विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 5365 499270 486727 2026-05-20T15:29:24Z TechyLox 41446 499270 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity | type = |विष्णुः=| image= Rama-Sita coronation.jpg | caption = राज्याभिषेकानन्तरं सिंहासने विराजमानः श्रीरामचन्द्रः | name = भगवान् <br> श्रीरामः <!-- | Sanskrit_transliteration = {{IAST|Rāma}} --> | affiliation = विष्णोः सप्तमावतारः | parents = [[दशरथः]] (पिता){{sfn|James G. Lochtefeld|2002|p=555}}<br>[[कौसल्या]] (माता){{sfn|James G. Lochtefeld|2002|p=555}}<br>[[कैकेयी]] (विमाता)<br>[[सुमित्रा]] (विमाता)<br> | consort = [[सीता]]{{sfn|James G. Lochtefeld|2002|p=555}} | abode = [[अयोध्या]], सन्तानकः च | texts = ''[[रामायणम्]]'' | siblings = [[लक्ष्मणः]] (भ्राता)<br>[[भरतः (रामायणम्)|भरतः]] (भ्राता)<br>[[शत्रुघ्नः]] (भ्राता)<br>[[शान्ता]] (भगिनी) | festivals = [[रामनवमी]], [[विवाहपञ्चमी]], [[दीपावली]], [[विजयादशमी]] | birth_place = [[अयोध्या]], [[कोसलम्]] | children = [[लवः (रामायणम्)|लवः]] (पुत्रः)<br> [[कुशः (रामायणम्)|कुशः]] (रामः) |dynasty = [[रघुवंशः]] [[इक्ष्वाकुवंशः|इक्ष्वाकुः]] [[सूर्यवंशः|सूर्यवंशी]] |ethnic_group= [[अवधिजनाः|अवधी]] [[भारतीयः]] }} '''श्रीरामचन्द्रो''' भगवतो [[विष्णुः|नारायणस्य]] दशसु अवतारेषु सप्तमः । सूर्यवंशसमुत्पन्नोऽयं [[दशरथः|दशरथस्य]] पुत्रः । भगवान् [[विष्णुः|नारायणस्]] त्रेतायुगे श्रीरामचन्द्ररूपेणावतारं गृहीतवान् । [[रामायणम्|रामायण]]कथानायकः श्री'''रामः''' । सोऽवतारपुरुषः इति [[रामायणम्|रामायणे]] चित्रितः । श्रीरामो[[अयोध्या|ऽयोध्याधिपस्य]] [[दशरथः|दशरथस्या]]त्यन्तं प्रीतिपात्रो ज्येष्ठपुत्रः । अयोध्याप्रजाभ्योऽप्य् अत्यन्तं प्रीतिपात्रः श्रीरामः । एषः सद्गुणानां साकाररुपः (मूर्तरुपः)आसीत्। दशरथस्य तिसृषु पत्नीष्व् अन्यतमा [[कैकेयी]] दशरथेन दत्तेन वरद्वारा रामं वनं प्रेषयति । रामोऽपि राज्याभिषेकं विहाय वनगमनाय सिद्धो भवति । यदा वनवासे भवति तदैव राक्षसं [[रावणः|रावणं]] मारयति । == जननम् == [[चित्रम्:Ayodhya city.jpg|thumb|200px|[[अयोध्या]]]] [[अयोध्या|अयोध्यायाश्]] चक्रवर्ती सम्राड् [[दशरथः]] आसीत् । तस्य तिस्रः पत्न्यः आसन् । परं स [[दशरथः|दशरथो]] निपुत्रिका ऽऽसीत् ।अतः पुत्रप्राप्त्यर्थं [[दशरथः]] पुत्रकामेष्टि यजनं कृतवान् । तत्फलत्वेन श्रीरामचन्द्रः [[कौसल्या|कौसल्यायाः]] गर्भाम्बुधौ चैत्रशुक्लनवम्यां पुनर्वसुनक्षत्रे जन्म प्राप्तवान् । सुमित्रायाः द्वौ पुत्रौ [[लक्ष्मणः]] [[शत्रुघ्नः|शत्रुघ्नश्च]] तथैव [[कैकेयी|कैकेय्याः]] [[भरतः|भरतो]] जन्म लब्धवन्तः। चत्वारो बालकाः अतीव बुद्धिमन्तः आसन् । रामो बाल्यादेव शान्तो वीरश्चासीत् । स सदैव जीवने मर्यादायाः कृते सर्वोच्चस्थानं दत्तवान् अतैव स मर्यादा पुरुषोत्तमः श्रीरामो नाम्ना प्रसिद्धः। तस्य राज्यं न्यायपूर्णं प्रजायाः सदैव हितचिन्तकः आसीत्। अतः सर्वे ऽद्यापि [[भारतम्|भारते]] सुराज्यस्य परिकल्पनां ये कुर्वन्ति तदा रामराज्यस्य विषये वदन्ति । सदैव धर्ममनुचारिणस् त्रयो भ्रातरोऽपि [[वसिष्ठः|वसिष्ठार्षेः]] समीपेऽधीताः। == [[अयोध्या|अयोध्यां]] प्रति [[विश्वामित्रः|विश्वामित्रस्या]]गमनम् == श्रीराम: बाल्यकाले एव महतीं साधनामकरोत् । यागकरणसमये [[सुबाहु]]-[[ताटका]]दीनां पीडां सोढुम् अशक्तः [[विश्वामित्रः]] एकवारम् [[अयोध्या|अयोध्यां]] प्रति आगत्य [[दशरथः|दशरथस्य]] समीपे यागरक्षणार्थं राम[[लक्ष्मणः|लक्ष्मण]]योः साहाय्यम् अयाचत । परं बालयोः रामलक्ष्मणयोः वनं प्रति प्रेषणं दशरथेन नाङ्गीकृतम् । किन्तु [[वसिष्ठः|वसिष्ठस्य]] सूचनानुसारं [[दशरथः]] वनं प्रति प्रेषयितुम् अङ्गीकृतवान् । रामः [[विश्वामित्रः|विश्वामित्रेण]] सह वनं गत्वा दुष्टशक्तीनां हननं कृत्वा ऋषिणां यागरक्षणस्य अभूतपूर्वं कार्यमकरोत् । विशिष्टैः मन्त्रैः विश्वामित्रेण उपदिष्टः रामः विशिष्टं बलं प्राप्तवान् । बहू दीव्यशक्तीनां संग्रहः तैः स्वतपोबलेन कृतः। एतादृशः अभूतपूर्वः साहसः बाल्यादेव तेन कृतः। == [[सीता]]स्वयंवरः == राक्षसानां वधानन्तरं महर्षिः विश्वमित्रः रामलक्ष्मणाभ्यां सह [[जनकः|जनक]]महाराजस्य आस्थाने [[सीता]]याः स्वयंवरः आयोजितः आसीत् तस्मिन् आयोजने संप्राप्तः । यत्र शिवधनुषः ज्याबन्धनं स्वयंवरस्य पन्थाह्वानमासीत् । [[रावणः|रावणा]]दयः पराक्रमशालिनः स्वयंवरमन्डपे समागताः आसन् । सर्वैः स्वशक्त्या प्रयत्नः कृतः । परं सर्वे पराजिताः । तदा [[विश्वामित्रः|विश्वामित्रस्य]] आदेशेन श्रीरामः यावत् शिवधनुषं उत्थाय तिष्ठति तावत् शिवधनुषं भयंकरध्वनिना द्विधा विभक्तः भवति। सर्वत्र प्रसन्नतायाः वातावरणं परिदृश्यते,सीता हर्षमुपगता । श्रीरामः विजयं प्राप्तवान् । रामः [[सीता|सीतां]] परिणीतवान् । तत्रैव [[लक्ष्मणः]] [[भरतः]] शत्रुघ्नश्च [[ऊर्मिला]] आदिभिः कन्याभिः सह परिणीताः। चत्वारो भ्रातरः प्रसन्नतया स्वगृहं अयोध्यां प्रत्यावर्तत । [[अयोध्या]]यां रामः [[सीता]] च सुखेन वसतः स्म । तस्य मृदुलता,जनसेवायुक्ता भावना,न्यायप्रियतायाः कारणेन सः [[अयोध्या]]जनेषु लोकप्रियः संजातः। राजा [[दशरथः]] वानप्रस्थं प्रति गम्यमानः आसीत् । अतः सः सर्वं राज्यं रामाय दातुमिच्छति स्म। जनाः अपि प्रसन्नाः अभवन् यतः तेषां प्रियः रामः राजा भविष्यति । तदा रामस्य अन्यौ द्वौ भ्रातरौ स्वमातुः गृहं गतौ आस्ताम् । तदा दुष्टभावनायुक्ता दासी [[मन्थरा]] [[कैकेया|कैकेय्याः]] मनसि दुष्टविचारान् निक्षिप्तवती । [[भरतः]] राजा भवेदिति तथैव रामः चतुर्दशवर्षपर्यन्तं वनं गच्छेत् यतः त्वं दशरथस्य प्रिया अतः त्वं वरान् याच । येन रामस्य कृते वनवासस्य आदेशः प्राप्तः । रामः पितुरादेशं मत्वा चतुर्दशवर्ष पर्यन्तं वनम् अगच्छत्। == [[परशुरामः|भार्गवरामेण]] सह मेलनम् == सीतास्वयंवरानन्तरं श्रीरामः [[अयोध्या|अयोध्यां]] प्रतिनिवर्तमानः आसीत् । मार्गे भार्गवरामस्य मेलनमभूत् । भार्गवरामः कोपेन श्रीरामेण सह योद्धुम् उद्युक्तः । श्रीरामः तेन सह युद्धं कृत्वा तं जितवान् । सन्तुष्टः भार्गवरामः श्रीरामाय वैष्णवधनुः दत्तवान् । ==पितृवाक्यपरिपालनम् == मन्थरायाः दुष्प्रेरणया [[कैकेयी]] पुरा दशरथेन दत्तस्य वरस्य दुरुपयोगमकरोत् । श्रीरामस्य वनगमनाय [[भरतः|भरतस्य]] राज्याभिषेकाय च आग्रहं कृतवती । रामः सन्तोषेण वनं गन्तुम् उद्युक्तः । [[दशरथः]] तस्य प्रतिरोधमकरोत् । परं श्रीरामः पित्रा दत्तस्य वचनस्य भङगः न स्यादिति हेतोः चतुर्दशवर्षाणां वनवासार्थं वनं गतवान् । सीता लक्ष्मणश्च तम् अनुसृतवन्तौ । जगति एतादृशमुदाहरणं नैव दृश्यते यत् भ्राता भ्रातुः कृते वनं गतः। एषा वार्ता [[भरतः|भरतेन]] गृहं प्रत्यागते सति श्रुता, तदा सः रामं प्रत्यानेतुमुद्यतः बभूव । [[भरतः|भरतेन]] बहू आग्रहः रामाय कृतः, परं वचनपरिपालकः आज्ञाधारकश्च श्रीरामः [[भरतः|भरतस्य]] वचनं न स्वीकरोति । तदा [[भरतः]] रामस्य पादुकां गृहीत्वा एव प्रत्यागच्छति । रामः परिवारजनानां प्रत्यागमनकारणात् ततः दूरं गतः । == सीताहरणम् == वनवाससमये शूर्पणखायाः सह अपमानकारणात् [[रावणः|रावणेन]] [[सीता]]याः अपहरणं कृतम् । [[रावणः]] दैत्यराजः लंकायाः अधिपतिरासीत् । [[रामायणम्|रामायणानुसारं]] यदा [[सीता]] स्वाश्रमे मृगशिशुं पश्यति तदा सा मृगस्योपरि मुग्धा जाता ,तदा मृगस्य वाणीं श्रुत्वा [[सीता]] उद्विग्ना जाता । सः मायावी मृगः [[रावणः|रावणस्य]] मातुलः आसीत् । तेनैव रावणस्य कथनानुसारं मृगरूपं धारितः। सा रामं तमानेतुं कथयति । रामःमृगमानेतुं गच्छति,लक्ष्मणं च सीतारक्षणे नियुज्य गच्छति । [[सीता]] [[लक्ष्मणः]] च यदा कुटीरे आस्ताम् । तदा [[मारीचः]] रामं बहुदूरं नीतवान् । समये प्राप्ते रामेण शरसंधानं कृतम् । मारीचः उच्चैः ‌- हे सीते ! हे लक्ष्मण ! उक्तवान्। तत्छ्रुत्वा [[सीता]] चिन्ताग्रस्ता जाता, सा लक्ष्मणं रामस्य रक्षणाय गन्तुं कथयति । [[लक्ष्मणः]] सीतां अवबोधयति परं [[सीता]] न किंचित् शृणोति । अन्ततः [[लक्ष्मणः]] राममानेतुं गच्छति । गमनसमये सः एकां रेखाम् आकारयति,ततः अग्रे आगन्तुं सीतां वारयति। ततः [[रावणः]] भिक्षुरूपेण तत्रागत्य सीतां रेखामुल्लङ्घयितुं कथयति । सा तथैवाचरति । येन [[रावणः]] [[सीता]]मपहरति । == हनूमत्सुग्रीवयोः मेलनम्== रामः स्वभ्राता [[लक्ष्मणः|लक्ष्मणेन]] सह [[सीता]] शोधाय इतस्ततः परिभ्रमन् आसीत्, तदा मार्गे जटायोः [[रावणः|रावणेन]] सह युद्धः तथैव मरणं , ततः अग्रे किष्किन्धागमनानन्तरं तत्र [[हनुमान्|हनुमतः]] परिचयः [[सुग्रीवः|सुग्रीवेण]] सह मैत्री जाता । [[सुग्रीवः|सुग्रीवस्य]] भ्रात्रा बालिना सह युद्धं कृत्वा बालेः मृत्युः सुग्रीवस्य राज्यं प्रत्यर्पितः। [[हनुमान्]] रामस्य अन्योन्यः भक्तः संजातः । यः स्वकीयं जीवनं रामाय प्रत्यर्पितवान् । अनन्तरं हनुमता समुद्रतरणं कृत्वा [[सीता]]याः परिशोधः , लंकादाहनम् ,रामाय सूचना प्रदानम्, युद्धस्य सज्जता , सेतुनिर्माणम् , लंकागमनम् इत्यादि वर्णनं [[रामायणम्|रामायणे]] विशदतया वर्णितम् । == [[रावणः|रावण]]वधः == [[सीता]]पहरणानन्तरं रामः वानरसैन्यस्य साहाय्येन [[सीता]]न्वेषणकार्यमारब्धवान् । [[हनूमान्|हनूमता]] [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्कायां]] सीता दृष्टा । वानरसैन्यं सेतुबन्धनेन लङ्कां प्रविष्टम् । रावणसैन्येन सह वानरसैन्यस्य युद्धम् आरब्धम् । रामेण [[रावणः|रावणस्य]] हननं कृतम् । दुष्टात्मा रावणस्य विनाशः जातः । [[सीता]]याः मुक्तिः [[अयोध्या|अयोध्यायां]] रामस्य राज्याभिषेकः अभवत् । '''संक्षिप्तं रामायणम्-''' :आदौ रामतपोवनादिगमनं,हत्वा मृगं कांचनम्, ::वैदेहिहरणं जटायुमरणं,सुग्रीवसम्भाषणम्। :बालिनिग्रहणं समुद्रतरणं,लंकापुरी दाहनम्, ::पश्चाद्रावणकुम्भकर्णमरणं,एतद्धि रामायणम्॥ *'''रामस्तुतिः'''<br> :रामो राजमणिः सदा विजयते,रामं रमेशं भजे, ::रामेणाभिहता निशाचरचमूः, रामाय तस्मै नमः। :रामान्नास्ति परायणं परतरं,रामस्य दासोस्म्यहम्, ::रामे चित्तलयो सदा भवतु मे,भोःराम मामुद्धर॥ :रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे। ::रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः॥ * [[प्राचीनवंशावली]] * [[अयोध्याकुलम्]] {{हिन्दूधर्मः}} {{रामायणम्}} ==वीथिका== <gallery> Rama in forest.jpg Agni pariksha.jpg Stone sculpt 2 NMND-10.JPG Srisita ram laxman hanuman manor.JPG </gallery> ==बाह्यानुबन्धः== {{commonscat|Rama}} * [http://www.merikhabar.com/News/श्री_राम_हैं_‘मैनेजमेंट_गुरु’___N19655.html श्री राम हैं ‘मैनेजमेंट गुरु’] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119042909/http://www.merikhabar.com/News/%E0%A4%B6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE_%E0%A4%B9%E0%A5%88%E0%A4%82_%E2%80%98%E0%A4%AE%E0%A5%88%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%9C%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82%E0%A4%9F_%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A5%81%E2%80%99___N19655.html |date=2012-11-19 }} * [http://rachanakar.blogspot.com/2009/06/blog-post_02.html प्रोफ़ेसर महावीर सरन जैन का आलेख : राम साध्य हैं, साधन नहीं] [[वर्गः:रामायणस्य पात्राणि]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎]] [[वर्गः:अयोध्याकुलस्य राजानः]] 8b7t3etpkq86hxzymmtxa2cefk1jihj 0 6472 499284 419368 2026-05-21T06:45:33Z ~2026-30384-40 46493 , मुझे कम टक्के किसलिये गिराई 499284 wikitext text/x-wiki '''435''' तमः वर्षः [[ग्रेगोरी-कालगणना|ग्रेगोरी-कालगणनायाम्]] एकः [[साधारण-वर्षः]] आसीत्। == घटनाः == === जनवरी-मार्च === === अप्रैल-जून === === जुलाई-सितंबर === === अक्तूबर-दिसंबर === == अज्ञात-तिथीनां घटनाः == == जन्मानि == === जनवरी-मार्च === === अप्रैल-जून === === जुलाई-सितंबर === === अक्तूबर-दिसंबर === == निधनानि == === जनवरी-मार्च === === अप्रैल-जून === === जुलाई-सितंबर === === अक्तूबर-दिसंबर === == बाह्य-सूत्राणि == [http://calendopedia.com/ Calendopedia] [[वर्गः:२७४|२७४]] [[वर्गः:वर्षः|२७४]] [[वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके]] {{वर्षाः}} == सम्बद्धाः लेखाः == * [[भारतीयकालमानः]] * [[ज्योतिषशास्त्रम्]] * [[संस्कृतम्]] * [[भारतम्]] 0nlmyhjzkw5yv86xxfzvjdgzybttqq5 499286 499284 2026-05-21T06:46:56Z ~2026-30384-40 46493 मुझे बहुत कम टक्के गिरे मैने बहुत अभ्यास किया था 499286 wikitext text/x-wiki '''435''' तमः वर्षः [[ग्रेगोरी-कालगणना|ग्रेगोरी-कालगणनायाम्]] एकः [[साधारण-वर्षः]] आसीत्। == घटनाः मेरे साथ बहुत अनर्थ हुआ == === जनवरी-मार्च === === अप्रैल-जून === === जुलाई-सितंबर === === अक्तूबर-दिसंबर === == अज्ञात-तिथीनां घटनाः == == जन्मानि == === जनवरी-मार्च === === अप्रैल-जून === === जुलाई-सितंबर === === अक्तूबर-दिसंबर === == निधनानि == === जनवरी-मार्च === === अप्रैल-जून === === जुलाई-सितंबर === === अक्तूबर-दिसंबर === == बाह्य-सूत्राणि == [http://calendopedia.com/ Calendopedia] [[वर्गः:२७४|२७४]] [[वर्गः:वर्षः|२७४]] [[वर्गः:वर्षसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:चित्रसारमञ्जूषे नावश्यके]] {{वर्षाः}} == सम्बद्धाः लेखाः == * [[भारतीयकालमानः]] * [[ज्योतिषशास्त्रम्]] * [[संस्कृतम्]] * [[भारतम्]] dlt84d4xzjzpb3j3z2jp7uvg8wxu1tu 10 15668 499269 442751 2026-05-20T15:26:39Z TechyLox 41446 499269 wikitext text/x-wiki {{Infobox | abovestyle = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | egyptian = background-color: #decd87 | greek = background-color:#cef2e0 | hindu = background-color:#FFC569 | irish = background-color:#c1e6c1 | jain = background-color:#F5DEB3 | slavic = background-color:#c2efdf | turkic = background-color:#c2efdf | roman = background-color: #ddc3e2 | etruscan = background-color: #f7e3cd | mesopotamian = color:#FFFFFF; background-color:#228b22 | canaanite= color:#FFFFFF; background-color: #800080 | muisca = background-color: #FFD500 }} | headerstyle = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | egyptian = background-color: #decd87 | greek = background-color:#cef2e0 | hindu = background-color:#FFC569 | irish = background-color:#c1e6c1 | jain = background-color:#F5DEB3 | slavic = background-color:#c2efdf | turkic = background-color:#c2efdf | roman = background-color: #ddc3e2 | etruscan = background-color: #f7e3cd | mesopotamian = color:#FFFFFF; background-color:#228b22 | canaanite= color:#FFFFFF; background-color: #800080 | muisca = background-color: #FFD500 }} | above = {{{name|{{{Name|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}} | above = {{#if:{{{honorific_prefix|}}}|<span style="font-size: smaller; font-weight: normal;">{{{honorific_prefix}}}</span><br />}}{{{name|{{PAGENAME}}}}} | subheader = {{#if:{{{deity_of|{{{god_of|{{{alusi_of|}}}}}}}}}|{{larger|{{{deity_of|{{{god_of|{{{alusi_of|}}}}}}}}} }} }} | subheader2 = {{#if:{{{member_of|}}}|Member of {{{member_of}}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{#invoke:WikidataIB |getPreferredValue |P18 |name=image |qid={{{qid|}}} |suppressfields={{{suppressfields|}}} |fetchwikidata={{{fetchwikidata|ALL}}} |onlysourced=no |noicon=yes| maxvals=1|{{{image|}}}}}|size={{{image_size|}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image_upright|1}}}|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | label1 = अन्यनामानि | data1 = {{{other_names|}}} | label2 = संस्कृतेतिहासे नाम | data2 = {{{hiro|{{{Hiro|}}}}}} | label3 = पुरातनकाले नाम | data3 = {{{old_norse|{{{Old_Norse|}}}}}} | label4 = [[देवनागरी]] | data4 = {{{devanagari|{{{Devanagari|}}}}}} | label5 = संस्कृतानुवादः | data5 = {{{sanskrit_transliteration|{{{Sanskrit_transliteration|}}}}}} | label6 = तमिळलिपिः | data6 = {{{tamil_script|{{{Tamil_script|}}}}}} | label7 = तमिळानुवादः | data7 = {{{tamil_transliteration|{{{Tamil_transliteration|}}}}}} | label8 = कनडालिपिः | data8 = {{{kannada_script|{{{Kannada_script|}}}}}} | label9 = कनडानुवादः | data9 = {{{kannada_transliteration|{{{Kannada_transliteration|}}}}}} | label10 = {{{script_name}}} | data10 = {{#if:{{{script_name|}}}|{{{script|}}} }} | label11 = इत्यत्र सम्मानितः | data11 = {{{venerated_in|}}} | label12 = {{#if:{{{associate|}}}|Associate|सम्बन्धः}} | data12 = {{if empty| {{{associate|}}} | {{{affiliation|}}} }} | label13 = Major cult {{#if:{{{cult_centre|}}}|centre|केन्द्रम्}} | data13 = {{{cult_centre|{{{cult_center|}}}}}} | label14 = पूर्वजाः | data14 = {{{predecessor|}}} | label15 = उत्तराधिकारिणः | data15 = {{{successor|}}} | label16 = {{#if:{{{abode|}}}|गृहाणि|गृहाणि}} | data16 = {{if empty| {{{abode|}}} | {{{abodes|}}} }} | label17 = {{#if:{{{planet|}}}|[[Planets in astrology|Planet]] | World}} | data17 = {{if empty| {{{planet|}}} | {{{world|}}} }} | label18 = मन्त्रः | data18 = {{{mantra|}}} | label19 = {{#if:{{{weapon|}}}|शस्त्रम्|शस्त्राणि}} | data19 = {{if empty| {{{weapon|}}} | {{{weapons|}}} }} | label20 = सैन्यम् | data20 = {{{army|}}} | label21 = युद्धक्षेत्राणि | data21 = {{{battles|{{{Battles|}}}}}} | label22 = {{#if:{{{artefacts|}}}|कलाकृतयः|कलाकृतयः}} | data22 = {{if empty| {{{artefacts|}}} | {{{artifacts|}}} }} | label23 = प्राणिनः | data23 = {{{animals|}}} | label24 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | hindu = [[Hindu iconography#Symbols associated with individual devas|{{#if:{{{symbol|}}}|Symbol|Symbols}}]] | #default = {{#if:{{{symbol|}}}|Symbol|Symbols}} }} | data24 = {{if empty| {{{symbol|}}} | {{{symbols|}}} }} | label25 = औन्त्यम् | data25 = {{{height|}}} | label26 = वयः | data26 = {{{age|}}} | label27 = वृक्षः | data27 = {{{tree|}}} | label28 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | alusi = [[Igbo calendar|दिनम्]] | #default = दिनम् }} | data28 = {{{day|}}} | label29 = {{#if:{{{complexion|}}}|Complexion|{{#if:{{{colour|}}}|Colour|Color}}}} | data29 = {{if empty| {{{complexion|}}} | {{{colour|}}} | {{{color|}}} }} | label30 = क्रमाङ्कः | data30 = {{{number|}}} | label31 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | hindu = [[Vahana|पर्वतः]] | #default = पर्वतः }} | data31 = {{{mount|}}} | label32 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} | hindu = [[Hindu texts|साहित्यम्]] | #default = साहित्यम् }} | data32 = {{{texts|}}} | label33 = धर्मः | data33 = {{{region|}}} | label34 = जातीयसमूहः | data34 = {{{ethnic_group|}}} | label35 = {{#if:{{{temples|}}}|मन्दिराणि|मन्दिरम्}} | data35 = {{if empty|{{{temples|}}}|{{{temple|}}}}} | label36 = पर्वाणि | data36 = {{{festivals|}}} | header37 = {{#if:{{{birth_name|}}}{{{birth_date|}}}{{{birth_place|}}}{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}{{{spouse|}}}{{{children|}}}{{{father|}}}{{{mother|}}}{{{siblings|}}}{{{dynasty|}}}|व्यक्तिगतविवरणम्}} | label38 = जन्म | data38 = {{Br separated entries|1={{#if:{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}|<span class="nickname">{{{birth_name|{{{birthname|}}}}}}</span>}}|2={{{birth_date|}}}|3={{#if:{{{birth_place|}}}|<span class="birthplace">{{{birth_place|}}}</span>}}}} | label39 = {{#if:{{{death_date|}}}{{{death_place|}}}|देहत्यागः|''मोक्षः''}} | data39 = {{#if:{{{death_date|}}}{{{death_place|}}} |{{Br separated entries|1={{{death_date|}}}|2={{#if:{{death_place|}}}|<span class="deathplace">{{{death_place|}}}</span>}}}} |{{Br separated entries|1={{{moksha_date|}}}|2={{#if:{{{moksha_place|}}}|<span class="deathplace">{{{moksha_place|}}}</span>}}}} }} | label40 = {{#if:{{{consort|}}}|सहचारी|{{#if:{{{consorts|}}}|Consorts|पतिः/पत्नी}}}} | data40 = {{if empty| {{{consort|}}} | {{{consorts|}}} | {{{spouse|}}} }} | label41 = {{#if:{{{offspring|}}}|अपत्यम्|अपत्यानि}} | data41 = {{if empty|{{{offspring|}}} | {{{children|}}} }} | label42 = पितरौ | data42 = {{#if:{{{parents|}}} |{{{parents|}}} |{{unbulleted list |1={{#if:{{{father|}}}|{{{father|}}} (पिता)}} |2={{#if:{{{mother|}}}|{{{mother|}}} (माता)}} }} }} | label43 = सहोदराः | data43 = {{{siblings|}}} | label44 = वंशः | data44 = {{{dynasty|}}} | header45 = {{#if:{{{greek_equivalent|}}}{{{roman_equivalent|}}}{{{norse_equivalent|}}}{{{etruscan_equivalent|}}}{{{christian_equivalent|}}}{{{slavic_equivalent|}}}{{{hinduism_equivalent|}}}{{{canaanite_equivalent|}}}{{{equivalent1|}}}{{{equivalent2|}}}|Equivalents}} | label46 = Greek equivalent | data46 = {{{greek_equivalent|{{{Greek_equivalent|}}}}}} | label47 = Roman equivalent | data47 = {{{roman_equivalent|{{{Roman_equivalent|}}}}}} | label48 = Norse equivalent | data48 = {{{norse_equivalent|{{{Norse_equivalent|}}}}}} | label49 = Etruscan equivalent | data49 = {{{etruscan_equivalent|{{{Etruscan_equivalent|}}}}}} | label50 = Christian equivalent | data50 = {{{christian_equivalent|{{{Christian_equivalent|}}}}}} | label51 = Slavic equivalent | data51 = {{{slavic_equivalent|{{{Slavic_equivalent|}}}}}} | label52 = Hinduism equivalent | data52 = {{{hinduism_equivalent|{{{Hinduism_equivalent|}}}}}} | label53 = Canaanite equivalent | data53 = {{{canaanite_equivalent|{{{Canaanite_equivalent|}}}}}} | label54 = {{{equivalent1_type|}}} equivalent | data54 = {{#if:{{{equivalent1_type|}}}|{{{equivalent1|}}}}} | label55 = {{{equivalent2_type|}}} equivalent | data55 = {{#if:{{{equivalent2_type|}}}|{{{equivalent2|}}}}} }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Category:Pages using infobox deity with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Infobox deity]] with unknown parameter "_VALUE_" | abode | abodes | affiliation | age | alt | alusi_of | animals | army | artefacts | artifacts | associate | Battles | battles | birth_date | birth_name | birth_place | birthname | Canaanite_equivalent | canaanite_equivalent | caption | children | Christian_equivalent | christian_equivalent | color | colour | complexion | consort | consorts | cult_center | cult_centre | day | death_date | death_place | deity_of | Devanagari | devanagari | dynasty | ethnic_group | Etruscan_equivalent | etruscan_equivalent | equivalent1 | equivalent1_type | equivalent2 | equivalent2_type | father | festivals | god_of | Greek_equivalent | greek_equivalent | height | Hinduism_equivalent | hinduism_equivalent | Hiro | hiro | image | image_size | Kannada_script | kannada_script | Kannada_transliteration | kannada_transliteration | mantra | member_of | moksha_date | moksha_place | mother | mount | Name | name | Norse_equivalent | norse_equivalent | number | offspring | Old_Norse | old_norse | other_names | parents | planet | predecessor | region | Roman_equivalent | roman_equivalent | Sanskrit_transliteration | sanskrit_transliteration | script | script_name | siblings | Slavic_equivalent | slavic_equivalent | spouse | successor | symbol | symbols | Tamil_script | tamil_script | Tamil_transliteration | tamil_transliteration | temple | temples | texts | tree | type | venerated_in | weapon | weapons | world | | honorific_prefix = {{{honorific_prefix|}}} }}{{#if:{{{type|}}}||[[Category:Pages using infobox deity without type param]]}}{{#if:{{{color|}}}{{{colour|}}}|[[Category:Pages using infobox deity with color param]]}}<includeonly>{{#ifeq:{{{child|}}}|yes||{{Wikidata image|1={{{image|}}}|2={{{nocat_wdimage|}}}}}}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}}</noinclude> smeg7wv70023wm9zbsxqjsmop7gn59k 0 16773 499285 492369 2026-05-21T06:46:29Z Suyash.dwivedi 17766 /* वर्धनस्य कालः क्रमश्च */ 499285 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = कारवेल्लम् |image = Momordica_charantia_Blanco2.357.png |regnum = [[Plant]]ae |unranked_divisio = [[Angiosperms]] |unranked_classis = [[Eudicots]] |unranked_ordo = [[Rosids]] |ordo = [[Cucurbitales]] |familia = [[Cucurbitaceae]] |genus = ''[[Momordica]]'' |species = '''''M. charantia''''' |binomial = ''Momordica charantia'' |binomial_authority = Descourt. |}} [[चित्रम्:Bitter gourd (Momordica charantia).jpg|thumb|कारवेल्लम्]] '''कारवेल्लम्''' (Bitter guard) कश्चन शाकविशेषः । कारवेल्लं [[भारतम्|भारते]] शाकत्वेन सर्वत्र उपयुज्यते । एतेन [[क्वथितं]], [[व्यञ्जनं]], [[भर्ज्यं]], [[दाधिकम्]] इत्यादिकं निर्मीयते । अनेन कारवेल्लेन गुलिका अपि निर्मीयते । एतत् कारवेल्लं तिक्तरुचियुक्तम् । कारवेल्लं कर्तयित्वा लवणजले संस्थाप्य किञ्चित्समयानन्तरं सम्यक् अग्नौ पचनीयम् तदनन्तरं जलं संशोध्य केवलं खण्डानां स्वीकारे कृते तस्य तिक्तता न्यूना भवति । कारवेल्लस्य त्वचः निवारणेनापि तिक्तता न्यूना भवति । इदं सामान्यतः [[भारतम्|भारतस्य]] सर्वेषु प्रदेशेषु वर्धते । ==नामानि== :संस्कृतं नाम - कारवल्लः/ कारवेल्ली :वैज्ञानिकं नाम - Momoraliea charantia Linn :कन्नडनाम - हागलकायि :आंग्लनाम - Bitter guard :हिन्दीनामनी - करैला, करेला :तमिळुनामनी - पवक्का, पाकल् :तेलगुनामनी - काकर, कारकचेट्ट :तुळुनाम - कञ्चोळ् === जीर्णकारकम्=== कारवेन्लस्य रसस्य पानेन जीर्णशक्तिः वर्धते । बुभुक्षा अपि भवति । एतत् अजीर्णदोषम्, उदरे विद्यमानान् क्रिमीन् अपि निवारयति । यकृतः रोगाः अपि अस्य सेवनेन अपगच्छन्ति । ===चर्मरोगनिवारकम् === कारवेल्लपर्णस्य रसलेपनेन चर्मणः रोगाः, ज्वलनम्, पिटकः, कुष्टरोगः च निवारितः भवति । पादयोः अस्य लेपनं ज्वलननिवारकम् । लघुव्रणस्य रक्तप्रवाहनिवारणे कारवेल्लरसलेपनं परिणामकारि । ===मधुमेहस्य रामबाणः === मधुमेहनियन्त्रणाय कारवेल्लं बहु परिणामकारि । इदं रक्ते विद्यमानं शर्करांशं न्यूनीकरोति । यकृतः आमाशयस्य च कार्यसामर्थ्यं वर्धयति । अगन्याशयम् उत्तेज्य इन्सूलिन् स्रावं वर्धयति । ===इतरे उपयोगाः=== कारवेल्लसेवनं नेत्रस्यापि हितकरम् । सर्पदंशने सति अस्य रसस्य सेवनेन वमनं भवति । विषप्रभावः न्यूनः भवति रक्तार्शोरोमः (ब्रीडिङ्ग पैल्स्) प्रतिदिनं खण्डशर्करायुक्तस्य कारवेल्लस्य सेवनेन निवारितः भवति । रसः १०-२० मि. ली. प्रमाणेन सेवितुं शक्यते कारवेल्लरसेन सह मरीचं पिष्ट्वा नेत्रे कज्जलवत् लेपनेन दिवान्धता (day blindness) दूरीकृतं भवति । खण्डशर्करायुक्तस्य कारवेल्लरसस्य पानेन मुखस्य पिटाकाः शान्ताः भवति । कारवेल्लरसे गर्भनिरोधकशक्तिरस्ति इति केषाञ्चित् विश्वासः तदर्थं मासिकदिनोत्तरं दिनत्रयं यावत् पञ्चचमसपरिमितः कारवेल्लरसः पातव्यः इति वदन्ति । ===जागरुकता=== कारवेल्लरसस्य सेवनम् अधिकं भवति चेत् कदाचित् वमनम् , शौचसमस्या च भवेत् । तदा घृतमिश्रितस्य ओदनस्य सेवनेन शमनं भवति ==रासायनिकांशाः== • ममोर्डिसिन् नामकं विशिष्टं रासायनिकघटकं कारवेल्ले अस्ति इति संशोधकाः वदन्ति । • कारवेल्लस्य मूले तिक्तं ग्लुकोसैड् , सुगन्धिततैलम् , सेफोनिन्सहशपदार्थः म्यूसिलेज् च भवति • बीजे क्रिमिनाशाकांशः , रक्तवर्णस्य तैलांशः च भवति । • १ चैना मलयः आफ्रिका इत्यादिषु देशेषु अपि कारवेल्लं वर्धते । ==वर्धनस्य कालः क्रमश्च== सामान्यतः [[वर्षाऋतुः|वर्षाकाले]] , [[ग्रीष्मः|ग्रीष्मकाले]] च इदम् अधिकं वर्धते । बीजवापात् पूर्वं जले किञ्चित् कालं शीघ्रं अङ्कुरितं भवति । [[File:White bitter gourd.jpg|thumb|श्वेत कारवेल्लम्]] ===अधिकानि चित्राणि=== <gallery> सञ्चिका:Goya Chanpuru Large.JPG सञ्चिका:Momordica charantia 01.JPG सञ्चिका:Momordica charantia - flower 02.jpg सञ्चिका:Momordica charantia - Female flower.JPG सञ्चिका:Momordica charantia - Male flower.JPG सञ्चिका:Momordica charantia - Immature fruit.JPG सञ्चिका:Bittermelonman.jpg सञ्चिका:Bittermelonsambal.jpg सञ्चिका:Momordica charantia 003.JPG|भारतीयं कारवेल्लम् सञ्चिका:Flower of Momordica charantia.jpg|कारवेल्लपुष्पम् </gallery> ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://www.bittermelon.org The National Bitter Melon Council] * [http://www.intelihealth.com/IH/ihtIH/WSIHW000/8513/31402/348736.html?d=dmtContent Bitter Melon Monograph] by [[Harvard Medical School]] and [[Natural Standard Research Collaboration]] * [http://www.rbgkew.org.uk/efloras/namedetail.do;jsessionid=AE3DC0233E2A6B2EB06D41EB863E24B5?flora=fz&qry=key&taxon=3824&keyid=852 Detailed botanical description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823233952/http://www.rbgkew.org.uk/efloras/namedetail.do |date=2006-08-23 }} * [http://www.hanahou.com/pages/magazine.asp?Action=DrawArticle&ArticleID=549&MagazineID=34 "An Acquired Taste."] Article about bittermelon in ''[[Hana Hou!]]'' Vol. 10, No. 1 (February/March 2007). * [http://www.rain-tree.com/bitmelon.htm Rain-tree] * [http://www.aacr.org/home/public--media/aacr-press-releases.aspx?d=1767 Bitter Melon Extract Decreased Breast Cancer Cell Growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729004917/http://www.aacr.org/home/public--media/aacr-press-releases.aspx?d=1767 |date=2012-07-29 }} * [http://www.apjtb.com/press/2012/B740.pdf Antidiabetic effects of Momordica charantia (bitter melon) and its medicinal potency]{{Dead link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.pharmacorps.com/Vol_IV/3.pdf Anthelmintic activity of ethanolic and aqueous extracts of fruits peels of Momordica charantia (curcubitaceae)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200927042808/http://www.pharmacorps.com/Vol_IV/3.pdf |date=2020-09-27 }} * [http://iiste.org/Journals/index.php/JNSR/article/viewFile/2764/2788 Hepatoprotective Potentials of M Momordica charantia] * [http://www.tgjpr.com/download/182.pdf Momordica charantia: A comprehensive review]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{शाकानि}} [[वर्गः:शाकानि]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] {{Interwiki conflict}} l3lyf9o6oo4m7jvvt3h7hq25l4b1i4c 0 29883 499280 494409 2026-05-21T05:21:36Z Janak Bhatta 11759 /* बाह्यसम्पर्कतन्तुः */ बाह्यसम्पर्क योजिताम् 499280 wikitext text/x-wiki {{कविः | नाम = भानुभक्त आचार्य<br>Bhanubhakta Acharya | जन्म = १८७१ | मरणम् = १९२५ | भावचित्रम् = Bhanu_salik_Nepal_Academy4.JPG | कालः = विक्रम सम्वत | जन्मस्थानम् = चुँदीरम्घा ग्राम [[तनहुँ मण्डल]] [[नेपाल]] | मरणस्थानम् = | भाषा =[[नेपाली]] | विभागः = पद्यम् | काव्यनाम = भानुभक्तिय रामायण | आश्रयदाता = | आवासस्थानम् = | प्रमुखकृतयः = बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरम् | पिता = धनञ्जय आचार्य | माता = | पुत्रः = }} '''भानुभक्त आचार्य''' नेपाली भाषास्य आदिकवि आसीत्। स बाल्मिकीय रामायणस्य नेपालीभाषा अनुवाद कार्येषु लोकप्रसिद्ध अस्ति। == प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा == भानुभक्त आचार्यस्य जन्म: १३ जुलै १८१४ तमे वर्षे (२९ आषाढ़ १८७१ ई.पू.) नेपालस्य तनहुनमण्डलस्य चुँदीरम्धाग्रामे धनञ्जय आचार्यस्य, धर्मवती आचार्यस्य च गृहे अभवत् ।<ref>{{Cite web|title=Bhanu Bhakta Acharya: 5 reasons why a poet became a household name in Nepal|url=https://english.onlinekhabar.com/bhanu-bhakta-acharya-nepal-aadikavi.html|url-status=live|access-date=2021-07-20|website=OnlineKhabar|date=13 July 2021|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713043312/https://english.onlinekhabar.com/bhanu-bhakta-acharya-nepal-aadikavi.html|archive-date=13 July 2021}}</ref> तस्य पिता धनञ्जय आचार्यः सर्वकारीयः अधिकारी आसीत्, सर्वेभ्यः भ्रातृभ्यः ज्येष्ठः आसीत् । भानुभक्तः स्वगृहे पितामहेन, अनन्तरं वाराणसीनगरे संस्कृतस्य प्राथमिकशिक्षां प्राप्तवान् । == कृतयः == भानुभक्तस्य बहवः ग्रन्थाः श्रूयन्ते । तेषु अपि काश्चन प्रसिद्धाः रचनाः अत्र कथ्यन्ते - भानुभक्तीय रामायण, बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरं नाम्ना परिचित कृतानि सन्ति। == कृति == प्रकाशित कृति:- : महाकाव्य * [[रामायण|भानुभक्तीय रामायण-रचनाकाल]] १९१० : काब्य * प्रश्नोत्तर (वि.सं. १९१० ) * भक्तमाला(वि.सं. १९१०) * वधूशिक्षा (वि सं १९१९) * रामगीता (वि सं १९२५) * फुटकर कविता == कविताशं == [[रामायण]] १.बाल काण्ड :: एक् दिन् नारद् सत्य लोक् पुगिगया लोक्को गरौँ हित् भनि :: ब्रह्मा ताँहि थिया पर्या चरनमा खुसि गराया पनि :: :: क्या सोद्ध्छौ तिमी सोध भन्छु म भनि मर्जि भयेथ्यो जसै :: ब्रह्माको करुना बुजेर रिसिले बिन्ति गर्या यो तसै :: :: हे ब्रह्मा जति हुन् सुभा सुभ सबै सुनि रया छु कछु :: बाँकि छइन तथापि सुन्न इछ्या म यो गर्द्छु :: :: आउ लाज भयो कलि बखतमा प्रानि दुराच्रार भइ :: गर्न्याछन सब पाप् अनेक तरहका निस्काम तिमा गइ :: :: साच्ह्यो कुरा गरि नकोइ अरुकोइ गर्नन् त निन्दा पनि :: अर्कको धन खानलाई अभिला गर्नन् तद यो भनि :: :: कोहि जान् परस्त्रिमा रतहुनन कोही त हिम्सा महा :: देहलाई त आत्मा जानी रहलान् नासतिक पसु झहि तहाँ || == चित्रवली == <gallery> File:Statue of Bhanubhakta Acharya at Chundi Ramgha 01.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा चुँदी रम्धा क्षेत्रे File:Bhanu salik Nepal Academy5.JPG|भानु शालिकः नेपाल प्रज्ञाप्तिष्ठन प्राङ्गणे File:Aadikavi Bhanubhakta Acharya.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा दरवार पाठालाः प्राङ्गणे File:Bhanubhakta letter.jpg|भानुभक्ताचार्यस्य पुत्राय पत्रं (१८५८) File:Bhanubhakta_statue.JPG |दार्जिलिंगे भानुभक्त आचार्यस्य प्रतिमा </gallery> == आधाराः == [[वर्गः:नेपाली साहित्यकाराः]] [[वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] <references /> == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == * [https://www.nepalilekh.com/Author/Bhanubhakta-Acharya भानुभक्त आचार्यका रचनाहरू (नेपाली लेख डट कम)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210234016/https://www.nepalilekh.com/Author/Bhanubhakta-Acharya/|date=2025-02-10}} * [https://web.archive.org/web/20051016105230/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/bhanu_bhakta.htm भानुभक्त आचार्य: नेपाल साहित्यिक व्यक्तित्व] * [http://www.worldcat.org/search?q=su%3ABha%CC%84nubhakta%2C+1812-1868.&qt=hot_subject भानुभक्त आचार्यको बारेमा पुस्तकहरू], [[नेपाली भाषा|नेपालीभाषाम्]] m6zme3rthbw7q8yqzr6e2hreck2fm4c 499281 499280 2026-05-21T05:34:50Z Janak Bhatta 11759 विस्तारः 499281 wikitext text/x-wiki {{कविः | नाम = भानुभक्त आचार्य<br>Bhanubhakta Acharya | जन्म = १८७१ | मरणम् = १९२५ | भावचित्रम् = Bhanu_salik_Nepal_Academy4.JPG | कालः = विक्रम सम्वत | जन्मस्थानम् = चुँदीरम्घा ग्राम [[तनहुँ मण्डल]] [[नेपाल]] | मरणस्थानम् = | भाषा =[[नेपाली]] | विभागः = पद्यम् | काव्यनाम = भानुभक्तिय रामायण | आश्रयदाता = | आवासस्थानम् = | प्रमुखकृतयः = बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरम् | पिता = धनञ्जय आचार्य | माता = | पुत्रः = }} '''भानुभक्त आचार्य''' नेपाली भाषास्य आदिकवि आसीत्। स बाल्मिकीय रामायणस्य नेपालीभाषा अनुवाद कार्येषु लोकप्रसिद्ध अस्ति। == प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा == भानुभक्त आचार्यस्य जन्म: १३ जुलै १८१४ तमे वर्षे (२९ आषाढ़ १८७१ ई.पू.) नेपालस्य तनहुनमण्डलस्य चुँदीरम्धाग्रामे धनञ्जय आचार्यस्य, धर्मवती आचार्यस्य च गृहे अभवत् ।<ref>{{Cite web|title=Bhanu Bhakta Acharya: 5 reasons why a poet became a household name in Nepal|url=https://english.onlinekhabar.com/bhanu-bhakta-acharya-nepal-aadikavi.html|url-status=live|access-date=2021-07-20|website=OnlineKhabar|date=13 July 2021|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713043312/https://english.onlinekhabar.com/bhanu-bhakta-acharya-nepal-aadikavi.html|archive-date=13 July 2021}}</ref> तस्य पिता धनञ्जय आचार्यः सर्वकारीयः अधिकारी आसीत्, सर्वेभ्यः भ्रातृभ्यः ज्येष्ठः आसीत् । भानुभक्तः स्वगृहे पितामहेन, अनन्तरं वाराणसीनगरे संस्कृतस्य प्राथमिकशिक्षां प्राप्तवान् । == साहित्यिकवृत्ति == नेपालीभाषासहिताः दक्षिण एशियायाः भाषाः तस्मिन् समये अधिकतया भाषाप्रसारणस्य मौखिकमाध्यमेन एव सीमिताः आसन् यत्र लिखितसन्दर्भः साहित्यिकः प्रभावः च अल्पः आसीत् यतो दक्षिण एशियायाः अधिकांशः लिखितग्रन्थाः संस्कृतस्य प्रधानाः आसन्, अतः प्रायः सामान्यजनानाम् कृते दुर्गमः आसीत् । यतो हि भिक्षवः बहुनः च आचार्यविद्वान् पुरोहितत्वेन उत्कृष्टतां प्राप्तवन्तः जातिः आसीत्, तस्मात् सर्वेषां धर्मग्रन्थादिसाहित्यग्रन्थानां प्रवेशः केवलं तेषां कृते एव सीमितः आसीत्, ये अपि शिक्षां प्राप्तुं संस्कृतं च अवगन्तुं शक्नुवन्ति स्म, अल्पाः एव आसन् अनेके कवयः संस्कृतभाषायां काव्यानि लिखितवन्तः आसन्, आचार्यः तु नेपालीभाषायां लेखनं कर्तुं आरब्धवान् येन न केवलं भाषा लोकप्रियतां प्राप्तवती अपितु राणाशासकानाम् अपि तस्य स्वीकारः प्राप्तः । == कृतयः == भानुभक्तस्य बहवः ग्रन्थाः श्रूयन्ते । तेषु अपि काश्चन प्रसिद्धाः रचनाः अत्र कथ्यन्ते - भानुभक्तीय रामायण, बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरं नाम्ना परिचित कृतानि सन्ति। == कृति == प्रकाशित कृति:- : महाकाव्य * [[रामायण|भानुभक्तीय रामायण-रचनाकाल]] १९१० : काब्य * प्रश्नोत्तर (वि.सं. १९१० ) * भक्तमाला(वि.सं. १९१०) * वधूशिक्षा (वि सं १९१९) * रामगीता (वि सं १९२५) * फुटकर कविता == कविताशं == [[रामायण]] १.बाल काण्ड :: एक् दिन् नारद् सत्य लोक् पुगिगया लोक्को गरौँ हित् भनि :: ब्रह्मा ताँहि थिया पर्या चरनमा खुसि गराया पनि :: :: क्या सोद्ध्छौ तिमी सोध भन्छु म भनि मर्जि भयेथ्यो जसै :: ब्रह्माको करुना बुजेर रिसिले बिन्ति गर्या यो तसै :: :: हे ब्रह्मा जति हुन् सुभा सुभ सबै सुनि रया छु कछु :: बाँकि छइन तथापि सुन्न इछ्या म यो गर्द्छु :: :: आउ लाज भयो कलि बखतमा प्रानि दुराच्रार भइ :: गर्न्याछन सब पाप् अनेक तरहका निस्काम तिमा गइ :: :: साच्ह्यो कुरा गरि नकोइ अरुकोइ गर्नन् त निन्दा पनि :: अर्कको धन खानलाई अभिला गर्नन् तद यो भनि :: :: कोहि जान् परस्त्रिमा रतहुनन कोही त हिम्सा महा :: देहलाई त आत्मा जानी रहलान् नासतिक पसु झहि तहाँ || == चित्रवली == <gallery> File:Statue of Bhanubhakta Acharya at Chundi Ramgha 01.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा चुँदी रम्धा क्षेत्रे File:Bhanu salik Nepal Academy5.JPG|भानु शालिकः नेपाल प्रज्ञाप्तिष्ठन प्राङ्गणे File:Aadikavi Bhanubhakta Acharya.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा दरवार पाठालाः प्राङ्गणे File:Bhanubhakta letter.jpg|भानुभक्ताचार्यस्य पुत्राय पत्रं (१८५८) File:Bhanubhakta_statue.JPG |दार्जिलिंगे भानुभक्त आचार्यस्य प्रतिमा </gallery> == आधाराः == [[वर्गः:नेपाली साहित्यकाराः]] [[वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] <references /> == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == * [https://www.nepalilekh.com/Author/Bhanubhakta-Acharya भानुभक्त आचार्यका रचनाहरू (नेपाली लेख डट कम)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210234016/https://www.nepalilekh.com/Author/Bhanubhakta-Acharya/|date=2025-02-10}} * [https://web.archive.org/web/20051016105230/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/bhanu_bhakta.htm भानुभक्त आचार्य: नेपाल साहित्यिक व्यक्तित्व] * [http://www.worldcat.org/search?q=su%3ABha%CC%84nubhakta%2C+1812-1868.&qt=hot_subject भानुभक्त आचार्यको बारेमा पुस्तकहरू], [[नेपाली भाषा|नेपालीभाषाम्]] pfvoxdl4250zpnaqo6o58jzdkmjalr9 499282 499281 2026-05-21T05:38:50Z Janak Bhatta 11759 विस्तारः 499282 wikitext text/x-wiki {{कविः | नाम = भानुभक्त आचार्य<br>Bhanubhakta Acharya | जन्म = १८७१ | मरणम् = १९२५ | भावचित्रम् = Bhanu_salik_Nepal_Academy4.JPG | कालः = विक्रम सम्वत | जन्मस्थानम् = चुँदीरम्घा ग्राम [[तनहुँ मण्डल]] [[नेपाल]] | मरणस्थानम् = | भाषा =[[नेपाली]] | विभागः = पद्यम् | काव्यनाम = भानुभक्तिय रामायण | आश्रयदाता = | आवासस्थानम् = | प्रमुखकृतयः = बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरम् | पिता = धनञ्जय आचार्य | माता = | पुत्रः = }} '''भानुभक्त आचार्य''' नेपाली भाषास्य आदिकवि आसीत्। स बाल्मिकीय रामायणस्य नेपालीभाषा अनुवाद कार्येषु लोकप्रसिद्ध अस्ति। == प्रारम्भिक जीवन एवं शिक्षा == भानुभक्त आचार्यस्य जन्म: १३ जुलै १८१४ तमे वर्षे (२९ आषाढ़ १८७१ ई.पू.) नेपालस्य तनहुनमण्डलस्य चुँदीरम्धाग्रामे धनञ्जय आचार्यस्य, धर्मवती आचार्यस्य च गृहे अभवत् ।<ref>{{Cite web|title=Bhanu Bhakta Acharya: 5 reasons why a poet became a household name in Nepal|url=https://english.onlinekhabar.com/bhanu-bhakta-acharya-nepal-aadikavi.html|url-status=live|access-date=2021-07-20|website=OnlineKhabar|date=13 July 2021|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210713043312/https://english.onlinekhabar.com/bhanu-bhakta-acharya-nepal-aadikavi.html|archive-date=13 July 2021}}</ref> तस्य पिता धनञ्जय आचार्यः सर्वकारीयः अधिकारी आसीत्, सर्वेभ्यः भ्रातृभ्यः ज्येष्ठः आसीत् । भानुभक्तः स्वगृहे पितामहेन, अनन्तरं वाराणसीनगरे संस्कृतस्य प्राथमिकशिक्षां प्राप्तवान् । == साहित्यिकवृत्ति == नेपालीभाषासहिताः दक्षिण एशियायाः भाषाः तस्मिन् समये अधिकतया भाषाप्रसारणस्य मौखिकमाध्यमेन एव सीमिताः आसन् यत्र लिखितसन्दर्भः साहित्यिकः प्रभावः च अल्पः आसीत् यतो दक्षिण एशियायाः अधिकांशः लिखितग्रन्थाः संस्कृतस्य प्रधानाः आसन्, अतः प्रायः सामान्यजनानाम् कृते दुर्गमः आसीत् । यतो हि भिक्षवः बहुनः च आचार्यविद्वान् पुरोहितत्वेन उत्कृष्टतां प्राप्तवन्तः जातिः आसीत्, तस्मात् सर्वेषां धर्मग्रन्थादिसाहित्यग्रन्थानां प्रवेशः केवलं तेषां कृते एव सीमितः आसीत्, ये अपि शिक्षां प्राप्तुं संस्कृतं च अवगन्तुं शक्नुवन्ति स्म, अल्पाः एव आसन् अनेके कवयः संस्कृतभाषायां काव्यानि लिखितवन्तः आसन्, आचार्यः तु नेपालीभाषायां लेखनं कर्तुं आरब्धवान् येन न केवलं भाषा लोकप्रियतां प्राप्तवती अपितु राणाशासकानाम् अपि तस्य स्वीकारः प्राप्तः । रामस्य वीरकार्याणां प्रति आचार्यस्य परोपकारः तस्य कथां नेपालीभाषिणां जनानां कृते सुलभं कर्तुं तात्कालिकतां आनयत् । यतः अधिकांशजनाः संस्कृतभाषां न अवगच्छन्ति स्म, तस्मात् सः महाकाव्यस्य नेपालीभाषायां अनुवादं कृतवान् । रामायणस्य गीतात्मककथाशैल्याः संरक्षणं कृत्वा तस्य अनुवादाः तदेव गीतसारं वहन्ति इति विद्वांसः मन्यन्ते यत् "भवः मर्मा च (भव रर्मर्म)" यत् काव्यवत् ध्वनितुं न अपि तु रामायणस्य प्रादेशिकप्रभावं वा आन्तरिकं अर्थं वा विकृतं विना गीतवत् अधिकं ध्वन्यते स्म। सः पाश्चात्यशिक्षां न प्राप्तवान् न च विदेशीयसाहित्येन परिचितः आसीत् येन तस्य कार्यं अनुभवयात्रा च लोकभाषासाहित्यव्यवस्थायाः कृते मौलिकं कृत्वा तस्य कृतीषु प्रबलं नेपालीस्वादं आनयत् तस्य लेखनानां मुख्यविशेषताः सरलाः तथापि धर्मस्य भावः, सरलतायाः भावः, स्वदेशस्य उष्णता च प्रबलाः आसन् यस्य तुलना अन्ये बहवः कवयः न कर्तुं शक्तवन्तः धनिककुटुम्बस्य सन् तस्य कदापि आर्थिकक्लेशः नासीत्, अविस्मरणीयं जीवनं च यावत् सः समाजाय किमपि दातुम् इच्छन्तं तृणकर्तकं न मिलितवान् येन सः मृत्योः अनन्तरं अपि स्मर्तुं शक्नोति स्म तृणच्छेदकस्य वचनं एव तस्य प्रेरणाम् अयच्छत् यत् सः किमपि कार्यं कर्तुं शक्नोति यत् समाजे चिह्नं त्यजति। सः स्वजीवने द्वौ कृतिद्वयं लिखितवान् येषु एकं भानुभक्ते रामायणं अपरं च कारागारे स्थित्वा प्रधानमन्त्रिणं प्रति पद्यरूपेण लिखितं पत्रम्। कागदपत्रेषु हस्ताक्षरं कर्तुं केनचित् दुर्बोधतायाः कारणात् सः बलिबकः कृत्वा कारागारे प्रेषितः । कारागारे तस्य स्वास्थ्यं क्षीणं जातम्, मुक्तस्य मिथ्या आशाः अपि दत्ताः परन्तु तस्य प्रकरणं अपि न श्रुतम् । अतः, सः प्रधानमन्त्रिणं प्रति स्वस्य स्वतन्त्रतायाः याचिकापत्रं लिखितवान्, यत् पश्चात् तस्य महतीषु कृतिषु अन्यतमम् अभवत् । सः न केवलं स्वकाव्येन स्वतन्त्रतां प्राप्तवान् अपितु धनस्य पुटम् अपि दत्तवान् यतः सः तस्मिन् एव भाषायां लिखितवान् यत् तत्कालीनः प्रधानमन्त्री जनसमूहं प्रयोक्तुं बाध्यं कर्तुम् इच्छति स्म १८६८ तमे वर्षे यदा सः मृतः तदा सः न जानाति स्म यत् सः एकस्मिन् दिने नेपालस्य पूज्यतमकविषु अन्यतमः भविष्यति । तस्य सृष्टिः तु न प्रकाशिता, तस्य योगदानस्य श्रेयः न प्राप्य सः मृतः ।<ref>{{Cite web|last=आचार्य|first=जयराज|date=2021-07-10|title=भानुभक्तीय रामायण : दृष्टिविहीनलाई पनि|url=https://beta.gorkhapatraonline.com/featured/2021-07-10-41602|access-date=2022-07-28|website=[[Gorkhapatra]]|language=ne}}</ref> == कृतयः == भानुभक्तस्य बहवः ग्रन्थाः श्रूयन्ते । तेषु अपि काश्चन प्रसिद्धाः रचनाः अत्र कथ्यन्ते - भानुभक्तीय रामायण, बधुशिक्षा, भक्तमाला, प्रश्नोत्तरं नाम्ना परिचित कृतानि सन्ति। == कृति == प्रकाशित कृति:- : महाकाव्य * [[रामायण|भानुभक्तीय रामायण-रचनाकाल]] १९१० : काब्य * प्रश्नोत्तर (वि.सं. १९१० ) * भक्तमाला(वि.सं. १९१०) * वधूशिक्षा (वि सं १९१९) * रामगीता (वि सं १९२५) * फुटकर कविता == कविताशं == [[रामायण]] १.बाल काण्ड :: एक् दिन् नारद् सत्य लोक् पुगिगया लोक्को गरौँ हित् भनि :: ब्रह्मा ताँहि थिया पर्या चरनमा खुसि गराया पनि :: :: क्या सोद्ध्छौ तिमी सोध भन्छु म भनि मर्जि भयेथ्यो जसै :: ब्रह्माको करुना बुजेर रिसिले बिन्ति गर्या यो तसै :: :: हे ब्रह्मा जति हुन् सुभा सुभ सबै सुनि रया छु कछु :: बाँकि छइन तथापि सुन्न इछ्या म यो गर्द्छु :: :: आउ लाज भयो कलि बखतमा प्रानि दुराच्रार भइ :: गर्न्याछन सब पाप् अनेक तरहका निस्काम तिमा गइ :: :: साच्ह्यो कुरा गरि नकोइ अरुकोइ गर्नन् त निन्दा पनि :: अर्कको धन खानलाई अभिला गर्नन् तद यो भनि :: :: कोहि जान् परस्त्रिमा रतहुनन कोही त हिम्सा महा :: देहलाई त आत्मा जानी रहलान् नासतिक पसु झहि तहाँ || == चित्रवली == <gallery> File:Statue of Bhanubhakta Acharya at Chundi Ramgha 01.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा चुँदी रम्धा क्षेत्रे File:Bhanu salik Nepal Academy5.JPG|भानु शालिकः नेपाल प्रज्ञाप्तिष्ठन प्राङ्गणे File:Aadikavi Bhanubhakta Acharya.jpg|भानुभक्ताचार्यप्रतिमा दरवार पाठालाः प्राङ्गणे File:Bhanubhakta letter.jpg|भानुभक्ताचार्यस्य पुत्राय पत्रं (१८५८) File:Bhanubhakta_statue.JPG |दार्जिलिंगे भानुभक्त आचार्यस्य प्रतिमा </gallery> == आधाराः == [[वर्गः:नेपाली साहित्यकाराः]] [[वर्गः:नेपालदेशसम्बद्धाः स्टब्स्-लेखाः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] <references /> == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == * [https://www.nepalilekh.com/Author/Bhanubhakta-Acharya भानुभक्त आचार्यका रचनाहरू (नेपाली लेख डट कम)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250210234016/https://www.nepalilekh.com/Author/Bhanubhakta-Acharya/|date=2025-02-10}} * [https://web.archive.org/web/20051016105230/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/bhanu_bhakta.htm भानुभक्त आचार्य: नेपाल साहित्यिक व्यक्तित्व] * [http://www.worldcat.org/search?q=su%3ABha%CC%84nubhakta%2C+1812-1868.&qt=hot_subject भानुभक्त आचार्यको बारेमा पुस्तकहरू], [[नेपाली भाषा|नेपालीभाषाम्]] 8fpsxw69po9gp4aoy9u27vrcau4mkz5 2 35655 499274 494229 2026-05-21T04:40:47Z Janak Bhatta 11759 अध्यावधिकम् 499274 wikitext text/x-wiki * सर्वेभ्यः नमो नमः। मम नाम जनकराजभट्टः। मम जन्मस्थानं [[नेपालदेशः]] [[दार्चुलामण्डलम्|दार्च]]<nowiki/>[[दार्चुलामण्डलम्|ुलामण्डलम्]] अस्ती। अधुना, अ<nowiki/>हं [[ललितपुरमण्डलम्]] निवसति। अहं [[विकिपीडिया]] सम्पादयमी। {{समय}} == मया निर्मिताः लेखाः == # [[बाडिमालिका मन्दिरम्]] # [[उकु दरवारमण्डलम्]] # [[अजयमेरुकोटम्]] # 702xhakymzv0tk7ey37530ajintc7tz 499275 499274 2026-05-21T04:41:22Z Janak Bhatta 11759 /* मया निर्मिताः लेखाः */ अध्यावधिकम् 499275 wikitext text/x-wiki * सर्वेभ्यः नमो नमः। मम नाम जनकराजभट्टः। मम जन्मस्थानं [[नेपालदेशः]] [[दार्चुलामण्डलम्|दार्च]]<nowiki/>[[दार्चुलामण्डलम्|ुलामण्डलम्]] अस्ती। अधुना, अ<nowiki/>हं [[ललितपुरमण्डलम्]] निवसति। अहं [[विकिपीडिया]] सम्पादयमी। {{समय}} == मया निर्मिताः लेखाः == # [[बाडिमालिका मन्दिरम्]] # [[उकु दरवारमण्डलम्]] # [[अजयमेरुकोटम्]] #[[बुढानीलकण्ठ मन्दिरम्]] 7y193dulprwaie5e20d5nckkcr9rz9w 499276 499275 2026-05-21T04:44:27Z Janak Bhatta 11759 /* मया निर्मिताः लेखाः */ उग्रतारामन्दिरम् 499276 wikitext text/x-wiki * सर्वेभ्यः नमो नमः। मम नाम जनकराजभट्टः। मम जन्मस्थानं [[नेपालदेशः]] [[दार्चुलामण्डलम्|दार्च]]<nowiki/>[[दार्चुलामण्डलम्|ुलामण्डलम्]] अस्ती। अधुना, अ<nowiki/>हं [[ललितपुरमण्डलम्]] निवसति। अहं [[विकिपीडिया]] सम्पादयमी। {{समय}} == मया निर्मिताः लेखाः == # [[बाडिमालिका मन्दिरम्]] # [[उकु दरवारमण्डलम्]] # [[अजयमेरुकोटम्]] #[[बुढानीलकण्ठ मन्दिरम्]] #[[उग्रतारामन्दिरम्]] hlbpe3jxny1kfj91gd8wapwccvblpxb 499279 499276 2026-05-21T04:49:40Z Janak Bhatta 11759 added [[Category:विकिपीडियन्]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499279 wikitext text/x-wiki * सर्वेभ्यः नमो नमः। मम नाम जनकराजभट्टः। मम जन्मस्थानं [[नेपालदेशः]] [[दार्चुलामण्डलम्|दार्च]]<nowiki/>[[दार्चुलामण्डलम्|ुलामण्डलम्]] अस्ती। अधुना, अ<nowiki/>हं [[ललितपुरमण्डलम्]] निवसति। अहं [[विकिपीडिया]] सम्पादयमी। {{समय}} == मया निर्मिताः लेखाः == # [[बाडिमालिका मन्दिरम्]] # [[उकु दरवारमण्डलम्]] # [[अजयमेरुकोटम्]] #[[बुढानीलकण्ठ मन्दिरम्]] #[[उग्रतारामन्दिरम्]] [[वर्गः:विकिपीडियन्]] 850cwpeyvm65y0ctaqhyesw6qyw8ims 2 70074 499291 451402 2026-05-21T10:19:54Z Ganesh Paudel 6561 "प्रयोगपृष्ठ विमार्जितम्" इत्यनेन सह आधेस्य विनिमयः कृतः । 499291 wikitext text/x-wiki प्रयोगपृष्ठ विमार्जितम् 5xg3dwn280t13eh8vbedm525b237s2z 0 82416 499277 499086 2026-05-21T04:46:32Z Janak Bhatta 11759 added [[Category:जीवतव्यक्तयः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499277 wikitext text/x-wiki '''बिमला प्रसाद चलिहा''' (२६ मार्च १९१२ – २५ फेब्रुवरी १९७१) भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य नेता, स्वतन्त्रतासेनानी च आसीत् यः १९४२ तमे वर्षे महात्मागान्धिनः ब्रिटिशसर्वकारस्य विरुद्धं भारतं त्यजतु आन्दोलने सक्रियभागित्वस्य कारणेन जोरहाटकारागारे कारागारं गतः। सः एकदा बदरपुरनिर्वाचनक्षेत्रात् त्रीणि कार्यकालानि यावत् असमस्य मुख्यमन्त्रीपदे निर्वाचितः<ref>{{Cite web|title=Assam Legislative Assembly - Chief Ministers since 1937|url=http://assamassembly.gov.in/cm-list.html|website=assamassembly.gov.in}}</ref> तथा सोनारी निर्वाचनक्षेत्रात् द्विवारं। १९५७ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २८ दिनाङ्कात् १९७० तमे वर्षे नवम्बर-मासस्य ६ दिनाङ्कपर्यन्तं सः कार्यभारं स्वीकृतवान् ।१९७१ तमे वर्षे पद्मविभूषणेन पुरस्कृतः। [[File:Bimala Prasad Chaliha.jpg|thumb|असमस्य पूर्वमुख्यमन्त्री बिमला प्रसाद चलिहा]] ==राजनैतिक करियर== तस्य मुख्यमन्त्रीत्वकाले असम-राजभाषा-अधिनियमः, १९६० तमे वर्षे निर्मितः, येन असमियाभाषा राज्यस्य एकमात्रं राजभाषा अभवत् । तस्य कार्यकाले चीनदेशीयाः भारते उपरि आक्रमणं कृतवन्तः तदानीम् नेफा इति नामकं बोमडिल्ला इत्यत्र अधुना अरुणाचलप्रदेशः इति नाम्ना प्रसिद्धम् । सः असमराज्यस्य नागालैण्ड्, मिजोरम, मेघालय इत्यादिषु लघुराज्येषु विभाजनस्य घोरविरोधं कृतवान्, भारतस्य केन्द्रसर्वकारस्य विभिन्नसमित्याः सदस्यः च आसीत् । तस्य मृत्योः अनन्तरमेव असमराज्यं लघुराज्येषु विभक्तम् । १९६६ तमे वर्षे मार्चमासे मिजोराष्ट्रियमोर्चाविद्रोहः अपि तस्य कार्यकाले एव अभवत् । पूर्वं सः असमस्य चायवृक्षाणां श्रमिकानाम् हितस्य रक्षणार्थं वृक्षारोपणश्रमकानून, १९५१ तथा तत्सम्बद्धानां असमवृक्षारोपणश्रमनियम, १९५६ इत्यस्य प्रचारार्थं महत्त्वपूर्णं कार्यं कृतवान् मुख्यमन्त्रीरूपेण द्वितीयकार्यकाले तत्कालीनपूर्वबङ्गात् अवैधप्रवासस्य विषयः आगतः, सः असमदेशे त्रिलक्षं अवैधप्रवेशकाः सन्ति इति दावान् अकरोत्, तृतीयकार्यकाले तान् निर्वासयितुं सक्रियपदं स्वीकृतवान् ==जन्म तथा परिवारश्च== तस्य विवाहः एकस्य वरिष्ठस्य अधिवक्ता & स्वतन्त्रतासेनानी श्री के.आर. बोरा एवं दिग्गज राजनीतिज्ञ एवं संसद सदस्य श्री इन्द्रमोनी बोरा की अग्रज। तेषां ५ पुत्राः २ कन्याः च आसन्। चलिहा १९७१ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २५ दिनाङ्के मृता ।तस्य पत्नी २०१० तमस्य वर्षस्य मार्च-मासस्य ६ दिनाङ्के मृता, तस्याः अन्तिमसंस्कारः नवग्रह-श्मशाने बहुसंख्याकानां परिवारजनानां प्रशंसकानां च उपस्थितौ कृतम्।<ref>{{Cite web|author=|title=Amaya Chaliha passes away|url=https://assamtribune.com/amaya-chaliha-passes-away|website=assamtribune.com|language=en}}</ref> ==सन्दर्भः== {{reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] 1e1d58fhxom2thlsf5wkxy7jh6cq9pb 499278 499277 2026-05-21T04:47:36Z Janak Bhatta 11759 added [[Category:भारतीयराजनैतिकपक्षाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499278 wikitext text/x-wiki '''बिमला प्रसाद चलिहा''' (२६ मार्च १९१२ – २५ फेब्रुवरी १९७१) भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य नेता, स्वतन्त्रतासेनानी च आसीत् यः १९४२ तमे वर्षे महात्मागान्धिनः ब्रिटिशसर्वकारस्य विरुद्धं भारतं त्यजतु आन्दोलने सक्रियभागित्वस्य कारणेन जोरहाटकारागारे कारागारं गतः। सः एकदा बदरपुरनिर्वाचनक्षेत्रात् त्रीणि कार्यकालानि यावत् असमस्य मुख्यमन्त्रीपदे निर्वाचितः<ref>{{Cite web|title=Assam Legislative Assembly - Chief Ministers since 1937|url=http://assamassembly.gov.in/cm-list.html|website=assamassembly.gov.in}}</ref> तथा सोनारी निर्वाचनक्षेत्रात् द्विवारं। १९५७ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य २८ दिनाङ्कात् १९७० तमे वर्षे नवम्बर-मासस्य ६ दिनाङ्कपर्यन्तं सः कार्यभारं स्वीकृतवान् ।१९७१ तमे वर्षे पद्मविभूषणेन पुरस्कृतः। [[File:Bimala Prasad Chaliha.jpg|thumb|असमस्य पूर्वमुख्यमन्त्री बिमला प्रसाद चलिहा]] ==राजनैतिक करियर== तस्य मुख्यमन्त्रीत्वकाले असम-राजभाषा-अधिनियमः, १९६० तमे वर्षे निर्मितः, येन असमियाभाषा राज्यस्य एकमात्रं राजभाषा अभवत् । तस्य कार्यकाले चीनदेशीयाः भारते उपरि आक्रमणं कृतवन्तः तदानीम् नेफा इति नामकं बोमडिल्ला इत्यत्र अधुना अरुणाचलप्रदेशः इति नाम्ना प्रसिद्धम् । सः असमराज्यस्य नागालैण्ड्, मिजोरम, मेघालय इत्यादिषु लघुराज्येषु विभाजनस्य घोरविरोधं कृतवान्, भारतस्य केन्द्रसर्वकारस्य विभिन्नसमित्याः सदस्यः च आसीत् । तस्य मृत्योः अनन्तरमेव असमराज्यं लघुराज्येषु विभक्तम् । १९६६ तमे वर्षे मार्चमासे मिजोराष्ट्रियमोर्चाविद्रोहः अपि तस्य कार्यकाले एव अभवत् । पूर्वं सः असमस्य चायवृक्षाणां श्रमिकानाम् हितस्य रक्षणार्थं वृक्षारोपणश्रमकानून, १९५१ तथा तत्सम्बद्धानां असमवृक्षारोपणश्रमनियम, १९५६ इत्यस्य प्रचारार्थं महत्त्वपूर्णं कार्यं कृतवान् मुख्यमन्त्रीरूपेण द्वितीयकार्यकाले तत्कालीनपूर्वबङ्गात् अवैधप्रवासस्य विषयः आगतः, सः असमदेशे त्रिलक्षं अवैधप्रवेशकाः सन्ति इति दावान् अकरोत्, तृतीयकार्यकाले तान् निर्वासयितुं सक्रियपदं स्वीकृतवान् ==जन्म तथा परिवारश्च== तस्य विवाहः एकस्य वरिष्ठस्य अधिवक्ता & स्वतन्त्रतासेनानी श्री के.आर. बोरा एवं दिग्गज राजनीतिज्ञ एवं संसद सदस्य श्री इन्द्रमोनी बोरा की अग्रज। तेषां ५ पुत्राः २ कन्याः च आसन्। चलिहा १९७१ तमस्य वर्षस्य फेब्रुवरी-मासस्य २५ दिनाङ्के मृता ।तस्य पत्नी २०१० तमस्य वर्षस्य मार्च-मासस्य ६ दिनाङ्के मृता, तस्याः अन्तिमसंस्कारः नवग्रह-श्मशाने बहुसंख्याकानां परिवारजनानां प्रशंसकानां च उपस्थितौ कृतम्।<ref>{{Cite web|author=|title=Amaya Chaliha passes away|url=https://assamtribune.com/amaya-chaliha-passes-away|website=assamtribune.com|language=en}}</ref> ==सन्दर्भः== {{reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:भारतीयराजनैतिकपक्षाः]] 8v2zogkxvpmz4fefc80ksbko0qfu8bx 0 91689 499288 498037 2026-05-21T09:54:14Z Janak Bhatta 11759 बाह्यानुबंधाः + 499288 wikitext text/x-wiki '''उकु दरवारमण्डलम्''' (अङ्ग्लभाषायां: ''Uku Durbar'' / ''Uku Mahal'') नेपालदेशस्य सुदूरपश्चिमप्रदेशे, दार्चुला-जिल्लान्तर्गतः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायाः वार्ड-सङ्ख्या–७ उकु-ग्रामे अवस्थितः एकः ऐतिहासिकः भग्नावशेष-स्थलः तथा पुरातात्त्विक-क्षेत्रम् अस्ति। अयं प्राचीनकाले निर्मितस्य राजप्रासादस्य अवशेषरूपेण ज्ञायते, क्षेत्रस्य सांस्कृतिक-ऐतिहासिक-पहिचानया सह सम्बद्धः अस्ति।<ref>[https://kantipath.com/2022/09/25/31569/ ओझेलमा पर्दै दार्चुलाको भगनाशेष ‘उकु महल’ - kantipath.com, २५ सेप्टेम्बर २०२२]</ref> === भौगोलिक-स्थिति === उकु-दुर्गप्रासादः दार्चुला-जिल्लायाः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायां उकु-नाम्नि स्थले स्थितः अस्ति। अस्य परिसरः पुरातात्त्विक-वस्तुभिः, शिलालेखैः, भग्न-निर्माण-अवशेषैः च समृद्धः दृश्यते। एषः प्रदेशः प्राचीन-इतिहासस्य दृष्ट्या महत्वपूर्णः मन्यते।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> === इतिहासः === स्थानीय-परम्परानुसारं तथा इतिहास-अनुसन्धानकर्तॄणां मतेन, उकु-दुर्गप्रासादः कत्युरी-वंशेन तथा पाल-वंशेन सह सम्बद्धः आसीत्। मध्यकालीन-युगे अयं प्रशासनिक-राजनीतिक-केन्द्ररूपेण प्रयुक्तः इति विश्वासः अस्ति। केचन परम्परागत-वृत्तान्ताः वदन्ति यत् राजबार-भारती-पाल-प्रभृतयः राजानः अत्र निवसन्तः आसन् तथा अत्रैव शासन-कार्यं कुर्वन्ति स्म। तस्य काल-निर्धारणं अद्यापि अनुसन्धान-विषयः अस्ति।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> === उत्खननम् तथा अनुसन्धानम् === नेपाल-सरकारस्य पुरातत्त्व-विभागेन अत्र स्थले उत्खनन-कार्यक्रमः आरब्धः अस्ति। उत्खनन-प्रक्रियायां भग्न-प्रासाद-रचना, देवालय-अवशेषाः, शिलालेखाः, मूर्तयः, अन्ये च ऐतिहासिक-पदार्थाः प्राप्ताः सन्ति।<ref>{{Cite web|url=https://dineshkhabar.com/article/96154|title=दार्चुलाको उकु महल संरक्षणको पर्खाइमा|date=२८ जनवरी २०२५}}</ref> अनुसन्धान-दलैः प्राप्त-वस्तूनां सङ्ग्रहणं, अभिलेखनं, संरक्षणं च क्रियते। एतेन प्राचीन-रचनायाः स्वरूपं तथा ऐतिहासिक-महत्त्वं अधिकतया ज्ञातुं शक्यते इति अपेक्षा अस्ति।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> == टिप्पणी == [[वर्गः:नेपालस्य इतिहासः]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य स्थानानि]] <references /> == बाह्यानुबंधाः == * [[https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal&#x20;ऐतिहासिक&#x20;उकु&#x20;महल&#x20;भग्नावशेष&#x5D; https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal] qdm7q3fv6rjnc59yniucb5qzm76wumf 499289 499288 2026-05-21T09:59:24Z Janak Bhatta 11759 /* बाह्यानुबंधाः */ बाह्यानुबंधाः 499289 wikitext text/x-wiki '''उकु दरवारमण्डलम्''' (अङ्ग्लभाषायां: ''Uku Durbar'' / ''Uku Mahal'') नेपालदेशस्य सुदूरपश्चिमप्रदेशे, दार्चुला-जिल्लान्तर्गतः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायाः वार्ड-सङ्ख्या–७ उकु-ग्रामे अवस्थितः एकः ऐतिहासिकः भग्नावशेष-स्थलः तथा पुरातात्त्विक-क्षेत्रम् अस्ति। अयं प्राचीनकाले निर्मितस्य राजप्रासादस्य अवशेषरूपेण ज्ञायते, क्षेत्रस्य सांस्कृतिक-ऐतिहासिक-पहिचानया सह सम्बद्धः अस्ति।<ref>[https://kantipath.com/2022/09/25/31569/ ओझेलमा पर्दै दार्चुलाको भगनाशेष ‘उकु महल’ - kantipath.com, २५ सेप्टेम्बर २०२२]</ref> === भौगोलिक-स्थिति === उकु-दुर्गप्रासादः दार्चुला-जिल्लायाः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायां उकु-नाम्नि स्थले स्थितः अस्ति। अस्य परिसरः पुरातात्त्विक-वस्तुभिः, शिलालेखैः, भग्न-निर्माण-अवशेषैः च समृद्धः दृश्यते। एषः प्रदेशः प्राचीन-इतिहासस्य दृष्ट्या महत्वपूर्णः मन्यते।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> === इतिहासः === स्थानीय-परम्परानुसारं तथा इतिहास-अनुसन्धानकर्तॄणां मतेन, उकु-दुर्गप्रासादः कत्युरी-वंशेन तथा पाल-वंशेन सह सम्बद्धः आसीत्। मध्यकालीन-युगे अयं प्रशासनिक-राजनीतिक-केन्द्ररूपेण प्रयुक्तः इति विश्वासः अस्ति। केचन परम्परागत-वृत्तान्ताः वदन्ति यत् राजबार-भारती-पाल-प्रभृतयः राजानः अत्र निवसन्तः आसन् तथा अत्रैव शासन-कार्यं कुर्वन्ति स्म। तस्य काल-निर्धारणं अद्यापि अनुसन्धान-विषयः अस्ति।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> === उत्खननम् तथा अनुसन्धानम् === नेपाल-सरकारस्य पुरातत्त्व-विभागेन अत्र स्थले उत्खनन-कार्यक्रमः आरब्धः अस्ति। उत्खनन-प्रक्रियायां भग्न-प्रासाद-रचना, देवालय-अवशेषाः, शिलालेखाः, मूर्तयः, अन्ये च ऐतिहासिक-पदार्थाः प्राप्ताः सन्ति।<ref>{{Cite web|url=https://dineshkhabar.com/article/96154|title=दार्चुलाको उकु महल संरक्षणको पर्खाइमा|date=२८ जनवरी २०२५}}</ref> अनुसन्धान-दलैः प्राप्त-वस्तूनां सङ्ग्रहणं, अभिलेखनं, संरक्षणं च क्रियते। एतेन प्राचीन-रचनायाः स्वरूपं तथा ऐतिहासिक-महत्त्वं अधिकतया ज्ञातुं शक्यते इति अपेक्षा अस्ति।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> == टिप्पणी == [[वर्गः:नेपालस्य इतिहासः]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य स्थानानि]] <references /> == बाह्यानुबंधाः == * [https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal&#x20;ऐतिहासिक&#x20;उकु&#x20;महल&#x20;भग्नावशेष&#x5D; https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal] उकु महल * https://www.youtube.com/watch?v=CoSnSX1h1os - नेपालको लुकेको ऐतिहासिक दरबार * https://malikarjunkhabar.com/14170/ - दार्चुलाको उकु महलको ऐतिहासिक महत्त्व iwci4cusa3n3e9fjea0o676kb2umkul 499290 499289 2026-05-21T10:19:44Z Janak Bhatta 11759 कोट स्थल 499290 wikitext text/x-wiki <nowiki>[[File:मध्यकालीन डोटी क्षेत्रको कार्तिकेयपुर् वंशज निरयपाल राजाको कोट स्थल उकु दार्चुला.jpg|right|thumb|उकुदरवार भग्नावशेषम्]]</nowiki> '''उकु दरवारमण्डलम्''' (अङ्ग्लभाषायां: ''Uku Durbar'' / ''Uku Mahal'') नेपालदेशस्य सुदूरपश्चिमप्रदेशे, दार्चुला-जिल्लान्तर्गतः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायाः वार्ड-सङ्ख्या–७ उकु-ग्रामे अवस्थितः एकः ऐतिहासिकः भग्नावशेष-स्थलः तथा पुरातात्त्विक-क्षेत्रम् अस्ति। अयं प्राचीनकाले निर्मितस्य राजप्रासादस्य अवशेषरूपेण ज्ञायते, क्षेत्रस्य सांस्कृतिक-ऐतिहासिक-पहिचानया सह सम्बद्धः अस्ति।<ref>[https://kantipath.com/2022/09/25/31569/ ओझेलमा पर्दै दार्चुलाको भगनाशेष ‘उकु महल’ - kantipath.com, २५ सेप्टेम्बर २०२२]</ref> === भौगोलिक-स्थिति === उकु-दुर्गप्रासादः दार्चुला-जिल्लायाः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायां उकु-नाम्नि स्थले स्थितः अस्ति। अस्य परिसरः पुरातात्त्विक-वस्तुभिः, शिलालेखैः, भग्न-निर्माण-अवशेषैः च समृद्धः दृश्यते। एषः प्रदेशः प्राचीन-इतिहासस्य दृष्ट्या महत्वपूर्णः मन्यते।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> === इतिहासः === स्थानीय-परम्परानुसारं तथा इतिहास-अनुसन्धानकर्तॄणां मतेन, उकु-दुर्गप्रासादः कत्युरी-वंशेन तथा पाल-वंशेन सह सम्बद्धः आसीत्। मध्यकालीन-युगे अयं प्रशासनिक-राजनीतिक-केन्द्ररूपेण प्रयुक्तः इति विश्वासः अस्ति। केचन परम्परागत-वृत्तान्ताः वदन्ति यत् राजबार-भारती-पाल-प्रभृतयः राजानः अत्र निवसन्तः आसन् तथा अत्रैव शासन-कार्यं कुर्वन्ति स्म। तस्य काल-निर्धारणं अद्यापि अनुसन्धान-विषयः अस्ति।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref><gallery mode="packed"> सञ्चिका:मध्यकालीन डोटी क्षेत्रको कार्तिकेयपुर् वंशज निरयपाल राजाको कोट स्थल उकु दार्चुला.jpg|'''उकुकोट स्थलः भग्नावशेषं''' </gallery> === उत्खननम् तथा अनुसन्धानम् === नेपाल-सरकारस्य पुरातत्त्व-विभागेन अत्र स्थले उत्खनन-कार्यक्रमः आरब्धः अस्ति। उत्खनन-प्रक्रियायां भग्न-प्रासाद-रचना, देवालय-अवशेषाः, शिलालेखाः, मूर्तयः, अन्ये च ऐतिहासिक-पदार्थाः प्राप्ताः सन्ति।<ref>{{Cite web|url=https://dineshkhabar.com/article/96154|title=दार्चुलाको उकु महल संरक्षणको पर्खाइमा|date=२८ जनवरी २०२५}}</ref> अनुसन्धान-दलैः प्राप्त-वस्तूनां सङ्ग्रहणं, अभिलेखनं, संरक्षणं च क्रियते। एतेन प्राचीन-रचनायाः स्वरूपं तथा ऐतिहासिक-महत्त्वं अधिकतया ज्ञातुं शक्यते इति अपेक्षा अस्ति।<ref>[https://dineshkhabar.com/article/96154 दार्चुलामा उकु महलको उत्खननसँगै अनुसन्धान सुरु - dineshkhabar.com, २८ जनवरी २०२५]</ref> == टिप्पणी == [[वर्गः:नेपालस्य इतिहासः]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य स्थानानि]] <references /> == बाह्यानुबंधाः == * [https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal&#x20;ऐतिहासिक&#x20;उकु&#x20;महल&#x20;भग्नावशेष&#x5D; https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal] उकु महल * https://www.youtube.com/watch?v=CoSnSX1h1os - नेपालको लुकेको ऐतिहासिक दरबार * https://malikarjunkhabar.com/14170/ - दार्चुलाको उकु महलको ऐतिहासिक महत्त्व 70xdg5i8chbx5bng2yxef2swarbn9fp 0 92257 499271 499265 2026-05-21T03:59:51Z Janak Bhatta 11759 बिस्तारितम् 499271 wikitext text/x-wiki बाडिमालिका मन्दिरं हिन्दुमन्दिरम् अस्ति । सुदुरपश्चिमप्रान्तस्य बाजुरामण्डलस्य त्रिवेणीनगरपालिकायां स्थितम् अस्ति । नेपालदेशस्य प्रमुखमन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति ।<ref>{{Cite web|title=Badimalika Temple Tour|url=https://www.ecotrek.com.np/nepal/pilgrimage-tour/badimalika-temple-tour.html|access-date=2020-09-12|website=www.ecotrek.com.np}}</ref> भगवत्यै समर्पिता अस्ति। मलिका चतुर्दशी अस्य प्रमुखोत्सवः । अस्य सेवा द्वे पुरोहितौ कुर्वन्ति, एकः कालिकोटमण्डलस्य प्रतिनिधित्वं करोति, अपरः बाजुरामण्डलस्य ।<ref name="badimalika">{{cite web|URL=https://laltinkhabar.com/?p=4692|title=सबै भाकल पुरा हुने पृथ्वीको स्वर्ग: बडीमालिका|language=Nepali|publisher=Laltinkhabar}}</ref><gallery> सञ्चिका:Badi Malika.png|बडी मालिका मन्दिरम् </gallery> == बाडिमालिका विषये कथा: == हिन्दुकथायाः अनुसारं यदा सतीदेव्याः पिता दक्षप्रजापतिः यज्ञं कुर्वन् आसीत् तदा सः महादेवं विहाय सर्वान् देवान् अस्मिन् समारोहे आमन्त्रितवान् ।<ref>{{Cite web|title=The Story of Sati and her Sacrifice|url=https://www.theholidayspot.com/shivratri/shiva-tales/shiva-and-sati.htm|access-date=2020-09-03|website=www.theholidayspot.com}}</ref> सती पितुः यज्ञसमारोहं गत्वा तं पृष्टवती यत् भवता भर्तारं किमर्थं न आमन्त्रितम्। दक्षप्रजापतिः उत्तरं दत्तवान् यत् महादेवः मद्यं पिबति, गञ्जा धूमपानं करोति, श्मशानेषु निद्रां करोति, कण्ठे सर्पं धारयति, ड्रेडलॉक् धारयति, भस्मना शरीरं आच्छादयति, व्याघ्रचर्मं च धारयति, अतः सः एतादृशे महत्त्वपूर्णे यज्ञे उपस्थितिम् अनुपयुक्तः अस्ति। भर्तुः प्रति एतत् अपमानं सहितुं असमर्था सती यज्ञाग्नौ प्लवमाना प्राणान् त्यक्तवती । महादेवः तस्याः मृत्युना एतावत् क्रुद्धः अभवत् यत् सः बीरभद्रं भूतगणं च दक्षप्रजापतिं मारयितुं यज्ञस्य नाशं कर्तुं प्रेषितवान् । प्रतिशोधं कृत्वा महादेवः स्वपत्न्याः शोकं कर्तुं आरब्धवान् । महादेवः सतीयाः शवम् आदाय विश्वस्य परिभ्रमणं कृतवान् । एतस्मिन् काले विष्णुः स्वस्य सुदर्शनचक्रं विमोच्य सतीयाः शरीरं क्षतम् अकरोत् येन कीटैः आक्रान्तं सड़्गं च भवितुमर्हति । यथा यथा सतीः शरीरस्य विघटनं प्रारभते स्म, तस्याः शरीरस्य अङ्गाः यस्मिन् भूमौ पतन्ति स्म, सा शाक्तपिथाः, पूजास्थानानि अभवन् । एवं क्रमेण तस्याः वामस्कन्धः मल्लगिरिपर्वते पतितः । तदा मल्लगिरी मलिक इति उच्यते स्म ।<ref name="badimalika2" /><ref>{{cite web|URL=https://www.govserv.org/NP/Bajura/357615187592441/Badimalika-Temple-%3A-%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0--%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%A8|title=Badimalika Temple : हाम्रो सुन्दर बडीमालिका मन्दिर/ पाटन|publisher=www.govserv.org}}</ref> == आधाराः == == बाह्यानुबंधाः == [[वर्गः:मन्दिराणि]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य पर्यटकीयक्षेत्राणि]] quiidjd4qx9xe0w2pyg28tj0j54tzhq 499272 499271 2026-05-21T04:25:59Z Janak Bhatta 11759 बिस्तारितम् 499272 wikitext text/x-wiki बाडिमालिका मन्दिरं हिन्दुमन्दिरम् अस्ति । सुदुरपश्चिमप्रान्तस्य बाजुरामण्डलस्य त्रिवेणीनगरपालिकायां स्थितम् अस्ति । नेपालदेशस्य प्रमुखमन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति ।<ref>{{Cite web|title=Badimalika Temple Tour|url=https://www.ecotrek.com.np/nepal/pilgrimage-tour/badimalika-temple-tour.html|access-date=2020-09-12|website=www.ecotrek.com.np}}</ref> भगवत्यै समर्पिता अस्ति। मलिका चतुर्दशी अस्य प्रमुखोत्सवः । अस्य सेवा द्वे पुरोहितौ कुर्वन्ति, एकः कालिकोटमण्डलस्य प्रतिनिधित्वं करोति, अपरः बाजुरामण्डलस्य ।<ref name="badimalika">{{cite web|URL=https://laltinkhabar.com/?p=4692|title=सबै भाकल पुरा हुने पृथ्वीको स्वर्ग: बडीमालिका|language=Nepali|publisher=Laltinkhabar}}</ref><gallery> सञ्चिका:Badi Malika.png|बडी मालिका मन्दिरम् </gallery> == बाडिमालिका विषये कथा: == हिन्दुकथायाः अनुसारं यदा सतीदेव्याः पिता दक्षप्रजापतिः यज्ञं कुर्वन् आसीत् तदा सः महादेवं विहाय सर्वान् देवान् अस्मिन् समारोहे आमन्त्रितवान् ।<ref>{{Cite web|title=The Story of Sati and her Sacrifice|url=https://www.theholidayspot.com/shivratri/shiva-tales/shiva-and-sati.htm|access-date=2020-09-03|website=www.theholidayspot.com}}</ref> सती पितुः यज्ञसमारोहं गत्वा तं पृष्टवती यत् भवता भर्तारं किमर्थं न आमन्त्रितम्। दक्षप्रजापतिः उत्तरं दत्तवान् यत् महादेवः मद्यं पिबति, गञ्जा धूमपानं करोति, श्मशानेषु निद्रां करोति, कण्ठे सर्पं धारयति, ड्रेडलॉक् धारयति, भस्मना शरीरं आच्छादयति, व्याघ्रचर्मं च धारयति, अतः सः एतादृशे महत्त्वपूर्णे यज्ञे उपस्थितिम् अनुपयुक्तः अस्ति। भर्तुः प्रति एतत् अपमानं सहितुं असमर्था सती यज्ञाग्नौ प्लवमाना प्राणान् त्यक्तवती । महादेवः तस्याः मृत्युना एतावत् क्रुद्धः अभवत् यत् सः बीरभद्रं भूतगणं च दक्षप्रजापतिं मारयितुं यज्ञस्य नाशं कर्तुं प्रेषितवान् । प्रतिशोधं कृत्वा महादेवः स्वपत्न्याः शोकं कर्तुं आरब्धवान् । महादेवः सतीयाः शवम् आदाय विश्वस्य परिभ्रमणं कृतवान् । एतस्मिन् काले विष्णुः स्वस्य सुदर्शनचक्रं विमोच्य सतीयाः शरीरं क्षतम् अकरोत् येन कीटैः आक्रान्तं सड़्गं च भवितुमर्हति । यथा यथा सतीः शरीरस्य विघटनं प्रारभते स्म, तस्याः शरीरस्य अङ्गाः यस्मिन् भूमौ पतन्ति स्म, सा शाक्तपिथाः, पूजास्थानानि अभवन् । एवं क्रमेण तस्याः वामस्कन्धः मल्लगिरिपर्वते पतितः । तदा मल्लगिरी मलिक इति उच्यते स्म ।<ref name="badimalika2" /><ref>{{cite web|URL=https://www.govserv.org/NP/Bajura/357615187592441/Badimalika-Temple-%3A-%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0--%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%A8|title=Badimalika Temple : हाम्रो सुन्दर बडीमालिका मन्दिर/ पाटन|publisher=www.govserv.org}}</ref> == राजकीयपूजा : == बडीमालिका-मन्दिरे सरकारस्य पक्षतः एकः मुख्यपूजारी नियुक्तः अस्ति। वर्तमानकाले बाजुरा-जिल्लास्थ-त्रिवेणी-नगरपालिका-वार्ड-संख्या ९ पैमा-प्रदेशीयः नेत्रपाध्यायः मुख्यपूजारिरूपेण कार्यरतः अस्ति। पैमा-प्रदेशीयाः पूजारिणः नेत्रपाध्यायः तथा तस्य भ्रातरः पुत्राश्च राजकीयपूजां सम्पादयन्ति। राजकीयपूजायाः आरम्भे सर्वप्रथमं डोटी-जिल्लात् प्रेषितस्य गोरखनाथ-समूहस्य पक्षतः पूजा क्रियते, ततः परं जुम्ला-जिल्लात् चन्दननाथ-समूहस्य पक्षतः राजकीयपूजा भवति। अनन्तरं क्रमशः अछाम, बाजुरा तथा कालिकोट-जिल्लानां प्रमुख-जिल्लाधिकारीणां तेषां प्रतिनिधीनां च हस्तेन देव्या: राजकीयपूजा सम्पन्ना भवति। अधुना काले कालिकोट, जुम्ला, मुगु, अछाम, बाजुरा तथा कैलाली-जिल्लानां स्थानीय-सरकाराणां पक्षतः अपि बडीमालिका-मन्दिरे राजकीयपूजायाः परम्परा प्रचलिता अस्ति। कैलाली-जिल्लास्थितस्य सुदूरपश्चिम-प्रदेशस्य एकमात्र-उपमहानगरपालिका धनगढी-उपमहानगरपालिकाया: पक्षतः संवत् २०८२ तमे वर्षे श्रावण-मासस्य २३ दिने प्रथमवारं राजकीयपूजा कृता। धनगढी-उपमहानगरपालिकायाः नगरप्रमुखस्य श्रीगोपाल-हमाल-महोदयस्य पहलया संवत् २०८२ तः बडीमालिका-मन्दिरे राजकीयपूजायाः आरम्भः कृतः। == अपि द्रष्टव्यम् == [[बाजुरामण्डलम्]] == आधाराः == == बाह्यानुबंधाः == [[वर्गः:मन्दिराणि]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य पर्यटकीयक्षेत्राणि]] tipxisltzihpc6neholio8dyy37x2f6 499273 499272 2026-05-21T04:31:31Z Janak Bhatta 11759 चित्रम् 499273 wikitext text/x-wiki बाडिमालिका मन्दिरं हिन्दुमन्दिरम् अस्ति । सुदुरपश्चिमप्रान्तस्य बाजुरामण्डलस्य त्रिवेणीनगरपालिकायां स्थितम् अस्ति । नेपालदेशस्य प्रमुखमन्दिरेषु अन्यतमम् अस्ति ।<ref>{{Cite web|title=Badimalika Temple Tour|url=https://www.ecotrek.com.np/nepal/pilgrimage-tour/badimalika-temple-tour.html|access-date=2020-09-12|website=www.ecotrek.com.np}}</ref> भगवत्यै समर्पिता अस्ति। मलिका चतुर्दशी अस्य प्रमुखोत्सवः । अस्य सेवा द्वे पुरोहितौ कुर्वन्ति, एकः कालिकोटमण्डलस्य प्रतिनिधित्वं करोति, अपरः बाजुरामण्डलस्य ।<ref name="badimalika">{{cite web|URL=https://laltinkhabar.com/?p=4692|title=सबै भाकल पुरा हुने पृथ्वीको स्वर्ग: बडीमालिका|language=Nepali|publisher=Laltinkhabar}}</ref><gallery> सञ्चिका:Badi Malika.png|बडी मालिका मन्दिरम् </gallery> == बाडिमालिका विषये कथा: == हिन्दुकथायाः अनुसारं यदा सतीदेव्याः पिता दक्षप्रजापतिः यज्ञं कुर्वन् आसीत् तदा सः महादेवं विहाय सर्वान् देवान् अस्मिन् समारोहे आमन्त्रितवान् ।<ref>{{Cite web|title=The Story of Sati and her Sacrifice|url=https://www.theholidayspot.com/shivratri/shiva-tales/shiva-and-sati.htm|access-date=2020-09-03|website=www.theholidayspot.com}}</ref> सती पितुः यज्ञसमारोहं गत्वा तं पृष्टवती यत् भवता भर्तारं किमर्थं न आमन्त्रितम्। दक्षप्रजापतिः उत्तरं दत्तवान् यत् महादेवः मद्यं पिबति, गञ्जा धूमपानं करोति, श्मशानेषु निद्रां करोति, कण्ठे सर्पं धारयति, ड्रेडलॉक् धारयति, भस्मना शरीरं आच्छादयति, व्याघ्रचर्मं च धारयति, अतः सः एतादृशे महत्त्वपूर्णे यज्ञे उपस्थितिम् अनुपयुक्तः अस्ति। भर्तुः प्रति एतत् अपमानं सहितुं असमर्था सती यज्ञाग्नौ प्लवमाना प्राणान् त्यक्तवती । महादेवः तस्याः मृत्युना एतावत् क्रुद्धः अभवत् यत् सः बीरभद्रं भूतगणं च दक्षप्रजापतिं मारयितुं यज्ञस्य नाशं कर्तुं प्रेषितवान् । प्रतिशोधं कृत्वा महादेवः स्वपत्न्याः शोकं कर्तुं आरब्धवान् । महादेवः सतीयाः शवम् आदाय विश्वस्य परिभ्रमणं कृतवान् । एतस्मिन् काले विष्णुः स्वस्य सुदर्शनचक्रं विमोच्य सतीयाः शरीरं क्षतम् अकरोत् येन कीटैः आक्रान्तं सड़्गं च भवितुमर्हति । यथा यथा सतीः शरीरस्य विघटनं प्रारभते स्म, तस्याः शरीरस्य अङ्गाः यस्मिन् भूमौ पतन्ति स्म, सा शाक्तपिथाः, पूजास्थानानि अभवन् । एवं क्रमेण तस्याः वामस्कन्धः मल्लगिरिपर्वते पतितः । तदा मल्लगिरी मलिक इति उच्यते स्म ।<ref name="badimalika2" /><ref>{{cite web|URL=https://www.govserv.org/NP/Bajura/357615187592441/Badimalika-Temple-%3A-%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%8B-%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%B0-%E0%A4%AC%E0%A4%A1%E0%A5%80%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%BF%E0%A4%95%E0%A4%BE-%E0%A4%AE%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%BF%E0%A4%B0--%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%9F%E0%A4%A8|title=Badimalika Temple : हाम्रो सुन्दर बडीमालिका मन्दिर/ पाटन|publisher=www.govserv.org}}</ref> == राजकीयपूजा : == बडीमालिका-मन्दिरे सरकारस्य पक्षतः एकः मुख्यपूजारी नियुक्तः अस्ति। वर्तमानकाले बाजुरा-जिल्लास्थ-त्रिवेणी-नगरपालिका-वार्ड-संख्या ९ पैमा-प्रदेशीयः नेत्रपाध्यायः मुख्यपूजारिरूपेण कार्यरतः अस्ति। पैमा-प्रदेशीयाः पूजारिणः नेत्रपाध्यायः तथा तस्य भ्रातरः पुत्राश्च राजकीयपूजां सम्पादयन्ति। राजकीयपूजायाः आरम्भे सर्वप्रथमं डोटी-जिल्लात् प्रेषितस्य गोरखनाथ-समूहस्य पक्षतः पूजा क्रियते, ततः परं जुम्ला-जिल्लात् चन्दननाथ-समूहस्य पक्षतः राजकीयपूजा भवति। अनन्तरं क्रमशः अछाम, बाजुरा तथा कालिकोट-जिल्लानां प्रमुख-जिल्लाधिकारीणां तेषां प्रतिनिधीनां च हस्तेन देव्या: राजकीयपूजा सम्पन्ना भवति। अधुना काले कालिकोट, जुम्ला, मुगु, अछाम, बाजुरा तथा कैलाली-जिल्लानां स्थानीय-सरकाराणां पक्षतः अपि बडीमालिका-मन्दिरे राजकीयपूजायाः परम्परा प्रचलिता अस्ति। कैलाली-जिल्लास्थितस्य सुदूरपश्चिम-प्रदेशस्य एकमात्र-उपमहानगरपालिका धनगढी-उपमहानगरपालिकाया: पक्षतः संवत् २०८२ तमे वर्षे श्रावण-मासस्य २३ दिने प्रथमवारं राजकीयपूजा कृता। धनगढी-उपमहानगरपालिकायाः नगरप्रमुखस्य श्रीगोपाल-हमाल-महोदयस्य पहलया संवत् २०८२ तः बडीमालिका-मन्दिरे राजकीयपूजायाः आरम्भः कृतः। == चित्रम् == <gallery> सञ्चिका:Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg|बाडिमालिका मन्दिर‍म् सञ्चिका:Stone Sculpture of Badimalika Temple.jpg|बाडिमालिका मन्दिरस्य पाषाणमूर्तिः सञ्चिका:Badi Malika.png|बडिमालिका मन्दिरम् सञ्चिका:बडिमालिका मन्दिरबाट फर्केका मानिसहरु.JPG|तीर्थयात्रीम् सञ्चिका:बडिमालिका मन्दिरमा पूजा गर्दे.JPG|पूजनम् सञ्चिका:Way to badimalika.JPG|बाडिमालिकाय मार्गः </gallery> == अपि द्रष्टव्यम् == [[बाजुरामण्डलम्]] == आधाराः == == बाह्यानुबंधाः == [[वर्गः:मन्दिराणि]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य तीर्थक्षेत्राणि]] [[वर्गः:नेपालदेशस्य पर्यटकीयक्षेत्राणि]] 78xpii7r6l0qu0x65zeg4mhrs26we0r 3 92259 499283 2026-05-21T06:18:58Z नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः 13821 नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम् 499283 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=बृहस्पतिमिश्र}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> ०६:१८, २१ मे २०२६ (UTC) dl1clcsny33y665ts9k3fxf48za97xv 0 92260 499287 2026-05-21T07:59:05Z Mayank Tiwarii 46494 "[[:en:Special:Redirect/revision/1353817776|Central University of Himachal Pradesh]]" पृष्ठस्य अनुवादं कृत्वा निर्मितम् 499287 wikitext text/x-wiki {{Infobox university|name=Central University of Himachal Pradesh|image=Central University of Himachal Pradesh Logo.png|motto=''Neti Neti Charaiveti Charaiveti''|established={{start date and age|2009}}|chancellor=[[Harmohinder Singh Bedi]]<ref name=officers>{{cite web|title=Officers of the University|url=http://cuhimachal.ac.in/cuhp_governance_officeBearers.aspx|website=cuhimachal.ac.in|publisher=Central University of Himachal Pradesh|accessdate=4 September 2017|archive-date=5 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170905005536/http://cuhimachal.ac.in/cuhp_governance_officeBearers.aspx|url-status=dead}}</ref>|vice_chancellor=[[S.P. Bansal|Sat Prakash Bansal]]<ref>{{Cite news|date=July 23, 2021|title=President Ram Nath Kovind approves appointments of vice chancellors of 12 central universities: Ministry of education|work=[[The Times of India]] 13:29 IST|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/president-ram-nath-kovind-approves-appointments-of-vice-chancellors-of-12-central-universities-ministry-of-education/articleshow/84671693.cms|access-date=July 23, 2021}}</ref>|head_label=[[Visitor]]|head=[[President of India]]|city=[[Dharamsala, Himachal Pradesh|Dharamsala]]|state=[[Himachal Pradesh]]|country=[[India]]|coor={{Coord|32.2244897|N|76.1566006|E|format=dms|region:IN-HP_type:edu|display=inline, title}}|type=[[Central university (India)|central research university]]|campus=[[Urban areas|Urban]]|website={{URL|http://cuhimachal.ac.in/}}}}हिमाचलप्रदेशस्य केन्द्रीयविश्वविद्यालयः (सी. यू. एच. पी. तथा सी. यू हिमाचल) भारतस्य हिमाचलप्रदेशस्य [[धर्मशाला, हिमाचलप्रदेशः|धर्मशाला]], काङ्गडा स्थितः केन्द्रीय-विश्वविद्यालयः अस्ति। अयं विश्वविद्यालयः शाहपुर-देहरा-गोपीपुर-नगरस्य अस्थायी-परिसरात् प्रचलति, यत्र काङ्गडा -मण्डलस्य सप्त-सिन्धु-परिसरे राजनीतिशास्त्र-इतिहास-अर्थशास्त्र-विभागः इत्यादिभ्यः कतिपयेभ्यः विषयाणां कृते द्वौ लघु-परिसरौ स्तः। देहरा-नगरस्य स्थायी-परिसरस्य निर्माणं प्रक्रियाम् अस्ति। यत्र पूर्वं केन्द्रीयविश्वविद्यालयः नास्ति तेषु प्रत्येकस्मिन् राज्ये केन्द्रीयविश्वविद्यालयानां स्थापनार्थं सर्वकारस्य नीत्याः परिणामेन 2009 तमे वर्षे अस्य विश्वविद्यालयस्य स्थापना अभवत्। हिमाचलप्रदेशस्य केन्द्रीयविश्वविद्यालयस्य स्थापना संसदेन अधिनियमितस्य केन्द्रीयविश्वविद्यालयाः अधिनियमः 2009 (2009 तमस्य वर्षस्य 25 क्रमाङ्कः) इत्यस्य अन्तर्गतम् अस्ति। हिमाचलप्रदेशस्य केन्द्रीयविश्वविद्यालयः (धर्मशाला-नगरस्य सी. यू. एच. पी.) राष्ट्रिय-निर्धारण-प्रत्यायन-परिषद् (एन्. ए. ए. सी.) इत्यतः "ए +" इति मूल्याङ्कनं प्राप्तवान् । [[सञ्चिका:Central_University_of_Himachal_Ppardesh.jpg|लघुचित्रम्|केन्द्रीयविश्वविद्यालयः हिमाचलप्रदेशः [[धर्मशाला, हिमाचलप्रदेशः|धर्मशाला]]]] == इतिहासः == १५ अगस्त २००७ इत्यस्य राष्ट्र उद्बोधन अवसरे प्रधानमन्त्रिणः मनमोहन सिंहः स्वभाषणे प्रत्येक राज्येषु . {{Citation needed|date=February 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (February 2021)">citation needed</span></nowiki>''&#x5D;</sup> ry4kkf2fltocx75ctui5dzel6efzo3c