विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 9161 499379 498522 2026-05-30T00:50:06Z PHC201013 46560 [[Special:Contributions/~2026-17278-26|~2026-17278-26]] ([[User talk:~2026-17278-26|talk]]) द्वारा कृता [[Special:Diff/498522|498522]] पूर्ववत्-प्रक्रिया निरस्तीक्रियताम् । 499379 wikitext text/x-wiki {{WW2InfoBox}} द्वितीयविश्वयुद्धं विश्वस्तरीययुद्धम् अस्ति। == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == * [http://www.dean.usma.edu/history/Atlases/WorldWarTwoEurope/WWII_Europe.html West Point Maps of the European War]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.dean.usma.edu/history/Atlases/WorldWarTwoAsia/WorldWarTwoAsia.html West Point Maps of the Asian-Pacific War]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.otr.net/?p=news Radio News From 1938 to 1945] * [http://www.psywar.org/leaflets.php World War II Propaganda Leaflet Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326040930/http://www.psywar.org/leaflets.php |date=2014-03-26 }} * [http://www.nationalarchives.gov.uk/theartofwar/ The Art of War Online Exhibition at the UK National Archive] * [http://www.dw-world.de/dw/0,,8150,00.html Deutsche Welle special section on World War II] created by a German public broadcaster on both the war and the world 60 years after. <references group="nb"/> [[वर्गः:युद्धम्|द्वितीयविश्वयुद्धम्]] [[वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] o9z6uqq80dhzmtcaz0hmf7cqi5uypbp 0 15263 499378 426938 2026-05-29T21:03:18Z ~2026-32124-66 46558 टङ्कणदोषः परिष्कृतः 499378 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |name = सुश्रुतः |image = Shushrut statue.jpg |image_size = 200px |caption = हरिद्वारनगरे 'पतञ्जलीयोगपीठे' सुश्रुतमहर्षेः प्रतिमा |birth_name = |birth_date = ८०० ई.पू. |birth_place = [[भारतम्]] |death_date = |death_place = |body_discovered = |death_cause = |resting_place = |resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --> |residence = |nationality = |ethnicity = |citizenship = |other_names = |known_for = [[आयुर्वेदः]], शल्यचिकित्सा |education = |alma_mater = |employer = |occupation = चिकित्सा |years_active = |home_town = |salary = |networth = |height = |weight = |title = |term = |predecessor = [[धन्वन्तरी]] |successor = [[चरकः]] |party = |opponents = |boards = |religion = [[हिन्दूधर्मः]] |spouse = |partner = |children = |parents = |relations = |callsign = |awards = |signature = |website = |footnotes = |box_width = }} (कालः – क्रि.पू. ६००) '''सुश्रुतः''' (suśrutaḥ) [[भारतम्|भारतीय]] [[आयुर्वेदः|आयुर्वेदस्य]] प्रवर्तकः सुप्रसिद्धः वैध्यश्च । अद्यतने जगति “प्लास्टिक् सर्जरि” इति यत् उच्यते तस्याः शस्त्रचिकित्सायाः प्रवर्तकः । प्रायः २००० वर्षेभ्यः पूर्वम् एव [[प्लास्टिक शल्यचिकित्सा|“प्लास्टिक् सर्जरि”]] (सरूपचिकित्सा) सदृशीं शस्त्रचिकित्सां यशस्वितया अकरोत् । तदवसरे विच्छिन्नं कर्णं समीकर्तुं शरीरस्य अन्यस्मात् भागात् चर्म स्वीकृतवान् आसीत् सुश्रुतः । सुश्रुतः [[हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मे]] विद्यमानायाः शस्त्रवैद्यपद्धतेः सुभद्रम् आधारं कल्पयित्वा तां पद्धतिं विश्वविख्याताम् अकरोत् तदानीन्तने काले एव । एषः रोगनिदानस्य, चिकित्सापद्धतेः च सम्बद्धानि पुस्तकानि [[संस्कृतम्|संस्कृतेन]] अरचयत् । तादृशेषु पुस्तकेषु सः [[शस्त्रचिकित्सा|शस्त्रचिकित्सां]], [[प्रसूतिविज्ञानम्|प्रसूतिविज्ञानं]], [[स्नानम्]], [[औषधम्]], पथ्याहारं, बालानाम् [[आहारः|आहारं]], नैर्मल्यं, वैद्यविद्यां च सुदीर्घरूपेण विवृतवान् । सुश्रुतः सस्यसम्बद्धानां, प्राणिसम्बद्धानां, खनिजसम्बद्धानां च असंख्यानाम् औषधानाम् उपयोगं जानाति स्म । सः ७६० सस्यानां मूलानि, त्वक्, पर्णं, तैलं च रोगपरिहारकाणि इति लिखितवान् अस्ति । [[दत्तूरः|दत्तूरस्य]], [[कर्पूरः|कर्पूरस्य]], [[एला|एलायाः]], [[शुण्ठी|आद्रकस्य]] (शुण्ठी), [[लशुनम्|लशुनस्य]], [[मरीचम्|मरीचस्य]] च उपयोगम् अपि समीचीनतया जानाति स्म । सः १२१ विधानां शस्त्रक्रियायाः उपकरणानां विवरणं कृतवान् अस्ति स्वीयेषु ग्रन्थेषु । मानवशरीरस्य अङ्गानां रचनायाः अभ्यासार्थं तदा एव सुश्रुतः विभिन्नां विशिष्टां च काञ्चित् पद्धतिम् अनुसरति स्म । [[तृणम्|तृणानाम्]] आवरणेन बद्धं शवं सप्ताहं यावत् जले निमज्जति स्म । अनन्तरं शवं जलात् बहिः स्वीकृत्य मृदु [[चर्म]] निष्कासयति स्म सावधानेन । अनन्तरं स्वीयान् प्रयोगान्, परीक्षाः करोति स्म । सुश्रुतः स्वीयेषु ग्रन्थेषु [[अस्थि|अस्थिविषये]], [[स्नायुः|स्नायुविषये]], अङ्गानां विषये यत् विवृतवान् अस्ति तत् इदानीम् अपि स्पष्टं शुद्धं च वर्तते । [[मनुष्यः|मनुष्याणां]] शरीरस्य इव प्राणिनाम् अपि (मृतानाम्) चर्म निष्कास्य पुनः सीवनस्य क्रमम् अपि अभ्यस्तवान् आसीत् सुश्रुतः । तदर्थम् एव सुश्रुतः बहुविधानां [[सूची|सूचीनाम्]] उपयोगं करोति स्म । सः शस्त्रक्रियायाः पूर्वं करणीयानां सिद्धतानां विषये अपि सविवरणं नियमान् लिखितवान् अस्ति । सुश्रुतेन आरब्धः व्रणानाम् उपरि भाष्पं प्रसार्य स्वच्छीकरणस्य क्रमः एव इदानीन्तनस्य पूतिनाशकक्रमस्य प्रथमं सोपानम् । सुश्रुतः गलग्रन्थिरोगस्य उपशमने, अस्थिरोगस्य निवारणे, चर्मणः अन्तर्भागे जायमानस्य पाषाणस्य निवारणे, दुर्मांसस्य अपकरणे, भग्नस्य अस्थिनः पुनः योजने, शस्त्रचिकित्सासहितायां प्रसूतौ रक्तनालानाम् अवरोधे च बहूनि विभिन्नानि तन्त्राणि यशस्वितया प्रयुज्य, तानि तन्त्राणि सविवरणं लिखितवान् अस्ति । [[आयुर्वेदः|आयुर्वेदस्य]] तत्त्वानि [[वेदाः|वेदेषु]] अन्यान्येषु स्थानेषु निहितानि आसन् । सुश्रुतः तानि सर्वाणि तत्त्वानि एकत्रीकृत्य, स्वानुभवान् अपि योजयित्वा “[[सुश्रुतसंहिता]]” इत्याख्यं ग्रन्थम् अलिखत् । तस्मिन् ग्रन्थे ११२० रोगाः, तेषां रोगाणां कारणानि, तदनुगुणं करणीयाः औषधोपचाराः च विभागशः विवृताः सन्ति । सः “सुश्रुतसंहिता” ग्रन्थः इदानीं बहुभिः भाषाभिः अनूदितः अस्ति । सुश्रुतस्य विद्याभ्यासः अयुर्वेदस्य आद्यप्रवर्तकस्य [[धन्वन्तरिः|धन्वन्तरेः]] गुरुपीठस्थाने [[काशी|काश्यां]] सम्पन्नः इति ज्ञायते । काश्यां [[नरेशदेवदासः]] शस्त्रविद्याम् अबोधयत् सुश्रुतम् । “कोपः, द्वेषः, रूक्षता, उद्रेकः, कार्पण्यम्, आलस्यम्, असत्यं, दुराशा च दूरीकरणीयाः । ब्रह्मचर्यं पालनीयम् । ज्येष्ठाः गुरवः च आदरणीयाः । नखाः, केशाः च सदा कर्तयित्वा स्वच्छता रक्षणीया ।“ इति सुश्रुतः शिष्यान् बोधयति स्म । तेन लिखितायां सुश्रुतसंहितायाम् एतादृशाः नीतिविषयाः अपि निहिताः सन्ति । रोगाणां निवारणस्य कलाकौशलस्य वृत्तिषु शस्त्रविद्या एव प्रप्रथमा, श्रेष्ठा, पवित्रा, परिशुद्धा च । एषा विद्या भूलोके कीर्तिसम्पादनस्य साधनम् अपि । तादृश्याः वृत्तेः प्रवर्तकः आचार्यः सुश्रुतः भारतीयस्य वैद्यविज्ञानस्य मार्गे सदा ज्वलन् नन्दादीपः । " [[वर्गः:आयुर्वेदः]] [[वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः]] [[वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः]] [[वर्गः:विषयः वर्धनीयः]] [[वर्गः:भारतीयवैद्याः‎]] 2m0ujjcol7y2dah6j0otllh82dfqnk0