विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 89509 499499 498911 2026-06-15T04:58:08Z Anupamdutta73 29865 499499 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = अरनिको | image = Statue of Araniko in Miaoying Temple.jpg | caption = बेइजिङ स्थित मिआओइङ मन्दिर प्राङ्गणे अरनिकोकोस्य प्रतिमूर्ति | birth_date = ख्रिस्ताब्द १२४५ | birth_place = पाटन, ललितपुर महानगरपालिका | death_date = ख्रिस्ताब्द १३०६ | death_place = [[चीन]] | other_names = बलबाहू <br/> आनिक | occupation = कलाकार | years_active = | known_for = प्यागोडा शैली | notable_works = स्वेत चैत्य, चीन }} '''अरनिको''' उपनाम बलबाहू, (ख्रिस्ताब्दे १२४५-१३०६) लोकख्यातः वास्तुशिल्पी आसीत्। सः [[नेपाल]]स्य राष्ट्रिय-विभूतिरूपेण सम्मानितः अस्ति । तस्य वास्तुकला तिब्बतदेशे अतीव लोकप्रियः। पितामातरौ लाखाँना एवं सुमाखचीयाः सन्तानरूपे ख्रिस्ताब्दा १२४४ तमे वर्षे नेपाल मण्डलस्य पाटन नगरे जाता एष कलाकार नैका बुद्धमन्दिराणि अनिर्मियत्। चीनदेशं गत्वा तत्रापि नैका बुद्ध चैत्याः अनिर्मियत्। तान्मध्ये बेइजिङ नगरे निर्मितं विश्वप्रसिद्ध स्वेतचैत्य अधुनापि पर्यटकाः आकर्षति। अनन्तरम् तेन सह सताधिका कलाकारा काष्ठमण्डपात् तिब्बतमार्गे चीनदेशं गतवन्त। अरनिकस्य चयाथा नामक पत्नीं गृहैव विहित्वा चीन गतवान आसित्। तत्र सः नवाधिका औपचारिक परिणयाः कृतवान्। तान्मध्ये कानिचन चीनियाँ लघुराज्या राजकुमारीनां आसन्। तस्य अन्याषु बहब उपस्त्रीणां च आसन्। <ref name=":0">{{cite web|url=https://setopati.com/social/163879|title=बुद्ध खोज्दै चीन पुग्दा फेलापरे अरनिको (नेपाली)|last=जोशी|first=सत्यमोहन|date=७ साउन २०७५|website=सेतोपाटी अनलाइन|publisher=|quote=|access-date=२४ जुलाई २०१८|archive-date=2025-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20250627042841/https://setopati.com/social/163879|deadurl=yes}}</ref> चीनी सम्राट कुब्ला खाँ एतस्य राजगुरू पाहसपा अरनिकस्य नेतृत्वे नेपालात् असितीधिका शिल्पी चीन प्रासाद नीतवान् आसित्।<ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/koseli/2020/03/14/158416942571941913.html?author=1|title=चीनतिर फर्किरहेका अरनिको|last=कर्माचार्य|first=केके|date=१ चैत्र २०७६|website=कान्तिपुर|accessdate=२२ जेष्ठ २०७९}}</ref> तेन सम्राट कुब्ला खाँन सह अरनिकस्य मेलनम् कारितवान्।<ref name=":0" /> तस्य शिल्पद्वारा प्रभावित सम्राट तेषु अनेका महत्वपूर्ण निर्माण कार्या दत्तवान् इति मन्यते। चीन सम्राट तं 'साङ्नु' इति पद अपि दत्तवान्। अनन्तरम् सः क्वान्ह्यु नाइफ एवं 'नासथु' इति विविधा उपाधिद्वारा विभुषित आसित् । १३०६ ख्रिस्ताब्दे चीनस्य पेकिङ नगरे अरनिकस्य देहान्त अभवत्। ==संदर्भ ग्रंथाः== {{reflist}} [[वर्गः:नेपालदेशस्य वास्तुशिल्पिनः]] 7mauvbkvx0m7jhyuzzyxccgdjhaff3v 0 92286 499500 2026-06-15T10:16:56Z Ganesh Paudel 6561 "[[:ne:Special:Redirect/revision/1361032|बङ्गाली हिन्दु विवाह]]" पृष्ठस्य अनुवादं कृत्वा निर्मितम् 499500 wikitext text/x-wiki बङ्ग्ला-हिन्दूनां विवाहः ({{Lang-bn|বাঙালি হিন্দু বিবাহ}}) एकः पवित्रः सामाजिकः विवाहः परम्परा अस्ति। यः सामान्यतया पश्चिमवङ्गदेशे, [[त्रिपुराराज्यम्|त्रिपुरा]], बाङ्ग्लादेशस्य विभिन्नेषु भागेषु च निवसतां सनातनहिन्दुमतानुगुणं परम्परायाः परम्परायाः च अनुगुणं वरस्य वधोः मध्ये भवति। हिन्दु-समाजे विवाहः मुख्यतया द्वयोः प्रकारयोः भवति, वैदिकः लौकिकश्च। लौकिकसंस्काराः 'स्त्री-संस्कारः' इति नाम्ना प्रसिद्धाः सन्ति। वैदिकसंस्कारेषु कुषण्डिकाः, लाजोहमाः, सप्तपदीः, पाणिग्रहणाः, धृतिहोमाः, चतुर्थी होमः च इत्येतानि अनिवार्यानि आचरणपरम्पराः सन्ति। वैदिकसंस्कारेभ्यः लौकिकसंस्कारेण सह किमपि सम्बन्धः नास्ति। लौकिक-अनुष्ठानानि क्षेत्रानुसारं, जातिद्वारा, उपजातिद्वारा वा भिन्नानि भवन्ति। विविधहिन्दु-जातीय-समुदायेषु, जातिव्यवस्थायाः अनुसारं विभक्ताः, लौकिक-संस्काराः, विवाहस्य मूल-संस्कारः च समुदायानुसारं भिन्नाः दृश्यन्ते। बङ्गाल-हिन्दु-समुदाये एताः संस्काराः सामान्यतया घट्या, बङ्ग्ला-संस्कारे च विभक्ताः भवेयुः। परा बङ्गला हिन्दुसमाजे बालविवाहः अभ्यास सामान्यरूपेण प्रचलतिस्म। अधुना बालविवाहः विधिपूर्वकं निषिद्धः, दण्डनीयः च अस्ति । अधुना अधिकवयसि विवाहः सामान्यः अस्ति । यद्यपि दहेज विरोधी नियमाः निर्मिताः सन्ति तथापि विवाहे दहेजव्यवस्था व्यापकरूपेण आचर्यते। १८५५ तमे वर्षे बङ्गलाहिन्दुसमाजस्य सम्बन्धविच्छेद-अधिनियमः निर्मितः, १८५६ तमे वर्षे विधवा-विवाह-अधिनियमः पारितः । अद्यत्वे हिन्दुसमाजस्य एतौ प्रथाभ्यां बहु सामान्यं नास्ति । नागरिकसमाजस्य अन्तरजातिविवाहाः अपि सामान्याः सन्ति । [[वङ्गः|बङ्गदेशे]] प्रथमः अपञ्जीकृतः अन्तरजातीयविवाहः [[देशबन्धुचित्तरञ्जनदास]]<nowiki/>स्य [[बसन्तीदेवी]]<nowiki/>याः च मध्ये अभवत् । == विवाहपूर्वसंस्कारः == === कार्यक्रमः === ऐबुडो-ओदनं इति बङ्ग्ला-संस्कृतेः प्रियः परम्परा अस्ति, या विवाहार्थं योग्यतां प्राप्तानां अविवाहितानां युवानां कृते विशेषतया महत्त्वपूर्णा अस्ति। ऐबुडो (अविवाहितः) तथा ओदनस्य संयोगेन निर्मितः अयं शब्दः विवाहजीवने प्रवेशात् पूर्वं वरः वा वधूः वा खादितं अन्तिमं भोजनं निर्दिशति। एषः अवसरः प्रेम-प्रेमयोः उत्सवः अस्ति, यस्मिन् मातापितरौ बन्धुजनाः च अस्य अवसरस्य सम्मानार्थं भव्यं भोजं आयोजयन्ति। मत्स्यभोजनानि ऐबुडो-ओदनस्य विशिष्टं कारकं भवति। अतिथिभ्यः पोषयितुं, दधि-मत्स्यात् आरभ्य मत्स्य-स्यूतपर्यन्तं व्यञ्जनानि सावधानतया चितानि भवन्ति, तथा च दक्षतया सज्जीकृताः भवन्ति। एतानि व्यञ्जनानि बङ्गाल-पाकशैल्या सह गहनं प्रतीकात्मकं मूल्यं धारयन्ति। अस्याः संस्कारस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति यत् मत्स्यस्य शिरः वराय वधाय समर्पणीयः, यदा वधूवरः मत्स्यस्य शिरस्य लघुभागस्य भोजनानन्तरं स्वभ्रातृभगिन्याभ्यः समर्पणीयः। === पानखिल === संस्कृतभाषायां इयं परम्परा घटहरित्र इति कथ्यते। हिन्दुधर्मे शुभानि वस्तूनि, यथा शङ्खं, पीतवर्णीयं च सन्ति। गये होळुद् इति शब्दस्य अर्थः 'शरीरे हरिद्रा-लेपः' इति, यत् पारम्परिक-बङ्ग्ला-विवाहपूर्व-रीत्या अन्तर्भवति। अस्याः रीत्या, वररहितः वरस्य परिवारः, उत्सवस्य प्रातःकाले वधोः गृहं गत्वा, जले निमज्जितं हरिद्रा-धूलिम् उपाहृत्य, उत्सवम् आचरति। वरस्य गृहात् शाटिकाः, गम्चाः, अन्यवस्तूनि च प्रेष्यन्ते, वधूः गृहं प्रति प्रेष्यन्ते तथा वधूः अपि हरिद्रा-परिवेष्टनं, स्नानम् च क्रियते। विवाहदिने वधूवरयोः उभयपरिवारेभ्यः स्वस्वगायन-उत्सवः आचर्यते। एषा परम्परा शुद्दीकरणस्य प्रतीकम् अस्ति तथा च तेषां नूतनजीवनयात्रायाः आरम्भं सूचयति। === ऐबुदो तण्डुल === [[सञ्चिका:Bengali_Aiburo_Bhaat_Thali,_Own_Home,_Kolkata,_West_Bengal.jpg|दक्षिणतः|लघुचित्रम्|पश्चिमबङ्गदेशस्य कोलकातानगरे ऐबुडोतण्डुलस्य एकः थाली]] पानखिल हिन्दुविवाहस्य द्वितीयः अनुष्ठानः अस्ति । विवाहस्य अनन्तरं तत्क्षणमेव क्रियते । पनानखिल इत्यर्थः ‌औपचारिकरूपेण पर्णपत्रे कुशेन पुष्पग्रन्थिबन्धनम् इति। एषः समारोहः प्रथमं वरगृहे, पश्चात् वधूगृहे च भवति । पञ्चखिलसमारोहे परिवारस्य कन्याः, आसपासस्य महिलाः च विवाहगीतानि गायन्ति । एतेषां गीतानां विषयः रामसीतायोः विवाहसम्बद्धः अस्ति । === गीतं गायन्तु === [[संस्कृतम्|संस्कृते]], एषा परम्परा गात्रहरिद्रा इति कथ्यते । हिन्दुधर्मे शुभविषयेषु शङ्खस्य शंखस्य शब्दः, पीतवर्णः इत्यादयः सन्ति ''गये होलुड्'' इति शब्दस्य अर्थः 'शरीरे हल्दीं प्रयोजयितुं' इति, विवाहपूर्वं पारम्परिकः बङ्गला-संस्कारः अस्ति । अस्याः परम्परानुसारं वरपरिवारः वरं विना वधूगृहं गत्वा वरस्य गृहं गत्वा जले सिक्तं हल्दीचूर्णं शरीरे लेपयित्वा उत्सवं करोति । वरस्य साडी, गमचा इत्यादयः उपसाधनाः वरगृहात् वधूगृहं प्रति प्रेष्यन्ते, तत्र वधूमपि हल्दीना मर्दयित्वा स्नानं भवति । विवाहदिने वरवधूयोः परिवारयोः स्वकीयानां गे होलुड्-समारोहस्य आयोजनं भवति । एषा परम्परा शुद्धेः प्रतीकं भवति, तेषां नूतनजीवनयात्रायाः आरम्भः च भवति । <ref>{{Cite book |last=Alam |first=S. M. Nazmul |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128200117000253 |title=Nutritional and Health Aspects of Food in South Asian Countries |last2=Naser |first2=M. Niamul |date=2020 |publisher=Academic Press |isbn=9780128200117 |editor-last=Jamuna Prakash |pages=217–235 |chapter=2. Role of traditional foods of Bangladesh in reaching-out of nutrition |doi=10.1016/B978-0-12-820011-7.00025-3 |editor-last2=Viduranga Waisundara |editor-last3=Vishweshwaraiah Prakash |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128131349/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128200117000253 |archive-date=28 January 2025 |url-status=live}}</ref> == सन्दर्भाः == <gallery widths="200px" heights="150px"> सञ्चिका:Mehendi-clad_Hands_-_Bengali_Hindu_Bride_-_Howrah_2015-12-06_7393.JPG|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Mehendi-clad_Hands_-_Bengali_Hindu_Bride_-_Howrah_2015-12-06_7393.JPG|चित्रपाठ्यम्=हातमा मेहेन्दी लगाएकी एक बङ्गाली वधू| हस्तेषु मेहेन्दी धारिणी बङ्गलावधूः। सञ्चिका:Fish_and_Sweet_pot,_parts_of_Bengali_wedding_মাছ_ও_মিষ্টির_হাঁড়ি,_বাঙালি_বিবাহের_অঙ্গ_20190621112836.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Fish_and_Sweet_pot,_parts_of_Bengali_wedding_মাছ_ও_মিষ্টির_হাঁড়ি,_বাঙালি_বিবাহের_অঙ্গ_20190621112836.jpg|चित्रपाठ्यम्=बङ्गाली हिन्दु विवाहको एक अंश, माछा र हाँडी| मत्स्यं घटं च, बङ्गलाहिन्दुविवाहस्य भागः सञ्चिका:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_14.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_14.jpg|चित्रपाठ्यम्=विवाहको परम्परा| विवाहपरम्पराः सञ्चिका:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_08.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_08.jpg|चित्रपाठ्यम्=कन्यादान| कन्यादन सञ्चिका:Pre-marriage_rituals_of_a_Bengali_wedding_in_India.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Pre-marriage_rituals_of_a_Bengali_wedding_in_India.jpg|चित्रपाठ्यम्=बङ्गाली हिन्दु विवाहको एक तस्वीर| बङ्गलाहिन्दुविवाहस्य चित्रम् </gallery> 2ugx7ql6erm5am27ucottr3shduke24 499501 499500 2026-06-15T10:20:42Z Ganesh Paudel 6561 भाषासुद्धि 499501 wikitext text/x-wiki बङ्ग्ला-हिन्दूनां विवाहः ({{Lang-bn|বাঙালি হিন্দু বিবাহ}}) एकः पवित्रः सामाजिकः विवाहः परम्परा अस्ति। यः सामान्यतया पश्चिमवङ्गदेशे, [[त्रिपुराराज्यम्|त्रिपुरा]], बाङ्ग्लादेशस्य विभिन्नेषु भागेषु च निवसतां सनातनहिन्दुमतानुगुणं परम्परायाः परम्परायाः च अनुगुणं वरस्य वधोः मध्ये भवति। हिन्दु-समाजे विवाहः मुख्यतया द्वयोः प्रकारयोः भवति, वैदिकः लौकिकश्च। लौकिकसंस्काराः 'स्त्री-संस्कारः' इति नाम्ना प्रसिद्धाः सन्ति। वैदिकसंस्कारेषु कुषण्डिकाः, लाजोहमाः, सप्तपदीः, पाणिग्रहणाः, धृतिहोमाः, चतुर्थी होमः च इत्येतानि अनिवार्यानि आचरणपरम्पराः सन्ति। वैदिकसंस्कारेभ्यः लौकिकसंस्कारेण सह किमपि सम्बन्धः नास्ति। लौकिक-अनुष्ठानानि क्षेत्रानुसारं, जातिद्वारा, उपजातिद्वारा वा भिन्नानि भवन्ति। विविधहिन्दु-जातीय-समुदायेषु, जातिव्यवस्थायाः अनुसारं विभक्ताः, लौकिक-संस्काराः, विवाहस्य मूल-संस्कारः च समुदायानुसारं भिन्नाः दृश्यन्ते। बङ्गाल-हिन्दु-समुदाये एताः संस्काराः सामान्यतया घट्या, बङ्ग्ला-संस्कारे च विभक्ताः भवेयुः। परा बङ्गला हिन्दुसमाजे बालविवाहः अभ्यास सामान्यरूपेण प्रचलतिस्म। अधुना बालविवाहः विधिपूर्वकं निषिद्धः, दण्डनीयः च अस्ति । अधुना अधिकवयसि विवाहः सामान्यः अस्ति । यद्यपि दहेज विरोधी नियमाः निर्मिताः सन्ति तथापि विवाहे दहेजव्यवस्था व्यापकरूपेण आचर्यते। १८५५ तमे वर्षे बङ्गलाहिन्दुसमाजस्य सम्बन्धविच्छेद-अधिनियमः निर्मितः, १८५६ तमे वर्षे विधवा-विवाह-अधिनियमः पारितः । अद्यत्वे हिन्दुसमाजस्य एतौ प्रथाभ्यां बहु सामान्यं नास्ति । नागरिकसमाजस्य अन्तरजातिविवाहाः अपि सामान्याः सन्ति । [[वङ्गः|बङ्गदेशे]] प्रथमः अपञ्जीकृतः अन्तरजातीयविवाहः [[देशबन्धुचित्तरञ्जनदास]]<nowiki/>स्य [[बसन्तीदेवी]]<nowiki/>याः च मध्ये अभवत् । == विवाहपूर्वसंस्कारः == === कार्यक्रमः === प्रणय संस्कारे बहब संस्कारा क्रमेण आचर्यते। === पानखिल === पानखिल हिन्दुविवाहस्य द्वितीयः अनुष्ठानः अस्ति । विवाहस्य अनन्तरं तत्क्षणमेव क्रियते । पनानखिल इत्यर्थः ‌औपचारिकरूपेण पर्णपत्रे कुशेन पुष्पग्रन्थिबन्धनम् इति। एषः समारोहः प्रथमं वरगृहे, पश्चात् वधूगृहे च भवति । पञ्चखिलसमारोहे परिवारस्य कन्याः, आसपासस्य महिलाः च विवाहगीतानि गायन्ति । एतेषां गीतानां विषयः रामसीतायोः विवाहसम्बद्धः अस्ति । === मेहन्दी संस्कार=== संस्कृतभाषायां इयं परम्परा घटहरित्र इति कथ्यते। हिन्दुधर्मे शुभानि वस्तूनि, यथा शङ्खं, पीतवर्णीयं च सन्ति। गये होळुद् इति शब्दस्य अर्थः 'शरीरे हरिद्रा-लेपः' इति, यत् पारम्परिक-बङ्ग्ला-विवाहपूर्व-रीत्या अन्तर्भवति। अस्याः रीत्या, वररहितः वरस्य परिवारः, उत्सवस्य प्रातःकाले वधोः गृहं गत्वा, जले निमज्जितं हरिद्रा-धूलिम् उपाहृत्य, उत्सवम् आचरति। वरस्य गृहात् शाटिकाः, गम्चाः, अन्यवस्तूनि च प्रेष्यन्ते, वधूः गृहं प्रति प्रेष्यन्ते तथा वधूः अपि हरिद्रा-परिवेष्टनं, स्नानम् च क्रियते। विवाहदिने वधूवरयोः उभयपरिवारेभ्यः स्वस्वगायन-उत्सवः आचर्यते। एषा परम्परा शुद्दीकरणस्य प्रतीकम् अस्ति तथा च तेषां नूतनजीवनयात्रायाः आरम्भं सूचयति। === ऐबुदो तण्डुल === [[सञ्चिका:Bengali_Aiburo_Bhaat_Thali,_Own_Home,_Kolkata,_West_Bengal.jpg|दक्षिणतः|लघुचित्रम्|पश्चिमबङ्गदेशस्य कोलकातानगरे ऐबुडोतण्डुलस्य एकः थाली]] ऐबुडो-ओदनं इति बङ्ग्ला-संस्कृतेः प्रियः परम्परा अस्ति, या विवाहार्थं योग्यतां प्राप्तानां अविवाहितानां युवानां कृते विशेषतया महत्त्वपूर्णा अस्ति। ऐबुडो (अविवाहितः) तथा ओदनस्य संयोगेन निर्मितः अयं शब्दः विवाहजीवने प्रवेशात् पूर्वं वरः वा वधूः वा खादितं अन्तिमं भोजनं निर्दिशति। एषः अवसरः प्रेम-प्रेमयोः उत्सवः अस्ति, यस्मिन् मातापितरौ बन्धुजनाः च अस्य अवसरस्य सम्मानार्थं भव्यं भोजं आयोजयन्ति। मत्स्यभोजनानि ऐबुडो-ओदनस्य विशिष्टं कारकं भवति। अतिथिभ्यः पोषयितुं, दधि-मत्स्यात् आरभ्य मत्स्य-स्यूतपर्यन्तं व्यञ्जनानि सावधानतया चितानि भवन्ति, तथा च दक्षतया सज्जीकृताः भवन्ति। एतानि व्यञ्जनानि बङ्गाल-पाकशैल्या सह गहनं प्रतीकात्मकं मूल्यं धारयन्ति। अस्याः संस्कारस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति यत् मत्स्यस्य शिरः वराय वधाय समर्पणीयः, यदा वधूवरः मत्स्यस्य शिरस्य लघुभागस्य भोजनानन्तरं स्वभ्रातृभगिन्याभ्यः समर्पणीयः। === गीतं गायन्तु === [[संस्कृतम्|संस्कृते]], एषा परम्परा गात्रहरिद्रा इति कथ्यते । हिन्दुधर्मे शुभविषयेषु शङ्खस्य शंखस्य शब्दः, पीतवर्णः इत्यादयः सन्ति ''गये होलुड्'' इति शब्दस्य अर्थः 'शरीरे हल्दीं प्रयोजयितुं' इति, विवाहपूर्वं पारम्परिकः बङ्गला-संस्कारः अस्ति । अस्याः परम्परानुसारं वरपरिवारः वरं विना वधूगृहं गत्वा वरस्य गृहं गत्वा जले सिक्तं हल्दीचूर्णं शरीरे लेपयित्वा उत्सवं करोति । वरस्य साडी, गमचा इत्यादयः उपसाधनाः वरगृहात् वधूगृहं प्रति प्रेष्यन्ते, तत्र वधूमपि हल्दीना मर्दयित्वा स्नानं भवति । विवाहदिने वरवधूयोः परिवारयोः स्वकीयानां गे होलुड्-समारोहस्य आयोजनं भवति । एषा परम्परा शुद्धेः प्रतीकं भवति, तेषां नूतनजीवनयात्रायाः आरम्भः च भवति । <ref>{{Cite book |last=Alam |first=S. M. Nazmul |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128200117000253 |title=Nutritional and Health Aspects of Food in South Asian Countries |last2=Naser |first2=M. Niamul |date=2020 |publisher=Academic Press |isbn=9780128200117 |editor-last=Jamuna Prakash |pages=217–235 |chapter=2. Role of traditional foods of Bangladesh in reaching-out of nutrition |doi=10.1016/B978-0-12-820011-7.00025-3 |editor-last2=Viduranga Waisundara |editor-last3=Vishweshwaraiah Prakash |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128131349/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128200117000253 |archive-date=28 January 2025 |url-status=live}}</ref> == सन्दर्भाः == <gallery widths="200px" heights="150px"> सञ्चिका:Mehendi-clad_Hands_-_Bengali_Hindu_Bride_-_Howrah_2015-12-06_7393.JPG|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Mehendi-clad_Hands_-_Bengali_Hindu_Bride_-_Howrah_2015-12-06_7393.JPG|चित्रपाठ्यम्=हातमा मेहेन्दी लगाएकी एक बङ्गाली वधू| हस्तेषु मेहेन्दी धारिणी बङ्गलावधूः। सञ्चिका:Fish_and_Sweet_pot,_parts_of_Bengali_wedding_মাছ_ও_মিষ্টির_হাঁড়ি,_বাঙালি_বিবাহের_অঙ্গ_20190621112836.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Fish_and_Sweet_pot,_parts_of_Bengali_wedding_মাছ_ও_মিষ্টির_হাঁড়ি,_বাঙালি_বিবাহের_অঙ্গ_20190621112836.jpg|चित्रपाठ्यम्=बङ्गाली हिन्दु विवाहको एक अंश, माछा र हाँडी| मत्स्यं घटं च, बङ्गलाहिन्दुविवाहस्य भागः सञ्चिका:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_14.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_14.jpg|चित्रपाठ्यम्=विवाहको परम्परा| विवाहपरम्पराः सञ्चिका:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_08.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_08.jpg|चित्रपाठ्यम्=कन्यादान| कन्यादन सञ्चिका:Pre-marriage_rituals_of_a_Bengali_wedding_in_India.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Pre-marriage_rituals_of_a_Bengali_wedding_in_India.jpg|चित्रपाठ्यम्=बङ्गाली हिन्दु विवाहको एक तस्वीर| बङ्गलाहिन्दुविवाहस्य चित्रम् </gallery> e3z0yx0b2rfib8uusuidfzg1qjgm23m 499502 499501 2026-06-15T10:21:16Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:हिन्दू विवाह]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 499502 wikitext text/x-wiki बङ्ग्ला-हिन्दूनां विवाहः ({{Lang-bn|বাঙালি হিন্দু বিবাহ}}) एकः पवित्रः सामाजिकः विवाहः परम्परा अस्ति। यः सामान्यतया पश्चिमवङ्गदेशे, [[त्रिपुराराज्यम्|त्रिपुरा]], बाङ्ग्लादेशस्य विभिन्नेषु भागेषु च निवसतां सनातनहिन्दुमतानुगुणं परम्परायाः परम्परायाः च अनुगुणं वरस्य वधोः मध्ये भवति। हिन्दु-समाजे विवाहः मुख्यतया द्वयोः प्रकारयोः भवति, वैदिकः लौकिकश्च। लौकिकसंस्काराः 'स्त्री-संस्कारः' इति नाम्ना प्रसिद्धाः सन्ति। वैदिकसंस्कारेषु कुषण्डिकाः, लाजोहमाः, सप्तपदीः, पाणिग्रहणाः, धृतिहोमाः, चतुर्थी होमः च इत्येतानि अनिवार्यानि आचरणपरम्पराः सन्ति। वैदिकसंस्कारेभ्यः लौकिकसंस्कारेण सह किमपि सम्बन्धः नास्ति। लौकिक-अनुष्ठानानि क्षेत्रानुसारं, जातिद्वारा, उपजातिद्वारा वा भिन्नानि भवन्ति। विविधहिन्दु-जातीय-समुदायेषु, जातिव्यवस्थायाः अनुसारं विभक्ताः, लौकिक-संस्काराः, विवाहस्य मूल-संस्कारः च समुदायानुसारं भिन्नाः दृश्यन्ते। बङ्गाल-हिन्दु-समुदाये एताः संस्काराः सामान्यतया घट्या, बङ्ग्ला-संस्कारे च विभक्ताः भवेयुः। परा बङ्गला हिन्दुसमाजे बालविवाहः अभ्यास सामान्यरूपेण प्रचलतिस्म। अधुना बालविवाहः विधिपूर्वकं निषिद्धः, दण्डनीयः च अस्ति । अधुना अधिकवयसि विवाहः सामान्यः अस्ति । यद्यपि दहेज विरोधी नियमाः निर्मिताः सन्ति तथापि विवाहे दहेजव्यवस्था व्यापकरूपेण आचर्यते। १८५५ तमे वर्षे बङ्गलाहिन्दुसमाजस्य सम्बन्धविच्छेद-अधिनियमः निर्मितः, १८५६ तमे वर्षे विधवा-विवाह-अधिनियमः पारितः । अद्यत्वे हिन्दुसमाजस्य एतौ प्रथाभ्यां बहु सामान्यं नास्ति । नागरिकसमाजस्य अन्तरजातिविवाहाः अपि सामान्याः सन्ति । [[वङ्गः|बङ्गदेशे]] प्रथमः अपञ्जीकृतः अन्तरजातीयविवाहः [[देशबन्धुचित्तरञ्जनदास]]<nowiki/>स्य [[बसन्तीदेवी]]<nowiki/>याः च मध्ये अभवत् । == विवाहपूर्वसंस्कारः == === कार्यक्रमः === प्रणय संस्कारे बहब संस्कारा क्रमेण आचर्यते। === पानखिल === पानखिल हिन्दुविवाहस्य द्वितीयः अनुष्ठानः अस्ति । विवाहस्य अनन्तरं तत्क्षणमेव क्रियते । पनानखिल इत्यर्थः ‌औपचारिकरूपेण पर्णपत्रे कुशेन पुष्पग्रन्थिबन्धनम् इति। एषः समारोहः प्रथमं वरगृहे, पश्चात् वधूगृहे च भवति । पञ्चखिलसमारोहे परिवारस्य कन्याः, आसपासस्य महिलाः च विवाहगीतानि गायन्ति । एतेषां गीतानां विषयः रामसीतायोः विवाहसम्बद्धः अस्ति । === मेहन्दी संस्कार=== संस्कृतभाषायां इयं परम्परा घटहरित्र इति कथ्यते। हिन्दुधर्मे शुभानि वस्तूनि, यथा शङ्खं, पीतवर्णीयं च सन्ति। गये होळुद् इति शब्दस्य अर्थः 'शरीरे हरिद्रा-लेपः' इति, यत् पारम्परिक-बङ्ग्ला-विवाहपूर्व-रीत्या अन्तर्भवति। अस्याः रीत्या, वररहितः वरस्य परिवारः, उत्सवस्य प्रातःकाले वधोः गृहं गत्वा, जले निमज्जितं हरिद्रा-धूलिम् उपाहृत्य, उत्सवम् आचरति। वरस्य गृहात् शाटिकाः, गम्चाः, अन्यवस्तूनि च प्रेष्यन्ते, वधूः गृहं प्रति प्रेष्यन्ते तथा वधूः अपि हरिद्रा-परिवेष्टनं, स्नानम् च क्रियते। विवाहदिने वधूवरयोः उभयपरिवारेभ्यः स्वस्वगायन-उत्सवः आचर्यते। एषा परम्परा शुद्दीकरणस्य प्रतीकम् अस्ति तथा च तेषां नूतनजीवनयात्रायाः आरम्भं सूचयति। === ऐबुदो तण्डुल === [[सञ्चिका:Bengali_Aiburo_Bhaat_Thali,_Own_Home,_Kolkata,_West_Bengal.jpg|दक्षिणतः|लघुचित्रम्|पश्चिमबङ्गदेशस्य कोलकातानगरे ऐबुडोतण्डुलस्य एकः थाली]] ऐबुडो-ओदनं इति बङ्ग्ला-संस्कृतेः प्रियः परम्परा अस्ति, या विवाहार्थं योग्यतां प्राप्तानां अविवाहितानां युवानां कृते विशेषतया महत्त्वपूर्णा अस्ति। ऐबुडो (अविवाहितः) तथा ओदनस्य संयोगेन निर्मितः अयं शब्दः विवाहजीवने प्रवेशात् पूर्वं वरः वा वधूः वा खादितं अन्तिमं भोजनं निर्दिशति। एषः अवसरः प्रेम-प्रेमयोः उत्सवः अस्ति, यस्मिन् मातापितरौ बन्धुजनाः च अस्य अवसरस्य सम्मानार्थं भव्यं भोजं आयोजयन्ति। मत्स्यभोजनानि ऐबुडो-ओदनस्य विशिष्टं कारकं भवति। अतिथिभ्यः पोषयितुं, दधि-मत्स्यात् आरभ्य मत्स्य-स्यूतपर्यन्तं व्यञ्जनानि सावधानतया चितानि भवन्ति, तथा च दक्षतया सज्जीकृताः भवन्ति। एतानि व्यञ्जनानि बङ्गाल-पाकशैल्या सह गहनं प्रतीकात्मकं मूल्यं धारयन्ति। अस्याः संस्कारस्य महत्त्वपूर्णः भागः अस्ति यत् मत्स्यस्य शिरः वराय वधाय समर्पणीयः, यदा वधूवरः मत्स्यस्य शिरस्य लघुभागस्य भोजनानन्तरं स्वभ्रातृभगिन्याभ्यः समर्पणीयः। === गीतं गायन्तु === [[संस्कृतम्|संस्कृते]], एषा परम्परा गात्रहरिद्रा इति कथ्यते । हिन्दुधर्मे शुभविषयेषु शङ्खस्य शंखस्य शब्दः, पीतवर्णः इत्यादयः सन्ति ''गये होलुड्'' इति शब्दस्य अर्थः 'शरीरे हल्दीं प्रयोजयितुं' इति, विवाहपूर्वं पारम्परिकः बङ्गला-संस्कारः अस्ति । अस्याः परम्परानुसारं वरपरिवारः वरं विना वधूगृहं गत्वा वरस्य गृहं गत्वा जले सिक्तं हल्दीचूर्णं शरीरे लेपयित्वा उत्सवं करोति । वरस्य साडी, गमचा इत्यादयः उपसाधनाः वरगृहात् वधूगृहं प्रति प्रेष्यन्ते, तत्र वधूमपि हल्दीना मर्दयित्वा स्नानं भवति । विवाहदिने वरवधूयोः परिवारयोः स्वकीयानां गे होलुड्-समारोहस्य आयोजनं भवति । एषा परम्परा शुद्धेः प्रतीकं भवति, तेषां नूतनजीवनयात्रायाः आरम्भः च भवति । <ref>{{Cite book |last=Alam |first=S. M. Nazmul |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128200117000253 |title=Nutritional and Health Aspects of Food in South Asian Countries |last2=Naser |first2=M. Niamul |date=2020 |publisher=Academic Press |isbn=9780128200117 |editor-last=Jamuna Prakash |pages=217–235 |chapter=2. Role of traditional foods of Bangladesh in reaching-out of nutrition |doi=10.1016/B978-0-12-820011-7.00025-3 |editor-last2=Viduranga Waisundara |editor-last3=Vishweshwaraiah Prakash |archive-url=https://web.archive.org/web/20250128131349/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B9780128200117000253 |archive-date=28 January 2025 |url-status=live}}</ref> == सन्दर्भाः == <gallery widths="200px" heights="150px"> सञ्चिका:Mehendi-clad_Hands_-_Bengali_Hindu_Bride_-_Howrah_2015-12-06_7393.JPG|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Mehendi-clad_Hands_-_Bengali_Hindu_Bride_-_Howrah_2015-12-06_7393.JPG|चित्रपाठ्यम्=हातमा मेहेन्दी लगाएकी एक बङ्गाली वधू| हस्तेषु मेहेन्दी धारिणी बङ्गलावधूः। सञ्चिका:Fish_and_Sweet_pot,_parts_of_Bengali_wedding_মাছ_ও_মিষ্টির_হাঁড়ি,_বাঙালি_বিবাহের_অঙ্গ_20190621112836.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Fish_and_Sweet_pot,_parts_of_Bengali_wedding_মাছ_ও_মিষ্টির_হাঁড়ি,_বাঙালি_বিবাহের_অঙ্গ_20190621112836.jpg|चित्रपाठ्यम्=बङ्गाली हिन्दु विवाहको एक अंश, माछा र हाँडी| मत्स्यं घटं च, बङ्गलाहिन्दुविवाहस्य भागः सञ्चिका:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_14.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_14.jpg|चित्रपाठ्यम्=विवाहको परम्परा| विवाहपरम्पराः सञ्चिका:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_08.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Bengali_Hindu_wedding_DSCN1106_08.jpg|चित्रपाठ्यम्=कन्यादान| कन्यादन सञ्चिका:Pre-marriage_rituals_of_a_Bengali_wedding_in_India.jpg|चित्रपरिसन्धिः=चित्र:Pre-marriage_rituals_of_a_Bengali_wedding_in_India.jpg|चित्रपाठ्यम्=बङ्गाली हिन्दु विवाहको एक तस्वीर| बङ्गलाहिन्दुविवाहस्य चित्रम् </gallery> [[वर्गः:हिन्दू विवाह]] 4mz5jvat217j2nldonphh9sv3pcee8i