विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 5623 499389 494714 2026-06-01T01:35:25Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499389 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Jiddu Krishnamurti | image = Jiddu Krishnamurti 01.jpg | image_size = 250px | caption = J. Krishnamurti cir. 1920s | birth_date = {{birth-date|12 May 1895}} | birth_place = [[Madanapalle]], [[Madras Presidency]], [[British India]] | death_date = {{Death date and age|1986|02|17|1895|05|12|df=yes}} | death_place = [[Ojai, California]] | education = | occupation = public speaker, [[Mysticism|mystic]], author, philosopher | title = | spouse = | parents = Jiddu Narianiah and Sanjeevamma }} भारतीय धर्मगुरुः। *[[भारतीय-सूची]] ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://www.jkrishnamurti.org/ Jiddu Krishnamurti Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090305043049/http://www.jkrishnamurti.org/ |date=2009-03-05 }} Official J. Krishnamurti inter-organizational website. An international joint venture of the Krishnamurti foundations. * [http://ojaihistory.com/krishnamurti-and-the-ojai-valley/ Krishnamurti and the Ojai Valley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190925175144/http://ojaihistory.com/krishnamurti-and-the-ojai-valley/ |date=2019-09-25 }} * [http://bohmkrishnamurti.com/ The Bohm Krishnamurti Project: Exploring the Legacy of the David Bohm and Jiddu Krishnamurti Relationship] [[वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः]] [[वर्गः:स्टब्स् भारतसम्बद्धाः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] eld7ybgif6g9oxwxqzjz0f990i2kdnx 0 12115 499390 498133 2026-06-01T01:46:47Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499390 wikitext text/x-wiki <table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300"> <tr><th colspan="2" bgcolor=lawngreen><big> '''तमिऴ्''' </big></th></tr> <tr><td>कुत्र वदन्ति <td>[[भारत]], [[श्रीलङ्का]], [[सिङ्गापुर]], [[मलेशिया]] च इति <tr><td>वक्तारः<td> ६५,६७५,२०० <tr><td>[[List of languages by total speakers|भाषासु क्रमांकः]]<td> <tr><td valign=top>[[Language families and languages|भाषापरिवारः]]<br />[[Language families and languages|वर्गः]] <td>[[द्राविड]]<br /> &nbsp;तमिऴ्-कन्नड़<br /> &nbsp;तमिऴ्-कोडगू<br /> &nbsp;तमिऴ्-मलयाळम्<br /> &nbsp;तमिऴ्‌भाषा<br /> &nbsp;&nbsp;'''तमिऴ्''' <tr><th colspan=2 bgcolor=lawngreen>राजकीया स्थितिः <tr><td>[[राजकीया भाषा]]<td valign="top"> [[भारत]], [[श्रीलङ्का]], [[सिङ्गापुर]], [[तमिऴ्‌नाडु]], [[पुदुचेरि]] <tr><td valign=top>केन नियंत्रितम्<td>न कः अपि बन्धनम् <tr><th colspan=2 bgcolor=lawngreen>भाषा-कूटम् <tr><td>[[ISO 639]]-1<td>ta <tr><td>ISO 639-2<td>tam </table> [[चित्रम्:Tamilspeakers.png|thumb|350px|[[भारत|भारते]] [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्कायां च]] तमिळ्भाषाया: वाचकत्वविस्तर:]] '''तमिऴ्''' (தமிழ்) द्राविडभाषापरिवारस्‍य एका भाषा। तमिऴ्‌भाषा पृथिव्‍यां प्राचीनतमभाषासु अन्यतमा। द्रविडपरिवारस्य भाषासु इयम्‌ अन्याभ्यः अधिकं पुरातनी समृद्धा च। [[तमिऴ्‌नाडु|तमिऴ्‌नाडुराज्ये]] जनाः तमिऴ्‌भाषया वदन्ति। एषा [[भारत|भारते]] [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्कायां]] [[सिङ्गापुर|सिङ्गापुरे]] च कार्यालयीयभाषा वर्तते। एषा [[भारत|भारते]] [[तमिऴ्‌नाडु|तमिऴ्‌नाडुराज्यस्य]] [[पोंडुचेरी|पुदुच्चेर्याः]] अपि कार्यालयीयभाषा वर्तते । अस्मिन् द्विसहस्रतमे शताब्दे इयं भाषा [[भारत]]शासनद्वारा शास्त्रीयभाषात्वेन उद्घोषिता । मॉरीशस्-मलेशियिदेशयोः अपि अनया भाषया महत्त्वपूर्णं स्थानं प्राप्तम् अस्ति। ==पारंपरीय: इतिहास: == भारतीयपुराणानुसारेण तमिऴ्‌भाषायाः रचना भगवता शिवेन कृता। तेन च तमिऴ्-व्‍याकरणम्‌ [[अगस्त्यः|अगस्त्यमुनये]] उपदिष्टम्‌। तत्पुराणं तु विस्तरेण किंचित् विवृतम् पुरा त्रय: तमिळ्संघा: आसन्। ते सर्वे तु पाण्ड्यवंशेनैव स्थापिता: आयोजिता: निर्वाहिताश्च आसन्। तेषु पूर्वौ द्वौ संघौ अद्यतनीयात् दक्षिणभारताग्रात् दक्षिणे वर्तमानौ आस्ताम्। तयो: प्रदेशौ तु पुराणनुसारम् समुद्रजलेषु निर्मग्नौ अभूताम्। == भाषावैज्ञानिका स्थिति: == भाषाविज्ञानुसारेण मौलिकद्राविडा इति संज्ञिता एका लुप्तप्राक्तनभाषा भवितव्या आसीत् ॥ तस्या: उद्भूतासु तिसृषु शाखासु अन्यतमा मौलिका दाक्षिणात्या द्राविडा इति संज्ञिता एका भवितव्या आसीत् ॥ तस्यां शाखायां उद्भूता एषा तमिळभाषा। तत्प्रकारेण तमिळभाषाया: स्वस्रीया: भाषा: इति वक्तव्या: भाषा: तेलुगु, कन्नडम् इत्यादया: यत: ता: अपि सामान्याया: मौलिकभाषाया: उद्भूता:। भाषाविज्ञानुसारेण प्रमाणितम् यत् केवलं तमिळभाषा मौलिकद्राविडाया: अक्षराणि सर्वाणि क्षीणात् संरक्षितवती इति। इतरा: द्राविडभाषास्तु विना कतिपयानि अक्षराणि मौलिकद्राविडायां उपलब्धानि इतराणि सर्वाणि व्यापन्नरुपेण एव व्यवहरन्ति। == तमिऴ् अक्षरमाला == [[चित्रम्:History of Tamil script.jpg|thumb|right|300px|History of Tamil Script]] तमिऴ्‌लिपौ ङ, ञ, ण, न, म इति अनुनासिक-वर्णाः देवनागरी-वर्णाः इव प्रयुज्यन्ते। तत्र क, च, ट, त, प इति पञ्चवर्गीयवर्णाः एव सन्ति। === स्वराः === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center;" |- style="background:#eeeeee; font-size:90%;" ! तमिऴ् !!देवनागरी!![[ISO 15919]] |- | <big>{{lang|ta|அ}}</big> || अ || a |- | <big>{{lang|ta|ஆ}}</big> || आ || ā |- | <big>{{lang|ta|இ}}</big> || इ || i |- | <big>{{lang|ta|ஈ}}</big> || ई || ī |- | <big>{{lang|ta|உ}}</big> || उ ||u |- | <big>{{lang|ta|ஊ}}</big> || ऊ || ū |- | <big>{{lang|ta|எ}}</big> || ए || e |- | <big>{{lang|ta|ஏ}}</big> || ए || ē |- | <big>{{lang|ta|ஐ}}</big> || ऐ || ai |- | <big>{{lang|ta|ஒ}}</big> || ऒ|| o |- | <big>{{lang|ta|ஓ}}</big> || ओ || ō |- | <big>{{lang|ta|ஔ}}</big> || औ || au |- | <big>{{lang|ta|ஃ}}</big> || ः || ḥ |} === व्यञ्जनानि === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center" |- style="background:#eeeeee; font-size:90%;" ! तमिऴ् !! देवनागरी !! [[ISO 15919]] |- | <big>{{lang|ta|க}} </big> || क/ग || ka |- | <big>{{lang|ta|ங}}</big> || ङ || ṅa |- | <big>{{lang|ta|ச}}</big> || च/ज || ca |- | <big>{{lang|ta|ஞ}}</big> || ञ || ña |- | <big>{{lang|ta|ட}}</big> || ट/ड || ṭa |- | <big>{{lang|ta|ண}}</big> || ण || ṇa |- | <big>{{lang|ta|த}}</big> || त/द || ta |- | <big>{{lang|ta|ந}}</big> || न || na |- | <big>{{lang|ta|ப}}</big> || प/ब || pa |- | <big>{{lang|ta|ம}}</big> || म || ma |- | <big>{{lang|ta|ய}}</big> || य || ya |- | <big>{{lang|ta|ர}}</big> || र || ra |- | <big>{{lang|ta|ல}}</big> || ल || la |- | <big>{{lang|ta|வ}}</big> || व || va |- | <big>{{lang|ta|ள}}</big> || ळ || ḷa |- | <big>{{lang|ta|ழ}}</big> || ऴ || ḻa |- | <big>{{lang|ta|ற}}</big> || ऱ || ṟa |- | <big>{{lang|ta|ன}}</big> || ऩ || ṉa |} === परकीय व्यञ्जनानि === {|class="wikitable" border="1" style="text-align:center" |- style="background:#eeeeee; font-size:90%;" ! तमिऴ् !! देवनागरी !! [[ISO 15919]] |- | <big>{{lang|ta|ஜ}}</big> || ज || ja |- | <big>{{lang|ta|ஶ}}</big> || श || śa |- | <big>{{lang|ta|ஷ}}</big> || ष || ṣa |- | <big>{{lang|ta|ஸ}}</big> || स || sa |- | <big>{{lang|ta|ஹ}}</big> || ह || ha |} == व्यञ्जनानां सह स्वर योगः == === व्यञ्जनानां सह स्वरयोगरीतिः === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center;" |- style="background:#eeeeee; font-size:90%;" ! योगरीतिः !! युग्मरूपम् !! देवनागरी !! ISO 15919 |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + அ ||xml:lang="ta" lang="ta"| க || क || ka |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஆ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கா || का ||kā |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + இ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கி ||कि||ki |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஈ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கீ ||की||kī |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + உ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கு ||कु||ku |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஊ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கூ ||कू||kū |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + எ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கெ ||के||ke |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஏ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கே||के||kē |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஐ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கை ||कै||kai |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஒ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கொ ||को||ko |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஓ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கோ||को||kō |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஔ ||xml:lang="ta" lang="ta"| கௌ ||कौ||kau |} === व्यञ्जनानां सह स्वरयोगपट्टिका === {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center" xml:lang="ta" lang="ta" |+तमिऴ् स्वकीयव्यञ्जनानां सह स्वर योगः |- !width="46pt"|स्वरवर्णाः → व्यञ्जनवर्णाः ↓ !width="40pt"|அ !width="40pt"|ஆ !width="40pt"|இ !width="40pt"|ஈ !width="40pt"|உ !width="40pt"|ஊ !width="40pt"|எ !width="40pt"|ஏ !width="40pt"|ஐ !width="40pt"|ஒ !width="40pt"|ஓ !width="40pt"|ஔ |- !க் |க |கா |கி |கீ |கு |கூ |கெ |கே |கை |கொ |கோ |கௌ |- !ங் |ங |ஙா |ஙி |ஙீ |ஙு |ஙூ |ஙெ |ஙே |ஙை |ஙொ |ஙோ |ஙௌ |- !ச் |ச |சா |சி |சீ |சு |சூ |செ |சே |சை |சொ |சோ |சௌ |- !ஞ் |ஞ |ஞா |ஞி |ஞீ |ஞு |ஞூ |ஞெ |ஞே |ஞை |ஞொ |ஞோ |ஞௌ |- !ட் |ட |டா |டி |டீ |டு |டூ |டெ |டே |டை |டொ |டோ |டௌ |- !ண் |ண |ணா |ணி |ணீ |ணு |ணூ |ணெ |ணே |ணை |ணொ |ணோ |ணௌ |- !த் |த |தா |தி |தீ |து |தூ |தெ |தே |தை |தொ |தோ |தௌ |- !ந் |ந |நா |நி |நீ |நு |நூ |நெ |நே |நை |நொ |நோ |நௌ |- !ப் |ப |பா |பி |பீ |பு |பூ |பெ |பே |பை |பொ |போ |பௌ |- !ம் |ம |மா |மி |மீ |மு |மூ |மெ |மே |மை |மொ |மோ |மௌ |- !ய் |ய |யா |யி |யீ |யு |யூ |யெ |யே |யை |யொ |யோ |யௌ |- !ர் |ர |ரா |ரி |ரீ |ரு |ரூ |ரெ |ரே |ரை |ரொ |ரோ |ரௌ |- !ல் |ல |லா |லி |லீ |லு |லூ |லெ |லே |லை |லொ |லோ |லௌ |- !வ் |வ |வா |வி |வீ |வு |வூ |வெ |வே |வை |வொ |வோ |வௌ |- !ள் |ள |ளா |ளி |ளீ |ளு |ளூ |ளெ |ளே |ளை |ளொ |ளோ |ளௌ |- !ழ் |ழ |ழா |ழி |ழீ |ழு |ழூ |ழெ |ழே |ழை |ழொ |ழோ |ழௌ |- !ற் |ற |றா |றி |றீ |று |றூ |றெ |றே |றை |றொ |றோ |றௌ |- !ன் |ன |னா |னி |னீ |னு |னூ |னெ |னே |னை |னொ |னோ |னௌ |} {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center" xml:lang="ta" lang="ta" |+परकीयव्यञ्जनानां सह स्वर योगः |- !width="46pt"|स्वरवर्णाः → व्यञ्जनवर्णाः ↓ !width="40pt"|அ !width="40pt"|ஆ !width="40pt"|இ !width="40pt"|ஈ !width="40pt"|உ !width="40pt"|ஊ !width="40pt"|எ !width="40pt"|ஏ !width="40pt"|ஐ !width="40pt"|ஒ !width="40pt"|ஓ !width="40pt"|ஔ |- !ஜ் |ஜ |ஜா |ஜி |ஜீ |ஜு |ஜூ |ஜெ |ஜே |ஜை |ஜொ |ஜோ |ஜௌ |- !ஶ் |ஶ |ஶா |ஶி |ஶீ |ஶு |ஶூ |ஶெ |ஶே |ஶை |ஶொ |ஶோ |ஶௌ |- !ஷ் |ஷ |ஷா |ஷி |ஷீ |ஷு |ஷூ |ஷெ |ஷே |ஷை |ஷொ |ஷோ |ஷௌ |- !ஸ் |ஸ |ஸா |ஸி |ஸீ |ஸு |ஸூ |ஸெ |ஸே |ஸை |ஸொ |ஸோ |ஸௌ |- !ஹ் |ஹ |ஹா |ஹி |ஹீ |ஹு |ஹூ |ஹெ |ஹே |ஹை |ஹொ |ஹோ |ஹௌ |} [[सञ्चिका:Simplified tamil script.png|लघुचित्रम्| अनेकानाम् रूपानाम् वृद्धरपाणि सन्ति।]] == संयुक्ताक्षराणि == {| class="wikitable" border="1" style="text-align:center;" |- style="background:#eeeeee; font-size:90%;" ! संयोगरीतिः !! संयुक्ताक्षरम् !! देवनागरी !! ISO 15919 |- |xml:lang="ta" lang="ta"| க் + ஷ ||xml:lang="ta" lang="ta"| க்ஷ || क्ष || kṣa |- |xml:lang="ta" lang="ta"| ஶ்​ + ரீ||xml:lang="ta" lang="ta"| ஸ்ரீ || श्री ||Śrī |} == बाह्य गवाक्ष == * [http://ta.wikipedia.org तमिऴ् विकिपीडिया] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=TCV Ethnologue report for तमिऴ्] * [http://www.tamil.net/ तमिऴ् inayam] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071029023329/http://www.tamil.net/ |date=2007-10-29 }} - Has [http://www.tamil.net/projectmadurai/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040711082741/http://www.tamil.net/projectmadurai/ |date=2004-07-11 }} Project Madurai * [[University of Pennsylvania]]'s [http://ccat.sas.upenn.edu/plc/tamilweb/ web based courses for learning and teaching तमिऴ्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040711082741/http://www.tamil.net/projectmadurai/ |date=2004-07-11 }} * [http://www.tamilvu.org/ तमिऴ् virtual University] * [http://tamil.berkeley.edu/Tamil%20Chair/TamilClassicalLanguage/TamilClassicalLgeLtr.html Statement on the Status of Tamil as a Classical Language] - University of California, Berkeley * [http://www.flonnet.com/fl2013/stories/20030704000207100.htm Tolkappiyam, the earliest work on Tamil grammar, cannot be dated earlier than the 2nd century A.D.] - Frontline article * [http://www.hinduonnet.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm But the Tamil-Brahmi script may be at least 2,800 years old] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303084843/http://www.hinduonnet.com/2004/05/26/stories/2004052602871200.htm |date=2007-03-03 }} - The Hindu newspaper article === Fonts and Encodings === * [http://www.suratha.com/reader.htm Unicode Converter] - Online [[JavaScript]] tool to convert various Tamil encodings into [[Unicode]] * [http://www.unicode.org/charts/PDF/U0B80.pdf Unicode Chart] - Unicode Chart for Tamil (in [[Portable Document Format|PDF]]) * [http://www.angelfire.com/empire/thamizh/1/aanGilam/ thamizh fonts] - Has list of almost all Tamil fonts to download. * [http://www.microsoft.com/globaldev/nlsweb/default.asp?submitted=449 NLS Information] - [[NLS]] Information page for Windows XP * [http://kstarsoft.com/ kstarsoft] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111129054326/http://kstarsoft.com/ |date=2011-11-29 }} - [[UNICODE, TSCII, TAB, TAM and LIPI encoding]] - kstarsoft === वार्ता === * [http://groups.yahoo.com/group/agathiyar/ Agathiyar], तमिऴ्-वार्ता * [http://groups.yahoo.com/group/kalaivani/ Kalaivani], मलयेशिया-तमिऴ्-वार्ता === अन्‍य === [[वर्गः:भारतीयभाषाः]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎]] 0jpyzbqq2mkku529m1p6qo1xr06gyr7 0 16966 499388 499373 2026-06-01T01:12:54Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499388 wikitext text/x-wiki [[चित्रम्:Galen detail.jpg|thumb|right|200px]] (कालः – क्रि. श. १३० तः २०१) (द्वितीयं शतकम्) अयं '''गेलेन्''' (Galen) '''“अङ्गरचनाविज्ञानस्य पितामहः”''' इत्येव प्रसिद्धः । मनुष्यशरीरस्य अङ्गच्छेदम् अकृत्वा एव, वैज्ञानिकानाम् उपकरणानां साहाय्यं विना एव अयं गेलेन् अनेकान् विषयान् संशोधितवान् आसीत् । विज्ञानस्य इतिहासे अङ्गरचनाविज्ञानार्थम् अस्य गेलेनस्य योगदानं अत्यन्तं महत्त्वयुतम् इति मन्यते । अयं गेलेन् क्रि. श. १३० तमे वर्षे 'पेर्गेमम्’ इति देशे (इदानीं सः प्रदेशः टर्किदेशे अस्ति) जन्म प्राप्नोत् । वैद्यदेवता 'ईस्क्युलेपियस्’ एव स्वप्ने आगत्य गेलेनस्य पितरं "भवतः पुत्रं वैद्यशास्त्रं पाठयतु” इति अवदत् इति । तदनुगुणम् एव गेलेन् वैद्यः अभवत् । जन्मस्थाने आरब्धः वैद्यशास्त्रस्य अभ्यासः अग्रे स्मर्स्, कारिन्थ्, अलेक्साण्ड्रियानगरेषु अनुवर्तितः । अयं गेलेन् क्रि. श. १६९ तमवर्षतः किञ्चित् कालं यावत् "रों” – नगरे चक्रवर्तिनः मार्कसस्य आस्थाने आस्थानवैद्यः अपि आसीत् । सः प्रमुखाणि संशोधनानि तत्रैव अकरोत् । अयं गेलेन् [[मूषकः|मूषकस्य]] वा [[वराहः|वराहस्य]] वा छेदनं कृत्वा अनेकान् विषयान् सङ्गृहीतवान् । [[मर्कटः|मर्कटानां]] शरीरस्य छेदनं कृत्वा, तत्परीक्ष्य अभ्यस्य च तदाधारेण मनुष्यस्य शरीरस्य अङ्गरचनम् ऊहितवान् । सः संशोधनद्वारा प्रधानाः रक्तनाडीः ज्ञातवान् । किन्तु रक्तं केन मार्गेण [[हृदयम्|हृदयं]] प्रति, ततः बहिः च प्रवहति इति ज्ञातुं न शक्तः अभवत् । रुग्णस्य स्थितिं ज्ञातुं नाडीपरीक्षणम् अत्यन्तं सहकारी इत्यपि ज्ञातवान् आसीत् । बालाः पित्रोः अपेक्षया पितामहादयः इव भवन्ति । शरीरे सर्वत्र अपि स्वेदः जायते । इत्येतादृशान् बहून् अंशान् सः गेलेन् संशोधितवान् आसीत् । सः स्वीयम् अनुभवं, परीक्षणं सर्वं योजयित्वा बहूनि पुस्तकानि अपि लिखितवान् । तेन लिखितानि पुस्तकानि इति उच्यमानेषु ८३ पुस्तकानि तु निस्संशयेन तदीयानि एव इति ज्ञातम् अस्ति । सः वैद्यकीयानि पुस्तकानि, तत्त्वशास्त्रस्य च पुस्तकानि लिखितवान् आसीत् । '''“स्नायूनां चलनम्”, "अङ्गरचनायाः अध्ययनम्”''' इति च तेन गेलेनेन लिखितं महत्त्वभूतं पुस्तकद्वयम् । सहना, चातुर्यं, वीक्षणाशक्तिः, प्रमाणिकता च गेलेनं प्रसिद्धम् अकुर्वन् । '''“परीक्षां विना किमपि अहं न अङ्गीकरोमि । अग्रे अपि मत्सदृशाः, कार्ये आसक्ताः, सत्ये श्रद्धावन्तः दर्शमात्रेण निर्णयं न कुर्वन्तु । बहुकालस्य अनुभवस्य अनन्तरम् एव वस्तुस्थितिः ज्ञायते”''' इति वदति स्म गेलेन् । सः क्रि. श. २०१ तमे वर्षे दिवङ्गतः । ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://classicsindex.wikispaces.com/Galen Classicsindex: Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081224233754/http://classicsindex.wikispaces.com/Galen |date=2008-12-24 }} * [http://cmg.bbaw.de/epubl/online/editionencmg_05.html ''Corpus Medicorum Graecorum'' editions online] * [http://www.iep.utm.edu/galen/ Galen] entry in the [[Internet Encyclopedia of Philosophy]] * [http://galen.bbaw.de/online-publications/hippokrates-und-galenbibliographie-fichtner Gerhard Fichtner, Galen bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120712011351/http://galen.bbaw.de/online-publications/hippokrates-und-galenbibliographie-fichtner |date=2012-07-12 }} * [http://www.healthsystem.virginia.edu/internet/library/historical/artifacts/antiqua/galen.cfm University of Virginia: Health Sciences Library. Galen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210172030/http://www.healthsystem.virginia.edu/internet/library/historical/artifacts/antiqua/galen.cfm |date=2007-12-10 }} * [http://www.channel4.com/history/microsites/H/history/a-b/ancientsurgery7.html Channel 4 - History - Ancient surgery<!-- Bot generated title -->] * [http://www.uh.edu/engines/epi2097.htm Lienhard JH. Engines of our Ingenuity, Number 2097 - Constantine the African] * [http://www.britannica.com/eb/topic-223895/Galen-of-Pergamum Nutton V. Galen of Pergamum, Encyclopædia Britannica] * [http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/bio_gal.html Pearcy L. Galen: A biographical sketch. Medicina Antiqua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130328113725/http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/bio_gal.html |date=2013-03-28 }} * [https://web.archive.org/web/20070406023427/www.ancientlibrary.com/medicine/0109.html Taylor HO. Greek Biology and Medicine 1922: Chapter 5 - "The Final System: Galen"] * [http://robl.de/galen/galen.htm Galenus von Pergamon - Leben und Werk. ''Includes alphabetical list of Latin Titles''] * {{fr icon}} [http://www.biusante.parisdescartes.fr/histmed/medica/galien_vf.htm Galien's works] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923222338/http://www.biusante.parisdescartes.fr/histmed/medica/galien_vf.htm |date=2015-09-23 }} digitized by the [http://www.biusante.parisdescartes.fr/debut.htm BIUM (Bibliothèque interuniversitaire de médecine et d'odontologie, Paris)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101181049/http://www.biusante.parisdescartes.fr/debut.htm |date=2011-11-01 }}, see its digital library [http://www.bium.univ-paris5.fr/histmed/medica.htm Medic@]. * [http://digital.slub-dresden.de/id337794197 Galeni opera varia - Mscr.Dresd.Db.93] Digital Version of the Manuscript at the Saxon State and University Library, Dresden (SLUB) * [http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/mm_hypertexts.html Hypertexts - Medicina Antiqua, University College London] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170826063657/http://www.ucl.ac.uk/~ucgajpd/medicina%20antiqua/mm_hypertexts.html |date=2017-08-26 }} ''(Commentary on Hippocrates' On the Nature of Man; On the Natural Faculties; Exhortation to Study the Arts: To Menodotus; On Diagnosis from Dreams)'' * [http://www.michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html Michael Servetus Research] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170221134108/http://www.michaelservetusresearch.com/ENGLISH/works.html |date=2017-02-21 }} Website with a study on the ''Opera Omnia of Galen'' by the galenist Michael de Villanueva, and also the first description of the [[pulmonary circulation]] in his Manuscript of Paris in 1546. * ''Claudii Galeni opera omnia'' in ''Medicorum graecorum opera quae exstant, editionem curavit D. Carolus Gottlob Kühn, Lipsiae prostat in officina libraria Car. Cnoblochii'', 1821-1833 in [http://www2.biusante.parisdescartes.fr/livanc/?intro=galien_vf&statut=charge&fille=o&cotemere=45674 20 volumines]. * [http://www.bbc.co.uk/programmes/b03c4dys ''Discussion of Galens on BBC Radio 4's programme "In Our Time".] * [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-18076 Digital edition: Galeni septima Classis (1550)] by the [[University and State Library Düsseldorf]] [[वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] [[वर्गः:विदेशीयव्यक्तिसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] t1d4hhly2djorrqgkx29uiovrge3lw5 0 26853 499392 498389 2026-06-01T02:09:48Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499392 wikitext text/x-wiki [[चित्रम्:Norman Borlaug.jpg|200px|thumb|'''नार्मन् बोर्लाग्''']] '''नार्मन् बोर्लाग्''' (Norman Borlaug) सुप्रसिद्धः कृषिविज्ञानी । अस्य संशोधनेन विश्वे आहारोत्पादनं द्विगुणितं जातम् । स्वकृतसंशोधनेन अयं प्रसिद्धः जातः । अनेन [[भारतम्|भारतदेशे]] कृषिक्षेत्रं चैतन्ययुक्तं जातम् । ==जननम्, अध्ययनञ्च== बोर्लाग् [[१९१४]] तमस्य संवत्सरस्य मार्चमासस्य १३ दिनाङ्के [[अमेरिका]]देशस्य अयोवाप्रदेशस्य क्रेस्कोनगरे अजायत । अस्य पिता 'आलिवर् बोर्लाग्’ , माता 'क्लारा’ ।<br /> पितरौ कृषीवलौ आस्ताम् । गृहे कृषिपरिसरः आसीत् । अस्य पूर्विकाः नार्वेदेशीयाः, ते अयोवादेशम् आगताः आसन् । नार्मन् बाल्ये एव कृष्यां कार्यं करोति स्म । स्वस्य ग्रामस्य एकोपाध्यायशालायां प्राथमिकशिक्षणं प्रौढशिक्षणञ्च प्राप्तवान् । [[१९७३]] तमे संवत्सरे 'मिनिसोट विश्वविद्यालयात् अरण्यविज्ञानविषये पदवीं प्राप्तवान् ।<br /> अस्मात् विश्वविद्यालयात् सस्यरोगविज्ञाने एम् एस् पदवीं प्राप्तवान् । [[१९४२]] तमे संवत्सरे कृषिविज्ञाने "विद्यावारिधिः” (Ph.d.) इति उपाधिं प्राप्तवान् । उपाहारगृहे सेवकरूपेण कार्यं कुर्वन् अध्ययनार्थम् अपेक्षितं धनं सम्पादयति स्म । ==संशोधनम्== [[चित्रम्:Wheat field.jpg|200px|thumb]] नार्मन् बोर्लाग् सुप्रसिद्धः कृषिविज्ञानी आसीत् । [[१९४४]] तमे संवत्सरे [[मेक्सिको]]देशस्य कृषिकेन्द्रे सस्यरोगशास्त्रज्ञत्वेन कार्यम् आरब्धवान् । [[मेक्सिको]] सर्वकारस्य 'राक्फेलर् प्रतिष्ठानस्य' सहयोगेन प्रचाल्यमाने अन्ताराष्ट्रियसंशोधनकेन्द्रे सस्यविज्ञानित्वेन कार्यं कृतवान् । अस्मिन् संशोधनकेन्द्रे दशाधिकवर्षाणि संशोधनकार्यं कृतवान् । द्वितीयमहायुद्धकाले सर्वत्र आहाराभावः आसीत् । विश्वे विज्ञानिनः अधिकफलचयदानानां गोधूमबीजानां संशोधने निरताः आसन् । अस्मिन् युद्धे [[अमेरिका]]देशस्य सैनिकाः [[जपान्]]–देशस्योपरि अक्रमणं कृत्वा नगरद्वये गोलकस्थापनं कृतवन्तः । अस्मात् प्रदेशात् कश्चित् [[अमेरिका]]देशस्य सैनिकः "नूरिन्-१०" नामकानि गोधूमबीजानि आनीय नार्मन्-वर्याय दत्तवान् । नार्मन् अस्य शीलीन्ध्र-रोगनिरोधकशक्तिविशिष्ठस्य च परागस्पर्षक्रियां कारयित्वा नूतनस्य जातिविशिष्टस्य सस्यस्य आविष्कारम् अकरोत् । संशोधितसस्याय जलस्य (रासायनिकम्) औषधस्य च अपेक्षा अधिका आसीत् । अन्यथा गोधूमफलचयवृद्धिः न भवति इति । आदौ अस्य सस्यस्य प्रसिद्धिः [[मेक्सिको]] देशे जातः । [[१९६६]] तमे संवत्सरे १८००० टन्नपरिमितानि बीजानि [[भारतम्|भारतं]] प्रति आनीतानि । [[भारतम्|भारते]] अस्य सस्यस्य सुफलचयः आसीत् । [[ईक्वेडार्]] , [[चिलि]], [[ब्रेजिल्]]-देशेषुच अस्य सस्यस्य प्रसिद्धिः आसीत् । "दिम्यान् हूफेड् दिवर्ल्ड् “ नामकस्य पुस्तकस्य [[२०००]] तमे संवत्सरे लोकार्पणं जातम् । अस्मिन् नार्मन्-वर्यस्य जीवनम्, साधनञ्च निरूपितम् अस्ति । ==पुरस्काराः== *[[१९७०]] तमे संवत्सरे नोबेल् पुरस्कारं प्राप्तवान् । *[[१९६९]] तमे संवत्सरे पञ्जाब् कृषिविश्वविद्यालयस्य गौरवडाक्टरेट् उपाधिना सम्मानितः। *पञ्चाशत् विश्वविद्यालयेभ्यः गौरवडाक्टरेट् उपाधिं प्राप्तवान् । * पद्मविभूषणपुरस्कारं प्राप्तवान् । ==मरणम्== नार्मन् टेक्सास्-देशे [[२००९]] तमे संवत्सरे सप्टेम्बर्मासस्य १३ दिनाङ्के मृतवान् । तदा अस्य वयः ९५ आसीत् । ==बाह्यानुबन्धः== *[http://nobelprize.org/nobelfoundation/symposia/peace/ncs2001-5/about.html Lecture, Nobel Centennial Symposia]. 2001 December 6. RealMedia. 00:11:34. *[http://www.agriculture.purdue.edu/agalumni/fishfry.html Lecture, The Famous Purdue Ag Fish Fry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081008111609/http://www.agriculture.purdue.edu/agalumni/fishfry.html |date=2008-10-08 }}. 2003 February 8. MS Media. 02:21:02. *[http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/articles/borlaug/index.html 30th Anniversary Nobel Lecture]. ''The Green Revolution Revisited and the Road Ahead''. 2000. Transcript. PDF. *[http://www.agbioworld.org/biotech-info/topics/borlaug/borlaugspeech.html Dedication lecture, Delaware Biotechnology Institute]. ''Feeding the World in the 21st century—The Role of New Science and Technology''. 2001 April 26. RealMedia. 00:47:42. *[http://webcast.berkeley.edu/event_details.php?webcastid=9955 The Story of Norman Borlaug: 60 Years Fighting Hunger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611165017/http://webcast.berkeley.edu/event_details.php?webcastid=9955 |date=2011-06-11 }}. 2003 July 10. RealMedia. 01:29:02. *[http://www.cnr.berkeley.edu/BeahrsELP/Borlaug/1%20Introduction%20to%20Biotech%20Discussion.htm Discussion, Beahrs Environmental Leadership Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611081602/http://cnr.berkeley.edu/BeahrsELP/Borlaug/1%20Introduction%20to%20Biotech%20Discussion.htm |date=2010-06-11 }}. 2004 January 5&ndash;9. [[University of California, Berkeley]]. Text. *[http://are.berkeley.edu/courses/ECON100A/2004/lectures.html ECON100A Lecture, University of California, Berkeley] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090411102535/http://are.berkeley.edu/courses/ECON100A/2004/lectures.html |date=2009-04-11 }}. 2004 Spring. RealMedia. 01:29:02. *[https://web.archive.org/web/20060828210153/http://www.coafes.umn.edu/Commencement4 Commencement address, University of Minnesota]. 2004 May. CD track. *[http://www.cei.org/gencon/028,04062.cfm CEI Prometheus award acceptance speech] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080125013429/http://www.cei.org/gencon/028,04062.cfm |date=2008-01-25 }}. 2004 May 19. MS Media. 00:10:57. *[http://conference.ifas.ufl.edu/WCA/video.htm Inaugural address, 1st World Congress of Agroforestry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080124151658/http://conference.ifas.ufl.edu/WCA/video.htm |date=2008-01-24 }}. 2004 June 27. Orlando, Florida, USA. RealMedia. 01:06:34. *[http://easylink.ibroadcastsmedia.tv/ripariane/OutlookForum2005_FromtheGreentotheGeneRevolution.wmv Keynote speech, USDA Agricultural Outlook Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326091008/http://easylink.ibroadcastsmedia.tv/ripariane/OutlookForum2005_FromtheGreentotheGeneRevolution.wmv |date=2009-03-26 }}. 2005 February 24. Arlington, Virginia, USA. MS Media. 35 minutes. *[https://web.archive.org/web/20060927031510/http://podcast.penn.freefm.com/penn/25352.mp3 Radio interview] by [[Penn Jillette]]. 2006 August 9. MP3 format. 00:43:27. *[http://www.acsmeetings.org/2007/york-lecture/ Borlaug's York Lecture at American Society of Agronomy Annual Meetings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100712210023/https://www.acsmeetings.org/2007/york-lecture/ |date=2010-07-12 }}. ''Challenges for the Crop Scientist in the 21st Century''. 2007. Windows Media and QuickTime *[http://online.wsj.com/video/nobel-laureate-borlaug-on-why-famines-still-exist/7BA7062A-087B-4FB1-9D62-8450478D99D1.html Nobel Laureate Borlaug on Why Famines Still Exist] - ''[[Wall Street Journal]]'' - 14 September 2009 ===Organizations and programs=== *[http://borlaug.tamu.edu/ Norman Borlaug Institute for International Agriculture - Texas A&M University System] *[http://www.ipgb.tamu.edu/norman-e-borlaug/ The Borlaug Center for Southern Crop Improvement - Texas A&M University System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617061507/http://ipgb.tamu.edu/norman-e-borlaug/ |date=2010-06-17 }} *[http://www.fas.usda.gov/icd/borlaug/borlaug.htm Norman E. Borlaug International Agricultural Science and Technology Fellows Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090917135228/http://www.fas.usda.gov/icd/borlaug/borlaug.htm |date=2009-09-17 }} ===Interview=== *[http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203517304574304562754043656.html Farmers Can Feed the World: Better seeds and fertilizers, not romantic myths, will let them do it] by Norman Borlaug - ''[[Wall Street Journal]]'' - 30 July 2009 ===Obituaries and other=== *[http://www.nytimes.com/2009/09/14/business/energy-environment/14borlaug.html Obituary, New York Times] *[http://beta.irri.org/news/images/stories/ricetoday/8-4/Editorials.pdf Editorials: "On the shoulders of giants" and "Learning from the plants"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120319194026/http://beta.irri.org/news/images/stories/ricetoday/8-4/Editorials.pdf |date=2012-03-19 }} Rice Today, Vol. 8, No.4., October–December 2009. *[http://archive.irri.org/publications/today/borlaug.asp A tribute to Norman Borlaug (1914-2009): Passion, persistence and persuasion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120420125607/http://archive.irri.org/publications/today/borlaug.asp |date=2012-04-20 }} By Robert W. Herdt, Rice Today, Vol. 8, No.4., October–December 2009. *[http://www.scribd.com/doc/34625041/Rice-Today-Vol-8-No-4 Tribute to the Father of the Green Revolution] Rice Today, Vol. 8, No. 4, pages 4, 6, 32-34. *[http://www.sciencemag.org/cgi/content/summary/326/5951/381 Obituary] in [[Science (journal)|Science]] *[http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/science-obituaries/6183951/Norman-Borlaug.html Norman Borlaug] - [[Daily Telegraph]] obituary *[http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203917304574410701828211352.html "The man who fed the world"], memorial at [[Wall Street Journal]] *[http://www.reason.com/blog/show/136043.html Obituary, Reason's Hit & Run] *[http://www.rockfound.org/library/98borlaug.pdf The Life and Work of Norman Borlaug, Nobel Laureate] *[http://www.actionbioscience.org/biotech/borlaug.html "Biotechnology and the Green Revolution"], interview from November 2002 *[http://www.agbioworld.org/biotech-info/topics/borlaug/index.html Norman Borlaug: The Legend (agbioworld.com)] *[http://www.plantphysiol.org/cgi/external_ref?access_num=Borlaug+N&link_type=AUTHORSEARCH Journal articles] by Borlaug on PubMed *[http://www.agbioworld.org/biotech-info/topics/borlaug/borlaug-articles.html List of Norman Borlaug articles and interviews] *[http://www.reason.com/news/show/27665.html "Billions Served"], an interview in ''[[Reason (magazine)|Reason]]'' by [[Ronald Bailey]]. *[http://www.nytimes.com/2008/04/26/opinion/26borlaug.html "Stem Rust Never Sleeps"] New York Times article by him on current epidemic affecting the world’s wheat crops and, potentially, food supply *[http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203917304574411382676924044.html The Man Who Defused the 'Population Bomb'] by [[Gregg Easterbrook]] - [[Opinionjournal.com]] - 16 September 2009 *[http://online.wsj.com/article/SB125281643150406425.html Father of 'Green Revolution' Dies] by Scott Kilman and Roger Thurow - ''[[Wall Street Journal]]'' - 13 September 2009 *[http://online.wsj.com/article/SB10001424052970203917304574410240599343778.html Notable & Quotable: The late Norman Borlaug on civilization and agricultural production] - [[Opinionjournal.com]] - 13 September 2009 *[http://www.getreligion.org/?p=18175 Borlaug: Not by bread alone] *[http://www.breakpoint.org/commentaries/12755-the-desert-shall-rejoice Breakpoint commentary and tribute on his life's work] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313151756/http://www.breakpoint.org/commentaries/12755-the-desert-shall-rejoice |date=2012-03-13 }} *[http://lib.iastate.edu/spcl/manuscripts/MS467.html Borlaug papers 1941-1997] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130503150122/http://www.lib.iastate.edu/spcl/manuscripts/MS467.html |date=2013-05-03 }} Research source in the special manuscript collection at [[Iowa State University]]. Includes materials by colleagues Glen Anderson, Oddvar Aresvik, P. Bronzi, Dr. Keith Finlay, Dr. Charles Krull, Dr. W. McCuiston, Dr. Albert H. Moseman, Dr. Ignacio Narvaez, Evangelina Villegas, G. Spoelberch and Dr. Frank Zilinsky. [[वर्गः:अन्यदेशीयवैज्ञानिकाः]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] cf1rj6lavfpw50p6q119hzl3oriwpb9 0 39881 499391 499205 2026-06-01T02:00:51Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499391 wikitext text/x-wiki '''दार्चुलामण्डलम्''' [[नेपालदेशः|नेपालदेशस्य]] [[महाकाली अञ्चलम्|महाकाली अञ्चले]] अवस्थितं एकं मण्डलं वर्तते । खलाङ्गा (महाकालीनगरपालिका) राजधानीरूपेण अस्य क्षेत्रस्य क्षेत्रफलं २,७८२.२८ कि.मी.(१,०७४.२४ वर्गमी.) अस्ति, जनसंख्या (२०११) १३३,२७४ अस्ति । <ref name="National Population and Housing Census 2011(National Report)"> {{cite web |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/National%20Report_English.pdf|title=National Population and Housing Census 2021 National Report|publisher=National Statistics Office Nepal |format=PDF |access-date=9 November 2025}} </ref> देशस्य पश्चिमोत्तरकोणे दार्चुला अस्ति । == व्युत्पत्ति == दार्चुला "दर" (ने:दार) "चुला" (ने:चुला) इति शब्दद्वयेन निर्मितं भवति । डोट्यालीभाषायां दारस्य अर्थः धारः (शिखरः) चुलायाः अर्थः अग्निचूल्हः, शाब्दिकरूपेण त्रिभिः शिलाभिः (अथवा त्रयाणां पर्वतानाम्/पर्वतानां शिखरैः) निर्मितः अग्निचूल्हः इति अर्थः अस्मिन् स्थाने प्रायः सर्वे जनाः त्रिशिलानिर्मिते अग्निचूल्हे पाकं कुर्वन्ति स्म । अपि च अत्र पर्वतशिखराः सन्ति ये त्रिशिला अग्निचूल्हा इव दृश्यन्ते । व्यासऋषिः अत्र त्रिशिखरस्य अग्निचूल्हे स्वभोजनं पचति स्म इति आख्यायिका अस्ति ।<ref>{{cite web|url=http://ddcdarchula.gov.np/ne-brief-introduction/|title=दार्चुला जिल्लाको संक्षिप्त परिचय|date=n.d.|website=ddcdarchula.gov.np|publisher=DDC Darchula|access-date=11 February 2020|language=ne|accessdate=9 November 2025|archive-date=9 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809001036/http://ddcdarchula.gov.np/ne-brief-introduction/|deadurl=yes}}</ref> == इतिहास == कात्युरी-शासनकाले कात्युरी-राज्यस्य पतनस्य राज्यस्य विघटनस्य च अनन्तरं दार्चुला कुमाऊनस्य भागः आसीत्, कुमाऊनः अनेकेषु लघु-राज्येषु विभक्तः अभवत् तथा च अयं प्रदेशः डोटी-राज्यम् इति नाम्ना प्रसिद्धस्य कात्युरी-राज्यस्य अन्तर्गतः अभवत्,[५][६] गोर्खा-महोदयेन १७९० तमे वर्षे[७] डोटी-मण्डलस्य विलीनीकरणं कृत्वा १८८५ तमे वर्षे डोटीमण्डलस्य भागः कृतः ।१८८४ तमे वर्षे अयं बैतडीमण्डलस्य भागः अभवत् बैतडी-दडेल्धुरा-नगरयोः समानाः "बडा-हकीम्" (जिल्लाप्रशासकाः) आसन् अतः तयोः मण्डलयोः संयुक्तरूपेण बैतडी-डेल्धुरामण्डलम् इति उच्यते स्म, यत् १९५६ तमे वर्षे परं समुचितं महाकालीमण्डलं निर्मितम् ।१९५६ तमे वर्षे बैताडीयाः चत्वारि काउण्टीः (थम्स्) पृथक् कृत्वा महाकालीमण्डलस्य उपजिल्ला कृता १९५६ तः १९६२ पर्यन्तं महाकालीमण्डलस्य दडेल्धुरा, बिताडी, चम्बा इति त्रयः उपजिल्हाः आसन् ।<ref>{{cite web|url=http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf|title=Government of Nepal Act 1948|accessdate=2025-11-09|archive-date=2024-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240616050256/https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/rarebooks/downloads/Nepal_1948_Government_Act_English.pdf|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20%28%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8%29%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf|title=प्रशासकीय पुनर्गठन समिति (बुच कमिशन) को प्रतिवेदन, २००९|access-date=18 February 2020|archive-date=26 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210926111218/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%95%E0%A5%80%E0%A4%AF%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%20%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%A4%E0%A4%BF%20(%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%9A%20%E0%A4%95%E0%A4%AE%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A4%A8)%20%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6%E0%A4%A8,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A6%E0%A5%AF%20.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf|title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट, २०१३|access-date=18 February 2020|archive-date=24 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200124143423/http://saruwa.moga.gov.np/mogawebsite/images/pdf/pratibedan/%E0%A4%A8%E0%A5%87%E0%A4%AA%E0%A4%BE%E0%A4%B2%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%9C%E0%A4%BF%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%B2%E0%A4%BE%20%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%B6%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A4%A8%20%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%A8%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%B0%E0%A4%BF%E0%A4%AA%E0%A5%8B%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%9F,%20%E0%A5%A8%E0%A5%A6%E0%A5%A7%E0%A5%A9.pdf|url-status=dead}}</ref> सन् १९६२ तमे वर्षे चम्बा पृथक् पृथक् मण्डले उन्नयनं कृत्वा "दर्चुलामण्डलम्" इति नामकरणं कृतवान् । == भूगोलः जलवायुः च == खरकाडा, दार्चुला के निकट भौगोलिक परिदृश्य अस्य मण्डलस्य पूर्वदिशि बझाङ्गमण्डलं, पूर्वे दक्षिणदिशि बैतडीमण्डलं, उत्तरे चीनदेशस्य टीएआर-देशस्य न्गारीप्रान्तं, पश्चिमदिशि भारतस्य पिथोरागढमण्डलेन च परितः अस्ति । कालीनद्याः सेतीनद्याः च द्वयोः नदीयोः मध्ये हिमालयप्रदेशः गुरान् हिमाल इति कथयति ।<ref>{{cite web|url=https://www.yetitrailadventure.com/nepal/himalaya.htmlb|title=Himalaya|date=n.d.|website=yetitrailadventure.com|access-date=11 February 2020}}{{Dead link|date=January 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> दार्चुलामण्डलं गुरांसहिमालक्षेत्रे पतति । अपि हिमाल (७,१३२ मीटर् (२३,३९९ फीट्)) जेठी बहुरानी (६,८५० मीटर् (२२,४७० फीट्)) च अस्य क्षेत्रस्य मुख्याः पर्वतशिखराः सन्ति । अत्र अपि नाम्पा संरक्षणक्षेत्रम् इति संरक्षितक्षेत्रम् अस्ति यस्य ऊर्ध्वता ५३२ मीटर् (१,७४५ फीट्) तः ७,१३२ मीटर् (२३,३९९ फीट्) पर्यन्तं भवति । महाकाली, चालुणे, तिङ्करः, नम्पा, कालागड् च अस्य क्षेत्रस्य नद्यः सन्ति । अस्य क्षेत्रस्य जलवायुः सामान्यतया अधिकवृष्टिः, आर्द्रता च भवति । ऊर्ध्वतायाः ढालेन सह जलवायुस्य स्थितिः भिन्ना भवति । दार्चुलामण्डलस्य जलवायुः उपोष्णकटिबंधीयतः अल्पाइनपर्यन्तं बहुधा भिद्यते । उत्तरदिशि आल्पाइनजलवायुयुक्ताः अधिकांशभागाः हिमस्य अधः एव तिष्ठन्ति । दक्षिणभागे उपत्यकासु च जलवायुः उपोष्णकटिबंधीयः अस्ति । मध्यपर्वतेषु समशीतोष्णजलवायुः भवति । अस्य औसतं अधिकतमं तापमानं १८.६ °से., न्यूनतमं तापमानं ७.७ °से. अत्र औसतवृष्टिः २१२९मि.मी. अधिकांशः वर्षा मे-सेप्टेम्बर-मासयोः मध्ये भवति । कुलवार्षिकवृष्टेः प्रायः अशीतिः प्रतिशतं मानसूनऋतौ (जूनतः सेप्टेम्बरमासपर्यन्तं) भवति । सर्वेषु क्षेत्रेषु अत्यन्तं अधिका वर्षातीव्रता भवति, यत् २४ घण्टापर्यन्तं १२५–३५० मि.मी.(४.९–१३.८ इञ्च्) अनुमानस्य मध्ये भवति । अस्य १,८०० मीटर् (५,९०० फीट्) तः ६,५०० मीटर् (२१,३०० फीट्) पर्यन्तं ऊर्ध्वतायाः परिधिमध्ये दक्षिणप्रान्ते सीमिताः उपोष्णकटिबंधीयद्रोणीः सन्ति यद्यपि अधिकांशः क्षेत्रः पारिस्थितिकदृष्ट्या समशीतोष्णः अथवा उच्चभूमिः अस्ति हिमालयस्य पर्वतशृङ्खलायाः दक्षिणबाहुस्य उत्तरदिशि स्थितेषु उच्चेषु आल्पाइन-उपत्यकेषु शीतलं, सामान्यतया शुष्कं जलवायुः विद्यते यत् दार्चुला-तलं छिनत्ति। '''प्रमुखाः नद्यः''' * महाकाली * चौलानी * तिनकर * नाम्पा * कलागाड == आर्थिक विकासः == दार्चुला देशस्य अल्पविकसितमण्डलेषु अन्यतमम् अस्ति । दार्चुलामण्डलस्य प्रमुखः सामाजिक-आर्थिकसूचकः अद्यापि अतीव दुर्बलः अस्ति । एतेषां जनानां आयुः १९९६ तमे वर्षे प्रायः ५२ आसीत् ।कुलजनसंख्यायाः प्रायः ८९.९०% भागः कृषिक्षेत्रे निर्भरः अस्ति । पदार्थकृषिः, मूलभूतसंरचनानां अभावः, कठिनभूभौतिकस्थितिः, पारम्परिककृषिव्यवहारः, न्यूनसाक्षरतादरः, जनसंख्यावृद्धिः च गहनमूलधारितदरिद्र्यस्य मूलकारणानि सन्ति।<ref name="National Population and Housing Census 2011(National Report)2" /> == व्यापारः == व्यापारः जीवनयापनस्य महत्त्वपूर्णेषु साधनेषु अन्यतमः अस्ति । प्रतिवर्षं पर्वतात् जनाः एनटीएफपी, घृतं, ओषधीः च विक्रयणार्थं आगच्छन्ति । कृषिसम्बद्धाः वस्तूनि स्थानीयबाजारेषु (बाजारेषु) विक्रीयन्ते । ब्यान्स, राप्ला-नगरस्य जनाः वस्त्रादिवस्तूनाम् आवश्यकतां पूरयितुं तिब्बतदेशं गच्छन्ति । स्थानीयकालीनाः ऊनपदार्थाः च, हस्तनिर्मिताः वस्त्राणि, एनटीएफपी च वीडीसी-संस्थाभ्यः महतीं धनं आनयन्ति । परन्तु प्रत्येकं प्रतिवादी तेषां आयः घरेलुप्रयोगे निवेशितः इति सूचितवान् । == पर्यटनम् == अपि नम्पा संरक्षणक्षेत्रं तिब्बतदेशे स्थितं कैलाशमंसरोबरस्य पवित्रक्षेत्रस्य प्रसिद्धं द्वारम् अस्ति । अनेकाः तीर्थयात्रिकाः कैलाशप्रवतं गन्तुं अस्मिन् संरक्षणक्षेत्रेण गच्छन्ति । न केवलं नेपालीजनाः अपि तु विदेशीयाः अपि सन्तुष्टिं, अध्यात्मं, प्रकृतेः वरदानं च प्राप्तुं अपि नम्पा संरक्षणक्षेत्रं गच्छन्ति । प्रथमः यूरोपीयः ए.एच्.सवेज् लैण्डर् १८९९ तमे वर्षे नाम्पा उपत्यकायां प्रविश्य हिमशैलव्यवस्थायाः अन्वेषणं कृतवान् । सः तिङ्कर-उपत्यकायाः ​​पारं गत्वा लिपु-दर्रेण तिब्बत-देशं प्रविष्टवान् । १९०५ तमे वर्षे डॉ. लाङ्गस्टैफ् अस्य प्रदेशस्य भ्रमणं कृतवान् । ततः स्विस-भूवैज्ञानिकाः ए.हेम, ए.गन्सर् च १९३६ तमे वर्षे अपि हिमालक्षेत्रस्य दर्शनं कृतवन्तः ।शिखरस्य अपि हिमालस्य ऊर्ध्वता २३,३९९ पादपरिमितं भवति सौकासंस्कृतिः अपि पर्यटकानाम् आकर्षणस्थानम् अस्ति । अपि हिमालस्य दर्शनं दार्चुलाबाजार, हुटी, सुनसेरा, राप्ला मार्गेण आधारशिबिरं गत्वा गन्तुं शक्यते । तत्र गन्तुं पञ्चदिनानि यावत् समयः भवति अथवा यात्रिकाः बितुले, मकारी गाड्, घुसा ग्रामः, डोमिल्ला, आधारशिबिरे लोलुनगरं गन्तुं शक्नुवन्ति । हिमालयस्य विहङ्गमदृश्यानि नम्पा, जेठीबहुरानी इत्यादिभिः अनेकैः शिखरैः निर्मिताः सन्ति । == रेडियो/दूरदर्शन == स्थानीयसंस्कृतेः प्रचारार्थं एफएमरेडियोस्थानकानि अल्पानि सन्ति : रेडियो समद एफएम १०२.६ मेगाहर्ट्ज,<ref>{{cite web|title=50.Radio Samad FM 102.6&nbsp;MHz|url=http://www.acorab.org.np/index.php?pagename=memberDetail&memberId=83|access-date=2026-05-11|archive-date=2025-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20251028052938/https://www.acorab.org.np/index.php?memberId=83&pagename=memberDetail|deadurl=yes}}</ref> रेडियो नया नेपाल एफएम १०४.५ मेगाहर्ट्ज<ref>{{cite web|title=Radio Naya Nepal FM 104.5&nbsp;MHz|url=http://www.nayanepalfm.com.np/|access-date=2026-05-11|archive-date=2025-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20250503153736/https://www.nayanepalfm.com.np/|deadurl=yes}}</ref> दार्चुला एफएम, ये सामुदायिकरेडियोस्थानकानि सन्ति। == चित्राणि == <gallery> सञ्चिका:Traditional Dress Darchula.jpg|पारम्परिक पोशाकः दार्चुला सञ्चिका:किसान गोरु जोत्दै.jpg|कृषकः सञ्चिका:House Darchula.jpg|गृहम्‌ सञ्चिका:Api Bascamp(Darchula, Nepal).jpg|अपि हिमालः सञ्चिका:House Darchula2.jpg|गृहम् सञ्चिका:चौलानी नदी१.jpg|चौलानि नद्दः </gallery> ==विवरणम्== ==अत्रापि दर्शनीयम् == ==आधाराः== {{reflist}} ==बाह्यानुबंधाः== {{ नेपालदेशस्य मण्डलानि}} [[वर्गः:नेपालदेशः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] 69gcanc915k0ro88msfi98566gho22b 3 71463 499382 495787 2026-05-31T17:38:56Z Mfield 45561 Mfield इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:Forest-sky130]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/Forest-sky130|Forest-sky130]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/Benotao|Benotao]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 453347 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Shaheen Hassan}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> १९:४८, ८ जुलै २०२० (UTC) 60vcxp8tqn00ybrd88ie7xugfmfogk9 3 74761 499385 495804 2026-05-31T23:09:09Z EmausBot 3461 [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] को दोहरे पुननिर्देशित ठीक किया। 499385 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] 2ktjdxvbn1v3mzyffmbk16gfsrwbzru 0 82457 499387 477506 2026-06-01T00:22:10Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 499387 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = I.M. Vijayan | image = IM..Vijayan.jpg | image_size = | caption = Vijayan in 2017 | fullname = Inivalappil Mani Vijayan | height = {{height|m=1.80}} | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1969|4|25}} | birth_place = [[Thrissur]], [[Kerala]], India | position = [[Forward (association football)|Striker]] | years1 = 1987–1991 | years2 = 1991–1992 | years3 = 1992–1993 | years4 = 1993–1994 | years5 = 1994–1997 | years6 = 1997–1998 | years7 = 1998–1999 | years8 = 1999–2001 | years9 = 2001–2002 | years10 = 2002–2004 | years11 = 2004–2005 | years12 = 2005–2006 | clubs1 = [[Kerala Police (football team)|Kerala Police]] | clubs2 = [[Mohun Bagan Athletic Club|Mohun Bagan]] | clubs3 = [[Kerala Police (football team)|Kerala Police]] | clubs4 = [[Mohun Bagan Athletic Club|Mohun Bagan]] | clubs5 = [[JCT Mills Football Club|JCT Mills Phagwara]] | clubs6 = [[FC Kochin]] | clubs7 = [[Mohun Bagan Athletic Club|Mohun Bagan]] | clubs8 = [[FC Kochin]] | clubs9 = [[East Bengal Club]] | clubs10 = [[JCT Mills Football Club|JCT]] | clubs11 = [[Churchill Brothers Sports Club|Churchill Brothers]] | clubs12 = [[East Bengal Club]] | caps1 = | caps2 = | caps3 = | caps4 = 55 | caps5 = 44 | caps6 = 50 | caps7 = 33 | caps8 = 47 | caps9 = 18 | caps10 = 34 | caps11 = 16 | caps12 = 41 | goals1 = 33 | goals2 = 27 | goals3 = 30 | goals4 = 18 | goals5 = 19 | goals6 = 24 | goals7 = 15 | goals8 = 22 | goals9 = 19 | goals10 = 10 | goals11 = 22 | goals12 = 11 | totalcaps = 284 | totalgoals = 142 | nationalyears1 = 1992–2003 | nationalteam1 = [[India national football team|India]] | nationalcaps1 = 71 | nationalgoals1 = 34 | medaltemplates = {{Medal|Team|{{fb|India}}}} {{Medal|W|[[SAFF Championship]]|[[1993 South Asian Association of Regional Co-operation Gold Cup|1993]]}} {{Medal|W|[[SAFF Championship]]|[[1997 South Asian Football Federation Gold Cup|1997]]}} {{Medal|W|[[SAFF Championship]]|[[1999 South Asian Football Federation Gold Cup|1999]]}} {{Medal|3rd|[[SAFF Championship]]|[[2003 South Asian Football Federation Gold Cup|2003]]}} }} ऐ एम् विजयः''' अथवा '''अयनिवलप्पिल मणि विजयः''' (जन्म: [[२५ अप्रैल|अप्रैल २५]], १९६९ ) भारतीय फुटबॉल-क्रीडायाः प्रमुखः क्रीडकः अस्ति । [[केरळराज्यम्|केरलदेशे]] जन्म प्राप्य सः सर्वाधिकं प्रसिद्धः फुटबॉलक्रीडकः अपि अस्ति | <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19980202-with-over-rs-1-cr-as-prize-money-for-philips-league-local-clubs-sign-up-foreign-players-825596-1998-02-02|title=With over Rs 1 cr as prize money for Philips League, local clubs sign up foreign players|date=2 February 1998|accessdate=1 February 2022|first=Binoo|last=K. John|website=www.indiatoday.in|publisher=[[India Today]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201101437/https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19980202-with-over-rs-1-cr-as-prize-money-for-philips-league-local-clubs-sign-up-foreign-players-825596-1998-02-02|archivedate=1 February 2022}}</ref> १९९९ तमे वर्षे SAFF-क्रीडायां [[भूटान|भूटान-विरुद्धं]] द्वादशसेकेण्ड्-मध्ये सः गोलं कृतवान्, द्रुततम-गोलकारस्य अन्तर्राष्ट्रीय-अभिलेखं धारयन्, अनेकवारं पुरस्कारं च प्राप्तवान् मुख्यतया अग्रपङ्क्तौ क्रीडन् विजयनः मध्यक्षेत्रस्य रूपेण अपि उत्कृष्टतां प्राप्तवान् अस्ति । == जीवनरेखा == विजयनस्य जन्म १९६९ तमे वर्षे एप्रिलमासस्य २५ दिनाङ्के [[तृश्शूर्|त्रिशूर् - नगरे]] अभवत् | माता-पिता स्वर्गीय अयानिवालपिल मणि एवं कोचम्मू थे। तस्य बीजू नाम अग्रजः अपि अस्ति । यौवनकाले सः [[കോർപ്പറേഷൻ സ്റ്റേഡിയം|स्थानीयनगरपालिकाक्रीडाङ्गणे फुटबॉलक्रीडायाः]] समये शीतलपेयविक्रयणं कृत्वा जीवनयापनं कृतवान् <ref name="Sportskeeda">{{Cite web|title=The legend who sold soda bottles – A Tribute to I.M.Vijayan|url=https://www.sportskeeda.com/football/the-legend-who-sold-soda-bottles-a-tribute-to-i-m-vijayan-2|publisher=Sportskeeda|publication-date=13 July 2012|accessdate=11 June 2018|archivedate=12 June 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180612144119/https://www.sportskeeda.com/football/the-legend-who-sold-soda-bottles-a-tribute-to-i-m-vijayan-2}}</ref>, विद्यालयस्य शिक्षणं च बाधितवान् <ref>{{Cite web|url=https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19980202-with-over-rs-1-cr-as-prize-money-for-philips-league-local-clubs-sign-up-foreign-players-825596-1998-02-02|title=With over Rs 1 cr as prize money for Philips League, local clubs sign up foreign players|date=2 February 1998|accessdate=1 February 2022|first=Binoo|last=K. John|website=www.indiatoday.in|publisher=[[India Today]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220201101437/https://www.indiatoday.in/magazine/sport/story/19980202-with-over-rs-1-cr-as-prize-money-for-philips-league-local-clubs-sign-up-foreign-players-825596-1998-02-02|archivedate=1 February 2022}}</ref> । == फुटबॉलक्रीडकः == विजयनस्य पादकन्दुकक्षेत्रे असाधारणं प्रदर्शनं तस्य जीवनस्य मार्गं परिवर्तयति स्म । सः १८ वर्षे केरलपुलिसपदकदलस्य सदस्यः अभवत् । एषः समयः आसीत् यदा भारतीयपदकक्रीडायां पुलिसदलः एकः बलः आसीत्, [[ഫെഡറേഷൻ കപ്പ്|फेडरेशनकपसहितं]] उपाधिं प्राप्तवान् । तस्य फुटबॉलक्रीडायाः अनुरागः आसीत्, तथा च कथञ्चित् केरलस्य तत्कालीनस्य डीजीपी एम.के. जोसेफ् यः १७ वर्षे केरलपुलिसपदकक्रीडासङ्घस्य चयनं कृतवान् । विजयनः क्विलोन् नेशनल्स् १९८७ इत्यस्मिन् केरलपुलिसस्य कृते शानदारं प्रदर्शनं कृतवान्, अपि च स्वस्य निर्दोषकौशलेन, अत्यन्तं आक्रामकक्रीडाशैल्या च राष्ट्रियफुटबॉलभ्रातृसङ्घं अतीव शीघ्रमेव प्रभावितं कर्तुं समर्थः अभवत् सः १९९१ पर्यन्तं केरलपुलिसस्य कृते क्रीडति स्म ।ततः सः मोहुनबागान् इत्यत्र सम्मिलितः, ततः १९९२ तमे वर्षे केरलपुलिसस्य कृते पुनः आगत्य ततः परं एव अग्रिमे वर्षे एव क्लबे द्वितीयं कालं यावत् मोहुनबागान् इति क्रीडासङ्घं प्रति स्विच् अभवत् १९९४ तमे वर्षे सः जेसीटी मिल्स् फाग्वारा-संस्थायां सम्मिलितः, १९९७ तमे वर्षे यावत् ३ वर्षाणि अपि तेषां समीपे एव स्थितवान्, यदा सः जेसीटी-नगरं त्यक्त्वा एफसी-कोचिन्-संस्थायां सम्मिलितवान् । क्लब-सङ्गठने एकवर्षीयं कार्यकालं व्यतीतवान् सः १९९८ तमे वर्षे पुनः एकवारं मोहुनबागान्-नगरं गतः, क्लब-सङ्गठने तृतीयं कालम्, ततः १९९९ तमे वर्षे एफसी-कोचिन्-नगरं प्रत्यागतवान् [[सञ्चिका:Vijayan_with_Bhutia.jpg|लघुचित्रम्| अहम्‌। म. पलाक्कड नूरानी फुटबॉल स्टेडियम उद्घाटन मे विजयन एवं [[बाइचिङ्ग भूटिया|भूटिया]]]] केरलसर्वकारेण विजयनस्य पुलिसबलस्य कार्यं प्राप्तुं आधिकारिकनियमेषु शिथिलीकरणं कृतम् आसीत् । विजयनः पुलिसदले चतुर्थे वर्षे कोलकाता-विशालकायेन मोहुनबागनेन अधिग्रहीतवान् । [[ജെ.സി.ടി. മിൽ‌സ് ഫഗ്വാര|जे.]] [[ജെ.സി.ടി. മിൽ‌സ് ഫഗ്വാര|ग.]] [[ജെ.സി.ടി. മിൽ‌സ് ഫഗ്വാര|टी.]] [[ജെ.സി.ടി. മിൽ‌സ് ഫഗ്വാര|मिल्स फगवारा]] , F. . विजयनः भारतस्य प्रसिद्धेषु फुटबॉलक्लबेषु C Cochin, [[ഈസ്റ്റ് ബംഗാൾ|East Bengal]], [[ചർച്ചിൽ ബ്രദേഴ്സ്|Churchill Brothers]] इत्यादिषु क्रीडितः अस्ति | विजयः १९९२ तमे वर्षे भारतीयराष्ट्रीयदले सम्मिलितः अभवत्, भारतस्य कृते ७९ अन्तर्राष्ट्रीयक्रीडाः अपि अकरोत् । ३९ गोलानि कृतवान् । सः २००३ तमे वर्षे [[ആഫ്രോ-ഏഷ്യൻ ഗെയിംസ്|आफ्रो-एशिया-क्रीडायां]] चतुर्भिः गोलैः सर्वोच्चस्कोररः आसीत् । == अम्तर्देशीय प्रकटनम् == विजयः १९९२ तमे वर्षे अन्तर्राष्ट्रीयफुटबॉलक्रीडायां पदार्पणं कृतवान् तथा च [[नेहरू कप]], प्री-ओलम्पिक, [[FIFA]] विश्वक्वालिफायर, [[SAFF चॅम्पियनशिप]] तथा [[दक्षिण एशियाई क्रीडाः|SAF Games]. विजयनः [[भैचुङ्ग भुटिया]] च [[भारतीय-राष्ट्रीय-फुटबॉल-दलः|भारतीय-फुटबॉल-दलः]] इत्यनेन दृष्टासु घातक-अग्रे-रेखासु एकं निर्मितवन्तौ, अन्तर्राष्ट्रीय-प्रतियोगितासु विविधानि महत्त्वपूर्णानि गोलानि कर्तुं च दलस्य साहाय्यं कृतवन्तौ विजयः १९९९ तमे वर्षे [[दक्षिण-एशिया-फुटबॉल-सङ्घ-कप]] विजयी भारतीय-दलस्य भागः आसीत्, प्रतियोगितायाः कालखण्डे क्रीडायाः इतिहासे द्रुततमानां अन्तर्राष्ट्रीय-गोलानां मध्ये एकं गोलं कृतवान्, [[भूटान-राष्ट्रीय-फुटबॉल-दलः|भूटान]] विरुद्धं जालं प्रहारं कृतवान् । ] केवलं १२ सेकण्डस्य अनन्तरं।<ref name="ESPN FC">{{cite news|url=https://www.espn.com/soccer/india/story/3269663/gone-in-13-seconds-or-%20less%20-the-fastest-international-goals|title=१३ सेकेण्ड् अथवा तस्मात् न्यूनेषु गतः: सर्वाधिकं द्रुततमाः अन्तर्राष्ट्रीयलक्ष्याः|तिथिः=१४ नवम्बर २०१७|publisher=ESPN FC|access-date=१५ अक्टोबर २०२०|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020120315/https://www.espn.com/soccer/india/story/3269663/13-%E0%A4%B8%E0%A5%87%E0%A4%95%E0%A5%87%E0%A4%A3%E0%A5%8D%E0%A4%A1%E0%A5%8D-%E0%A4%85%E0%A4%A5%E0%A4%B5%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A4%AE-%E0%A4%85%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A5%87-%E0%A4%97%E0%A4%A4%E0%A4%BE-%E0%A4%A6...|url-status=live|deadurl=no}}</ref> सः २००३ तमे वर्षे भारते आयोजिते [[Afro-Asian Games]] स्पर्धायां चतुर्भिः गोलैः शीर्षस्कोररः अपि अभवत् । विजयनः [[2003 आफ्रो-एशियाई गेम्स्|2003 तमस्य वर्षस्य आफ्रो-एशियाई गेम्स्]]]] इत्यस्य अनन्तरं अन्तर्राष्ट्रीय-फुटबॉल-क्रीडायाः औपचारिकरूपेण निवृत्तः अभवत् । == चलचित्रवृत्तिः == ''कालाहिरन'' (कालाहिरण) (black deer)विजयस्य फुटबॉल-वृत्तेः आधारेण निर्मितं लघुचलच्चित्रम् अस्ति । तदनन्तरं विजयनः चलच्चित्र-अभिनयक्षेत्रे अपि प्रविष्टवान् । विजयनस्य चलच्चित्रस्य पदार्पणं जयराजेन निर्देशितेन ''शान्तम् इति'' चलच्चित्रेण सह आसीत् । ततः सः नवोदितस्य ''विनोदस्य'' निर्देशने ''Quotation'' इति चलच्चित्रे अभिनयं कृतवान् | अस्मिन् चलच्चित्रे , सी. यः विजयेन सह केरलपुलिसदले क्रीडति स्म । वि. पापचन् अपि अभिनयम् अकरोत् । == पुरस्कारः == * २००३ तमे वर्षे क्रीडकानां कृते प्रदत्तः सर्वोच्चः सम्मानः अर्जुनपुरस्कारः प्राप्तः । == फुटबॉल अकादमी == विजयनस्य फुटबॉल-अकादमी स्वस्य मूलदेशे त्रिशूर्-नगरे फुटबॉल-प्रतिभां अन्वेष्टुं प्रशिक्षितुं च कार्यं आरब्धवती अस्ति । विजयन-अकादमीयाः कृते आवश्यकी राजधानी प्रदर्शनी-प्रतियोगितानां आयोजनेन संगृहीतवती यस्मिन् चलच्चित्र-नटाः अन्ये च पङ्क्तिं कृतवन्तः । == अधिकारपदानि == * सः २०१५ तमस्य वर्षस्य अक्टोबर्-मासे केन्द्रीयक्रीडापरिषदः सदस्यः अभवत् । <ref>http://www.firstpost.com/sports/vk-malhotra-named-head-of-all-india-council-of-sports-tendulkar-anand-to-be-members-2475158.html</ref> == अवलम्बाः == {{Reflist|2}} [[वर्गः:१९६९ जननम्]] omr0qds41cw0tg0iuo36b5hoxsnz5nr 3 86271 499384 495805 2026-05-31T23:08:59Z EmausBot 3461 [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] को दोहरे पुननिर्देशित ठीक किया। 499384 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] 2ktjdxvbn1v3mzyffmbk16gfsrwbzru 3 90489 499386 495788 2026-05-31T23:09:19Z EmausBot 3461 [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] को दोहरे पुननिर्देशित ठीक किया। 499386 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] 2ktjdxvbn1v3mzyffmbk16gfsrwbzru 3 92272 499383 2026-05-31T17:38:56Z Mfield 45561 Mfield इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:Forest-sky130]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/Forest-sky130|Forest-sky130]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/Benotao|Benotao]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 499383 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यसम्भाषणम्:Benotao]] 2ktjdxvbn1v3mzyffmbk16gfsrwbzru 0 92273 499393 2026-06-01T11:00:59Z Janak Bhatta 11759 नविन पृष्ठम् 499393 wikitext text/x-wiki मोतीराम भट्ट (नेपाली: मोतीराम भट्ट; १८६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबंधकार, प्रकाशक, साहित्यसमीक्षक, जीवनीकार च आसीत् ।<ref name="wln">{{cite web|author=|language=en|title=Motiram Bhatta - Legend of Nepali Literature|url=http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211123505/http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|url-status=usurped|archive-date=February 11, 2012|publisher=We All Nepali|location=Kathmandu|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|title=Motiram Bhatta: Personalities of Literature from Nepal|access-date=2014-02-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020060446/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|archive-date=2013-10-20}}</ref> सः नेपालीसाहित्यस्य प्रथमः जीवनीकारः साहित्यसमीक्षकः च इति मन्यते तथा च नेपाले प्रथमनिजीमुद्रणयंत्रस्य आरम्भस्य श्रेयः ग. १८८८.<ref name=":0">{{Cite web|title=यस्तो थियो मोतीराम भट्टको अक्षर|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1010110|access-date=2022-04-08|website=Online Khabar|language=en-US}}</ref> नेपाले काव्यस्य गायनस्य च गजलशैल्याः अपि प्रवर्तनं कृतवान् ।<ref>{{Cite web|date=2020-08-19|title=मोतीराम भट्टका दुई गजल|url=https://himalayapost.com/archives/129330|access-date=2022-04-10|website=Himalaya Post|language=en-US}}</ref> भट्टः बहुभाषी आसीत्, नेपालीभाषायाः पार्श्वे सः संस्कृत, फारसी, आङ्ग्लभाषायां च अध्ययनं कृतवान् आसीत्, बङ्गला, उर्दू, नेपालभासाभाषायां अपि प्रवीणः आसीत्।<ref>{{Cite web|title=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी|url=https://www.muglanikhabar.com/others/194/|access-date=2022-04-10|website=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी}}</ref><ref>{{Cite web|title=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?|url=https://shilapatra.com/detail/10954/|access-date=2022-04-10|website=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?}}</ref> == बनारसस्य प्रारम्भिकजीवनम् == == पाणिग्रहणम् == == बनारसं प्रति प्रत्यागच्छन्तु == == काष्ठमण्डपः प्रति प्रत्यागमन == == मृत्यु == == साहित्यिक योगदानः == == उल्लेखनीयाः कृतयः == === नेपाली === # मनोद बेग प्रवाह (काव्य संग्रह, १९४२ ई.पू.) # प्रह्लाद भक्ति कथा (महाकाव्य, १९४३ ई.पू.) p4dgzncys0p8euqc2hr9uqag704uioo 499394 499393 2026-06-01T11:02:04Z Janak Bhatta 11759 सामग्री योजितम् 499394 wikitext text/x-wiki मोतीराम भट्ट (नेपाली: मोतीराम भट्ट; १८६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबंधकार, प्रकाशक, साहित्यसमीक्षक, जीवनीकार च आसीत् ।<ref name="wln">{{cite web|author=|language=en|title=Motiram Bhatta - Legend of Nepali Literature|url=http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211123505/http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|url-status=usurped|archive-date=February 11, 2012|publisher=We All Nepali|location=Kathmandu|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|title=Motiram Bhatta: Personalities of Literature from Nepal|access-date=2014-02-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020060446/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|archive-date=2013-10-20}}</ref> सः नेपालीसाहित्यस्य प्रथमः जीवनीकारः साहित्यसमीक्षकः च इति मन्यते तथा च नेपाले प्रथमनिजीमुद्रणयंत्रस्य आरम्भस्य श्रेयः ग. १८८८.<ref name=":0">{{Cite web|title=यस्तो थियो मोतीराम भट्टको अक्षर|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1010110|access-date=2022-04-08|website=Online Khabar|language=en-US}}</ref> नेपाले काव्यस्य गायनस्य च गजलशैल्याः अपि प्रवर्तनं कृतवान् ।<ref>{{Cite web|date=2020-08-19|title=मोतीराम भट्टका दुई गजल|url=https://himalayapost.com/archives/129330|access-date=2022-04-10|website=Himalaya Post|language=en-US}}</ref> भट्टः बहुभाषी आसीत्, नेपालीभाषायाः पार्श्वे सः संस्कृत, फारसी, आङ्ग्लभाषायां च अध्ययनं कृतवान् आसीत्, बङ्गला, उर्दू, नेपालभासाभाषायां अपि प्रवीणः आसीत्।<ref>{{Cite web|title=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी|url=https://www.muglanikhabar.com/others/194/|access-date=2022-04-10|website=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी}}</ref><ref>{{Cite web|title=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?|url=https://shilapatra.com/detail/10954/|access-date=2022-04-10|website=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?}}</ref> == बनारसस्य प्रारम्भिकजीवनम् == == पाणिग्रहणम् == == बनारसं प्रति प्रत्यागच्छन्तु == == काष्ठमण्डपः प्रति प्रत्यागमन == == मृत्यु == == साहित्यिक योगदानः == == उल्लेखनीयाः कृतयः == === नेपाली === # मनोद बेग प्रवाह (काव्य संग्रह, १९४२ ई.पू.) # प्रह्लाद भक्ति कथा (महाकाव्य, १९४३ ई.पू.) == सन्दर्भ सामग्री == 3jrmnc3pwzqypj1jkd4e5h1ecj5lpby 499395 499394 2026-06-01T11:03:07Z Janak Bhatta 11759 added [[Category:नेपालदेशः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499395 wikitext text/x-wiki मोतीराम भट्ट (नेपाली: मोतीराम भट्ट; १८६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबंधकार, प्रकाशक, साहित्यसमीक्षक, जीवनीकार च आसीत् ।<ref name="wln">{{cite web|author=|language=en|title=Motiram Bhatta - Legend of Nepali Literature|url=http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211123505/http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|url-status=usurped|archive-date=February 11, 2012|publisher=We All Nepali|location=Kathmandu|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|title=Motiram Bhatta: Personalities of Literature from Nepal|access-date=2014-02-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020060446/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|archive-date=2013-10-20}}</ref> सः नेपालीसाहित्यस्य प्रथमः जीवनीकारः साहित्यसमीक्षकः च इति मन्यते तथा च नेपाले प्रथमनिजीमुद्रणयंत्रस्य आरम्भस्य श्रेयः ग. १८८८.<ref name=":0">{{Cite web|title=यस्तो थियो मोतीराम भट्टको अक्षर|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1010110|access-date=2022-04-08|website=Online Khabar|language=en-US}}</ref> नेपाले काव्यस्य गायनस्य च गजलशैल्याः अपि प्रवर्तनं कृतवान् ।<ref>{{Cite web|date=2020-08-19|title=मोतीराम भट्टका दुई गजल|url=https://himalayapost.com/archives/129330|access-date=2022-04-10|website=Himalaya Post|language=en-US}}</ref> भट्टः बहुभाषी आसीत्, नेपालीभाषायाः पार्श्वे सः संस्कृत, फारसी, आङ्ग्लभाषायां च अध्ययनं कृतवान् आसीत्, बङ्गला, उर्दू, नेपालभासाभाषायां अपि प्रवीणः आसीत्।<ref>{{Cite web|title=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी|url=https://www.muglanikhabar.com/others/194/|access-date=2022-04-10|website=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी}}</ref><ref>{{Cite web|title=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?|url=https://shilapatra.com/detail/10954/|access-date=2022-04-10|website=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?}}</ref> == बनारसस्य प्रारम्भिकजीवनम् == == पाणिग्रहणम् == == बनारसं प्रति प्रत्यागच्छन्तु == == काष्ठमण्डपः प्रति प्रत्यागमन == == मृत्यु == == साहित्यिक योगदानः == == उल्लेखनीयाः कृतयः == === नेपाली === # मनोद बेग प्रवाह (काव्य संग्रह, १९४२ ई.पू.) # प्रह्लाद भक्ति कथा (महाकाव्य, १९४३ ई.पू.) == सन्दर्भ सामग्री == [[वर्गः:नेपालदेशः]] c8txras9uy5ei9hms812ksowk8u5u9v 499396 499395 2026-06-01T11:03:25Z Janak Bhatta 11759 added [[Category:जीवनचरितम्]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499396 wikitext text/x-wiki मोतीराम भट्ट (नेपाली: मोतीराम भट्ट; १८६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबंधकार, प्रकाशक, साहित्यसमीक्षक, जीवनीकार च आसीत् ।<ref name="wln">{{cite web|author=|language=en|title=Motiram Bhatta - Legend of Nepali Literature|url=http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211123505/http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|url-status=usurped|archive-date=February 11, 2012|publisher=We All Nepali|location=Kathmandu|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|title=Motiram Bhatta: Personalities of Literature from Nepal|access-date=2014-02-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020060446/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|archive-date=2013-10-20}}</ref> सः नेपालीसाहित्यस्य प्रथमः जीवनीकारः साहित्यसमीक्षकः च इति मन्यते तथा च नेपाले प्रथमनिजीमुद्रणयंत्रस्य आरम्भस्य श्रेयः ग. १८८८.<ref name=":0">{{Cite web|title=यस्तो थियो मोतीराम भट्टको अक्षर|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1010110|access-date=2022-04-08|website=Online Khabar|language=en-US}}</ref> नेपाले काव्यस्य गायनस्य च गजलशैल्याः अपि प्रवर्तनं कृतवान् ।<ref>{{Cite web|date=2020-08-19|title=मोतीराम भट्टका दुई गजल|url=https://himalayapost.com/archives/129330|access-date=2022-04-10|website=Himalaya Post|language=en-US}}</ref> भट्टः बहुभाषी आसीत्, नेपालीभाषायाः पार्श्वे सः संस्कृत, फारसी, आङ्ग्लभाषायां च अध्ययनं कृतवान् आसीत्, बङ्गला, उर्दू, नेपालभासाभाषायां अपि प्रवीणः आसीत्।<ref>{{Cite web|title=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी|url=https://www.muglanikhabar.com/others/194/|access-date=2022-04-10|website=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी}}</ref><ref>{{Cite web|title=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?|url=https://shilapatra.com/detail/10954/|access-date=2022-04-10|website=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?}}</ref> == बनारसस्य प्रारम्भिकजीवनम् == == पाणिग्रहणम् == == बनारसं प्रति प्रत्यागच्छन्तु == == काष्ठमण्डपः प्रति प्रत्यागमन == == मृत्यु == == साहित्यिक योगदानः == == उल्लेखनीयाः कृतयः == === नेपाली === # मनोद बेग प्रवाह (काव्य संग्रह, १९४२ ई.पू.) # प्रह्लाद भक्ति कथा (महाकाव्य, १९४३ ई.पू.) == सन्दर्भ सामग्री == [[वर्गः:नेपालदेशः]] [[वर्गः:जीवनचरितम्]] 7jydhib165ezw7y3ze8ot6dahtrobgs 499397 499396 2026-06-01T11:03:43Z Janak Bhatta 11759 added [[Category:नेपाली साहित्यकाराः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499397 wikitext text/x-wiki मोतीराम भट्ट (नेपाली: मोतीराम भट्ट; १८६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबंधकार, प्रकाशक, साहित्यसमीक्षक, जीवनीकार च आसीत् ।<ref name="wln">{{cite web|author=|language=en|title=Motiram Bhatta - Legend of Nepali Literature|url=http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|archive-url=https://web.archive.org/web/20120211123505/http://www.weallnepali.com/sahitya-sumana/motiram-bhatta|url-status=usurped|archive-date=February 11, 2012|publisher=We All Nepali|location=Kathmandu|access-date=2019-02-25}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|title=Motiram Bhatta: Personalities of Literature from Nepal|access-date=2014-02-10|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131020060446/http://www.spinybabbler.org/literature/personalities/motiram_bhatta.htm|archive-date=2013-10-20}}</ref> सः नेपालीसाहित्यस्य प्रथमः जीवनीकारः साहित्यसमीक्षकः च इति मन्यते तथा च नेपाले प्रथमनिजीमुद्रणयंत्रस्य आरम्भस्य श्रेयः ग. १८८८.<ref name=":0">{{Cite web|title=यस्तो थियो मोतीराम भट्टको अक्षर|url=https://www.onlinekhabar.com/2021/09/1010110|access-date=2022-04-08|website=Online Khabar|language=en-US}}</ref> नेपाले काव्यस्य गायनस्य च गजलशैल्याः अपि प्रवर्तनं कृतवान् ।<ref>{{Cite web|date=2020-08-19|title=मोतीराम भट्टका दुई गजल|url=https://himalayapost.com/archives/129330|access-date=2022-04-10|website=Himalaya Post|language=en-US}}</ref> भट्टः बहुभाषी आसीत्, नेपालीभाषायाः पार्श्वे सः संस्कृत, फारसी, आङ्ग्लभाषायां च अध्ययनं कृतवान् आसीत्, बङ्गला, उर्दू, नेपालभासाभाषायां अपि प्रवीणः आसीत्।<ref>{{Cite web|title=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी|url=https://www.muglanikhabar.com/others/194/|access-date=2022-04-10|website=मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी}}</ref><ref>{{Cite web|title=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?|url=https://shilapatra.com/detail/10954/|access-date=2022-04-10|website=किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?}}</ref> == बनारसस्य प्रारम्भिकजीवनम् == == पाणिग्रहणम् == == बनारसं प्रति प्रत्यागच्छन्तु == == काष्ठमण्डपः प्रति प्रत्यागमन == == मृत्यु == == साहित्यिक योगदानः == == उल्लेखनीयाः कृतयः == === नेपाली === # मनोद बेग प्रवाह (काव्य संग्रह, १९४२ ई.पू.) # प्रह्लाद भक्ति कथा (महाकाव्य, १९४३ ई.पू.) == सन्दर्भ सामग्री == [[वर्गः:नेपालदेशः]] [[वर्गः:जीवनचरितम्]] [[वर्गः:नेपाली साहित्यकाराः]] gd3abg9uujgauk0ijmzf3mrnz3jxjew