Cite web |last=Marshall |first=Dana |date=January 20, 2020 |title=Famous Porn Star Spotted At Kalamazoo Airport Sunday |url=https://wkfr.com/famous-porn-star-spotted-at-kalamazoo-airport-sunday/ |access-date=May 7, 2020 |publisher=[[WKFR-FM]]}}</ref><ref name="AVNWinner" /> ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱥᱟᱧᱪᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱡᱮᱹᱵᱤᱹ ᱮᱥ ᱨᱮ ᱯᱷᱳᱨᱠᱞᱤᱯᱷᱴ ᱰᱨᱟᱭᱵᱷᱟᱨ ᱜᱮᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱮᱴᱮᱱᱰᱮᱱᱴ ᱰᱤᱱᱟᱨ ᱛᱮᱴᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ ᱢᱮᱠᱮᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱠᱟᱥᱛᱟᱨᱢᱮᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾<ref name="AVNWinner" />
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
[[ᱨᱮᱫ:Missy_Monroe,_Evan_Stone_on_Set_With_Da_Vinci_Load_1.jpg|left|thumb|220x220px|ᱥᱴᱳᱱ (ᱫᱟᱦᱚᱭᱤᱱ) 2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ' ''ᱫᱟ ᱵᱷᱤᱝᱥᱤ ᱞᱳᱰ'' ' ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱥᱤ ᱢᱚᱱᱨᱳ ᱥᱟᱶ ᱥᱮᱴ ᱨᱮ ᱾]]
ᱥᱴᱳᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱟᱹᱛ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱜᱮᱞ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱟᱹᱵᱤᱡ ᱮ ᱠᱚᱨᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="AVNWinner"/> ᱑᱙᱙᱗ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮᱭ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ''ᱦᱚᱝ ᱳᱣᱟᱱᱠᱮᱱᱥᱴᱟᱭᱤᱱ'' ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱱ ᱫᱚ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱪᱩᱨᱤᱛ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ 18 ᱟᱱ ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱕ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱱ ᱫᱚ ᱡᱩᱞᱤᱭᱟᱱ ᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶᱨᱮ ᱥᱟᱨᱠᱟᱲᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱮᱛᱦᱩᱫᱨᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱥᱟᱭᱤᱥ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱨᱮ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱨᱮ ᱠᱮᱵᱤᱞ ᱴᱮᱞᱤᱵᱷᱤᱥᱚᱱ ᱯᱨᱳᱜᱽᱨᱟᱢ ᱥᱯᱚᱭᱤᱥ ᱦᱳᱴᱮᱞ ᱨᱮᱱ ᱟᱠᱷᱟᱲᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱯᱨᱳᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱ ᱥᱴᱟᱨ ᱡᱩᱨᱤ ᱠᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱢᱚᱱᱮᱭ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="AINews20050202">{{Cite web |title=Spice Live's Spice Hotel with Evan Stone |url=http://ainews.com/Archives/Story8393.phtml |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20051023191729/http://www.ainews.com/Archives/Story8393.phtml |archive-date=October 23, 2005 |access-date=22 September 2014}}</ref> ᱒᱕ ᱟᱱ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱨᱮ ᱥᱴᱳᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱫᱷᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱤᱡ ᱢᱟᱹᱱ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾
᱒᱐᱐᱙ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱑ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ , ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ' ᱳᱣᱟᱞᱰ ᱪᱮᱨᱤᱥ ' ᱼ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱳᱱᱼᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱴᱨᱤᱥᱴᱟᱱ ᱠᱮᱝᱥᱞᱤ ᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱓᱗ ᱥᱟᱭᱠᱤᱱᱰ ᱠᱞᱤᱯ , ᱥᱩᱯᱟᱨ ᱵᱳᱞ XLIII ᱚᱠᱛᱮ ᱴᱩᱠᱥᱚᱱ ᱮᱨᱤᱡᱳᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱚᱢᱠᱟᱥᱴ ᱥᱟᱵᱵᱨᱟᱭᱟᱨ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Deadspin">{{Cite web |last=Hickey |first=Brian |date=February 5, 2011 |title=Man Arrested For Allegedly Inserting Porn Clip Into 2009 Super Bowl Broadcast |url=https://deadspin.com/man-arrested-for-allegedly-inserting-porn-clip-into-200-5752627 |access-date=May 4, 2020 |publisher=[[Deadspin]]}}</ref> ᱠᱚᱢᱠᱟᱥᱴ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟ ᱞᱟᱹᱭ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱯᱨᱟᱭ ᱘᱐,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱥᱟᱵᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱠᱨᱮᱰᱤᱴ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="Deadspin" /> ᱜᱷᱚᱴᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ , ᱥᱴᱳᱱ ᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱮ , ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱳᱭᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱨᱮ 20,000 ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱧᱮᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
== ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤ ==
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾
! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ᱾
|-
| rowspan="2" |2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱵᱤᱠᱤᱱᱤ ᱠᱮᱵᱷᱜᱟᱨᱞ''
|ᱴᱤᱠᱳ ᱾
|-
|''ᱵᱤᱠᱤᱱᱤ ᱪᱤᱱ ᱜᱟᱝ ᱾''
|ᱴᱟᱢᱤ ᱾
|-
| rowspan="2" |2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱜᱟᱛᱮ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱱ''
|ᱮᱱᱰᱤ ᱡᱩᱱᱥ ᱾
|-
|-
|''ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱾''
|ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱚᱞᱰᱥ
|-
| rowspan="2" |2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱵᱤᱠᱤᱱᱤ ᱨᱮ ᱵᱷᱩᱛ ᱾''
|ᱢᱟᱨᱥ ᱾
|-
|''ᱵᱤᱠᱤᱱᱤ ᱜᱟᱨᱞᱥ ᱯᱷᱚᱨᱢ ᱫᱟ ᱞᱟᱥᱴ ᱯᱞᱮᱱᱮᱴ''
|ᱮᱡᱮᱱᱴ ᱰᱮᱠᱟᱨ
|-
| rowspan="2" |2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱵᱷᱤᱡᱚᱠ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱾''
|ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱾
|-
|''ᱰᱮᱵᱤ ᱰᱚᱡ ᱰᱟᱞᱟᱥ ᱾ᱫᱚ ᱾ᱫᱚ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱾''
|ᱴᱳᱰ ᱾
|-
| rowspan="4" |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱵᱤᱠᱤᱱᱤ ᱨᱚᱭᱮᱞᱮ''
|ᱯᱟᱨᱠᱟᱨ ᱥᱮᱵᱷᱮᱡ
|-
|''Pirates II: Stagnetti ' s Revenge ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾''
|ᱠᱮᱯᱴᱮᱱ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮᱱᱚᱞᱰᱥ
|-
|''ᱴᱟᱨᱡᱤᱱᱟᱼᱠᱝ ᱰᱷᱤᱯ ᱨᱮᱱ ᱨᱟᱡᱤ ᱾''
|ᱡᱮᱠ ᱠᱟᱨᱵᱷᱟᱨ
|-
|''ᱱᱟᱭᱞᱤᱱ ᱯᱮᱞᱤᱤᱱ ᱫᱚ ᱪᱮᱫ ?''
|ᱯᱮᱥᱟᱯᱷᱤᱥᱟᱨ ᱾
|-
|2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱥᱮᱱᱯᱷᱮᱞᱰᱼ ᱮ XXX ᱯᱮᱨᱳᱰᱤ''
|ᱯᱳᱨᱱ ᱱᱟᱡᱤᱥᱤ
|-
| rowspan="4" |2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱢᱤᱥ ᱡᱩᱱᱥᱼ ᱫᱟ ᱨᱤᱥᱟᱨᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱫᱟ ᱰᱮᱵᱤᱞ ᱾''
|ᱯᱚᱨᱟᱢᱚᱥᱤᱭᱟᱹ ᱾
|-
|''ᱵᱮᱴᱢᱮᱱ XXX: ᱮ ᱯᱳᱨn parody''
|ᱫᱟ ᱨᱤᱰᱞᱟᱨ
|-
|''ᱢᱟᱱᱥᱚ ᱥᱮᱥᱤᱯᱮᱰ''
|ᱢᱟᱨᱵᱷ ᱾
|-
|''ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱚᱵᱟᱴᱟᱨ XXX ᱵᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾''
|ᱠᱟᱣᱟᱨᱤᱪ
|-
|2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱵᱤᱭᱩᱱᱰ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱟᱨᱤᱴᱤ ᱵᱚᱞᱳᱱᱰᱮᱥ''
|ᱡᱚᱠ ᱾
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
[[ᱨᱮᱫ:Evan_Stone_at_XRCO_Awards_2007_1.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱗ ᱨᱮ ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱩᱴᱳᱱ ]]
{| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle;"
|+<span style="font-size: 9pt">'''ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ'''</span>
| colspan="3" |
{| class="collapsible collapsed" width="100%"
! colspan="3" style="background-color: #D9E8FF; text-align: center;" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱾
|-
|- style="background:#d9e8ff; text-align:center;"
| style="text-align:center;" |'''ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱾'''
| style="text-align:center; background:#cec; text-size:0.9em; width:50px;" |'''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾'''
| style="text-align:center; background:#dfd; text-size:0.9em; width:50px;" |'''ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾'''
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|10}}
|{{yes2|1}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾
|{{won|1}}
|{{yes2|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|2}}
|{{yes2|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|4}}
|{{yes2|1}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱦᱩᱴ ᱰᱤ ' ᱳᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|1}}
|{{yes2|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱯᱷᱟᱢ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|3}}
|{{yes2|0}}
|}
|- style="background:#d9e8ff;"
| colspan="3" style="text-align:center;" |
; '''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ'''
|-
|{{won|'''Totals'''}}
|{{won|'''21'''}}
|{{yes2|'''2'''}}
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾
!ᱚᱨᱡᱚ ᱾
!{{Abbr|Ref(s)|Reference (s)}}
|-
! rowspan="2" |2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
|{{n/a}}
|rowspan="10" {{won}}
| rowspan="2" |<ref name="avn01">{{Cite web |title=2001 winners Adult Video Nudes Award |url=http://avnawards.avn.com/past/winners/2001 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231000934/http://avnawards.avn.com/past/winners/2001 |archive-date=December 31, 2013 |access-date=January 1, 2014}}</ref>
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|''ᱮᱰᱨᱤᱱᱟᱞᱤᱱ ᱾''
|-
! scope="row" |2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
| rowspan="3" |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ
|''ᱥᱯᱮᱥ ᱱᱟᱴ ᱾''
|<ref>{{Cite web |title=2014 AVN Awards Show - History |url=http://avnawards.avn.com/past/winners/2004 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131205023920/http://avnawards.avn.com/past/winners/2004 |archive-date=December 5, 2013 |access-date=2014-01-14 |publisher=Avnawards.avn.com}}</ref>
|-
! scope="row" |2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱾''
|
|-
! scope="row" |2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱥᱤᱠᱚᱥ ᱯᱤᱠᱥ''
|
|-
! rowspan="2" |2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
|{{n/a}}
|
|-
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱜᱨᱩᱯ ᱥᱮᱠᱮᱥ ᱥᱤᱱᱮ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|''ᱰᱮᱵᱤ ᱰᱚᱥ ᱰᱟᱞᱟᱥ ᱾ᱫᱚ ᱾ᱫᱚ ᱾ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱾''
|
|-
! scope="row" |2009 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
|''ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱾''
|<ref name="avnwin09">{{Cite web |last=David Sullivan |date=2009-01-11 |title=2009 AVN Award-Winners Announced |url=http://www.avn.com/video/articles/34090.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090114041233/http://www.avn.com/video/articles/34090.html |archive-date=January 14, 2009 |access-date=2009-01-11 |publisher=AVN.com}}</ref>
|-
! rowspan="3" |2011 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱦᱮᱸᱥᱟᱹᱨᱤ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱾
|''ᱵᱮᱴᱢᱮᱱ XXX: ᱮ ᱯᱳᱨn parody''
| rowspan="2" |<ref name="avn11win">{{Cite web |date=2011-01-09 |title=AVN Announces the Winners of the 2011 AVN Awards |url=http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html |access-date=2011-01-09 |publisher=AVN.com |archive-date=2011-01-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110172712/http://business.avn.com/articles/video/AVN-Announces-the-Winners-of-the-2011-AVN-Awards-421782.html |url-status=dead }}</ref>
|-
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱠᱚᱲᱟ ᱠᱟᱹᱨᱤᱜᱚᱞ ᱾
|rowspan="2" {{n/a}}
|-
|ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱾
|{{yes2|Honored}}
|<ref name="avn11nom">{{Cite web |title=Nominations for the 2011 AVN Awards |url=http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130329112839/http://avnawards.avn.com/2011_nominations2.pdf |archive-date=March 29, 2013 |access-date=2010-11-23 |publisher=AVN.com}}</ref>
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* ᱚᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱟᱞ ᱣᱮᱵᱽᱥᱟᱭᱤᱴ
* ᱟᱭᱤᱮᱢᱰᱤᱵᱷᱤ ᱨᱮ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ
* ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱴ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ
* ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱰᱟᱴᱟᱵᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ
* {{Cite web |title=ᱯᱷᱮᱢ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱦᱚᱥᱴᱤᱝ ᱵᱟᱭᱳ ᱒᱐᱐᱗ |url=http://www.thefameawards.com/2007/about.aspx |url-status=bot: unknown |archive-url=https://archive.today/20130617175742/http://www.thefameawards.com/2007/about.aspx |archive-date=June 17, 2013 |access-date=September 1, 2015}}
=== ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ===
* ᱢᱮ ᱵᱟᱝᱼᱥᱟᱛᱤ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱢᱮ ᱒᱐᱐᱙ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱨᱮ ᱚᱱᱩᱢᱟᱹᱱ ᱢᱮ ᱯᱚᱨᱤᱢᱟᱱ ᱜᱚᱡ ᱞᱤᱱᱠ
* [http://business.avn.com/articles/video/Three-Time-Winner-Evan-Stone-429006.html ᱯᱮᱭᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱤᱵᱷᱟᱱ ᱥᱴᱳᱱ ᱼ ᱤᱱᱴᱟᱨᱵᱷᱤᱭᱩ ᱾] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826225221/http://business.avn.com/articles/video/Three-Time-Winner-Evan-Stone-429006.html |date=2011-08-26 }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱟᱢᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ]]
0y37gukrzyu70lgsh9iy2ettune6rcu
ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ
0
23317
199103
139528
2026-10-15T12:54:49Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199103
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox river
| name = ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| name_other =
| name_etymology =
<!---------------------- IMAGE & MAP -->
| image = Taki ViewFromGuestHouse.jpg
| image_size =
| image_caption = [[ᱴᱟᱠᱤ]] ᱜᱮᱥᱴ ᱦᱟᱭᱩᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱱᱟ ᱯᱟᱦᱟᱲ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾
| map = Nadia Rivers.jpg
| map_size =
| map_caption = ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱦᱟᱱᱛᱮᱼᱱᱷᱟᱛᱮ ᱠᱟᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ
| pushpin_map =
| pushpin_map_size =
| pushpin_map_caption=
<!---------------------- LOCATION -->
| subdivision_type1 = ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚ
| subdivision_name1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| subdivision_type3 =
| subdivision_name3 =
| subdivision_type4 =
| subdivision_name4 =
| subdivision_type5 =
| subdivision_name5 =
<!---------------------- PHYSICAL CHARACTERISTICS -->
| length =
| width_min =
| width_avg =
| width_max =
| depth_min =
| depth_avg =
| depth_max =
| discharge1_location=
| discharge1_min =
| discharge1_avg =
| discharge1_max =
<!---------------------- BASIN FEATURES -->
| source1 =
| source1_location =
| source1_coordinates=
| source1_elevation =
| mouth =
| mouth_location =
| mouth_coordinates =
| mouth_elevation =
| progression =
| river_system =
| basin_size =
| tributaries_left =
| tributaries_right =
| custom_label =
| custom_data =
| extra =
}}
'''ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ]]: ইছামতী নদী), ᱫᱚ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾<ref name=Banglapedia>{{cite book |last=Ahmed |first=Tahmina |year=2012 |chapter=Ichamati River |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ichamati_River |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref> ᱱᱤᱭᱟᱹ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤ ᱡᱟᱣᱨᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱫᱟᱜ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱨᱮ ᱰᱩᱵᱟᱹ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱜᱟᱹᱠᱷᱩᱲᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱤᱫᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱯᱚᱲᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱟᱠᱟᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name = "Conservation">{{cite web |last=Basu |first=Biplab Bhusan |title=Overview of Conservation and Development of Affected Rivers in South Bengal |url=http://209.85.175.104/search?q=cache:gO6GAUkcaogJ:sfr-india.org/Docs/Achievements_L.pps+Ichhamati&hl=en&ct=clnk&cd=33&gl=in |publisher=School of Fundamental Research |access-date=2007-12-10}}{{dead link|date=August 2015}}</ref>
==ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱦᱚᱨ==
ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱯᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱟᱠᱟᱱᱟ: (᱑) ᱡᱤᱞᱤᱧᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱟᱛᱷᱟᱵᱷᱟᱝᱜᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱘᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱒᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱮᱛᱚᱢ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱥᱱᱟᱵᱟᱫᱽ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱛᱠᱷᱤᱨᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱫᱮᱵᱽᱦᱟᱴᱟ]] ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱞᱤᱱᱫᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜᱼᱟ᱾ (᱒) ᱢᱤᱫ ᱚᱠᱛᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱟᱨ (᱓) ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ᱾ ᱑᱗᱖᱔-᱖᱖ ᱨᱮ ᱨᱮᱱᱱᱮᱞ ᱟᱜ ᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia/><ref name = "Conservation"/> ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱯᱷᱚᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱱᱟᱛᱷᱯᱩᱨ ᱯᱷᱮᱠᱴᱨᱤ ᱥᱩᱨ ᱨᱮ ᱦᱳᱨᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱩᱱᱥᱤᱜᱚᱸᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱳᱜᱤᱱᱤᱜᱷᱟᱴ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=Banglapedia/>
==ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ==
==ᱧᱩᱛᱩᱢ==
᱑ ᱚᱜᱚᱥᱴ ᱒᱐᱒᱒ ᱦᱤᱞᱚᱜ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱯᱩᱪᱷᱤᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱤᱱ ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱤᱥᱴᱤ|ᱥᱤᱨᱟᱹ ᱢᱚᱱᱛᱨᱤ]] [[ᱢᱚᱢᱚᱛᱟ ᱵᱮᱱᱟᱨᱡᱤ]] ᱫᱚ [[ᱤᱪᱷᱟᱢᱚᱛᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱛᱷᱟᱭ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱵᱚᱱᱜᱟᱸ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Bengal to carve out seven new districts |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/bengal-to-carve-out-seven-new-districts/articleshow/93281596.cms?from=mdr |access-date=3 August 2022 |work=The Economic Times}}</ref>
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*{{cite book |last=Rob |first=Md Abdur |year=2012 |chapter=Ganges-Padma River System |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganges-Padma_River_System |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2023-08-02 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715230118/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Ganges-Padma_River_System |url-status=dead}}
{{Commons category}}
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ: ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱟᱰᱟ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
lho08raienkz8ph6qv6l1cgtc2v90gh
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ
0
23409
199118
176495
2026-10-15T19:31:47Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199118
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = File:Chapra in Nadia (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.53713|N|88.552742|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 305.97
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 17
| population_total = 310,652
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_info2 = ᱑᱘᱖,᱑᱑᱙ (᱖᱘.᱒᱕%)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱑᱑᱒᱓ (ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱡᱷᱤ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱗᱒
| registration_plate = WB-51, WB-52
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ, ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]]
| website = {{URL|nadia.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ {{coord|23.53713|N|88.552742|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱮᱦᱚᱴᱴᱟ ᱑]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱩᱣᱟᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ [[ᱫᱟᱢᱩᱲᱦᱩᱫᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱚᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱟᱨ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱒]] ᱟᱨ [[ᱱᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱟᱲᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱟᱠᱟᱥᱤᱯᱟᱲᱟ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 15 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Damurhuda_Upazila | title = Damurhuda Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 | archive-date = 18 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181118205713/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Damurhuda_Upazila | url-status = dead }}</ref>
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱐᱕.᱙᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱒᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱘᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 7 October 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf|title = District Census Handbook: Nadia, Series 20 Part XII A | work= Map of Nadia with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 May 2017 }}</ref>
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱚᱞᱯᱷᱟ, ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ, ᱵᱨᱤᱴᱤᱦᱩᱰᱟ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱑, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱒, ᱦᱚᱛᱤᱥᱞᱟ ᱑, ᱦᱚᱛᱤᱥᱞᱟ ᱒, ᱦᱚᱛᱠᱷᱳᱞᱟ, ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱯᱩᱨ, ᱠᱟᱞᱤᱸᱜᱟ, ᱢᱚᱦᱚᱛᱯᱩᱨ, ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱤᱯᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Nadia - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 7 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱓᱑᱐,᱖᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱙᱖,᱕᱙᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱔,᱑᱒᱓ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱙,᱗᱓᱖ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱕᱐,᱙᱑᱖ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐ᱼ᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱗,᱙᱕᱓ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱔᱙,᱒᱕᱒ (᱑᱕.᱘᱕%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒,᱐᱒᱗ (᱐.᱖᱕%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 25 February 2016}}</ref>
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ]] (᱑᱔,᱑᱒᱓) ᱾<ref name=census2011/>
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱟᱜ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱦᱟᱛᱤᱥᱚᱞᱟ (᱗,᱕᱔᱗), ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ (᱕,᱙᱘᱕), ᱵᱟᱲᱟ ᱟᱱᱰᱩᱞᱤᱭᱟ (᱑᱕,᱐᱑᱒), ᱥᱚᱱᱯᱩᱠᱩᱨ (᱔,᱘᱗᱔), ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱯᱩᱨ (᱖,᱐᱖᱑), ᱵᱮᱛᱵᱚᱨᱤᱭᱟ (᱖,᱖᱘᱕), ᱦᱚᱴᱨᱟ (᱗,᱐᱘᱗), ᱪᱷᱳᱴᱟ ᱟᱱᱰᱩᱞᱤᱭᱟ (᱔,᱔᱗᱗), ᱵᱷᱚᱴᱜᱟᱪᱷᱤ (᱔,᱑᱘᱙), ᱦᱚᱛᱠᱷᱳᱞᱟ (᱗,᱑᱖᱔), ᱥᱤᱠᱨᱟ (᱖,᱓᱕᱙), ᱰᱚᱢᱯᱩᱠᱩᱨ (᱗,᱑᱐᱑), ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱜᱟᱪᱷᱟ (᱖,᱔᱘᱐), ᱵᱨᱤᱴᱤᱦᱩᱰᱟ (᱗,᱓᱓᱖), ᱜᱚᱠᱷᱩᱨᱟᱯᱚᱴᱟ (᱔,᱖᱕᱖), ᱯᱤᱛᱟᱢᱵᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱕᱙᱑), ᱫᱣᱤᱯᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚᱯᱩᱨ (᱔,᱗᱖᱙), ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱡᱷᱤ (᱑᱕,᱔᱔᱘), ᱵᱟᱞᱤᱰᱟᱝᱜᱟ (᱔,᱒᱑᱒), ᱟᱨᱚᱝᱥᱚᱨᱤᱥᱟ (᱔,᱖᱒᱓), ᱵᱚᱰᱮᱞᱚᱸᱜᱤ ᱯᱚᱫᱽᱢᱚᱢᱟᱞᱟ (᱙,᱐᱖᱖) ᱟᱨ ᱞᱚᱠᱷᱢᱤᱯᱩᱨ (᱔,᱔᱙᱒) ᱾<ref name=census2011/>
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱚᱞᱯᱷᱟ (᱒,᱖᱘᱘), ᱠᱚᱞᱤᱸᱜᱟ (᱘᱙᱒), ᱯᱤᱯᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱤ (᱓,᱐᱖᱔), ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ (᱒,᱐᱖᱒) ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ (᱓,᱑᱓᱘) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱘᱖,᱑᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱖᱘.᱒᱘%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱘,᱗᱐᱖ (᱗᱐.᱓᱐%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱘᱗,᱔᱙᱓ (᱖᱖.᱑᱓%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱔.᱑᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|59.72}}
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|37.15}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|3.05}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.08}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱘᱕,᱕᱐᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱙.᱗᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱑᱕,᱓᱙᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱗.᱑᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱙,᱔᱖᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓.᱐᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱘᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱕᱖,᱗᱒᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱕᱗.᱖᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱐᱖,᱔᱑᱓ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱙.᱐᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱕᱒,᱐᱗᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱖᱖.᱓᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱖᱘,᱓᱔᱗ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱙.᱘᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/download.php?v=13 |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Table 17.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2017 |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302072706/http://dospiwb.org.in/download.php?v=13 |archive-date = 2 March 2017 |url-status = dead }}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱘.᱙᱗% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓ᱼ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱵᱟᱡᱟᱨ ([[ᱵᱤᱨᱵᱷᱩᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱟᱬᱟᱜᱷᱟᱴ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱑ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱥ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 5 May 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓ᱼ᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱗,᱐᱒᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱓,᱗᱗᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱒,᱔᱓᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱓᱖,᱐᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱗᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱜᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱕᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf | title = District Census Handbook, Nadia, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 591, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 May 2017}}</ref>
[[ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱡᱷᱤ ᱢᱚᱦᱟᱵᱤᱫᱽᱭᱟᱞᱚᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱡᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱥᱟᱬᱮᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://chapracollege.org/ | title = Chapra Bangaljhi Mahavidyala | publisher = CBM | access-date = 26 May 2017 | archive-date = 20 May 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170520122031/http://chapracollege.org/ | url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/ChapraBangaljhiMahavidyalaya/ChapraBangaljhiMahavidyalaya.shtml | title = Chapra Bangaljhi Mahaviyalaya | publisher = College Admission | access-date = 26 May 2017 | archive-date = 9 June 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170609232043/http://www.collegeadmission.in/ChapraBangaljhiMahavidyalaya/ChapraBangaljhiMahavidyalaya.shtml | url-status = dead }}</ref> ᱦᱟᱴ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱠᱤᱝ ᱮᱰᱣᱟᱨᱰ ᱤᱥᱠᱩᱞ]] ᱫᱚ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱮᱦᱟᱛ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱪᱩᱴ ᱟᱨ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱗᱘ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱓᱓ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱡᱷᱤ]] ᱨᱮ ᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱪᱷᱟᱯᱨᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱨᱤᱫᱚᱭᱯᱩᱨ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱵᱟᱜᱽᱵᱮᱨᱤᱭᱟ (᱖ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 October 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
lddc0c1envn9vyrsthq010blzfc1nie
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23441
199110
160333
2026-10-15T16:33:45Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199110
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ
| native_name =
| native_name_lang =
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = File:Hanshkhali in Nadia (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = left
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|23.3677471|N|88.6331463|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 246.29
| elevation_footnotes =
| elevation_m = 11
| population_total = 293,040
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics_type2 = ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ (᱒᱐᱑᱑)
| demographics2_title2 = ᱜᱩᱴ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ
| demographics2_info2 = ᱒᱑᱒,᱓᱑᱔ (᱘᱐.᱑᱑%)
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = [[Postal Index Number|PIN]]
| postal_code = ᱗᱔᱑᱕᱐᱕ (ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ)<br/>᱗᱔᱑᱕᱐᱒ (ᱵᱟᱜᱩᱞᱟ)
| area_code_type = ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱚᱱ/STD ᱠᱳᱰ
| area_code = ᱐᱓᱔᱗᱓
| registration_plate = WB-51, WB-52
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]], [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱩᱨᱵᱚ]]
| website = {{URL|nadia.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱡᱚᱜᱚ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ {{coord|23.3677471|N|88.6331463|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ, ᱪᱚᱣᱰᱟᱝᱜᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱵᱚᱱᱱᱚᱜᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱮᱱᱟᱭᱫᱟᱦ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱚᱦᱮᱥᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ, ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱒|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ ᱒]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ ᱑]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱥᱟᱱᱛᱤᱯᱩᱨ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.mapsofindia.com/maps/westbengal/tehsil/nadia.html |title = Tehsil Map of Nadia |work = CD Block/ Tehsil | publisher= Maps of India | access-date = 15 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Jibannagar_Upazila | title = Jibannagar Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 15 November 2018 }} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Maheshpur_Upazila |title = Maheshpur Upazila|publisher= Banglapedia | access-date = 15 November 2018 }}</ref>
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱒᱔᱖.᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ, ᱒᱓᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱸᱥᱚᱫᱽ (ᱟᱹᱛᱩ ᱵᱟᱹᱭᱥᱤ), ᱘᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal |access-date = 7 October 2020 }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf|title = District Census Handbook: Nadia, Series 20 Part XII A | work= Map of Nadia with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 2 May 2017 }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ [[ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ, ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ|ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱥᱟᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱟᱸᱪᱟᱭᱟᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱑, ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱒, ᱵᱚᱰᱠᱩᱞᱞᱟ ᱑, ᱵᱚᱰᱠᱩᱞᱞᱟ ᱒, ᱵᱮᱴᱱᱟ ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ, ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ ᱑, ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ ᱒, ᱜᱚᱡᱽᱱᱟ, ᱢᱟᱢᱡᱳᱱ, ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱟᱴ ᱑, ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱟᱴ ᱒, ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱨᱟᱪᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱑ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ ᱵᱟᱨᱟᱪᱩᱯᱨᱤᱭᱟ ᱒ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Nadia - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 7 May 2017}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱙᱓,᱐᱔᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱔᱕,᱘᱙᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱑,᱒᱕᱒ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱕᱑,᱖᱔᱕ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱔᱑,᱓᱙᱕ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱮᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱒᱗,᱙᱙᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱔᱔,᱐᱙᱐ (᱔᱙.᱑᱗%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱘,᱓᱗᱓ (᱒.᱘᱖%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 25 February 2016}}</ref>
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ (᱒᱒,᱖᱔᱙), ᱵᱚᱰᱠᱩᱞᱞᱟ (᱑᱘,᱐᱕᱑) ᱟᱨ ᱯᱚᱴᱩᱞᱤ (᱖,᱔᱔᱑) ᱾<ref name=census2011/>
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): ᱤᱛᱟᱵᱚᱨᱤᱭᱟ (᱕,᱙᱕᱒), ᱵᱮᱴᱱᱟ (᱕,᱖᱓᱓), ᱵᱮᱱᱟᱞᱤ (᱔,᱓᱖᱓), ᱜᱟᱡᱽᱱᱟ (᱕,᱖᱔᱓), ᱯᱟᱭᱨᱟᱰᱟᱝᱰᱟ (᱙,᱗᱑᱐), ᱵᱮᱨ ᱜᱨᱟᱢ (᱔,᱐᱗᱓), ᱜᱚᱵᱤᱱᱫᱚᱯᱩᱨ (᱑᱒,᱓᱐᱐), ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ (᱘,᱓᱓᱖), [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨ]] (᱑᱓,᱔᱓᱗), ᱯᱩᱨᱵᱟ ᱠᱷᱚᱢᱚᱨ ᱥᱤᱢᱩᱞᱤᱭᱟ (᱕,᱕᱓᱔), ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ (᱕,᱐᱖᱖), ᱢᱩᱨᱟᱜᱟᱪᱷᱟ (᱑᱒,᱓᱓᱖), ᱢᱟᱢᱡᱳᱱᱤ (᱕,᱕᱔᱑), ᱵᱷᱚᱭᱱᱟ (᱗,᱓᱔᱔), ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱦᱚᱨᱤᱱᱫᱚᱝᱜᱟ (᱖,᱐᱔᱒), ᱜᱚᱨᱯᱳᱴᱟ (᱘,᱐᱖᱘), ᱠᱟᱭᱠᱷᱟᱞᱤ (᱔,᱓᱓᱔), ᱵᱚᱭᱟᱨᱰᱮᱸᱜᱤ (᱔,᱖᱘᱐), ᱩᱞᱟᱥᱤ (᱔,᱘᱖᱖), ᱪᱩᱯᱨᱤᱭᱟ (᱘,᱐᱒᱑), ᱩᱢᱚᱨᱯᱩᱨ (᱔,᱘᱗᱒) ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱱᱚᱜᱚᱨ (᱕,᱒᱓᱕) ᱾<ref name=census2011/>
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ): [[ᱢᱚᱭᱩᱨᱦᱟᱴ]] (᱓,᱐᱘᱑) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱑᱒,᱓᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱘᱐.᱑᱑%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱖,᱕᱗᱐ (᱘᱔.᱙᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱙᱕,᱗᱔᱔ (᱗᱔.᱙᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱙.᱙᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|87.98}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|11.39}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.63}}
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱕᱗,᱘᱐᱔ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱗.᱙᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱓᱔,᱓᱖᱙ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑.᱓᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱑᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱐᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑,᱖᱕᱒ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱕᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱓᱑,᱔᱖᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱘.᱗᱐% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱙,᱓᱓᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑.᱔᱒% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱑᱙᱑,᱕᱒᱖ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱘.᱕᱕% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱒᱔,᱗᱐᱕ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱑.᱒᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web |url = http://www.dospiwb.org.in/download.php?v=13 |title = District Statistical Handbook 2014 Nadia |work = Table 17.1 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 2 May 2017 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20170302072706/http://dospiwb.org.in/download.php?v=13 |archive-date = 2 March 2017 }}</ref>
[[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱫᱚ ᱢᱩᱬ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱙᱙.᱑᱐% ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱦᱮᱡ ᱥᱮᱱ==
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱜᱮᱰᱮ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=history>{{cite web | url = http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | title = The Chronology of Railway development in Eastern Indian | publisher = railindia | access-date = 2012-02-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080316015721/http://www.irfca.org/~mrinal/chronology.html | archive-date = 2008-03-16 | url-status = dead }}</ref>
ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱒ (ᱢᱟᱨᱮ ᱮᱞ ᱮᱱ.ᱮᱪ ᱓᱔) ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="renumber">{{cite web|url=http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|title=Rationalisation of Numbering Systems of National Highways|publisher=[[Department of Road Transport and Highways]]|access-date=10 February 2017|location=New Delhi|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201124738/http://dorth.gov.in/writereaddata/sublinkimages/finaldoc6143316640.pdf|archive-date=1 February 2016|url-status=dead}}</ref>
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱓ ᱫᱚ ᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱᱚᱜᱚᱨ (ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ) ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱳᱥᱟᱵᱟ ([[ᱮᱛᱚᱢ ᱒᱔ ᱯᱟᱨᱜᱟᱱᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱪᱟᱞᱟᱜᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 22 May 2017}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱑᱒,᱗᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱑᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱑,᱗᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱔,᱗᱙᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ, ᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱓᱑,᱗᱙᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱗᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱫᱚ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱜᱮ ᱵᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱠᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱮᱠᱮᱱᱰᱟᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/DCHB/DCHB_A/19/1910_PART_A_DCHB_NADIA.pdf | title = District Census Handbook, Nadia, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 591, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 4 May 2017}}</ref>
[[ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱙᱕᱒ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱨᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱯᱚᱲᱟᱣ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ, ᱤᱝᱞᱤᱥ, ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ, ᱱᱟᱜᱟᱢ, ᱚᱛᱱᱚᱜ, ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱬᱮᱥ, ᱯᱷᱤᱞᱚᱥᱚᱯᱷᱤ, ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ, ᱥᱮᱪᱮᱫ, ᱯᱷᱤᱡᱤᱠᱥ, ᱠᱮᱢᱤᱥᱴᱨᱤ, ᱮᱞᱠᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱠᱟᱶᱴᱮᱱᱥᱤ ᱨᱮ ᱚᱱᱟᱨᱥ ᱠᱚᱨᱥ ᱪᱟᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.srikrishnacollegebagula.org/ | title = Sri Krishna College, Bagula | publisher = SKC | access-date = 26 May 2017 | archive-date = 26 May 2017 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170526140719/http://www.srikrishnacollegebagula.org/ | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱩᱱᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱡᱮ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱜᱩᱴ ᱒᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱚᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱒᱔ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱡᱚᱜᱚ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱚᱞᱭᱟᱬ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, [[ᱵᱚᱜᱩᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱓᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ, ᱦᱟᱸᱥᱠᱷᱟᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱬ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱚᱲᱠᱩᱞᱞᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱟᱨ ᱫᱚᱠᱠᱷᱤᱱᱯᱟᱲᱟ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱟᱜ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url =https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | title =Health & Family Welfare Department | work =Health Statistics – Rural Hospitals | publisher =Government of West Bengal | access-date =3 October 2020 | archive-date =8 October 2022 | archive-url =https://web.archive.org/web/20221008143352/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/RH.pdf | url-status =dead }}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics – Primary Health Centres | publisher = Government of West Bengal | access-date = 4 October 2020 | archive-date = 21 April 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180421215645/https://www.wbhealth.gov.in/other_files/PHC.pdf | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱚᱫᱤᱭᱟ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
5kx06794z3a2ej4wmt83dy4mnu9uezw
ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱤᱠᱥ
0
23515
199106
135966
2026-10-15T16:03:33Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199106
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱤᱠᱥ
| image = Steven St. Croix 2013.jpg
| caption = St. Croix at the 2013 XBIZ Awards
| birth_name = Ben Banks<ref name=BI/>
| birth_date = {{birth date and age|1968|02|24}}
| birth_place = [[Ames, Iowa]], United States<ref name=SanFranciscoChronicle>{{cite news|url=http://www.sfgate.com/style/article/The-making-of-a-porn-star-3135133.php |title=The making of a porn star|access-date=April 25, 2016|author=Barry Walters|date=July 15, 1996|newspaper=[[San Francisco Chronicle]]}}</ref>
| death_date =
| death_place =
| other_names =
| height = {{convert|6|ft|3|in|m}}
| party = [[Libertarian Party (United States)|Libertarian]]
| website =
}}
'''ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱟᱭᱠᱥ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ '''ᱵᱮᱱ ᱵᱮᱱᱠᱥ''' ᱒᱔ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱖᱘) ᱢᱤᱫ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱤᱡ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BI">{{Cite web |last=Altucher |first=James |date=September 1, 2011 |title=From Porn Star to Painter |url=https://www.businessinsider.com/from-porn-star-to-painter-2011-10 |access-date=October 22, 2018 |website=[[Business Insider]]}}</ref><ref name="CBSNews">{{Cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/la-porn-producers-consider-moving-due-to-new-condom-rules/|title=LA porn producers consider moving due to new condom rules|access-date=October 25, 2018|publisher=[[CBS News]]}}</ref> ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱞᱟᱭᱤᱯᱷᱴᱟᱭᱚᱢ ᱮᱪᱤᱵᱷᱢᱮᱱᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="NM2013">{{Cite web |last=Bob Johnson |date=October 14, 2013 |title=NightMoves 2013 Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/170020 |access-date=October 14, 2013 |publisher=XBIZ}}</ref> ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱟᱭᱠᱥ ᱫᱚ ᱜᱞᱳᱨᱤᱭᱟ ᱮᱥᱴᱮᱯᱷᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱟᱨ 2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱫᱟ ᱜᱟᱨᱞ ᱱᱚᱠᱮᱥᱴ ᱰᱳᱨ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="BI" />
== ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱠᱥ ᱠᱚᱱᱮᱠᱴᱤᱠᱟᱴ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱵᱷᱚ ᱨᱮᱱ ᱥᱟᱹᱠᱷᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢᱟᱱ , ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref name="HotMovies">{{Cite web |title=Interview With Steven St. Croix |url=http://www.hotmovies.com/interviews/steven-st-croix-interview |access-date=April 15, 2016 |publisher=HotMovies}}</ref> ᱑᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱡᱳᱜᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="HotMovies" /> ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱭᱠᱥ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱢᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱷᱩᱠᱮᱥᱚᱱᱮᱞ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱳᱨᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤᱡᱤᱭᱚᱱ ᱞᱟᱦᱟ ᱛᱮ ᱴᱮᱞᱤᱢᱟᱨᱠᱮᱴᱤᱝ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱥᱮᱞ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾
== ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ==
[[ᱨᱮᱫ:Dani_Daniels_accompanied_by_Steven_St._Croix_at_AVN_Awards_2016_(26398665610).jpg|left|thumb|᱒᱐᱑᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱮᱣᱟᱨᱰ ᱨᱮ ᱫᱟᱱᱤ ᱰᱮᱱᱤᱞᱥ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱤᱥ ]]
ᱥᱮᱱᱴ. ᱠᱨᱳᱭᱤᱠᱥ ᱫᱚ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱙᱒ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱨᱚᱰᱟᱠᱥᱟᱱ ᱮᱥᱤᱥᱴᱮᱸᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱰᱩᱠᱥᱟᱱ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤ ᱨᱮᱭᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱰᱤᱯ ᱛᱷᱨᱚᱴ ᱖ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱ ᱠᱷᱟᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱥᱠᱮᱱ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱮᱫᱟᱭ᱾<ref name="BI"/> ᱰᱤᱯ ᱛᱷᱨᱚᱴ 6 ' ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱭᱟᱜ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱚᱵᱷᱤᱱᱚᱭ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱵᱟᱝ ᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="BI" /> ᱑᱙᱙᱕ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱭᱠᱥ ᱫᱚ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱥᱴᱩᱰᱤᱭᱳ ᱵᱷᱤᱵᱤᱰ ᱮᱱᱴᱟᱨᱴᱮᱱᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱪᱩᱠᱛᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾
ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱭᱠᱥ 1990 ᱜᱮᱞᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱚᱠᱛᱮ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱯᱟᱴᱷ ᱠᱳᱪ ᱟᱜ ᱟᱶᱛᱟᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱤᱰᱤ ᱴᱨᱚᱯ ᱜᱨᱟᱣᱩᱱᱰᱞᱤᱝᱥ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾<ref name="AVN2015" /> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱨᱟᱭᱮᱱ ᱵᱳᱥᱣᱟᱨᱛᱷ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ''ᱵᱮᱣᱟᱪ'' ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱮᱠᱥᱴᱨᱟ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱚᱞᱳᱨᱤᱭᱟ ᱮᱥᱴᱮᱯᱷᱟᱱ ᱟᱨ ᱡᱚᱱ ᱥᱮᱠᱫᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱵᱷᱤᱰᱤᱣ ᱨᱮ ᱱᱟᱪᱟ ᱞᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱤᱞ ᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱴᱷ ᱨᱮᱭ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Lust" />
᱒᱐᱐᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ᱮᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱦᱚᱞ ᱚᱯᱷ ᱯᱷᱟᱢ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |date=March 18, 2005 |title=The 2005 AVN Hall of Fame Inductees |url=http://www.adultvideonews.com/hall/hall0305_01.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20050318015401/http://www.adultvideonews.com/hall/hall0305_01.html |archive-date=March 18, 2005 |access-date=January 17, 2014}}</ref> 2010 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱭᱠᱥ ᱫᱚ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱮ ᱟᱲᱟᱜ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ 2012 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ ᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱵᱽᱵᱨᱩᱭᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱩᱱᱤ ' ''ᱯᱳᱨᱱ'' ᱥᱴᱟᱨᱼ ᱮᱵᱷᱟᱨᱛᱤᱝ ᱤᱭᱩ ᱳᱣᱟᱱᱴ ᱴᱩ ᱱᱳᱱ ᱮᱱᱰ ᱟᱨ ᱮᱢᱵᱟᱨᱟᱥᱰ ᱴᱩ ᱮᱥᱠ ' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ [[ᱤ-ᱵᱩᱠ|ᱤᱼᱵᱩᱠᱮ]] ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="EBOOKandARTGALLERY">{{Cite web |last=Miller |first=Dan |date=February 15, 2013 |title=Steven St. Croix Talks Porn From Male Perspective in New E-Book |url=http://www.xbiz.com/news/159567 |access-date=June 19, 2014 |publisher=XBIZ}}</ref>
=== ᱥᱟᱨᱵᱷᱟᱨ ===
ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱭᱠᱥ ᱢᱮᱡᱟᱨ ᱵᱤᱼᱤ ᱵᱤᱨᱩᱫᱷᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱟᱹᱱ ᱮ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱥ ᱮᱱᱡᱮᱞᱥ ᱠᱟᱣᱩᱱᱴᱤ ᱨᱮ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱳᱜ ᱟᱨ ᱮᱱᱤᱪ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱰᱚᱢ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤ ᱾<ref name="IBT">{{Cite news|url=https://www.ibtimes.com/fear-and-latex-los-angeles-will-porn-industry-be-forced-use-condoms-789456|title=Fear And Latex In Los Angeles: Will The Porn Industry Be Forced To Use Condoms?|last=Palmer|first=Roxanne|date=September 15, 2012|work=[[International Business Times]]|access-date=October 26, 2018}}</ref> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱖ ᱚᱠᱴᱳᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱒ ᱨᱮ ᱥᱳᱭᱮᱞ ᱢᱟᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱳ ᱴᱩ ᱢᱮᱡᱟᱨᱵᱤ ᱦᱚᱲ ᱯᱚᱨᱤᱥᱮᱵᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱴᱷᱮᱱ ᱮ ᱱᱮᱦᱚᱨ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="AVNMeasureB" /> ᱚᱱᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ " ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱢᱚᱱᱳᱡᱟᱣᱟᱱ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱹᱞᱤᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱵᱚᱱᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ " ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱷᱨᱤ ᱥᱯᱤᱥ ᱠᱳᱭᱞᱤᱥᱚᱱ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱮᱡᱤᱴᱤᱵᱷ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ 2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱠᱥ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱳᱨᱱᱳᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱰᱮᱱᱤ ᱳᱭᱤᱞᱰᱮ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱮᱡᱟᱨ ᱵᱤᱼᱨᱮ ᱵᱤᱵᱮᱲ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱦᱚᱯᱷᱯᱟᱥᱴ ᱞᱟᱭᱤᱵᱷ ᱯᱮᱱᱮᱞ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟᱭ ᱾<ref>{{Cite web |last=Gray |first=Lila |date=April 22, 2013 |title=Measure B Debate Streams on Huffington Post |url=https://www.xbiz.com/news/161938/video-measure-b-debate-streams-on-huffington-post |access-date=November 16, 2018 |publisher=XBIZ}}</ref>
== ᱦᱚᱲ ᱡᱤᱭᱚᱱ ==
ᱦᱚᱲ ᱦᱚᱲ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱤᱨᱤᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱹᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱠᱥ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱥ ᱯᱷᱮᱨᱟᱱᱥ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱠᱟᱹᱴᱤᱡ ᱟᱨᱴ ᱜᱮᱞᱟᱨᱤ ᱮ ᱪᱟᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾<ref name="EBOOKandARTGALLERY"/> ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱷᱮᱹᱞᱟᱱ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱤᱡ , ᱡᱟᱸᱦᱟ ᱫᱚ ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝᱼᱯᱷᱳᱨᱮᱴ ᱮᱠᱨᱤᱞᱤᱠ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱾ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱜᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱᱟᱱ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱥᱮᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱟᱭᱠᱥ ᱟᱭᱟᱜ ᱨᱟᱡᱽ ᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱛᱟᱢ ᱫᱚ " ᱨᱤᱯᱟᱵᱞᱤᱠ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱳᱨ ᱥᱟᱶ ᱪᱷᱟᱹᱲᱤᱭᱟᱹ " ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱟᱠᱟᱫᱟᱭ ᱾<ref name="HotMovies"/>
== ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱢᱮ ==
{| class="wikitable plainrowheaders sortable"
! scope="col" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
! scope="col" |ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾
! scope="col" |ᱮᱱᱮᱢ ᱾
! class="unsortable" scope="col" |ᱱᱳᱴᱠᱚ ᱾
! class="unsortable" scope="col" |{{Abbr|Ref.|Reference}}
|-
|1997 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱮᱰ ᱮᱱᱰ ᱨᱮᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ نائᱴ ᱯᱮᱨᱤᱴᱤ''
|ᱟᱡᱜᱮ ᱾
|1 ᱮᱯᱤᱥᱳᱰ
|
|-
|2001 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱢᱳᱵᱤ ᱯᱮᱨᱮᱡᱴᱥ ᱮᱞᱤᱭᱟᱱ ᱥᱮᱠᱚᱥ ᱯᱮᱨᱤᱴᱤ''
|ᱥᱟᱱᱛᱟ ᱾
|ᱠᱮᱢᱤᱭᱳ ᱾
|
|-
|2004 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱟᱨᱟᱢ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱ ᱠᱩᱲᱤ ᱾''
|ᱯᱳᱨᱱ ᱪᱚᱞᱚᱛᱪᱤᱛᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱨᱟᱛᱮ ᱜᱚᱭ ᱾
|ᱵᱮᱧᱡᱟᱢᱤᱱ ᱵᱮᱱᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
|
|-
|2005 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱾''
|ᱢᱟᱨᱠᱳ
|
|
|-
|2008 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''Pirates II: Stagnetti ' s Revenge ᱫᱚ ᱞᱚᱭᱟᱨᱚᱱ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾''
|ᱢᱟᱨᱠᱳ
|
|
|-
|2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾
|''ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾''
|ᱥᱮᱨᱤᱯᱷ ᱠᱞᱮᱴᱚᱱ
|
|
|-
|}
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ==
[[ᱨᱮᱫ:Steven_St._Croix,_Nina_Hartley_at_XRCO_Awards_2007_2.jpg|thumb|᱒᱐᱐᱗ ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱨᱮ [[ᱱᱤᱱᱟ ᱦᱚᱨᱴᱞᱤ|ᱱᱤᱱᱟ ᱦᱟᱨᱴᱞᱤ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱚᱭᱤᱥ ᱾]]
{| class="infobox" style="width: 20em; text-align: left; font-size: 90%; vertical-align: middle;"
|+<span style="font-size: 9pt">'''ᱥᱴᱤᱵᱷᱮᱱ ᱥᱮᱱᱴ ᱠᱨᱳᱭᱠᱥ ᱟᱜ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱾'''</span>
| colspan="3" |
{| class="collapsible collapsed" width="100%"
! colspan="3" style="background-color: #D9E8FF; text-align: center;" |ᱥᱤᱨᱯᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱾
|-
|- style="background:#d9e8ff; text-align:center;"
| style="text-align:center;" |'''ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱾'''
| style="text-align:center; background:#cec; text-size:0.9em; width:50px;" |'''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾'''
| style="text-align:center; background:#dfd; text-size:0.9em; width:50px;" |'''ᱢᱟᱹᱱ ᱮᱢ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾'''
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱹᱵᱷᱤ ᱮᱱ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|12}}
|{{yes2|1}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱱᱟᱭᱤᱴᱢᱳᱵᱷᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ ᱾
|{{won|3}}
|{{yes2|1}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|4}}
|{{yes2|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱤ ᱳ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|4}}
|{{yes2|1}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱯᱷ ᱮᱥ ᱥᱤ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|1}}
|{{yes2|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱰᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱟᱭᱤᱰ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ
|{{won|3}}
|{{yes2|0}}
|-
| style="text-align:center;" |
; ᱮᱠᱥᱠᱨᱤᱴᱤᱠ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ ᱾
|{{won|1}}
|{{yes2|0}}
|}
|- style="background:#d9e8ff;"
| colspan="3" style="text-align:center;" |
; '''ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱞᱮᱠᱷᱟ'''
|-
|{{won|'''Totals'''}}
|{{won|'''28'''}}
|{{yes2|'''3'''}}
|}
{| class="wikitable"
|+AVN Awards
!Year
!Result
!Category
!Nominated work
|-
|'''1994'''<ref>{{Cite web |title=1994 AVN Award Winners |url=http://avnawards.avn.com/past/winners/1994 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20140118084332/http://avnawards.avn.com/past/winners/1994 |archive-date=January 18, 2014 |access-date=August 18, 2014}}</ref>
|rowspan="9" {{won}}
|Best Group Sex Scene, Video
|''A Blaze of Glory''
|-
| rowspan="2" |'''1995'''<ref name="avn95">{{Cite web |date=July 18, 1995 |title=Adult Video News Award Winners - 1994 |url=http://www.rame.net/faq/avn/1994.html |access-date=August 18, 2014 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084612/http://www.rame.net/faq/avn/1994.html |url-status=dead }}</ref>
|Best Actor, Video
|''Chinatown''
|-
|Best Couples Sex Scene, Film
|''Dog Walker''
|-
|'''1996'''<ref>{{Cite web |date=January 8, 1996 |title=Adult Video News Award Winners - 1995 |url=http://www.rame.net/faq/avn/1995.html |access-date=August 18, 2014 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031305/http://www.rame.net/faq/avn/1995.html |url-status=dead }}</ref>
|Best Supporting Actor, Film
|''Forever Young''
|-
|'''1997'''<ref>{{Cite web |date=May 20, 1997 |title=Adult Video News Award Winners - 1996 |url=http://www.rame.net/faq/avn/1996.html |access-date=August 18, 2014 |archive-date=December 3, 1998 |archive-url=https://web.archive.org/web/19981203120213/http://www.rame.net/faq/avn/1996.html |url-status=dead }}</ref>
|Best Group Sex Scene, Film
|''The Show''
|-
| rowspan="2" |'''1998'''<ref name="avn98">{{Cite web |title=AVN Awards - 1997 |url=http://www.rame.net/faq/avn/1997.html |access-date=August 18, 2014 |archive-date=September 24, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924084616/http://www.rame.net/faq/avn/1997.html |url-status=dead }}</ref>
|Best Actor, Film
| rowspan="2" |''Bad Wives''
|-
|Best Anal Sex Scene, Film
|-
| rowspan="2" |'''2004'''
|Best Supporting Actor, Film
| rowspan="2" |''Looking In''
|-
|Best Group Sex Scene, Film
|-
|'''2005'''
|{{yes2|Honored}}
|AVN Hall of Fame Inductee
|{{n/a}}
|-
|'''2013'''
|rowspan="3" {{won}}
| rowspan="2" |Best Actor
|''Torn''
|-
|'''2015'''
|''Wetwork''
|-
|'''2016'''<ref>{{Cite web |title=2017 AVN Awards |url=http://avnawards.avn.com/winners |access-date=March 8, 2017 |website=AVN |archive-date=November 28, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161128025847/http://avnawards.avn.com/winners/ |url-status=dead }}</ref>
|Best Supporting Actor
|''Peter Pan XXX - An Axel Braun Parody''
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱰᱟᱢ ᱯᱷᱤᱞᱢ ᱳᱣᱟᱨᱞᱰ ᱜᱚᱭᱤᱰ ᱮᱣᱟᱨᱰᱥ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱾
!ᱚᱨᱡᱚ ᱾
!ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ ᱾
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾
|-
|'''2002 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾'''
|rowspan="3" {{won}}
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
|''ᱵᱮᱵᱥ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱜᱟᱹᱞ ᱾''
|-
|'''2006 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾'''
| rowspan="2" |ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
|''ᱡᱮᱦᱟᱹᱞᱤᱭᱟᱹ ᱾''
|-
|'''2007 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾'''
|''ᱳᱣᱟᱱᱰᱟᱨᱞᱮᱱᱰ''
|}
{| class="wikitable"
|+ᱮᱠᱥᱵᱤᱡ ᱥᱤᱨᱯᱟᱹᱭ
!ᱥᱮᱨᱢᱟ
!ᱚᱨᱡᱚ
!ᱛᱷᱚᱱᱚᱛ
!ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ
|-
| rowspan="2" |'''2013 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾'''<ref name="xbiz13">{{Cite web |last=Miller |first=Dan |date=January 12, 2013 |title=2013 XBIZ Award Winners Announced |url=http://www.xbiz.com/news/158425 |access-date=August 29, 2013 |publisher=XBIZ}}</ref>
|rowspan="4" {{won}}
|ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱜ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱾
|{{n/a}}
|-
| rowspan="2" |ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠ ᱯᱷᱤᱪᱟᱨ ᱪᱚᱞᱚᱛ ᱪᱤᱛᱟᱹᱨ
|''ᱴᱨᱟᱱ ᱾''
|-
|'''2015 ᱥᱟᱹᱦᱤᱛ ᱨᱮ ᱾'''<ref name="xbizwinners2015">{{Cite web |date=January 2015 |title=XBIZ Award Winners |url=http://xbizawards.xbiz.com/winners.php |publisher=XBIZ |access-date=2023-08-12 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208230831/http://xbizawards.xbiz.com/winners.php |url-status=dead}}</ref>
|''ᱫᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱾''
|-
|'''2016 ᱠᱷᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ'''<ref>{{Cite web |title=XBIZ Awards - Winners |url=http://xbizawards.xbiz.com/winners.php |access-date=March 8, 2017 |website=XBIZ |archive-date=December 8, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208230831/http://xbizawards.xbiz.com/winners.php |url-status=dead}}</ref>
|ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱯᱟᱴᱷᱚᱠᱤᱭᱟᱹ ᱾
|''ᱠᱷᱚᱡᱟ ᱾''
|}
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱮᱰᱟᱞᱴ ᱯᱟᱯᱟᱛ᱾ᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱚᱲᱟ ᱯᱚᱨᱱᱚᱜᱽᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱯᱟᱯᱟᱴᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱛᱟᱞᱠᱟᱹ]]
2r7h1kiqimylm2xwrqocltdnnwphhrl
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23833
199129
176530
2026-10-16T00:12:14Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199129
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Balurghat in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25.22|N|88.76|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 363.90
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 250760
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]], [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ''' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]] [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ {{coord|25.22|N|88.76|E|format=dms|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱠᱩᱢᱟᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱳᱣᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ [[ᱫᱷᱟᱢᱩᱨᱦᱟᱴ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱛᱚᱯᱚᱱ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱛᱚᱯᱚᱱ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | title = Birampur Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 1 October 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221001215213/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Joypurhat_Sadar_Upazila| title = Joypurhat Sadar Upazila| publisher = Banglapedia| access-date = 24 November 2018| archive-date = 2 December 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20181202112659/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Joypurhat_Sadar_Upazila| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhamoirhat_Upazila | title = Dhamorihat Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181202155045/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Dhamoirhat_Upazila | url-status = dead}}</ref>
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱥᱟᱨ ᱵᱤᱥᱟᱹᱨ ᱫᱚ ᱓᱖᱙.᱓᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ<sup>᱒</sup> ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱑᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ (ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫᱽ), ᱓᱐᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱒᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |archive-date = 21 January 2019 |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 2 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | url-status = dead }}</ref>
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱟᱢᱨᱤᱛᱠᱷᱚᱸᱰ, ᱵᱷᱟᱴᱯᱟᱲᱟ, ᱵᱳᱣᱟᱞᱫᱟᱨ, ᱵᱳᱞᱞᱟ, ᱪᱟᱠᱵᱷᱨᱩᱜᱩ, ᱪᱤᱝᱜᱤᱥᱯᱩᱨ, ᱰᱟᱝᱜᱟ, ᱜᱳᱯᱟᱞᱵᱚᱛᱤ, ᱡᱟᱞᱜᱷᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district - Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱕᱐,᱗᱖᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱓᱔,᱑᱓᱙ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱑᱖,᱖᱒᱕ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱑᱒᱙,᱒᱕᱔ (᱕᱒%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱒᱑,᱕᱙᱐ (᱔᱘%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱨᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱔,᱔᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱗᱓,᱗᱑᱖ (᱒᱙.᱔᱐%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱖᱖,᱒᱒᱕ (᱒᱖.᱔᱑%) ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱒᱒᱘,᱗᱐᱑ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱑᱘,᱐᱕᱖ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱐,᱖᱔᱕ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑ - ᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱓.᱔᱙% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱚᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱒.᱑᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱯᱟᱨ ᱯᱟᱥᱛᱩᱨᱟᱢ (᱓,᱒᱒᱕), [[ᱰᱟᱠᱨᱟ]] (᱕,᱒᱖᱘) ᱟᱨ [[ᱪᱟᱠ ᱵᱷᱨᱤᱜᱩ]] (᱖,᱒᱖᱙) ᱾<ref name=census2011/>
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ): ᱵᱚᱭᱫᱷᱭᱚᱱᱟᱛᱯᱟᱨᱟ (᱑,᱘᱖᱓) ᱾<ref name=census2011/>
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱟᱡᱟᱨ (᱔,᱐᱐᱐+ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱷᱟᱴᱚ ᱨᱮ): ᱠᱷᱤᱫᱤᱨᱯᱩᱨ (᱕,᱔᱑᱙) ᱾<ref name=census2011/>
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ (ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ): ᱵᱳᱣᱟᱞᱫᱟᱨ (᱑,᱖᱗᱙), ᱵᱳᱞᱞᱟ (᱒,᱘᱓᱖), ᱡᱟᱞᱜᱷᱟᱲ (᱒,᱓᱑᱐), ᱰᱟᱱᱜᱤ (᱒,᱐᱔᱑), ᱵᱷᱟᱴᱯᱟᱨᱟ (᱙᱑᱗), ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ (᱑,᱑᱗᱕), ᱜᱳᱯᱟᱞᱵᱟᱴᱤ (᱙᱕᱙), ᱚᱢᱨᱤᱛᱠᱷᱚᱸᱰ (᱒,᱘᱖᱓) ᱟᱨ ᱪᱤᱝᱜᱤᱥᱯᱩᱨ (᱒,᱒᱙᱗) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱖᱗,᱓᱕᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱓.᱙᱖%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱙᱓,᱗᱓᱖ (᱘᱐.᱒᱕%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱗᱓,᱖᱑᱗ (᱖᱗.᱒᱔%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱓.᱐᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|92.18}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|5.33}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|2.00}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.49}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱟᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱵᱚᱱᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱠᱩᱞ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱑᱑,᱒᱒᱓ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱙᱒.᱓᱔% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑᱑,᱘᱔᱗ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕.᱑᱘% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕,᱐᱖᱘ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮ ᱒.᱒᱒% ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱕᱙᱘ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱒᱖% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| archive-date = 21 January 2019| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱒᱒᱙,᱔᱔᱖ (᱙᱒.᱑᱘%) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱑᱓,᱒᱖᱖ (᱕.᱓᱓%) ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱔,᱙᱗᱒ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱦᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱒᱔.᱖% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 75.55 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 12.61 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value3 = 2.86 |color3 = salmon
|label4 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value4 = 2.00 |color4 = teal
|label5 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value5 = 1.61 |color5 = mediumseagreen
|label6 = [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] |value6 = 1.50 |color6 = indianred
|label7 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value7 = 1.45 |color7 = orange
|label8 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value8 = 2.42 |color8 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱗᱕.᱕᱕% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ]], ᱑᱒.᱖᱑% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱒.᱘᱖% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱒.᱐᱐% ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], ᱑.᱖᱑% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], ᱑.᱕᱐% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱔᱕% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
ᱮᱠᱞᱟᱠᱷᱤ-ᱵᱟᱞᱩᱜᱷᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱟᱨ ᱢᱚᱞᱞᱤᱠᱯᱩᱨ ᱦᱟᱴ ᱨᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://indiarailinfo.com/train/-train-malda-town-balurghat-passenger-55421/14243/441/1899 | title= 55721x->55421 Malda Town-Balurghat Passenger | work= Time Table |publisher= India Rail Info | access-date = 30 November 2018}}</ref>
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name=police>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 October 2018}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑᱙᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱐,᱗᱙᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱗᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱑ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱒᱓,᱓᱑᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱟᱨ ᱑᱘,᱐᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱑᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱦᱟᱭ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱓᱙᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱒᱘᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ/ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱟᱨ ᱑᱑,᱘᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱓᱗᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱥᱯᱮᱥᱤᱭᱟᱞ ᱟᱨ ᱱᱚᱱᱯᱷᱚᱨᱢᱟᱞ ᱮᱡᱩᱠᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ (ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱨᱮ ᱖,᱓᱙᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱡᱮᱱᱨᱟᱞ ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱢᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠᱟᱞ/ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱦᱚᱨᱟ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴᱤ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱙᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱓᱑ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱢᱤᱰᱤᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
[[ᱡᱟᱢᱤᱱᱤ ᱢᱚᱡᱩᱢᱫᱟᱨ ᱢᱮᱢᱚᱨᱤᱭᱟᱞ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱛᱤ ᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.collegeadmission.in/JaminiMajumdarMemorialCollege/JaminiMajumdarMemorialCollege.shtml | title = Jamini Majumdar Memorial College | publisher = JMMC | access-date = 8 December 2018 | archive-date = 9 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181209123728/http://www.collegeadmission.in/JaminiMajumdarMemorialCollege/JaminiMajumdarMemorialCollege.shtml | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ, ᱔ ᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱭᱟᱹ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ/ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱖᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱕᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱵᱽ-ᱠᱮᱸᱫᱨᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱑,᱕᱒᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱰᱚᱨ ᱟᱨ ᱒᱐᱓,᱐᱓᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱳᱴᱰᱚᱨ ᱠᱮᱨᱤᱭᱚᱨ ᱠᱚ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱵᱮᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ, ᱒ ᱭᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ/ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱟᱨ ᱒ ᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ/ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱱᱚᱨᱥᱤᱝ ᱚᱲᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱕᱒᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ (ᱯᱨᱟᱭᱵᱷᱮᱴ ᱵᱮᱰ ᱪᱷᱟᱰᱟ ᱠᱟᱛᱮ) ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ (ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱦᱨᱮ) ᱾
ᱠᱟᱥᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱥᱯᱩᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱓᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ) ᱫᱚ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱟᱨᱟ ᱠᱟᱥᱤᱯᱩᱨ (ᱵᱷᱚᱨᱚᱸᱫᱷᱟ (ᱵᱳᱞᱰᱟᱨ) PHC) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱵᱚᱞᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱱᱟᱡᱤᱨᱯᱩᱨ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ), ᱪᱟᱠ ᱵᱷᱨᱩᱜᱩ (ᱰᱟᱠᱨᱟ PHC) (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱟᱨ ᱠᱟᱢᱟᱨᱯᱟᱲᱟ (᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
lsd200hbeb3l1ttd4eiebk4o9c41s1z
ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ
0
23835
199111
182856
2026-10-15T16:35:48Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199111
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = ᱦᱤᱞᱤ
| other_name =
| nickname =
| settlement_type = ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ
| image_skyline =
| image_alt =
| image_caption =
| image_map = Hilli in Dakshin Dinajpur (West Bengal).svg
| pushpin_label_position = right
| pushpin_map_alt =
| pushpin_map_caption = ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱴᱷᱟᱶ
| coordinates = {{coord|25.286|N|88.994|E|display=inline,title}}
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{flag|ᱥᱤᱧᱚᱛ}}
| subdivision_type1 = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱥᱚᱱᱮᱫ ᱮᱞᱟᱠᱟ|ᱯᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name1 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| subdivision_type2 = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ]]
| established_title = <!-- ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ -->
| established_date =
| founder =
| named_for =
| government_type =
| governing_body =
| unit_pref = Metric
| area_footnotes =
| area_rank =
| area_total_km2 = 88.10
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| population_total = 83754
| population_as_of = ᱒᱐᱑᱑
| population_rank =
| population_density_km2 = auto
| population_demonym =
| population_footnotes =
| demographics_type1 = ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ
| demographics1_title1 = ᱟᱹᱢᱟᱹᱞᱮᱛ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]], [[ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| timezone1 = [[Indian Standard Time|IST]]
| utc_offset1 = +᱐᱕:᱓᱐
| postal_code_type = <!-- [[Postal Index Number|PIN]] -->
| postal_code =
| registration_plate =
| blank1_name_sec1 = [[ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank1_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱞᱳᱠᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| blank2_name_sec1 = [[ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ]] ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ
| blank2_info_sec1 = [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱤᱫᱷᱟᱱᱥᱚᱵᱷᱟ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]]
| website = {{URL|ddinajpur.nic.in/}}
| footnotes =
}}
'''ᱦᱤᱞᱤ''' ᱫᱚ [[ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱥᱟᱵᱽᱰᱤᱵᱤᱡᱚᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱠᱷᱚᱸᱰᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾
==ᱚᱛᱱᱚᱜ==
ᱦᱤᱞᱤ {{coord|25.286|N|88.994|E|}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱤᱨᱟᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]], ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱠᱤᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ [[ᱡᱚᱭᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱯᱟᱸᱪᱵᱤᱵᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱵᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ]] ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱛᱮ ᱜᱷᱮᱨᱟᱣ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook 2011 Dakshin Dinajpur | work= Map of Dakshin Dinajpur |publisher= Directorate of Census Operations | access-date = 24 November 2018}}</ref><ref>{{cite web | url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | title = Birampur Upazila | publisher = Banglapedia | access-date = 24 November 2018 | archive-date = 1 October 2022 | archive-url = https://web.archive.org/web/20221001215213/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Birampur_Upazila | url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hakimpur_Upazila| title = Hakimpur Upazila| publisher = Banglapedia| access-date = 24 November 2018| archive-date = 1 June 2022| archive-url = https://web.archive.org/web/20220601040146/https://en.banglapedia.org/index.php?title=Hakimpur_Upazila| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web| url = http://en.banglapedia.org/index.php?title=Panchbibi_Upazila| title = Panchbibi Upazila| publisher = Banglapedia| access-date = 24 November 2018| archive-date = 2 December 2018| archive-url = https://web.archive.org/web/20181202112703/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Panchbibi_Upazila| url-status = dead}}</ref>
ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱛᱩᱨᱩᱭ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ । ᱔,᱐᱙᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛ-ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒,᱒᱑᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱨᱮ ᱑᱑,᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱮᱦᱮᱨ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = https://www.telegraphindia.com/7-days/living-on-the-edge/cid/1313943 |title = Living on the Edge |publisher= The Telegraph, 14 June 2015 | access-date = 29 November 2018 }}</ref> ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱕᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://ddinajpur.nic.in/rsvy/background/background.htm |title = Chapter:Background |publisher= District authorities| access-date = 29 November 2018 }}</ref>
ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱫᱚ ᱙᱐.᱗᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱟᱨ<sup>᱒</sup> ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱴᱚᱯᱟᱨ ᱮᱥᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ, ᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ, ᱕᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱜᱨᱟᱢ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫ (ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱨᱤᱥᱚᱫ), ᱘᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱣᱡᱟ ᱟᱨ ᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ [[ᱦᱤᱞᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ#ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱤᱞᱤ]] ᱯᱩᱞᱤᱥ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=statisticalhandbook1>{{cite web |url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |title = District Statistical Handbook 2014 Dakshin Dinajpur |work = Tables 2.1, 2.2 |publisher = Department of Statistics and Programme Implementation, Government of West Bengal |access-date = 24 November 2018 |archive-date = 21 January 2019 |archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook |url-status = dead }}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱫᱚ ᱦᱤᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook: Dakshin Dinajpur, Series 20 Part XII A | work= Map of Dakshin Dinajpur with CD Block HQs and Police Stations (on the fourth page) |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal, 2011 | access-date = 24 November 2018 }}</ref><ref>{{cite web | url = http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | title = BDO Offices under Dakshin Dinajpur District | work = Department of Mass Education Extension & Library Services, Government of West Bengal | publisher = West Bengal Public Library Network | access-date = 24 November 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181102024551/http://wbpublibnet.gov.in/node/2101 | archive-date = 2 November 2018 | url-status = dead }}</ref>
ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ/ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱥᱚᱢᱤᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱟᱢ ᱯᱚᱧᱪᱟᱭᱚᱛ ᱠᱚ ᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ: ᱵᱤᱱᱥᱤᱨᱟ, ᱫᱷᱟᱞᱯᱟᱲᱟ, ᱦᱤᱞᱤ, ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ ᱟᱨ ᱯᱚᱧᱡᱩᱞ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbprd.gov.in/HtmlPage/PANCHAYATS.aspx |title = Directory of District, Subdivision, Panchayat Samiti/ Block and Gram Panchayats in West Bengal |work = Dakshin Dinajpur district – Revised in March 2008 | publisher= Panchayats and Rural Development Department, Government of West Bengal | access-date = 30 November 2018}}</ref>
==ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ==
===ᱦᱚᱲ ᱮᱞ===
ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱘᱓,᱗᱕᱔ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱔᱒,᱙᱘᱑ (᱕᱑%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱐,᱗᱗᱘ (᱔᱙%) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱐-᱖ ᱵᱚᱪᱷᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱩᱢᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱘,᱒᱖᱒ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱜᱮᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱒᱑,᱕᱓᱒ (᱒᱕.᱗᱑%) ᱟᱨ ᱟᱹᱫᱤᱵᱟᱹᱥᱤ ᱫᱚ ᱑᱕,᱒᱙᱓ (᱑᱘.᱒᱖%) ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name=census2011>{{cite web| url = http://censusindia.gov.in/pca/cdb_pca_census/Houselisting-housing-WB.html |title = C.D. Block Wise Primary Census Abstract Data(PCA) | work= West Bengal – District-wise CD Blocks|publisher= Registrar General and Census Commissioner, India | access-date = 20 November 2018}}</ref>
᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱤᱱ ᱜᱩᱴ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱗᱗,᱒᱔᱖ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱙,᱕᱓᱒ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱓᱗,᱗᱑᱔ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱙᱑-᱒᱐᱐᱑ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱒᱔.᱙᱘% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱨᱚᱱᱴ ᱫᱚ ᱒᱒.᱑᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |title=Provisional Population Totals, West Bengal , Table 4 |publisher=Census Commissioner of India |work=Census of India 2001, Dakshin Dinajpur district (05) |access-date= 30 November 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719040835/http://web.cmc.net.in/wbcensus/DataTables/02/Table4_5.htm |archive-date=2011-07-19 }}</ref>
ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚ (ᱠᱩᱴᱤ ᱨᱮ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ): ᱦᱤᱞᱤ (᱒,᱑᱘᱕), ᱫᱷᱚᱞᱯᱟᱲᱟ (᱑,᱔᱓᱘), ᱵᱤᱱᱥᱤᱨᱟ (᱒,᱐᱙᱐), ᱡᱟᱢᱟᱞᱯᱩᱨ (᱓,᱖᱑᱘) ᱟᱨ ᱯᱟᱱᱡᱩᱞ (᱑,᱐᱑᱔) ᱾<ref name=census2011/>
===ᱥᱮᱪᱮᱫ===
᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲᱟᱜ ᱜᱩᱴ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱕᱗,᱔᱐᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ (᱗᱖.᱐᱔%) ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱓᱑,᱗᱘᱙ (᱘᱑.᱙᱗%) ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱒᱕,᱖᱑᱓ (᱖᱙.᱗᱗) ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ (ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨ ᱠᱚᱲᱟ ᱥᱤᱠᱷᱱᱟᱹᱛ ᱫᱚᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ) ᱫᱚ ᱑᱒.᱒᱑% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=census2011/>
===ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ===
{{bar box
|title=ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="religion"/>
|titlebar=#FCD116
|left1=
|float=right
|bars=
{{bar percent|[[ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|87.56}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|10.12}}
{{bar percent|[[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|dodgerblue|1.72}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱵᱟᱭ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ|black|0.60}}
}}
᱒᱐᱑᱔ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱥᱴᱮᱴᱤᱥᱴᱤᱠ ᱵᱚᱱᱫᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ (ᱠᱩᱞ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱮᱴᱟ ᱠᱚ ᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ), ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ, ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱖᱘,᱑᱙᱐ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱘᱘.᱒᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱗,᱔᱓᱙ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱖᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱑,᱓᱓᱙ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑.᱗᱓% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱒᱘᱒ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱩᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱐.᱓᱗% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| title = District Statistical Handbook Dakshin Dinajpur 2014| work = Table 2.10 (a)| publisher = Department of Planning and Statistics, Government of West Bengal| access-date = 27 November 2018| archive-date = 21 January 2019| archive-url = https://web.archive.org/web/20190121045803/http://www.wbpspm.gov.in/publications/District%20Statistical%20Handbook| url-status = dead}}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱨᱮ, ᱗᱓,᱓᱒᱘ (᱘᱗.᱕᱖%) ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱟᱨ ᱘,᱔᱗᱕ (᱑᱐.᱑᱒%) ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱑,᱔᱔᱑ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name="religion">{{Cite web |date=2011 |title=Table C-01 Population by Religion: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/11396/download/14509/DDW19C-01%20MDDS.XLS |website=censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱦᱚᱲᱞᱮᱠᱷᱟ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ, ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱫᱚ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱗᱓.᱕% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱒᱔.᱖% ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱕᱙.᱙% ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱐᱐᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱔.᱐᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱗᱓.᱕% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱖᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱓᱙.᱔% ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱒᱐᱐᱑ ᱦᱟᱞ ᱨᱮ ᱒᱔.᱐% ᱦᱩᱭ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱒᱔.᱖% ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf |title = District Census Handbook Dakshin Dinajpur, Series 20, Part XII A | work= Census of India 2011, Page 43: Religion |publisher= Directorate of Census Operations, West Bengal | access-date = 27 November 2018}}</ref>
{{Pie chart
|caption = ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ (᱒᱐᱑᱑)<ref name="languages"/>
|label1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]] |value1 = 79.74 |color1 = orchid
|label2 = [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]] |value2 = 5.88 |color2 = darkturquoise
|label3 = [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]] |value3 = 3.76 |color3 = salmon
|label4 = [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]] |value4 = 1.88 |color4 = teal
|label5 = [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]] |value5 = 1.86 |color5 = mediumseagreen
|label6 = [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] |value6 = 1.81 |color6 = orange
|label7 = [[ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] |value7 = 1.53 |color7 = indianred
|label8 = ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟᱜ|value8 = 3.54 |color8 = grey
}}
᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱘᱒.᱑᱓% ᱦᱚᱲ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ]], ᱕.᱘᱘% ᱫᱚ [[ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ]], ᱓.᱗᱖% ᱫᱚ [[ᱱᱟᱜᱽᱯᱩᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱟᱫᱽᱨᱤ]], ᱑.᱘᱘% ᱫᱚ [[ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱩᱱᱰᱟᱨᱤ]], ᱑.᱘᱖% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱩᱠᱷ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱩᱠᱷ]], ᱑.᱘᱑% ᱫᱚ [[ᱦᱤᱱᱫᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱦᱤᱱᱫᱤ]] ᱟᱨ ᱑.᱕᱓% ᱫᱚ [[ᱠᱩᱨᱢᱟᱞᱤ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱠᱩᱲᱢᱟᱞᱤ]] ᱠᱚ ᱨᱚᱲᱟ ᱾<ref name="languages">{{Cite web |title=Table C-16 Population by Mother Tongue: West Bengal |url=https://censusindia.gov.in/nada/index.php/catalog/10226/download/13338/DDW-C16-STMT-MDDS-1900.XLSX |website=www.censusindia.gov.in |publisher=[[Registrar General and Census Commissioner of India]]}}</ref>
==ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱟᱹᱨᱤ==
===ᱵᱮᱸᱠᱤᱝ===
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱮᱸᱠ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱜᱨᱟᱢᱤᱬ ᱵᱮᱸᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱯᱷᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱦᱟᱠᱤᱢᱯᱩᱨ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.telegraphindia.com/1040915/asp/siliguri/story_3753585.asp| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304103214/http://www.telegraphindia.com/1040915/asp/siliguri/story_3753585.asp| url-status = dead| archive-date = 4 March 2016|title = Border cloud on revelry – BDR bar on puja pandals | publisher= The Telegraph, 15 September 2004 | access-date = 2011-12-16 }}</ref>
ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ/ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱵᱟᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱩᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱦᱮᱰᱠᱩᱣᱟᱴᱚᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱟᱡᱽᱰᱟᱦᱟᱨ ᱑᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱫᱚ [[ᱦᱤᱞᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱦᱤᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=police>{{cite web| url = http://www.wbtrafficpolice.com/state-highways.php |title = List of State Highways in West Bengal | publisher= West Bengal Traffic Police | access-date = 2 October 2018}}</ref>
==ᱥᱮᱪᱮᱫ==
᱒᱐᱑᱓-᱑᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱕,᱑᱐᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱗᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱤᱥᱠᱩᱞ, ᱒᱒᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱔ ᱭᱟᱹ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ, ᱘,᱔᱓᱓ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱟᱨ ᱔,᱓᱓᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱔ ᱭᱟᱹ ᱩᱱᱩᱥᱩᱞ ᱟᱥᱲᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱔,᱙᱑᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ-ᱯᱚᱨᱢᱟᱞ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱖᱗ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱥᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱗᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱟᱥᱟ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱟᱥᱲᱟ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ, ᱑᱑ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱑᱒ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱯᱨᱟᱭᱢᱮᱨᱤ ᱟᱨ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱨᱮ ᱑ ᱴᱟᱹᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱟᱱᱟᱞᱟ ᱟᱥᱲᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_A/19/1905_PART_A_DCHB_DAKSHIN%20DINAJPUR.pdf | title = District Census Handbook, Dakshin Dinajpur, 2011, Series 20, Part XII A | work = Page 595, Appendix I A: Villages by number of Primary Schools and Appendix I B: Villages by Primary, Middle and Secondary Schools, 2011 | publisher = Directorate of Census Operations, West Bengal. | access-date = 30 November 2018}}</ref>
[[ᱮᱥ.ᱵᱤ.ᱮᱥ. ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱚᱞᱮᱡᱽ, ᱦᱤᱞᱤ]] ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱞᱤ, ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ|ᱦᱤᱞᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ।<ref>{{cite web | url = http://www.examdrive.in/2017/02/hili-sbs-government-college-admission-merit-list.html | title = SBS Government College, Hili | publisher = Examdrive | access-date = 4 December 2018 | archive-date = 6 December 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181206145424/http://www.examdrive.in/2017/02/hili-sbs-government-college-admission-merit-list.html | url-status = dead }}</ref>
==ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱥᱟᱶᱟᱨ==
᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱦᱤᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ ᱟᱨ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱕ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱵᱮᱰ ᱟᱨ ᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱰᱟᱠᱴᱚᱨ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱫᱚ ᱑᱔ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱡᱚᱜᱚ-ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱦᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱞᱤ ᱟᱹᱛᱩ ᱟᱥᱯᱟᱛᱟᱞ (᱒᱕ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱦᱤᱞᱞᱤ ᱥᱤᱰᱤ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬ ᱢᱮᱰᱤᱠᱟᱞ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱴᱤᱭᱚᱨ (ᱵᱤᱱᱥᱤᱨᱟ ᱯᱤ. ᱮᱪ. ᱥᱤ.) (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱟᱨ ᱛᱨᱤᱢᱳᱦᱤᱱᱤ (᱑᱐ ᱵᱮᱰ ᱥᱟᱶᱛᱮ) ᱨᱮ ᱯᱨᱟᱭᱢᱟᱨᱤ ᱦᱮᱞᱛᱷ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = https://www.wbhealth.gov.in/ | title = Health & Family Welfare Department | work = Health Statistics | publisher = Government of West Bengal | access-date = 7 December 2018 | archive-date = 28 October 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028134305/https://qphs.fs.quoracdn.net/main-qimg-99a499ee367f0c1530476c81086270c8 | url-status = dead }}</ref>
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱵᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ]]
p20sxwala96th37dosw53jlwcqftz5z
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ
0
26386
199126
196496
2026-10-15T23:59:51Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199126
wikitext
text/x-wiki
'''ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ''' ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]: বাংলা সাল, ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ) ᱜᱨᱮᱜᱳᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱩᱲᱩᱫ ᱥᱟᱶ, ᱱᱚᱶᱟ ᱑᱕᱘᱔ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱪ ᱑᱐/᱑᱑ ᱨᱮ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱚᱢᱨᱟᱴ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ '''ᱛᱚᱨᱤᱠᱷᱼᱮᱼᱤᱞᱟᱦᱤ''' (ᱰᱤᱵᱷᱟᱭᱤᱱ ᱡᱩᱜᱽ ) ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱸᱦᱟᱴ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱚᱢᱚᱨᱛᱚ ᱥᱮᱱ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱟᱥ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱟᱨ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱚᱞ ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱨᱡᱟᱶ ᱟᱨ ᱠᱚᱨ (ᱴᱮᱠᱥ) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱱᱤᱛᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱮᱠᱥ <ref>{{Cite news|url=http://www.thedailystar.net/news-detail-32555|title=Our fiscal year should be based on Bangla calendar|date=17 April 2008|work=The Daily Star}}</ref> ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱟᱶᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟ, [[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱳᱭᱥᱟᱹᱠᱷ|ᱯᱳᱞᱮᱞᱟ ᱵᱳᱭᱥᱟᱠᱷ]], ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱪᱷᱩᱴᱤ ᱫᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ==
ᱫᱷᱤᱨᱤᱪᱤᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱹᱵᱩᱫᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱥᱞᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱷᱚᱱ,[[ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱥᱚᱠᱟᱵᱽᱫᱚ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱚᱲᱠᱚ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱤᱠᱨᱟᱢᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱵᱮᱣᱦᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾ ᱕᱗ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚᱯᱩᱨᱵᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱤᱠᱠᱨᱚᱢᱟᱫᱤᱛᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱟᱨ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱟᱛᱳ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱜᱟᱸᱛᱟᱠ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱚ "ᱵᱤᱠᱨᱳᱢᱟᱰᱤᱛᱳ" ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ , ᱕᱗ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚᱯᱩᱨᱵᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱕᱙᱓ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱡᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱥᱟᱵᱟᱫ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱮᱥᱮᱨ ==
ᱪᱟᱥ ᱜᱩᱞᱟᱹᱴ ᱫᱚ ᱵᱮᱲ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱴᱮᱦᱟᱴᱚᱜᱼᱟ᱾ <ref name="banglapedia1">{{Cite web |title=Bangabda - Banglapedia |url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangabda |access-date=2017-04-27 |publisher=En.banglapedia.org |archive-date=2018-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180105070149/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Bangabda |url-status=dead}}</ref> ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱜ ᱤᱥᱞᱟᱢᱤ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱹᱫᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱟᱱᱟᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱟ ᱚᱡᱮ ᱫᱚ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱮᱲ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮᱞᱼᱢᱤᱫ ᱢᱟᱦᱟ ᱜᱟᱱ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱟᱭᱟᱜ ᱮᱥᱴᱨᱚᱱᱚᱢᱟᱛ ᱯᱷᱚᱛᱩᱞᱞᱟ ᱥᱤᱨᱚᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫᱴᱟᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱯᱟᱱᱛᱮᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱵᱟᱦᱟᱞ ᱞᱮᱫᱮᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱟᱸᱥᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱪᱟᱥ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟᱹ ᱮ ᱮᱢ ᱞᱮᱫᱟ᱾ ᱑᱕᱘᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱮᱢᱯᱮᱨᱟᱨ ᱟᱠᱵᱚᱨ ᱫᱚ ᱴᱮᱠᱥ ᱠᱚᱞᱮᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱯᱷᱚᱨᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱣᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱮ ᱪᱟᱹᱞᱩ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="meghna">{{Cite book|title=The Bangladesh Reader: History, Culture, Politics|url=https://archive.org/details/bangladeshreader0000unse|last=Guhathakurta|first=Meghna|last2=Schendel|first2=Willem van|publisher=Duke University Press|year=2013|isbn=9780822353188|pages=[https://archive.org/details/bangladeshreader0000unse/page/17 17]–18}}</ref><ref name="Chakrabarti114">{{cite book|author1=Kunal Chakrabarti|author2=Shubhra Chakrabarti|title=Historical Dictionary of the Bengalis|url=https://books.google.com/books?id=QVOFAAAAQBAJ&pg=PA114|year=2013|publisher=Scarecrow|isbn=978-0-8108-8024-5|pages=114–115}}</ref><ref name="banglapedia1" />
== ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱟᱨ ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ ==
ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ <ref name="banglapedia1"/> ᱑᱒ ᱪᱟᱸᱫᱳ ᱟᱨ ᱖ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱢᱚᱨᱥᱩᱢ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱟᱹᱞᱤᱠᱟ ᱨᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
== ᱦᱟᱯᱛᱟ (ᱮᱢᱟᱦᱟᱸ) ==
ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ <ref name="banglapedia1"/> ᱗ ᱢᱟᱦᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱦᱟᱯᱛᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾
{| class="wikitable"
!ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱢᱟᱦᱟ
!ᱮᱸᱜᱮᱞ
!ᱥᱟᱱᱛᱟᱲ ᱧᱩᱛᱩᱢ
|-
|ᱨᱚᱵᱤᱵᱟᱨ
|[[ᱥᱤᱸᱜᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱥᱤᱸᱜᱤ]]
|[[ᱥᱤᱸᱜᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱥᱤᱸᱜᱤ]]
|-
|ᱥᱳᱢᱵᱟᱨ
|[[ᱪᱟᱸᱫᱚ|ᱪᱟᱸᱫᱳ]]
|[[ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱚᱛᱮ ᱢᱟᱦᱟ]]
|-
|ᱢᱳᱝᱜᱚᱞᱵᱟᱨ
|[[ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ|ᱵᱚᱸᱜᱟ]]
|[[ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱵᱟᱞᱮ ᱢᱟᱦᱟ]]
|-
|ᱵᱩᱫᱷᱵᱟᱨ
|[[Mercury (planet)|ᱮᱞᱟᱝ]]
|[[ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱥᱟᱹᱜᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟ]]
|-
|ᱵᱨᱤᱦᱳᱥᱯᱳᱛᱤᱵᱟᱨ
|[[ᱨᱟᱡᱟ ᱮᱸᱜᱮᱞ|ᱨᱟᱡᱟ]]
|[[ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱥᱟᱹᱨᱫᱤ ᱢᱟᱦᱟ]]
|-
|ᱥᱩᱠᱨᱳᱵᱟᱨ
|[[ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱮᱸᱜᱮᱞ|ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ]]
|[[ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱡᱟᱹᱨᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟ]]
|-
|ᱥᱳᱱᱤᱵᱟᱨ
|[[ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱮᱸᱜᱮᱞ|ᱫᱷᱤᱨᱤ]]
|[[ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟᱸ|ᱧᱩᱦᱩᱢ ᱢᱟᱦᱟ]]
|}
== ᱡᱩᱜᱽ ᱟᱨ ᱥᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ==
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱷᱚᱵᱚᱨ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱟᱞ (ᱵᱤ.ᱮᱥ) ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱦᱟᱨᱼᱟ᱾ <ref>{{Cite web |title=Constitution of the People's Republic of Bangladesh |url=http://bdlaws.minlaw.gov.bd/pdf_part.php?id=367}}</ref> ᱫᱟᱹᱭᱠᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱠᱦᱤᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱮᱨᱟ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ "ᱟᱵᱚᱣᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱠᱦᱤᱛ ᱫᱩᱯᱲᱩᱵᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ, ᱠᱟᱹᱨᱛᱤᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱮᱞ ᱯᱩᱱ ᱢᱟᱦᱟ, ᱑᱓᱗᱙ ᱵᱤ.ᱮᱥ, ᱑᱙᱗᱒ ᱠᱷᱤᱥᱴᱚᱵᱫᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱳᱱ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱟᱶ ᱥᱟᱶᱛᱮ, ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱮ ᱟᱸᱜᱚᱪ ᱮᱫᱟ, ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱟᱨ ᱟᱞᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱸᱫᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱚᱠᱦᱤᱛ ᱞᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱫᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱩᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱕᱙᱓ ᱠᱷᱨᱤᱥᱴᱟᱵᱽᱫᱚ᱾
==ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ==
===ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ===
[[ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ]] ᱫᱚ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱴᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱮ ᱰᱷᱟᱠᱟ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱨᱮ ᱱᱮᱼᱦᱚᱲᱟᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱡᱟᱠᱟᱛ ᱢᱮᱥᱟᱜ ᱟᱨ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮ ᱥᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱧᱮᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾<ref name="sw11Feb2011">{{cite news |date=11 February 2011 |title=Music without Boundaries |url=http://archive.thedailystar.net/magazine/2011/02/02/cover.htm |work=Star Weekend Magazine |publisher=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=28 August 2012 |archive-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222121754/http://archive.thedailystar.net/magazine/2011/02/02/cover.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="ds6Feb2011">{{cite news |title=A World of Music Descends on Dhaka |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=172943 |newspaper=[[The Daily Star (Bangladesh)|The Daily Star]] |access-date=28 August 2012 |archive-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222082526/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=172943 |url-status=dead }}</ref>
===ᱯᱚᱦᱮᱞᱟ ᱵᱳᱭᱥᱟᱠᱷ===
[[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱵᱳᱭᱥᱟᱹᱠᱷ|ᱯᱚᱦᱮᱞᱟ ᱵᱚᱭᱥᱟᱠᱷ]] (Poila Baishak) ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱱ ᱜᱮ ᱠᱟᱱᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱑᱔ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱟᱨ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]], ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱟ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ (ᱵᱟᱨᱟᱠ ᱵᱷᱮᱞᱤ) ᱨᱮ ᱑᱕ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="Sinha2016p159">{{cite book |author1=Kapila D. Silva |author2=Amita Sinha |title=Cultural Landscapes of South Asia: Studies in Heritage Conservation and Management |url=https://books.google.com/books?id=Tc1CDQAAQBAJ |year=2016 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-1-317-36592-1 |pages=159–162}}</ref><ref name="BBC Hinduism">{{cite web |title=BBC – Religion: Hinduism – Vaisakhi |publisher=[[BBC]] |url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/hinduism/holydays/vaisakhi.shtml |access-date=22 January 2012}}</ref><ref>Crump, William D. (2014), [https://books.google.com/books?id=cDTfCwAAQBAJ&pg=PA114 Encyclopedia of New Year's Holidays Worldwide], MacFarland, page 114</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC&pg=PA633 |title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations [2 volumes]: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations |isbn=9781598842067 |last1=Gordon Melton |first1=J. |date=13 September 2011}}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/ushering-in-noboborsho-in-a-thousand-voices-20153 |title=Ushering in Noboborsho in a thousand voices |work=The Daily Star |date=16 April 2014 |access-date=2016-03-19}}</ref>
===ᱯᱚᱦᱮᱞᱟ ᱯᱷᱟᱹᱞᱜᱩᱱ===
[[ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱷᱟᱹᱜᱩᱱ|ᱯᱚᱦᱮᱞᱟ ᱯᱷᱟᱞᱜᱩᱱ]] (Basanta Utsab) ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱯᱷᱟᱹᱞᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱫᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name=history>{{cite news |title=Pohela Falgun celebrated |url=http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174151/ |newspaper=The Daily Star |date=14 February 2011 |access-date=3 February 2024 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304074436/http://archive.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=174151/ |url-status=dead }}</ref> ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱟᱭᱤᱱ ᱟᱨᱴᱥ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱨᱮᱱ ᱯᱟᱹᱴᱷᱩᱣᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/frontpage/falgun-celebration-how-it-all-began-1360324 |title=Falgun Fest at DU: How it all began |date=13 February 2017 |work=The Daily Star |access-date=2017-04-19 |language=en}}</ref> ᱯᱷᱟᱹᱞᱜᱩᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱓ ᱯᱷᱮᱵᱽᱨᱩᱣᱟᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.nepcal.com/date_conv.php |title=Nepali Date Converter |publisher=banned-books.info |access-date=2013-06-21}}</ref>
===ᱱᱚᱵᱟᱱᱱᱚ===
ᱱᱚᱵᱟᱱᱱᱚ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱟᱨ ᱪᱟᱰ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱜᱤ ᱟᱨ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref>{{Cite news |url=http://www.thedailystar.net/arts-entertainment/event/nobanno-celebrations-chittagong-172822 |title=Nobanno celebrations in Chittagong |work=The Daily Star |date=16 November 2015 |access-date=2016-03-19}}</ref>
===ᱵᱤᱡᱩ===
ᱵᱤᱡᱩ ᱫᱚ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱵᱟᱛᱟᱣᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱩ ᱫᱚ ᱪᱟᱹᱛ-ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱠᱮᱞᱮᱱᱰᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱵᱤᱡᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chakmas – Bizhu Dance |url=http://ttaadc.nic.in/folkCultureofTripura.pdf |publisher=Information Cultural Affairs & Tourism Department, Tripura |access-date=10 April 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402002735/http://www.ttaadc.nic.in/folkCultureofTripura.pdf |archive-date=2 April 2013 |df=dmy-all}}</ref>
===ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱩᱫᱽᱥᱚᱵᱽ===
[[ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱩᱛᱥᱚᱵᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱥᱟ ᱢᱚᱝᱜᱚᱞ ᱩᱛᱥᱚᱵᱽ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱫᱤᱱ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱢᱚᱱᱥᱩᱱ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱟᱥᱟᱲ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱜᱨᱮᱜᱚᱨᱤᱭᱟᱱ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱛᱮ ᱑᱕ ᱡᱩᱱ ᱦᱤᱞᱚᱜ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱢᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱮᱨᱮᱧ, ᱰᱨᱟᱢᱟ, ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱚᱲᱦᱮᱸ, ᱥᱠᱨᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱮᱢᱟ ᱩᱫᱩᱜᱽ ᱮᱢᱟᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱨᱚᱝ ᱨᱚᱝ ᱛᱮ ᱢᱟᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.mmtimes.com/index.php/lifestyle/14760-come-rain-or-shine-monsoon-festivals-around-asia.html |title=Come rain or shine: Monsoon festivals around Asia |date=29 May 2015 |work=The Myanmar Times |access-date=7 April 2017}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=2444961&date=2016-06-16 |title='Barsha Festival' held in city |work=The News Today |access-date=7 April 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170408083345/http://www.newstoday.com.bd/index.php?option=details&news_id=2444961&date=2016-06-16 |archive-date=2017-04-08}}</ref>
===ᱱᱳᱣᱠᱟ ᱵᱳᱭᱤᱪ===
ᱱᱳᱣᱠᱟ ᱵᱟᱭᱤᱪ ᱵᱚᱴ ᱨᱮᱥ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱚᱱᱥᱳᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱟᱜ ᱡᱟᱹᱲᱤ ᱮᱱᱟ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱰᱨᱟᱜᱚᱱ ᱵᱚᱴ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱯᱮᱰᱞᱤᱝ ᱠᱷᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱔ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱳᱣᱤᱝ ᱯᱷᱮᱰᱮᱨᱮᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱳᱣᱤᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱭ ᱧᱮᱞ ᱥᱟᱢᱴᱟᱣᱮᱫ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.birminghammail.co.uk/whats-on/whats-on-news/free-festival-street-food-dragon-14826783 |publisher=[[Birmingham Mail]] |last=Bentley |first=David |date=29 July 2018 |title=Free festival with street food and dragon boat racing returns to Birmingham}}</ref>
===ᱚᱥᱴᱚᱠ ᱜᱤᱛ===
ᱟᱥᱴᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨᱵᱟᱝ ᱟᱥᱴᱚᱠ ᱰᱟᱱᱥ ᱫᱚ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱪᱚᱞ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱚᱝᱜᱟᱞᱤ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱨᱮ ᱪᱟᱹᱛ ᱥᱚᱝᱠᱨᱟᱱᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱨᱚᱵᱽ ᱠᱚ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾
ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱪᱟᱸᱫᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱯᱮ ᱫᱤᱱ ᱨᱮ "ᱱᱤᱞᱮᱨ/ᱥᱤᱵᱷᱟᱜ ᱜᱟᱡᱟᱱ" ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ-ᱯᱟᱪᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱢᱮᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ, ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱡᱟᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱚᱠ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱟᱨ ᱮᱱᱮᱡ ᱠᱚ ᱩᱫᱩᱜ ᱥᱚᱫᱚᱨᱚᱜᱼᱟ᱾
===ᱟᱠᱷᱲᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ===
ᱟᱠᱷᱚᱲᱟᱭ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱫᱚ ᱑᱘ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱟᱨ ᱑᱙ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱠᱩᱞᱩᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ ᱥᱮᱱ ᱟᱨ ᱨᱟᱢᱱᱤᱫᱷᱤ ᱜᱩᱯᱛᱚ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱩᱯ ᱨᱮᱱ ᱯᱨᱳᱢᱳᱴᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱵᱚᱠᱨᱤᱥᱱᱟ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱯᱨᱚᱛᱤᱥᱴᱷᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite book |title=Saṃsada Bāṃlā sāhityasaṅgī |isbn=978-81-7955-007-6 |last1=Das |first1=Sisir Kumar |year=2003}}</ref>
===ᱠᱚᱵᱤ ᱜᱟᱱ===
ᱠᱚᱵᱤᱜᱟᱱ ᱫᱚ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞᱤ ᱦᱚᱲ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱥᱮᱥ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ-ᱟ᱾ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱜᱟᱵᱟᱱᱤᱡ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹᱭ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚ ᱢᱚᱪᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱛᱮ ᱪᱷᱟᱸᱫᱟ ᱠᱚᱭ ᱜᱟᱵᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮᱜᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧᱟ᱾ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱱᱮᱡ ᱫᱚ ᱠᱚᱵᱤᱱᱟᱪ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱜᱟᱡᱤᱨ ᱯᱳᱛ===
==ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
rwhs4cnp9d0zqjex3f672ubw9837gxu
ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟ.ᱝ
0
28254
199121
196524
2026-10-15T21:25:40Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199121
wikitext
text/x-wiki
'''ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ''' ᱫᱚ [[ᱞᱮᱯᱤᱰᱚᱯᱴᱮᱨᱟᱱ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱫᱷᱟᱹᱲ [[ᱨᱚᱯᱟᱞᱚᱥᱮᱨᱟ]] ᱨᱮᱱ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜᱼᱟᱱ ᱛᱤᱡᱩ ᱠᱟᱱᱟᱠᱚ ᱾ ᱱᱩᱠᱩᱣᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱮᱭᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱡᱤᱲᱤᱫ ᱡᱟᱲᱟᱝ ᱨᱚᱝᱟᱜ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱡᱟᱞᱟᱫ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱤᱨᱟᱹᱣ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱟᱨ ᱟᱞᱜᱟᱛᱮᱭ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱴᱟᱴᱠᱟ ᱴᱟᱴᱠᱟᱭ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱪᱮᱴᱟᱱ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱨᱮ ᱦᱮᱰᱤᱞᱚᱭᱰᱤᱭᱟ (ᱢᱟᱨᱠᱤᱱ ᱡᱩᱠᱛᱚᱨᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱳᱛᱷᱼᱵᱚᱴᱴᱟᱨᱯᱷᱞᱟᱭ) ᱟᱨ ᱯᱮᱯᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱭᱰᱤᱭᱟ (ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ) ᱼ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱟᱹᱛ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮᱱ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱡ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱠᱚ ᱯᱨᱟᱭ ᱕᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟᱨᱮ ᱯᱮᱞᱤᱭᱚᱥᱤᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱮᱱᱛᱮ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱚᱱᱟᱠᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱑᱐᱑ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱠᱨᱮᱴᱟᱥᱤᱭᱚᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=":0">{{Cite journal|last=Kawahara|first=Akito Y.|last2=Storer|first2=Caroline|last3=Carvalho|first3=Ana Paula S.|last4=Plotkin|first4=David M.|last5=Condamine|first5=Fabien L.|last6=Braga|first6=Mariana P.|last7=Ellis|first7=Emily A.|last8=St Laurent|first8=Ryan A.|last9=Li|first9=Xuankun|last10=Barve|first10=Vijay|last11=Cai|first11=Liming|date=2023-05-15|title=A global phylogeny of butterflies reveals their evolutionary history, ancestral hosts and biogeographic origins|journal=Nature Ecology & Evolution|volume=7|issue=6|pages=903–913|bibcode=2023NatEE...7..903K|doi=10.1038/s41559-023-02041-9|issn=2397-334X|pmc=10250192|pmid=37188966}}</ref>
{{Automatic taxobox
| name = ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ
| fossil_range = [[ᱠᱨᱮᱴᱟᱥᱤᱭᱚᱥ]]–[[ᱦᱚᱞᱚᱥᱮᱱ|ᱱᱤᱛᱚᱜ]], {{fossilrange|101.4|0|earliest=50}}
| image = Fesoj - Papilio machaon (by).jpg
| image_caption = ''[[ᱯᱟᱯᱤᱞᱤᱭᱚ ᱢᱟᱠᱟᱣᱚᱱ]]''
| taxon = Rhopalocera
| authority =
| subdivision_ranks = ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱟᱫᱮᱞ
| subdivision = * ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ [[ᱦᱮᱰᱤᱞᱚᱭᱰᱤᱭᱟ]]:
** [[ᱦᱮᱰᱤᱞᱤᱰᱟᱭᱮ]]
* ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ [[ᱯᱟᱯᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱚᱭᱰᱤᱭᱟ]]:
** [[ᱦᱮᱥᱯᱮᱨᱤᱰᱟᱭᱮ]]
** [[ᱞᱤᱠᱟᱭᱮᱱᱤᱰᱟᱭᱮ]]
** [[ᱱᱤᱢᱯᱷᱟᱞᱤᱰᱟᱭᱮ]]
** [[ᱯᱟᱯᱤᱞᱤᱭᱚᱱᱤᱰᱟᱭᱮ]]
** [[ᱯᱟᱭᱨᱤᱰᱟᱭᱮ]]
** [[ᱨᱤᱭᱚᱱᱤᱰᱟᱭᱮ]]
}}
ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱡᱤᱭᱚᱱᱟᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱚᱠ ᱾|ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱠᱟ]] ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱞᱮᱠᱟ ᱮᱴᱟᱜ ᱦᱚᱞᱚᱢᱮᱴᱟᱵᱚᱞᱚᱥ ᱛᱤᱡᱩᱠᱚ ᱟᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱪᱟᱠᱟ (ᱢᱮᱴᱟᱢᱚᱨᱯᱷᱚᱥᱤᱥ) ᱠᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web |title=Butterfly Life Cycle |url=https://ansp.org/exhibits/online-exhibits/butterflies/lifecycle/ |access-date=2024-08-15 |website=ansp.org |language=en |archive-date=2026-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260211192653/https://ansp.org/exhibits/online-exhibits/butterflies/lifecycle/ |url-status=dead}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜᱼᱟᱱ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱᱠᱚ ᱠᱚ ᱵᱤᱞᱤᱭᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱨᱮ ᱟᱡᱤᱡ ᱦᱚᱯᱚᱱ (ᱠᱟᱴᱮᱨᱯᱤᱞᱟᱨᱥ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱮᱭᱟ) ᱡᱚᱢᱟᱜᱼᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱠᱟᱴᱮᱨᱯᱤᱞᱟᱨ ᱚᱠᱟ ᱡᱚᱠᱷᱚᱡ ᱪᱚᱝ ᱴᱟᱴᱠᱟᱠᱚ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱠᱚ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱩᱛᱟᱹᱨᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱨᱟᱭᱥᱟᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱯᱩᱯᱮᱴ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ [[ᱢᱮᱴᱟᱢᱳᱨᱯᱷᱳᱥᱤᱥ|ᱢᱮᱴᱟᱢᱚᱨᱯᱷᱚᱥᱤᱥ]] ᱢᱩᱪᱟᱹᱫᱚᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱩᱯᱟᱞᱟᱜ ᱦᱟᱨᱛᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱣᱟᱹᱱ ᱛᱤᱡᱩᱭ ᱚᱰᱚᱠᱚᱜᱼᱟ, ᱯᱷᱟᱹᱠᱬᱟᱹᱜ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱟᱛᱮᱭ ᱦᱟᱣᱮᱫᱟ ᱟᱨᱻᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱜᱟᱵᱟᱱ ==
[[File:Common_brimstone_butterfly_(Gonepteryx_rhamni)_male_in_flight.jpg|thumb|ᱢᱩᱬᱩᱫ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝᱮ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=BugsBritannica2/> ᱩᱰᱟᱹᱣᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱠᱚᱲᱟ ᱵᱽᱨᱤᱢᱥᱴᱚᱱ (''[[ᱜᱚᱱᱮᱯᱴᱮᱨᱤᱠᱥ ᱨᱟᱢᱱᱤ]]'') ᱾]]
[[ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱤᱝᱨᱟ.ᱡᱤ ᱟ.ᱲᱟ.ᱵᱟ.ᱱᱫᱤ|ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱰ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱢᱩᱨᱟᱹᱭ]] ᱫᱤᱫᱷᱟᱹ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱢᱟᱨᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱵᱳᱴᱚᱨᱯᱷᱞᱮᱣᱚᱡᱽ'' ᱠᱷᱚᱱᱮ ᱟᱹᱜᱩᱣᱟᱠᱟᱫᱼᱟ, ᱵᱳᱴᱚᱨᱼᱯᱷᱞᱟᱭ; ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱰᱚᱪ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱥᱩᱞ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ]] ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱩᱫᱩᱜᱮᱫᱼᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱟᱱᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱟᱦᱟᱜᱟᱜ ᱰᱚᱪ ᱟᱨ ᱡᱟᱨᱢᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹᱣᱟᱜ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ (ᱵᱷᱞᱤᱱᱰᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱠᱢᱟᱴᱟᱨᱞᱤᱝ) ᱟᱨ ᱫᱤᱥᱣᱟᱹ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱦᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱡᱟᱹᱱᱤ ᱵᱚᱫᱚᱞᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱵᱟᱝᱠᱷᱟᱱ ᱥᱩᱯᱩᱨ ᱥᱟᱹᱜᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ ᱥᱟᱶ ᱦᱚᱸ ᱾ ᱵᱽᱨᱟᱭᱤᱢᱥᱴᱚᱱ (ᱜᱚᱱᱮᱯᱴᱮᱨᱤᱠᱥ ᱦᱟᱢᱱᱤ) ᱨᱮᱱ ᱢᱟᱨᱥᱟᱞ ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱠᱚᱲᱟ ᱜᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ ᱫᱚ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ; ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱫᱚ ᱯᱤᱯᱤᱲᱤᱭᱟᱹᱝ ᱠᱚ ᱱᱤᱨᱚᱱ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱜᱟᱸᱥ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱛᱮ ᱟᱨ ᱥᱤᱛᱩᱝ ᱵᱚᱴᱚᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱜᱟᱸᱥ ᱦᱟᱨᱟᱜ ᱵᱮᱲᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱩᱰᱟᱹᱣᱜ ᱛᱮ ᱾<ref name="BugsBritannica2">{{cite book|last1=Marren|first1=Peter|last2=Mabey|first2=Richard|author1-link=Peter Marren|author2-link=Richard Mabey|title=Bugs Britannica|url=https://archive.org/details/bugsbritannica0000marr|date=2010|publisher=Chatto and Windus|isbn=978-0-7011-8180-2|pages=[https://archive.org/details/bugsbritannica0000marr/page/196 196]–205}}</ref><ref>Donald A. Ringe, ''A Linguistic History of English: From Proto-Indo-European to Proto-Germanic'' (Oxford: Oxford, 2003), 232.</ref>
c6kqhkgsb44p32q94pjn9bb4gygz85q
ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
31189
199107
176296
2026-10-15T16:17:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199107
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱦᱟᱣᱲᱟ–ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ
| color = blue
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = (Kolkata - Haldibari) Intercity Express route map.png
| image_width =
| caption = ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱠᱥᱟ
| type =
| system = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| status = {{color|green|ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ}}
| locale = [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]]
| start =•[[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱮᱛᱚᱢ)
| end =•[[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] (ᱠᱚᱧᱮ)
| stations = ᱑᱒᱒
| routes =
| daily_ridership =
| open = ᱑᱙᱗᱑
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ]]
| operator =
# [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ]]
# [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱷᱨᱚᱱᱴᱤᱭᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
* [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] - [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]: {{cvt|564|km|mi}}
* [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ]] - [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]]: {{cvt|573|km|mi}}
| tracklength =
| tracks =
* '''᱒\᱔\᱖'''
# [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ]] - [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱯᱩᱨ]](᱐-᱓᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ): '''᱔''' ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ
# [[ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱪᱚᱱᱫᱚᱱᱯᱩᱨ]] - [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ]](᱓᱘-᱘᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ): '''᱓''' ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ
# [[ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱠᱛᱤᱜᱟᱲ]] - [[ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱱᱟ]] (᱘᱑-᱑᱐᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ): '''᱔''' ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ
# [[ᱠᱷᱟᱱᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱠᱷᱟᱱᱟ]] - [[ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ]] (᱑᱐᱖-᱑᱗᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ): '''᱒''' ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ
# [[ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱟᱭᱱᱛᱷᱤᱭᱟ]] - [[ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ]] (᱑᱗᱗-᱒᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ): '''᱓''' ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ
# [[ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱩᱨᱟᱨᱟᱭ]] - [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ]] (᱒᱓᱖-᱕᱖᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ): '''᱒''' ᱴᱨᱮᱠ ᱠᱚ
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱳᱨᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| old_gauge =
| minradius =
| racksystem =
| electrification = ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ (᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ)
| speed = 130kmph (max)
| elevation =
| website =
| map = {{ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|inline=1}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱨᱮ [[ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱠᱷᱚᱱ [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ]] ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱟᱨ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱛᱮ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱟᱭᱦᱟᱴᱤ-ᱵᱩᱱᱰᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱫᱚ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ ᱠᱷᱚᱱ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮ ᱮᱢᱟᱭᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱚᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱚᱛᱣᱟ ᱞᱩᱯ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚ {{stnlnk|ᱦᱟᱣᱲᱟ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ}} ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ}} ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾ ᱯᱚᱪᱷᱤᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱨ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞ|ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱢᱩᱬ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ==
{| class=wikitable
|-
! ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱳᱰ!! ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢ !! ᱡᱤᱞᱤᱧ (ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ)
|-
| HWH || '''ᱦᱟᱣᱲᱟ''' || ᱐᱐
|-
| BWN || ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ || ᱙᱓
|-
| BHP || ᱵᱳᱞᱯᱩᱨ ᱥᱟᱱᱛᱤᱱᱤᱠᱮᱛᱚᱱ || ᱑᱔᱕
|-
| RPH || '''ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱡᱚᱝ'''|| ᱒᱐᱕
|-
| NFK || ᱱᱤᱭᱩ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ || ᱒᱙᱔
|-
| MLDT || '''ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ''' || ᱓᱒᱙
|-
| BOE || ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ || ᱔᱑᱙
|-
| KNE || ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ || ᱔᱗᱗
|-
| NJP || '''ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ''' || ᱕᱖᱔
|}
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ==
᱕᱖᱑ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱔᱙ ᱢᱟᱭᱤᱞ) ᱟᱹᱰᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱴᱨᱟᱸᱠ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱᱟ:
# [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱚᱨᱫᱷᱚᱢᱟᱱ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱵᱟᱱᱫᱮᱞ-ᱠᱚᱴᱣᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
# [[ᱵᱟᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱚᱴᱣᱟ ᱞᱩᱯ]]
# [[ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ-ᱱᱤᱭᱩ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]]
# [[ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ, ᱴᱷᱟᱠᱩᱨᱜᱚᱸᱡᱽ ᱟᱨ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱚ]]
==ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱟᱜ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ==
ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱱᱟᱠᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱑᱘᱗᱘ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱞᱩᱯ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱞᱩᱯ ᱫᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ) ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱫᱟᱢᱩᱠᱰᱮ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑᱘᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱨᱮ ᱜᱟᱰᱟ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱚᱠᱨᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱓᱓᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱨᱜᱷᱟᱴ ᱫᱚ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱰᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=njp>{{cite web| url = http://www.irfca.org/docs/rinbad-siliguri.html|title = India: the complex history of the junctions at Siliguri and New Jalpaiguri | publisher= IRFCA|access-date = 2011-11-12 }}</ref>
ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ ᱨᱮ ᱑.᱘᱔᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑.᱑᱔᱙ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱦᱟᱨᱰᱤᱝ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱑᱙᱑᱒ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱫᱟᱨᱥᱱᱟ ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱥᱮ ᱟᱨ ᱵᱷᱮᱨᱟᱢᱟᱨᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book |last=Chowdhury |first=Sifatul Quader |year=2012 |chapter=Hardinge Bridge |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hardinge_Bridge |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]] |access-date=2025-03-09 |archive-date=2017-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170308211930/http://en.banglapedia.org/index.php?title=Hardinge_Bridge |url-status=dead}}</ref> ᱑᱙᱒᱖ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱮ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱦᱚᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱕᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒᱙ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=njp/> ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱱᱚᱝᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ:<br />
᱐ {{stnlnk|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ}}<br />
᱒᱓ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔ ᱢᱤᱞ) {{stnlnk|ᱵᱟᱨᱨᱟᱠᱯᱩᱨ}}<br />
᱓᱘ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔ ᱢᱤᱞ){{stnlnk|ᱱᱟᱭᱦᱟᱴᱤ}}<br />
᱗᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱔᱖ ᱢᱤᱞ) {{stnlnk|ᱨᱟᱱᱟᱜᱷᱟᱴ}}<br />
᱑᱖᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱐᱕ ᱢᱤᱞ) [[ᱵᱷᱮᱨᱟᱢᱟᱨᱟ ᱩᱯᱟᱡᱤᱞᱟ|ᱵᱷᱮᱨᱟᱢᱟᱨᱟ]]–[[ᱦᱟᱨᱰᱤᱝ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]<br />
᱒᱒᱕ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱔᱐ ᱢᱤᱞ) {{stnlnk|ᱤᱥᱣᱟᱨᱰᱤ}}<br />
᱒᱘᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱑᱗᱘ ᱢᱤᱞ) {{stnlnk|ᱥᱟᱱᱛᱟᱦᱟᱨ}}<br />
᱓᱔᱒ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱑᱓ ᱢᱤᱞ) {{stnlnk|ᱦᱤᱞᱤ}}<br />
᱓᱘᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱔᱐ ᱢᱤᱞ) [[ᱯᱟᱨᱟᱵᱽᱛᱤᱯᱩᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱯᱟᱨᱟᱵᱽᱛᱤᱯᱩᱨ]]<br />
᱔᱓᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱗᱐ ᱢᱤᱞ) [[ᱱᱤᱞᱯᱷᱟᱢᱟᱨᱤ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱩᱯᱡᱤᱞᱟ|ᱱᱤᱞᱯᱷᱟᱢᱟᱨᱤ]]<br />
᱔᱖᱔.᱔ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱘᱘.᱖) {{stnlnk|ᱦᱟᱞᱫᱤᱵᱟᱨᱤ}}<br />
᱔᱘᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱐᱔ ᱢᱤᱞ){{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}<br />
᱕᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱓᱒᱙ ᱢᱤᱞ) [[ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ]] ᱾
==ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ==
᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ, ᱱᱤᱛᱚᱜᱟᱜ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱱ ᱨᱮᱞ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱱᱚᱲ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱪᱷᱩᱴᱟᱹᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱥᱟᱦᱮᱵᱽᱜᱚᱸᱡᱽ ᱞᱩᱯ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱚᱠᱨᱤᱜᱩᱲᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱥᱚᱨᱮᱥ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱰᱷᱚᱝᱜᱟ ᱛᱮ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱠᱟᱛᱮ ᱢᱟᱱᱤᱦᱟᱨᱤ ᱜᱷᱟᱴ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ {{stnlnk|ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ}} ᱟᱨ {{stnlnk|ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ}} ᱠᱷᱚᱱ {{stnlnk|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱛᱮ ᱱᱮᱨᱳ ᱜᱮᱡᱽ ᱾<ref>{{cite web| url = http://goethals1907-2007.blogspot.com/2007_10_01_archive.html |title = my school i wish |work = Madhyamgram Re-visited after 15 years |access-date = 2011-01-23 }}</ref> ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱾<ref name=njp/>
᱑᱙᱖᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱚᱨᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ ᱾ {{stnlnk|ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ}}, ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=njp/> ᱑᱙᱕᱙ ᱟᱨ ᱑᱙᱖᱓ ᱥᱟᱞ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ|ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱠᱷᱮᱡᱩᱨᱤᱭᱟᱜᱷᱟᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱓᱗ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱒᱓ ᱢᱤᱞ) ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ) ᱟᱨ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ (᱑,᱖᱗᱖ ᱢᱤᱞᱤᱢᱤᱴᱚᱨ) ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref>{{cite book| url = https://books.google.com/books?id=v21-4YYgocUC&q=Muri-Chandrapura+line&pg=PA60 |title = Transport Geography of India: Commodity Flow and the Regional Structure of Indian Economy| work= page 60|last= Moonis Raza & Yash Aggarwal|year = 1986|publisher= Concept Publishing Company, A-15/16 Commercial Block, Mohan Garden, New Delhi – 110059| isbn = 81-7022-089-0|access-date = 2 May 2013}}</ref>
᱒,᱒᱔᱐ ᱢᱤᱴᱚᱨ (᱗,᱓᱕᱐ ᱯᱷᱤᱴ) ᱩᱥᱩᱞ ᱯᱷᱚᱨᱚᱠᱠᱟ ᱵᱮᱨᱟᱡᱽ [[ᱜᱟᱝᱱᱟᱹᱭ|ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ-ᱥᱟᱶᱛᱮ-ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱯᱚᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱮᱞ ᱯᱚᱞ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱛᱮ [[ᱵᱚᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱚᱴᱣᱟ ᱞᱩᱯ]] ᱫᱚ {{stnlnk|ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ}}, ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite book|last1=Salman|first1=Salman M. A.|last2=Uprety|first2=Kishor|title=Conflict and cooperation on South Asia's international rivers: a legal perspective |url=https://books.google.com/books?id=8GEr4fyDbqgC&pg=PA135|access-date= 2011-07-05|year=2002|publisher=World Bank Publications|isbn=978-0-8213-5352-3|pages=135–136}}</ref>
==ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱜᱟᱶᱛᱟ==
ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱫᱚ ᱑᱘᱘᱑ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ (᱒ ᱯᱷᱤᱴ) ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱑᱙᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱜᱤᱞᱮ ᱠᱳᱞᱟ ᱟᱨ ᱮᱛᱚᱢ ᱨᱮ [[ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ]] ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name=njp/> ᱑᱙᱔᱙ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱰᱤ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱮᱨᱳ-ᱜᱮᱡᱽ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱠᱚᱧᱮ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱟᱥᱟᱢ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱛᱷᱱᱟᱹᱣ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾<ref name=njp/> ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱷᱟᱹᱞᱟᱹᱭ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱱᱮᱨᱳ ᱜᱮᱡᱽ ᱰᱤ.ᱮᱪ.ᱟᱨ. ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref name=njp/>
ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱢᱤᱴᱚᱨ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name=njp/>
ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ-ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ ᱦᱟᱨᱰᱤᱝ ᱵᱨᱤᱡᱽ ᱫᱟᱨᱟᱭ ᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ-ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱴᱨᱮᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱨᱟᱝᱠ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱴᱨᱮᱠ ᱜᱮ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱚᱱᱟᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱛᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ, ᱚᱱᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱦᱚᱞᱫᱤᱵᱟᱲᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
==ᱟᱥᱟᱢ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱤᱥᱴᱮᱢ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱗ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=njp/> ᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ, ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱫᱚ ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱞᱟᱜ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟᱜ ᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱞ ᱞᱤᱸᱠ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱒᱒᱙ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱵᱟᱨ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱦᱤᱢᱟᱞᱚᱭᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱵᱷᱤᱛᱤᱨ ᱨᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ ᱨᱮ ᱮᱛᱚᱢᱼᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱵᱳᱠ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱵᱷᱮᱞᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱮᱫᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱮᱫᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱤᱸᱠ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱜᱟᱰᱟ ᱠᱚᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ - ᱛᱤᱥᱛᱟ, ᱛᱚᱨᱥᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱱᱠᱳᱥ ᱾ ᱠᱤᱥᱟᱱᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱱᱚᱠᱥᱚᱞᱵᱟᱲᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱓᱑ ᱡᱩᱞᱟᱭ ᱑᱙᱔᱘ ᱨᱮ, ᱱᱚᱠᱥᱚᱞᱵᱟᱲᱤ-ᱱᱤᱭᱩ ᱵᱟᱜᱽᱨᱟᱠᱳᱴ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ, ᱢᱟᱫᱟᱨᱤᱦᱟᱴ-ᱦᱟᱥᱤᱢᱟᱨᱟ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱕ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱑᱙᱔᱙ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ-ᱯᱷᱚᱠᱤᱨᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱒᱖ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾
᱗᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱟᱨ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱱᱟᱣᱟ ᱵᱨᱚᱰᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱜᱩᱣᱟᱦᱟᱴᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱚᱣᱱᱤ-ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.topnews.in/electrification-barauni-katihar-guwahati-railway-section-rs-506-crore-219338 |title= Electrification of Barauni–Katihar–Guwahati railway section at Rs. 506 crore | publisher= Top News |date=7 February 2008|access-date = 2011-11-12 }}</ref>
==ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ==
ᱠᱟᱴᱤᱦᱟᱨ-ᱵᱟᱨᱥᱳᱭ-ᱨᱟᱭᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱯᱩᱨ-ᱫᱤᱱᱟᱡᱽᱯᱩᱨ-ᱯᱚᱨᱵᱚᱛᱤᱯᱩᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱮᱦᱮᱫ ᱠᱷᱚᱱ {{stnlnk|ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱯᱩᱨ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱜᱮ ᱥᱮᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱨᱟᱫᱷᱤᱠᱟᱯᱩᱨ-ᱵᱤᱨᱳᱞ ᱥᱮᱠᱴᱚᱨ ᱨᱮ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱷᱟᱜᱤ ᱜᱮ ᱵᱚᱸᱫᱽ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱥᱮᱫ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱨᱮᱠ ᱫᱚ ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱢᱤᱴᱚᱨ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://www.nitdb.org/Ex_Sum_Singhabad-Rohanpur_Route.pdf | title = Executive Summary | access-date = 2011-11-12 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120426032103/http://www.nitdb.org/Ex_Sum_Singhabad-Rohanpur_Route.pdf | archive-date = 26 April 2012 | url-status = dead }}</ref>
ᱢᱟᱨᱮ ᱢᱟᱞᱫᱟ-ᱨᱟᱡᱽᱥᱟᱦᱤ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱨᱮ {{stnlnk|ᱥᱤᱝᱜᱷᱟᱵᱟᱫᱽ}} ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱵᱟᱸᱜᱽᱞᱟᱫᱮᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱵᱷᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱑᱑ ᱨᱮ ᱨᱚᱦᱚᱱᱯᱩᱨ-ᱥᱤᱱᱦᱟᱵᱟᱫᱽ ᱯᱟᱨᱚᱢ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱠᱟᱛᱮ ᱱᱮᱯᱟᱞ ᱨᱮ ᱩᱨᱵᱽᱨᱚᱠ ᱮᱢᱚᱜ ᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | url = http://news.priyo.com/business/2011/07/11/bangladesh-export-nepal-thru-i-31397.html | title = Bangladesh export to Nepal thru India resumes tomorrow | publisher = Priyo Internet Life | access-date = 2011-11-12 | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20120406181147/http://news.priyo.com/business/2011/07/11/bangladesh-export-nepal-thru-i-31397.html | archive-date = 6 April 2012 | df = dmy-all }}</ref>
᱘᱗.᱒᱖ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ (᱕᱔.᱒᱒ ᱢᱤᱞ) ᱡᱤᱞᱤᱧ {{stnlnk|ᱮᱠᱞᱚᱠᱷᱤ}}-{{stnlnk|ᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ}} ᱵᱨᱚᱰ-ᱜᱮᱡᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱔ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://pib.nic.in/newsite/erelease.aspx?relid=6114 |title = Opening of Eklakhi–Balurghat new line | publisher= Press Information Bureau| access-date = 2011-12-01 }}</ref> ᱒᱐᱑᱐-᱑᱑ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱵᱚᱡᱮᱴ ᱨᱮ ᱦᱤᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱠᱞᱚᱠᱷᱤᱼᱵᱟᱞᱩᱨᱜᱷᱟᱴ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱠᱥᱴᱮᱱᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web| url = http://www.thehindubusinessline.com/todays-paper/tp-logistics/article985043.ece|title = Railway projects galore for Bengal | work=The Hindu Business Line|date=26 February 2010 | access-date = 2011-12-10 }}</ref>
ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱨᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱚᱨᱦᱟᱨᱣᱟ-ᱟᱡᱤᱢᱜᱚᱸᱡᱽ-ᱠᱚᱴᱣᱟ ᱞᱩᱯ ᱦᱚᱸ ᱧᱮᱞ ᱢᱮ ᱾
==ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱠᱮᱥᱚᱱ==
ᱜᱚᱴᱟ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱯᱷᱤᱞᱰ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱒᱐ ᱨᱮ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱤᱱᱡᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱥᱮᱱᱡᱚᱨ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/planning/downloads/vision_2020_blue_050411.pdf |title=Vision 2020 - A Blueprint for Railway Electrification Programme |publisher=Indian Railways |access-date=2011-04-04 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120710212957/http://www.indianrailways.gov.in/railwayboard/uploads/directorate/planning/downloads/vision_2020_blue_050411.pdf |archive-date=10 July 2012 |df=dmy-all }}</ref>
<ref>{{cite web|url=http://www.core.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0,294,302,532 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314144929/http://www.core.indianrailways.gov.in/view_section.jsp?lang=0&id=0%2C294%2C302%2C532 |url-status=dead |archive-date=14 March 2011 |title=Brief on Railway Electrification |publisher=Central Organisation for Railway Electrification [CORE] |access-date=2012-09-19 }}</ref>
==ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ==
ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
# [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱟᱣᱟ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱵᱚᱱᱫᱮ ᱵᱷᱟᱨᱚᱛ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ-ᱦᱟᱣᱲᱟ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱚᱛᱟᱵᱽᱫᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱥᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱮᱥᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱢᱮᱞ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱫᱟᱨᱡᱤᱞᱤᱝ ᱢᱮᱞ]]
# [[ᱯᱟᱫᱟᱛᱤᱠ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱯᱟᱫᱟᱛᱤᱠ ᱥᱩᱯᱚᱨᱯᱷᱟᱥᱴ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱠᱟᱱᱪᱟᱱ ᱠᱟᱱᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱠᱟᱱᱪᱟᱱ ᱠᱟᱱᱭᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱛᱚᱨᱥᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱱᱤᱭᱩ ᱟᱞᱤᱯᱩᱨᱫᱩᱣᱟᱨ ᱛᱤᱥᱛᱟ ᱛᱚᱨᱥᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱜᱳᱣᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱢᱟᱞᱫᱟ ᱴᱟᱣᱩᱱ ᱜᱳᱣᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱵᱟᱢᱟᱱᱦᱟᱴ ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱵᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱥᱤᱞᱪᱟᱨ ᱠᱟᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱚᱜᱚᱨᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱱᱪᱮᱱᱡᱟᱝᱜᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱤᱱᱴᱟᱨᱥᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
# [[ᱢᱟ ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ|ᱥᱤᱭᱟᱞᱫᱟᱦ-ᱨᱟᱢᱯᱩᱨᱦᱟᱴ ᱢᱟ ᱛᱟᱨᱟ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ]]
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
{{DEFAULTSORT:ᱦᱟᱣᱲᱟ-ᱱᱤᱭᱩ ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱞᱤᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱞᱯᱟᱭᱜᱩᱲᱤ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱦᱟᱢᱲᱟ ᱨᱮ ᱨᱮᱞ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ]]
4yytkj0jozpdlix5ubjmee8fv6vk77m
ᱭᱟᱥᱢᱤᱱ ᱞᱟᱨᱤ
0
31340
199119
180903
2026-10-15T20:12:09Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199119
wikitext
text/x-wiki
'''ᱭᱟᱥᱢᱤᱱ ᱞᱟᱨᱤ''' (ᱩᱨᱫᱩ: یاسمین لاری; ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱥᱤ. ᱑᱙᱔᱑) ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱱᱟᱭ ᱡᱩᱲᱟᱹᱭ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱟᱹᱥᱛᱤ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨᱢᱮᱱᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱟᱛᱮ, ᱩᱱᱤᱭᱟᱜ ᱡᱩᱱᱟᱭᱴᱮᱰ ᱱᱮᱥᱚᱱᱥ-ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱱᱡᱤᱳ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱯᱟᱹᱪᱷᱞᱟᱹ ᱟᱹᱛᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱭ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱨᱮᱥᱴᱤᱡᱤᱭᱟᱥ ᱯᱷᱩᱠᱩᱭᱳᱠᱟ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨᱤᱵᱤᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱜᱳᱞᱰ ᱢᱮᱰᱟᱞ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾
==ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱡᱤᱭᱚᱱ==
ᱭᱟᱥᱢᱤᱱ ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱔᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱰᱮᱨᱟ ᱜᱟᱡᱤ ᱠᱷᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱯᱟᱥᱮ ᱨᱮᱭ ᱠᱷᱟᱸᱰᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡ ᱵᱟᱵᱟ ᱡᱟᱯᱷᱟᱨᱩᱞ ᱟᱦᱥᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱟᱭᱤᱥᱤᱮᱥ ᱚᱯᱷᱤᱥᱚᱨ, ᱞᱟᱦᱳᱨ ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱮᱵᱷᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤ ᱱᱟᱥᱨᱤᱱ ᱡᱟᱞᱤᱞ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱑᱕ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮᱱᱤᱡ ᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱩᱱ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱮ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱜᱷᱟᱨᱚᱸᱡᱽ ᱥᱟᱶ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ ᱚᱸᱰᱮ ᱫᱟᱬᱟᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱩᱱᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱭᱦᱟ ᱢᱤᱥᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱨᱮ ᱵᱷᱤᱲ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱜᱤ ᱠᱟᱛᱮ, ᱭᱟᱥᱢᱤᱱ ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱵᱨᱩᱠᱥ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ (ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱯᱳᱞᱤᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ) ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫᱚᱜ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱞᱚᱱᱰᱚᱱ ᱨᱮ ᱟᱨᱴᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
==ᱠᱟᱹᱢᱤ==
[[File:Yasmeen Lari Houses.jpg|thumb|ᱞᱟᱨᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ (᱒᱐᱒᱐) ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱚᱲᱟᱜ ᱾]]
===ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ (᱑᱙᱖᱔-᱒᱐᱐᱐)===
᱑᱙᱖᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱠᱥᱯᱷᱚᱨᱰ ᱤᱥᱠᱩᱞ ᱚᱯᱷ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱨᱮᱡᱩᱭᱮᱴ ᱠᱟᱛᱮ, ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱓ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱩᱢᱮᱨ ᱨᱮ ᱟᱡ ᱨᱮᱱ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱥᱩᱦᱟᱭᱮᱞ ᱡᱟᱦᱮᱨ ᱞᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱛᱮ ᱨᱩᱣᱟᱹᱲ ᱦᱮᱡ ᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ ᱯᱷᱟᱨᱢ ᱞᱟᱨᱤ ᱮᱥᱳᱥᱤᱭᱮᱴᱥ ᱮ ᱡᱷᱤᱡ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱠᱟᱱᱥᱴᱨᱟᱠᱥᱚᱱ ᱥᱟᱭᱤᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱱᱟᱴ ᱮ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱥᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱫᱚ ᱟᱡᱟᱜ ᱡᱮᱱᱟᱨ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱠᱚ ᱪᱮᱞᱮᱸᱡᱽ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
᱑᱙᱖᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱨᱚᱭᱟᱞ ᱤᱱᱥᱴᱤᱴᱭᱩᱴ ᱚᱯᱷ ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱴᱥ (ᱨᱤᱵᱤᱮ) ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱪᱷᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱥᱚᱦᱮᱫ ᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱱᱟ ᱾
ᱟᱡᱟᱜ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚᱨᱮ ᱟᱝᱜᱩᱨᱤ ᱵᱟᱜ ᱦᱟᱣᱩᱥᱤᱝ (ABH) (᱑᱙᱗᱘) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱟᱣᱩᱥᱤᱝ ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱟᱡᱽ ᱢᱚᱦᱚᱞ ᱦᱳᱴᱮᱞ, ᱑᱙᱘᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱷᱟᱭᱱᱟᱱᱥ ᱮᱱᱰ ᱴᱨᱮᱰ ᱥᱮᱱᱴᱟᱨ, ᱟᱨ ᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱴᱮᱴ ᱳᱭᱮᱞ ᱦᱟᱣᱩᱥ (ᱯᱤᱮᱥᱳ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱦᱮᱰᱠᱣᱟᱴᱟᱨ) ᱠᱟᱨᱟᱪᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱒᱐᱐᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨᱟᱞ ᱯᱨᱮᱠᱴᱤᱥ ᱠᱷᱚᱱ ᱮ ᱨᱤᱴᱟᱭᱟᱨ ᱮᱱᱟ ᱾ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ, ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱤᱭᱩᱱᱮᱥᱠᱳ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱯᱫᱮᱥᱚᱠ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱮᱠᱥᱮᱠᱩᱴᱤᱵᱽ ᱰᱤᱨᱮᱠᱴᱚᱨ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱨᱟᱵᱷᱟᱱ ᱤᱱᱤᱥᱤᱭᱮᱴᱤᱵᱷ ᱨᱮᱱ ᱪᱮᱭᱟᱨᱯᱟᱨᱥᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱣ ᱥᱟᱶ ᱮᱠᱴᱤᱵᱽ ᱜᱮᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱭᱮᱱᱟ ᱾
===ᱦᱤᱣᱢᱟᱱᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱩᱨᱩᱢᱩᱴᱩ===
ᱞᱟᱨᱤ ᱟᱨ ᱟᱡ ᱡᱟᱶᱟᱭ ᱫᱚ ᱑᱙᱘᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱮᱨᱤᱴᱮᱡ ᱯᱷᱟᱣᱩᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱠᱤᱱ ᱵᱮᱨᱮᱫ ᱠᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱜᱩᱴ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱕᱐,᱐᱐᱐ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱫᱚ ᱦᱤᱣᱢᱟᱱᱤᱴᱮᱨᱤᱭᱟᱱ ᱠᱟᱨᱚᱱ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱚᱛ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱱ ᱨᱮᱱ ᱯᱤᱲᱤᱛ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱾ ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱤᱠ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱴᱮᱠᱱᱤᱠ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱹᱜᱽᱛᱤᱭᱟᱹ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱤᱱᱫᱷ ᱜᱷᱟᱴᱤ ᱨᱮ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱵᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱤᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱚᱱᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ, ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ, ᱴᱤᱠᱟᱹᱣ ᱟᱱ, ᱵᱟᱸᱥ ᱟᱨ ᱠᱟᱫᱩ ᱛᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ, ᱢᱤᱫ ᱠᱟᱹᱢᱨᱟ ᱚᱲᱟᱜ ᱥᱮ ᱪᱳᱦᱨᱟᱣᱟᱭ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱩᱱᱤ ᱚᱣᱟᱨᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱ ᱟᱹᱛᱩ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱭ ᱜᱚᱲᱚ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱵᱟᱞᱳᱪᱤᱥᱛᱟᱱ ᱚᱛ ᱦᱤᱞᱟᱹᱣ ᱛᱮᱠᱚ ᱪᱟᱯᱟᱫ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱩᱭᱮᱞ-ᱮᱯᱷᱤᱥᱤᱭᱮᱸᱴ ᱟᱨ ᱠᱚᱢ ᱫᱟᱢ ᱪᱩᱞᱦᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱨᱚᱢᱯᱚᱨᱤᱠ ᱪᱩᱞᱦᱟ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱷᱟᱹᱜᱤ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱵᱷᱟᱭᱚᱱ ᱫᱩᱸᱫᱩ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱭ ᱚᱰᱚᱠᱮᱫ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱪᱩᱞᱦᱟ ᱰᱤᱡᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱩᱱᱤ ᱚᱱᱟ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱜᱮ ᱢᱤᱫ ᱣᱟᱨᱞᱰ ᱦᱮᱵᱤᱴᱮᱴ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱮ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱠᱮᱫᱼᱟ ᱾
ᱭᱟᱥᱢᱤᱱ ᱞᱟᱨᱤ ᱫᱚ ᱴᱨᱮᱰᱤᱥᱚᱱᱟᱞ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ, ᱟᱨᱠᱤᱴᱮᱠᱪᱟᱨ & ᱟᱨᱵᱟᱱᱤᱡᱽᱢ (INTBAU) ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱤᱱᱴᱟᱨᱱᱮᱥᱱᱟᱞ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱᱤ ᱪᱟᱯᱴᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱵᱩᱱᱤᱭᱟᱹᱫᱤ ᱟᱨ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱪᱮᱭᱟᱨᱣᱩᱢᱮᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟᱭ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
*[http://www2.arch.uiuc.edu/organizations/wia/archtspotl/lariyasmeen.html Women In Architecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060503185034/http://www2.arch.uiuc.edu/organizations/wia/archtspotl/lariyasmeen.html |date=3 May 2006 }}
*{{cite book|url=http://www.thehecarfoundation.org/publications.html|title=An Emancipated Place, Women in Architecture - 2000 PLUS: The proceedings of the conference and exhibition held in Mumbai, February 2000|date=February 2000b|publisher=The HECAR Foundation|isbn=81-7525-194-8|editor1-last=Somaya|editor1-first=Brinda|location=Mumbai, India|pages=20–28|access-date=30 September 2017}}
*Alison Cleary and Susie Ashworth, "[https://archiparlour.org/in-conversation-with-yasmeen-lari/ In Conversation... Yasmeen Lari] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}," Parlour, 31 August 2018.
*(Co-authored book) Berlingieri, Fabrizia, Corradi, Emilia, Cozza, Cassandra, Forino, Immacolata (2021). ''[https://www.dastu.polimi.it/wp-content/uploads/2023/06/Yasmeen-Lari.-An-Architect_polimi.pdf Yasmeen Lari: An Architect] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250528074354/https://www.dastu.polimi.it/wp-content/uploads/2023/06/Yasmeen-Lari.-An-Architect_polimi.pdf |date=2025-05-28 }}'', Milan-Turin, Italy: Pearson, 2021. <nowiki>ISBN 9788891927552</nowiki>.
rrq8qkwrb8en545eg0lq059uesn127b
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
0
36274
199115
198847
2026-10-15T18:46:01Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199115
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ}}
{{Infobox settlement
| name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ <!-- Do not change to Chattogram without discussion, see WP:COMMONNAME. -->
| official_name = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ
| native_name = <small>{{nativename|bn|চট্টগ্রাম/চাটগাঁও}}</small> <br /> <small>{{nativename|ctg| চিটাং}}</small>
| nicknames = ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ<br />ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ<br />ᱜᱮᱞ ᱵᱟᱨ [[ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱫᱤᱥᱚᱢ
| settlement_type = [[ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ]]
| image_skyline = {{multiple image
| border = infobox
| total_width = 300
| image_style =
| perrow = 1/2/2/2/2/1
| image1 = Jamburi park, Agrabad, Chittagong 2.jpg
| caption1 = [[ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ|ᱟᱜᱽᱨᱟᱵᱟᱫᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱨᱤᱭᱟ]] ᱥᱠᱟᱭᱞᱟᱭᱤᱱ [[ᱡᱟᱢᱵᱩᱨᱤ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱠᱷᱚᱱ
| image2 = Chittagong War Cemetery 8.jpg
| caption2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱨ ᱥᱤᱢᱮᱴᱨᱤ]]
| image3 = Lake of Foy's Lake.jpg
| caption3 = [[ᱯᱷᱚᱭᱥ ᱞᱮᱠ]]
| image4 = Sunset at Patenga beach.jpg
| caption4 = [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]]
| image5 = Central Railway Building (17233793446).jpg
| caption5 = [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]]
| image6 = Karnafully Bridge CHittagong (cropped).jpg
| caption6 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱵᱨᱤᱡᱽ]]
}}
| mapframe = yes
| mapframe-zoom = 10
| seal_size = 100px
| pushpin_map = Bangladesh Chittagong division#Bangladesh#South Asia#Asia#World
| pushpin_label_position = centre
| pushpin_map_caption = ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ
| pushpin_mapsize = 260
| subdivision_type = ᱫᱤᱥᱚᱢ
| subdivision_name = {{Country|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ}}
| subdivision_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱠᱚ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]]
| subdivision_name1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| subdivision_type2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱠᱚ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]]
| subdivision_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]]
| government_type = [[ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ-ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| governing_body = {{nowrap|[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]]}}
| leader_title = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ|ᱢᱮᱭᱚᱨ]]
| leader_name = [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱟᱡᱽᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ)|ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱚᱥᱮᱱ]] ([[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱥᱱᱟᱞᱤᱥᱴ ᱯᱟᱨᱴᱤ|BNP]])
| leader_title1 =
| leader_name1 =
| leader_title2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ|ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞ]]
| leader_name2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ#ᱣᱟᱨᱰ ᱟᱨ ᱠᱟᱣᱩᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚ|᱔᱑ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| leader_title3 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ|ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ]]
| leader_name3 = [[ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱥᱚᱝᱥᱚᱫᱽ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ#ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|᱖ ᱵᱟᱪᱷᱱᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟ]]
| established_title = ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ
| established_date = {{Start date and age|1340}}
| established_title2 = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ᱧᱟᱢ
| established_date2 = {{start date and age|1863}}<ref name="ccc history">{{cite web |url=http://www.ccc.org.bd/history |title=History of Chittagong City Corporation |publisher=[[Chittagong City Corporation]] |access-date=26 May 2013 |archive-date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813193710/http://ccc.org.bd/history |url-status=dead}}</ref>
| established_title3 = <!-- Incorporated (city) -->
| unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
| area_footnotes = <ref name="bbspaurashava">{{cite web |url=http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |title=Area, Population and Literacy Rate by Paurashava −2001 |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |access-date=18 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610054152/http://www.bbs.gov.bd/dataindex/census/municip.pdf |archive-date=10 June 2007 |url-status=dead}}</ref>
| area_total_km2 = 168.07
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_urban_km2 = 302.11
| area_metro_km2 = 615.37
| population_as_of = [[᱒᱐᱒᱒ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ|᱒᱐᱒᱒]]
| population_total = 3230507<ref>{{cite web | title=Chittagong (City Corporation, Bangladesh) - Population Statistics, Charts, Map and Location | url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/admin/chittagong/1516__chittagong/ }}</ref>
| population_density_km2 =
| population_metro = 5653000<ref>{{cite web | title=Chittagong, Bangladesh Metro Area Population (1950-2025) | 2=MacroTrends | url=https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population | access-date=2026-06-25 | archive-date=2026-07-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260713202015/https://www.macrotrends.net/global-metrics/cities/20115/chittagong/population | url-status=dead }}</ref>
| population_density_metro_km2 = auto
| population_urban = 5253312<ref>{{cite web | title=Chattogram, Bangladesh Population (2025) - Population Stat | url=https://populationstat.com/bangladesh/chattogram }}</ref>
| population_density_urban_km2 = auto
| population_demonym = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱥᱤᱴᱟᱭᱤᱝᱜᱟ]], [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱴᱜᱟᱹᱭᱭᱟ]]
| population_blank1_title = ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]]
| population_blank2_title = ᱢᱮᱴᱨᱚ ᱨᱮᱸᱠ
| population_blank2 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱒ ᱟᱱᱟᱜ]];<br />[[ᱵᱟᱝᱞᱟ#ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ|ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱓ ᱟᱱᱟᱜ]];
| timezone = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱢᱟᱹᱱ ᱚᱠᱛᱚ|ᱵᱤ.ᱮᱥ.ᱴᱤ]]
| utc_offset = +6
| coordinates = {{coord|22|20|06|N|91|49|57|E|region:BD-B_city(2581643)|display=inline,title}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref> </ref> tags-->
| elevation_m = 29
| elevation_ft = 95
| postal_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱯᱳᱥᱴᱟᱞ ᱠᱳᱰ]]
| postal_code = 4000, 4100, 42xx
| area_code_type = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱮᱞᱤᱯᱷᱳᱱ ᱱᱚᱢᱵᱚᱨ ᱠᱚ|ᱠᱚᱞᱤᱝ ᱠᱳᱰ]]
| area_code = +880 31
| demographics_type1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ|ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱠᱚ]]
| demographics1_title1 = ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ
| demographics1_info1 = [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]{{*}}[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱤᱝᱞᱤᱥ|ᱤᱝᱞᱤᱥ]]
| demographics1_title2 = ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ
| demographics1_info2 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱤᱭᱟᱱ]]
| demographics_type2 =
| demographics2_footnotes = <ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
| demographics2_title1 =
| demographics2_info1 =
| blank_name_sec1 = [[ᱭᱩᱮᱱ/ᱞᱳᱠᱳᱰ (UN/LOCODE)]]
| blank_info_sec1 = BD CGP
| blank1_name_sec1 = {{nowrap|[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP)]]}} (᱒᱐᱒᱖)
| blank1_info_sec1 = [[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (PPP)|PPP]]<br />{{IncreasePositive}} $᱒᱓᱐.᱖ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<br />[[ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ (ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ)|ᱱᱳᱢᱤᱱᱟᱞ]]<br /> {{IncreasePositive}} $᱖᱑.᱓ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ<ref>{{cite web |title=World Economic Outlook Database: Bangladesh (April 2026) |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2026/April |publisher=International Monetary Fund }}</ref>
| blank3_name_sec1 = [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ|HDI]] (᱒᱐᱒᱓)
| blank3_info_sec1 = ᱐.᱖᱙᱕<br /> {{color|#FFD633|ᱛᱟᱞᱟᱢᱟᱞᱟ}} · [[ᱦᱤᱣᱢᱮᱱ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱤᱱᱰᱮᱠᱥ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|᱒᱒ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱟᱱᱟᱜ]]
| blank4_name_sec1 = [[ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank4_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]]
| blank5_name_sec1 = [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank5_info_sec1 = [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]]
| blank6_name_sec1 = ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱟᱱ ᱯᱞᱟᱱᱤᱝ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank6_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]]
| blank7_name_sec1 = ᱫᱟᱜ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱟᱨ ᱥᱤᱣᱟᱨᱮᱡᱽ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ
| blank7_info_sec1 = [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱣᱟᱥᱟ (WASA)]]
| website = {{URL|ccc.gov.bd}}
| blank_emblem_size = 150px
| blank_emblem_type = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱥᱤᱞ
| image_seal =
| seal_alt = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱥᱤᱞ
| leader_party =
| registration_plate = [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱨᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱥᱚᱱ ᱯᱞᱮᱴ ᱠᱚ|CHATTO METRO -X-XX-XXXX ᱥᱮ CHATTOGRAM -X-XX-XXXX]]
}}
'''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ''' ({{IPAc-en|ˈ|tʃ|ɪ|t|ə|ɡ|ɒ|ŋ}} {{respell|CHIT|ə|gong}}),<ref name="dictionary1">{{cite web |title=Definition of Chittagong |url=https://www.dictionary.com/browse/chittagong |access-date=23 February 2022 |website=Dictionary.com |language=en}}</ref> [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ]] '''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'''<ref name="dt2Apr2018" /> ({{langx|bn|চট্টগ্রাম|Côṭṭôgrām}}, {{IPA|bn|ˈt͡ʃɔʈːoɡram|IPA|LL-Q9610 (ben)-Yahya-চট্টগ্রাম.wav}}, ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ {{langx|bn|চাটগাঁও|Cāṭgão}}; {{langx|ctg|চিটাং|Sitang}}), ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]] ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="thedailystar.net" /> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱦᱚᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ|ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱟᱨ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱦᱚᱱᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱢᱟᱹᱪᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ]] ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱙.᱒ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong · Population |url=https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |access-date=30 April 2022 |website=population.city |archive-date=16 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211016190240/https://www.macrotrends.net/cities/20115/chittagong/population |url-status=dead}}</ref> ᱒᱐᱒᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱕.᱖ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{Cite web |title=Bangladesh: Districts and Cities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information |url=https://www.citypopulation.de/en/bangladesh/cities/ |access-date=2024-08-31 |website=www.citypopulation.de}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱦᱟᱵᱽ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱪᱟ, ᱡᱩᱴ, ᱟᱨ ᱯᱮᱴᱨᱚᱞᱤᱭᱚᱢ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱵᱷᱮᱡᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/Chittagong|title=Chittagong|publisher=[[Britannica]]|access-date=June 15, 2026}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱴᱷᱟᱶᱨᱤᱭᱟᱹ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ]] ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱴᱷᱟᱶ ᱮ ᱟᱢᱮᱴ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾
ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ|ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱦᱟᱨᱵᱚᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ,<ref name="auto1">{{Cite book |last1=Ring |first1=Trudy |url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=chittagong+ptolemy&pg=PA186 |title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=12 November 2012 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-63979-1 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱥ|ᱜᱨᱤᱠ]] ᱟᱨ [[ᱢᱟᱨᱮ ᱨᱳᱢ|ᱨᱳᱢᱟᱱ]] ᱢᱮᱯ ᱠᱚᱨᱮ ᱧᱮᱞ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱴᱚᱞᱮᱢᱤᱭᱟᱜ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱢᱮᱯ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱥᱤᱞᱠ ᱨᱳᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱰᱟᱹᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, [[ᱟᱵᱽᱵᱟᱥᱤᱫᱽ ᱠᱷᱟᱞᱤᱯᱷᱟᱛ]] ᱨᱤᱱ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ ᱠᱚ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="bp-arabs" /><ref>{{cite journal |last1=Islam |first1=Shariful |last2=Hoque |first2=Muhammad Manirul |title=Unpublished Umayyad and Abbasid Silver Coins in the Bangladesh National Museum |url=https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20%26%20Monir.pdf |journal=Journal of the Asiatic Society of Bangladesh |volume=62 |issue=2 |date=December 2017 |pages=205–231 |access-date=9 March 2022 |archive-date=9 October 2022 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.asiaticsociety.org.bd/journal/H_DEC_2017/4_H_Shariful%20%20&%20Monir.pdf |url-status=dead}}</ref> ᱑᱔ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱩᱱᱠᱩᱣᱟᱜ ᱛᱤ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]], [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ]] ᱛᱟᱹᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ (ᱥᱩᱵᱤᱫᱷᱟ)|ᱨᱟᱡᱽ ᱴᱟᱠᱥᱟᱞ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite web |url=https://en.banglapedia.org/index.php/Mint_Towns |title=Mint Towns |website=[[Banglapedia]] |date=5 August 2021 |access-date=16 March 2022}}</ref> ᱑᱕ ᱟᱱᱟᱜ ᱟᱨ ᱑᱗ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱟᱨᱟᱠᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ, ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ, ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱟᱨ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱦᱟᱥᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱓᱕᱐ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱵᱟᱝᱞᱟᱤ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱖ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱨᱮ, ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱟᱥᱟ|ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱴᱷᱟᱶ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ [[ᱡᱳᱣᱟᱣ ᱰᱮ ᱵᱟᱨᱳᱥ]] ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ "ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱟᱡᱚᱥᱴᱷᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱟᱨ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱱᱟᱜᱟᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮᱭ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |title=Chittagong {{!}} History, Population, & Facts |url=https://www.britannica.com/place/Chittagong |access-date=23 February 2022 |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱥᱟᱢᱨᱟᱡᱽ ᱫᱚ ᱑᱖᱖᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱟᱨ ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ ᱠᱚᱭ ᱞᱟᱜᱟ ᱠᱮᱫ ᱠᱚᱣᱟ᱾
ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ|ᱱᱚᱣᱟᱵᱽ]] ᱑᱗᱙᱓ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱤᱥᱴ ᱤᱱᱰᱤᱭᱟ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱮᱢᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟᱭ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱑᱘ᱰ᱗ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱫᱚᱦᱲᱟ ᱛᱮ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱡᱟᱦᱟᱡᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱵᱚᱨᱢᱟ]] ᱥᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱘ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ "ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ" ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ ᱞᱮᱱᱟ᱾ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱚᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱨᱤᱱ ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ|ᱢᱤᱛᱨᱚ ᱯᱷᱟᱹᱫᱽ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱷᱟᱹᱴᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱔᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱠᱷᱟᱱᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ [[ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱟᱨ [[ᱯᱟᱠᱤᱥᱛᱟᱱ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱢᱤᱭᱟᱹ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱗᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱜᱷᱚᱥᱱᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ [[ᱦᱟᱢᱟᱞ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ]], ᱞᱚᱡᱤᱥᱴᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱜ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱷᱚᱱ ᱞᱟᱵᱽ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ᱾ ᱑᱙᱙᱐ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ ᱴᱨᱮᱰ ᱤᱭᱩᱱᱤᱭᱚᱱᱤᱡᱚᱢ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱠᱮᱴᱮᱡ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱤᱰᱤᱯᱤ (GDP) ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱑᱒% ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱔᱐% ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱟᱨᱡᱟᱣ, ᱘᱐% [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱮᱯᱟᱨ]], ᱟᱨ ᱕᱐% [[ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ]] ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱮ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱚᱲᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱷᱤᱲ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱱᱮᱵᱷᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱵᱤᱮᱱᱮᱥ ᱤᱥᱟ ᱠᱷᱟᱱ|ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱵᱮᱥ]] ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱚᱨᱥ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱮᱭᱟᱨ ᱵᱮᱥ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱟᱨᱢᱤ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱮᱨᱤᱥᱚᱱ ᱟᱨ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱠᱳᱥᱴ ᱜᱟᱨᱰ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱥ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱡᱳᱱ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱴᱚᱠ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱥᱴᱚᱠ ᱢᱟᱨᱠᱮᱴ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱗᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱪᱟ ᱱᱤᱞᱟᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱚᱢᱚᱰᱤᱴᱤ ᱮᱠᱥᱪᱮᱸᱡᱽ]] ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱪᱟ ᱟᱨᱡᱟᱣ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱪᱟ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱮᱯᱟᱨ ᱮᱫᱼᱟ᱾ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|CEPZ]] ᱟᱨ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱮᱠᱥᱯᱳᱨᱴ ᱯᱨᱚᱥᱮᱥᱤᱝ ᱡᱳᱱ|KEPZ]] ᱫᱚ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱤᱱᱵᱷᱮᱥᱴᱢᱮᱱᱴ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱹᱨᱜᱟᱲ ᱡᱳᱱ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱟᱨ ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱩᱰᱟᱹᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨ ᱮᱠᱞᱟ [[ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱴᱚᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱴᱚᱱᱮᱞ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ [[ᱢᱩᱦᱟᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱭᱩᱱᱩᱥ]]<ref>{{cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2006/yunus/facts/|title=Muhammad Yunus|website=nobelprize.org|access-date=June 15, 2026}}</ref>, ᱥᱟᱬᱮᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ, ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱟᱝ [[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱮᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱟᱨ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱥᱤᱫ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱠᱚ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]], [[ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱠᱚ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]], [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱢᱟᱨᱢᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱢᱟᱨᱢᱟ]], [[ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱵᱚᱨᱩᱣᱟ]], [[ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]], [[ᱜᱟᱨᱚ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱜᱟᱨᱚ]] ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜ ᱠᱚ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
==ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
{{main|ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱠᱚ}}
''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ [[ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ|ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ]] ᱫᱚ ᱴᱷᱟᱹᱣᱠᱟᱹ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ᱾<ref name=gazetteer>{{cite book |last=O'Malley |first=L.S.S. |date=1908 |title=Chittagong |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2878583;view=1up;seq=19 |series=Eastern Bengal District Gazetteers |volume=11A |location=Calcutta |publisher=The Bengal Secretariat Book Depot |page=1 |access-date=8 August 2015}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱶ'', ''ᱪᱟᱴᱤᱜᱟᱢ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢᱟ'', ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ'', ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'', ''ᱪᱚᱭᱛᱭᱚᱵᱷᱩᱢᱤ'' ᱟᱨ ''ᱯᱳᱨᱴᱳ ᱜᱨᱟᱱᱰᱮ ᱰᱮ ᱵᱮᱝᱜᱟᱞᱟ''᱾<ref>{{cite news |title=Bangladesh changes English spellings of five districts |url=https://bdnews24.com/bangladesh/bangladesh-changes-english-spellings-of-five-districts |work=[[bdnews24.com]] |date=2 April 2018}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ, ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ (চট্টগ্রাম)'', ᱨᱮ "''-ᱜᱨᱟᱢ''" (গ্রাম) ᱛᱚᱸᱜᱮᱱ (ᱯᱚᱛᱛᱚᱭ) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ [[ᱢᱟᱱᱚᱠ ᱵᱟᱝᱞᱟ|ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ]] ᱛᱮ "ᱟᱹᱛᱩ" ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱥᱮᱴᱮᱨᱚᱜ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱚᱞ ᱠᱚᱨᱮ ᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱭᱛᱭᱚ ᱥᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱢᱚᱴᱷ ᱠᱚᱨᱮᱱᱟᱜ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱢᱟᱬᱟᱝ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱸᱜᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱢᱩᱜᱚᱞ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ''ᱤᱥᱞᱟᱢᱟᱵᱟᱫᱽ (ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ)'' ᱫᱚᱦᱚ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱢᱟᱨᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱱᱤᱛ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱜᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱘ ᱨᱮ, [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱟᱜ]] [[ᱠᱮᱵᱤᱱᱮᱴ ᱠᱷᱚᱸᱰ]] ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱵᱟᱱᱟᱱ ᱟᱨ ᱨᱚᱲ ᱟᱲᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ;<ref name="dt2Apr2018">{{cite news |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings|title=Mixed reactions as govt changes English spellings of 5 district names |work=[[Dhaka Tribune]] |date=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20240206234258/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/142256/mixed-reactions-as-govt-changes-english-spellings |archive-date=6 February 2024 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |title=Experts warn of trade hits from renaming Chittagong |work=[[The Financial Express (Bangladesh)]] |access-date=21 March 2019 |archive-date=30 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130225309/https://thefinancialexpress.com.bd/public/index.php/trade/experts-warn-of-trade-hits-from-renaming-chittagong-1522644725 |url-status=dead}}</ref> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱢᱤᱰᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱤᱨᱳᱫᱷ ᱦᱩᱭ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Umran |title=From a commercial capital to a village |url=https://www.dhakatribune.com/opinion/op-ed/142537/from-a-commercial-capital-to-a-village |work=[[Dhaka Tribune]] |date=5 April 2018 |type=Opinion}}</ref>
ᱢᱤᱫ ᱵᱚᱨᱱᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ''ᱥᱟᱛ ᱟᱞ ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ({{langx|ar|شط الغنغ}}) ᱠᱚ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ''ᱥᱟᱛ'' ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ "ᱫᱤᱯ (Delta)" ᱟᱨ ''ᱜᱷᱟᱝᱜᱷ'' ᱫᱚ ᱜᱟᱝ ᱱᱟᱹᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ, ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱞᱟ'' ᱫᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=gazetteer/><ref name="banglapedia.org">{{cite book |last=Osmany |first=Shireen Hasan |year=2012 |chapter=Chittagong City |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Chittagong_City |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=[[Asiatic Society of Bangladesh]]}}</ref><ref>{{cite book |last1=Bernoulli |first1=Jean |last2=Rennell |first2=James |last3=Anquetil-Duperron |first3=M. |last4=Tieffenthaller |first4=Joseph |date=1786 |title=Description historique et géographique de l'Inde |url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=nyp.33433003306010;view=image;seq=544 |volume=2 |location=Berlin |publisher=C. S. Spener |language=fr |page=408 |access-date=8 August 2015}}</ref>
[[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ|ᱟᱨᱟᱠᱟᱱᱤᱡᱽ]] ᱱᱟᱜᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱩ-ᱞᱟ-ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱥᱟᱱᱫᱟᱭᱟ (ᱥᱩᱞᱟ ᱛᱟᱭᱤᱝ ᱪᱚᱸᱫᱽᱨᱚ) ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱨᱟᱡᱟ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ, ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱷᱤᱨᱤ ᱠᱷᱩᱱᱴᱤ ᱴᱨᱚᱯᱷᱤ/ᱩᱭᱦᱟᱹᱨ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱵᱤᱫ ᱞᱮᱫᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱚᱱᱟ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ''ᱛᱥᱛ-ᱛᱟ-ᱜᱟᱣᱝ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ᱾<ref name="A History of Chittagong">{{cite book |last=Quanungo |first=Suniti Bhushan |date=1988 |title=A History of Chittagong |volume=1 |location=Chittagong |publisher=Dipanka Quanungol Billan Printers |page=17}}</ref>
== ᱚᱛᱱᱚᱜ ==
===ᱚᱛ ᱦᱟᱥᱟ===
[[File:Mohammad Yusuf Chowdhury Road from CRB hill (03).jpg|thumb|ᱴᱟᱭᱜᱟᱨᱯᱟᱥ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱦᱚᱢᱢᱚᱫᱽ ᱤᱣᱥᱩᱯᱷ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱥᱚᱲᱚᱠ, ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱚᱛᱱᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱩᱫᱟᱹᱦᱟᱹᱨᱚᱬ]]
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ {{Coord|22|20|06|N|91|49|57|E|type:city_region:BD}} ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚᱨᱮ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱥᱮᱫ ᱛᱮ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱜᱟᱰᱟ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|12|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱢᱚᱦᱚᱱᱟ]] ᱛᱟᱞᱟ ᱛᱮ ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ ᱨᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱩᱨᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|351|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org">{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |title=About Chittagong |work=muhammadyunus.org |access-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150504052237/http://muhammadyunus.org/index.php/about-chittagong |archive-date=4 May 2015 |url-status=dead}}</ref> ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ, ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱪᱚᱴ ᱫᱚ ᱵᱟᱴᱟᱞᱤ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱫᱚ {{convert|85.3|m}} ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱷᱤᱞ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱑᱙᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ, ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱤᱧᱡᱤᱱᱤᱭᱟᱹᱨᱤᱝ ᱴᱤᱢ [[ᱯᱷᱚᱭᱮᱥ ᱞᱮᱠ]] ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾<ref name="muhammadyunus.org"/>
[[ᱜᱚᱝᱜᱟ]] (ᱥᱮ [[ᱯᱚᱫᱽᱫᱟ ᱜᱟᱰᱟ|ᱯᱚᱫᱽᱢᱟ]]) ᱟᱨ [[ᱵᱨᱚᱦᱢᱚᱯᱩᱛᱨᱚ ᱜᱟᱰᱟ]] ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱹᱛᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱭᱢᱟ ᱜᱤᱛᱤᱞ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱩᱱ ᱯᱟᱲᱦᱟ ᱨᱮ ᱡᱩᱣᱟᱹᱨ-ᱵᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱢᱟᱱ ᱚᱛ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite journal |last1=Murray |first1=N.J. |last2=Clemens |first2=R.S. |last3=Phinn |first3=S.R. |last4=Possingham |first4=H.P. |last5=Fuller |first5=R.A. |title=Tracking the rapid loss of tidal wetlands in the Yellow Sea |journal=Frontiers in Ecology and the Environment |date=2014 |volume=12 |issue=5 |pages=267–272 |doi=10.1890/130260 |bibcode=2014FrEE...12..267M |url=https://researchonline.jcu.edu.au/60169/1/130260.pdf}}</ref>
===ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ===
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ [[ᱡᱤᱣᱤ ᱵᱷᱮᱱᱮᱜᱟᱨ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱖᱐᱐᱐ ᱵᱟᱦᱟ ᱫᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱒᱐᱐᱐ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱦᱟᱨᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |title=Flora and Fauna – Bangladesh high commission in India |work=bdhcdelhi.org |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130820012655/http://www.bdhcdelhi.org/index.php/flora-fauna |archive-date=20 August 2013}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ ᱟᱨ ᱵᱤᱨ ᱠᱚᱫᱚ [[ᱡᱷᱟᱨᱱᱟ]], ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱞᱤᱸᱜᱤᱱ ᱠᱟᱱ ᱜᱟᱰᱟ ᱱᱟᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱟᱹᱛᱤ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱛᱮ ᱯᱮᱨᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[Stᱥᱮᱱᱴ ᱢᱟᱨᱴᱤᱱ ᱫᱤᱯ]] ᱫᱚ, ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ [[ᱯᱨᱚᱵᱟᱞ ᱫᱤᱯ]] ᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱠᱚᱠᱥᱵᱟᱡᱟᱨ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱠᱩ ᱥᱟᱵ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱟᱹᱨᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ, ᱯᱮᱭᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱦᱚᱱᱚᱛ [[ᱵᱟᱱᱫᱟᱨᱵᱟᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱵᱟᱱᱫᱚᱨᱵᱚᱱ]], [[ᱨᱟᱝᱜᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱨᱟᱝᱟᱢᱟᱴᱤ]] ᱟᱨ [[ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱟᱨᱤ ᱦᱚᱱᱚᱛ|ᱠᱷᱟᱜᱽᱲᱟᱪᱷᱚᱲᱤ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱫᱚ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱚ]] ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱨᱟᱠᱷᱟ ᱫᱚᱦᱚ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ [[ᱴᱮᱠᱱᱟᱯᱷ ᱜᱮᱢ ᱨᱤᱡᱟᱨᱵᱷ]] ᱟᱨ [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱵᱚᱴᱟᱱᱤᱠᱟᱞ ᱜᱟᱨᱰᱮᱱ ᱟᱨ ᱤᱠᱳ ᱯᱟᱨᱠ]] ᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite web |url=http://www.bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |title=Protected Areas |work=bforest.gov.bd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130817044542/http://bforest.gov.bd/index.php/protected-areas |archive-date=17 August 2013}}</ref>
[[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱟᱪᱮ ᱥᱮᱫ {{convert|14|km}} ᱥᱟᱺᱜᱤᱧ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
===ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ===
[[ᱠᱳᱯᱮᱱ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ]] ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱫᱚ [[ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱢᱚᱣᱥᱩᱢᱤ ᱦᱚᱭ-ᱦᱤᱥᱤᱫ]] (Am) ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Peel>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |year=2007 |title=Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification |journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. |volume=11 |pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf |issn=1027-5606 |issue=5 |bibcode=2007HESS...11.1633P |doi-access=free}}</ref>
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱢᱟᱦᱟᱫᱚᱨᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱚᱨᱥᱚᱝ ᱨᱮ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮᱜᱮ ᱧᱩᱨᱩᱜᱼᱟ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱠᱨᱟᱱᱛᱤᱭᱳ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ ᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ [[᱑᱙᱙᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱜᱷᱩᱨᱱᱤ ᱦᱚᱭ]], ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱑᱓᱘,᱐᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱜᱚᱡ ᱞᱮᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑ ᱠᱳᱴᱤ) ᱜᱟᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱲᱟᱜ ᱵᱮᱜᱚᱨ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name="NOAA">{{cite web |url=http://www.noaanews.noaa.gov/stories/images/global.pdf |title=NOAA's Top Global Weather, Water and Climate Events of the 20th Century |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |year=2012 |work=NOAA Backgrounder |access-date=30 April 2012}}</ref>
{{Chittagong weatherbox}}
==ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ==
[[File:Panorama of Colonial-Era Court Building - Chittagong - Bangladesh (13080727805).jpg|thumb|center|650px|ᱠᱳᱨᱴ ᱦᱤᱞ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱮᱱᱳᱨᱟᱢᱟ (ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ "ᱯᱚᱨᱤᱨ ᱯᱟᱦᱟᱲ" ([[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱵᱟᱝᱞᱟ]]:পরীর পাহাড়, ᱛᱚᱨ: ᱯᱚᱨᱤ ᱟᱜ ᱵᱩᱨᱩ) ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ)]]
[[File:Central Railway Building (03).jpg|thumb|ᱵᱨᱤᱴᱤᱥ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱥᱮᱱᱴᱨᱟᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ]] ᱫᱚ ᱟᱥᱟᱢ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[File:Zia Memorial Museum Chittagong 18.jpg|thumb|[[ᱡᱤᱭᱟ ᱢᱮᱢᱳᱨᱤᱭᱟᱞ ᱢᱤᱣᱡᱤᱭᱚᱢ]] ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱥᱟᱨᱠᱤᱴ ᱦᱟᱣᱩᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾]]
[[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]] (ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ.) ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱪᱞᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾ ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱟᱨ ᱣᱟᱨᱰ ᱠᱟᱣᱱᱥᱤᱞᱚᱨ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱚᱬᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱯᱤᱪᱷᱤ ᱠᱚ ᱵᱟᱪᱷᱚᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱰᱤᱥᱮᱢᱵᱚᱨ ᱒᱐᱒᱔ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱛᱮ, ᱢᱮᱭᱚᱨ ᱫᱚ [[ᱥᱟᱦᱟᱫᱚᱛ ᱦᱳᱥᱮᱱ]] ᱠᱟᱱᱟᱭ᱾<ref>{{Cite web |last= |date=2024-11-03 |title=BNP leader Shahadat Hossain takes oath as Chattogram city mayor |url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/07qn6w1dl5 |access-date=2024-12-19 |website=[[Prothomalo]] |language=en}}</ref> ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ ᱮᱠᱮᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱮᱢ ᱨᱮᱜᱮ ᱥᱤᱢᱤᱛ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱮᱱᱛᱮᱨᱮᱦᱚᱸ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱯᱷᱟᱨᱪᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱪᱟᱨᱦᱮ ᱥᱩᱞᱩᱠ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚᱦᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱨᱦᱟᱣ ᱫᱚ ᱥᱤ.ᱥᱤ.ᱥᱤ ᱜᱮᱭ ᱧᱟᱢᱟ᱾<ref>{{cite journal |last=Karim |first=A.K.M. Rezaul |date=2006 |title=Best Practice: A Perspective of 'Clean and Green' Chittagong |url=http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |journal=The First 2006 Workshop Population and Environmental Protection in Urban Planning |location=Kobe, Japan |publisher=Asian Urban Information Centre of Kobe |access-date=5 June 2015 |archive-date=6 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150606033921/http://www.kicc.jp/auick/database/training/2006-1/BP/WS2006-1BP-Chittagong.pdf |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book |editor1-last=Roberts |editor1-first=Brian |editor2-last=Kanaley |editor2-first=Trevor |date=2006 |title=Urbanization and Sustainability in Asia: Case Studies of Good Practice |url=https://books.google.com/books?id=PD8DseEWyuoC&pg=PA58 |publisher=Asian Development Bank |page=58 |isbn=978-971-561-607-2}}</ref> ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱨᱡᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱥᱚᱨᱥ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱢᱤᱣᱱᱤᱥᱤᱯᱟᱞ ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ ᱟᱨ ᱠᱚᱱᱡᱟᱨᱵᱷᱮᱱᱥᱤ ᱪᱟᱨᱡᱽ᱾<ref name="banglapedia.org"/> [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]] ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱯᱚᱨᱛᱚᱱ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱨᱮ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱟᱹᱭᱵᱷᱟᱨ ᱮ ᱦᱟᱛᱟᱣᱟ᱾
[[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱰᱮᱯᱩᱴᱤ ᱠᱚᱢᱤᱥᱚᱱᱟᱨ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱰᱤᱥᱴᱨᱤᱠ ᱢᱮᱡᱤᱥᱴᱨᱮᱴ]] ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱥᱚᱱ ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱤᱱ᱾ ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱹᱜᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱫᱚ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]] ᱟᱨ [[ᱨᱮᱯᱤᱰ ᱮᱠᱥᱚᱱ ᱵᱮᱴᱮᱞᱤᱭᱟᱱ]]-᱗ ᱠᱚ ᱧᱮᱞᱟ᱾ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱥᱩᱯᱨᱤᱢ ᱠᱳᱨᱴ]] ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨ ᱥᱮᱥᱚᱱ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱚᱫᱚ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ ᱵᱮᱵᱚᱥᱛᱟ]] ᱨᱤᱱ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾<ref name="banglapedia.org"/> ᱰᱤᱵᱷᱤᱡᱚᱱᱟᱞ ᱥᱯᱮᱥᱟᱞ ᱡᱚᱡᱽ ᱠᱳᱨᱴ ᱫᱚ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥᱤᱠ-ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱳᱨᱴ ᱵᱤᱞᱰᱤᱝ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾
==ᱦᱚᱲ ᱮᱞ==
[[File:আসগর আলী চৌধুরী জামে মসজিদ হালিশহর.jpg|thumb|[[ᱟᱥᱜᱚᱨ ᱟᱞᱤ ᱪᱚᱣᱫᱷᱩᱨᱤ ᱡᱟᱢᱮ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ]], ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱥᱡᱤᱫᱽ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ]] [[File:Iskcon Prabartak Sri Krishna Temple Chittagong Bangladesh.jpg|thumb|[[:bn:ইসকন প্রবর্তক শ্রীকৃষ্ণ মন্দির|ᱤᱥᱠᱚᱱ ᱥᱨᱤᱠᱨᱤᱥᱱᱚ ᱢᱚᱱᱫᱤᱨ]]]]
{{Historical populations
|1931|53156|1941 |92301|1991|1,392,958|2001|2,023,489|footnote=ᱯᱷᱮᱰᱟᱛ:citypopulation.de
|2011|2,582,401|2022|3,227,246}}
᱒᱐᱒᱒ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲ ᱞᱮᱠᱷᱟ ᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱓,᱒᱓᱐,᱕᱐᱗ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱡᱟᱱᱟᱝ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱕᱐.᱘᱙% ᱫᱚ ᱠᱚᱲᱟ ᱟᱨ ᱔᱙.᱑᱑% ᱫᱚ ᱠᱩᱲᱤ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱫᱚᱨ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱘᱔.᱔᱙% ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾
[[ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱮᱞ ᱫᱚ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱒,᱘᱔᱑,᱕᱙᱕ ᱜᱟᱱ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ, ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱠᱤ ᱠᱚᱫᱚ ᱓᱒᱙,᱕᱖᱖ ᱦᱤᱱᱫᱩ, ᱕᱓,᱑᱘᱑ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱟᱨ ᱔,᱗᱙᱓ ᱤᱥᱟᱹᱭ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾
{{bar box
|title=ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ (᱒᱐᱒᱒)<ref name="বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো">{{cite web | url=https://bbs.portal.gov.bd/site/page/b432a7e5-8b4d-4dac-a76c-a9be4e85828c | title=বাংলাদেশ পরিসংখ্যান ব্যুরো }}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ
|right1=ᱥᱟᱭᱠᱚᱲᱟ
|float=left
|bars=
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱞᱟᱢ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱞᱟᱢ]]|green|87.97}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱦᱤᱱᱫᱩ]]|darkorange|10.20}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]]|yellow|1.65}}
{{bar percent|[[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱤᱥᱟᱭ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ|ᱤᱥᱟᱹᱭ]]|blue|0.15}}
{{bar percent|ᱮᱴᱟᱜ ᱥᱮ ᱵᱟᱝ ᱞᱟᱹᱭ ᱟᱠᱟᱱ|black|0.04}}
}}
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱫᱚ [[ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ ᱥᱩᱞᱛᱟᱱᱟᱛ]] ᱟᱨ [[ᱢᱩᱜᱷᱚᱞ ᱵᱮᱝᱜᱚᱞ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱴᱷᱟᱶ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱮᱭᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱮ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱡᱩᱜᱽ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱠᱚ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱯᱟᱨᱥᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱵᱮᱯᱟᱨᱤᱭᱟᱹ, ᱥᱟᱥᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱟᱨ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱯᱟᱥᱱᱟᱣᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱜᱮ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ ᱩᱱᱠᱩ ᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ ᱠᱚᱜᱮ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ ᱦᱚᱲ ᱮᱞ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱛᱩᱞᱟᱹᱡᱚᱠᱷᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱚᱨᱥᱚᱝᱟᱱ [[ᱥᱤᱭᱟ ᱢᱩᱥᱞᱤᱢ]] ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱤᱥᱢᱟᱭᱞᱤ]] ᱟᱨ [[ᱴᱩᱭᱮᱞᱵᱷᱟᱨ]] ᱥᱤᱭᱟ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱷᱟᱥᱤᱫ ᱡᱟᱹᱛᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ, ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱛᱮ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱤᱢᱟᱹᱱᱟ ᱵᱩᱨᱩ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱ [[ᱡᱩᱢᱢᱟ ᱜᱩᱴ]] ᱨᱮᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ [[ᱪᱟᱠᱢᱟ ᱦᱚᱲ|ᱪᱟᱠᱢᱟ]], [[ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ ᱦᱚᱲ|ᱨᱟᱠᱷᱟᱭᱤᱱ]] ᱟᱨ [[ᱛᱤᱨᱯᱩᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱛᱨᱤᱯᱩᱨᱤ]]; ᱥᱟᱶᱛᱮ [[Rohingya|ᱨᱳᱦᱤᱝᱜᱟ]] ᱨᱮᱯᱷᱤᱣᱡᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱱ ᱵᱟᱝᱞᱟ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱛᱷᱮᱨᱵᱟᱫᱽ ᱵᱩᱫᱽᱫᱷᱚ]] ᱠᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''[[ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ ᱦᱚᱲ|ᱵᱚᱲᱩᱣᱟ]]'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱱ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱮ ᱥᱟᱶᱛᱟ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱠᱚ ᱟᱨ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱵᱩᱫᱫᱷᱚ ᱫᱷᱚᱨᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱟᱨᱮᱡ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite book |last=Chakma |first=Niru Kumar |year=2012 |chapter=Buddhism |chapter-url=http://en.banglapedia.org/index.php?title=Buddhism |editor1-last=Islam |editor1-first=Sirajul |editor1-link=Sirajul Islam |editor2-last=Jamal |editor2-first=Ahmed A. |title=Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh |edition=Second |publisher=Asiatic Society of Bangladesh}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=UNeT-aAF9XwC&q=barua+in+chittagong&pg=PA16 |title=Contemporary Indian Buddhism: Tradition and Transformation |year=2008 |page=16 |isbn=9788182202474 |last1=Singh |first1=N. K. |publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=OzEOKNPsv2EC&q=barua+in+chittagong&pg=PA9 |title=Peoples of the Buddhist World:A Christian Prayer Diary |year=2004 |page=9 |isbn=9780878083619 |last1=Hattaway |first1=Paul |publisher=William Carey Library}}</ref> ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱜᱤᱨᱟᱹᱵᱟᱹᱥᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱨᱮᱱ ᱵᱚᱝᱥᱚ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱯᱷᱤᱨᱤᱝᱜᱤ'' ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ, ᱩᱱᱠᱩ ᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ ᱪᱟᱨᱪ|ᱠᱮᱛᱷᱚᱞᱤᱠ]] ᱠᱚᱦᱚᱸ, ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱯᱟᱛᱷᱚᱨᱜᱷᱟᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="banglapedia.org" /> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱩᱨᱫᱩ-ᱨᱚᱲᱮᱫ [[ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱦᱚᱲ|ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱥᱟᱶᱛᱟ]] ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜ ᱠᱚᱣᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ''ᱵᱤᱦᱟᱨᱤ ᱠᱳᱞᱳᱱᱤ'' ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |url=https://www.thedailystar.net/news/motif-artisans-in-ctg-race-against-time-as-eid-nears |title=Motif artisans in Ctg race against time as Eid nears |newspaper=The Daily Star |access-date=31 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |title=Bihari colony buzzes with Eid activities |newspaper=Daily Sun |access-date=31 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131103090742/http://www.daily-sun.com/details_yes_28-07-2012_Bihari-colony-buzzes-with-Eid-activities_217_1_3_1_26.html |archive-date=3 November 2013 |url-status=dead}}</ref>
ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤᱜ ᱟᱨ ᱟᱹᱛᱩ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱦᱮᱡ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ [[ᱚᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱵᱚᱥᱚᱛᱤ]] ᱠᱚ ᱞᱮᱛᱟᱲ ᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ [[ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱠᱟᱹᱣᱰᱤ ᱯᱷᱟᱸᱰ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱠᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱑,᱘᱑᱔ ᱜᱚᱴᱟᱝ [[ᱵᱚᱥᱛᱤ]] ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱑.᱘ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱘ ᱞᱟᱠᱷ) ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ [[ᱰᱷᱟᱠᱟ]] ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="IMF">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LmqM8I_8nH0C&pg=RA1-PA213 |title=Bangladesh: Poverty Reduction Strategy Paper |publisher=[[IMF]] |author=International Monetary Fund. Asia and Pacific Dept |year=2013 |page=213 |isbn=978-1-4755-4352-0}}</ref> ᱵᱚᱥᱛᱤ ᱨᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱯᱨᱚᱥᱟᱥᱚᱱ ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱩᱪᱷᱮᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱠᱮᱴᱚᱬᱮ ᱠᱚ ᱥᱟᱢᱟᱝᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱩᱱᱠᱩ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱨᱮ ᱵᱮ-ᱟᱹᱱᱟᱹᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱳᱥ ᱞᱟᱜᱟᱣᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |url=http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |title=Slum-dwellers living in fear of eviction |newspaper=[[Daily Sun (Bangladesh)|Daily Sun]] |access-date=30 August 2013 |archive-date=22 February 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222095533/http://www.daily-sun.com/index.php?view=details&archiev=yes&arch_date=28-07-2012&type=Slum-dwellers-living-in-fear-of-eviction&pub_no=217&cat_id=4&menu_id=10&news_type_id=1&index=7 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |title=Illegal structures close in on Ctg railway |newspaper=[[New Age (Bangladesh)|New Age]] |access-date=30 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222100955/http://www.newagebd.com/detail.php?date=2013-08-26&nid=62590#.UiCwyOzUNEg |archive-date=22 February 2014 |url-status=dead}}</ref> ᱑۹᱙᱐ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱥᱮᱫ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱖᱙ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱨᱮ ᱟᱢᱫᱟᱡᱽ ᱖᱖,᱖᱗᱖ [[ᱵᱟᱝᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱨᱮ ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ|ᱡᱚᱵᱚᱨᱫᱚᱠᱷᱚᱞᱠᱟᱨᱤ]] ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Chowdhury">{{cite web |last1=Chowdhury |first1=Iftekhar Uddin |title=Problems of Squatter Settlements in Bangladesh : A Case of Chittagong City |url=https://core.ac.uk/reader/35272731}}</ref>
==ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ==
{{See also|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ}}
ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱫᱚ ᱨᱟᱡᱽᱜᱟᱲ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱜᱚᱴᱟ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱥ ᱨᱮ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱠᱚ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱟᱥ ᱟᱨ ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱥᱮᱵᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ 'ᱵᱮᱵᱤ' ᱥᱮ 'ᱥᱤ.ᱮᱱ.ᱡᱤ (CNG)' ᱴᱮᱠᱥᱤ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱮᱭᱟ ᱪᱟᱠᱟ ᱟᱱᱟᱜ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱩᱵᱟᱨ (Uber) ᱟᱨ ᱯᱟᱴᱷᱟᱣ (Pathao) ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱤᱫᱮᱥᱤ ᱟᱨ ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ [[ridesharing company|ᱨᱟᱭᱤᱰ-ᱥᱮᱭᱟᱨᱤᱝ ᱠᱚᱢᱯᱟᱹᱱᱤ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=Transforming ride-sharing into sustainable business |url=https://www.thedailystar.net/business/news/transforming-ride-sharing-sustainable-business-1820065 |newspaper=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=29 October 2019}}</ref> ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱥᱮᱫᱟᱭ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱛᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣᱚᱜ ᱨᱤᱠᱥᱟ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾
===ᱥᱚᱲᱚᱠ===
᱒᱐᱑᱐ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱚᱠ ᱨᱮ, ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ (CDA) ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱭᱢᱟ ᱯᱷᱞᱟᱭᱳᱵᱷᱟᱨ ᱟᱨ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱟᱣᱩᱴᱟᱨ ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ ᱠᱟᱱᱟ,<ref>{{cite news |title=Plethora of CDA projects, port city to see dev not found in last 50 yrs |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/metro-news/plethora-of-cda-projects-port-city-to-see-dev-not-found-in-last-50-yrs |work=The Financial Express |date=21 December 2011}}</ref> ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱜᱚᱨᱤᱠᱟ ᱤᱱᱰᱟᱥᱴᱨᱤᱭᱟᱞ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱛᱮ {{convert|15.7|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱟᱱᱟᱜ [[ᱨᱤᱝ ᱨᱳᱰ]] ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱟᱨ {{convert|33|ft|adj=on}} ᱩᱥᱩᱞ ᱵᱟᱸᱫᱷ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱚᱲᱚᱠ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱥ ᱫᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱᱤᱭᱟᱹ ᱵᱤᱯᱚᱫᱽ ᱠᱷᱚᱱ ᱨᱩᱠᱷᱤᱭᱟᱹ ᱫᱚᱦᱚ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last1=Al Mahmud |first1=Abdullah |title=Construction goes on at good pace |url=https://www.daily-sun.com/post/132650 |work=Daily Sun |date=30 April 2016 |language=en |access-date=26 June 2026 |archive-date=2 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002203825/https://www.daily-sun.com/post/132650 |url-status=dead }}</ref> ᱒᱐᱑᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱡᱚᱠᱷᱚᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱯᱨᱚᱡᱮᱠᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱚᱧᱡᱩᱨᱤ ᱧᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ, ᱩᱱ ᱫᱚ ᱒᱐᱑᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱛᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱥᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱒᱐᱑᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱵᱟᱝ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ, ᱟᱨ ᱒᱐᱒᱕ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱠᱷᱚᱨᱚᱪ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱥᱟᱹᱵᱽ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ ᱫᱷᱟᱣ ᱜᱟᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱓᱓.᱒᱔ ᱵᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱴᱟᱠᱟ (᱒᱐᱒᱕ ᱨᱮ $᱒᱗᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ ᱜᱟᱱ) ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |title=PC extends 116 projects without cost increase |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/last-page/pc-extends-116-projects-without-cost-increase-1741283731 |work=The Financial Express |date=7 March 2025 |language=en}}</ref> ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ ᱟᱨ ᱠᱚᱧᱮ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱜᱟᱰᱟ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱛᱮ ᱢᱤᱫ {{convert|9.3|km}} ᱡᱤᱞᱤᱧ [[ᱠᱚᱨᱱᱚᱯᱷᱩᱞᱤ ᱴᱟᱱᱮᱞ|ᱫᱟᱜ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥᱣᱮ ᱴᱚᱱᱮᱞ]] ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱝᱠᱟᱱᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱴᱚᱱᱮᱞ ᱦᱩᱭᱩᱜᱼᱟ᱾<ref>{{cite news |title=First ever river tunnel under Karnaphuli planned |url=https://today.thefinancialexpress.com.bd/public/last-page/first-ever-river-tunnel-under-karnaphuli-planned |newspaper=The Financial Express |location=Dhaka |date=2 April 2013 |access-date=8 April 2013}}</ref><ref>{{cite news |last=Mahmud |first=Tarek |title=Work on Karnaphuli tunnel to begin this FY: Minister |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/bangladesh-others/31983/work-on-karnaphuli-tunnel-to-begin-this-fy |newspaper=Dhaka Tribune |date=25 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Karnaphuli tunnel construction to start this fiscal |url=https://www.thedailystar.net/news/karnaphuli-tunnel-construction-to-start-this-fiscal |newspaper=The Daily Star |date=26 July 2013 |access-date=5 August 2013}}</ref>
[[ᱮᱱ᱑ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑]] (ᱰᱷᱟᱠᱟ-ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱦᱟᱭᱣᱮ), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱜᱟᱹᱰᱤ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱨ ᱵᱚᱛᱚᱨᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱫᱚ [[ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱱᱮᱴᱣᱟᱨᱠ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱮ.ᱮᱭᱤᱪ᱔᱑]] ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱤᱸᱥ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱱ-ᱞᱮᱱ ᱛᱮ ᱩᱛᱱᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾<ref>{{cite news |last=Azad |first=M Abul Kalam |title=Part of the 4-lane highway to be ready by June |url=https://www.thedailystar.net/news-detail-227539 |newspaper=The Daily Star |date=24 March 2012}}</ref> [[ᱮᱱ᱑᱐᱖ (ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ)|ᱮᱱ᱑᱐᱖]] (ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱨᱟঙᱟᱢᱟᱴᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ) ᱫᱚ ᱟᱨᱢᱤᱫ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱦᱟᱭᱣᱮ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱵᱩᱨᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱠᱚ [[ᱚᱠᱥᱤᱡᱮᱱ ᱥᱠᱚᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾
===ᱨᱮᱞ===
ᱨᱮᱞ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ, [[ᱢᱤᱴᱟᱨ ᱜᱮᱡᱽ]] ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱟᱹᱯᱤᱥ ᱦᱚᱸ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱜᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱸᱰᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ, ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱳᱰ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱟᱨᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱫᱚ [[ᱯᱟᱦᱟᱲᱛᱚᱞᱤ ᱛᱷᱟᱱᱟ]] ᱨᱮ᱾ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱱ ᱰᱷᱟᱠᱟ, [[ᱥᱤᱞᱮᱴ]], [[ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ]] ᱟᱨ [[ᱵᱷᱚᱭᱨᱚᱵᱽ]] ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱴᱨᱮᱱ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮ ᱦᱤᱡᱩᱜ ᱥᱮᱱᱚᱜ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱫᱤᱥᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱜᱟᱲᱚᱢ ᱥᱮᱵᱟ ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱴᱨᱟᱯᱷᱤᱠ ᱡᱟᱢ ᱠᱚᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐۱۳ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ [[ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱟᱨᱠᱩᱞᱟᱨ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮ ᱩᱥᱟᱹᱨᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜ ᱠᱟᱱ [[:en:Diesel multiple unit#Diesel-electric|ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ (DEMU)]] ᱴᱨᱮᱱ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱓᱐᱐ ᱦᱚᱲ ᱫᱮᱡᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱰᱤ.ᱤ.ᱮᱢ.ᱤᱣ ᱴᱨᱮᱱ ᱠᱚᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ-ᱞᱟᱠᱥᱟᱢ ᱨᱩᱴ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱩᱢᱤᱞᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱮ ᱡᱚᱲᱟᱣᱟ᱾<ref>{{cite news |title=DEMU trains begin debut run in Ctg |url=http://bdnews24.com/bangladesh/demu-trains-begin-debut-run-in-ctg |newspaper=[[Bdnews24.com]] |date=25 May 2013 |access-date=26 May 2013}}</ref><ref>{{cite news |title=Commuter trains hit tracks in Ctg |url=https://www.thedailystar.net/news/commuter-trains-hit-tracks-in-ctg |newspaper=The Daily Star |access-date=26 May 2013}}</ref>
===ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱦᱟᱨ===
[[File:An124 parked at Shah Amanat International Airport, Chittagong! .jpg|thumb|[[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] ᱨᱮ ᱛᱤᱸᱜᱩ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ [[ᱟᱱᱴᱳᱱᱳᱵᱷ ᱮᱱ ᱑᱒᱔]]]]
ᱮᱛᱚᱢ [[ᱯᱚᱛᱮᱝᱜᱟ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ]] {{Airport codes|CGP|VGEG}} ᱫᱚ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱩᱢᱩᱝ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱷᱤᱲ ᱟᱱ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱢᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱑.᱕ ᱢᱤᱞᱤᱭᱚᱱ (᱑᱕ ᱞᱟᱠᱷ) ᱯᱮᱥᱮᱧᱡᱟᱨ ᱟᱨ ᱖,᱐᱐᱐ ᱴᱚᱱ ᱠᱟᱨᱜᱳ ᱥᱟᱢᱵᱽᱲᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱲᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=Monitor>{{cite web |url=http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |title=SAIA needs proper facilities to harness {{as written|i|t's [sic]}} potential & to get out of trouble |publisher=Bangladesh Monitor |access-date=20 January 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202222714/http://www.bangladeshmonitor.net/news_detail.php?nhid=681&CID=3 |archive-date=2 February 2014}}</ref> ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ''ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨᱯᱷᱤᱞᱰ'' ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ, [[᱑᱙᱔᱔-᱔᱕ ᱵᱟᱨᱢᱟ ᱚᱵᱷᱤᱡᱟᱱ]] ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱯᱚᱱᱚᱛ ᱟᱨᱢᱤ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱜᱮᱞ ᱮᱭᱟᱨ ᱯᱷᱳᱨᱥ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱥᱟᱯᱞᱟᱭ ᱯᱚᱭᱮᱱᱴ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Maurer, Maurer 1983"/> ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱷᱩᱨᱜᱟᱹᱞ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱑᱙᱗᱒ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱮᱱᱟ᱾<ref name=Airport>{{cite web |url=http://www.caab.gov.bd/devlpmnts/cadp.html |title=Chittagong Airport Development Project |publisher=[[Civil Aviation Authority of Bangladesh]] |access-date=22 November 2013}}</ref> [[ᱟᱨᱚᱵᱽ ᱩᱯᱚᱫᱤᱯ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ [[ᱠᱚᱞᱠᱟᱛᱟ]] ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱛᱮᱦᱚᱸ ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name=route>{{cite web |url=https://www.flightradar24.com/data/airports/cgp/departures |title=Chittagong Shah Amanat International Airport Departures |publisher=[[Flightradar24]] |access-date=2 June 2023}}</ref> ᱱᱤᱛᱚᱜ, ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱮᱭᱟᱨ ᱮᱨᱟᱵᱤᱭᱟ]], [[ᱯᱷᱞᱟᱭᱫᱩᱵᱟᱭ]], [[ᱡᱟᱡᱤᱨᱟ ᱮᱭᱟᱨᱣᱮᱡᱽ]], [[ᱳᱢᱟᱱ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱟᱨ [[ᱥᱟᱞᱟᱢ ᱮᱭᱟᱨ]] ᱥᱟᱶᱛᱮ [[ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱛᱟᱹᱞᱠᱟᱹ|ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ]] ᱠᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱚᱱᱟ ᱡᱟᱭᱜᱟ ᱠᱚᱛᱮ ᱩᱰᱟᱹᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name=route /> ᱥᱟᱱᱟᱢ ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥᱤ ᱮᱭᱟᱨᱞᱟᱭᱤᱱᱥ ᱰᱷᱟᱠᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱫᱤᱱᱟᱹᱢ ᱜᱮ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱵᱷᱤᱛᱨᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱥᱮᱵᱟ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱣᱮᱫᱼᱟ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ [[ᱮᱢ.ᱮ. ᱦᱟᱱᱱᱟᱱ]] ᱡᱮᱡᱟᱹᱛᱤᱭᱟᱹᱨᱤ ᱩᱰᱟᱹᱱ ᱰᱟᱹᱦᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱐᱕ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱩᱯᱷᱤ ᱥᱟᱱᱛᱷ [[ᱥᱟᱦ ᱟᱢᱟᱱᱚᱛ]] ᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱛᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱟᱹᱨᱩ ᱞᱮᱱᱟ᱾
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱨᱦᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{Commons category|Chittagong}}
{{wikivoyage|Chittagong}}
* [http://www.chittagong.gov.bd ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱚᱨᱠᱟᱨᱤ ᱣᱮᱵᱽ ᱯᱳᱨᱴᱟᱞ]
* [http://www.ccc.org.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱥᱤᱴᱤ ᱠᱚᱨᱯᱚᱨᱮᱥᱚᱱ]
* [http://cda.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱰᱮᱵᱷᱮᱞᱚᱯᱢᱮᱱᱴ ᱚᱛᱷᱚᱨᱤᱴᱤ]
* [https://chittagong.com/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ]
* [http://cmp.gov.bd/ ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱯᱩᱞᱤᱥ]
* {{EB1911|noprescript=1|wstitle=Chittagong}}
{{Geographic location
| Centre = ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱱᱟᱜᱟᱨ
| North = [[ᱦᱟᱴᱦᱟᱡᱟᱨᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Northeast = [[ᱨᱟᱣᱡᱟᱱ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| East = [[ᱵᱳᱣᱟᱞᱠᱷᱟᱞᱤ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Southeast = [[ᱯᱚᱴᱤᱭᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| South = [[ᱟᱱᱳᱣᱟᱨᱟ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
| Southwest = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
| West = ''[[ᱵᱚᱝᱜᱚ ᱫᱚᱨᱭᱟ]]''
| Northwest = [[ᱥᱤᱛᱟᱠᱩᱸᱰᱚ ᱩᱯᱚᱡᱮᱞᱟ]]
}}
{{Chittagong |state=autocollapse}}
{{Bangladesh cities}}
{{Ancient seafaring}}
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ| ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱚᱝᱜᱚᱯᱥᱟᱜᱚᱨ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱴᱨᱚᱯᱚᱞᱤᱴᱚᱱ ᱮᱞᱟᱠᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱟᱨᱮ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱟᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱵᱟᱝᱞᱟᱫᱮᱥ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱚᱨᱭᱟ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱪᱚᱴᱴᱚᱜᱨᱟᱢ ᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱛᱩ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱚᱱᱫᱚᱨ ᱱᱟᱜᱟᱨ ᱟᱨ ᱵᱟᱡᱟᱨ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟ ᱨᱮ ᱯᱚᱨᱛᱩᱜᱤᱡᱽ ᱩᱯᱚᱱᱤᱵᱮᱥ]]
ejxu7fzn1ch25z06uwg3p9mza9amxeg
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
0
37646
199105
198672
2026-10-15T13:50:15Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199105
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ
| image = Sadhya DSW.jpg
| image_size = 300px
| caption =
| country = [[ᱥᱤᱧᱚᱛ]]
| region = [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]]
| creator =
| course =
| type =
| served =
| main_ingredient =
| variations =
| calories =
| other = [[ᱠᱟᱢᱟᱭᱟᱱ]]
}}
[[File:Sadya 2019.jpg|thumb|ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
'''''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ''''' ({{langx|ml|സദ്യ}}), ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ '''''ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ''''' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱚᱞᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ [[ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱡᱚᱛᱚ ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱤ ᱠᱚ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱰᱤ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]] ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>Kerala's Slow Food; The Indian banana leaf banquet that tastes like home by Shahnaz Habib AFAR March/ April 2014 page 49</ref> ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱦᱤᱱᱫᱩ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱟᱨ ᱵᱤᱥᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref name="Iyer 2018">{{cite web |last=Iyer |first=Meenakshi |title=Onam 2018, here's why Sadya is the most balanced meal, full of nutritional value – more lifestyle |website=[[Hindustan Times]] |date=25 August 2018 |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |access-date=20 September 2018 |archive-date=20 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234525/https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/onam-2018-here-s-why-sadya-is-the-most-balanced-meal-full-of-nutritional-value/story-2gwLfWrIj9L3VSnBVFxUfK.html |url-status=dead }}</ref> ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱮᱴᱟᱜ ᱟᱥᱚᱠᱟᱭ ᱚᱠᱛᱚ ᱠᱚᱨᱮ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱢᱟᱦᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱯᱞᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ'' ᱫᱚ [[ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ|ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ]] ᱟᱹᱲᱟᱹ ''ságdhi-'' ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱶᱛᱟᱨᱤ ᱵᱷᱳᱡᱽ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{Cite news |date=2016-09-09 |title=How Onasadya traditions differ across Kerala |url=https://www.thehindu.com/features/metroplus/Food/Onam-on-a-leaf/article14630774.ece |access-date=2024-12-07 |work=The Hindu |language=en-IN |issn=0971-51X}}</ref>
==ᱧᱮᱱᱮᱞ==
[[File:Valla Sadya.JPG|thumb|left|ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ]]
ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ ᱒᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱒᱘ ᱜᱚᱴᱟᱝ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱫᱷᱟᱣ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |title=Happy Onam 2020: 26 dishes in the Onam Sadhya feast, what they’re called |url=https://www.hindustantimes.com/more-lifestyle/happy-onam-2020-26-dishes-in-the-onam-sadhya-feast-what-they-re-called/story-Ox35zUre2YkHzMjzOcSHTN.html |publisher=Hindustan Times |access-date=26 June 2024}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱚᱸᱰᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟᱢᱠᱟᱞᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ (ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ) ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱢᱤᱫ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ, ᱦᱚᱲ ᱠᱚᱫᱚ ᱯᱟᱹᱴᱤᱭᱟᱹ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱫᱩᱲᱩᱵᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017">{{cite book | last1=Vasu | first1=S.S.L. | last2=Kumar | first2=R. | title=Morning Glory Blossoms | publisher=Partridge Publishing Singapore | year=2017 | isbn=978-1-5437-4244-2 | url=https://books.google.com/books?id=8aJEDwAAQBAJ&pg=PT21 | access-date=20 September 2018 | page=21}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱛᱤ ᱛᱮᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ, ᱵᱤᱱᱟᱹ ᱪᱟᱹᱢᱩᱪ ᱛᱮ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱞᱩᱣᱟᱹᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟ ᱾<ref name="Vasu Kumar 2017"/>
ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ [[ᱫᱟᱠᱟ]] ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱴᱟᱜ ᱩᱛᱩ ᱠᱚ/''ᱠᱩᱴᱴᱟᱱ'' ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱨᱟᱥᱟᱢ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ}} ᱟᱨ ᱮᱴᱟᱜᱟᱜ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱟᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱳᱞᱟᱱ (ᱡᱚᱢᱟᱜ)|ᱳᱞᱟᱱ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱤᱪᱟᱰᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ]]}}, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ]]}}, ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ, ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ, ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ, {{transliteration|ml|italic=no|[[ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ|ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟ ᱟᱪᱟᱨ (ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ)]]}}, ᱚᱱᱟ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ, ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ, {{transliteration|ml|italic=no|ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ}}, [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]], ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017">{{cite web | title=Happy Vishu 2017: Vishu Sadhya, Kerala's Grand New Year Feast | publisher=[[NDTV]] Food | date=13 April 2017 | url=https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | access-date=20 September 2018 | archive-date=20 September 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180920234420/https://food.ndtv.com/food-drinks/happy-vishu-2017-vishu-sadhya-keralas-grand-new-year-feast-1680747 | url-status=dead }}</ref><ref name="Rai">{{cite book | last=Rai | first=J. | title=Curry Cookbook – Keralan Cuisine – Jay Rai's Indian Kitchen: करी व्यंजनों | publisher=Springwood media | isbn=978-1-4761-2308-0 | url=https://books.google.com/books?id=5zDWhOU-I04C&pg=PT4 | access-date=20 September 2018 | page=pt4-5}}</ref><ref>{{cite book | last=Brien | first=C.O. | title=The Penguin Food Guide to India | publisher=Penguin Books Limited | year=2013 | isbn=978-93-5118-575-8 | url=https://books.google.com/books?id=BGhBAgAAQBAJ&pg=PT422 | access-date=20 September 2018 | page=pt422}}</ref><ref name="Punit 2015">{{cite web |last=Punit |first=27 lip-smacking, vegetarian dishes to try during Kerala’s grandest feast |date=28 August 2015 |title=Quartz India |url=https://qz.com/india/489554/27-lip-smacking-vegetarian-dishes-to-try-during-keralas-grandest-feast/ |access-date=20 September 2018 |website=Quartz India}}</ref> ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱚᱱᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱟᱨ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱯᱮᱭᱟ ᱥᱮ ᱚᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ, ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱯᱟᱞ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ, ᱮᱢᱟᱱ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱚᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱩᱛᱩ ᱫᱚ ᱠᱤᱥᱟᱹᱬ ᱟᱨ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟ ᱾
[[File:Onam Sadya (15164960372).jpg|thumb|[[ᱳᱱᱟᱢ]] ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱮᱢᱚᱜ]]
ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱴᱷᱟᱶ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003"/> ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ, ᱟᱪᱟᱨ ᱫᱚ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮ ᱟᱨ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱠᱚᱬ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱩᱜ ᱠᱚ ᱟᱞᱜᱟ ᱛᱮ ᱪᱤᱱᱦᱟᱹᱣ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱚᱴᱟ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚ ᱮᱢᱟᱠᱚᱣᱟ ᱾ ᱡᱚᱛᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱜᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱠᱟᱱᱟ ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱟᱹᱰᱤ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱧᱟᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱫᱚᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ, ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱧᱟᱢᱚᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱢᱮᱱᱩ ᱨᱮ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱦᱩᱫᱤᱥ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱮᱛᱚᱢ-ᱯᱟᱪᱮ ᱫᱷᱟᱨᱮ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱟᱨ ᱨᱤᱛᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱨᱮᱦᱚᱸ, ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ ᱟᱨ ᱵᱤᱱᱥ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱦᱩᱭ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱨᱟᱹᱥᱩᱬ ᱵᱟᱝ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾ ᱡᱚᱢ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱪᱩᱱ ᱟᱨ ᱜᱩᱣᱟᱹ ᱥᱟᱶ ''ᱵᱷᱮᱴᱴᱤᱞᱟ ᱢᱩᱨᱩᱠᱠᱟᱱ'', ᱯᱟᱱ ᱥᱟᱠᱟᱢ<ref name="India.com 2017">{{cite web | title=Onam Sadya Items That Make the Traditional Recipe of Kerala Festival a Hit | website=India.com | date=3 September 2017 | url=http://www.india.com/festivals-events/onam-sadhya-items-that-make-the-traditional-recipe-of-kerala-festival-a-hit-2445898/ | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱚ ᱛᱚᱜᱚᱡᱽ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱟᱨ ᱢᱚᱪᱟ ᱥᱟᱯᱷᱟᱭᱟᱭ ᱾<ref name="India.com 2017"/>
== ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱠᱚ ==
*ᱛᱨᱤᱵᱮᱱᱫᱨᱚᱢ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
*ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ ᱥᱟᱫᱷᱭᱟ
== ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱠᱚ ==
[[File:Kichadi Sadhya.jpg|thumb|left|ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾]]
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ,<ref>{{cite book | last=Basu | first=M. | title=Masala: Indian Cooking for Modern Living | publisher=Bloomsbury Publishing | year=2018 | isbn=978-1-4088-8687-8 | url=https://books.google.com/books?id=WDNWDwAAQBAJ&pg=PT268 | access-date=20 September 2018 | page=pt268}}</ref> ᱮᱱᱦᱚᱸ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣ ᱫᱚ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱧᱤᱫᱟᱹ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱨᱟᱵᱽ ᱢᱟᱦᱟ ᱥᱮᱛᱟᱜ ᱜᱮᱞ ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱢᱟᱲᱟᱝ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱥᱟᱹᱛᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱮᱛᱟᱨ ᱫᱚ, ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱴᱮᱵᱩᱞ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ, ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱠᱚ ᱚᱛ ᱨᱮ ᱫᱩᱲᱩᱵ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱠᱩᱥᱤᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱡᱤᱱᱤᱥ/ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚ ᱡᱚᱜᱟᱲ ᱫᱚ ᱜᱩᱱᱢᱟᱱ ᱱᱤᱪᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱥᱚᱱᱛᱚᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱮᱸᱜᱮᱞ ᱫᱚ ᱚᱜᱽᱱᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱱᱮᱦᱚᱸᱨ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱠᱚ ᱡᱩᱞᱟ, ᱟᱨ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱮᱢᱚᱜ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱩᱞᱩᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱤᱞᱟᱵᱷᱤᱞᱟᱠᱠᱩ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱨᱮ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱜᱚᱱᱚᱯᱚᱛᱤ ᱴᱷᱮᱱ ᱠᱚ ᱪᱟᱞᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮ, ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚᱫᱚ ᱢᱤᱫ [[ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱟᱠᱟᱢ]] ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱫᱚ ᱠᱚ ᱜᱩᱴᱤᱭᱟ ᱟᱨ ᱠᱚ ᱵᱚᱸᱫᱚᱭᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016">{{cite web | title=The festive feast | website=The Hans India | date=11 September 2016 | url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Sunday-Hans/2016-09-11/The-festive-feast/253227 | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱩᱠ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨᱟ, ᱟᱨ ᱟᱯᱱᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱥᱟᱦᱟ ᱥᱮᱫ ᱜᱩᱴᱤ ᱫᱚ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱦᱩᱭ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱩᱡᱷᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="The Hans India 2016"/> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱜᱩᱴᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱢᱮᱱᱮᱛ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Pillai | first=Pooja | title=God's Own Platter | website=The Indian Express | date=14 September 2016 | url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/gods-kerala-onam-meal-food-feast-own-platter-3029921/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
ᱛᱟᱞᱢᱟ ᱛᱨᱟᱵᱷᱟᱱᱠᱳᱨ-ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱱᱤᱭᱚᱢ ᱟᱨ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱛᱮ ᱛᱚᱞ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱵᱟᱰᱟᱭᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Hindu2016b">{{cite web |author=N. Satyendran |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/onam-on-a-leaf/article9092190.ece |title=Onam on a leaf |work=The Hindu |date=2010-08-10 |access-date=2016-09-14 |archive-date=2023-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822103623/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Onam-on-a-leaf/article14631217.ece |url-status=dead}}</ref> ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱨᱮ ᱪᱤᱯᱥ ᱟᱨ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003" /><ref name="Punit 2015" /> ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱴᱚᱴᱷᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱩᱥᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱨ ᱮᱢᱚᱜ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱡᱩᱫᱟᱹ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱟᱨ ᱦᱚᱨᱟ ᱠᱚ ᱟᱯᱱᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨᱚᱱᱢᱩᱞᱟ ᱵᱷᱟᱞᱞᱟ-ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱟᱹᱨᱤᱪᱟᱹᱞᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱖᱔ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |date=22 August 2015 |title=Sing out loud for a 64-dish sadya |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kochi/Sing-out-loud-for-a-64-dish-sadya/articleshow/48620396.cms |access-date=20 September 2018 |website=The Times of India}}</ref>
== ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ==
ᱥᱟᱢᱟᱱ ᱠᱚᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ:<ref name="Hindu2016b"/><ref name="Indianexpress">{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-special-heres-what-a-traditional-onam-sadhya-consists-of-3028642/ |title=Onam special: Here's what a traditional Onam sadhya consists of |website=The Indian Express|date=2016-09-13 |access-date=2016-09-13}}</ref>
[[File:Sadhya Items.jpg|thumb|250px|ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱾ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱠᱷᱚᱱ ᱜᱷᱩᱲᱤ ᱠᱟᱸᱴᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ: ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ (ᱢᱚᱜᱽ ᱨᱮ), ᱠᱟᱨᱞᱟ ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ, ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ, ᱠᱟᱞᱟᱱ, ᱞᱮᱢᱵᱩ ᱟᱪᱟᱨ, ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ, ᱢᱟᱴᱷᱟ, ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱫᱟᱠᱟ]]
* ᱫᱟᱠᱟ: ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱟᱨᱟᱜ ᱪᱟᱣᱞᱮ (ᱟᱫᱷᱟ-ᱯᱳᱞᱤᱥ ᱟᱠᱟᱱ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱨᱟᱣᱩᱱ<ref name="Hindu2016b"/><ref name=ctsadhya>{{cite web|author1=Ramya Menon|title=God's Own Feast-ival!|url=http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|archive-url=https://web.archive.org/web/20140904212725/http://www.cucumbertown.com/gods-own-feast-ival-onam|url-status=dead|archive-date=2014-09-04|website=Cucumbertown}}</ref>) ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱢᱟᱴᱴᱟ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱫᱚ ᱟᱫᱚᱢ ᱚᱠᱛᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=Tiwari | first=Nimisha | title=Flavours of India: Here's a look at a plethora of dishes that make festivals fun | website=The Economic Times | date=19 July 2018 | url=https://economictimes.indiatimes.com/magazines/travel/flavours-of-india-heres-a-look-at-a-plethora-of-dishes-that-make-festivals-fun/articleshow/65039593.cms | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ: ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ [[ᱫᱟᱹᱞ]] ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱟᱨ: [[ᱫᱟᱹᱞ]], ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ [[ᱢᱩᱱᱜᱟᱹ]], ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱨᱟᱥᱮ, ᱟᱨ ᱦᱤᱝ ᱛᱮ ᱥᱤᱵᱤᱞ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱾
* ᱨᱟᱥᱟᱢ: ᱡᱚᱡᱚ,<ref name="Firstpost 2017"/> ᱵᱤᱞᱟᱹᱛᱤ, ᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ, ᱦᱤᱝ, ᱫᱷᱚᱱᱤᱭᱟ, ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱮᱢᱟᱱ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱫᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱷᱟᱞ ᱥᱤᱵᱤᱞᱟ ᱟᱨ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱭ ᱮᱢᱟ ᱾ ᱮᱱᱦᱚᱸ, ᱟᱫᱚᱢ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱨᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱟᱝ ᱠᱚ ᱞᱮᱠᱷᱟᱭᱟ ᱾
* ᱟᱵᱷᱤᱭᱟᱞ: ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱢᱮᱥᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱞᱟᱱ: ᱫᱟᱹᱦᱤ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ, ᱟᱨ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱜᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟᱱ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱫᱟᱜ ᱟᱞᱩ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱡᱚᱡᱚ ᱜᱮᱭᱟ, ᱟᱨ ᱫᱟᱜ ᱠᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱ ᱠᱷᱟᱹᱛᱤᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱚᱠᱛᱚ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱴᱤᱠᱟᱹᱣᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/>
* ᱳᱞᱟᱱ: ᱢᱤᱫ ᱦᱟᱞᱠᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱦᱮᱸᱫᱮ ᱢᱚᱴᱚᱨ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱟᱫᱟ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱨᱠᱚᱲ ᱥᱩᱱᱩᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/><ref name="Hindu2016b"/>
* ᱠᱩᱴᱴᱩᱠᱟᱨᱤ: ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱠᱚ ᱡᱮᱞᱮᱠᱟ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱥᱮ ᱯᱤᱸᱰᱟᱹ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱪᱷᱚᱞᱟ ᱫᱟᱹᱞ, ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱟᱨ ᱜᱳᱞᱢᱚᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{Cite web|date=2020-08-09|title=Onam Sadya: Know Everything About It|url=https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|access-date=2020-08-13|website=Caringly Yours|language=en-US|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624123722/https://www.caringlyyours.com/everything-about-onam-sadya/|url-status=dead}}</ref>
* ᱮᱨᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱠᱚᱦᱰᱟ, ᱦᱮᱸᱫᱮ-ᱢᱮᱫ ᱢᱚᱴᱚᱨ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱩᱛᱩ ᱾<ref>{{cite web | title=When kanji used to be the special item on wedding menu | website=OnManorama | date=29 August 2018 | url=https://food.manoramaonline.com/food/foodie/2018/08/29/when-kanji-used-to-be-the-special-item-wedding-menu.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Kannan | first=A. | title=From the South Delectable Home Cooking | publisher=DC Books | year=2011 | isbn=978-81-921926-2-8 | url=https://books.google.com/books?id=ne6vDQAAQBAJ&pg=PA1 | access-date=20 September 2018 | page=1}}</ref>
* ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱡᱚᱡᱚ ᱩᱛᱩ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ [[ᱛᱟᱦᱮᱨ]] ᱥᱮ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱩᱸᱰ ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱨᱮ ᱤᱥᱤᱱ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱟᱠᱟᱱ ᱛᱩᱲᱤ ᱡᱟᱝ ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱪᱷᱩᱸᱠᱟᱹᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle">{{cite web |author=N. Satyendran |url=http://www.tastycircle.com/recipe/pachadi/ |title=Pachadi |date=6 July 2012 |access-date=2016-09-14}} {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
* ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ: ᱯᱟᱪᱟᱰᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱨᱩᱯ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱱᱟᱨᱚᱥ, ᱠᱚᱦᱰᱟ ᱥᱮ ᱚᱝᱜᱩᱨ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱨᱮ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱟᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Punit 2015"/> ᱨᱟᱥᱮ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱨᱮ ᱡᱤᱨᱟᱹ ᱟᱨ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱥᱟᱶ ᱨᱤᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="Indianexpress"/><ref name="Tastycircle"/>
* ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ: ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱡᱚ, ᱥᱟᱥᱟᱝ ᱨᱚᱝ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱯᱟᱛᱞᱟ ᱩᱛᱩ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱱᱟᱥᱮ ᱡᱚᱡᱚ ᱫᱟᱹᱦᱤ ᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Kannampilly 2003">{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA9 | access-date=20 September 2018 | page=9}}</ref> ᱢᱟᱢᱯᱟᱡᱷᱟ-ᱯᱩᱞᱤᱥᱥᱮᱨᱤ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱛᱟᱦᱮᱨ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱛᱮ ᱵᱤᱞᱤ ᱩᱞ ᱟᱨ [[ᱜᱩᱲ]] ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ ᱾
* ᱤᱱᱡᱤᱯᱩᱞᱤ: ᱟᱫᱟ, ᱡᱚᱡᱚ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ ᱟᱨ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱟᱪᱟᱨ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱯᱩᱞᱤ-ᱤᱱᱡᱤ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Onam 2018: All the delicacies that make up the very vast Onam sadhya feast | website=The Indian Express | date=24 August 2018 | url=https://indianexpress.com/article/lifestyle/food-wine/onam-2018-dishes-onam-sadhya-5322737/ | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱛᱷᱳᱨᱟᱱ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱥᱟᱶ (ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ) [[ᱢᱚᱴᱚᱨ]], ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱵᱤᱱᱥ, ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ, ᱜᱟᱡᱚᱨ, ᱥᱮ ᱵᱟᱸᱫᱷᱟ ᱠᱳᱵᱤ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱾
* ᱢᱮᱡᱷᱩᱠᱠᱩᱯᱩᱨᱟᱴᱴᱤ: ᱢᱤᱫ ᱱᱤᱨᱟᱢᱤᱥ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱴᱟᱭᱤᱞ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱫᱚ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱵᱷᱟᱹᱡᱤᱭᱟ ᱾ ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱥᱮ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱯᱮᱭᱟᱸᱡᱽ ᱦᱚᱸ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
* [[ᱟᱪᱟᱨ]]: ᱵᱮᱨᱮᱞ [[ᱩᱞ]] (ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ),<ref name="NDTV Food 2017"/> ᱞᱮᱢᱵᱩ,<ref name="Firstpost 2017">{{cite web | title=Watch: Essential parts of an Onam Sadhya | website=Firstpost | date=4 September 2017 | url=https://www.firstpost.com/india/watch-breaking-down-the-onam-sadhya-4007925.html | access-date=20 September 2018}}</ref> ᱠᱟᱜᱽᱡᱤ ᱞᱮᱢᱵᱩ, (ᱱᱟᱨᱟᱝᱜᱟᱠᱟᱨᱤ) ᱮᱢᱟᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱷᱟᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱠᱚ ᱾
* ᱯᱟᱯᱟᱰᱟᱢ: ᱫᱟᱹᱞ ᱦᱚᱞᱚᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱫᱟᱠᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱡᱚᱢᱟ ᱟᱨ ᱨᱮᱸᱜᱮᱡ ᱵᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱦᱚᱸ ᱡᱚᱢ ᱜᱟᱱᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱥᱟᱨᱠᱟᱨᱟ ᱩᱯᱯᱮᱨᱤ: ᱜᱩᱲ ᱥᱟᱶ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="Punit 2015"/>
* ᱠᱟᱭᱟ ᱵᱷᱟᱨᱩᱛᱷᱟᱛᱷᱩ: ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱪᱤᱯᱥ ᱾ <ref name="NDTV Food 2017"/>
* [[ᱠᱟᱭᱨᱟ]]: ᱢᱤᱫ ᱵᱤᱞᱤ ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱫᱚ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱥᱟᱶ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ, ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱥᱟᱶ ᱡᱚᱢᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱪᱟᱢᱢᱟᱱᱛᱷᱤ ᱯᱳᱰᱤ: ᱨᱚᱦᱚᱲ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱥᱮ ᱪᱟᱴᱱᱤ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱮᱢᱚᱜ ᱠᱟᱱ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱜᱩᱸᱰᱟᱹ ᱾
* ᱥᱟᱢᱵᱷᱟᱨᱟᱢ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱢᱳᱨᱩ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ: ᱵᱩᱞᱩᱝ ᱢᱮᱥᱟ ᱢᱟᱴᱷᱟ ᱥᱟᱶ ᱵᱮᱨᱮᱞ ᱢᱟᱹᱨᱤᱪ, ᱟᱫᱟ, ᱟᱨ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱥᱟᱠᱟᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱣᱟᱜ, ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱦᱚᱡᱚᱢ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱧᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱢ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱥᱮᱫ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/><ref name="Firstpost 2017"/>
*ᱠᱟᱫᱩᱢᱟᱝᱜᱟ: ᱜᱮᱫ ᱟᱠᱟᱱ ᱩᱞ ᱟᱪᱟᱨ ᱾ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱫᱽᱭᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱮᱥᱟᱨ ᱢᱚᱥᱞᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱮᱢᱟᱜᱼᱟ ᱾
ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱟᱭᱤᱰ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱾<ref name="NDTV Food 2017"/>
== ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ==
''ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ'' ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱜᱟᱰᱷᱟ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱ ᱦᱮᱲᱮᱢ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ; ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱜᱮ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱡᱤᱱᱤᱥ ᱠᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱟᱨᱦᱚᱸ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱟᱭᱢᱟ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱫᱚ ᱯᱩᱸᱰ [[ᱪᱤᱱᱤ]] ᱥᱮ ᱜᱩᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱢᱮᱥᱟ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱵᱷᱮᱜᱟᱨ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱨᱮ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ, ᱟᱨ ᱯᱟᱭᱟᱥᱟᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱫᱟᱜ ᱞᱮᱠᱟᱱᱟᱜ ᱨᱮᱫᱚ ᱜᱟᱹᱭ ᱛᱳᱣᱟ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱾
* ᱯᱟᱞᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱟᱫᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ, ᱛᱳᱣᱟ, ᱟᱨ ᱪᱤᱱᱤ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Kannampilly | first=V. | title=The Essential Kerala Cookbook | publisher=Penguin Books | year=2003 | isbn=978-0-14-302950-2 | url=https://books.google.com/books?id=pYfOCaAPb3sC&pg=PA232 | access-date=20 September 2018 | page=232}}</ref>
* ᱯᱟᱡᱷᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱤᱥᱤᱱ ᱟᱠᱟᱱ "ᱱᱮᱱᱫᱽᱨᱟ" ᱠᱟᱭᱨᱟ ᱜᱩᱲ ᱟᱨ ᱱᱟᱹᱬᱠᱚᱲ ᱛᱳᱣᱟ ᱨᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | last=James | first=Merin | title=It's sadhya time, let's feast! | website=The Asian Age | date=31 August 2017 | url=https://www.asianage.com/life/food/310817/its-sadhya-time-lets-feast.html | access-date=20 September 2018}}</ref><ref>{{cite book | last=Varghese | first=T. | title=Stark World Kerala | publisher=Stark World Pub. | year=2006 | isbn=978-81-902505-1-1 | url=https://books.google.com/books?id=lDhuAAAAMAAJ | access-date=20 September 2018 | page=107}}</ref>
* ᱜᱳᱛᱷᱟᱢᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱨᱟᱹᱯᱩᱫ ᱜᱚᱦᱚᱢ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref name="Rai"/>
* ᱯᱟᱨᱤᱯᱯᱩ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱦᱟᱹᱨᱭᱟᱹᱲ ᱢᱩᱝ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | last=Abram | first=D. | title=The Rough Guide to Kerala | publisher=Rough Guides | year=2010 | isbn=978-1-4053-8806-1 | url=https://books.google.com/books?id=NqjHz7n3Un0C&pg=PT86 | access-date=20 September 2018 | page=pt86}}</ref>
* ᱪᱟᱠᱠᱟ ᱯᱨᱚᱛᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web | title=Chakka Maholsavam to feature jackfruit delicacies | website=The Hindu | date=10 May 2018 | url=https://www.thehindu.com/news/cities/kozhikode/chakka-maholsavam-to-feature-jackfruit-delicacies/article23829437.ece | access-date=20 September 2018}}</ref>
* ᱟᱫᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱪᱟᱣᱞᱮ-ᱟᱫᱟ (ᱪᱟᱣᱞᱮ ᱪᱮᱯᱮᱴᱟᱜ) ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite news | url=https://www.thehindu.com/life-and-style/food/kerala-celebrates-onam-with-payasam-fetes/article36014401.ece | title=Payasam fetes usher in the sweet notes of Onam in Kerala | newspaper=The Hindu | date=20 August 2021 | last1=Nagarajan | first1=Saraswathy }}</ref>
* ᱠᱟᱫᱟᱞᱟ ᱯᱨᱚᱫᱷᱚᱢᱚᱱ ᱫᱚ ᱵᱩᱴ ᱫᱟᱹᱞ ᱛᱮ ᱵᱮᱱᱟᱣ ᱠᱚᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite book | author=India Ministry of Tourism | title=Explore India: The Official Newsletter of the Ministry of Tourism | publisher=Durga Das Publications Pvt. Limited | issue=v. 3 | year=2001 | url=https://books.google.com/books?id=Qk0sAQAAMAAJ | access-date=20 September 2018 }}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{commons category-inline|Sadya}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱠᱤᱱ ᱡᱚᱢᱟᱜ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱢᱚᱜ ᱟᱨ ᱡᱚᱢ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱝᱜᱟᱯᱩᱨᱤᱭᱟᱹ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱥᱚᱵᱽᱡᱤ ᱡᱚᱢᱟᱜ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱳᱱᱟᱢ]]
syuh7pgksb98v4a3gjzzbqv5qmbikzf
ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ
0
37922
199114
197256
2026-10-15T18:33:28Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199114
wikitext
text/x-wiki
'''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ''', ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ'' ᱦᱚᱸ ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ, ᱫᱚ ᱮᱛᱚᱢ ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ, ᱛᱟᱢᱤᱞᱱᱟᱰᱩ ᱟᱨ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱚᱧᱮ ᱟᱨ ᱥᱟᱢᱟᱝ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱜᱮᱭᱟ᱾ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱰᱚᱢᱨᱚ ᱟᱨ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ ᱞᱮᱠᱟ ᱜᱮᱭᱟ, ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱯᱳᱭᱞᱳ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱟᱨ ᱫᱚᱥᱟᱨ ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱜᱮᱭᱟ᱾
[[File:An Udukkai 2.JPG|thumb|left|ᱢᱤᱫ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ]]
== ᱟᱹᱲᱟᱹ ᱥᱤᱨᱡᱚᱱ ==
ᱢᱟᱞᱟᱭᱟᱞᱟᱢ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱥᱮ ᱛᱟᱢᱤᱞ ᱧᱩᱛᱩᱢ ᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱭ ᱫᱚ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱟᱹᱲᱟᱹ हुडुक्कः (ᱦᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱦ) ᱠᱷᱚᱱ ᱦᱮᱡ ᱟᱠᱟᱱᱟ᱾ ᱥᱚᱸᱥᱠᱨᱤᱛ ᱨᱮ, ᱦᱩᱰᱩᱠᱠᱟᱦ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱡᱚᱲᱟ ᱰᱨᱟᱢ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ''ᱦᱩᱰᱩᱠ'' ᱥᱟᱰᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱟ᱾ हुडुक् इति शब्देन कायति शब्दायते इति (ᱦᱩᱰᱩᱠ ᱤᱛᱤ ᱥᱟᱵᱫᱮᱱᱟ ᱠᱟᱭᱟᱛᱤ ᱥᱟᱵᱫᱟᱭᱟᱛᱮ ᱤᱛᱤ)᱾<ref>Kalpadruma, Sanskrit dictionary</ref>
== ᱵᱤᱵᱚᱨᱚᱱ ==
[[File:Udukku.resized.jpg|thumb|240px|left|ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ]]
ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱮᱰᱟᱠᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱦᱩᱰᱤᱧ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱟᱣᱟᱨ ᱜᱽᱞᱟᱥ ᱜᱚᱲᱦᱚᱱ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Milapfest">{{cite web | url=http://www.milapfest.com/instruments-india/explore-instruments/the-udukkai/ | title=Milapfest | publisher=Milapfest | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> ᱱᱚᱶᱟ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱫᱚ ᱘ ᱠᱷᱚᱱ ᱑᱐ ᱤᱸᱪ ᱡᱤᱞᱤᱧᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱵᱟᱱᱟᱨ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱜᱳᱞᱟᱭ ᱫᱚ ᱖ ᱠᱷᱚᱱ ᱘ ᱤᱸᱪ ᱟᱨ ᱛᱟᱞᱟ ᱥᱮᱫ ᱫᱚ ᱱᱟᱱᱦᱟ ᱜᱮᱭᱟ᱾<ref name="Nathalaya">{{cite web | url=http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | title=Nathalaya | publisher=Nathalaya | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129062959/http://www.nathalaya.co.uk/instruments/percussion/udukku | url-status=dead }}</ref><ref name="India 9">{{cite web | url=http://www.india9.com/i9show/Udukku-66020.htm | title=India 9 | publisher=India 9 | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱫᱚ ᱥᱮᱨᱣᱟ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱵᱷᱟᱹᱴᱤ ᱨᱮ ᱨᱟᱯᱟᱜ ᱦᱟᱥᱟ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱨᱩᱯ ᱠᱚᱫᱚ ᱠᱟᱴ ᱛᱮ, ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱠᱟᱱᱴᱷᱟᱲ ᱠᱟᱴ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱟᱸᱠᱟ ᱵᱞᱚᱠ ᱠᱷᱚᱱ ᱛᱮᱭᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾ ᱠᱤᱪᱷᱩ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱯᱤᱛᱚᱞ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱦᱚᱸᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="Milapfest" /> ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱚᱫᱚ ᱡᱟᱱᱣᱟᱨ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱛᱮ ᱯᱚᱴᱚᱢ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱢᱮᱨᱚᱢ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱫᱚ ᱡᱚᱛᱚ ᱠᱷᱚᱱ ᱱᱟᱯᱟᱭᱟ ᱢᱮᱱᱛᱮ ᱠᱚ ᱢᱟᱱᱟᱣᱟ᱾ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱦᱚᱲᱢᱚ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱟᱲᱮ ᱨᱮ ᱦᱩᱯ ᱠᱚ ᱫᱚᱦᱚᱭᱟ ᱟᱨ ᱢᱤᱫ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱠᱷᱚᱱ ᱮᱴᱟᱜ ᱢᱩᱪᱟᱹᱫ ᱫᱷᱟᱹᱵᱤᱡ ᱜᱟᱞᱟᱝ ᱟᱠᱟᱱ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱛᱮ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱠᱚ ᱴᱟᱱᱟᱣᱟ᱾<ref name="Milapfest" /> ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ ᱟᱨ ᱵᱟᱝ ᱨᱩᱭᱮᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱥᱮ ᱵᱟᱨᱭᱟ ᱢᱮᱬᱦᱮᱫ ᱛᱟᱨ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱱᱮᱭᱟᱨ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ, ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱨᱮᱡᱳᱱᱮᱱᱥ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱨᱮ ᱜᱚᱲᱚᱣᱟᱭᱟ᱾ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞᱟ ᱨᱮ ᱞᱟᱜᱟᱣ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ ᱡᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱜᱟᱱᱚᱜ ᱢᱟ᱾ ᱥᱟᱡᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱩᱛᱟᱹᱢ ᱛᱮ ᱛᱮᱭᱟᱨ ᱟᱠᱟᱱ ᱨᱚᱝ-ᱵᱤᱨᱚᱝ ᱜᱩᱞᱤ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱠᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱱᱟ᱾<ref name="Nathalaya" />
ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ ᱥᱮ ᱦᱚᱲ ᱞᱟᱠᱪᱟᱨ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ᱾<ref name="India 9" /> ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱥᱟᱵᱟᱨᱤᱢᱟᱞᱟ ᱢᱩᱸᱫᱽᱨᱤ ᱨᱮ ᱵᱚᱸᱜᱟ ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟ ᱠᱩᱥᱤ ᱚᱪᱚᱭᱮ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱥᱟᱯᱲᱟᱣᱜ ᱠᱟᱱ ''ᱟᱭᱭᱟᱯᱯᱟᱱ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱨᱮ, ᱥᱟᱶᱨᱮ ᱨᱩᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱠᱚ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱟ<ref name="Udukku Chandai">{{cite AV media | url=https://www.amazon.com/Udukku-Chandai/dp/B0019TRPAY | title=Ayyappan Arputhangal | publisher=Geethanjali | date=2006 | medium=Music album | ASIN=B0019TRPAY}}</ref> ᱟᱨ ᱱᱚᱶᱟ ᱫᱚ ᱟᱭᱢᱟ ᱫᱷᱟᱣ ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱠᱚ ᱢᱮᱛᱟᱜᱼᱟ᱾<ref name="India Video">{{cite web | url=http://www.indiavideo.org/kerala/arts/ritual-art-forms/ayyappan-paattu-74.php | title=India Video | publisher=India Video | date=2014 | access-date=18 November 2014}}</ref> ''ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱠᱳᱴᱴᱤ ᱯᱟᱴᱴᱩ'' ᱫᱚ ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱢᱤᱫ ᱥᱮᱨᱣᱟᱠᱤᱭᱟᱹ ᱠᱟᱹᱨᱤ ᱨᱩᱯ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱨᱮ ᱥᱮᱨᱮᱧ ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱛᱟᱞ ᱨᱩᱭᱟᱠᱚ᱾<ref name="Chendamelam">{{cite web | url=http://www.chendamelam.net/udukkupattu.html | title=Chendamelam | publisher=Chendamelam | date=2014 | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 August 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140829144549/http://chendamelam.net/udukkupattu.html | url-status=dead}}</ref><ref name="Udukku Kotti Pattu">{{cite web | url=http://traditionsinkerala.blogspot.ae/2014/01/udukku-kotti-pattu-folk-song.html | title=Udukku Kotti Pattu | publisher=Traditions in Kerala | date=17 January 2014 | access-date=19 November 2014}}</ref> ᱵᱟᱰᱟᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱡᱮ ᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱮᱨᱢᱟ AD ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱦᱚᱸ ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱥᱨᱤᱞᱚᱝᱠᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱡᱟᱯᱷᱱᱟ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤ ᱪᱚᱲᱛᱤ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ᱾<ref name="Google Book">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=k9DpMY206bMC&dq=Udukku+musical+instrument&pg=PA174 | title=Ancient Jaffna: Being a Research Into the History of Jaffna from Very Early Times to the Portug[u]ese Period | publisher=Asian Educational Services | author=C. Rasanayagam | year=1926 | pages=390 | isbn=9788120602106}}</ref>
== ᱨᱩ ᱦᱚᱨᱟ ==
ᱩᱰᱩᱠᱠᱩ ᱫᱚ ᱦᱚᱨᱟᱭᱡᱚᱱᱴᱟᱞ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱥᱟᱵ ᱠᱟᱛᱮ ᱠᱚ ᱨᱩᱭᱟ, ᱠᱷᱟᱹᱞᱤ ᱢᱤᱫ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮᱜᱮ, ᱥᱟᱫᱷᱟᱨᱚᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱡᱚᱡᱚᱢ ᱯᱟᱦᱴᱟ ᱨᱮ, ᱟᱨ ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱫᱚ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱥᱟᱶ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱥᱟᱵ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="India 9" /> ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱠᱟᱭᱛᱮ ᱩᱫᱩᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱛᱟᱞᱟ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱟᱨ ᱢᱩᱫᱟᱹᱢ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ, ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱛᱟᱞᱠᱷᱟ ᱫᱚ ᱨᱩ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ ᱟᱨ ᱥᱟᱰᱮ ᱵᱚᱫᱚᱞ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱪᱟᱢᱲᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱞᱩᱜᱽᱲᱤ ᱯᱷᱤᱛᱟᱹ ᱫᱚᱠᱚ ᱞᱤᱱᱟ ᱥᱮ ᱠᱚ ᱟᱲᱟᱜᱟ᱾<ref name="India 9"/> ᱞᱮᱸᱜᱟ ᱛᱤ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱠᱟᱹᱴᱩᱵ ᱠᱚᱦᱚᱸ ᱥᱚᱡᱷᱮ ᱵᱟᱵᱮᱨ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱠᱟᱛᱮ ᱴᱟᱱᱟᱣ ᱡᱩᱛ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱚᱜᱼᱟ᱾<ref name="Nathalaya" />
== ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩᱭᱤᱡ ᱠᱚ ==
* ᱠᱟᱞᱤᱭᱟᱢᱩᱨᱛᱷᱤ ᱯᱩᱥᱟᱨᱤ<ref name="Spotify">{{cite web | url=https://open.spotify.com/album/6MPZdZlqszwve5EjLrZlOl | title=Spotify | publisher=Spotify | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref>
* ᱠᱟᱨᱤᱵᱷᱮᱞᱤᱞ ᱨᱟᱫᱷᱟᱠᱨᱤᱥᱱᱟᱱ<ref name="Radhakrishnan">{{cite web | url=http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | title=Radhakrishnan | publisher=Muziekjez | date=2014 | access-date=19 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129020618/http://www.muziekjes.nl/karivelil-radhakrishnan-an-udukku-exponent-part-1-11217753-song.html | url-status=dead }}</ref><ref name="Q4Music">{{cite web | url=http://q4music.blogspot.ae/2010/11/karivelil-radhakrishnan-udukku-exponent_25.html | title=Q4Music | publisher=Q4Music | date=2014 | access-date=19 November 2014}}</ref>
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
* {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=9q_0rSfLGyQ | title='Udukku' - Played by Mr. M. Thanigasalam, Katcovalam, Point-Pedro, Sri Lanka. | publisher=YouTube | date=26 February 2012 | access-date=18 November 2014}}
* {{cite web | url=https://www.youtube.com/watch?v=8s-NdvMqJdU | title=Udukku performance | publisher=YouTube | work=Video | date=10 September 2011 | access-date=18 November 2014}}
* {{cite web | url=http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w | title=Folk song of Kerala - Udukku Kotti Pattu | publisher=You Repeat | work=Video | access-date=18 November 2014 | archive-date=29 November 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141129094936/http://www.yourepeat.com/watch/?v=8fnO43Ff56w | url-status=dead }}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱮᱥᱤᱭᱟᱱ ᱨᱩᱨᱩ ᱵᱟᱡᱽᱱᱟ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱮᱨᱟᱞᱟ ᱥᱮᱨᱮᱧ]]
gpu0c4vbw4lm48yiwgd6d33ns20qmy7
ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ
0
38246
199120
199056
2026-10-15T20:35:56Z
InternetArchiveBot
3665
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
199120
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox writer
| name = ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ
| honorific_suffix = ᱥᱤ.ᱮᱢ.
| image = Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards.jpg
| caption = ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ, ᱒᱐᱒᱔ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ
| birth_name = ᱮᱱᱤ ᱯᱮᱴᱨᱤᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ
| birth_date = {{birth date and age|1950|6|21}}
| birth_place = ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ, ᱚᱱᱴᱟᱨᱤᱭᱳ, ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ
| citizenship = ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ, ᱟᱭᱤᱥᱞᱮᱱᱰ
| education = ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ
| occupation = ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ, ᱢᱟᱪᱮᱛ
| spouse = ᱨᱚᱵᱚᱨᱴ ᱠᱤᱣᱨᱤ
| genre = ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱚᱱᱚᱞ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ
| notable_works = ''ᱤᱨᱳᱥ ᱫᱟ ᱵᱤᱴᱚᱨᱥᱩᱭᱤᱴ''<br>''ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱰ''<br>''ᱫᱟ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱦᱚᱡᱽᱵᱮᱱᱰ''
| awards = ᱢᱮᱠᱟᱨᱛᱷᱟᱨ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱐᱐)<br>ᱴᱤ. ᱮᱥ. ᱮᱞᱤᱭᱚᱴ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (᱒᱐᱐᱑)<br>ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱒᱐)<br>ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱒᱖)
}}
'''ᱮᱱᱤ ᱯᱮᱴᱨᱤᱥᱤᱭᱟ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ''' (ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱐)<ref name="Morra-2014">{{Cite web |last=Morra |first=Linda |date=September 8, 2014 |title=Anne Carson |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |access-date=9 October 2026 |website=The Canadian Encyclopedia |archive-date=May 12, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson |url-status=live }}</ref> ᱫᱚ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱫᱤᱥᱚᱢ ᱨᱤᱱᱤᱡ ᱢᱤᱫ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ, ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ, ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟᱭᱤᱡ ᱟᱨ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱮ ᱯᱩᱨᱟᱹᱣ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱟᱨ ᱟᱭᱢᱟ ᱢᱟᱨᱟᱝ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱚᱨᱮ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮᱭ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱟᱨ ᱱᱟᱦᱟᱜ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱚᱥᱟᱢᱵᱷᱮᱲ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱒᱐᱒᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="NobelPrize.org">{{Cite web |title=Nobel Prize in Literature 2026 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/press-release/ |access-date=October 8, 2026 |publisher=Nobel Foundation |website=NobelPrize.org}}</ref><ref name="Youngs-2026">{{Cite web |date=October 8, 2026 |title='Bold and inventive' Canadian poet Anne Carson wins Nobel Literature Prize |url=https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |access-date=October 8, 2026 |website=BBC News |language= |archive-url=https://web.archive.org/web/20261008113231/https://www.bbc.com/news/articles/cq4g1j54nepyo |archive-date=October 8, 2026 |url-status=live|last=Youngs|first=Ian}}</ref>
== ᱡᱤᱭᱚᱱ ᱟᱨ ᱥᱮᱪᱮᱫ ==
ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱒᱑ ᱡᱩᱱ ᱑᱙᱕᱐ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱮᱭᱟᱜ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱥᱚᱦᱚᱨ ᱨᱮᱭ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱞᱮᱱᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱨᱮᱱᱤ ᱟᱯᱟᱛ ᱫᱚ ᱢᱤᱫ ᱵᱮᱸᱠ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭᱟᱹᱭ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱟᱥᱲᱟ ᱨᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣᱜ ᱚᱠᱛᱚ ᱨᱮᱜᱮ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱯᱟᱹᱨᱥᱤ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱜᱚᱨᱚᱡᱽ ᱮ ᱥᱚᱫᱚᱨ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱴᱚᱨᱚᱱᱴᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱵᱤ.ᱮ., ᱮᱢ.ᱮ. ᱟᱨ ᱑᱙᱘᱑ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱯᱤ.ᱮᱪ.ᱰᱤ. ᱰᱤᱜᱽᱨᱤ ᱦᱟᱥᱞᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾<ref name="LitEncyc">{{cite web |last1=Rae |first1=Ian |title=Anne Carson |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |website=The Literary Encyclopedia |access-date=September 16, 2020 |date=December 27, 2001 |archive-date=September 16, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200916195706/https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=758 |url-status=live }}</ref>
ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱑᱙᱗᱙ ᱥᱟᱞᱮ ᱠᱷᱚᱱ ᱢᱟᱪᱮᱛ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱠᱮᱞᱜᱮᱨᱤ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱠᱷᱚᱱ ᱟᱡᱟᱜ ᱠᱟᱹᱢᱤᱭ ᱮᱛᱚᱦᱚᱵ ᱞᱮᱫᱼᱟ ᱾ ᱛᱟᱭᱚᱢ ᱛᱮ ᱯᱨᱤᱱᱥᱴᱚᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱮᱠᱜᱤᱞ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ, ᱢᱤᱥᱤᱜᱟᱱ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱟᱨ ᱱᱤᱭᱩ ᱭᱚᱨᱠ ᱡᱮᱜᱮᱛ ᱵᱤᱨᱫᱟᱹᱜᱟᱲ ᱮᱢᱟᱱ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱮᱪᱮᱫ ᱟᱥᱲᱟ ᱠᱚᱨᱮ ᱠᱞᱟᱥᱤᱠᱥ ᱟᱨ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱮ ᱯᱟᱲᱦᱟᱣ ᱟᱠᱟᱫ ᱠᱚᱣᱟ ᱾<ref name="Cove Park">{{cite journal |last1=Munoz |first1=Theresa |title=Theresa Munoz and Anne Carson at Cove Park |journal=Scottish Review of Books |date=October 9, 2013 |url=https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |access-date=September 16, 2020 |archive-date=September 17, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200917010613/https://www.scottishreviewofbooks.org/2013/10/theresa-munoz-and-anne-carson-at-cove-park/ |url-status=live }}</ref>
== ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱟᱨ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ==
ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱨᱮ ᱫᱚ ᱚᱱᱚᱬᱦᱮ, ᱚᱱᱚᱞ ᱟᱨ ᱢᱟᱨᱮ ᱠᱟᱹᱦᱱᱤ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱢᱮᱥᱟᱞ ᱧᱮᱞᱚᱜᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱢᱟᱨᱮ ᱜᱨᱤᱠ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ ᱥᱟᱯᱷᱳ, ᱤᱣᱨᱤᱯᱤᱰᱤᱥ ᱟᱨ ᱥᱳᱯᱷᱳᱠᱞᱤᱥ ᱟᱜ ᱚᱞ ᱠᱚ ᱟᱹᱰᱤ ᱱᱟᱯᱟᱭ ᱛᱮ ᱤᱝᱞᱤᱥ ᱛᱮᱭ ᱛᱚᱨᱡᱚᱢᱟ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱠᱨᱤᱴᱤᱥᱤᱡᱚᱢ ᱯᱚᱛᱚᱵ ''ᱤᱨᱳᱥ ᱫᱟ ᱵᱤᱴᱚᱨᱥᱩᱭᱤᱴ'' ᱑᱙᱘᱖ ᱥᱟᱞᱮ ᱨᱮ ᱩᱪᱷᱟᱹᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱾<ref name="Poetry Foundation">{{cite web |title=Anne Carson |url=https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson |publisher=The Poetry Foundation |access-date=September 14, 2020}}</ref>
ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱴᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱯᱚᱛᱚᱵ ᱠᱚᱫᱚ ᱦᱩᱭᱩᱜ ᱠᱟᱱᱟ:
* ''ᱚᱴᱚᱵᱟᱭᱚᱜᱨᱟᱯᱷᱤ ᱚᱯᱷ ᱨᱮᱰ'' (᱑᱙᱙᱘)
* ''ᱢᱮᱱᱤ ᱤᱱ ᱫᱟ ᱚᱯᱷ ᱟᱣᱟᱨᱥ'' (᱒᱐᱐᱐)
* ''ᱫᱟ ᱵᱤᱭᱩᱴᱤ ᱚᱯᱷ ᱫᱟ ᱦᱚᱡᱽᱵᱮᱱᱰ'' (᱒᱐᱐᱑)
* ''ᱱᱚᱠᱥ'' (᱒᱐᱑᱐)
* ''ᱨᱮᱰ ᱰᱚᱠ'' (᱒᱐᱑᱓)
* ''ᱨᱚᱝ ᱱᱚᱨᱢᱟ'' (᱒᱐᱒᱔)
== ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱟᱨ ᱢᱟᱹᱱ ==
ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱨᱮ ᱟᱡᱟᱜ ᱮᱱᱮᱢ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱡᱮᱜᱮᱛᱟᱹᱨᱤ ᱛᱷᱚᱠ ᱨᱮ ᱟᱹᱰᱤᱜᱟᱱ ᱢᱟᱹᱱ ᱟᱨ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹᱭ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱩᱱᱤ ᱫᱚ ᱯᱩᱭᱞᱩ ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱠᱟᱱᱟᱭ ᱡᱟᱦᱟᱸᱭ ᱫᱚ ᱴᱤ. ᱮᱥ. ᱮᱞᱤᱭᱚᱴ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ ᱮ ᱧᱟᱢ ᱟᱠᱟᱫᱼᱟ ᱾ ᱟᱡᱟᱜ ᱧᱩᱛᱩᱢᱟᱱ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱠᱚᱫᱚ:
* ᱜᱩᱜᱮᱱᱦᱟᱭᱤᱢ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱑᱙᱙᱘)
* ᱢᱮᱠᱟᱨᱛᱷᱟᱨ ᱯᱷᱮᱞᱳᱥᱤᱯ (᱒᱐᱐᱐)
* ᱴᱤ. ᱮᱥ. ᱮᱞᱤᱭᱚᱴ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (᱒᱐᱐᱑)
* ᱜᱨᱤᱯᱷᱤᱱ ᱯᱳᱭᱮᱴᱨᱤ ᱯᱨᱟᱭᱤᱡᱽ (᱒᱐᱐᱑, ᱒᱐᱑᱓)
* ᱚᱰᱚᱨ ᱚᱯᱷ ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱢᱮᱢᱵᱚᱨ (᱒᱐᱐᱕)
* ᱯᱨᱤᱱᱥᱮᱥ ᱚᱯᱷ ᱟᱥᱴᱩᱨᱤᱭᱟᱥ ᱮᱣᱟᱨᱰ (᱒᱐᱒᱐)<ref name="Asturias">{{cite web |title=Anne Carson: Princess of Asturias Award for Literature 2020 |website=Fundación Princesa de Asturias |url=https://www.fpa.es/en/princess-of-asturias-awards/laureates/2020-anne-carson.html |access-date=June 18, 2020}}</ref>
* ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ (᱒᱐᱒᱖)<ref name="NobelPrize.org" />
== ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ ==
<references />
== ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ ==
{{sister project links|d=Q2633699|s=no|commons=no|n=no|b=no|v=no|voy=no|mw=no|m=no|species=no|wikt=no|position=right}}
* [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson ᱯᱳᱭᱮᱴᱨᱤ ᱯᱷᱟᱣᱱᱰᱮᱥᱚᱱ ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ]
* [https://poets.org/poet/anne-carson ᱟᱠᱟᱰᱮᱢᱤ ᱚᱯᱷ ᱟᱢᱮᱨᱤᱠᱟᱱ ᱯᱳᱭᱮᱴᱥ ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ]
* [https://web.archive.org/web/20240902191227/https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson ''ᱫᱟ ᱠᱟᱱᱟᱰᱤᱭᱟᱱ ᱮᱱᱥᱟᱭᱠᱞᱳᱯᱤᱰᱤᱭᱟ'' ᱡᱤᱭᱚᱱᱤ]
* [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''ᱫᱟ ᱯᱮᱨᱤᱥ ᱨᱤᱵᱷᱤᱭᱩ'' ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ] [[ᱣᱤᱞ ᱮᱭᱤᱴᱠᱮᱱ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ (᱒᱐᱐᱔)
* [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''ᱵᱨᱤᱠ'' ᱠᱩᱠᱞᱤ ᱨᱚᱯᱚᱲ] [[ᱮᱞᱤᱱᱚᱨ ᱣᱟᱪᱴᱮᱞ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ (᱒᱐᱑᱒)
* [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ ''ᱟᱱᱴᱤᱜᱳᱱᱤᱠ'' ᱪᱮᱛᱟᱱ ᱨᱮ ᱵᱤᱪᱟᱹᱨ] [[ᱡᱩᱰᱤᱛᱷ ᱵᱟᱴᱞᱚᱨ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ (᱒᱐᱑᱒)
* [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson ᱡᱤᱡᱤ ᱥᱟᱶᱦᱮᱫ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ ᱮᱱᱤ ᱠᱟᱨᱥᱚᱱ ᱥᱟᱶ ᱨᱚᱯᱚᱲ] {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''᱔᱙ ᱟᱱᱟᱜ ᱥᱮᱞᱯᱷ'' (᱒᱐᱒᱑)
{{Authority control}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:᱑᱙᱕᱐ ᱨᱮ ᱡᱟᱱᱟᱢ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱡᱤᱣᱤᱫ ᱦᱚᱲ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱬᱦᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱠᱟᱱᱟᱰᱟ ᱨᱤᱱ ᱚᱱᱚᱞᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱛᱤᱨᱞᱟᱹ ᱱᱳᱵᱮᱞ ᱥᱤᱨᱯᱷᱟᱹ ᱡᱤᱛᱠᱟᱹᱨᱤᱭᱟᱹ]]
2oa0ocg576880k4magngd72qoc1eekk
ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ
0
38265
199109
2026-10-15T16:20:19Z
Bijendra Hansda Purudhul
346
Bijendra Hansda Purudhul ᱵᱮᱵᱷᱟᱨᱤᱡ [[ᱚᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱚᱞᱟᱢ]] ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱫᱚ [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]] ᱧᱤᱛᱩᱢᱨᱮ ᱩᱪᱟᱹᱲ ᱠᱮᱫᱼᱟᱭ
199109
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[ᱟᱵᱽᱫᱩᱞ ᱠᱟᱞᱟᱢ]]
3ef3f1zp64igb5g219pm1306y4mhvn9
ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱢᱩᱬ ᱞᱟᱭᱤᱱ
0
38266
199133
2026-10-16T09:52:23Z
MT731
2184
"{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ}} {{Infobox rail line | box_width = 28em | name = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/>ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱣᱞᱟ–ᱱᱟᱡᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ | color = 800000 | logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with W..." ᱥᱟᱶᱛᱮ ᱥᱟᱦᱴᱟ ᱵᱮᱱᱟᱣᱟᱠᱟᱱᱟ
199133
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
{{Infobox rail line
| box_width = 28em
| name = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ<br/>ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱣᱞᱟ–ᱱᱟᱡᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱥᱟᱶᱛᱮ
| color = 800000
| logo = <!-- Do NOT place a non-free image here without complying with WP:NFCC #10c -->
| logo_width = 100 px
| image = Ghaziabad railway stationboard.jpg
| image_width =
| caption = ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱞᱟᱹᱠᱛᱤᱭᱟᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ
| type =
| system =
| status = ᱠᱟᱹᱢᱤᱦᱚᱨᱟ
| locale = [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]]
| start = [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱢᱟᱨᱮ ᱫᱤᱞᱞᱤ]],{{stnlnk|ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ}},{{stnlnk|ᱟᱱᱚᱱᱫᱽ ᱵᱤᱦᱟᱨ ᱴᱟᱨᱢᱤᱱᱟᱞ}}
| end = {{stnlnk|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}}
| stations =
| routes =
| open = ᱑᱙᱐᱐
| close =
| owner = [[ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞ|ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| operator = [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]]
| character =
| depot =
| stock =
| linelength =
| tracklength = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ: {{convert|166|km|mi|0|abbr=on}}<br/>ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱣᱞᱟ-ᱱᱟᱡᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ: {{convert|107|km|mi|0|abbr=on}}
| gauge = {{Track gauge|5ft6in|lk=on}} ᱵᱨᱚᱰ ᱜᱮᱡᱽ
| minradius =
| racksystem =
| speed_km/h = 110
| elevation = ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ {{convert|239|m|ft|0|abbr=on}}, ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ {{convert|201|m|ft|0|abbr=on}}
| website =
| map = {{ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
| map_state = collapsed
}}
'''ᱱᱟᱶᱟ ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ''' ᱫᱚ [[ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ|ᱫᱤᱞᱞᱤ]] ᱟᱨ {{stnlnk|ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱸᱠᱥᱚᱱ||ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ}} ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱞᱟᱹᱜᱤᱫ ᱢᱤᱫ ᱨᱮᱞ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱯᱚᱱᱚᱛ [[ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ]] ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱣᱞᱟ-ᱱᱟᱡᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱥᱮᱞᱮᱫ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ [[ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱴᱚᱴᱷᱟ|ᱠᱚᱧᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱥᱚᱱᱟᱨᱤ ᱟᱹᱭᱫᱟᱹᱨᱤ ᱞᱟᱛᱟᱨ ᱨᱮ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱱᱟᱜᱟᱢ==
ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱡᱚᱲᱟᱣ ᱰᱟᱦᱟᱨ ᱫᱚ [[ᱚᱣᱫᱷ ᱟᱨ ᱨᱳᱦᱤᱞᱠᱷᱚᱸᱰ ᱨᱮᱞᱣᱮ]] ᱦᱚᱛᱮᱛᱮ ᱑᱙᱐᱐ ᱥᱟᱞ ᱨᱮ ᱛᱷᱟᱯᱚᱱ ᱞᱮᱱᱟ ᱛᱟᱦᱮᱸᱫ ᱾<ref name=orr>{{cite web | url = http://management.ebooks6.com/The-Oudh-Rohilkhand-Railway-download-w23852.pdf | title = The Oudh and Rohilkhand Railway | publisher = Management E-books6 | access-date = 10 June 2014 }}{{Dead link|date=July 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮᱭᱟᱨ==
᱑᱙ ᱡᱟᱱᱩᱣᱟᱨᱤ ᱒᱐᱑᱖ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ, ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱟᱯᱩᱨ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ ᱯᱩᱨᱟᱹ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱵᱟᱨ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱣᱞᱟ-ᱱᱟᱡᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱦᱚᱸ ᱑᱒ ᱮᱯᱨᱤᱞ ᱒᱐᱑᱙ ᱠᱷᱚᱱ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱜᱮᱭᱟ ᱾
==ᱥᱯᱤᱰ ᱥᱤᱢᱟᱹ==
ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ-ᱦᱟᱯᱩᱨ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱰᱤ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱑᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱯᱤᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾ ᱟᱨ ᱜᱟᱡᱽᱨᱟᱣᱞᱟ-ᱱᱟᱡᱤᱵᱟᱵᱟᱫᱽ ᱪᱟᱸᱜᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱫᱚ "ᱜᱟᱫᱮᱞ ᱰᱤ" ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱞᱮᱠᱟᱛᱮ ᱛᱷᱚᱠ ᱟᱠᱟᱱᱟ ᱟᱨ ᱑᱐᱐ ᱠᱤᱞᱚᱢᱤᱴᱚᱨ/ᱴᱟᱲᱟᱝ ᱫᱷᱟᱹᱨᱤᱡ ᱥᱯᱤᱰ ᱦᱟᱛᱟᱣ ᱫᱟᱲᱮᱭᱟᱜᱼᱟ ᱾
==ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ==
ᱜᱟᱡᱤᱭᱟᱵᱟᱫᱽ ᱤᱞᱮᱠᱴᱨᱤᱠ ᱞᱳᱠᱳ ᱥᱮᱰ ᱫᱚ ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱴᱚᱴᱷᱟ ᱨᱮ ᱠᱟᱹᱢᱤ ᱮᱫᱟᱭ ᱾ ᱒᱐᱐᱘ ᱨᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ ᱔᱗ WAP-᱑ ᱞᱳᱠᱳᱥ ᱛᱟᱦᱮᱸ ᱠᱟᱱᱟ ᱾ ᱱᱚᱣᱟ ᱨᱮ WAM-᱔, WAP-᱔, WAP-᱕, WAP-᱗ ᱟᱨ WAG-᱕HA ᱞᱳᱠᱳᱥ ᱦᱚᱸ ᱢᱮᱱᱟᱜᱼᱟ ᱾<ref>{{cite web |url= http://www.irfca.org/faq/faq-shed.html |title= Sheds and workshops|publisher= IRFCA| access-date = 10 March 2014 }}</ref>
ᱪᱮᱫᱟᱜ ᱥᱮ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱨᱮᱪ ᱫᱚ ᱱᱤᱛᱚᱜ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱛᱮ ᱪᱟᱞᱟᱣ ᱟᱠᱟᱱᱟ, ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱨᱮᱪ ᱨᱮ ᱵᱟᱹᱲᱛᱤ ᱵᱤᱡᱽᱞᱤ ᱞᱳᱠᱳᱢᱳᱴᱤᱵᱷ ᱧᱮᱞᱚᱜ ᱮᱦᱚᱵᱚᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱝᱜᱷᱟᱨᱤᱭᱟᱹ ᱠᱚᱣᱟᱜ ᱞᱟᱹᱲᱦᱟᱹᱭ==
ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱫᱚ ᱱᱚᱣᱟ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱨᱮ ᱢᱤᱫ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱟᱱᱟ ᱡᱟᱦᱟᱸ ᱫᱚ ᱥᱤᱧᱚᱛᱤᱭᱟᱹ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱨᱮᱱᱟᱜ ᱥᱟᱭ ᱥᱟᱭ ᱵᱩᱠᱤᱝ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱠᱚ ᱢᱩᱫᱽ ᱨᱮ ᱢᱤᱫᱴᱟᱹᱝ ᱠᱟᱱᱟ ᱾<ref>{{cite web|url=http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |title=Indian Railways Passenger Reservation Enquiry |work=Availability in trains for Top 100 Booking Stations of Indian Railways |publisher=IRFCA |access-date=10 March 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510115649/http://www.indianrail.gov.in/7days_Avl.html |archive-date=10 May 2014 |df=dmy }}</ref> ᱢᱮᱱᱠᱷᱟᱱ ᱱᱚᱣᱟ ᱥᱴᱮᱥᱚᱱ ᱨᱮ ᱪᱮᱫ ᱦᱚᱸ ᱢᱩᱬᱩᱛ ᱢᱮᱞ/ᱮᱠᱥᱯᱨᱮᱥ ᱴᱨᱮᱱ ᱵᱟᱹᱱᱩᱜᱼᱟ ᱾
==ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ==
{{ᱥᱟᱹᱠᱷᱭᱟᱹᱛ}}
==ᱵᱟᱦᱨᱮ ᱡᱚᱱᱚᱲ==
{{DEFAULTSORT:ᱫᱤᱞᱞᱤ-ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱞᱟᱭᱤᱱ}}
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱥᱤᱧᱚᱛ ᱨᱮ ᱕ ᱯᱷᱤᱴ ᱖ ᱤᱸᱪ ᱜᱮᱡᱽ ᱨᱮᱞᱜᱟᱹᱰᱤ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱩᱛᱛᱚᱨ ᱯᱨᱚᱫᱮᱥ ᱨᱮ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱠᱚ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱞᱟᱭᱤᱱ ᱑᱙᱐᱐ ᱨᱮ ᱠᱚ ᱡᱷᱤᱡ ᱞᱮᱫᱟ]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱢᱚᱨᱟᱫᱟᱵᱟᱫᱽ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
[[ᱛᱷᱚᱠ:ᱫᱤᱞᱞᱤ ᱨᱮᱞᱣᱮ ᱦᱟᱹᱴᱤᱧ|*]]
iyne9yeld94xm3kibxw840rrnyt4n16