विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 958 500404 480437 2026-09-09T04:09:21Z Kandarpajit Kallol 8931 added [[Category:भाषाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500404 wikitext text/x-wiki तेलुगुभाषा /‌‌ आनध्रभाषा (తెలుగు) द्राविडभाषा परिवारस्‍य एका भाषा अस्ति । एषा दक्षिणभारते विद्यमानस्य आन्ध्रप्रदेश,तेलंगाणा राज्ययोः यानाम्([[पुदुचेरी]]) केन्द्रशासित प्रदेशस्य च अधिकारभाषा वर्तते । इयं भाषा भारतस्य प्रान्तीयभाषासु प्रथमे स्थाने, तथा च विश्वस्तरे लोकैः भाष्यमाणासु भाषासु त्रयोदशे स्थाने च तिष्ठति । अपि च भारते राष्ट्रभाषायाः हिन्द्याः अनन्तरं द्वितीयं स्थानम् आवहति । अस्मिन् जगति उपसार्धनवकोटि (९.३२ कोटिः ) जनाः ( प्रमाणम् अपेक्ष्यते ) इमां तेलुगुभाषां भाषन्ते । ३१-१०-२००८ तमे दिनाङ्के भारतीयसर्वकारेण अतिप्राचीनासु राष्ट्रीयभाषासु संस्कृततमिलभाषाभ्यां सहैव तेलुगुभाषा अपि अन्तर्भाविता। ==तेलुगु तदवलोकनं च== भाषाशास्त्रकाराः तेलुगुभाषां द्राविडभाषावर्गे अन्तर्भावितवन्तः । अनेन भाषेयं भारतार्यभाषा-वर्गस्य भाषा न भवति, यत्र हिन्दी, संस्कृतं, लाटिन्, ग्रीक् इत्यादिभाषाः वर्तन्ते । तेलुगुभाषा तु तमिल, कन्नड, मलयाल, तोड, तुळु, ब्रहुयी इत्यादिभाषाभिः सह द्राविडभाषावर्गे स्थानमाप्नोति । तेलुगुभाषा “मूलमध्यद्राविडभाषा” तः समुद्भूता अस्ति । अस्मिन् भाषाकुटुम्बे तेलुगुभाषया सार्धं कुयी, कोय, कोलमी इत्यादिभाषाः अपि सन्ति । साम्प्रतं षड्विंशतिः (२६) द्राविडभाषाः व्यवहारे उपयुज्यमानाः सन्ति । तत्र प्राग्दिशि कूरसा मान्तो च भाषे, वायव्यदिशि पाकिस्तानस्य बलूचिस्तने ब्रहूयी भाषा, दक्षिणदिशि च तेलुगु- तमिल- कन्नड- मलयालादयः भाषाः सन्ति । केषाञ्चन भाषावैज्ञानिकानां विश्वासः यत् आर्यभाषाणां भारतस्य प्रवेशात् प्रागेव द्राविडभाषाः आ भारतं व्याप्य स्थिताः आसन् इति । यद्यपि सिन्धुनागरिकाणां भाषाविषये निर्दिष्टप्रमाणानि नोपलभ्यन्ते, तथापि तत्रत्या भाषा द्राविडा एव इति वक्तुं सम्भवः अधिकः इति भाषाविदाम् अभिप्रायः । तेलुगुभाषा इतरभाषापदानि सुलभतया स्वीकरोति । तेलुगुसाहित्ये संस्कृतस्य प्रभावः महान् एव अवलोक्यते । संस्कृतस्य यावान् प्रभावः तेलुगुभाषायाम् अस्ति, न तावान् अन्यस्याः भाषायाः अस्ति । वस्तुतः तेलुगुलिप्यां विद्यमानाः अनेके वर्णाः, विशिष्य महाप्राणव्यञ्जनानि (aspirated) संस्कृतनिमित्तं केवलं लिप्यां स्वीकृतानि । “उत्तमं संस्कृतोच्चारणं कोस्तान्ध्राप्रान्तस्य पण्डितानां मुखात् श्रोतुं शक्यम्” इत्यत्र न कापि अतिशयोक्तिः वर्तते । वैदिककर्मणां विधानार्थम् अन्यरज्येभ्यः अत्रत्यानां वेदपण्डितानां विशेषाह्वानं भवति स्म इति प्रसिद्धिः वर्तते । तेलुगुभाषायाः संस्कृतस्य च सम्बन्धः अतीव निकटः इत्यतः तेषाम् उच्चारणं स्फुटं भवति इत्यत्र नास्ति अतिशयः । अद्यापि तेलुगुभाषायां संस्कृतपदानि बाहुल्येन अवलोकयितुं शक्यानि । संस्कृतभाषाप्रभावः भारतीयासु सर्वास्वपि भाषासु वर्तते एव । परन्तु तेलुगुभाषाम् अवलोकयामः चेत् संस्कृतं तस्याः मातृमूर्तिः इति प्रतिभासते । यतो हि तदीयम् उच्चारणं भावश्च संस्कृतमेव स्मारयतः । यथा संस्कृतभाषा तेलुगुसाहित्यप्रपञ्चे किञ्चन शाश्वतं स्थानम् आक्रान्तवती, तथैव पारशीक (पर्षिया) – उर्दूपदानि अपि कार्यनिर्वाहकपदबन्धेषु विलसन्ति । ब्रिटिषाणां परिपालनप्रभावात्, साङ्केतिकान्दोलनवशात् च अद्य यौ कावपि द्वौ तेलुगुजनौ परस्परम् एकनिमेषकालात् अधिकम् आङ्ग्लपदरहितां वार्तां कर्तुं न शक्नुतः इति नास्ति सत्यदूरम् । भारते निवासेन स्थिरतां गतः प्रमुखः जन्यु (genetic) शास्त्रज्ञः जे.बि.एस्. हाल्डेन् महाशयः कस्मिंश्चित् सन्दर्भे अवदत् – “भारतस्य राष्ट्रियभाषास्थानम् अलङ्कर्तुं तेलुगुभाषायाः अपेक्षिताः सर्वाः अर्हताः सन्ति” इति । अस्य कथने न वर्तते आश्चर्यस्य किमपि स्थानम् । यद्यपि आन्ध्रीयाणाम् आङ्ग्लभाषायां रुचिः अधिका वर्तते तथापि भाषाशास्त्रपरतया, संस्कृतिपरतया, व्याकरणपरतया च द्वयोः भाषयोः मध्ये महदन्तरं विद्यते । तेलुगुवाक्यनिर्माणं कर्ता, कर्म, क्रिया इत्येतेन क्रमेण प्रचलति । आङ्ग्लवाक्येषु तु कर्ता, क्रिया, कर्म इति क्रमशः आयान्ति । अतः आङ्ग्लभाषिणः तेलुगुपदपङ्क्तिषु व्युत्क्रमताम् अनुभवन्ति । भावाभिव्यक्तीकरणविषये तेलुगुभाषा विश्वभाषाभिः सह स्पर्धतेतराम् । अत्युत्कृष्टक्रमेण सुव्यवस्थीकृतासु अत्यल्पसङ्ख्याकासु च विश्वभाषासु तेलुगुभाषा अन्यतमा अस्ति । तेलुगुव्याकरणम् अत्यन्तं सरलं, निर्माणपरतया अतीव शुद्धं च भवति । अत्रत्यः सर्वोऽपि विषयः स्वरेण एव परिसमाप्तिं(अजन्त भाषा) याति इत्यतः इयं भाषा सङ्गीतपरतया सङ्गीतकाराणां प्रियतमा वर्तते । विशिष्य कर्णाटकसङ्गीतस्य नैकाः कृतयः तेलुगुभाषायाम् एव सन्ति । त्यागराजः, भद्राचलरामदासः, क्षेत्रय्यः, अन्नमाचार्यः च इत्यादयः स्वकीयकृतिरचनया सङ्गीतक्षेत्रे तेलुगुभाषां सुसम्पन्नताम् अगमयन् । नवदशशताब्दीयाः यूरोपीयाः तेलुगुभाषाम् इटालियन् आफ् दि ईस्ट् ( Italian of the East ) इति आख्यातवन्तः । तेलुगुभाषायाः ( अन्यभारतीयभाषाणां च ) प्रमुखः विषयः नाम सन्धिः । तत्र द्वयोः पदयोः अत्यन्तं संनिहिततया उच्चारणात् नवीनं तृतीयं पदम् आविर्भवति । ==इतिहासः== यथा अन्यद्राविडभाषाणाम् आविर्भावकालसम्बन्धीनि प्रमाणानि समुपलभ्यानि सन्ति, न तथा तेलुगुभाषायाः मूलान्वेषणाय सन्तृप्तिकराणि, निर्णेयाणि च प्रमाणानि लभ्यन्ते । तथापि क्री.श. प्रथमशताब्द्यां शातवाहनराजैः सृष्टे “गाथासप्तशती” इत्यस्मिन् महाराष्ट्रीयप्राकृतगद्य- सङ्कलने सर्वप्रथमं तेलुगुपदानि अदृश्यन्त । अतः तेलुगुभाषाभाषिणः शातवाहनवंश्यराजानाम् आगमनात् पूर्वं कृष्णागोदावरीनदीभ्यां मध्यभूभागे निवसन्ति स्म इति निर्णेतुं शक्यते । तेलुगुभाषायाः मूलपुरुषाः यानादयः । पुरातत्त्वपरिशोधकानां दृष्ट्या तेलुगुभाषायाः २४०० वर्षाणां प्राचीनता वर्तते । आदिमद्राविडभाषाणां चरित्रादिकं क्रीस्तोः पूर्वं कतिचनशताब्दीनां पृष्ठतः ज्ञातुं शक्यते । परन्तु तेलुगुभाषाचरित्रं क्री.श. षष्ठशतब्दीतः विद्यमानप्रमाणैः निर्णेतुं साध्यम् । तेलुगुभाषायाः सर्वप्रथमम् अतीव स्फुटं च प्राचीनशिलाशासनं सप्तमशताब्द्याः वर्तते । शासनेषु उपलब्धम् आदिमं तेलुगुपदं “नागबु” इति पदम् । क्री.श. एकादशशताब्दीतः ग्रन्थस्थीकृतं स्पष्टं तेलुगुभाषाचरित्रम् अवलोकयितुं शक्यते । तेलुगु, तेनुगु, आन्ध्रम् - एतेषां त्रयाणां पदानां मूलस्य, तन्मध्ये स्थितस्य परस्परसम्बन्धस्य च विषये चरित्रकाराणां भिन्नाभिप्रायाः सन्ति । क्री.पू. ७०० तमे वर्षे ऋग्वेदस्य ऐतरेयब्राह्मणे प्रथमतया “आन्ध्र” इति पदं जातिवाचकत्वेन प्रयुक्तम् । अतः अस्माकं ज्ञानानुसारम् इयमेव प्रचीनतमा प्रस्तुतिः । ततः पश्चात् बौद्धशासनेषु अशोकचक्रवर्तिनः शासनेषु च आन्ध्रीयाणां प्रस्तुतिः आसीत् । क्री.पू. चतुर्थशताब्द्यां मेगस्तनीसः इति ग्रीकराष्ट्रदूतः “आन्ध्रीयाः महासैनिकबलसम्पन्नाः” इति अवर्णयत् । आन्ध्रीयैः भाष्यमाणायाः भाषायाः आन्ध्रं, तेलुगु, तेनुगु इत्याख्याः सन्ति । केषाञ्चन अभिप्रायोऽयं यत् आन्ध्रं तेलुगु इत्येतत् पदद्वयं भिन्नजातिद्वयम् इति, कालक्रमेण च तद्द्वयं सम्मिलितं जातम् इति । परम् अस्याभिप्रायस्य जन्युशास्त्रपरतया भाषाशास्त्रपरतया वा सबलानि प्रमाणानि नोपलभ्यन्ते । वैदिकवाङ्मयानुसारेण आन्ध्रीयाः नाम साहसोपेता सञ्चारजातिः । भाषाशास्त्रदृष्ट्या तेलुगुभाषा कृष्णागोदावर्योः नद्योः मध्यभागे निवसतां स्थिरवासिनां भाषा वर्तते । यस्मिन् प्रान्ते तेलुगु भाषा भाष्यमाणा आसीत् तत् प्रान्तम् आदौ अन्ध्रराजैः पालितम् इत्यतः आन्ध्रं, तेलुगु इति द्वे पदे समानार्थवचके सञ्जाते इति केषाञ्चित् अध्याहारः । दशमशताब्द्याः पारशीकचरित्रकारः श्रीमान् अल्बरूनिः तेलुगुभाषाम् “आन्ध्री” इति अभ्यवर्णयत् । क्री.श. १००० तमवर्षात् पूर्वशासनेषु वङ्मये वा “तेलुगु” इति शब्दः कुत्रापि न दृश्यते । एकादशशताब्द्याः आरम्भतः ’तेलुङ्गु भूपालुरु’, ’तेल्गरमारि’, ’तेलिङ्गकुलकाल’, ’तेलुङ्ग नाडोलगण माधविकेरिय’ इत्यादीनि पदानि शासनेषु प्रयुक्तानि । एकादशशताब्द्यां नन्नयभाट्टारकस्य काले तेलुगुशब्दस्य रूपान्तरत्वेन “तेनुगु” इति शब्दः व्यवहारपथमागतः । त्रयोदशशताब्द्यां महम्मदीयचारित्रकाः एतं देशं “तिलिङ्ग्” इति व्यवहृतवन्तः । पञ्चदशशताब्द्याः पूर्वभागे विद्वान् विन्नकोट पेद्दन्नः स्वकीये काव्यालङ्कारचूडामणौ आन्ध्रदेशं त्रिलिङ्गनाम्ना व्यपदिष्टवान् । श्रीशैलं, कालेश्वरं, द्राक्षारामः च इत्येतेषां त्रयाणां शिवलिङ्गक्षेत्राणां मध्ये विद्यमानः भूभागः त्रिलिङ्गदेशः इति तच्च “त्रिलिङ्ग” इति पदं गच्छता कालेन “तेलुगु” इति रूपान्तरं प्राप्नोत् इति एकः पक्षः । अन्यच्च गाम्भीर्यप्रकाशनार्थमेव “त्रिलिङ्ग” इति संस्कृतीकृतमिति, तेलुगु इति पदं तु प्राचीनरूपमेव इति चरित्रकाराणाम् अभिप्रायः । द्वादशशताब्द्यां पाल्कुरिकि सोमनाथः “नवलक्षतेलुङ्गु” इति अर्थात् नवलक्षग्रामैः विस्तीर्णः तेलुगुदेशः इति वर्णितवान् । निष्कर्षः अयमेव यत् तेलुगु, तेनुगु, आन्ध्रम् इति त्रीणि पदानि भाषायाः जातेश्च पर्यायवाचकत्वेन स्वरूपं प्राप्नुवन् । ==भाषास्वरूपम्== ===स्वराः=== {|class="wikitable" style=text-align:center |- ! colspan=4|Vowels - ''acchulu'' (అచ్చులు) |- | అ (अ)|| ఆ (आ)|| ఇ (इ)|| ఈ (ई) |- | ఉ (उ)|| ఊ (ऊ)|| ఋ (ऋ)|| ౠ (ॠ) |- | ఌ (लृ) || ౡ (लॄ)|| ఎ (ए१ )|| ఏ (ए२) |- | ఐ (ऐ)|| ఒ (ओ१)|| ఓ (ओ२)|| ఔ (औ) |- | అం (अं)|| అః (अः) || || |} ===व्यञ्जनाक्षराणि=== {|class="wikitable" |-bgcolor="#EFEFEF" |+ तेलुगु व्यञ्जनोच्चारणपट्टिका <ref>Book "Telugulo Chandovisheshaalu", Page 127.</ref> !colspan="2"| Prayatna Niyamāvali !colspan="2"| कण्ठ्याः !colspan="2"| तालव्याः !colspan="2"| मूर्धन्याः !colspan="2"| दन्ताः !colspan="2"| दन्तौष्ठः !colspan="2"| औष्ठ्याः |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"|, [[tenuis consonant|tenuis]] !colspan="2" style="font-weight: normal"| క (क) !colspan="2" style="font-weight: normal"| చ (च) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ట (ट) !colspan="2" style="font-weight: normal"| త (त) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| ప (प) |- |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"| [[Plosive]], [[aspirated consonant|aspirated]] !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఖ (ख) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఛ (छ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఠ (ठ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| థ (थ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఫ (फ) |- |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"| [[Plosive]], [[voice (phonetics)|voiced]] !colspan="2" style="font-weight: normal"| గ (ग) !colspan="2" style="font-weight: normal"| జ (ज) !colspan="2" style="font-weight: normal"| డ (ड) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ద (द) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| బ (ब) |- |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"| [[Plosive]], [[breathy voice]]d !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఘ (घ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఝ (झ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఢ (ढ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ధ (ध) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| భ (भ) |- |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"| [[Nasal stop|Nasal]] !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఙ (ङ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ఞ (ञ) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ణ (ण) !colspan="2" style="font-weight: normal"| న (न) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| మ (म) |- |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"| [[Liquid]] !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| య (य) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ర (र) ([[Rhotic]]) <br> ళ (ळ) ([[Lateral consonant|Lateral]]) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ల (ल) ([[Lateral consonant|Lateral]]) <br> ఱ (Ra) ([[Trill consonant|Trill]]) !colspan="2" style="font-weight: normal"| వ (व) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - |- |- !bgcolor="#EFEFEF" colspan="2"| [[Fricative]] !colspan="2" style="font-weight: normal"| హ (ह) !colspan="2" style="font-weight: normal"| శ (श) !colspan="2" style="font-weight: normal"| ష (ष) !colspan="2" style="font-weight: normal"| స (स) !colspan="2" style="font-weight: normal"| - !colspan="2" style="font-weight: normal"| - |- |} ===शब्दः=== तेलुगु अजन्तभाषा, अर्थात् प्रायः सर्वोऽपि तदीयशब्दः स्वरेणैव अन्ततां याति । इदम् अवलोक्य एव (१५) पञ्चदशशताब्द्याम् इटलीदेशीययात्रिकः श्रीमान् निकोलो डा काण्टी तेलुगुभाषां “प्रागिटलीयभाषा” (Italian of the East) इति अभिवर्णितवान् । तेलुगुभाषा साधारणतया तत्रत्यपदानि अन्यपदैः साकं संमिलितानि भवन्ति इति परिगण्यते । अत्र नामवाचकस्य तदावश्यकतानुसारम् अन्यानि विशिष्टाक्षराणि संयोज्यन्ते । व्याकरणदृष्ट्या तेलुगुभाषायां कर्ता कर्म क्रिया इत्येतानि त्रीणि क्रमशः एकस्य अनन्तरम् एकम् इति क्रमेण वाक्येषु प्रयुज्यन्ते । ===सङ्ख्यासङ्केताः=== {| class="IPA wikitable" style=text-align:center |- | 0 || १ || २ || ३ || ४ || ५ || ६ || ७ || ८ || ९ |- | ౦ || ౧ || ౨ || ౩ || ౪ || ౫ || ౬ || ౭ || ౮ || ౯ |} ===भाषायाः माण्डलिकाः=== अङ्कति, आन्ध्र, बुडबुक्कल, डोक्कल, चेञ्चु, एकिडि, गिडारि, बेरादि, दासरि, दोम्मर, गोलारि, कम्मरि, कामादि, काशिकापिडि, कोडुव, मेदरि मालबास, मातङ्गि, नगिलि, पद्मसालि, जोगुल, पिच्चुकुण्ट्ल, पामुल, कोण्डारेड्डी, तेलङ्गाणा, तेलुगु, सगर, वडग, वडरि, वाल्मीकि, यानादि, बगट, श्रीकाकुलं, प्राग्गोदावरी, पश्चिमगोदावरी, रायलसीमा, नेल्लूरु, गुण्टूरु, मद्रासु (वडुग), ओरिस्सा (बडग), बञ्जारा (लम्बाडी) इत्यादयः । ===लिपिः=== यथा अन्यभारतीयभाषालिपयः तथैव तेलुगुभाषालिपिः अपि ब्राह्मीलिपितः समुद्भूता । अशोकचक्रवर्तिनः काले मौर्यसाम्राज्यस्य सामन्तराजाः शातवाहनाः दक्षिणभारतं प्रति ब्राह्मीलिपिं समानयन् । अतः कारणादेव सर्वाः अपि दक्षिणभारतीयभाषाः यद्यपि मूलद्राविडभाषातः समुद्भूताः तथापि तत्तद्भाषायाः लिपयः तु ब्राह्मीतः एव समजायन्त । अशोककालीनायाः ब्राह्मीलिप्याः एव रूपान्तरं भट्टिप्रोलुलिपिः । ततः एव तेलुगुलिपिः समुद्भूता । बौद्धाः वर्तकाश्च तेलुगुलिपिम् आग्नेयासियाप्रान्तेभ्यः प्रदत्तवन्तः । इयमेव लिपिः तत्र मान्, बर्मीस्, थाय्, ख्मेर्, काम्, जावनीस्, बालिनीस् इत्यादिभाषाणा, लिपिसमुद्भवे कारणं जाता । तेलुगुलिपिः प्रायशः उच्चारणयोग्यैः एकाक्षरैः युक्ता भवति । अपि च वामतः दक्षिणं प्रति सरलाक्षरसरणियुता भवति । एवम् उच्चारणयोग्यानाम् एकाक्षराणाम् आधिक्येन अक्षराणि अचः (स्वराः) हलः (व्यञ्जनानि) चेति प्रधानप्रमाणानि समधिष्ठितानि सन्ति । व्यञ्जनानां स्वरूपं तत्तत्प्रयोगदृष्ट्या सन्दर्भानुसारेण परिवर्तमानं भवति । स्वररहितानि व्यञ्जनानि शुद्धानि परिगण्यन्ते । अथ च व्यञ्जनानां लेखनाय पठनाय च तत्र “अ” इत्यस्य स्वरस्य निवेशनं सम्प्रदायः । तेलुगुभाषायां वाक्यं पूर्णविरामेण अर्धविरामेण वा समाप्यते । संख्यानाम् अभिज्ञानार्थं यद्यपि तेलुगुभाषायां पार्थक्येन सङ्केताः वर्तन्ते, तथापि अरबिक्-संख्यासङ्केताः एव विस्तृततया, सर्वसाधारणतया च उपयुज्यन्ते । एवं तेलुगुभाषायां (१६) षोडश स्वराः, (३) त्रयः विशिष्टस्वराः, (४१) एकचत्वारिंशत् व्यञ्जनानि च सन्ति । आहत्य (६०) षष्टिः लिपिसङ्केताः वर्तन्ते । ==तेलुगुसाहित्यम्== तेलुगुभाषासाहित्यं षट्सु युगेषु वर्गीकर्तुं शक्यते । यथा- ===सा.श. १०२० पर्यन्तम् – नन्नयकवेः पूर्वतनकालः=== (११) एकादशशताब्दकाले नन्नयविरचितं “श्रीमदान्ध्रमहाभारतं” तेलुगुभाषायाः सर्वप्रथमं साहित्यकाव्यमिति सर्वत्र वदन्ति । सपदि एव एतावत् बृहत्तरं परिपक्वं च महाकाव्यं समुद्भूतम् इति तु सर्वथा अनूह्यम् । अतः एतस्मात् पूर्वमपि योग्यं साहित्यं स्यादेव । प्रायः तत् साहित्यं ग्रन्थरूपतां न गतं स्यात् । अथवा अस्माभिः न उपलभ्येत । ततः पूर्वतनं साहित्यं बाहुल्येन जानपदरूपेण स्थितं स्यात् इत्यत्र अस्ति कश्चन सम्भवः । परं तद्विषये उपलभ्यमानं प्रमाणं सर्वथा शून्यम् । क्री.श. ५७५ तमवर्षस्य रेनाटिचोलानां शासनमेव आदिमं तेलुगुशासनम् ( कडपजिल्लायाः कमलापुरतालुकायाः एर्रगुडिपाडुग्रामे उपलब्धम् ) । ततः पूर्वकालसम्बद्धे अमरावतीशासने “नागबु” इति पदं दृश्यते । ===.श. १०२० – १४०० – पुराणयुगम्=== युगमिदं नन्नययुगमिति वक्तुं शक्यते । नन्नयः आन्ध्रीयः आदिकविः । अयं च महाकविः श्रीमन्महाभारतं तेलुगुभाषया अनूदितुम् उद्युक्तः सन् तत्रत्यम् आदिमं पर्वद्वयं परिसमाप्य तृतीयं ( अरण्यपर्व ) च अर्धं यावत् विलिख्य पञ्चत्वं गतः । नारायणभट्टः नन्नयस्य सहायत्वेन अतिष्ठत् । नारायणभट्टः वाङ्मयदुरन्धरः अष्टभाषाकविशेखरः च । सहाध्यायिनौ नारायणनन्नयभट्टौ भारतयुद्धाय सन्नद्धौ कृष्णार्जुनौ इव महाभारतान्ध्रीकरणाय कृतसङ्कल्पौ भारतं विज्ञानसर्वस्वम् इति समुद्घोषयितुं प्रयत्नम् आरब्धवन्तौ । ततश्च तेलुगुकाव्यभाषास्वरूपस्य परिपूर्णतां सम्पाद्य पण्डितैः पामरैश्चापि श्लाघनीयां शैलीम् आरचय्य उत्तरोत्तरकवीनां मार्गदर्शकौ सञ्जातौ । आन्ध्रभाषाचरित्रे नन्नयनारायणभट्टौ युगपुरुषौ । एतौ तेलुगुभाषायाः कञ्चन मार्गं निर्दिष्टवन्तौ । अनयोः अनन्तरकवयः सर्वेऽपि तद्यदा नन्नयमार्गम् अनुसृतवन्तः एव । नन्नयकालानन्तरं मुख्यानि सामाजिकधार्मिकसंस्करणानि अभवन् । वीरशैवस्य भक्तिमार्गस्य च प्राबल्यवशात् नैकानि काव्यानि प्रादुरभूवन् । तिक्कनः (१३ शतब्दीयः ) एर्रणः ( १४ शतब्दीयः ) च भारतान्ध्रीकरणम् अनुवर्तितवन्तौ । नन्नयप्रदर्शितमार्गेण असंख्याकाः कवयः पद्यकाव्यानि व्यरचयन् । तत्र विद्यमानेषु अधिकानि पुराणानाम् आधारेण एव लिखितानि । ===सा.श. १४०० – १५०० – (मध्ययुगम् श्रीनाथयुगम्)=== अस्मिन् काले संस्कृतकाव्यानां नाटकानां च अनुवादः अन्ववर्तत । कथाकाव्यानि अपि समुदितानि । “प्रबन्धः” इति काव्यप्रभेदः अस्मिन्नेव काले समजनि । श्रीनाथः, पोतनः, जक्कनः, गौरनः च इत्यादयः अस्मिन् काले सुप्रख्याताः कवयः आसन् । छन्दश्शास्त्रं च महतीं परिणतिं गता । श्रीनाथस्य शृङ्गारनैषधम्, पोतनस्य श्रीमद्भागवतम्, जक्कनस्य विक्रमार्कचरितम्, ताल्लपाक तिम्मक्कायाः सुभद्राकल्याणम् इत्यादीनि युगस्यास्य प्रमुखानि काव्यानि आसन् । सन्दर्भेऽस्मिन् रामायणकवीनां प्रस्तुतिः अपि शक्यते । गोन बुद्धारेड्डिविरचितं “रङ्गनाथरामायणम्” एव अस्मत्प्राप्तम् आदिमं रामायणम् । ===सा. १५१० – १६०० – (प्रबन्धयुगम्)=== विजयनगरसाम्राज्यस्य चक्रवर्तिनः श्रीकृष्णदेवरायस्य समादरवशात् (१६) षोडशशताब्द्यां तेलुगुसाहित्यस्य स्वर्णयुगं विकसितम् । स्वयं कविः महाराजः “आमुक्तमाल्यदा” इति स्वकीयरचनया “प्रबन्धः” नाम काव्यप्रभेदं समुपास्थापयत् । अस्य कालस्य अतीव प्रमुखैः “अष्टदिग्गजकविभिः” महाराजास्थानं नितारां समशोभत । ===सा.श. १६०० – १८२० – (दाक्षिणात्ययुगम्)=== कर्णाटकसङ्गीतस्य नैके विद्वांसः तदीयं साहित्यं तेलुगुभाषया एव अरचयन् । तादृशप्रसिद्धेषु विद्वत्सु त्यागराजः, अन्नमाचार्यः, क्षेत्रय्यः, रामदासः च इत्यादिवाग्गेयकाराः अन्यतमाः सन्ति । मैसूरुवासुदेवाचार् इत्यादयः आधुनिकरचयितारः अपि स्वरचनानां माध्यमत्वेन तेलुगुभाषाम् एव स्वीकृतवन्तः । ===सा.श. १८२० अनन्तरम् – आधुनिकयुगम्=== यद्यपि १७९६ तमे वर्षे एव मुद्रितस्य तेलुगुग्रन्थस्य विमुक्तिः सञ्जाता, तथापि तेलुगुसाहित्यस्य पुनरुद्धरणं तु (१९) नवदशशताब्द्याः आरम्भे साध्यम् अभूत् । (१९) नवदशशताब्द्याः मध्यकाले षेल्ली, कीट्स्, वर्ड् वर्त् इत्यादिपाश्चात्यकवीनां कविताभिः नितरां प्रभाविताः युवकवयः “भावकवित्वम्” इत्यस्य विनूत्नस्य प्रणयकविताप्रभेदस्य आविष्कारम् अकुर्वन् । == बाह्यसम्पर्काः == * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=TCW Ethnologue report for Telugu] * [http://www.sahiti.org/dict/index.jsp?code=TCW On-line English-Telugu Dictionaries (C. P. Brown's and V. Rao Vemuri's)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111109200332/http://www.sahiti.org/dict/index.jsp?code=TCW |date=2011-11-09 }} * [https://web.archive.org/web/20041027205411/http://www.geocities.com/language_directory/languages/telugu.htm List of online Telugu-related resources] <references/> [[वर्गः:भारतीयभाषाः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] [[वर्गः:भाषाः]] 83t9qexctwmwb1imd8cb96x65rw0b5a 0 964 500410 499024 2026-09-09T04:15:04Z Kandarpajit Kallol 8931 added [[Category:भाषाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500410 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=बाङ्गला भाषा |nativename='''বাংলা''' |image=বাংলা.svg |imagesize=200px |imagecaption=बाङ्गली लिप्या ''बाङ्गला'' शब्दः |states=[[बाङ्गलादेशः]], [[भारतम्]] (प्रधानतया [[पश्चिमबङ्गराज्यम्|पश्चिमबङ्गः]], [[त्रिपुराराज्यम्|त्रिपुरा]], [[झारखण्डराज्यम्|झारखण्डः]], [[अण्डमाननिकोबारद्वीपसमूहः]] तथा [[असमराज्यम्|असम]]राज्यस्य बराकप्रदेशः); |speakers=१९३ मिलियन्<!--Ethnologue update--> |date=NA |ref= |speakers2=आहत्य २३० मिलियन् (२००३)<ref name="huq_sarkar">[http://www.banglapedia.org/httpdocs/HT/B_0137.HTM Bengali language] in {{Harvnb|Asiatic Society of Bangladesh|2003}}</ref> |familycolor=हिन्द्-यूरोपीयन |fam2=हिन्द्-इरानीय |fam3=हिन्द्-आर्य |fam4=[[List of Eastern Indo-Aryan languages|पूर्वाञ्चलः]] |fam5= [[List of Indo-Aryan languages#Eastern Zone .28Magadhan.29|असमिया-बाङ्गला]] |script=[[बाङ्गला लिपिः]] |nation={{BAN|बाङ्गलादेशः}},<br />{{IND|भारतम्}} ([[पश्चिमबङ्गराज्यम्|पश्चिमबङ्गः]], [[त्रिपुराराज्यम्|त्रिपुरा]]) |agency=बाङ्गला एकाडेमी ([[बाङ्गलादेशः]])<br />पश्चिमबङ्ग बाङ्गला एकाडेमी ([[पश्चिमबङ्गराज्यम्|पश्चिमबङ्गः]]) |iso1=bn|iso2=ben|iso3=ben |lingua=[http://linguasphere.info/?page=linguascale&linguacode=59-AAF-u <code>59-AAF-u</code>] <code>59-AAF-ua</code>...<code>59-AAF-uk</code> |map=Bengalispeaking region.png |mapcaption=विश्वे बाङ्गलाभाषायाः विस्तारः |notice= |notice2= }} '''बाङ्गला भाषा''' ({{IPAc-en|b|ɛ|ŋ|ˈ|ɡ|ɔː|l|i}}<ref>Laurie Bauer, 2007, ''The Linguistics Student’s Handbook'', Edinburgh</ref> अथवा '''बेङ्गाली''' {{IPAc-en|b|ɑː|ŋ|l|ɑː}}; {{lang-bn|বাংলা}}) एका आर्यभाषा अस्‍ति । [[बाङ्गलादेशः|बाङ्गलादेशे]], [[भारतम्|भारतस्य]] [[पश्चिमवङ्गराज्यम्|पश्चिमवङ्गराज्ये]], त्रिपुरा-असमराज्ययोः केषुचित् मण्डलेषु च जनाः वङ्गभाषया व्यवहरन्ति । भाषापरिवारदृष्ट्या इयं हिन्द्-युरोपीयभाषापरिवारस्य सदस्या । अस्मिन् परिवारे विद्यमानाः अन्याः भाषाः - हिन्दी, नेपाली, पञ्जाबी, गुजराती, [[असमिया]], [[ओडिया]], मैथिली इत्यादयः । वङ्गभाषया सम्भाषणकर्तॄणां सङ्ख्या अस्ति २३ कोटिपरिमितम् । विश्वस्य अधिकैः जनैः भाष्यमाणासु भाषासु वङ्गभाषा षष्ठे स्थाने विद्यते । बाङ्गलादेशं भारतञ्च विहाय विश्वस्य अन्येषु भागेषु अपि अनया भाषया सम्भाषणकर्तारः अधिकाः सन्ति । ==उद्भवः== भारतस्य अन्याः भाषाः इव वङ्गभाषायाः अपि उत्पत्तिकालः सामान्यतः ०७ शतकम् । मगधभाषातः पृथग्रूपस्य प्राप्तेः अनन्तरम् एव अनया भाषया गीतादीनां रचनस्य आरम्भः जातः । इयं भाषा जनानां भावानां विचाराणाम् अभिव्यक्तेः साधनं जातम् । कालक्रमेण काव्यग्रन्थानां धर्मदर्शनादीनां विषये कृतयः रचिताः जाताः । अद्यत्वे भारतीयभाषासु इयं भाषा उन्नतस्थाने विद्यते । भारते अधिकैः जनैः भाषमाणासु भाषासु द्वितीयस्थाने वर्तते वङ्गभाषा । भारतस्य राष्ट्रगीतं राष्ट्रगानञ्च वङ्गभाषया एव रचितमस्ति । राष्ट्रगीतं '[[वन्दे मातरम्]]' बङ्किमचन्द्रचटर्जिवर्येण राष्ट्रगानं 'जनगणमन' रबीन्द्रनाथठाकूरेण रचितम् । ==इतिहासः== बुद्धस्य काले उपयुज्यमानाः मागधी-प्राकृत-पालीभाषाः अग्रे जैनप्राकृत-अर्धमागधिरूपेण विकसिताः जाताः । अर्धमागधिभाषातः अपभ्रंशभाषाः उत्पन्नाः । एताः त्रिधा विभक्ताः - बिहारिभाषाः, ओरियाभाषाः, अस्सामी-बेङ्गालीभाषाः चेति । :वङ्गभाषायाः इतिहासे त्रयः कालघट्टाः निर्दिष्टाः - ::'''प्राचीनवङ्गभाषा''' (७००/१०००-१४०० ) प्राचीनवङ्गभाषायाः साहित्ये चर्यपदम्, भक्तिगीतानि, अमि-तुमि इत्यादीनां सर्वनामानाम् उगमः च दृश्यते । तदानीन्तनी लिपिः भाषा च अधिकतया कामरूपिभाषातः प्रभाविता आसीत्, यतः एते प्रदेशाः कामरूपसाम्राज्यस्य आधीन्ये आसीत् । ::'''मध्यकालीनवङ्गभाषा''' (१४००-१८००) अस्य कालस्य प्रमुखा कृतिः चण्डिदासस्य 'श्रीकृष्णकीर्तन' । संयुक्तक्रियापदानां प्रसारः, पर्शियन्प्रभावः च तदा दृश्यते । ::'''नवीनवङ्गभाषा''' (१८०० तः) - अन्यभाषातः क्रियापदानां सर्वनाम्नां च ह्रस्वीकरणम् (उदा - तहार् - तार् (तस्य/तस्याः), कोरियाछिलो - कोरेछिलो (सः/सा कृतवान्/कृतवती) पालीभाषायाः साम्यतां भजन्ती वङ्गभाषा संस्कृतभाषातः प्रभाविता जाता अस्ति चैतन्यप्रभोः युगे, वङ्गनवोदयकाले च । तुर्किभाषाणां प्रभावश्च दृश्यते । ==टिप्पणी== {{reflist}} ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== {{InterWiki|code=bn}} {{Wiktionary|Bengali}} * [http://www.banglanewspapersite.com/ Bangla News papers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190928030513/http://www.banglanewspapersite.com/ |date=2019-09-28 }} * [http://www.allbdnewspapers.com/ All bangla newspaper] * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Bengali Bengali Phrasebook at Wikivoyage] * Biswas, Sailendra. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/biswas-bangala/ Samsada Bangala abhidhana]. 7th ed. Calcutta, Sahitya Samsad, 2004. Requires [[unicode]] enabled browser. * Biswas, Sailendra. [http://dsal.uchicago.edu/dictionaries/biswas-bengali/ Samsad Bengali-English dictionary]. 3rd ed. Calcutta, Sahitya Samsad, 2000. Requires [[unicode]] enabled browser. * [http://ekushey.org/?page/shadhinota Free Bengali Unicode Solutions.] * [http://www.loc.gov/acq/ovop/delhi/salrp/bengali.html The South Asian Literary Recordings Project, The Library of Congress. Bengali Authors.] * [http://www.ildc.in/Bangla/Bindex.aspx Bengali computing resources at TDIL] [[वर्गः:भारतीयभाषाः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] [[वर्गः:भाषाः]] 3n8v2d3naysk7d08z5ji19oq1gbaekc 0 61530 500406 469035 2026-09-09T04:10:56Z Kandarpajit Kallol 8931 added [[Category:भाषा:]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500406 wikitext text/x-wiki बोडो भाषा उत मैक भाषा सिनोतिब्बेतियभाषा इत्यपि उच्यते| इयं च भाषा मुख्यरूपेण उत्तरपूर्वभारते नेपाले तथा च बंगालप्रदेशस्य बोडोजनानां चीन-तिब्बतीभाषा वर्तते| यत् बोडोलैंडस्वायत्तक्षेत्रस्य आधिकारिकी भाषात्वेन परिगण्यते| इयं भाषा असमप्रदेशस्य प्रादेशिकभाषा एवं भारतदेशस्य सहसर्वरिकारिया भाषात्वेन उच्यते| या च भाषा २२ अनुसुचितभाषासु एका सांविधानिकभाषात्वेन विद्यते यत् एकं विशेषस्थानं प्राप्तमस्ति| १९६३ संवसतसरादारभ्य देवनागरीलिपेः उपयोगः कृत्वा बोडीभाषा लिखितमस्ति| या च लाटिनभाषा एवं असमियालिपेः प्रयोगं कृत्वा लिखितमासीत् यत् केचन विद्वांसः परामर्शः अददन् यत् एषा भाषा लुप्ता जाता दैधोईवत्| इतिहासः एवं भाषावर्गीकरणम्- बोडोभाषा बोडोसमूहस्य एका चीनी-तिब्बतीभाषा भवति या दीमासभाषा-चुटियाभाषा-देउरीभाषा-तिवभाषा-असमप्रदेशस्य भाषा तथा च मेघालयस्य गारो भाषा एवं त्रिपुराप्रदेशस्य क्कबरोकभाषाणां बहु निकटतरभाषायाः सम्बन्धः वर्तते| पश्चिमधुबरीतः असमखण्डपर्यन्तं उच्यमानक्षेत्रम् एवं पूर्वे साडियापर्यन्तम् अस्ति| अलीपपुरद्वार-कुचबिहार- एवं जलापाईगुडी एवं बंगालप्रदेशस्य अन्यजिल्लयां मेकः इत्युच्यते| १९९१ तमे वर्षे जनगणतिवृतान्तानुसारं बोरोप्रदेशस्य जनसंख्या १,९८४५६९ आसीत्| तत्र बोडॉजनानां १३२४७४८ एवं मेकजनानां ६५,९,८२१ इत्यादि| बोडोजनजातिवृतान्तानुसारं मेकजनजातिं त्यक्त्वा केवलं बोडस एव समावेशः वर्तते| बोडोभाषा तथा क तेषां समुदायं तस्मिन् क्षेत्रे मुख्यतया त्रिधा विभक्तमस्ति| १- पश्चिमबोडोबोली २- पूर्वबोडोबोली ३- दक्षिणबोडोबोलीपश्चिमबोडोबोल्यः कोकरझार-चिरांग-बक्सा एवं बोंगाईग्रामजिल्लायां उच्यमाना इयं भाषा| एवं च पूर्वीबोडोबोली मुख्यरूपेण बारपेटा, नलबारी एवं कामरूप एवं च दर्रंग इत्यादिस्थलेषु किंचित् रूपेण प्राप्यते| उल्लिखितं यत् पश्चिमबोडोबोली एव मानकबोलीरूपेण स्थानं प्राप्ता अस्ति एवं च एतत् एकं लिखितरूपेण अपि विकसितं कृतमस्ति| एतत् उभयबोलीसमूहस्य भिन्नतां मुख्यरूपेण ध्वनिसम्बन्धी वाक्छुशी इत्युच्यते| विश्वविद्यालयानुदानायोगेन युपिएससी नेटपरीक्षा मध्ये बोडोभाषाम् अन्तर्गतत्वेन स्वीकृतमस्ति| इतिहासः १९१३ तमे वर्षे संगठनद्वारा या सामाजिक- राजनीतिकजागृतिः आरम्भा तदा अभियानस्यानन्तरं भाषां प्रभावितबोडोप्रान्ते प्राथमिकविद्यालयेषु शिक्षारूपेण उपास्थापितवन्तः| बोडोभाषा माध्यमिकस्तरपर्यन्तं एकः माध्यमः एवं असमराज्यस्य एकः सम्बद्ध आधिकारिकीभाषारूपेण कार्यं करोति| १९९६ तमे वर्षे गौहाटीविश्वविद्यालये बोडोभाषायां एवं साहित्यक्षेत्रे आचार्यस्तरे कक्षा उद्घाटनेन साकं भाषायाः स्थितिः प्राप्ता अस्ति| बोडोभाषायां कविताः, नाटकानि, लघुकथाः, उपन्यासानां संख्या आत्मकथा, यात्रादिः, बालानां साहित्यम् एवं साहित्यिकचर्चा बहु वर्तन्ते| यद्यपि उच्यमाणभाषा अन्यसमुदायेषु विशिष्य असमप्रदेशे कोकराझारप्रदेशे एवं तस्य पार्श्वस्थस्थलेशषु तस्य प्रभावः दृश्यते| अधुनापि उदलपुरीजिल्लायाः समीपे एवं तस्य समीपस्थस्थलेषु शुद्धरूपेण श्रोतुं शक्यते| विंशतिशतके द्वितीयदशके यदा यवनाः यदा कार्यं आरब्धवन्तः तावत्पर्यन्तं बोडोजनाः साहित्यं नैव लिखितमासीत्| एते मिशनरीजनाः व्याकरण एवं शब्दकोशेषु कानिचन पुस्तकानां प्रकाशनं कृतवन्तः| सिडनी एन्डले १८८४ तमे वर्षे ककरीव्याकरणस्य एकं रेखाचित्रं निर्माणं कृर्वन् आसीत्| व्याकरणं डरंगलजिल्लायाः बोली आधारेण आसीत्| एंडलः शिल्पाः एवं हस्तकला एवं वानविशारदस्य अध्यायः अन्तर्भावः अस्मिन् पुस्तके बोडोलोकथां गीतं तथा च व्याकरणसम्बद्धसर्वविधविषयान् अनुदितमस्ति। बोडोलोककथा एवं अन्त्यानुप्रासः इति पुस्तकं एण्डरसन् महाभागानां संग्रहः दृश्यते। तेषां महाभागानां १७ बोडोलोककथायाः मूलसंस्करणं त्यक्त्वा अनुवादः आङ्लभाषायाः कृतमस्ति। बोडोसाहित्यसभा १९७० तमे संवत्सरे पश्चिमबंगप्रदेशस्य महाकालगुड्याम् आयोजितं ११तम वार्षिकसम्मेलन्यां रोमनलिपिं बोडोभाषायाः पटकथां रूपेषु अङ्गीकारः कृतः वर्तते। एतादृशावश्यकता १९७४ तमवर्षपर्यन्तं असमसर्वकारस्य समक्षं स्थापितमासीत्। परं सर्वकारः रोमनलिपिम् अनुमतिं प्रदातुं अनङ्गीकारः प्रदर्शितः आसीत्। परं १२ सितम्बर १९७४ तमे वर्षे लोकतान्त्रिकान्दोलनस्यारम्भः सञ्जातः, यत्र लक्षाधिकसामान्यजनाः एवं बोडोच्छात्राः भागमगृह्णन्। परन्तु दौर्भाग्यतः रोमानलिपेः स्थाने असमप्रदेशस्य प्रान्तीयसर्वकारः शक्तहस्तेन १६ बोडोजनाना हत्यां कृतवान् एवञ्च केचन अन्यजनान् गभीर एवं क्षुद्राघातः कृतः। अनन्तरं यदा किमपि समाधानं नैव प्राप्तं तदा बोडोसाहित्यसभाध्यक्षाः देवनागरीलिपि अनुसरणं कृतवन्तः एवं १३ फरवरीमास १९७५ तमे वर्षे अस्य आन्दोलनस्य आह्वानं जातम् एवं सभाः सभाम् आह्वानं कृतवन्तः। अनन्तरं बोडोसाहित्यसभापक्षतः भारतस्य प्रधानमन्त्रेः समक्षं केचननियमाः एवं योजननियमाः प्रस्तौतितवन्तः। तत्र एका सन्धिः जाता ९ अप्रैल मासस्य १९७५ तमे वर्षे इन्दिरागान्धी भारतस्य प्रधानमन्त्री एवं बोडोसाहित्यसभायाः मध्ये सञ्जातम्। अस्य आन्दोलनस्य अन्तिमा चर्चा जातं यत् बोडोमन्त्रिणां एवं भारतसर्वकारयोर्मध्ये चर्चा सञ्जाता एवं देवनगरीलिपेः उपरि केचन आरोपाः आसन्। केचन अनुसन्धानकर्तारः एवं सूचितवन्ताः यत् भाषा अधुना लुप्तलिपेः उपरि देवोहै नामकलिपेः विनियोगः कुर्वन्नस्ति। परन्तु देवनागरिलिपेः तुलनानुसारं बोडोभाषायां पत्राणामुपयोगस्य एकमन्तरं दृश्यते। कलागुरु विष्णुप्रसादराभामहाभागाः दीमापुरक्षेत्रस्य एकं प्रतिरूपं देदोहिभाषायाः वर्णमालासु प्राप्यन्ते। यत् कछारीशासनस्य विख्यात आसीत् एवं कला एवं वास्तुकलायाः प्रतिनिधित्वं कर्तुं प्रभवति। ध्वनिविज्ञानम्- बोडोभाषायां आहत्य २२ ध्वनयः सन्ति। यत्र ६ स्वराः, १६ व्यञ्जनम्, उच्चप्रचाररहितस्वरस्य एकं दृढप्रसारः आसीत्। बोडोभाषा शब्दान् विशिष्यरूपेण स्वरस्योपयोगः करोति। भाषायां प्रयुज्यमानः त्रयः स्वराः भवन्ति। उच्च-मध्यम एवं निम्नोच्च एवं निम्नस्वराणां मध्ये अन्तरं स्पष्टम् एवं बहु सामान्यं भवति। शिक्षा- बोडो असमप्रदेशस्य आदिवासीक्षेत्रे कक्षा १० पर्यन्तं एकमनिवार्यविषयः भवति। यत् असमिया भाषायाः अध्ययनं कर्तुं नैव ईष्यते। केन्द्रियमाध्यमिकशिक्षाबोर्ड एवं केन्द्रियविद्यालयसंठनपक्षतः तत्र सर्वत्रविद्यालयस्य विषये अनिवार्यः भवति। विधेयकविधानसभायां अगस्त २०१७ समनुवर्तीविधानं कृतमस्ति। ==सम्बद्धाः लेखाः== * [[भारतम्]] * [[महाभारतम्]] * [[राष्ट्रपतिः]] * [[संस्कृतम्]] * [[योगः]] [[वर्गः:भारतीयभाषाः]] [[वर्गः:भाषा:]] swoa3lqwrsi74exq2480hr6ylk93hp8 500407 500406 2026-09-09T04:11:35Z Kandarpajit Kallol 8931 removed [[Category:भाषा:]]; added [[Category:भाषाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500407 wikitext text/x-wiki बोडो भाषा उत मैक भाषा सिनोतिब्बेतियभाषा इत्यपि उच्यते| इयं च भाषा मुख्यरूपेण उत्तरपूर्वभारते नेपाले तथा च बंगालप्रदेशस्य बोडोजनानां चीन-तिब्बतीभाषा वर्तते| यत् बोडोलैंडस्वायत्तक्षेत्रस्य आधिकारिकी भाषात्वेन परिगण्यते| इयं भाषा असमप्रदेशस्य प्रादेशिकभाषा एवं भारतदेशस्य सहसर्वरिकारिया भाषात्वेन उच्यते| या च भाषा २२ अनुसुचितभाषासु एका सांविधानिकभाषात्वेन विद्यते यत् एकं विशेषस्थानं प्राप्तमस्ति| १९६३ संवसतसरादारभ्य देवनागरीलिपेः उपयोगः कृत्वा बोडीभाषा लिखितमस्ति| या च लाटिनभाषा एवं असमियालिपेः प्रयोगं कृत्वा लिखितमासीत् यत् केचन विद्वांसः परामर्शः अददन् यत् एषा भाषा लुप्ता जाता दैधोईवत्| इतिहासः एवं भाषावर्गीकरणम्- बोडोभाषा बोडोसमूहस्य एका चीनी-तिब्बतीभाषा भवति या दीमासभाषा-चुटियाभाषा-देउरीभाषा-तिवभाषा-असमप्रदेशस्य भाषा तथा च मेघालयस्य गारो भाषा एवं त्रिपुराप्रदेशस्य क्कबरोकभाषाणां बहु निकटतरभाषायाः सम्बन्धः वर्तते| पश्चिमधुबरीतः असमखण्डपर्यन्तं उच्यमानक्षेत्रम् एवं पूर्वे साडियापर्यन्तम् अस्ति| अलीपपुरद्वार-कुचबिहार- एवं जलापाईगुडी एवं बंगालप्रदेशस्य अन्यजिल्लयां मेकः इत्युच्यते| १९९१ तमे वर्षे जनगणतिवृतान्तानुसारं बोरोप्रदेशस्य जनसंख्या १,९८४५६९ आसीत्| तत्र बोडॉजनानां १३२४७४८ एवं मेकजनानां ६५,९,८२१ इत्यादि| बोडोजनजातिवृतान्तानुसारं मेकजनजातिं त्यक्त्वा केवलं बोडस एव समावेशः वर्तते| बोडोभाषा तथा क तेषां समुदायं तस्मिन् क्षेत्रे मुख्यतया त्रिधा विभक्तमस्ति| १- पश्चिमबोडोबोली २- पूर्वबोडोबोली ३- दक्षिणबोडोबोलीपश्चिमबोडोबोल्यः कोकरझार-चिरांग-बक्सा एवं बोंगाईग्रामजिल्लायां उच्यमाना इयं भाषा| एवं च पूर्वीबोडोबोली मुख्यरूपेण बारपेटा, नलबारी एवं कामरूप एवं च दर्रंग इत्यादिस्थलेषु किंचित् रूपेण प्राप्यते| उल्लिखितं यत् पश्चिमबोडोबोली एव मानकबोलीरूपेण स्थानं प्राप्ता अस्ति एवं च एतत् एकं लिखितरूपेण अपि विकसितं कृतमस्ति| एतत् उभयबोलीसमूहस्य भिन्नतां मुख्यरूपेण ध्वनिसम्बन्धी वाक्छुशी इत्युच्यते| विश्वविद्यालयानुदानायोगेन युपिएससी नेटपरीक्षा मध्ये बोडोभाषाम् अन्तर्गतत्वेन स्वीकृतमस्ति| इतिहासः १९१३ तमे वर्षे संगठनद्वारा या सामाजिक- राजनीतिकजागृतिः आरम्भा तदा अभियानस्यानन्तरं भाषां प्रभावितबोडोप्रान्ते प्राथमिकविद्यालयेषु शिक्षारूपेण उपास्थापितवन्तः| बोडोभाषा माध्यमिकस्तरपर्यन्तं एकः माध्यमः एवं असमराज्यस्य एकः सम्बद्ध आधिकारिकीभाषारूपेण कार्यं करोति| १९९६ तमे वर्षे गौहाटीविश्वविद्यालये बोडोभाषायां एवं साहित्यक्षेत्रे आचार्यस्तरे कक्षा उद्घाटनेन साकं भाषायाः स्थितिः प्राप्ता अस्ति| बोडोभाषायां कविताः, नाटकानि, लघुकथाः, उपन्यासानां संख्या आत्मकथा, यात्रादिः, बालानां साहित्यम् एवं साहित्यिकचर्चा बहु वर्तन्ते| यद्यपि उच्यमाणभाषा अन्यसमुदायेषु विशिष्य असमप्रदेशे कोकराझारप्रदेशे एवं तस्य पार्श्वस्थस्थलेशषु तस्य प्रभावः दृश्यते| अधुनापि उदलपुरीजिल्लायाः समीपे एवं तस्य समीपस्थस्थलेषु शुद्धरूपेण श्रोतुं शक्यते| विंशतिशतके द्वितीयदशके यदा यवनाः यदा कार्यं आरब्धवन्तः तावत्पर्यन्तं बोडोजनाः साहित्यं नैव लिखितमासीत्| एते मिशनरीजनाः व्याकरण एवं शब्दकोशेषु कानिचन पुस्तकानां प्रकाशनं कृतवन्तः| सिडनी एन्डले १८८४ तमे वर्षे ककरीव्याकरणस्य एकं रेखाचित्रं निर्माणं कृर्वन् आसीत्| व्याकरणं डरंगलजिल्लायाः बोली आधारेण आसीत्| एंडलः शिल्पाः एवं हस्तकला एवं वानविशारदस्य अध्यायः अन्तर्भावः अस्मिन् पुस्तके बोडोलोकथां गीतं तथा च व्याकरणसम्बद्धसर्वविधविषयान् अनुदितमस्ति। बोडोलोककथा एवं अन्त्यानुप्रासः इति पुस्तकं एण्डरसन् महाभागानां संग्रहः दृश्यते। तेषां महाभागानां १७ बोडोलोककथायाः मूलसंस्करणं त्यक्त्वा अनुवादः आङ्लभाषायाः कृतमस्ति। बोडोसाहित्यसभा १९७० तमे संवत्सरे पश्चिमबंगप्रदेशस्य महाकालगुड्याम् आयोजितं ११तम वार्षिकसम्मेलन्यां रोमनलिपिं बोडोभाषायाः पटकथां रूपेषु अङ्गीकारः कृतः वर्तते। एतादृशावश्यकता १९७४ तमवर्षपर्यन्तं असमसर्वकारस्य समक्षं स्थापितमासीत्। परं सर्वकारः रोमनलिपिम् अनुमतिं प्रदातुं अनङ्गीकारः प्रदर्शितः आसीत्। परं १२ सितम्बर १९७४ तमे वर्षे लोकतान्त्रिकान्दोलनस्यारम्भः सञ्जातः, यत्र लक्षाधिकसामान्यजनाः एवं बोडोच्छात्राः भागमगृह्णन्। परन्तु दौर्भाग्यतः रोमानलिपेः स्थाने असमप्रदेशस्य प्रान्तीयसर्वकारः शक्तहस्तेन १६ बोडोजनाना हत्यां कृतवान् एवञ्च केचन अन्यजनान् गभीर एवं क्षुद्राघातः कृतः। अनन्तरं यदा किमपि समाधानं नैव प्राप्तं तदा बोडोसाहित्यसभाध्यक्षाः देवनागरीलिपि अनुसरणं कृतवन्तः एवं १३ फरवरीमास १९७५ तमे वर्षे अस्य आन्दोलनस्य आह्वानं जातम् एवं सभाः सभाम् आह्वानं कृतवन्तः। अनन्तरं बोडोसाहित्यसभापक्षतः भारतस्य प्रधानमन्त्रेः समक्षं केचननियमाः एवं योजननियमाः प्रस्तौतितवन्तः। तत्र एका सन्धिः जाता ९ अप्रैल मासस्य १९७५ तमे वर्षे इन्दिरागान्धी भारतस्य प्रधानमन्त्री एवं बोडोसाहित्यसभायाः मध्ये सञ्जातम्। अस्य आन्दोलनस्य अन्तिमा चर्चा जातं यत् बोडोमन्त्रिणां एवं भारतसर्वकारयोर्मध्ये चर्चा सञ्जाता एवं देवनगरीलिपेः उपरि केचन आरोपाः आसन्। केचन अनुसन्धानकर्तारः एवं सूचितवन्ताः यत् भाषा अधुना लुप्तलिपेः उपरि देवोहै नामकलिपेः विनियोगः कुर्वन्नस्ति। परन्तु देवनागरिलिपेः तुलनानुसारं बोडोभाषायां पत्राणामुपयोगस्य एकमन्तरं दृश्यते। कलागुरु विष्णुप्रसादराभामहाभागाः दीमापुरक्षेत्रस्य एकं प्रतिरूपं देदोहिभाषायाः वर्णमालासु प्राप्यन्ते। यत् कछारीशासनस्य विख्यात आसीत् एवं कला एवं वास्तुकलायाः प्रतिनिधित्वं कर्तुं प्रभवति। ध्वनिविज्ञानम्- बोडोभाषायां आहत्य २२ ध्वनयः सन्ति। यत्र ६ स्वराः, १६ व्यञ्जनम्, उच्चप्रचाररहितस्वरस्य एकं दृढप्रसारः आसीत्। बोडोभाषा शब्दान् विशिष्यरूपेण स्वरस्योपयोगः करोति। भाषायां प्रयुज्यमानः त्रयः स्वराः भवन्ति। उच्च-मध्यम एवं निम्नोच्च एवं निम्नस्वराणां मध्ये अन्तरं स्पष्टम् एवं बहु सामान्यं भवति। शिक्षा- बोडो असमप्रदेशस्य आदिवासीक्षेत्रे कक्षा १० पर्यन्तं एकमनिवार्यविषयः भवति। यत् असमिया भाषायाः अध्ययनं कर्तुं नैव ईष्यते। केन्द्रियमाध्यमिकशिक्षाबोर्ड एवं केन्द्रियविद्यालयसंठनपक्षतः तत्र सर्वत्रविद्यालयस्य विषये अनिवार्यः भवति। विधेयकविधानसभायां अगस्त २०१७ समनुवर्तीविधानं कृतमस्ति। ==सम्बद्धाः लेखाः== * [[भारतम्]] * [[महाभारतम्]] * [[राष्ट्रपतिः]] * [[संस्कृतम्]] * [[योगः]] [[वर्गः:भारतीयभाषाः]] [[वर्गः:भाषाः]] eqv4ff3jn14pol1et0i6j4a2s83kx6z 2 84292 500411 496007 2026-09-09T04:41:09Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500411 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144;"> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50;">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50;"> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000;"><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center;"> <div style="font-size:150%;">{{ font color | green |'''''कन्दर्पजित कल्लोलस्य'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''सदस्यपृष्ठे'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''भवतः स्वागतम्‌'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= कन्दर्पजित कल्लोल |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= [[६ अप्रैल]], १९८७ |birthplace= हरलटारी, सापटग्राम, [[धुब्रिमण्डलम्|धुबुरी]], [[असम]], [[भारत]] |location= [[बोङ्गाईगाँव]], [[असम]], [[भारत]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[भारतम्|भारतीय]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} <!-- INFO END--------------> * [https://xtools.wmcloud.org/pages/sa.wikipedia.org/Kandarpajit%20Kallol मम '''संस्कृत''' प्रबन्धः] * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol My '''META-WIKI''' Account] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram My '''YouTube Channel'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit My '''Facebook Account'''] * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 My Blog] {{#babel:rkt|rjs-n|asm-n|or-n|ben-n|hi-n|en-2}} 6u7nnlis7dqdgt82pglf10ywcv099vc 500415 500411 2026-09-09T04:52:05Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500415 wikitext text/x-wiki <!-- begin date code --> <div style="border:0px solid #ccc; background: none; text-align: center; padding:3px; float:right; font-size: smaller; font-family: Verdana, Arial, Helvetica, sans-serif; line-height: 1.144;"> <div style="width:50"><br></div> <div style="width:50">{{CURRENTDAYNAME}}</div> <div style="font-size: x-large; width: 50;">{{CURRENTDAY}}</div> <div style="width: 50;"> {{CURRENTMONTHNAME}}</div> <div class="plainlinks" style="background: #aaaa; color: #000;"><font color="#000000">{{CURRENTTIME}}</font> UTC</div> </div> <!-- end date code --> <div id="EnWpMpBook" style="padding:1em 0 0; background-repeat:no-repeat; background-position:0% 0%; text-align:center;"> <div style="font-size:150%;">{{ font color | green |'''''कन्दर्पजित कल्लोलस्य'''''}}</div> <center><div style="font-size:150%; ">{{Blue|'''''सदस्यपृष्ठे'''''}}</div></center> <center><div style="font-size:150%; ">{{Red|'''''भवतः स्वागतम्‌'''''}}</div></center> {{Infobox user |name= कन्दर्पजित कल्लोल |image = Assamese couple in traditional dress (cropped).jpg|thumb |birthdate= [[६ अप्रैल]], १९८७ |birthplace= [[हरलटारी]], [[सापटग्राम]], [[धुब्रिमण्डलम्|धुबुरी]], [[असम]], [[भारत]] |location= [[बोङ्गाईगाँव]], [[असम]], [[भारत]] |nationality = {{flagicon|IND}} [[भारतम्|भारतीय]] |occupation= |nick_name = |language= |university= <!-- CONTACT INFO --------------> | email = kallolkandarpajit@gmail.com }} <!-- INFO END--------------> * [https://xtools.wmcloud.org/pages/sa.wikipedia.org/Kandarpajit%20Kallol मम '''संस्कृत''' प्रबन्धः] * [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/User:Kandarpajit_Kallol My '''META-WIKI''' Account] * [https://youtube.com/@KKsVlogSapatgram My '''YouTube Channel'''] * [https://www.facebook.com/kandarpajit My '''Facebook Account'''] * [https://kandarpajit.blogspot.com/?m=0 My Blog] {{#babel:rkt|rjs-n|asm-n|or-n|ben-n|hi-n|en-2}} row6bbg14yrcz3f7iyqbsqgknbw6sw6 0 88778 500422 492465 2026-09-09T06:05:40Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कल्की]] पृष्ठं [[कल्कि]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 492465 wikitext text/x-wiki {{Infobox deity|member_of=[[दशावतारः]]|image=Kalki Avatar by Ravi Varma.jpg|caption=[[राज रवि वर्मा]] के कल्कि के चित्रण|affiliation=[[वैष्णवधर्मः]]|weapon=[[नन्दक]] रत्नमारु (खड्ग) वा ।|mount=देवदत्तं [[गरुड]] वा दिव्यश्वानाम्<ref name="Brockington1998p287"/><ref name="Dalal2010p188">{{harvnb|Dalal|2014|p=188}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://docs.google.com/file/d/0ByTCDrDij9HBWVA4VHYzY2g4elU/edit?pref=2&pli=1&resourcekey=0-zv9uNXhnYu0Yw54Z1u2U-Q |title=Kalki-Purana-english.PDF}}</ref>|festivals=[[कल्कि जयन्ती]]<ref>{{cite web |title=Kalki Jayanti; rituals and significance |url=https://www.mpanchang.com/festivals/kalki-jayanti/ |website=mpchang |access-date=30 September 2021}}</ref>|spouse=पद्मावती<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=n0-4RJh5FgoC&dq=Padmavati+Kalki&pg=PA183 | isbn=9783447025225 | title=The Purāṇas | year=1986 | publisher=Otto Harrassowitz Verlag }}</ref> रामश्च<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=_3NWAAAAcAAJ&dq=Kalki+Ram%C4%81&pg=PA833 | title=A Sanskrit-English Dictionary | year=1872 | publisher=Clarendon }}</ref>|children=जय विजयश्च (पद्मावतीतः) (उपपुराणाः)<ref>{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=LYDRAAAAMAAJ&q=Jaya+Vijaya+sons+Kalki | title=Studies in the Upapurāṇas | year=1958 | publisher=Sanskrit College }}</ref> मेघमाला बलाहकश्च (रामात्) (कल्किपुराणम्) ।<ref>[http://om-aditya.ru/userfiles/ufiles/purany/sri_kalki_purana.pdf Center Vedic om Aditya]</ref>|father=विष्णुयशाः<ref name="wisdomlib.org">{{cite web | url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-agni-purana/d/doc1083104.html | title=Manifestation of Viṣṇu as Buddha and Kalki &#91;Chapter 16&#93; | date=November 2021 }}</ref>|mother=सुमति<ref name="books.google.com">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=zZTXAAAAMAAJ&q=Vishnuyasha+Sumati | title=A Companion to Indian Mythology: Hindu, Buddhist & Jaina | year=1987 | publisher=Thinker's Library, Technical Publishing House }}</ref>|siblings=|parents=विष्णुयशाः (पिता) ९.,<ref name="wisdomlib.org">{{cite web | url=https://www.wisdomlib.org/hinduism/book/the-agni-purana/d/doc1083104.html | title=Manifestation of Viṣṇu as Buddha and Kalki &#91;Chapter 16&#93; | date=November 2021 }}</ref> सुमति (माता) ९.<ref name="books.google.com">{{cite book | url=https://books.google.com/books?id=zZTXAAAAMAAJ&q=Vishnuyasha+Sumati | title=A Companion to Indian Mythology: Hindu, Buddhist & Jaina | year=1987 | publisher=Thinker's Library, Technical Publishing House }}</ref>|name=कल्कि}} '''कल्की''' कल्कीन् इति अपि उच्यते, एषा हिन्दुदेवस्य विष्णोः दशमः अन्तिमः च अवतारः अस्ति। वैष्णव-ब्रह्माण्डविज्ञानस्य अनुसारं, कल्क्याः , अस्तित्व-चक्रस्य चतुर्षु युगेषु अन्तिमस्य [[कलियुगम्|कलियुग]] अन्ते, प्रत्यभिक्ष्यति इति नियतम् अस्ति (कृत्तिका) । तस्य आगमनं कलियुगस्य समाप्तिं सूचयिष्यति तथा च विश्वस्य अन्तिमविच्छेदनस्य प्राक्, अत्यन्तं पुण्ययुगे सत्ययुगस्य आरम्भस्य घोषणं करिष्यति ([[प्रलयः|महाप्रलय]]) ।<ref name="Dalal2010p188"></ref> पुराणेषु कल्किनः अवताररूपेण चित्रितः अस्ति यः अधर्मस्य (अधर्मस्य) अन्धकारतमकालस्य समाप्तिं कृत्वा, धर्मस्य (सदाचारस्य) पुनःस्थापनं कृत्वा अस्तित्वस्य पुनरुज्जीवनं करिष्यति। सः देवदत्तः नाम्नः श्वेत-अश्वारोही, अग्निमय-खड्ग-धारकः इति वर्णितः अस्ति। कल्की इत्यस्य चित्रणं भिन्न-भिन्न-पुराणेषु भिन्नं भवति, तस्य आख्यानं अन्येषु परम्परासु अपि दृश्यते, यथा तिब्बती-बौद्धधर्मस्य कालचक्र-तन्त्रः , सिक्ख्-ग्रन्थाः च।<ref name="Rinehart2011p29">{{Cite book | title = Debating the Dasam Granth | pages = 29–30 | url = https://books.google.com/books?id=58AVDAAAQBAJ }}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFRinehart2011">Rinehart, Robin (2011). [https://books.google.com/books?id=58AVDAAAQBAJ ''Debating the Dasam Granth'']. Oxford University Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">29–</span>30. [[अन्ताराष्ट्रियमानकपुस्तकसङ्ख्या|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-19-975506-6|<bdi>978-0-19-975506-6</bdi>]].</cite></ref> ==सन्दर्भाः== {{Reflist}} cx2p7ra17jjlxzvdwruajzis8wdnoo9 0 90714 500402 497118 2026-09-09T04:04:28Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500402 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = जुबिन् गर्ग् | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = सन् २०२५ तमे वर्षे जुबिन् गर्ग् | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | alias = {{hlist|गोल्डी<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|अस्मायाः हृदयप्रियः|लुइतकण्ठः|हमिङ् सम्राट्|जुबिन्दा<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|सोनती}} | birth_place = तुरा, [[मेघालयः]], भारत: {{flagicon|IND}} | death_date = १९ सेप्टेम्बर् २०२५ | death_place = सिङ्गापुर् जनरल् अस्पतालम्, बुकित् मेराह, मध्य सिङ्गापुरः {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | genre = {{hlist|असमीया लोकगीतानि|रॉक् सङ्गीतम्|बिहु गीतानि|चलच्चित्र सङ्गीतम्|असमीया गीतसाहित्यं|भारतीय लोकसङ्गीतम्}} | occupation = {{hlist|गायकः|पाश्र्वगायकः|सङ्गीतनिर्देशकः|सङ्गीतकारः|गीतकारः|सङ्गीतसंयोजकः|चलच्चित्रनटः|निर्देशकः|निर्माता|वादकः|कविः|समाजसेवी}} | instrument = {{hlist|कीबोर्ड्|गिटार्|तबला|मण्डोलिन्|ढोलः|पर्कसन्|आदिः}} | nationality = {{flagicon|IND}} भारतीयः | ethnicity = [[असमीया]] | label = {{hlist|N.K. Productions|Sony Music|Magnasound Records|Universal Music Group|Times Music|T-Series|Zee Music Company|Eros Now|Saregama|SVF|Surinder Films|Eskay Movies|Eko Music|Dhwani Records|Zubeen Garg Music|Apon Records|AC Multimedia|Jollywood Now Music}} | years_active = १९९२ – २०२५ | spouse = गरिमा शैक्या गर्ग् | website = | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | work = [[जुबिन् गर्गस्य गानानां सूची]] }} '''जुबिन् गर्ग्''' ({{Lang-en|Zubeen Garg}}; १८ नवेम्बर् १९७२ – १९ सेप्टेम्बर् २०२५) असमः, भारतः देशस्य प्रसिद्धः गायकः आसीत्। सः एव सङ्गीतनिर्देशकः, गीतकारः, सङ्गीतकारः, चलचित्रनटः, चलचित्रनिर्माता, चलचित्रनिर्देशकः, पटकथालेखकः, वादकः, कविः च समाजसेवी च आसीत्।<ref name="xobdo">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%20%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97 | title=जुबिन् गर्ग् | publisher=xobdo.org | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सः [[असमीया भाषा|असमीया]], [[हिन्दी]], बाङ्ग्ला, बोरो, राजबंशी, मिसिङ्, गारो, डिमासा, [[नेपाली]], [[भोजपुरी]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]], [[तमिल्]], तेलुगू, [[कन्नड]], [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्ल]], [[संस्कृतम्]], [[उर्दू]] इत्यादि भाषासु चत्वारिंशदधिकासु गीतानि गायति स्म।<ref name="onlinesivasagar" /> सन् १९९२ तमे वर्षे तस्य प्रथमं सङ्गीताल्बम् ‘‘अनामिका’’ प्रकाशितं, तस्मात् सः व्यावसायिकसङ्गीतक्षेत्रे प्रवेशं कृतवान्।<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref><ref name="onlinesivasagar">{{cite web | url=http://onlinesivasagar.com/music/zubeen-garg.html | title=About Zubeen Garg | publisher=onlinesivasagar.com | work=Abhijit Borah | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बाङ्ग्ला चलचित्रे ‘‘शुधु तुमी’’ इत्यस्मिन् सः २००५ तमे वर्षे ‘‘श्रेष्ठसङ्गीतनिर्देशकः’’ पुरस्कारं प्राप्तवान्। ‘‘या आली’’ गीतस्य कृते सः २००६ तमे वर्षे ‘‘ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म् अवार्ड् (GIFA)’’ तथा ‘‘स्टार्डस्ट् अवार्ड्’’ इत्यत्र ‘‘श्रेष्ठः पाश्र्वगायकः (पुरुषः)’’ इति पुरस्कारौ अपि अलभत। ‘‘Echoes of Silence’’ (आङ्ग्ल-खासी चलच्चित्रम्) इत्यस्य कृते सः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं (रजतकमलं) प्राप्तवान्।<ref name="gomolo">{{cite web | url=http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | title=Awards won by Zubeen Garg | publisher=gomolo.com | accessdate=4 September 2015 | archivedate=8 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008042606/http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | deadurl=yes }}</ref> आधुनिकासमीयसङ्गीते नवधारां नीतवानिति कारणेन सः २०१४ तमे वर्षे ‘‘रेनेसाँ असम’’ इत्यस्मात् पुरस्कारं लब्धवान्।<ref name="amarasom">{{cite web | title=जुबिन् गर्गाय ‘‘रेनेसाँ असम’’ पुरस्कारः प्रदत्तः | publisher=আমাৰ অসম | date=१३ मार्च २०१५ | accessdate=१४ मार्च २०१५}}</ref> २०२४ तमे वर्षे मेघालयविज्ञानप्रविधिविश्वविद्यालयेन तस्मै मानद् D.Litt उपाधिः प्रदत्ता। २०२५ तमे वर्षे बेल्तला-बोहागोत्सवसमितिना तस्मै आजीवनसाधनायाः सन्मानरूपेण [[भूपेन हाजरिका]] पुरस्कारः प्रदत्तः। जुबिन् गर्ग् बहुवाद्यवादकः अपि आसीत्। सः गिटारम्, कीबोर्ड्, तबलम्, ढोलः, हार्मोनियम्, मण्डोलिन् इत्यादीनि वाद्यानि वादयितुं शक्नोति स्म।<ref>{{cite news|url=http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|title=Profile of Zubeen Garg – Singer, Music composer of Assam|work=assamspider.com|access-date=30 April 2017|archive-date=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704073945/http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|url-status=dead}}</ref> सः असमस्य अतिप्रसिद्धः तथा अधिकं पारिश्रमिकं लभमानः गायकः आसीत्।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> त्रिंशदधिकत्रये वर्षेषु तेन चत्वारिंशदधिकासु भाषासु प्रायः अष्टत्रिंशसहस्रं गीतानि रेकॉर्ड् कृतानि।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref> सप्टेम्बर् १९, २०२५ तमे दिवसे सः सिङ्गापुरे निधनं गतवान्। == अपि च == {{Commons category|Zubeen Garg}} * {{IMDb name|0958276}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * [[:en:List of songs recorded by Zubeen Garg|List of songs recorded by Zubeen Garg]] == सन्दर्भाः == [[वर्गः:गायकाः]] ab1vp35zcryrpsf3ce0yp657tvchgz1 500403 500402 2026-09-09T04:05:14Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500403 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = जुबिन् गर्ग् | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = सन् २०२५ तमे वर्षे जुबिन् गर्ग् | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | alias = {{hlist|गोल्डी<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|अस्मायाः हृदयप्रियः|लुइतकण्ठः|हमिङ् सम्राट्|जुबिन्दा<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|सोनती}} | birth_place = तुरा, [[मेघालयः]], भारत: {{flagicon|IND}} | death_date = १९ सेप्टेम्बर् २०२५ | death_place = सिङ्गापुर् जनरल् अस्पतालम्, बुकित् मेराह, मध्य सिङ्गापुरः {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | genre = {{hlist|असमीया लोकगीतानि|रॉक् सङ्गीतम्|बिहु गीतानि|चलच्चित्र सङ्गीतम्|असमीया गीतसाहित्यं|भारतीय लोकसङ्गीतम्}} | occupation = {{hlist|गायकः|पाश्र्वगायकः|सङ्गीतनिर्देशकः|सङ्गीतकारः|गीतकारः|सङ्गीतसंयोजकः|चलच्चित्रनटः|निर्देशकः|निर्माता|वादकः|कविः|समाजसेवी}} | instrument = {{hlist|कीबोर्ड्|गिटार्|तबला|मण्डोलिन्|ढोलः|पर्कसन्|आदिः}} | nationality = {{flagicon|IND}} भारतीयः | ethnicity = [[असमीया]] | label = {{hlist|N.K. Productions|Sony Music|Magnasound Records|Universal Music Group|Times Music|T-Series|Zee Music Company|Eros Now|Saregama|SVF|Surinder Films|Eskay Movies|Eko Music|Dhwani Records|Zubeen Garg Music|Apon Records|AC Multimedia|Jollywood Now Music}} | years_active = १९९२ – २०२५ | spouse = गरिमा शैक्या गर्ग् | website = | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | work = [[जुबिन् गर्गस्य गानानां सूची]] }} '''जुबिन् गर्ग्''' ({{Lang-en|Zubeen Garg}}; १८ नवेम्बर् १९७२ – १९ सेप्टेम्बर् २०२५) असमः, भारतः देशस्य प्रसिद्धः गायकः आसीत्। सः एव सङ्गीतनिर्देशकः, गीतकारः, सङ्गीतकारः, चलचित्रनटः, चलचित्रनिर्माता, चलचित्रनिर्देशकः, पटकथालेखकः, वादकः, कविः च समाजसेवी च आसीत्।<ref name="xobdo">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%20%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97 | title=जुबिन् गर्ग् | publisher=xobdo.org | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सः [[असमीया भाषा|असमीया]], [[हिन्दी]], बाङ्ग्ला, बोरो, [[कामतापुरीभाषा|राजबंशी]], मिसिङ्, गारो, डिमासा, [[नेपाली]], [[भोजपुरी]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]], [[तमिल्]], तेलुगू, [[कन्नड]], [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्ल]], [[संस्कृतम्]], [[उर्दू]] इत्यादि भाषासु चत्वारिंशदधिकासु गीतानि गायति स्म।<ref name="onlinesivasagar" /> सन् १९९२ तमे वर्षे तस्य प्रथमं सङ्गीताल्बम् ‘‘अनामिका’’ प्रकाशितं, तस्मात् सः व्यावसायिकसङ्गीतक्षेत्रे प्रवेशं कृतवान्।<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref><ref name="onlinesivasagar">{{cite web | url=http://onlinesivasagar.com/music/zubeen-garg.html | title=About Zubeen Garg | publisher=onlinesivasagar.com | work=Abhijit Borah | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बाङ्ग्ला चलचित्रे ‘‘शुधु तुमी’’ इत्यस्मिन् सः २००५ तमे वर्षे ‘‘श्रेष्ठसङ्गीतनिर्देशकः’’ पुरस्कारं प्राप्तवान्। ‘‘या आली’’ गीतस्य कृते सः २००६ तमे वर्षे ‘‘ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म् अवार्ड् (GIFA)’’ तथा ‘‘स्टार्डस्ट् अवार्ड्’’ इत्यत्र ‘‘श्रेष्ठः पाश्र्वगायकः (पुरुषः)’’ इति पुरस्कारौ अपि अलभत। ‘‘Echoes of Silence’’ (आङ्ग्ल-खासी चलच्चित्रम्) इत्यस्य कृते सः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं (रजतकमलं) प्राप्तवान्।<ref name="gomolo">{{cite web | url=http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | title=Awards won by Zubeen Garg | publisher=gomolo.com | accessdate=4 September 2015 | archivedate=8 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008042606/http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | deadurl=yes }}</ref> आधुनिकासमीयसङ्गीते नवधारां नीतवानिति कारणेन सः २०१४ तमे वर्षे ‘‘रेनेसाँ असम’’ इत्यस्मात् पुरस्कारं लब्धवान्।<ref name="amarasom">{{cite web | title=जुबिन् गर्गाय ‘‘रेनेसाँ असम’’ पुरस्कारः प्रदत्तः | publisher=আমাৰ অসম | date=१३ मार्च २०१५ | accessdate=१४ मार्च २०१५}}</ref> २०२४ तमे वर्षे मेघालयविज्ञानप्रविधिविश्वविद्यालयेन तस्मै मानद् D.Litt उपाधिः प्रदत्ता। २०२५ तमे वर्षे बेल्तला-बोहागोत्सवसमितिना तस्मै आजीवनसाधनायाः सन्मानरूपेण [[भूपेन हाजरिका]] पुरस्कारः प्रदत्तः। जुबिन् गर्ग् बहुवाद्यवादकः अपि आसीत्। सः गिटारम्, कीबोर्ड्, तबलम्, ढोलः, हार्मोनियम्, मण्डोलिन् इत्यादीनि वाद्यानि वादयितुं शक्नोति स्म।<ref>{{cite news|url=http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|title=Profile of Zubeen Garg – Singer, Music composer of Assam|work=assamspider.com|access-date=30 April 2017|archive-date=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704073945/http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|url-status=dead}}</ref> सः असमस्य अतिप्रसिद्धः तथा अधिकं पारिश्रमिकं लभमानः गायकः आसीत्।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> त्रिंशदधिकत्रये वर्षेषु तेन चत्वारिंशदधिकासु भाषासु प्रायः अष्टत्रिंशसहस्रं गीतानि रेकॉर्ड् कृतानि।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref> सप्टेम्बर् १९, २०२५ तमे दिवसे सः सिङ्गापुरे निधनं गतवान्। == अपि च == {{Commons category|Zubeen Garg}} * {{IMDb name|0958276}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * [[:en:List of songs recorded by Zubeen Garg|List of songs recorded by Zubeen Garg]] == सन्दर्भाः == [[वर्गः:गायकाः]] 6bmzskl8a1svm0zae2bm93r27qr8aco 500405 500403 2026-09-09T04:10:03Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500405 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = जुबिन् गर्ग् | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = सन् २०२५ तमे वर्षे जुबिन् गर्ग् | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | alias = {{hlist|गोल्डी<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|अस्मायाः हृदयप्रियः|लुइतकण्ठः|हमिङ् सम्राट्|जुबिन्दा<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|सोनती}} | birth_place = तुरा, [[मेघालयः]], भारत: {{flagicon|IND}} | death_date = १९ सेप्टेम्बर् २०२५ | death_place = सिङ्गापुर् जनरल् अस्पतालम्, बुकित् मेराह, मध्य सिङ्गापुरः {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | genre = {{hlist|असमीया लोकगीतानि|रॉक् सङ्गीतम्|बिहु गीतानि|चलच्चित्र सङ्गीतम्|असमीया गीतसाहित्यं|भारतीय लोकसङ्गीतम्}} | occupation = {{hlist|गायकः|पाश्र्वगायकः|सङ्गीतनिर्देशकः|सङ्गीतकारः|गीतकारः|सङ्गीतसंयोजकः|चलच्चित्रनटः|निर्देशकः|निर्माता|वादकः|कविः|समाजसेवी}} | instrument = {{hlist|कीबोर्ड्|गिटार्|तबला|मण्डोलिन्|ढोलः|पर्कसन्|आदिः}} | nationality = {{flagicon|IND}} भारतीयः | ethnicity = [[असमीया]] | label = {{hlist|N.K. Productions|Sony Music|Magnasound Records|Universal Music Group|Times Music|T-Series|Zee Music Company|Eros Now|Saregama|SVF|Surinder Films|Eskay Movies|Eko Music|Dhwani Records|Zubeen Garg Music|Apon Records|AC Multimedia|Jollywood Now Music}} | years_active = १९९२ – २०२५ | spouse = गरिमा शैक्या गर्ग् | website = | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | work = [[जुबिन् गर्गस्य गानानां सूची]] }} '''जुबिन् गर्ग्''' ({{Lang-en|Zubeen Garg}}; १८ नवेम्बर् १९७२ – १९ सेप्टेम्बर् २०२५) असमः, भारतः देशस्य प्रसिद्धः गायकः आसीत्। सः एव सङ्गीतनिर्देशकः, गीतकारः, सङ्गीतकारः, चलचित्रनटः, चलचित्रनिर्माता, चलचित्रनिर्देशकः, पटकथालेखकः, वादकः, कविः च समाजसेवी च आसीत्।<ref name="xobdo">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%20%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97 | title=जुबिन् गर्ग् | publisher=xobdo.org | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सः [[असमीया भाषा|असमीया]], [[हिन्दी]], बाङ्ग्ला, बोरो, [[कामतापुरीभाषा|राजबंशी]], मिसिङ्, गारो, डिमासा, [[नेपाली]], [[भोजपुरी]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]], [[तमिल्]], [[तेलुगु]], [[कन्नड]], [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्ल]], [[संस्कृतम्]], [[उर्दू]] इत्यादि भाषासु चत्वारिंशदधिकासु गीतानि गायति स्म।<ref name="onlinesivasagar" /> सन् १९९२ तमे वर्षे तस्य प्रथमं सङ्गीताल्बम् ‘‘अनामिका’’ प्रकाशितं, तस्मात् सः व्यावसायिकसङ्गीतक्षेत्रे प्रवेशं कृतवान्।<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref><ref name="onlinesivasagar">{{cite web | url=http://onlinesivasagar.com/music/zubeen-garg.html | title=About Zubeen Garg | publisher=onlinesivasagar.com | work=Abhijit Borah | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बाङ्ग्ला चलचित्रे ‘‘शुधु तुमी’’ इत्यस्मिन् सः २००५ तमे वर्षे ‘‘श्रेष्ठसङ्गीतनिर्देशकः’’ पुरस्कारं प्राप्तवान्। ‘‘या आली’’ गीतस्य कृते सः २००६ तमे वर्षे ‘‘ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म् अवार्ड् (GIFA)’’ तथा ‘‘स्टार्डस्ट् अवार्ड्’’ इत्यत्र ‘‘श्रेष्ठः पाश्र्वगायकः (पुरुषः)’’ इति पुरस्कारौ अपि अलभत। ‘‘Echoes of Silence’’ (आङ्ग्ल-खासी चलच्चित्रम्) इत्यस्य कृते सः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं (रजतकमलं) प्राप्तवान्।<ref name="gomolo">{{cite web | url=http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | title=Awards won by Zubeen Garg | publisher=gomolo.com | accessdate=4 September 2015 | archivedate=8 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008042606/http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | deadurl=yes }}</ref> आधुनिकासमीयसङ्गीते नवधारां नीतवानिति कारणेन सः २०१४ तमे वर्षे ‘‘रेनेसाँ असम’’ इत्यस्मात् पुरस्कारं लब्धवान्।<ref name="amarasom">{{cite web | title=जुबिन् गर्गाय ‘‘रेनेसाँ असम’’ पुरस्कारः प्रदत्तः | publisher=আমাৰ অসম | date=१३ मार्च २०१५ | accessdate=१४ मार्च २०१५}}</ref> २०२४ तमे वर्षे मेघालयविज्ञानप्रविधिविश्वविद्यालयेन तस्मै मानद् D.Litt उपाधिः प्रदत्ता। २०२५ तमे वर्षे बेल्तला-बोहागोत्सवसमितिना तस्मै आजीवनसाधनायाः सन्मानरूपेण [[भूपेन हाजरिका]] पुरस्कारः प्रदत्तः। जुबिन् गर्ग् बहुवाद्यवादकः अपि आसीत्। सः गिटारम्, कीबोर्ड्, तबलम्, ढोलः, हार्मोनियम्, मण्डोलिन् इत्यादीनि वाद्यानि वादयितुं शक्नोति स्म।<ref>{{cite news|url=http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|title=Profile of Zubeen Garg – Singer, Music composer of Assam|work=assamspider.com|access-date=30 April 2017|archive-date=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704073945/http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|url-status=dead}}</ref> सः असमस्य अतिप्रसिद्धः तथा अधिकं पारिश्रमिकं लभमानः गायकः आसीत्।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> त्रिंशदधिकत्रये वर्षेषु तेन चत्वारिंशदधिकासु भाषासु प्रायः अष्टत्रिंशसहस्रं गीतानि रेकॉर्ड् कृतानि।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref> सप्टेम्बर् १९, २०२५ तमे दिवसे सः सिङ्गापुरे निधनं गतवान्। == अपि च == {{Commons category|Zubeen Garg}} * {{IMDb name|0958276}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * [[:en:List of songs recorded by Zubeen Garg|List of songs recorded by Zubeen Garg]] == सन्दर्भाः == [[वर्गः:गायकाः]] owzryp3vf0b4z3ljb3yq5na88v5gv4w 500408 500405 2026-09-09T04:13:26Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500408 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = जुबिन् गर्ग् | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = सन् २०२५ तमे वर्षे जुबिन् गर्ग् | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | alias = {{hlist|गोल्डी<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|अस्मायाः हृदयप्रियः|लुइतकण्ठः|हमिङ् सम्राट्|जुबिन्दा<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|सोनती}} | birth_place = तुरा, [[मेघालयः]], भारत: {{flagicon|IND}} | death_date = १९ सेप्टेम्बर् २०२५ | death_place = सिङ्गापुर् जनरल् अस्पतालम्, बुकित् मेराह, मध्य सिङ्गापुरः {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | genre = {{hlist|असमीया लोकगीतानि|रॉक् सङ्गीतम्|बिहु गीतानि|चलच्चित्र सङ्गीतम्|असमीया गीतसाहित्यं|भारतीय लोकसङ्गीतम्}} | occupation = {{hlist|गायकः|पाश्र्वगायकः|सङ्गीतनिर्देशकः|सङ्गीतकारः|गीतकारः|सङ्गीतसंयोजकः|चलच्चित्रनटः|निर्देशकः|निर्माता|वादकः|कविः|समाजसेवी}} | instrument = {{hlist|कीबोर्ड्|गिटार्|तबला|मण्डोलिन्|ढोलः|पर्कसन्|आदिः}} | nationality = {{flagicon|IND}} भारतीयः | ethnicity = [[असमीया]] | label = {{hlist|N.K. Productions|Sony Music|Magnasound Records|Universal Music Group|Times Music|T-Series|Zee Music Company|Eros Now|Saregama|SVF|Surinder Films|Eskay Movies|Eko Music|Dhwani Records|Zubeen Garg Music|Apon Records|AC Multimedia|Jollywood Now Music}} | years_active = १९९२ – २०२५ | spouse = गरिमा शैक्या गर्ग् | website = | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | work = [[जुबिन् गर्गस्य गानानां सूची]] }} '''जुबिन् गर्ग्''' ({{Lang-en|Zubeen Garg}}; १८ नवेम्बर् १९७२ – १९ सेप्टेम्बर् २०२५) असमः, भारतः देशस्य प्रसिद्धः गायकः आसीत्। सः एव सङ्गीतनिर्देशकः, गीतकारः, सङ्गीतकारः, चलचित्रनटः, चलचित्रनिर्माता, चलचित्रनिर्देशकः, पटकथालेखकः, वादकः, कविः च समाजसेवी च आसीत्।<ref name="xobdo">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%20%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97 | title=जुबिन् गर्ग् | publisher=xobdo.org | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सः [[असमीया भाषा|असमीया]], [[हिन्दी]], बाङ्ग्ला, [[बोडोभाषा|बोरो]], [[कामतापुरीभाषा|राजबंशी]], मिसिङ्, गारो, डिमासा, [[नेपाली]], [[भोजपुरी]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]], [[तमिल्]], [[तेलुगु]], [[कन्नड]], [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्ल]], [[संस्कृतम्]], [[उर्दू]] इत्यादि भाषासु चत्वारिंशदधिकासु गीतानि गायति स्म।<ref name="onlinesivasagar" /> सन् १९९२ तमे वर्षे तस्य प्रथमं सङ्गीताल्बम् ‘‘अनामिका’’ प्रकाशितं, तस्मात् सः व्यावसायिकसङ्गीतक्षेत्रे प्रवेशं कृतवान्।<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref><ref name="onlinesivasagar">{{cite web | url=http://onlinesivasagar.com/music/zubeen-garg.html | title=About Zubeen Garg | publisher=onlinesivasagar.com | work=Abhijit Borah | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बाङ्ग्ला चलचित्रे ‘‘शुधु तुमी’’ इत्यस्मिन् सः २००५ तमे वर्षे ‘‘श्रेष्ठसङ्गीतनिर्देशकः’’ पुरस्कारं प्राप्तवान्। ‘‘या आली’’ गीतस्य कृते सः २००६ तमे वर्षे ‘‘ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म् अवार्ड् (GIFA)’’ तथा ‘‘स्टार्डस्ट् अवार्ड्’’ इत्यत्र ‘‘श्रेष्ठः पाश्र्वगायकः (पुरुषः)’’ इति पुरस्कारौ अपि अलभत। ‘‘Echoes of Silence’’ (आङ्ग्ल-खासी चलच्चित्रम्) इत्यस्य कृते सः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं (रजतकमलं) प्राप्तवान्।<ref name="gomolo">{{cite web | url=http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | title=Awards won by Zubeen Garg | publisher=gomolo.com | accessdate=4 September 2015 | archivedate=8 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008042606/http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | deadurl=yes }}</ref> आधुनिकासमीयसङ्गीते नवधारां नीतवानिति कारणेन सः २०१४ तमे वर्षे ‘‘रेनेसाँ असम’’ इत्यस्मात् पुरस्कारं लब्धवान्।<ref name="amarasom">{{cite web | title=जुबिन् गर्गाय ‘‘रेनेसाँ असम’’ पुरस्कारः प्रदत्तः | publisher=আমাৰ অসম | date=१३ मार्च २०१५ | accessdate=१४ मार्च २०१५}}</ref> २०२४ तमे वर्षे मेघालयविज्ञानप्रविधिविश्वविद्यालयेन तस्मै मानद् D.Litt उपाधिः प्रदत्ता। २०२५ तमे वर्षे बेल्तला-बोहागोत्सवसमितिना तस्मै आजीवनसाधनायाः सन्मानरूपेण [[भूपेन हाजरिका]] पुरस्कारः प्रदत्तः। जुबिन् गर्ग् बहुवाद्यवादकः अपि आसीत्। सः गिटारम्, कीबोर्ड्, तबलम्, ढोलः, हार्मोनियम्, मण्डोलिन् इत्यादीनि वाद्यानि वादयितुं शक्नोति स्म।<ref>{{cite news|url=http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|title=Profile of Zubeen Garg – Singer, Music composer of Assam|work=assamspider.com|access-date=30 April 2017|archive-date=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704073945/http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|url-status=dead}}</ref> सः असमस्य अतिप्रसिद्धः तथा अधिकं पारिश्रमिकं लभमानः गायकः आसीत्।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> त्रिंशदधिकत्रये वर्षेषु तेन चत्वारिंशदधिकासु भाषासु प्रायः अष्टत्रिंशसहस्रं गीतानि रेकॉर्ड् कृतानि।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref> सप्टेम्बर् १९, २०२५ तमे दिवसे सः सिङ्गापुरे निधनं गतवान्। == अपि च == {{Commons category|Zubeen Garg}} * {{IMDb name|0958276}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * [[:en:List of songs recorded by Zubeen Garg|List of songs recorded by Zubeen Garg]] == सन्दर्भाः == [[वर्गः:गायकाः]] edlywu9oh37jj52hbc535l2nmwt8qay 500409 500408 2026-09-09T04:14:25Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500409 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | bgcolour = lightgray | name = जुबिन् गर्ग् | image = File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg | caption = सन् २०२५ तमे वर्षे जुबिन् गर्ग् | image_size = 300px | birth_date = {{Birth date|1972|11|18}} | background = solo_singer | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | alias = {{hlist|गोल्डी<ref>{{cite web|last=Goswami|first=Darshana|title=The wonder boy called Goldie|website=Thumbprint NE|date=2025-09-22|url=https://thumbprintmag.in/single_post.php?id=the-wonder-boy-called-goldie|access-date=2025-09-22}}{{Dead link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>|अस्मायाः हृदयप्रियः|लुइतकण्ठः|हमिङ् सम्राट्|जुबिन्दा<ref>{{cite news |last1=Baruah |first1=Sukrita |date=19 September 2025 |title=Zubeen da, voice of a generation, who listened to his own conscience|url=https://indianexpress.com/article/india/zubeen-da-voice-of-a-generation-who-listened-to-his-own-conscience-10259892/ |work=The Indian Express |access-date=20 September 2025}}</ref>|सोनती}} | birth_place = तुरा, [[मेघालयः]], भारत: {{flagicon|IND}} | death_date = १९ सेप्टेम्बर् २०२५ | death_place = सिङ्गापुर् जनरल् अस्पतालम्, बुकित् मेराह, मध्य सिङ्गापुरः {{flagicon|Singapore}}<ref>{{cite web|title=Singer Zubeen Garg died in Singapore while swimming, not during scuba diving: report|website=The Hindu|date=2 Oct 2025|url=https://www.thehindu.com/news/national/singer-zubeen-garg-died-in-singapore-while-swimming-not-during-scuba-diving-report/article70117336.ece/|access-date=5 Oct 2025}}</ref><ref>{{cite news |title=Zubeen Garg is No More – Pratidin Time |url=https://www.pratidintime.com/latest-assam-news-breaking-news-assam/zubeen-garg-is-no-more-10479313 | access-date=19 September 2025 |work=Pratidin Time |date=19 September 2025 |language=en}}</ref> | genre = {{hlist|असमीया लोकगीतानि|रॉक् सङ्गीतम्|बिहु गीतानि|चलच्चित्र सङ्गीतम्|असमीया गीतसाहित्यं|भारतीय लोकसङ्गीतम्}} | occupation = {{hlist|गायकः|पाश्र्वगायकः|सङ्गीतनिर्देशकः|सङ्गीतकारः|गीतकारः|सङ्गीतसंयोजकः|चलच्चित्रनटः|निर्देशकः|निर्माता|वादकः|कविः|समाजसेवी}} | instrument = {{hlist|कीबोर्ड्|गिटार्|तबला|मण्डोलिन्|ढोलः|पर्कसन्|आदिः}} | nationality = {{flagicon|IND}} भारतीयः | ethnicity = [[असमीया]] | label = {{hlist|N.K. Productions|Sony Music|Magnasound Records|Universal Music Group|Times Music|T-Series|Zee Music Company|Eros Now|Saregama|SVF|Surinder Films|Eskay Movies|Eko Music|Dhwani Records|Zubeen Garg Music|Apon Records|AC Multimedia|Jollywood Now Music}} | years_active = १९९२ – २०२५ | spouse = गरिमा शैक्या गर्ग् | website = | birth_name = जुबिन् बोरठाकुर | work = [[जुबिन् गर्गस्य गानानां सूची]] }} '''जुबिन् गर्ग्''' ({{Lang-en|Zubeen Garg}}; १८ नवेम्बर् १९७२ – १९ सेप्टेम्बर् २०२५) असमः, भारतः देशस्य प्रसिद्धः गायकः आसीत्। सः एव सङ्गीतनिर्देशकः, गीतकारः, सङ्गीतकारः, चलचित्रनटः, चलचित्रनिर्माता, चलचित्रनिर्देशकः, पटकथालेखकः, वादकः, कविः च समाजसेवी च आसीत्।<ref name="xobdo">{{cite web | url=http://www.xobdo.org/asm/%E0%A6%9C%E0%A7%81%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%A8%20%E0%A6%97%E0%A6%BE%E0%A7%B0%E0%A7%8D%E0%A6%97 | title=जुबिन् गर्ग् | publisher=xobdo.org | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सः [[असमीया भाषा|असमीया]], [[हिन्दी]], [[बाङ्गलाभाषा|बाङ्ग्ला]], [[बोडोभाषा|बोरो]], [[कामतापुरीभाषा|राजबंशी]], मिसिङ्, गारो, डिमासा, [[नेपाली]], [[भोजपुरी]], [[ओडिया भाषा|ओडिया]], [[तमिल्]], [[तेलुगु]], [[कन्नड]], [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्ल]], [[संस्कृतम्]], [[उर्दू]] इत्यादि भाषासु चत्वारिंशदधिकासु गीतानि गायति स्म।<ref name="onlinesivasagar" /> सन् १९९२ तमे वर्षे तस्य प्रथमं सङ्गीताल्बम् ‘‘अनामिका’’ प्रकाशितं, तस्मात् सः व्यावसायिकसङ्गीतक्षेत्रे प्रवेशं कृतवान्।<ref name="futuresounds1">{{cite web | url=http://www.futuresounds.in/store/anamika/ | title=About Zubeen's debut album Anamika | publisher=futuresounds.com | accessdate= 4 September 2015}}</ref><ref name="onlinesivasagar">{{cite web | url=http://onlinesivasagar.com/music/zubeen-garg.html | title=About Zubeen Garg | publisher=onlinesivasagar.com | work=Abhijit Borah | accessdate=19 January 2013 }}{{Dead link|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> बाङ्ग्ला चलचित्रे ‘‘शुधु तुमी’’ इत्यस्मिन् सः २००५ तमे वर्षे ‘‘श्रेष्ठसङ्गीतनिर्देशकः’’ पुरस्कारं प्राप्तवान्। ‘‘या आली’’ गीतस्य कृते सः २००६ तमे वर्षे ‘‘ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म् अवार्ड् (GIFA)’’ तथा ‘‘स्टार्डस्ट् अवार्ड्’’ इत्यत्र ‘‘श्रेष्ठः पाश्र्वगायकः (पुरुषः)’’ इति पुरस्कारौ अपि अलभत। ‘‘Echoes of Silence’’ (आङ्ग्ल-खासी चलच्चित्रम्) इत्यस्य कृते सः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं (रजतकमलं) प्राप्तवान्।<ref name="gomolo">{{cite web | url=http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | title=Awards won by Zubeen Garg | publisher=gomolo.com | accessdate=4 September 2015 | archivedate=8 October 2015 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20151008042606/http://www.gomolo.com/awards-won-by-zubeen-garg/6236 | deadurl=yes }}</ref> आधुनिकासमीयसङ्गीते नवधारां नीतवानिति कारणेन सः २०१४ तमे वर्षे ‘‘रेनेसाँ असम’’ इत्यस्मात् पुरस्कारं लब्धवान्।<ref name="amarasom">{{cite web | title=जुबिन् गर्गाय ‘‘रेनेसाँ असम’’ पुरस्कारः प्रदत्तः | publisher=আমাৰ অসম | date=१३ मार्च २०१५ | accessdate=१४ मार्च २०१५}}</ref> २०२४ तमे वर्षे मेघालयविज्ञानप्रविधिविश्वविद्यालयेन तस्मै मानद् D.Litt उपाधिः प्रदत्ता। २०२५ तमे वर्षे बेल्तला-बोहागोत्सवसमितिना तस्मै आजीवनसाधनायाः सन्मानरूपेण [[भूपेन हाजरिका]] पुरस्कारः प्रदत्तः। जुबिन् गर्ग् बहुवाद्यवादकः अपि आसीत्। सः गिटारम्, कीबोर्ड्, तबलम्, ढोलः, हार्मोनियम्, मण्डोलिन् इत्यादीनि वाद्यानि वादयितुं शक्नोति स्म।<ref>{{cite news|url=http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|title=Profile of Zubeen Garg – Singer, Music composer of Assam|work=assamspider.com|access-date=30 April 2017|archive-date=4 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704073945/http://www.assamspider.com/resources/2469-Profile-Zubin-Garg-Singer-Music-composer.aspx|url-status=dead}}</ref> सः असमस्य अतिप्रसिद्धः तथा अधिकं पारिश्रमिकं लभमानः गायकः आसीत्।<ref>{{Cite web|date=16 April 2017|title=Barred from singing in Hindi, Assam singer leaves Bihu stage|url=https://indianexpress.com/article/cities/guwahati/zubeen-garg-noonmati-bihu-sanmilan-stopped-from-singing-hindi-song-assam-top-singer-quits-bihu-stage-with-an-abuse-4614435/|access-date=19 December 2020|website=The Indian Express|language=en}}</ref> त्रिंशदधिकत्रये वर्षेषु तेन चत्वारिंशदधिकासु भाषासु प्रायः अष्टत्रिंशसहस्रं गीतानि रेकॉर्ड् कृतानि।<ref>{{cite news|title=Thousands of fans bid adieu to Zubeen at Guwahati stadium|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/singer-zubeen-gargs-body-arrives-at-guwahati-airport-thousands-gather-to-get-last-glimpse/article70076293.ece|access-date=23 September 2025|work=[[The Hindu]]|date=21 September 2025|language=en-IN}}</ref> सप्टेम्बर् १९, २०२५ तमे दिवसे सः सिङ्गापुरे निधनं गतवान्। == अपि च == {{Commons category|Zubeen Garg}} * {{IMDb name|0958276}} * {{Facebook|ZUBEENsOFFICIAL}} * [[:en:List of songs recorded by Zubeen Garg|List of songs recorded by Zubeen Garg]] == सन्दर्भाः == [[वर्गः:गायकाः]] c5lqop1ibgyzah8gu3k5s754lpqb4lc 0 92457 500412 2026-09-09T04:42:17Z Kandarpajit Kallol 8931 '''बोङ्गाईगाँव''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य एकं नगरम्, नगरपालिका च अस्ति। अस्य नगरक्षेत्रं बोङ्गाईगांव-मण्डले, चिराङ्गमण्डले च विस्तृतम् अस्ति। अयं बोङ्गगावमण्डल... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500412 wikitext text/x-wiki '''बोङ्गाईगाँव''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य एकं नगरम्, नगरपालिका च अस्ति। अस्य नगरक्षेत्रं बोङ्गाईगांव-मण्डले, चिराङ्गमण्डले च विस्तृतम् अस्ति। अयं बोङ्गगावमण्डलस्य प्रशासनिकजिल्लामुख्यालयः, असमराज्यस्य पश्चिमभागस्य वाणिज्यिक-औद्योगिककेन्द्रत्वेन अपि कार्यं करोति। 6ga4fjlv7p4lma7v9xfag6m9cv5in83 500413 500412 2026-09-09T04:43:12Z Kandarpajit Kallol 8931 added [[Category:असमराज्यस्य प्रमुखनगराणि]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500413 wikitext text/x-wiki '''बोङ्गाईगाँव''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य एकं नगरम्, नगरपालिका च अस्ति। अस्य नगरक्षेत्रं बोङ्गाईगांव-मण्डले, चिराङ्गमण्डले च विस्तृतम् अस्ति। अयं बोङ्गगावमण्डलस्य प्रशासनिकजिल्लामुख्यालयः, असमराज्यस्य पश्चिमभागस्य वाणिज्यिक-औद्योगिककेन्द्रत्वेन अपि कार्यं करोति। [[वर्गः:असमराज्यस्य प्रमुखनगराणि]] 2yndkfxcejoli9hhtk9nzylfouhw98y 500414 500413 2026-09-09T04:47:54Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500414 wikitext text/x-wiki '''बोङ्गाईगाँव''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य एकं नगरम्, नगरपालिका च अस्ति। अस्य नगरक्षेत्रं बोङ्गाईगांव-मण्डले, चिराङ्गमण्डले च विस्तृतम् अस्ति। अयं बोङ्गगावमण्डलस्य प्रशासनिकजिल्लामुख्यालयः, असमराज्यस्य पश्चिमभागस्य वाणिज्यिक-औद्योगिककेन्द्रत्वेन अपि कार्यं करोति। बोङ्गाईगाओन् द्वितीयवर्गस्य नगरपालिकाक्षेत्रम् अस्ति, यथा भारतसर्वकारस्य केन्द्रीयआवासनगरीयकार्याणि मन्त्रालयेन वर्गीकृतम् अस्ति तथा च सूचीकृतनगरपालिकाक्षेत्रेषु राज्ये अष्टमस्थाने अस्ति, यस्य जनसंख्या ९३,६५० अस्ति।<ref name="citypopulation.de">{{cite web |title=Bongaigaon, Assam |url=https://citypopulation.de/en/india/assam/bongaigaon/1840402000__bongaigaon/ |publisher=citypopulation.de |access-date=12 May 2024}}</ref> ==संदर्भा:== [[वर्गः:असमराज्यस्य प्रमुखनगराणि]] osn8227x4ad2l3r77ax7ewf1za1sejd 0 92458 500416 2026-09-09T04:53:47Z Kandarpajit Kallol 8931 '''सापटग्राम''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य धुबरीमण्डलस्य एकं नगरं नगरपालिकामण्डलक्षेत्रं च अस्ति। नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500416 wikitext text/x-wiki '''सापटग्राम''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य धुबरीमण्डलस्य एकं नगरं नगरपालिकामण्डलक्षेत्रं च अस्ति। 6f1f3u8pqc50y2pwlwdc1urfw3yidyf 500417 500416 2026-09-09T04:54:21Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500417 wikitext text/x-wiki '''सापटग्राम''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य [[धुब्रिमण्डलम्धु|बरीमण्डलस्य]] एकं नगरं नगरपालिकामण्डलक्षेत्रं च अस्ति। gufof08nujkzqn4xryin6flaugmvgxb 500418 500417 2026-09-09T04:54:43Z Kandarpajit Kallol 8931 /* */ 500418 wikitext text/x-wiki '''सापटग्राम''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य [[धुब्रिमण्डलम्|धुबरीमण्डलस्य]] एकं नगरं नगरपालिकामण्डलक्षेत्रं च अस्ति। iuwfh9pjdk93dtik0bkyjxq6y3r7mm4 500419 500418 2026-09-09T04:55:07Z Kandarpajit Kallol 8931 added [[Category:असमराज्यम्]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500419 wikitext text/x-wiki '''सापटग्राम''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य [[धुब्रिमण्डलम्|धुबरीमण्डलस्य]] एकं नगरं नगरपालिकामण्डलक्षेत्रं च अस्ति। [[वर्गः:असमराज्यम्]] df5p1klpcrczpc55r8pefmoprgm2us4 0 92459 500420 2026-09-09T04:59:15Z Kandarpajit Kallol 8931 '''हरलटारी''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य [[धुब्रिमण्डलम्|धुबरीमण्डलस्य]] बिलसीपारा उपमण्डले स्थितः लघुग्रामीणग्रामः अस्ति। सोनामायी गांवपञ्चायतस्य प्रशासनिकक्षे... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500420 wikitext text/x-wiki '''हरलटारी''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य [[धुब्रिमण्डलम्|धुबरीमण्डलस्य]] बिलसीपारा उपमण्डले स्थितः लघुग्रामीणग्रामः अस्ति। सोनामायी गांवपञ्चायतस्य प्रशासनिकक्षेत्रस्य अन्तर्गतः अयं ग्रामः बिलसीपारा पूर्वविकासखण्डस्य भागः अस्ति। [[सापटग्राम]]-नगरात् प्रायः ६ कि.मी दूरे, बिलसीपारा-नगरात् १५ कि.मी दूरे च अस्ति। t9xg17nfblesh2kgh1r0ae6a8jh4srd 500421 500420 2026-09-09T04:59:34Z Kandarpajit Kallol 8931 added [[Category:असमराज्यम्]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500421 wikitext text/x-wiki '''हरलटारी''' [[भारत]]स्य [[असम]]राज्यस्य [[धुब्रिमण्डलम्|धुबरीमण्डलस्य]] बिलसीपारा उपमण्डले स्थितः लघुग्रामीणग्रामः अस्ति। सोनामायी गांवपञ्चायतस्य प्रशासनिकक्षेत्रस्य अन्तर्गतः अयं ग्रामः बिलसीपारा पूर्वविकासखण्डस्य भागः अस्ति। [[सापटग्राम]]-नगरात् प्रायः ६ कि.मी दूरे, बिलसीपारा-नगरात् १५ कि.मी दूरे च अस्ति। [[वर्गः:असमराज्यम्]] 0z6w9zlbir8q5u3u72pfxqzy4pcjv9z 0 92460 500423 2026-09-09T06:05:41Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कल्की]] पृष्ठं [[कल्कि]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 500423 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[कल्कि]] tfr5d77nir7s3izvezz6ff27cah7pgd 0 92461 500424 2026-09-09T07:41:30Z 2540311ananyarameshm 46749 नूतन-पृष्ठस्य सृजनम् (सूर्यकलङ्कः 500424 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:Sunspot TRACE.jpeg|लघुचित्रम्|प्रच्छाया & उपच्छाया]] == '''सूर्यः - सूर्यकलङ्काश्च''' == '''सूर्यकलङ्काः''' नाम सूर्यस्य प्रकाशमण्डले दृश्यमानाः अल्पकालिकाः घटनाः सन्ति, ये परितः विद्यमानक्षेत्राणां तुलनया कृष्णवर्णाः दृश्यन्ते। एते ते प्रदेशाः सन्ति यत्र तीव्रः चुम्बकीयक्षेत्रस्य प्रवाहः सूर्यस्याभ्यन्तरात् ऊष्मणः संवहनं प्रतिरुन्धति, येन तत्रत्यं पृष्ठतापमानं झटिति न्यूनं भवति। सूर्यकलङ्काः सूर्यस्य सक्रियतायाः मुख्यं प्रेक्षणसूचकाः सन्ति। एतेषां विस्तारः लघुमुखेभ्यः (येषां व्यासः कतिपयशतकिलोमीटर्-परिमिताः) आरभ्य विशाल-सक्रियप्रदेशपर्यन्तं (येषां व्यासः १६०,००० किलोमीटर्-तः अधिकः) भवति। एते अतिविशालाः कलङ्काः पृथिव्याः तथा बृहस्पतेः अपि विशालाः भवन्ति, ये सन्ध्याकाले वा धूम्रावृते आकाशे प्रत्यक्षनेत्राभ्याम् अपि द्रष्टुं शक्यन्ते।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspot}}</ref> == १. अङ्गसंरचना रूपविज्ञानं च == [[सञ्चिका:Inouye Solar Telescope Releases First Image of a Sunspot (NSO-DKIST-first-suspot).tiff|लघुचित्रम्]] पूर्णविकसितस्य सूर्यकलङ्कस्य द्वौ स्पष्टौ भागौ भवतः—केन्द्रीयः प्रच्छायाभागः (अम्ब्रा) तथा तं परितः विद्यमानः उपच्छायाभागः (पेनम्ब्रा)।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspots}}</ref> ==== प्रच्छाया (अम्ब्रा) ==== प्रच्छाया सूर्यकलङ्कस्य अन्तमः कृष्णतमः च भागः अस्ति। अस्याम् प्रच्छायायां चुम्बकीयरेखाः सूर्यपृष्ठस्य लम्बवत् स्थिताः भवन्ति। अत्र चुम्बकीयक्षेत्रस्य तीव्रता अतिशयिता भवति, या २००० तः ४००० गॉस-परिमिता (०.२ तः ०.४ टेस्ला) प्राप्नोति—इयं पृथिव्याः चुम्बकीयक्षेत्रात् सहस्रगुणिता अधिका अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspots}}</ref> अयं सघनः लम्बवत्-चुम्बकीयक्षेत्रः ऊष्मसंवहनं प्रतिरुन्धति, यस्मात् प्रच्छायायाः तापमानं ३०००-४५०० केल्विन-पर्यन्तं पतति, यदा तु परितः विद्यमानस्य प्रकाशमण्डलस्य तापमानं ५७८० केल्विन-परिमितं भवति। कृष्णवर्णाः दृश्यमानाः अपि सूर्यकलङ्काः वास्तवे न शीताः न वा अन्धकारमयाः। एते केवलं परितः विद्यमानस्य सूर्यमण्डलस्य अतीव तीव्रप्रकाशस्य तुलनया कृष्णाः दृश्यन्ते। यदि एकां प्रच्छायां सूर्यमण्डलात् पृथक् कृत्व रात्रौ आकाशे स्थाप्येत, तर्हि सा विद्युद्-दीपवत् तीव्रेण प्रकाशेन भासेत।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspot}}</ref> प्रच्छायायाः अन्तः '''प्रच्छाया-बिन्दवः''' (अम्ब्रा-डॉट्स) नामिकाः सूक्ष्माः संरचनाः अपि दृश्यन्ते। एताः सूक्ष्माः, अल्पकालिकाः ऊष्मतरङ्गाः सन्ति ये तीव्रचुम्बकीयप्रतिबन्धं छित्त्वा १०० तः ३०० किलोमीटर्-विस्तृतान् उष्णाग्रान् रचयन्ति।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspot}}</ref> ==== उपच्छाया (पेनम्ब्रा) ==== कृष्णप्रच्छायां परितः भास्वरा, सूत्रमयी उपच्छाया भवति, या सूर्यकलङ्कस्य अधिकांशं क्षेत्रं व्याप्नोति। उपच्छायायां चुम्बकीयक्षेत्रं दुर्बलं (१००० तः १५०० गॉस-परिमितं) तथा पृष्ठस्य समान्तरं तिर्यक् च भवति।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspot}}</ref> उपच्छायायाः संरचना रश्मिवत् दृश्यते, यस्याम् उज्ज्वाल-कृष्ण-सूत्राणि पर्यायेण भवन्ति:<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspot}}</ref> * '''उज्ज्वलसूत्राणि:''' तिर्यक्-चुम्बकीयवाहिकाः सन्ति, याः ऊर्ध्वगामिनं उष्णं प्लाज्मा-द्रव्यं वहन्ति। * '''कृष्णसूत्राणि:''' शीतलतरं प्लाज्मा-द्रव्यं दर्शयन्ति, यत् समान्तररेखाभिः पुनः अधः पतति। ==== एवर्शेड्-प्रभावः ==== १९०९ तमे वर्षे आङ्ग्लो-खगोलशास्त्रज्ञानेन जॉन्-एवर्शेड्-महोदयेन उपच्छायायाः अन्तः वायोः प्रवहणं दृष्टम्। प्रकाशमण्डलस्य स्तरे, द्रव्यं प्रच्छायायाः सकाशात् उपच्छायायाः बाह्यसीमाम् प्रति १ तः ४ किलोमीटर् प्रतिसेकण्ड्-वेगेन प्रवहति। ऊर्ध्वस्तरे (वर्णमण्डले) अयं प्रवाहः विपरीतः भवति, यत्र शीतलं द्रव्यं तीव्रवेगेन पुनः कलङ्कस्य अन्तः पतति।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspot}}</ref> == २. निर्माणप्रक्रिया भौतिकी च == [[सञ्चिका:Anatomy of our Sun ESA20818459.jpg|लघुचित्रम्]] सूर्यकलङ्कानां गतिशीलता चुम्बकीय-द्रव-गतिकी (MHD) सिद्धान्तेन सञ्चालिता भवति।<ref>{{Cite web|url=https://scispace.com/journals/living-reviews-in-solar-physics-ral1endt|title=}}</ref> ==== सूर्यडायनामो विषमा घूर्णनगतिः च ==== सूर्यस्य चुम्बकत्वस्य मुख्यप्रवर्तकः '''सूर्यडायनामो''' अस्ति, यः सूर्यस्य विकिरणमण्डलस्य तथा संवहनमण्डलस्य मध्ये विद्यमाने ताकोक्लिन्-स्तरे कार्यं करोति।<ref>{{Cite web|url=https://scispace.com/journals/living-reviews-in-solar-physics-ral1endt|title=}}</ref> सूर्यः गैसीयपिण्डः अस्ति, अतः अस्य घूर्णनगतिः विषमा भवति—विषुवद्वृत्तीयप्रदेशाः शीघ्रं घूर्णन्ते (प्रायः २५ दिनेषु) तथा ध्रुवीयप्रदेशाः मन्दं घूर्णन्ते (३५ दिनेभ्यः अधिके समये)। इयं विषमा गतिः सूर्यस्य वैश्विकचुम्बकीयरेखाः विषुवद्वृत्तं परितः कर्षति, येन उत्तर-दक्षिण-दिशोः विद्यमानं क्षेत्रम् पूर्व-पश्चिम-दिशोः सघनेषु चुम्बकीय-प्रवाहेषु वेष्टितं भवति।<ref>{{Cite web|url=https://scispace.com/journals/living-reviews-in-solar-physics-ral1endt|title=}}</ref> ==== चुम्बकीय-उत्प्लवनम् ==== यदा चुम्बकीयप्रवाहाः अतीव सघनाः भवन्ति, तदा तेषामभ्यन्तरे चुम्बकीयपीडनम् वर्धते। बाह्य-प्लाज्मा-द्रव्येण सह पीडनसन्तुलनं स्थापयितुम् आन्तरिकगैस-सान्द्रता पतति।<ref>{{Cite web|url=https://scispace.com/journals/living-reviews-in-solar-physics-ral1endt|title=}}</ref> अनेन सान्द्रताह्रासेन चुम्बकीयवाहिकाः जले प्लवमान-रज्जुपद्वत् उत्प्लवन्ते। अस्य उत्प्लवमान-पाशस्य एकः भागः २००००० किलोमीटर्-विस्तृतं संवहनमण्डलम् छित्त्वा ऊर्ध्वं गच्छति। यदा अयं पाशः सूर्यपृष्ठम् भित्त्वा निष्क्रामति, तदा विपरीतमौलिकतायुक्तानां सूर्यकलङ्कानां युग्मं जायते (एकः धन/उत्तर-ध्रुवः, अपरः ऋण/दक्षिण-ध्रुवः)।<ref>{{Cite web|url=https://scispace.com/journals/living-reviews-in-solar-physics-ral1endt|title=}}</ref> ==== संवहनप्रतिबन्धः ==== यदा चुम्बकीयपाशः पृष्ठं भिनत्ति, तदा लम्बवत्-चुम्बकीयक्षेत्रस्य लोरेञ्ज्-बलं (Lorentz Force) प्लाज्मा-द्रव्यस्य गतिं रुन्धति। शान्ते सूर्यपृष्ठे ऊष्मा संवहनकोशैः शीघ्रं उपरि आगच्छति। परन्तु कलङ्कस्य दृढे चुम्बकीयक्षेत्रे इयं लम्बवत्-गतिः स्तब्धा भवति। अनेन संवहन-ऊष्मणः प्रवाहः रुद्धः भवति, पृष्ठस्य प्लाज्मा-द्रव्यं च शीतलं भूत्वा कृष्णं सूर्यकलङ्कं रचयति।<ref>{{Cite web|url=https://scispace.com/journals/living-reviews-in-solar-physics-ral1endt|title=}}</ref> == ३. सूर्यचक्रम् प्रादेशिकं स्थानान्तरणम् च == सूर्यकलङ्कानां संख्या नियमेन परिवर्तते, या सूर्यस्य गतिविधिं नियच्छति।<ref>{{Cite web|url=https://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml|title=}}</ref> [[सञ्चिका:Crackling with Solar Flares Flare zoom in.jpg|लघुचित्रम्]] ==== श्वाबे-चक्रम् (११-वर्षीयम् चक्रम्) ==== १८४३ तमे वर्षे जर्मन्-खगोलशास्त्रज्ञेन हेन्रिख्-श्वाबे महोदयेन दृष्टं यत् सूर्यकलङ्कानां संख्या प्रायः ११ वर्षेसु वर्धते घटते च:<ref>{{Cite web|url=https://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml|title=}}</ref> * '''सूर्य-न्यूनतमम् (Solar Minimum):''' अस्मिन् काले अतीव न्यूनाः वा शून्याः सूर्यकलङ्काः दृश्यन्ते। * '''सूर्य-अधिकतमम् (Solar Maximum):''' अस्मिन् काले अनेकाः जटिलाः कलङ्क-समूहाः, सूर्यज्वालाः, तथा ज्वाला-विस्फोटाः भवन्ति। ==== हेल्-महोदयस्य २२-वर्षीयम् चुम्बकीयचक्रम् ==== ११-वर्षीयं चक्रम् सम्पूर्णस्य चुम्बकीयचक्रस्य अर्धभागः एव अस्ति। जार्ज-एलेरी-हेल् महोदयेन दर्शितं यत् द्विध्रुवीय-सूर्यकलङ्काः निश्चित-नियमस्य पालनं कुर्वन्ति:<ref>{{Cite web|url=https://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml|title=}}</ref> * एकस्मिन् ११-वर्षीयचक्रे, उत्तर्गोलार्धे अग्रणि-कलङ्कस्य या चुम्बकीयध्रुवता भवति, दक्षिणगोलार्धे तस्य विपरीता भवति। * अग्रिमे ११-वर्षीयचक्रे इयं ध्रुवता सम्पूर्णा विपरीता भवति। अतः सूर्यस्य चुम्बकीयक्षेत्रं पुनः प्रारम्भिक-अवस्थां प्राप्तुम् २२ वर्षाणि (द्वौ श्वाबे-चक्रौ) गृह्णाति। एतत् '''हेल्-चक्रम्''' उच्यते।<ref>{{Cite web|url=https://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml|title=}}</ref> ==== स्पोरेर्-नियमः पतङ्ग-चित्रम् च ==== सूर्यकलङ्काः यत्र कुत्रापि न जायन्ते। चक्रस्य प्रारम्भे नव-कलङ्काः उच्च-अक्षांशेषु (२५° तः ३५° उत्तर-दक्षिणयोः) जायन्ते। यथा यथा चक्रं प्रवर्धते, तथा तथा एते कलङ्काः विषुवद्वृत्तं प्रति सरन्ति। चक्रस्य अन्ते एते ५° तः १०° अक्षांशयोः दृश्यन्ते। अक्षांश-समययोः आलेखेन '''मौण्डर्-महोदयस्य पतङ्ग-चित्रम् (Butterfly Diagram)''' सिध्यति।<ref>{{Cite web|url=https://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml|title=}}</ref> ==== वोल्फ्-सूर्यकलङ्क-संख्या ==== सूर्यस्य सक्रियतायाः मापनाय १८४८ तमे वर्षे रुडोल्फ्-वोल्फ् महोदयेन सूत्रं निर्मितम्:<ref>{{Cite web|url=https://solarscience.msfc.nasa.gov/SunspotCycle.shtml|title=}}</ref> $$R = k (10g + s)$$ यत्र: * $s$ = दृश्यमानानां सूर्यकलङ्कानां सम्पूर्णा संख्या * $g$ = कलङ्कसमूहानां संख्या * $k$ = प्रेक्षणालयस्य संशोधनाङ्कः == ४. सक्रियक्षेत्राणि अन्तरिक्ष-मौसमः च == [[सञ्चिका:Magnificent CME Erupts on the Sun - August 31.jpg|लघुचित्रम्]] सूर्यकलङ्काः तेषां सक्रियक्षेत्राणां मूलाधारः सन्ति, ये सम्पूर्णे सौरमण्डले अन्तरिक्ष-मौसमं प्रभावयन्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/fsd/sunspots|title=}}</ref> ==== वर्गीकरणम् ==== सूर्यकलङ्काः तेषां जटिलतया चुम्बकीयक्षेत्रेण च वर्गीक्रियन्ते:<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/fsd/sunspots|title=}}</ref> * '''मैकिन्तोश्-पद्धतिः:''' आकार-प्रकार-दृष्ट्या A तः F वर्गपर्यन्तं वर्गीकरोति। * '''माउण्ट्-विल्सन्-वर्गीकरणम्:''' चुम्बकीय-जटिलतानुसारम् ($\alpha, \beta, \beta\gamma, \delta$). ** $\delta$ (डेल्टा) विन्यासे विपरीत-ध्रुवतायुक्ताः प्रच्छायाः एकायाम् एव उपच्छायायां सङ्कीर्णाः भवन्ति। एतेभ्यः एव महा-सूर्यज्वालाः (Solar Flares) प्रस्फुटन्ति। ==== सूर्यज्वालाः कोरानल्-मास्-इजेक्शन (CME) च ==== यदा चुम्बकीयरेखाः भज्यन्ते पुनः सम्बध्यन्ते च, तदा प्रचण्डा ऊर्जा मुच्यते:<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/fsd/sunspots|title=}}</ref> * '''सूर्यज्वालाः (Solar Flares):''' तीव्र-विकिरण-विस्फोटाः ये ८.३ निमेषेषु पृथिवीं प्राप्नुवन्ति, यैः रेडियो-सञ्चारः छिद्यते। * '''CME (प्लाज्मा-विस्फोटः):''' अरबशः टन्-परिमितं सान्द्रं प्लाज्मा-द्रव्यं सहस्रशः किलोमीटर्-वेगेन अन्तरिक्षे क्षिप्यते। [[सञ्चिका:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg|लघुचित्रम्]] ==== पृथिव्याम् प्रभावाः ==== यदा CME पृथिव्याः चुम्बकीयमण्डलेन सह घट्टते, तदा '''भूचुम्बकीय-झञ्झा (Geomagnetic Storm)''' जायते:<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/fsd/sunspots|title=}}</ref> * '''ध्रुवीय-प्रभा (Aurora):''' उत्तर-दक्षिण-ध्रुवयोः आकाशे दिव्याः सुन्दराः प्रकाशाः दृश्यन्ते। * '''विद्युत्-जाल-विच्छेदः:''' भूमौ महा-विद्युत्-प्रवाहाः (GIC) प्रविशन्ति, यैः विद्युत्-परिवर्तकाः (Transformers) विनश्यन्ति। * '''उपग्रह-क्षतिः:''' वायुमण्डलस्य तापेन उपग्रहाणां गतिः मन्दीभवति, तेषां यन्त्राणि च नश्यन्ति। == ५. इतिहासः जलवायु-सम्बन्धः च == ==== प्राचीनानि प्रेक्षणानि ==== [[सञ्चिका:Diagram from Galileo's Third Letter on Sunspots on differential speed of sunspots 03.jpg|लघुचित्रम्]] चीन-देशस्य प्राचीनग्रन्थेषु (ईशापूर्व ८०० वर्षेभ्यः पूर्वम्) सूर्यकलङ्कानां उल्लेखाः लभ्यन्ते। ३६४ ईशापूर्वे गण-दे महोदयेन एते दृष्टाः।<ref>{{Cite web|url=https://galileo.library.rice.edu/sci/observations/sunspots.html|title=}}</ref> ==== दूरदर्शक-युगम् ==== १६१०-१६११ तमवर्षेषु थॉमस्-हरियट्, जोहानस्-फेब्रिशियस, क्रिस्टोफ-शाइनर्, तथा '''गैलिलियो-गैलिली''' दूरदर्शकेन सूर्यकलङ्कानां अध्ययनं कृतवन्तः। गैलिलियो महोदयः एतेषां गत्या सिद्धवान् यत् सूर्यः स्वकीयाक्षे घूर्णनं करोति।<ref>{{Cite web|url=https://galileo.library.rice.edu/sci/observations/sunspots.html|title=}}</ref> ==== मौण्डर्-न्यूनतमम् जलवायुः च ==== [[सञ्चिका:Maunder minimum.gif|लघुचित्रम्]] १६४५ तः १७१५ पर्यन्तं (७० वर्षेषु) सूर्यकलङ्कानां संख्या प्रायः शून्या अभवत्। अयं कालः '''मौण्डर्-न्यूनतमम् (Maunder Minimum)''' उच्यते। अस्मिन् काले युरोप-देशेषु अतीव शैत्यं (Little Ice Age) अभवत्, नद्यः हिमीभूताः, कृषिक्षतिः च जाता।<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/fsd/sunspots|title=}}</ref> यद्यपि सूर्यकलङ्काः कृष्णाः भवन्ति, तथापि तेषां परितः '''भास्वराः (Faculae)''' नामिकाः अतीव उज्ज्वालाः संरचनाः भवन्ति। अतः सूर्यकलङ्कानां काले सूर्यस्य सम्पूर्णा ऊर्जा (TSI) ०.१% अधिका भवति।<ref>{{Cite web|url=https://www.weather.gov/fsd/sunspots|title=}}</ref> == ६. मुख्यविशेषतानां सारणी == {| class="wikitable" |'''विशेषता / गुणधर्मः''' |'''सामान्यमूल्यम् विवरणम् वा''' |- |'''प्रच्छायायाः तापमानम्''' |३०००–४५०० K (प्रकाशमण्डलस्य ~५७८० K) |- |'''चुम्बकीयक्षेत्रस्य तीव्रता''' |२०००–४००० गॉस (०.२–०.४ टेस्ला) |- |'''व्यासः''' |१६ किमी तः १६०,००० किमी तः अधिकः |- |'''आयुः''' |कतिपयदिनेभ्यः मासावधि पर्यन्तम् |- |'''मुख्यभागौ''' |कृष्णः '''प्रच्छायाभागः''' सूत्रमयी '''उपच्छाया''' च |- |'''मुख्यचक्रम्''' |~११ वर्षाणि (श्वाबे-चक्रम्) / २२ वर्षाणि (हेल्-चक्रम्) |- |'''सम्बद्धाः घटनाः''' |सूर्यज्वालाः, CME, भूचुम्बकीय-झञ्झाः |} == ७. उपसंहारः == सूर्यकलङ्काः केवलं सूर्यस्य पृष्ठे कृष्णाः बिन्दवः न सन्ति, अपि तु एते सूर्यस्याभ्यन्तरे विद्यमानानां जटिलानां चुम्बकीयबलानां प्रत्यक्षाः साक्षीभूताः सन्ति। अन्तरिक्ष-मौसमस्य ज्ञानेन आधुनिक-प्रौद्योगिक्याः उपग्रहाणां च रक्षणाय सूर्यकलङ्कानां निरन्तरं पठनम् अतीव आवश्यकम् अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/sun/sunspots/|title=sunspots}}</ref> == आधाराः == <references /> 5azit8yblj393bu0f4k1m5vhp0e5b4y 0 92462 500425 2026-09-09T10:56:41Z 2540306adwaithgnath 46747 [[सञ्चिका:Black Hole Shadow.gif|लघुचित्रम्|कृष्णविवरच्छाया]] <nowiki>'''आदिमकृष्णविवरम्'''</nowiki> नाम एकं काल्पनिकं कृष्णविवरम् अस्ति, यत् महाविस्फोटस्य अनन्तरं प्रथमक्षणे एव निर्मि... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500425 wikitext text/x-wiki [[सञ्चिका:Black Hole Shadow.gif|लघुचित्रम्|कृष्णविवरच्छाया]] <nowiki>'''आदिमकृष्णविवरम्'''</nowiki> नाम एकं काल्पनिकं कृष्णविवरम् अस्ति, यत् महाविस्फोटस्य अनन्तरं प्रथमक्षणे एव निर्मितम्। विशालनक्षत्राणां सङ्कोचात् जायमानानां सामान्यकृष्णविवराणां विपरीतम्, एतानि प्रारम्भिकब्रह्माण्डे अत्यधिकघनत्वस्य विषमताभ्यः उत्पन्नानि इति वैज्ञानिकाः मन्यन्ते। === निर्माणप्रक्रिया === आदिमकृष्णविवराणि विशालनक्षत्राणां पतनकारणात् न भवन्ति, अपि तु प्रारम्भिकब्रह्माण्डस्य अत्यन्तं सघन-उष्ण-अवस्थाभ्यः उत्पद्यन्ते। ब्रह्माण्डीय-स्फीतेः समये सूक्ष्म-क्वाण्टम्-अस्थिरता महास्तरेषु विस्तारिता अभवत्। यदा ब्रह्माण्डं विकिरण-प्रधान-युगे प्रविष्टं, तदा तत् अत्यन्तं उष्ण-सघन-प्लाज्मा-माध्यमेन पूर्णम् आसीत्। यत्र घनत्वं सामान्यस्तरात् अत्यधिकम् आसीत्, तत्र गुरुत्वाकर्षणबलं विकिरण-दबावं पराजित्य कृष्णविवररूपेण सङ्कुचितम् अभवत्। === द्रव्यमानं तथा आकारः === एतेषां विवराणां द्रव्यमानं तेषां निर्माणकालस्य आधारेण भवति। महाविस्फोटस्य अनन्तरं अतिशीघ्रं निर्मितानां कृष्णविवराणां द्रव्यमानं प्लैन्क्-द्रव्यमानस्य तुल्यं भवितुम् अर्हति। किञ्चित् कालानन्तरं निर्मितानां विवराणां द्रव्यमानं अस्माकं सूर्यस्य समानं वा ततोऽपि अधिकं भवितुम् अर्हति। क्वार्क-हैड्रॉन्-युगस्य अवस्था-परिवर्तनेन एतेषां निर्माणप्रक्रिया प्रभाविता भवितुम् अर्हति। = अन्धकारद्रव्यस्य सम्भावना = अद्यावधि आदिमकृष्णविवराणां प्रत्यक्षप्रमाणं न प्राप्तम् अस्ति, तथापि वैज्ञानिकाः विविधपरोक्षमाध्यमैः तेषां अन्वेषणं कुर्वन्ति। एतेषु अन्वेषणेषु गुरुत्वीय-सूक्ष्मलेन्सीकरणस्य उपयोगः अतीव महत्त्वपूर्णः वर्तते। यदा एकं कृष्णविवरं कस्यचित् दूरस्थनक्षत्रस्य तथा पृथिव्याः मध्ये आगच्छति, तदा तस्य गुरुत्वाकर्षणं लेन्स्-वत् कार्यं कृत्वा नक्षत्रस्य प्रकाशं विवर्धयति। अस्याः प्रक्रियायाः आधारेण वैज्ञानिकाः मन्दाकिन्याः परिमण्डले एतादृशानां अदृश्यपिण्डानां अन्वेषणं कुर्वन्ति। यद्यपि अतीतानां केषाञ्चन वर्षाणां संशोधनेषु केचन अज्ञाताः पिण्डाः लब्धाः, तथापि ते सम्पूर्णं अन्धकारद्रव्यं स्पष्टीकर्तुं पर्याप्ताः न सन्ति। अपरं प्रमाणं गुरुत्वीयतरङ्गानां निरीक्षणात् आगच्छति। २०१५ तमे वर्षे 'लिगो' तथा 'कन्या' वेधशालाभ्यां प्रथमतया गुरुत्वीयतरङ्गाः अन्वेषिताः। एते तरङ्गाः द्वयोः विशालकृष्णविवरयोः सङ्गमनेन उत्पन्नाः आसन्, ययोः द्रव्यमानं सूर्यस्य प्रायः ३० गुणितम् आसीत्। एतावता अत्यधिकद्रव्यमानेन युक्तानि कृष्णविवराणि सामान्यनक्षत्रपतनप्रक्रियया कथं निर्मितानि इति विषयः वैज्ञानिकानां कृते अतीव आश्चर्यजनकः आसीत्। अतः केचन भौतिकशास्त्रज्ञाः अनुमानं कुर्वन्ति यत् एतानि विवराणि वस्तुतः आदिमकृष्णविवराणि एव भवितुम् अर्हन्ति। [[सञ्चिका:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|लघुचित्रम्|सामान्यम् अतिविशालकृष्णविवरम् एम्-८७]] तदतिरिक्तं, ब्रह्माण्डीय-सूक्ष्मतरङ्ग-पृष्ठभूमिविकिरणस्य अध्ययनेन अपि वैज्ञानिकाः आदिमकृष्णविवराणां सीमां निर्धारयन्ति। यदि प्रारम्भिकब्रह्माण्डे अतिविशालानि आदिमविवराणि आसन्, तर्हि तेषां मध्ये प्रविशन्तः पदार्थाः तीव्रविकिरणम् अजनयन्, यस्य प्रभावः पृष्ठभूमिविकिरणे अद्यापि द्रष्टुं शक्येत। एतादृशानां प्रमाणानां अभावात् वैज्ञानिकाः गणितीयमाध्यमेन मन्यन्ते यत् विशिष्टद्रव्यमानपरिधौ एव एतानि विवराणि भवितुम् अर्हन्ति। अद्यत्वे खगोलभौतिकशास्त्रे अस्य रहस्यमयविषयस्य गभीरं संशोधनं निरन्तरं प्रचलति। = गणितीयसीमाः तथा कार्-हॉकिंग्-प्रतिबन्धः = एकोनविंशति-शतकस्य सप्ततितमे दशके (१९७०-तमे वर्षे) बर्नार्ड् कार् तथा स्टीफन् हॉकिंग् इत्येताभ्यां भौतिकशास्त्रज्ञाभ्यां आदिमकृष्णविवराणां निर्माणस्य गणितीयः सिद्धान्तः प्रतिपादितः। तयोः गणनानुसारं कस्यापि आदिमकृष्णविवरसस्य द्रव्यमानं तस्य निर्माणकाले ब्रह्माण्डीयक्षितिजे विद्यमानस्य सम्पूर्णद्रव्यस्य प्रायः तुल्यं भवति। यत् द्रव्यं तस्मिन् क्षितिजे अन्तर्भवति, तदेव गुरुत्वाकर्षणबलेन सङ्कुचितं भूत्वा कृष्णविवररूपं प्राप्नोति। यदा ब्रह्माण्डस्य आयुः केवलं प्लैन्क्-काल-परिमितम् (प्रायः १०^(-४३) क्षण-परिमितम्) आसीत्, तदा निर्मितानां विवराणां द्रव्यमानं अतीव न्यूनं, अर्थात् प्रायः १०^(-५) ग्राम-परिमितम् आसीत्। परन्तु यदि निर्माणं महाविस्फोटस्य एक-क्षणानन्तरं जातं, तर्हि तादृशस्य कृष्णविवरसस्य द्रव्यमानं लक्ष-सौरद्रव्यमान-तुल्यं (१०^५ गुणितं सौरद्रव्यमानम्) भवितुम् अर्हति। एतेन ज्ञायते यत् ब्रह्माण्डस्य विकासे यः कालः आसीत्, तस्य आधारेण एव विवराणां आकारः निर्धारितः भवति। हॉकिंग्-विकिरणस्य सिद्धान्तानुसारं यस्य आदिमकृष्णविवरसस्य द्रव्यमानं १०^१५ ग्राम-परिमितं (प्रायः एकस्य क्षुद्रग्रहस्य द्रव्यमानम्) ततो न्यूनं वा भवति, तत् ब्रह्माण्डस्य वर्तमान-आयुष्यस्य काले तीव्रगत्या विकिरणम् उत्सृज्य पूर्णतया वाष्पीभूतं भवेत्। अतः अद्यत्वे ब्रह्माण्डे केवलं तानि एव आदिमविवराणि अवशिष्टानि भवितुम् अर्हन्ति, येषां द्रव्यमानं अस्याः सीमायाः अधिकं वर्तते। एषा विशिष्टा भौतिकी सीमा एव खगोलशास्त्रे 'कार्-हॉकिंग्-प्रतिबन्धः' इति नाम्ना ज्ञायते। अस्याः गणितीयसीमायाः आधारेण एव वैज्ञानिकाः अद्यत्वे अन्धकारद्रव्यस्य अन्वेषणाय योग्यं द्रव्यमान-परिधिं निश्चिन्वन्ति। = उन्नत-सैद्धान्तिक-सङ्कल्पनाः = === तन्तुसिद्धान्तः अतिरिक्तविमानि च === आधुनिकभौतिकशास्त्रे तन्तुसिद्धान्तः एकः प्रमुखः सिद्धान्तः अस्ति। अस्य सिद्धान्तस्य अनुसारं ब्रह्माण्डे केवलं त्रीणि दैशिकविमानि एकं च कालविमानं न सन्ति, अपि तु अन्यानि सूक्ष्मानि अतिरिक्तविमानि अपि विद्यन्ते। यदि एतानि अतिरिक्तविमानि वास्तवेन सन्ति, तर्हि गुरुत्वाकर्षणबलं तेषु विमानेषु अपि प्रविशति। एतेन कारणेन सूक्ष्मस्तरे गुरुत्वाकर्षणं सामान्यस्तरात् अत्यधिकं बलवत् भवितुम् अर्हति। [[सञ्चिका:Primordial black holes infographic.jpg|लघुचित्रम्]] अस्मिन् सन्दर्भे आदिमकृष्णविवराणां निर्माणं अतीव सुलभं भवति। वैज्ञानिकाः मन्यन्ते यत् उच्चोर्जाकणसङ्घट्टकेषु एतादृशानि अतिसूक्ष्मानि आदिमविवराणि निर्मातुं शक्यन्ते। यदि कदाचित् वैज्ञानिकाः एतादृशं विवरं प्रयोगशालायां पश्यन्ति, तर्हि एतत् तन्तुसिद्धान्तस्य तथा अतिरिक्तविमानां प्रथमं प्रत्यक्षप्रमाणं भविष्यति। एषा उपलब्धिः सम्पूर्णस्य विज्ञानजगतः कृते महती क्रान्तिः भवितुम् अर्हति। === प्रमात्रागुरुत्वाकर्षणस्य अन्वेषणम् === आदिमकृष्णविवराणां अध्ययनं प्रमात्रागुरुत्वाकर्षणस्य रहस्यानि ज्ञातुम् अतीव साहाय्यकरं वर्तते। यदा एतानि अतिलघुविवराणि हॉकिंग्-विकिरणद्वारा वाष्पीभूतानि भवन्ति, तदा तेषां अन्तिमावस्थायां गुरुत्वाकर्षणस्य तथा प्रमात्रायान्त्रिक्याः नियमाः परस्परं सङ्घर्षं कुर्वन्ति। अद्यत्वे वैज्ञानिकानां समीपे एतादृशस्य सङ्घर्षस्य समाधानार्थं कोऽपि सम्पूर्णः सिद्धान्तः नास्ति, यतः सामान्य-आपेक्षिकता-सिद्धान्तः अतिसूक्ष्मस्तरे कार्यं न करोति। अतः यदि खगोलशास्त्रज्ञाः दूरदर्शकयन्त्राणां साहाय्येन कस्यापि वाष्पीभवतः आदिमकृष्णविवरसस्य अन्तिमविस्फोटं अवलोकयितुं शक्नुवन्ति, तर्हि तस्मात् विस्फोटात् प्रमात्रागुरुत्वाकर्षणस्य नूतनाः नियमाः प्राप्तुं शक्यन्ते। एषा घटना आधुनिकभौतिकशास्त्रस्य सम्पूर्णां रूपरेखाम् एव परिवर्तयितुं शक्नोति। महाविस्फोटस्य प्रथमक्षणे उत्पन्नानि एतानि विवराणि अद्यापि ब्रह्माण्डे परिभ्रमन्ति इति विचारः एव अतीव रोमाञ्चकारी वर्तते। === प्रारम्भिकब्रह्माण्डस्य अवस्थापरिवर्तनानि === अपि च ब्रह्माण्डस्य विकासे यानि अवस्थापरिवर्तनानि अभवन्, तानि अपि एतेषां विवराणां निर्माणे महत्त्वपूर्णं योगदानं अकुर्वन्। यदा ब्रह्माण्डस्य विस्तारः अभवत् तथा च तापमानं क्रमशः न्यूनं जातम्, तदा विद्युत्-दुर्बल-विच्छेदनं तथा क्वार्क-हैड्रॉन्-सङ्क्रमणं जज्ञे। एतेषु सङ्क्रमणकालेषु ब्रह्माण्डे पदार्थस्य अवस्था अतीव अस्थिरा आसीत्, येन गुरुत्वाकर्षणस्य पतनं अतीव सरलम् अभवत्। एतादृशेषु विशिष्टेषु कालेषु उत्पन्नानां विवराणां द्रव्यमानं अपि विशिष्टं भवति। अतः यदि वयं अद्यत्वे विभिन्नाकारकाणि आदिमविवराणि प्राप्नुमः, तर्हि तेषां आधारेण महाविस्फोटस्य अनन्तरं सञ्जातानां अवस्थापरिवर्तनानां सटीकं कालनिर्धारणं कर्तुं शक्नुमः। एतानि विवराणि अतीतानां युगानां संदेशवाहकाः इव सन्ति, यानि अस्मान् ब्रह्माण्डस्य शैशवावस्थायाः विषये अूल्यं ज्ञानं यच्छन्ति। [[सञ्चिका:Black hole's accretion disk.jpg|लघुचित्रम्]] [[सञ्चिका:Photon capture by a Schwarzschild black hole - video.ogg|लघुचित्रम्]] = उपसंहारः = संक्षेपेण वक्तुं शक्यते यत् आदिमकृष्णविवराणि न केवलं काचित् सैद्धान्तिकी कल्पना सन्ति, अपि तु प्रारम्भिकब्रह्माण्डस्य तथा प्रमात्रा-भौतिकशास्त्रस्य मध्ये एकः गभीरः सम्पर्कसेतुः वर्तन्ते। यदि भविष्ये एतेषां प्रत्यक्षप्रमाणं लभ्यते, तर्हि ब्रह्माण्डविज्ञानस्य, अन्धकारद्रव्यस्य, भौतिकशास्त्रस्य च मूलभूतानां नियमानां विषये अस्माकं ज्ञाने क्रान्तिकारि परिवर्तनं भविष्यति। सामान्य-आपेक्षिकता-सिद्धान्तस्य तथा प्रमात्रा-यान्त्रिक्याः एकीकरणाय अपि एतेषां अध्ययनं नितान्तम् आवश्यकं मन्यते। यतो हि एतानि विवराणि अतीव लघु-आकारेषु अत्यधिकं गुरुत्वाकर्षणं धारयन्ति, अतः तेषु उभयोः सिद्धान्तयोः नियमाः एकस्मिन् एव समये प्रभाविणः भवन्ति। महाविस्फोटस्य अनन्तरं प्रथमक्षणेषु ब्रह्माण्डस्य स्थितिः कीदृशी आसीत् इति ज्ञातुम् एतानि विवराणि प्राचीनकालस्य अवशेषाः इव, अर्थात् काल-मञ्जूषा-वत् कार्यं कुर्वन्ति। नूतनानि दूरदर्शकयन्त्राणि, अन्तरिक्ष-वेधशालाः, तथा च उन्नत-गुरुत्वीयतरङ्ग-अन्वेषणयन्त्राणि निरन्तरं स्वीयां संवेदनशीलतां वर्धयन्ति। आगामिषु केषुचित् दशकेषु अस्य रहस्यमयविषयस्य अन्तिमं समाधानं प्राप्तुं शक्यते इति वैज्ञानिकानां दृढः विश्वासः अस्ति। अद्यत्वे सम्पूर्णे विश्वे अनुसन्धानकर्तारः अस्याः दिशि महता उत्साहेन कार्यं कुर्वन्ति, येन ब्रह्माण्डस्य उत्पत्तेः विकासस्य च अज्ञातानि रहस्यानि अचिरादेव उद्घाटितानि भवेयुः। gw813o0eeyfr5904qw59qy6ovg087zc