विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 906 500785 500586 2026-09-23T19:53:13Z ~2026-49449-44 47340 /* हिन्दीभाषा उर्दुभाषा च */ 500785 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=मानकहिन्दीभाषा |nativename= {{lang|hi|मानक हिन्दी}} |image=Hindi.svg |imagesize= |imagecaption=देवनागरीलिपियते '''हिन्दी''' शब्दः |states={{IND|भारतम्}}<br> [[मारिषस्]], [[दक्षिण-आफ्रिका]], [[संयुक्तराज्यानि|संयुक्तराज्यानि अमरिका]], [[केनडा]], [[नेपालदेशः|नेपालः]]<!--not Mauritius, Suriname, etc. unless you have refs for Manak Hindi--> |speakers= |date=1991 |speakers2= कुल - ४९ कोटिः (४९० मिलियन्), [[उर्दू]] सहितं)<ref>[http://www.bbc.co.uk/languages/other/guide/urdu/steps.shtml BBC: A Guide to Urdu]</ref> |familycolor= हिन्द्-यूरोपीय |fam1=[[हिन्द-यूरोपीयभाषाः|हिन्द-यूरोपीय]] |fam2=[[हिन्द-ईरानीयभाषाः|हिन्द-ईरानीय]] |fam3=[[हिन्द-आर्यभाषाः|हिन्द-आर्य]] |fam4=[[केन्द्रीयहिन्द-आर्यभाषाः|केन्द्रीयहिन्द-आर्य]] |fam5=[[केन्द्रीयहिन्द-आर्यभाषाः#पाश्चात्यहिन्दी|पाश्चात्यहिन्दी]] |fam6=[[हिन्दुस्थानीभाषा]] | ancestor=[[शौरसेनीप्राकृतम्]] | ancestor2=[[शौरसेनीप्राकृतम्|शौरसेनी]] [[अपभ्रंसः]] | ancestor3=[[पुरातनहिन्दीभाषा|पुरातनहिन्दी]] | ancestor4=[[हिन्दुस्थानीभाषा|हिन्दुस्थानी]] | ancestor5=[[कौषवी उपभाषा|कौरवी]] | script={{unbulleted list |[[देवनागरी]] (आधिकारिक) |[[कैथीलिपिः|कैथी]] (ऐतिहासिक) |[[महाजनीलिपिः|महाजनी]] (ऐतिहासिक) |[[लण्डालिपयः|लण्डा]] (ऐतिहासिक)}} |nation={{IND|भारतम्}} |agency=केन्द्रीयहिन्दी आयुक्तः (भारतम्)<ref>केन्द्रीयहिन्दीनिदेशालयः भारतदेशे देवनागरीलिप्याः हिन्दीवर्तनीयाश्च प्रयोगं नियन्त्रयति । स्रोतः: [http://hindinideshalaya.nic.in/hindi/introduction.html केन्द्रीयहिन्दीनिदेशालयः: परिचयः]</ref> |iso1=hi |iso2=hin |iso3=hin |linglist=hin-hin |lingua=59-AAF-qf |notice=}} '''हिन्दीभाषा''', '''हिन्दी''' वा '''हिंदी''' सांविधानिकरूपेण [[भारतम्|भारतस्य]] एका आधिकारिकभाषा विद्यते । भारते अत्यधिकैः जनैः भाष्यमाणा अवगम्यमाना च भाषा विद्यते । विश्वे अधिकं भाषमाणायाः [[चीनीभाषा]]याः अनन्तरं स्थानं हिन्दीभाषायाः । [[उत्तरभारतम्|उत्तरभारते]] अस्याः उपयोगः अधिकः । भारते अन्येषु देशेषु च विद्यमानाः हिन्दी-भाषिणः ६० कोट्यधिकाः सन्ति । एते हिन्दीभाषया सम्भाषन्ते, पठन्ति, लिखन्ति च । [[फिजी]], [[मारिषस्]], गयाना, सूरीनाम् इत्येतेषु देशेषु अधिकाः, [[नेपालदेशः|नेपालदेशे]] केचन च हिन्दीभाषया सम्भाषन्ते । हिन्दीभाषा राष्ट्रभाषा, राजभाषा, सम्पर्कभाषा, जनभाषा इत्यादीनि सोपानानि आरुह्य विश्वभाषास्थानस्य अलङ्करणे अग्रेसरा वर्तते । भाषाविकासक्षेत्रे कृतपरिश्रमवतां भाषाविज्ञानिनां भविष्यवाणी हिन्दीभाषाप्रेमिणां सन्तोषदायिका अस्ति । ते वदन्ति यत् विश्वस्तरे अन्ताराष्ट्रियमहत्त्वम् आप्नुवत्सु भाषासु हिन्दी प्रमुखा अस्ति इति । ==शब्दानां व्युत्पत्तिः== हिन्दीशब्दस्य मूलं [[संस्कृतम्|संस्कृतस्य]] सिन्धुशब्दः इति मन्यते । 'सिन्धु'इत्येषः शब्दः [[सिन्धूनदी|सिन्धुनदीं]] परितः विद्यमानां भूमिं च निर्दिशति । अयं सिन्धुशब्दः इरानीयानां मुखे 'हिन्दु' इति जातम् । ततः हिन्दी, हिन्द इति जातम् । अग्रे इरानीयाः भारतस्य बहु भागं यदा आक्रान्तवन्तः तदा 'हिन्द्'शब्देन पूर्णं भारतं निर्देष्टुम् आरब्धवन्तः । इरानीभाषायाः 'ईक'प्रत्ययस्य योजनेन 'हिन्दीक' (हिन्दस्य) इति जातम् । यूनानीशब्दस्य 'इन्दिका'शब्दस्य आङ्ग्लशब्दः 'इण्डिया'इति जातम् । ==परिवारः== हिन्दीभाषा [[हिन्द-यूरोपीयभाषाः|हिन्द-यूरोपीयभाषापरिवारे]] अन्तर्भवति । इयं [[हिन्द-ईरानीयभाषाः|हिन्द-ईरानीयशाखायाः]] [[हिन्द-आर्यभाषाः|हिन्द-आर्य-उपशाखायां]] वर्गीकृता अस्ति । हिन्द-आर्यभाषाः संस्कृतभाषोत्पन्नाः सन्ति । [[उर्दू]], [[काश्मीरीभाषा|काश्मीरी]], [[बाङ्गलाभाषा|बाङ्ग्ला]], [[ओडियाभाषा|ओडिया]], [[पञ्जाबीभाषा|पञ्जाबी]], [[रोमानीभाषा|रोमानी]], [[मराठीभाषा|मराठी]] [[नेपाली भाषा|नेपाली]] इत्यादयः भाषाः हिन्द-आर्यभाषाः सन्ति । ==निर्माणकालः== [[अपभ्रंशः|अपभ्रंशस्य]] समाप्तेः अनन्तरम् आधुनिकभाषाणां जन्मकालः 'सङ्क्रान्तिकालः'इति निर्देष्टुं शक्यः । हिन्दीभाषायाः स्वरूपं [[शौरसेनीप्राकृतम्|शौरसेनी]]-[[अर्धमागधीप्राकृतम्|अर्धमागधीभाषयोः]] अपभ्रंशात् विकसितमस्ति । १० शतके अस्याः भाषायाः स्वतन्त्रास्तित्वं दृश्यते । अपभ्रंशस्य सम्बन्धे 'देशी'शब्दस्य प्रयोगः आधिक्येन श्रूयते । वस्तुतः 'देशी'शब्दः देशीशब्दं देशीभाषां च निर्दिशति । प्रश्नः अस्ति - देशीयशब्दः कस्याः भाषायाः ? इति । भरतमुनिः नाट्यशास्त्रे ये शब्दाः संस्कृतस्य तत्समो वा तद्भवो वा न विद्यन्ते तान् देशीशब्देन निर्दिशति । 'देशी'शब्दाः जनैः भाषितभाषायां रूढिगताः भवन्ति । ते सामान्यतः अपभ्रंशाः एव भवन्ति । जनभाषा व्याकरणनियमान् न अनुसरन्ति अपि तु व्याकरणमेव जनभाषाप्रवृत्तेः विश्लेषणं करोति । प्राकृतव्याकरणं संस्कृतस्य अनुसरणम् अकरोत् । संस्कृतं प्रकृतिः मन्यते । अतः ये शब्दाः तस्य नियमानुसारं न भवेयुः ते सर्वे देशीशब्दाः इति निर्दिश्यन्ते । ==इतिहासः== हिन्दीसाहित्यस्य इतिहासः अत्यन्तं विस्तृतः प्राचीनश्च विद्यते । अयं कालः त्रिधा विभक्तुं शक्या । ===आरम्भकालः=== [[Image:Idioma hindi.png|left|thumb|300px|भारते हिन्दीभाषी क्षेत्रम्]] [[चित्रम्:Countries where Hindi is spoken.png|center|thumb|350px|हिन्दी देश.]] ==तुलना== इयं भाषा संस्कृतभाषायाः साक्षात् पुत्री । अध: कानिचलहिन्दीवाक्यानि, तेषां प्रचलितं [[संस्कृतम्|संस्कृतस्य]]रूपञ्च प्रदत्तम्‌ । * नहीं, मिलता नहीं। / न हि, न प्राप्यते। * मित्र से मिल। / मित्रेण मिल। * कितना मूल्य हुआ? / कियत् मूल्यम् अभवत् ? * खरीदनें में बहुत रुपये लगेंगे। / क्रयणार्थं बहूनि रुप्यकाणि आवश्यकानि। * तुम सफाई पर ध्यान नहीं देते। / त्वं स्वच्छताया: विषये ध्यानं न ददासि। * मैं चिन्तित हूँ। / अहं चिन्तितः अस्मि। * क्षण में सब करता हूँ। / क्षणाभ्यन्तरे सर्वं करोमि। * मैं आज गीता पढता हूँ। / अहं अद्य गीतां पठामि। * यौवन में बंदरिया सुन्दरी। / यौवने मर्कटी सुन्दरी। * ग्राम में कृषक बसते हैं। / ग्रामे कृषका: वसन्ति। * काल की कुटिल गति। / कालस्य कुटिला गतिः। * आशा दुःख का कारण है / आशा दु:खस्य कारणम्‌। * मूल नष्ट हो जाने पर न तो फल, न पुष्प होते हैं / नष्टे मूले नैव फलं न च पुष्पम्‌। <table border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300"> <tr><th colspan="2" bgcolor=lawngreen><big> '''हिन्दी''' </big></th></tr> <tr><td>संभाषिता <td>[[भारतम्|भारत]]<nowiki/>देशे <tr><td>वक्तार:<td> 80 कोटीः <tr><td>सूचीयतेस्थानम्<td>2 <tr><td valign=top>[[भाषाकुटुम्बः]] <td>[[हिन्दयुरोपीयः भाषापरिवारम्]]<br /> &nbsp;[[भारतीयभाषा]]<br /> &nbsp;&nbsp;'''हिन्‍दी''' <tr><th colspan=2 bgcolor=lawngreen>राजकीय पद्यतीः <tr><td>[[राजभाषा]]<td valign="top">[[भारतम्|भारत]]<nowiki/>स्य <tr><td valign=top>नियन्त्रणम्<td>केन्द्रीयहिन्दीआयुक्तः <tr><th colspan=2 bgcolor=lawngreen>भाषाकूटाणां <tr><td>[[ISO 639]]-1<td>hi <tr><td>ISO 639-2<td>hin <tr><td>[[SIL]]<td>HND </table> == लेखका: == * [[तुलसीदास]] * [[मीरा बाई]] * [[भारतेन्दु हरीश्चन्द्र]] * [[सुमित्रा नन्दन पन्त]] * [[मैथिलि शरण गुप्त]] * [[सूर्यकान्त त्रिपाठी निराला]] * [[जयशंकर प्रसाद]] * [[महादेवी वर्मा]] * [[अज्ञेय]] * [[मनोज]] ==== बाह्यगवाक्षा: ==== * [http://hi.wikipedia.org/ हिन्दी विकिपीडिया] * [http://Forum.janmaanas.com Janmaanas Ek Hindi Manch(Hindi Language Forum)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160503161229/http://forum.janmaanas.com/ |date=2016-05-03 }} * [http://www.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/index.html फिल्म-गीत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041029002820/http://www.cs.wisc.edu/~navin/india/songs/index.html |date=2004-10-29 }} * [http://www.srijangatha.com/ हिन्दीसाहित्यस्य संस्कृतेः भाषापत्रिकाः ।] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190522122845/http://srijangatha.com/ |date=2019-05-22 }} * [http://www.abhivyakti-hindi.org/ अभिव्यक्तिपत्रिकाः] * [http://india-n-indian.com/hi/ हिन्दीसाहित्यम्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041014042404/http://www.india-n-indian.com/hi/ |date=2004-10-14 }} * [http://www.hindigagan.com हिन्दीगगनम्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517081250/http://www.hindigagan.com/ |date=2007-05-17 }} * [http://www.hindisahitya.blogspot.com हिन्दीसाहित्यम्] * [http://www.hindinest.com/ हिन्दीनिबन्धाः] * [http://www.cs.colostate.edu/~malaiya/hindipoets.html अमराः लेखका:] == सम्बद्धाः लेखाः == * [[हिन्दुस्थानीभाषा]] * [[उर्दू]]भाषा * [[हिन्द-आर्यभाषाः]] * [[संस्कृतम्]] * [[भारतस्य भाषाः]] * [[भारतस्य आधिकारिकभाषाः]] == सन्दर्भाः == [[वर्गः:भाषाः]] [[वर्गः:भारतीयभाषाः]] t7u1rxkze6zuda7itsuzftqfo39pfvd 3 78256 500796 467168 2026-09-24T07:32:18Z Neriah 31778 Neriah इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:אלון סול]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:AlonSol203]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/אלון סול|אלון סול]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/AlonSol203|AlonSol203]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 467168 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=אלון סול}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> २१:४१, १२ एप्रिल् २०२२ (UTC) 7m2tvm5pe36qspbnrbndrtbp2228pfb 10 92356 500789 500783 2026-09-24T05:06:06Z Ganesh Paudel 6561 500789 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः च | title = [[नेपाल]]स्य [[नेपालदेशस्य प्रदेशाः|प्रदेशाः]] तथा [[नेपालदेशस्य मण्डलानि|मण्डलानि]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | image = | group1 = [[कोशी प्रदेशः]] | list1 = * [[भोजपुरमण्डलम् (नेपालदेशः)|भोजपुर]] * [[धनकुटामण्डलम्|धनकुटा]] * [[इलाममण्डलम्|इलाम]] * [[झापामण्डलम्|झापा]] * [[खोटाङमण्डलम्|खोटाङ]] * [[मोरङमण्डलम्|मोरङ]] * [[ओखलढुङ्गामण्डलम्|ओखलढुङ्गा]] * [[पाँचथरमण्डलम्|पाँचथर]] * [[सङ्खुवासभामण्डलम्|सङ्खुवासभा]] * [[सोलुखुम्बुमण्डलम्|सोलुखुम्बु]] * [[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]] * [[ताप्लेजुङमण्डलम्|ताप्लेजुङ]] * [[तेह्रथुममण्डलम्|तेह्रथुम]] * [[उदयपुरमण्डलम्|उदयपुर]] | group2 = [[मधेश प्रदेशः]] | list2 = * [[बारामण्डलम्|बारा]] * [[पर्सामण्डलम्|पर्सा]] * [[रौतहटमण्डलम्|रौतहट]] * [[सप्तरिमण्डलम्|सप्तरी]] * [[सिराहामण्डलम्|सिराहा]] * [[धनुषामण्डलम्|धनुषा]] * [[महोत्तरीमण्डलम्|महोत्तरी]] * [[सर्लाहीमण्डलम्|सर्लाही]] | group3 = [[बागमती प्रदेशः]] | list3 = * [[सिन्धुलीमण्डलम्|सिन्धुली]] * [[रामेछापमण्डलम्|रामेछाप]] * [[दोलखामण्डलम्|दोलखा]] * [[काष्ठमण्डपमण्डलम्|काष्ठमण्डप]] * [[ललितपुरमण्डलम्|ललितपुर]] * [[भक्तपुरमण्डलम्|भक्तपुर]] * [[काभ्रेपलाञ्चोकमण्डलम्|काभ्रेपलान्चोक]] * [[धादिङमण्डलम्|धादिङ]] * [[नुवाकोटमण्डलम्|नुवाकोट]] * [[सिन्धुपाल्चोकमण्डलम्|सिन्धुपाल्चोक]] * [[रसुवामण्डलम्|रसुवा]] * [[मकवानपुरमण्डलम्|मकवानपुर]] * [[चितवनमण्डलम्|चितवन]] | group4 = [[गण्डकी प्रदेशः]] | list4 = * [[गोरखामण्डलम्|गोरखा]] * [[तनहुँमण्डलम्|तनहुँ]] * [[स्याङ्जामण्डलम्|स्याङ्जा]] * [[लमजुङमण्डलम्|लमजुङ]] * [[कास्कीमण्डलम्|कास्की]] * [[मनाङमण्डलम्|मनाङ]] * [[पर्वतमण्डलम्|पर्वत]] * [[बागलुङमण्डलम्|बागलुङ]] * [[म्याग्दीमण्डलम्|म्याग्दी]] * [[मुस्ताङमण्डलम्|मुस्ताङ]] * [[नवलपुरमण्डलम्|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्तापूर्व)]] | group5 = [[लुम्बिनी प्रदेशः]] | list5 = * [[रूपन्देहीमण्डलम्|रूपन्देही]] * [[कपिलवस्तुमण्डलम्|कपिलवस्तु]] * [[पाल्पामण्डलम्|पाल्पा]] * [[अर्घाखाँचीमण्डलम्|अर्घाखाँची]] * [[गुल्मीमण्डलम्|गुल्मी]] * [[दाङमण्डलम्|दाङ]] * [[प्युठानमण्डलम्|प्युठान]] * [[रोल्पामण्डलम्|रोल्पा]] * [[बाँकेमण्डलम्|बाँके]] * [[बर्दियामण्डलम्|बर्दिया]] * [[पूर्वी रुकुममण्डलम्|पूर्वी रुकुम]] * [[परासीमण्डलम्| नवलपरासी (बर्दघाट सुस्तापश्चिम)]] | group6 = [[कर्णाली प्रदेशः]] | list6 = * [[सुर्खेतमण्डलम्|सुर्खेत]] * [[सल्यानमण्डलम्|सल्यान]] * [[दैलेखमण्डलम्|दैलेख]] * [[जाजरकोटमण्डलम्|जाजरकोट]] * [[डोल्पामण्डलम्|डोल्पा]] * [[जुम्लामण्डलम्|जुम्ला]] * [[कालिकोटमण्डलम्|कालिकोट]] * [[मुगुमण्डलम्|मुगु]] * [[हुम्लामण्डलम्|हुम्ला]] * [[पश्चिम रुकुममण्डलम्|पश्चिम रुकुम]] | group7 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेशः]] | list7 = * [[कैलालीमण्डलम्|कैलाली]] * [[डोटीमण्डलम्|डोटी]] * [[अछाममण्डलम्|अछाम]] * [[बाजुरामण्डलम्|बाजुरा]] * [[बझाङमण्डलम्|बझाङ]] * [[कञ्चनपुरमण्डलम्|कञ्चनपुर]] * [[डडेल्धुरामण्डलम्|डडेल्धुरा]] * [[बैतडीमण्डलम्|बैतडी]] * [[दार्चुलामण्डलम्|दार्चुला]] }}<noinclude> {{दस्तावेजाः|content= {{collapsible option}}}} </noinclude> 0rz7kx2pkrpjuztcqxpyn54trjy24eh 0 92542 500786 500779 2026-09-24T04:14:59Z Ganesh Paudel 6561 फलकम् योजितम् 500786 wikitext text/x-wiki    '''नेपालस्य प्रदेशाः''' नेपालस्य संविधानस्य २०७२स्य अनुसूची ४ इत्यस्य अनुसारं विक्रम सम्वत् २०७२ आश्विन ३ गतौ निर्मिताः नवीनाः राज्यसंरचनाः सन्ति। नेपालस्य विद्यमाना [[नेपालदेशस्य मण्डलानि|मण्डलानां]] समूहीकरणेन सप्तप्रान्ताः निर्मिताः । सप्तप्रान्तानां वर्तमानव्यवस्था पूर्वव्यवस्थायाः स्थाने नेपालम् १४ [[नेपालदेशस्य अञ्चलानि|क्षेत्रेषु]] [[नेपालदेशस्य विकासक्षेत्राणि|पञ्चविकासक्षेत्रेषु]] च विभक्तः आसीत् | == इतिहास == विक्रमस्य २०१३ तमस्य वर्षस्य पौष मासस्य ९ गतौ [[नेपालदेशस्य प्रशासनिकविभाजनम्|नेपालस्य प्रशासनिकविभागानाम्]] पुनर्गठनार्थं समितिः गठितम् आसित्। तत्समितिः सप्ताहद्वयेन अन्तः सर्वकाराय स्वप्रतिवेदनं प्रदत्तवान् । नेपालस्य जिलाप्रशासनपुनर्गठनविषये प्रतिवेदनानुसारं, २०१३ तमे वर्षे देशः प्रथमवारं सप्तक्षेत्रेषु विभक्तः अभवत् । # अरुण क्षेत्र # जनकपुर क्षेत्र # काठमाडौँ क्षेत्र # गण्डकी क्षेत्र # कपिलवस्तु क्षेत्र # कर्णाली क्षेत्र # महाकाली क्षेत्र वि.सं. २०१८ तमे वर्षे सर्वे प्रदेशाः विघटित्वा देशस्य पुनर्गठनं ७५ मण्डलेषु अभवत्, [[नेपालदेशस्य मण्डलानि|येषां]] विभक्तिः अपि १४ [[नेपालदेशस्य अञ्चलानि|क्षेत्रेषु]] विभक्तम् । सम्वत् २०२८ तमे वर्षे सर्वेषां १४ क्षेत्राणां वर्गीकरणं ४ [[नेपालदेशस्य विकासक्षेत्राणि|विकासप्रदेशेषु]] अनन्तरं सम्वत् २०३८ तमे वर्षे तेषां पुनर्गठनं निम्नलिखित ५ विकासक्षेत्रेषु अभवत् । # [[पूर्वाञ्चलविकासक्षेत्रम्|पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र]] # [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र]] # [[पश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र]] # मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र # सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र नेपालस्य प्रदेशाणां निर्माणं नेपालस्य संविधानस्य २०७२स्य अनुसूची ४ इत्यस्य अनुसारं कृतम् आसीत् । विद्यमानमण्डलानां समूहीकरणेन सप्तप्रान्ताः निर्मिताः । [[नवलपरासीमण्डलम्|नवलपरासी]], [[रुकुममण्डलम्|रुकुम]] इति मण्डलद्वयं भिन्नं प्रान्तद्वये विभक्तम् । प्रत्येकस्मिन् मण्डले स्थानीयस्तरस्य रूपेण पालिकाः सन्ति । नेपाले ६ महानगराणि, ११ उपमहानगराणि, २७६ नगरपालिकाः, ४६० ग्रामीणनगरपालिकाः च सन्ति । सप्तप्रान्तानां वर्तमानव्यवस्था पूर्वव्यवस्थायाः स्थाने आसीत् यस्मिन् नेपालः १४ प्रशासनिकक्षेत्रेषु पञ्चविकासक्षेत्रेषु च विभक्तः आसीत् । फाल्गुण २०७३ तमे वर्षे नेपालसर्वकारेण सप्तप्रान्तानां अस्थायीराजधानी इति घोषितम् । संविधानस्य अनुच्छेदः २९५(२) अनुसारं सम्बन्धितप्रान्तस्य विधायिकायाः द्वितीयतृतीयांशमतेन कस्यचित् प्रान्तस्य स्थायीनाम निर्धारितं भवति स्म === सर्वकारः === संविधानेन कानूनानुसारं च प्रदेशस्य कार्यकारी अधिकारः प्रान्तीयमन्त्रिपरिषदमध्ये निहितं भवति । सङ्कटकलीन उत यदा संघीयनियमः प्रवर्तते तदा प्रदेशीयकार्यकार्याः अभावे प्रदेशप्रमुखः प्रदेशस्य कार्यकारीशक्तयोः प्रयोगं करिष्यति। प्रत्येकं प्रदेशे संघीयसर्वकारस्य प्रतिनिधिरूपेण औपचारिकः प्रमुखः भवति । राष्ट्रपतिः प्रत्येकं प्रदेशस्य कृते प्रदेशप्रमुखं नियुक्तं कुर्वन्ति । <ref>{{Cite web|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/printedition/news/2015-09-16/ca-approves-ceremonial-prez-bicameral-legislature.html|title=CA approves ceremonial prez, bicameral legislature|date=16 September 2015|publisher=Kanptipur Media Group|accessdate=8 December 2017}}</ref> प्रदेशप्रमुखः संविधानेन वा विधीद्वारा वा निर्दिष्टानां अधिकारानां कर्तव्यानां च प्रयोगं करोति । प्रदेशसभायां बहुमत प्राप्त संसदीयदलस्य नेता मुख्यमन्त्रीरूपेण नियुक्तः भविष्यति, मुख्यमन्त्रीण अध्यक्षतायां मन्त्रिपरिषदः निर्माणं भविष्यति इति प्रावधानम् विद्यते। === संसदीय सभा === प्रदेशसभा सप्तप्रदेशेषु प्रत्येकस्य एकसदनीय प्रदेशसभा अस्ति । प्रदेशसभायाः सदस्यानां कार्यकालः पञ्चवर्षं भवति, यत्र पूर्वमेव विघटितः अस्ति तत्रैव विहाय । प्रत्येकस्य निर्वाचनक्षेत्रस्य अभ्यर्थिनः राजनैतिकदलैः चिताः भवन्ति अथवा स्वतन्त्र अभ्यर्थीरूपेण स्पर्धां कुर्वन्ति । प्रत्येकं निर्वाचनक्षेत्रे "यत् सर्वाधिक मतं आनयति तत् निर्वाचितं भवति" इति निर्वाचनव्यवस्थायाः अन्तर्गतं एकं सदस्यं निर्वाचयति । यतो हि नेपाले समानान्तरमतदानव्यवस्थायाः उपयोगः भवति, मतदातारः दलसूची समानुपातिकप्रतिनिधित्वात् सदस्यानां चयनार्थं अन्यं एक मतपत्रंमध्ये मतदानं कुर्वन्ति। वर्तमानसंविधानं निर्धारितं यत् ६० प्रतिशतं सदस्यानां "यत् सर्वाधिक मतं आनयति तत् निर्वाचितं भवति" निर्वाचनव्यवस्थायाः माध्यमेन, उत ४० प्रतिशतं च दल-आधारित-समानुपातिक-प्रतिनिधित्व-व्यवस्थायाः माध्यमेन निर्वाचितः भवितुमर्हति। प्रत्येकं दलात् निर्वाचितानाम् सदस्यानां कुलसङ्ख्यायाः एकतृतीयभागः महिलाः भवितुमर्हन्ति, यदि च कुलसदस्यानां तृतीयभागः निर्वाचितः न भवितुम् अर्हति तर्हि ये दलाः एतत् सुनिश्चितं कर्तुं न शक्नुवन्ति, तेषां दलानाम् समानुपातिकप्रतिनिधित्वद्वारा कुलमहिलसङ्ख्यायाः एकतृतीयभागं निर्वाचितव्यम् इति नियमः <ref>{{Cite web|url=http://www.scoop.co.nz/stories/WO1710/S00168/nepal-diluted-proportional-electoral-system.htm|title=NEPAL: Diluted proportional electoral system|date=16 October 2017|website=scoop.co.nz|publisher=Scoop world|accessdate=8 December 2017}}</ref> निर्वाचनानन्तरं समग्रबहुमतेन (अन्येभ्यः सर्वेभ्यः दलेभ्यः अधिकानि आसनानि) यस्य दलस्य शासनं भवति । यदि कस्यापि दलस्य निरपेक्षबहुमतं नास्ति तर्हि दलाः गठबन्धनस्य प्रयत्नं कर्तुं शक्नुवन्ति । == नेपालस्य प्रदेशाणां सूची ==   {| class="wikitable sortable static-row-numbers static-row-header-text" |- style="background:#98fb98;" !प्रदेश !राजधानी !प्रदेश प्रमुख !मुख्यमन्त्री !मण्डलानि !क्षेत्रफल !जनसङ्ख्या<br /><br />(वि.सं २०७८) !जनघनत्व (/किमी^२) !निर्वाचन क्षेत्राणि !मानचित्र |- |कोशी |[[विराटनगर]] |परशुराम खापुङ |हिक्मतकुमार कार्की |[[भोजपुरमण्डलम् (नेपालदेशः)|भोजपुर]], [[धनकुटामण्डलम्|धनकुटा]], [[इलाममण्डलम्|इलाम]], [[झापामण्डलम्|झापा]], [[खोटाङमण्डलम्|खोटाङ]], [[मोरङमण्डलम्|मोरङ]], [[ओखलढुङ्गामण्डलम्|ओखलढुङ्गा]], [[पाँचथरमण्डलम्|पाँचथर]], [[सङ्खुवासभामण्डलम्|सङ्खुवासभा]], [[सोलुखुम्बुमण्डलम्|सोलुखुम्बु]], [[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]], [[ताप्लेजुङमण्डलम्|ताप्लेजुङ]], [[तेह्रथुममण्डलम्|तेह्रथुम]], [[उदयपुरमण्डलम् (नेपालः)|उदयपुर]] (जम्मा १४) |२५,९०५&nbsp;किमी^२ |४९,६१,४१२ |१९२ |२८ |[[चित्र:Province_No_1_in_Nepal_2015.svg|100x100अणवः]] |- |मधेश |जनकपुरधाम |[[ सुरेन्द्र लाभ कर्ण]] |[[कृष्णप्रसाद यादव]] |[[बारामण्डलम् (नेपालः)|बारा]], [[पर्सामण्डलम्|पर्सा]], [[रौतहटमण्डलम्|रौतहट]], [[सप्तरिमण्डलम्|सप्तरी]], [[सिराहामण्डलम्|सिराहा]],[[धनुषामण्डलम्|धनुषा]], [[महोत्तरीमण्डलम्|महोत्तरी]], [[सर्लाहीमण्डलम्|सर्लाही]] (जम्मा ८) |९,६६१&nbsp;किमी^२ |६१,१४,६०० |६३३ |३२ |[[चित्र:Madhesh_in_Nepal.svg|100x100अणवः]] |- |बागमती |हेटौँडा |दीपकप्रसाद देवकोटा |इन्द्रबहादुर बानियाँ |[[सिन्धुलीमण्डलम्|सिन्धुली]], [[रामेछापमण्डलम्|रामेछाप]], [[दोलखामण्डलम्|दोलखा]], [[काठमाण्डुमण्डलम्|काठमाडौँ]], [[ललितपुरमण्डलम् (नेपालः)|ललितपुर]], [[भक्तपुरमण्डलम्|भक्तपुर]], [[काभ्रेपलाञ्चोकमण्डलम्|काभ्रेपलान्चोक]], [[धादिङमण्डलम्|धादिङ]], [[नुवाकोटमण्डलम्|नुवाकोट]], [[सिन्धुपाल्चोकमण्डलम्|सिन्धुपाल्चोक]], [[रसुवामण्डलम्|रसुवा]], [[मकवानपुरमण्डलम्|मकवानपुर]], [[चितवनमण्डलम्|चितवन]] (जम्मा १३) |२०,३००&nbsp;किमी^२ |६१,१६,८६६ |३०१ |३३ |[[चित्र:Bagmati_in_Nepal_2015.svg|100x100अणवः]] |- |गण्डकी |पोखरा |डिल्लीराज भट्ट |सुरेन्द्रराज पाण्डे |[[गोरखामण्डलम्|गोरखा]], [[तनहुँमण्डलम्|तनहुँ]], [[स्याङ्जामण्डलम्|स्याङ्जा]], [[लमजुङमण्डलम्|लमजुङ]], [[कास्कीमण्डलम्|कास्की]], [[मनाङमण्डलम्|मनाङ]], [[पर्वतमण्डलम्|पर्वत]], [[बागलुङमण्डलम्|बागलुङ]], [[म्याग्दीमण्डलम्|म्याग्दी]], [[मुस्ताङमण्डलम्|मुस्ताङ]], नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) (जम्मा ११) |२१,५०४&nbsp;किमी^२ |२४,६६,४२७ |११५ |१८ |[[चित्र:Gandaki_in_Nepal_2015.svg|100x100अणवः]] |- |लुम्बिनी |देउखुरी |[[कृष्णबहादुर घर्ती मगर]] |चेतनारायण आचार्य |[[रूपन्देहीमण्डलम्|रूपन्देही]], [[कपिलवस्तुमण्डलम्|कपिलवस्तु]], [[पाल्पामण्डलम्|पाल्पा]], [[अर्घाखाँचीमण्डलम्|अर्घाखाँची]], [[गुल्मीमण्डलम्|गुल्मी]], [[दाङमण्डलम्|दाङ]], [[प्युठानमण्डलम्|प्युठान]], [[रोल्पामण्डलम्|रोल्पा]], [[बाँकेमण्डलम्|बाँके]], [[बर्दियामण्डलम्|बर्दिया]], पूर्वी रुकुम, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) (जम्मा १२) |२२,२८८&nbsp;किमी^२ |५१,२२,०७८ |२३० |२६ |[[चित्र:Lumbini_in_Nepal_2015.svg|100x100अणवः]] |- |कर्णाली |वीरेन्द्रनगर |[[यज्ञराज जोशी]] |यामलाल कँडेल |[[सुर्खेतमण्डलम्|सुर्खेत]], [[सल्यानमण्डलम्|सल्यान]], [[दैलेखमण्डलम्|दैलेख]], [[जाजरकोटमण्डलम्|जाजरकोट]], [[डोल्पामण्डलम्|डोल्पा]], [[जुम्लामण्डलम्|जुम्ला]], [[कालिकोटमण्डलम्|कालिकोट]], [[मुगुमण्डलम्|मुगु]], [[हुम्लामण्डलम्|हुम्ला]], पश्चिम रुकुम (जम्मा १०) |२७,९८४&nbsp;किमी^२ |१६,८८,४१२ |६० |१२ |[[चित्र:Karnali_in_Nepal_2015.svg|100x100अणवः]] |- |सुदूरपश्चिम |गोदावरी |नजिर मियाँ |कमलबहादुर शाह |[[कैलालीमण्डलम्|कैलाली]], [[डोटीमण्डलम्|डोटी]], [[अछाममण्डलम्|अछाम]], [[बाजुरामण्डलम्|बाजुरा]], [[बझाङमण्डलम्|बझाङ]], [[कञ्चनपुरमण्डलम्|कञ्चनपुर]], [[डडेल्धुरामण्डलम्|डडेल्धुरा]], [[बैतडीमण्डलम्|बैतडी]], [[दार्चुलामण्डलम्|दार्चुला]] (जम्मा ९) |१९,९९९.२८&nbsp;किमी^२ |२६,९४,७८३ |१३८ |१६ |[[चित्र:Sudurpashchim_in_Nepal.svg|100x100अणवः]] |- ![[नेपालम्|नेपाल]] ![[काष्ठमण्डपनगरम्|काठमाडौँ]] !राष्ट्रपति<br /><br />[[रामचन्द्र पौडेल]] ![[नेपालस्य प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]] [[बालेन्द्र शाह|बालेन शाह]] ![[नेपालदेशस्य मण्डलानि|७७]] !१४७,६४१.२८&nbsp;किमी^२ !२,९१,६४,५७८ !१९८ !१६५ ![[चित्र:Nepal_adm_location_map.svg|निराबन्धः|100x100अणवः]] |} == अपि द्रष्टव्यम् == == सन्दर्भाः == {{Reflist}} == बाह्यसूत्राणि == {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रशासनिकं विभाजनम्]] 26ibqvcv50qzi8mgvuc6gms071zwc3q 3 92543 500784 2026-09-23T19:19:50Z नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः 13821 नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम् 500784 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Whhehe}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> १९:१९, २३ सेप्टेम्बर् २०२६ (UTC) eu4exmedp7dw22gr26f4g2sd31ocyna 0 92544 500787 2026-09-24T04:17:32Z Ganesh Paudel 6561 नूतनलेखं सृजितम् 500787 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोशी प्रदेशः | native_name = कोशी प्रदेश | settlement_type = नेपालस्य प्रदेशः | image_skyline = Mount Everest as seen from Drukair2.jpg | image_caption = कोशी प्रदेशे अवस्थितं विश्वस्य सर्वोच्चशिखरं सगरमाथा (Mount Everest) | image_map = Koshi Province in Nepal.svg | map_caption = नेपाले कोशी प्रदेशस्य स्थितिः | seat_type = राजधानी | seat = विराटनगरम् | components_type = जनपदाः | components = १४ जनपदाः | Government = | governor = (वर्तमानराज्यपालस्य नाम) | chief_minister = (वर्तमानमुख्यमन्त्रिणः नाम) | area_total_km2 = 25905 | population_total = 4961412 | population_as_of = 2021 | official_language = नेपाली | website = {{URL|https://p1.gov.np}} }} '''कोशी प्रदेशः''' ({{lang-en|Koshi Province}}) नेपालस्य पूर्वभागे अवस्थितः एकः प्रमुखः प्रशासनिकः प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य नूतनसंविधानानुसारं (२०७२) स्थापितेषु सप्तसु प्रदेशेषु अयं प्रथमः प्रदेशः (Province No. 1) आस्ति। अस्य प्रदेशस्य नामकरणं नेपालस्य विशालनद्याः "कोशी" नाम्ना कृतम् अस्ति। कोशी प्रदेशस्य स्थायिराजधानी [[विराटनगरम्]] अस्ति। == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या अयं भागः किरातराज्यस्य, मोरङ्गराज्यस्य च क्षेत्रं आसीत्। नेपालस्य एकीकरणसमये शाहवंशीयराजेभिः अयं प्रदेशः नेपालराज्ये सम्मिलितः कृतः। २०१५ तमे वर्षे घोषितसंविधाने अयं 'प्रदेश नं. १' इति नाम्ना नामाङ्कितः आसीत्, परन्तु २०७९ फाल्गुन १७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः निर्णयवशात् अस्य नाम 'कोशी प्रदेशः' इति स्वीकृतम्। == भूगोलः == कोशी प्रदेशस्य भौगोलिकस्थितिः वैविध्यपूर्णा अस्ति। अत्र हिमालयी क्षेत्रं, पहाडी क्षेत्रं, तराई (समतल) क्षेत्रं च इति त्रयः भागाः सन्ति। * '''सीमाः:''' अस्य उत्तरभागे चीनादेशस्य तिब्बतक्षेत्रं, पूर्वभागे भारतस्य सिक्किम-पश्चिमवङ्गराज्ये, दक्षिणभागे भारतस्य बिहारराज्यं, पश्चिमभागे च मधेस-बागमतीप्रदेशौ स्तः। * '''पर्वतशिखराणि:''' विश्वस्य सर्वोच्चं शिखरं [[सगरमाथा]] (Mount Everest - ८,८४८.८६ मी.) अस्मिन्नेव प्रदेशस्य सोलुखुम्बुजनपदे अस्ति। तदतिरिक्तं कञ्चनजङ्घा, ल्होत्से, मकालु, चो ओयू इत्यादीनि प्रमुखाणि शिखराणि अत्र सन्ति। * '''जलसम्पदा:''' सप्तकोशी नदी अस्य प्रदेशस्य जीवनरेखा अस्ति। अरूण, तमोर, दुधकोशी इत्याद्याः नद्याः मिलित्वा सप्तकोशी रूपं धरन्ते। == प्रशासकीयविभागाः == कोशी प्रदेशे आहत्य १४ जनपदाः (Districts) सन्ति: १. ताप्लेजुङ् २. पाञ्चथर ३. इलाम ४. झापा ५. मोरङ् ६. सुनसरी ७. धनकुटा ८. तेह्रथुम ९. सङ्खुवासभा १०. भोजपुर ११. सोलुखुम्बु १२. खोटाङ् १३. ओखलढुङ्गा १४. उदयपुर == जनसङ्ख्या तथा संस्कृतिः == २०२१ तमस्य वर्षस्य जनगणनानुसारं कोशी प्रदेशस्य जनसङ्ख्या प्रायः ४९ लक्षं (४.९ मिलियन) अस्ति। अत्र विभिन्नजातयः निवसन्ति, यथा - किरात (राई, लिम्बू), क्षत्री, ब्राह्मण, थारु, मधेशी, शेर्पा च। * '''भाषा:''' मुख्यरूपेण नेपाली भाषा अत्र मातृभाषात्वेन भाष्यते। तदतिरिक्तं लिम्बू, राई, मैथिली, सान्थाली, शेर्पा भाषाः अपि प्रमुखाः सन्ति। * '''उत्सवाः:''' अत्र दशैं, तिहार, उधौली, उभौली (किरातसंस्कृतिः), छठि पर्व, ल्होसार च सोत्साहं मान्यन्ते। == पर्यटनम् अर्थव्यवस्था च == * '''पर्यटनम्:''' सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जः, कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रं च प्रमुखपर्यटनस्थलानि सन्ति। इलामस्य चायक्षेत्रं (Tea Gardens) प्राकृतिकसौन्दर्याय प्रसिद्धम् अस्ति। * '''धार्मिकस्थलानि:''' पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ्), बराहक्षेत्रं (सुनसरी), हलेसी महादेवः (खोटाङ्) च पवित्राणि तीर्थस्थलानि सन्ति। * '''अर्थव्यवस्था:''' विराटनगरं नेपालस्य प्रमुखं औद्योगिकनगरम् अस्ति। कृषिः (विशेषतः चायं, एला, धानम्, जूटः च) अस्य प्रदेशस्य आर्थिकस्तम्भः अस्ति। == अपि पश्यतु == * [[नेपालस्य प्रदेशाः]] * [[बागमती प्रदेशः]] * [[सप्तकोशी नदी]] == सन्दर्भाः == <references /> {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] [[वर्गः:कोशी प्रदेशः]] swmgn1vgejtpgmai62aaeopl3ugd6z2 500788 500787 2026-09-24T04:23:27Z Ganesh Paudel 6561 न्युनाधिक विवरणं योजितम् 500788 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोशी प्रदेशः | native_name = कोशी प्रदेश | settlement_type = नेपालस्य प्रदेशः | image_skyline = Mount Everest as seen from Drukair2.jpg | image_caption = कोशी प्रदेशे अवस्थितं विश्वस्य सर्वोच्चस्य [[देवगिरि शिखरम्]] (Mount Everest) | image_map = Koshi Province in Nepal.svg | map_caption = नेपाले कोशी प्रदेशस्य स्थितिः | seat_type = राजधानी | seat = विराटनगरम् | components_type = जनपदाः | components = १४ जनपदाः | Government = | governor = (वर्तमानराज्यपालस्य नाम) | chief_minister = (वर्तमानमुख्यमन्त्रिणः नाम) | area_total_km2 = 25905 | population_total = 4961412 | population_as_of = 2021 | official_language = नेपाली | website = {{URL|https://p1.gov.np}} }} '''कोशी प्रदेशः''' ({{lang-en|[[:en:Koshi Province|Koshi Province]]}}) [[नेपालम्|नेपालस्य]] पूर्वभागे अवस्थितः एकः प्रमुखः प्रशासनिकः प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य नूतनसंविधानानुसारं (२०७२) स्थापितेषु सप्तसु प्रदेशेषु अयं प्रथमः प्रदेशः (Province No. 1) आस्ति। अस्य प्रदेशस्य नामकरणं नेपालस्य विशालनद्याः "कोशी" नाम्ना कृतम् अस्ति। कोशी प्रदेशस्य स्थायिराजधानी [[विराटनगरम्]] अस्ति। == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या अयं भागः किरातराज्यस्य, मोरङ्गराज्यस्य च क्षेत्रं आसीत्। नेपालस्य एकीकरणसमये शाहवंशीयराजेभिः अयं प्रदेशः नेपालराज्ये सम्मिलितः कृतः। २०१५ तमे वर्षे घोषितसंविधाने अयं 'प्रदेश नं. १' इति नाम्ना नामाङ्कितः आसीत्, परन्तु २०७९ फाल्गुन १७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः निर्णयवशात् अस्य नाम 'कोशी प्रदेशः' इति स्वीकृतम्। == भूगोलः == कोशी प्रदेशस्य भौगोलिकस्थितिः वैविध्यपूर्णा अस्ति। अत्र हिमालयी क्षेत्रं, पहाडी क्षेत्रं, तराई (समतल) क्षेत्रं च इति त्रयः भागाः सन्ति। * '''सीमाः:''' अस्य उत्तरभागे चीनादेशस्य तिब्बतक्षेत्रं, पूर्वभागे भारतस्य सिक्किम-पश्चिमवङ्गराज्ये, दक्षिणभागे भारतस्य बिहारराज्यं, पश्चिमभागे च मधेस-बागमतीप्रदेशौ स्तः। * '''पर्वतशिखराणि:''' विश्वस्य सर्वोच्चं शिखरं [[सगरमाथा]] (Mount Everest - ८,८४८.८६ मी.) अस्मिन्नेव प्रदेशस्य सोलुखुम्बुजनपदे अस्ति। तदतिरिक्तं कञ्चनजङ्घा, ल्होत्से, मकालु, चो ओयू इत्यादीनि प्रमुखाणि शिखराणि अत्र सन्ति। * '''जलसम्पदा:''' सप्तकोशी नदी अस्य प्रदेशस्य जीवनरेखा अस्ति। अरूण, तमोर, दुधकोशी इत्याद्याः नद्याः मिलित्वा सप्तकोशी रूपं धरन्ते। == प्रशासकीयविभागाः == कोशी प्रदेशे आहत्य १४ मण्डलानि सन्ति: १. ताप्लेजुङ् २. पाञ्चथर ३. इलाम ४. झापा ५. मोरङ् ६. सुनसरी ७. धनकुटा ८. तेह्रथुम ९. सङ्खुवासभा १०. भोजपुर ११. सोलुखुम्बु १२. खोटाङ् १३. ओखलढुङ्गा १४. उदयपुर == जनसङ्ख्या तथा संस्कृतिः == २०२१ तमस्य वर्षस्य जनगणनानुसारं कोशी प्रदेशस्य जनसङ्ख्या प्रायः ४९ लक्षं (४.९ मिलियन) अस्ति। अत्र विभिन्नजातयः निवसन्ति, यथा - किरात (राई, लिम्बू), क्षत्री, ब्राह्मण, थारु, मधेशी, शेर्पा च। * '''भाषा:''' मुख्यरूपेण नेपाली भाषा अत्र मातृभाषात्वेन भाष्यते। तदतिरिक्तं लिम्बू, राई, मैथिली, सान्थाली, शेर्पा भाषाः अपि प्रमुखाः सन्ति। * '''उत्सवाः:''' अत्र दशैं, तिहार, उधौली, उभौली (किरातसंस्कृतिः), छठि पर्व, ल्होसार च सोत्साहं मान्यन्ते। == पर्यटनम् अर्थव्यवस्था च == * '''पर्यटनम्:''' सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जः, कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रं च प्रमुखपर्यटनस्थलानि सन्ति। इलामस्य चायक्षेत्रं (Tea Gardens) प्राकृतिकसौन्दर्याय प्रसिद्धम् अस्ति। * '''धार्मिकस्थलानि:''' पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ्), बराहक्षेत्रं (सुनसरी), हलेसी महादेवः (खोटाङ्) च पवित्राणि तीर्थस्थलानि सन्ति। * '''अर्थव्यवस्था:''' विराटनगरं नेपालस्य प्रमुखं औद्योगिकनगरम् अस्ति। कृषिः (विशेषतः चायं, एला, धानम्, जूटः च) अस्य प्रदेशस्य आर्थिकस्तम्भः अस्ति। == अपि पश्यतु == * [[नेपालस्य प्रदेशाः]] * [[बागमती प्रदेशः]] * [[सप्तकोशी नदी]] == सन्दर्भाः == <references /> {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] [[वर्गः:कोशी प्रदेशः]] 5wrr1ulgvmqy8kj1jq5p6qjeoqg3rvv 500790 500788 2026-09-24T05:10:12Z Ganesh Paudel 6561 वर्तनी प्रशोधितम् 500790 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोशी प्रदेशः | native_name = कोशी प्रदेश | settlement_type = नेपालस्य प्रदेशः | image_skyline = Mount Everest as seen from Drukair2.jpg | image_caption = कोशी प्रदेशे अवस्थितं विश्वस्य सर्वोच्चस्य [[देवगिरि शिखरम्]] (Mount Everest) | image_map = Koshi Province in Nepal.svg | map_caption = नेपाले कोशी प्रदेशस्य स्थितिः | seat_type = राजधानी | seat = विराटनगरम् | components_type = जनपदाः | components = १४ जनपदाः | Government = | governor = (वर्तमानराज्यपालस्य नाम) | chief_minister = (वर्तमानमुख्यमन्त्रिणः नाम) | area_total_km2 = 25905 | population_total = 4961412 | population_as_of = 2021 | official_language = नेपाली | website = {{URL|https://p1.gov.np}} }} '''कोशी प्रदेशः''' ({{lang-en|[[:en:Koshi Province|Koshi Province]]}}) [[नेपालम्|नेपालस्य]] पूर्वभागे अवस्थितः एकः प्रमुखः प्रशासनिकः प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य नूतनसंविधानानुसारं (२०७२) स्थापितेषु सप्तसु प्रदेशेषु अयं प्रथमः प्रदेशः (Province No. 1) आस्ति। अस्य प्रदेशस्य नामकरणं नेपालस्य विशालनद्याः "कोशी" नाम्ना कृतम् अस्ति। कोशी प्रदेशस्य स्थायिराजधानी [[विराटनगर|विराटनगरम्]] अस्ति। == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या अयं भागः किरातराज्यस्य, मोरङ्गराज्यस्य च क्षेत्रं आसीत्। नेपालस्य एकीकरणसमये शाहवंशीयराजेभिः अयं प्रदेशः नेपालराज्ये सम्मिलितः कृतः। २०१५ तमे वर्षे घोषितसंविधाने अयं 'प्रदेश नं. १' इति नाम्ना नामाङ्कितः आसीत्, परन्तु २०७९ फाल्गुन १७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः निर्णयवशात् अस्य नाम 'कोशी प्रदेशः' इति स्वीकृतम्। == भूगोलः == कोशी प्रदेशस्य भौगोलिकस्थितिः वैविध्यपूर्णा अस्ति। अत्र हिमालयी क्षेत्रं, पहाडी क्षेत्रं, तराई (समतल) क्षेत्रं च इति त्रयः भागाः सन्ति। * '''सीमाः:''' अस्य उत्तरभागे चीनादेशस्य तिब्बतक्षेत्रं, पूर्वभागे भारतस्य सिक्किम-पश्चिमवङ्गराज्ये, दक्षिणभागे भारतस्य बिहारराज्यं, पश्चिमभागे च मधेस-बागमतीप्रदेशौ स्तः। * '''पर्वतशिखराणि:''' विश्वस्य सर्वोच्चं शिखरं [[देवगिरि शिखरम्|सगरमाथा]] (८,८४८.८६ मी.) अस्मिन्नेव प्रदेशस्य सोलुखुम्बुमण्डले अस्ति। तदतिरिक्तं [[कञ्चनजङ्घा]], ल्होत्से, मकालु, चो ओयू इत्यादीनि प्रमुखाणि शिखराणि अत्र सन्ति। * '''जलसम्पदा:''' [[सप्तकोशी नदी]] अस्य प्रदेशस्य जीवनरेखा अस्ति। अरूण, तमोर, दुधकोशी इत्याद्याः नद्याः मिलित्वा [[कौशिकी नदी|सप्तकोशी]] रूपं धरन्ते। == प्रशासकीयविभागाः == कोशी प्रदेशे आहत्य १४ मण्डलानि सन्ति: १. ताप्लेजुङ् २. पाञ्चथर ३. इलाम ४. झापा ५. मोरङ् ६. सुनसरी ७. धनकुटा ८. तेह्रथुम ९. सङ्खुवासभा १०. भोजपुर ११. सोलुखुम्बु १२. खोटाङ् १३. ओखलढुङ्गा १४. उदयपुर == जनसङ्ख्या तथा संस्कृतिः == २०२१ तमस्य वर्षस्य जनगणनानुसारं कोशी प्रदेशस्य जनसङ्ख्या प्रायः ४९ लक्षं (४.९ मिलियन) अस्ति। अत्र विभिन्नजातयः निवसन्ति, यथा - किरात (राई, लिम्बू), क्षत्री, ब्राह्मण, थारु, मधेशी, शेर्पा च। * '''भाषा:''' मुख्यरूपेण नेपाली भाषा अत्र मातृभाषात्वेन भाष्यते। तदतिरिक्तं लिम्बू, राई, मैथिली, सान्थाली, शेर्पा भाषाः अपि प्रमुखाः सन्ति। * '''उत्सवाः:''' अत्र दशैं, तिहार, उधौली, उभौली (किरातसंस्कृतिः), छठि पर्व, ल्होसार च सोत्साहं मान्यन्ते। == पर्यटनम् अर्थव्यवस्था च == * '''पर्यटनम्:''' सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जः, कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रं च प्रमुखपर्यटनस्थलानि सन्ति। इलामस्य चायक्षेत्रं प्राकृतिकसौन्दर्याय प्रसिद्धम् अस्ति। * '''धार्मिकस्थलानि:''' पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ्), बराहक्षेत्रं (सुनसरी), हलेसी महादेवः (खोटाङ्) च पवित्राणि तीर्थस्थलानि सन्ति। * '''अर्थव्यवस्था:''' [[विराटनगर|विराटनगरं]] नेपालस्य प्रमुखं औद्योगिकनगरम् अस्ति। कृषिः (विशेषतः चायं, एला, धानम्, जूटः च) अस्य प्रदेशस्य आर्थिकस्तम्भः अस्ति। == अपि पश्यतु == * [[नेपालस्य प्रदेशाः]] * [[बागमती प्रदेशः]] * [[सप्तकोशी नदी]] == सन्दर्भाः == <references /> {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] [[वर्गः:कोशी प्रदेशः]] t4iuxto7s98z4ot2by1c4vtetf3kgvp 500791 500790 2026-09-24T05:11:27Z Ganesh Paudel 6561 removed [[Category:नेपालस्य प्रदेशाः]]; added [[Category:नेपालदेशस्य प्रशासनिक विभाजन]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500791 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोशी प्रदेशः | native_name = कोशी प्रदेश | settlement_type = नेपालस्य प्रदेशः | image_skyline = Mount Everest as seen from Drukair2.jpg | image_caption = कोशी प्रदेशे अवस्थितं विश्वस्य सर्वोच्चस्य [[देवगिरि शिखरम्]] (Mount Everest) | image_map = Koshi Province in Nepal.svg | map_caption = नेपाले कोशी प्रदेशस्य स्थितिः | seat_type = राजधानी | seat = विराटनगरम् | components_type = जनपदाः | components = १४ जनपदाः | Government = | governor = (वर्तमानराज्यपालस्य नाम) | chief_minister = (वर्तमानमुख्यमन्त्रिणः नाम) | area_total_km2 = 25905 | population_total = 4961412 | population_as_of = 2021 | official_language = नेपाली | website = {{URL|https://p1.gov.np}} }} '''कोशी प्रदेशः''' ({{lang-en|[[:en:Koshi Province|Koshi Province]]}}) [[नेपालम्|नेपालस्य]] पूर्वभागे अवस्थितः एकः प्रमुखः प्रशासनिकः प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य नूतनसंविधानानुसारं (२०७२) स्थापितेषु सप्तसु प्रदेशेषु अयं प्रथमः प्रदेशः (Province No. 1) आस्ति। अस्य प्रदेशस्य नामकरणं नेपालस्य विशालनद्याः "कोशी" नाम्ना कृतम् अस्ति। कोशी प्रदेशस्य स्थायिराजधानी [[विराटनगर|विराटनगरम्]] अस्ति। == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या अयं भागः किरातराज्यस्य, मोरङ्गराज्यस्य च क्षेत्रं आसीत्। नेपालस्य एकीकरणसमये शाहवंशीयराजेभिः अयं प्रदेशः नेपालराज्ये सम्मिलितः कृतः। २०१५ तमे वर्षे घोषितसंविधाने अयं 'प्रदेश नं. १' इति नाम्ना नामाङ्कितः आसीत्, परन्तु २०७९ फाल्गुन १७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः निर्णयवशात् अस्य नाम 'कोशी प्रदेशः' इति स्वीकृतम्। == भूगोलः == कोशी प्रदेशस्य भौगोलिकस्थितिः वैविध्यपूर्णा अस्ति। अत्र हिमालयी क्षेत्रं, पहाडी क्षेत्रं, तराई (समतल) क्षेत्रं च इति त्रयः भागाः सन्ति। * '''सीमाः:''' अस्य उत्तरभागे चीनादेशस्य तिब्बतक्षेत्रं, पूर्वभागे भारतस्य सिक्किम-पश्चिमवङ्गराज्ये, दक्षिणभागे भारतस्य बिहारराज्यं, पश्चिमभागे च मधेस-बागमतीप्रदेशौ स्तः। * '''पर्वतशिखराणि:''' विश्वस्य सर्वोच्चं शिखरं [[देवगिरि शिखरम्|सगरमाथा]] (८,८४८.८६ मी.) अस्मिन्नेव प्रदेशस्य सोलुखुम्बुमण्डले अस्ति। तदतिरिक्तं [[कञ्चनजङ्घा]], ल्होत्से, मकालु, चो ओयू इत्यादीनि प्रमुखाणि शिखराणि अत्र सन्ति। * '''जलसम्पदा:''' [[सप्तकोशी नदी]] अस्य प्रदेशस्य जीवनरेखा अस्ति। अरूण, तमोर, दुधकोशी इत्याद्याः नद्याः मिलित्वा [[कौशिकी नदी|सप्तकोशी]] रूपं धरन्ते। == प्रशासकीयविभागाः == कोशी प्रदेशे आहत्य १४ मण्डलानि सन्ति: १. ताप्लेजुङ् २. पाञ्चथर ३. इलाम ४. झापा ५. मोरङ् ६. सुनसरी ७. धनकुटा ८. तेह्रथुम ९. सङ्खुवासभा १०. भोजपुर ११. सोलुखुम्बु १२. खोटाङ् १३. ओखलढुङ्गा १४. उदयपुर == जनसङ्ख्या तथा संस्कृतिः == २०२१ तमस्य वर्षस्य जनगणनानुसारं कोशी प्रदेशस्य जनसङ्ख्या प्रायः ४९ लक्षं (४.९ मिलियन) अस्ति। अत्र विभिन्नजातयः निवसन्ति, यथा - किरात (राई, लिम्बू), क्षत्री, ब्राह्मण, थारु, मधेशी, शेर्पा च। * '''भाषा:''' मुख्यरूपेण नेपाली भाषा अत्र मातृभाषात्वेन भाष्यते। तदतिरिक्तं लिम्बू, राई, मैथिली, सान्थाली, शेर्पा भाषाः अपि प्रमुखाः सन्ति। * '''उत्सवाः:''' अत्र दशैं, तिहार, उधौली, उभौली (किरातसंस्कृतिः), छठि पर्व, ल्होसार च सोत्साहं मान्यन्ते। == पर्यटनम् अर्थव्यवस्था च == * '''पर्यटनम्:''' सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जः, कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रं च प्रमुखपर्यटनस्थलानि सन्ति। इलामस्य चायक्षेत्रं प्राकृतिकसौन्दर्याय प्रसिद्धम् अस्ति। * '''धार्मिकस्थलानि:''' पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ्), बराहक्षेत्रं (सुनसरी), हलेसी महादेवः (खोटाङ्) च पवित्राणि तीर्थस्थलानि सन्ति। * '''अर्थव्यवस्था:''' [[विराटनगर|विराटनगरं]] नेपालस्य प्रमुखं औद्योगिकनगरम् अस्ति। कृषिः (विशेषतः चायं, एला, धानम्, जूटः च) अस्य प्रदेशस्य आर्थिकस्तम्भः अस्ति। == अपि पश्यतु == * [[नेपालस्य प्रदेशाः]] * [[बागमती प्रदेशः]] * [[सप्तकोशी नदी]] == सन्दर्भाः == <references /> {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालदेशस्य प्रशासनिक विभाजन]] [[वर्गः:कोशी प्रदेशः]] 0j37v8mlunq27b80632fw20kaqsttdj 500792 500791 2026-09-24T05:13:53Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:नेपालस्य प्रदेशाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500792 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोशी प्रदेशः | native_name = कोशी प्रदेश | settlement_type = नेपालस्य प्रदेशः | image_skyline = Mount Everest as seen from Drukair2.jpg | image_caption = कोशी प्रदेशे अवस्थितं विश्वस्य सर्वोच्चस्य [[देवगिरि शिखरम्]] (Mount Everest) | image_map = Koshi Province in Nepal.svg | map_caption = नेपाले कोशी प्रदेशस्य स्थितिः | seat_type = राजधानी | seat = विराटनगरम् | components_type = जनपदाः | components = १४ जनपदाः | Government = | governor = (वर्तमानराज्यपालस्य नाम) | chief_minister = (वर्तमानमुख्यमन्त्रिणः नाम) | area_total_km2 = 25905 | population_total = 4961412 | population_as_of = 2021 | official_language = नेपाली | website = {{URL|https://p1.gov.np}} }} '''कोशी प्रदेशः''' ({{lang-en|[[:en:Koshi Province|Koshi Province]]}}) [[नेपालम्|नेपालस्य]] पूर्वभागे अवस्थितः एकः प्रमुखः प्रशासनिकः प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य नूतनसंविधानानुसारं (२०७२) स्थापितेषु सप्तसु प्रदेशेषु अयं प्रथमः प्रदेशः (Province No. 1) आस्ति। अस्य प्रदेशस्य नामकरणं नेपालस्य विशालनद्याः "कोशी" नाम्ना कृतम् अस्ति। कोशी प्रदेशस्य स्थायिराजधानी [[विराटनगर|विराटनगरम्]] अस्ति। == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या अयं भागः किरातराज्यस्य, मोरङ्गराज्यस्य च क्षेत्रं आसीत्। नेपालस्य एकीकरणसमये शाहवंशीयराजेभिः अयं प्रदेशः नेपालराज्ये सम्मिलितः कृतः। २०१५ तमे वर्षे घोषितसंविधाने अयं 'प्रदेश नं. १' इति नाम्ना नामाङ्कितः आसीत्, परन्तु २०७९ फाल्गुन १७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः निर्णयवशात् अस्य नाम 'कोशी प्रदेशः' इति स्वीकृतम्। == भूगोलः == कोशी प्रदेशस्य भौगोलिकस्थितिः वैविध्यपूर्णा अस्ति। अत्र हिमालयी क्षेत्रं, पहाडी क्षेत्रं, तराई (समतल) क्षेत्रं च इति त्रयः भागाः सन्ति। * '''सीमाः:''' अस्य उत्तरभागे चीनादेशस्य तिब्बतक्षेत्रं, पूर्वभागे भारतस्य सिक्किम-पश्चिमवङ्गराज्ये, दक्षिणभागे भारतस्य बिहारराज्यं, पश्चिमभागे च मधेस-बागमतीप्रदेशौ स्तः। * '''पर्वतशिखराणि:''' विश्वस्य सर्वोच्चं शिखरं [[देवगिरि शिखरम्|सगरमाथा]] (८,८४८.८६ मी.) अस्मिन्नेव प्रदेशस्य सोलुखुम्बुमण्डले अस्ति। तदतिरिक्तं [[कञ्चनजङ्घा]], ल्होत्से, मकालु, चो ओयू इत्यादीनि प्रमुखाणि शिखराणि अत्र सन्ति। * '''जलसम्पदा:''' [[सप्तकोशी नदी]] अस्य प्रदेशस्य जीवनरेखा अस्ति। अरूण, तमोर, दुधकोशी इत्याद्याः नद्याः मिलित्वा [[कौशिकी नदी|सप्तकोशी]] रूपं धरन्ते। == प्रशासकीयविभागाः == कोशी प्रदेशे आहत्य १४ मण्डलानि सन्ति: १. ताप्लेजुङ् २. पाञ्चथर ३. इलाम ४. झापा ५. मोरङ् ६. सुनसरी ७. धनकुटा ८. तेह्रथुम ९. सङ्खुवासभा १०. भोजपुर ११. सोलुखुम्बु १२. खोटाङ् १३. ओखलढुङ्गा १४. उदयपुर == जनसङ्ख्या तथा संस्कृतिः == २०२१ तमस्य वर्षस्य जनगणनानुसारं कोशी प्रदेशस्य जनसङ्ख्या प्रायः ४९ लक्षं (४.९ मिलियन) अस्ति। अत्र विभिन्नजातयः निवसन्ति, यथा - किरात (राई, लिम्बू), क्षत्री, ब्राह्मण, थारु, मधेशी, शेर्पा च। * '''भाषा:''' मुख्यरूपेण नेपाली भाषा अत्र मातृभाषात्वेन भाष्यते। तदतिरिक्तं लिम्बू, राई, मैथिली, सान्थाली, शेर्पा भाषाः अपि प्रमुखाः सन्ति। * '''उत्सवाः:''' अत्र दशैं, तिहार, उधौली, उभौली (किरातसंस्कृतिः), छठि पर्व, ल्होसार च सोत्साहं मान्यन्ते। == पर्यटनम् अर्थव्यवस्था च == * '''पर्यटनम्:''' सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जः, कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रं च प्रमुखपर्यटनस्थलानि सन्ति। इलामस्य चायक्षेत्रं प्राकृतिकसौन्दर्याय प्रसिद्धम् अस्ति। * '''धार्मिकस्थलानि:''' पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ्), बराहक्षेत्रं (सुनसरी), हलेसी महादेवः (खोटाङ्) च पवित्राणि तीर्थस्थलानि सन्ति। * '''अर्थव्यवस्था:''' [[विराटनगर|विराटनगरं]] नेपालस्य प्रमुखं औद्योगिकनगरम् अस्ति। कृषिः (विशेषतः चायं, एला, धानम्, जूटः च) अस्य प्रदेशस्य आर्थिकस्तम्भः अस्ति। == अपि पश्यतु == * [[नेपालस्य प्रदेशाः]] * [[बागमती प्रदेशः]] * [[सप्तकोशी नदी]] == सन्दर्भाः == <references /> {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालदेशस्य प्रशासनिक विभाजन]] [[वर्गः:कोशी प्रदेशः]] [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] i8twtdzxn9qwi1l8ne4y9cyyowwils3 500798 500792 2026-09-24T09:23:30Z Ganesh Paudel 6561 removed [[Category:नेपालदेशस्य प्रशासनिक विभाजन]]; added [[Category:नेपालस्य प्रशासनिकं विभाजनम्]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500798 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = कोशी प्रदेशः | native_name = कोशी प्रदेश | settlement_type = नेपालस्य प्रदेशः | image_skyline = Mount Everest as seen from Drukair2.jpg | image_caption = कोशी प्रदेशे अवस्थितं विश्वस्य सर्वोच्चस्य [[देवगिरि शिखरम्]] (Mount Everest) | image_map = Koshi Province in Nepal.svg | map_caption = नेपाले कोशी प्रदेशस्य स्थितिः | seat_type = राजधानी | seat = विराटनगरम् | components_type = जनपदाः | components = १४ जनपदाः | Government = | governor = (वर्तमानराज्यपालस्य नाम) | chief_minister = (वर्तमानमुख्यमन्त्रिणः नाम) | area_total_km2 = 25905 | population_total = 4961412 | population_as_of = 2021 | official_language = नेपाली | website = {{URL|https://p1.gov.np}} }} '''कोशी प्रदेशः''' ({{lang-en|[[:en:Koshi Province|Koshi Province]]}}) [[नेपालम्|नेपालस्य]] पूर्वभागे अवस्थितः एकः प्रमुखः प्रशासनिकः प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य नूतनसंविधानानुसारं (२०७२) स्थापितेषु सप्तसु प्रदेशेषु अयं प्रथमः प्रदेशः (Province No. 1) आस्ति। अस्य प्रदेशस्य नामकरणं नेपालस्य विशालनद्याः "कोशी" नाम्ना कृतम् अस्ति। कोशी प्रदेशस्य स्थायिराजधानी [[विराटनगर|विराटनगरम्]] अस्ति। == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या अयं भागः किरातराज्यस्य, मोरङ्गराज्यस्य च क्षेत्रं आसीत्। नेपालस्य एकीकरणसमये शाहवंशीयराजेभिः अयं प्रदेशः नेपालराज्ये सम्मिलितः कृतः। २०१५ तमे वर्षे घोषितसंविधाने अयं 'प्रदेश नं. १' इति नाम्ना नामाङ्कितः आसीत्, परन्तु २०७९ फाल्गुन १७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः निर्णयवशात् अस्य नाम 'कोशी प्रदेशः' इति स्वीकृतम्। == भूगोलः == कोशी प्रदेशस्य भौगोलिकस्थितिः वैविध्यपूर्णा अस्ति। अत्र हिमालयी क्षेत्रं, पहाडी क्षेत्रं, तराई (समतल) क्षेत्रं च इति त्रयः भागाः सन्ति। * '''सीमाः:''' अस्य उत्तरभागे चीनादेशस्य तिब्बतक्षेत्रं, पूर्वभागे भारतस्य सिक्किम-पश्चिमवङ्गराज्ये, दक्षिणभागे भारतस्य बिहारराज्यं, पश्चिमभागे च मधेस-बागमतीप्रदेशौ स्तः। * '''पर्वतशिखराणि:''' विश्वस्य सर्वोच्चं शिखरं [[देवगिरि शिखरम्|सगरमाथा]] (८,८४८.८६ मी.) अस्मिन्नेव प्रदेशस्य सोलुखुम्बुमण्डले अस्ति। तदतिरिक्तं [[कञ्चनजङ्घा]], ल्होत्से, मकालु, चो ओयू इत्यादीनि प्रमुखाणि शिखराणि अत्र सन्ति। * '''जलसम्पदा:''' [[सप्तकोशी नदी]] अस्य प्रदेशस्य जीवनरेखा अस्ति। अरूण, तमोर, दुधकोशी इत्याद्याः नद्याः मिलित्वा [[कौशिकी नदी|सप्तकोशी]] रूपं धरन्ते। == प्रशासकीयविभागाः == कोशी प्रदेशे आहत्य १४ मण्डलानि सन्ति: १. ताप्लेजुङ् २. पाञ्चथर ३. इलाम ४. झापा ५. मोरङ् ६. सुनसरी ७. धनकुटा ८. तेह्रथुम ९. सङ्खुवासभा १०. भोजपुर ११. सोलुखुम्बु १२. खोटाङ् १३. ओखलढुङ्गा १४. उदयपुर == जनसङ्ख्या तथा संस्कृतिः == २०२१ तमस्य वर्षस्य जनगणनानुसारं कोशी प्रदेशस्य जनसङ्ख्या प्रायः ४९ लक्षं (४.९ मिलियन) अस्ति। अत्र विभिन्नजातयः निवसन्ति, यथा - किरात (राई, लिम्बू), क्षत्री, ब्राह्मण, थारु, मधेशी, शेर्पा च। * '''भाषा:''' मुख्यरूपेण नेपाली भाषा अत्र मातृभाषात्वेन भाष्यते। तदतिरिक्तं लिम्बू, राई, मैथिली, सान्थाली, शेर्पा भाषाः अपि प्रमुखाः सन्ति। * '''उत्सवाः:''' अत्र दशैं, तिहार, उधौली, उभौली (किरातसंस्कृतिः), छठि पर्व, ल्होसार च सोत्साहं मान्यन्ते। == पर्यटनम् अर्थव्यवस्था च == * '''पर्यटनम्:''' सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जः, कञ्चनजङ्घा संरक्षण क्षेत्रं च प्रमुखपर्यटनस्थलानि सन्ति। इलामस्य चायक्षेत्रं प्राकृतिकसौन्दर्याय प्रसिद्धम् अस्ति। * '''धार्मिकस्थलानि:''' पाथीभरा देवी (ताप्लेजुङ्), बराहक्षेत्रं (सुनसरी), हलेसी महादेवः (खोटाङ्) च पवित्राणि तीर्थस्थलानि सन्ति। * '''अर्थव्यवस्था:''' [[विराटनगर|विराटनगरं]] नेपालस्य प्रमुखं औद्योगिकनगरम् अस्ति। कृषिः (विशेषतः चायं, एला, धानम्, जूटः च) अस्य प्रदेशस्य आर्थिकस्तम्भः अस्ति। == अपि पश्यतु == * [[नेपालस्य प्रदेशाः]] * [[बागमती प्रदेशः]] * [[सप्तकोशी नदी]] == सन्दर्भाः == <references /> {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रशासनिकं विभाजनम्]] [[वर्गः:कोशी प्रदेशः]] [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 4fw0ywtbx9oqmlqkyfxfbf11adepor6 14 92545 500793 2026-09-24T05:14:19Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:नेपालदेशः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500793 wikitext text/x-wiki [[वर्गः:नेपालदेशः]] dfn2lmrvh9uzscs5lsvazdvj65x9ysv 500794 500793 2026-09-24T05:15:49Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:नेपालस्य प्रशासनिकं विभाजनम्]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500794 wikitext text/x-wiki [[वर्गः:नेपालदेशः]] [[वर्गः:नेपालस्य प्रशासनिकं विभाजनम्]] 6hanqe2ikrv6pzrns4mqyadd1f5320g 500795 500794 2026-09-24T05:16:04Z Ganesh Paudel 6561 removed [[Category:नेपालदेशः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500795 wikitext text/x-wiki [[वर्गः:नेपालस्य प्रशासनिकं विभाजनम्]] dubnhtvqx6kbs7h4v1ghgdrf8ib5twa 3 92546 500797 2026-09-24T07:32:18Z Neriah 31778 Neriah इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:אלון סול]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:AlonSol203]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/אלון סול|אלון סול]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/AlonSol203|AlonSol203]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 500797 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यसम्भाषणम्:AlonSol203]] hszvgthnofq2tb51m2d84b99q0n3ifa 0 92547 500799 2026-09-24T09:39:49Z Ganesh Paudel 6561 प्रारूपलेखं सृजितम् 500799 wikitext text/x-wiki अवश्य। अधः प्रदत्ते पाठे विद्यमानानि तथ्यांशानि, शीर्षक-विन्यासं, सारणीरूपं, विकि-सन्दर्भचिह्नानि तथा उद्धरणानि यथासम्भवं यथारूपेण संरक्ष्य, तेषां संस्कृतानुवादरूपेण '''संस्कृत-विकिपीडिया-लेखस्य विकि-कोड''' निर्मीयते। मूलपाठे समर्थितानि न सन्ति ये तथ्याः, ते न कल्पिताः। <nowiki>{{Infobox settlement</nowiki> | native_name = | native_name_lang = sa <nowiki>|</nowiki> settlement_type = <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]]</nowiki> | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् <nowiki>| image_skyline = {{</nowiki> Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 <nowiki>|</nowiki> foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः <nowiki>[[सैपालहिमालयः]]</nowiki>, <nowiki>[[घोडाघोडीतालः]]</nowiki>, <nowiki>[[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]]</nowiki> <nowiki>[[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]]</nowiki>, <nowiki>[[बडिमालिकामन्दिरम्]]</nowiki>, <nowiki>[[खप्तडतालः]]</nowiki>, <nowiki>[[अपिहिमालयः]]</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः <nowiki>|</nowiki> subdivision_type = <nowiki>[[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]]</nowiki> | subdivision_name = <nowiki>{{झन्डा|नेपाल}}</nowiki> <nowiki>|</nowiki> seat_type = <nowiki>[[राजधानी]]</nowiki> अस्थायीराजधानी <nowiki>|</nowiki> seat = <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् <nowiki>|</nowiki> seat1 = <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> parts_type = <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]]</nowiki> | parts_style = para <nowiki>|</nowiki> p1 = <nowiki>[[#जिल्लाः|९]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> governing_body = <nowiki>[[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_title = <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> | leader_name = नजीर मियाँ <nowiki>|</nowiki> leader_title1 = <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name1 = <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल <nowiki>|</nowiki> leader_title3 = <nowiki>[[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name3 = <nowiki>[[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]]</nowiki> (५३ आसनानि) <nowiki>|</nowiki> leader_title4 = <nowiki>[[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name4 = <nowiki>[[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]]</nowiki> १६ <nowiki>[[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]]</nowiki> ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ <nowiki>|</nowiki> named_for = <nowiki>[[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]]</nowiki> | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 <nowiki>|</nowiki> area_rank = <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> population_as_of = <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki> | population_total = 2694783 <nowiki>|</nowiki> population_rank = <nowiki>[[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]]</nowiki> | population_density_km2 = auto <nowiki>|</nowiki> population_density_rank = <nowiki>[[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]]</nowiki> | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली <nowiki>|</nowiki> blank_name_sec1 = <nowiki>[[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank_info_sec1 = <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank1_name_sec1 = <nowiki>[[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank1_info_sec1 = <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank_name_sec2 = <nowiki>[[मानवविकाससूचकाङ्कः]]</nowiki> (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् <nowiki>|</nowiki> blank2_name_sec2 = <nowiki>[[साक्षरता]]</nowiki> | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः <nowiki>|</nowiki> blank3_info_sec2 = ८९.५१ <nowiki>[[पुरुषः|♂]]</nowiki> /१०० <nowiki>[[स्त्री|♀]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank4_name_sec2 = <nowiki>[[सकलगृहस्थोत्पादनम्]]</nowiki> | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् <nowiki>|</nowiki> timezone = <nowiki>[[नेपालीसमयः]]</nowiki> | utc_offset = +५:४५ | coordinates = <nowiki>{{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}}</nowiki> | elevation_max_m = 7,132 <nowiki>|</nowiki> elevation_max_point = <nowiki>[[अपिहिमालयः]]</nowiki><nowiki>https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php</nowiki> <nowiki>|</nowiki> website = <nowiki>[https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः]</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>सुदूरपश्चिमप्रदेशः<nowiki>'''</nowiki> ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य <nowiki>[[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]]</nowiki> स्थापितेषु <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]]</nowiki> अन्यतमः अस्ति।<nowiki>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=21 March 2016}}</nowiki> अस्य सीमाः उत्तरेण <nowiki>[[चीनदेशः|चीनदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, पूर्वेण <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> तथा <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki>, पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः <nowiki>[[भारतदेशः|भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तराखण्डराज्यम्]]</nowiki> तथा <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]]</nowiki> इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे <nowiki>'''</nowiki>प्रदेशसङ्ख्या ७<nowiki>'''</nowiki> इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया <nowiki>'''</nowiki>सुदूरपश्चिमप्रदेशः<nowiki>'''</nowiki> इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> तु अस्थायीराजधानी अस्ति।<nowiki>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</nowiki> प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, <nowiki>[[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]]</nowiki> तथा <nowiki>[[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]]</nowiki> अन्तर्भवन्ति।<nowiki>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</nowiki> <nowiki>== इतिहासः ==</nowiki> <nowiki>{{See also|डोटीराज्यम्|सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्}}</nowiki> <nowiki>[[चित्र:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जिल्लाः]]</nowiki> डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत्।Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म।Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century. <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]]</nowiki> स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्।Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja. <nowiki>=== डोटीराज्यस्य रैकाः ===</nowiki> <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्।Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006) डोटीराजानः <nowiki>'''</nowiki>रैका महाराजाः<nowiki>'''</nowiki> इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <nowiki>=== मुगलानाम् आक्रमणम् ===</nowiki> षोडशशताब्द्यां <nowiki>[[अकबरः|अकबरस्य]]</nowiki> शासनकाले <nowiki>[[मुगलाः|मुगलैः]]</nowiki> डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। <nowiki>[[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]]</nowiki> अधुना <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]]</nowiki> विद्यते। <nowiki>[[लखनऊ|लखनऊनगरे]]</nowiki> निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। <nowiki>[[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]]</nowiki> काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्।<nowiki>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }}</nowiki> <nowiki>=== खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् ===</nowiki> राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये <nowiki>[[नेपालम्|नेपालात्]]</nowiki> निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना <nowiki>[[भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तरप्रदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]</nowiki>) प्राप्य सः <nowiki>[[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]]</nowiki> खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्।<nowiki>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]</nowiki><nowiki>{{dead link|date=December 2019}}</nowiki> <nowiki>== भूगोलः ==</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ (<nowiki>[[कैलालीजिल्ला|कैलाली]]</nowiki> तथा <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]</nowiki>) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः (<nowiki>[[डोटीजिल्ला|डोटी]]</nowiki>, <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]]</nowiki>, <nowiki>[[अछामजिल्ला|अछाम]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]</nowiki>) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः (<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]]</nowiki>, <nowiki>[[बझाङजिल्ला|बझाङ]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]</nowiki>) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखको कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</nowiki> अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि <nowiki>[[कर्णालीनदी]]</nowiki>, मध्यभागे <nowiki>[[सेतीनदी]]</nowiki> तथा पश्चिमदिशि <nowiki>[[महाकालीनदी]]</nowiki> प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः <nowiki>[[कालापानी]]</nowiki> तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>=== हिमालयाः ===</nowiki> अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। <nowiki>{| class="wikitable"</nowiki> |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला {| class="wikitable" !!अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः |- |७,१३२ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |योका पर्वत <nowiki>[[गुराँसहिमालयः]]</nowiki> |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[जेठीबहुरानी]]</nowiki> |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |<nowiki>सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्{{Cite web</nowiki> |- | - |- |<nowiki>[[बोबयेचुली]]</nowiki> |- |६,८०८ |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[नाम्पाहिमालयः |- |६,७५५ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[गुराँसहिमालयः |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[ओम्पर्वतः]]</nowiki> |- |५,५९० |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | } |} <nowiki>== सर्वकारः प्रशासनं च ==</nowiki> <nowiki>{{मुख्य|नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा}}</nowiki> <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> राज्यपालस्य कार्यं करोति, <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति।<nowiki>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=27 April 2018|language=en}}</nowiki> दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018|language=en-US}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</nowiki> प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=27 April 2018}}</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे नेपालस्य अन्येषु सर्वेषु प्रदेशेष्विव एकसदनात्मिका व्यवस्थापिका अस्ति। <nowiki>[[प्रदेशसभा (नेपाल)|प्रदेशसभायाः]]</nowiki> कार्यकालः पञ्चवर्षाणि भवति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रदेशसभा अस्थायिरूपेण <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki>स्थिते जिल्ला-समन्वय-समित्याः भवने स्थापिता अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/preparations-way-provincial-assembly-meeting/|title=Preparations underway for assembly meeting|date=31 January 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018}}</nowiki> <nowiki>== प्रशासनिकविभाजनम् ==</nowiki> अयं प्रदेशः नवसु जिल्लासु विभक्तः अस्ति। ते अधः प्रदर्शिताः सन्ति। जिल्लाः <nowiki>[[जिल्लासमन्वयसमितिः (नेपाल)|जिल्लासमन्वयसमितेः]]</nowiki> प्रमुखेन तथा जिल्ला-प्रशासन-अधिकारेण प्रशास्यन्ते। जिल्लाः पुनः नगरपालिकासु अथवा ग्रामपालिकासु विभज्यन्ते। प्रदेशस्य राजधानी <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> अस्ति, बृहत्तमं नगरं च <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=2018-08-31 |access-date=2018-04-27 |website=103.69.124.141}}</nowiki> नगरपालिकासु एका उपमहानगरपालिका तथा ३३ नगरपालिकाः सन्ति। प्रदेशे ५४ ग्रामपालिकाः सन्ति। <nowiki>{{See also|नेपालस्य जिल्लाः|नेपालस्य नगराणां सूची|नेपालस्य ग्रामपालिकानां सूची}}</nowiki> <nowiki>{| class="wikitable sortable"</nowiki> !क्रमः !जिल्लाः !मुख्यालयम् <nowiki>!जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki>) !क्षेत्रफलम् (वर्गकिलोमीटर्) !जनघनत्वम् {| class="wikitable" !!स्थानीयतहसङ्ख्या |- |१ |- |<nowiki>[[अछामजिल्ला]]</nowiki> |- |[[मङ्गलसेननगरपालिका |- |२,२८,८५२ |- |१,६९२ |- |१४० |- |१० |- | - |- |२ |- |<nowiki>[[बैतडिजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दशरथचन्दनगरपालिका |- |२,४२,१५७ |- |१,५१९ |- |१६० |- |१० |- | - |- |३ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |[[चैनपुर, बझाङ |- |१,८९,०८५ |- |३,४२२ |- |५५ |- |१२ |- | - |- |४ |- |<nowiki>[[बाजुराजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[मार्तडी]]</nowiki> |- |१,३८,५२३ |- |२,१८८ |- |६३ |- |९ |- | - |- |५ |- |<nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला]]</nowiki> |- |[[अमरगढीनगरपालिका |- |१,३९,६०२ |- |१,५३८ |- |९१ |- |७ |- | - |- |६ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[खलङ्गा, दार्चुला |- |१,३३,३१० |- |२,७८२.२८ |- |५७ |- |९ |- | - |- |७ |- |<nowiki>[[डोटीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दिपायल सिलगढीनगरपालिका |- |२,०४,८३१ |- |२,०२५ |- |१०० |- |९ |- | - |- |८ |- |<nowiki>[[कैलालीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[धनगढीउपमहानगरपालिका |- |९,०४,६६६ |- |३,२३५ |- |२८१.७ |- |१३ |- | - |- |९ |- |<nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला]]</nowiki> |- |[[भीमदत्तनगरपालिका |- |५,१३,७५७ |- |१,६१० |- |२८० |- |९ |- | } |} <nowiki>== जनसाङ्ख्यिकी ==</nowiki> <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८]]</nowiki> अनुसारं सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जनसङ्ख्या २,६९४,७८३ आसीत्। जनसङ्ख्यायाः ८.८७% भागः पञ्चवर्षेभ्यः न्यूनवयस्काः सन्ति। अस्य <nowiki>[[साक्षरतादरः]]</nowiki> ७६.२३% अस्ति तथा लिङ्गानुपातः प्रति १००० पुरुषेषु १११७ महिलाः अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Sudurpaschim Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Sudurpaschim_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>=== जातीयसमूहाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>, <nowiki>[[थारुजातिः|थारु]]</nowiki>, <nowiki>[[बाहुनः|पर्वतीयबाहुनाः]]</nowiki>, <nowiki>[[कामी]]</nowiki>, <nowiki>[[ठकुरी]]</nowiki>, <nowiki>[[दमाई]]</nowiki>, <nowiki>[[रानाथारु]]</nowiki>, <nowiki>[[सार्की]]</nowiki>, <nowiki>[[मगर]]</nowiki> इत्यादयः सन्ति। वि.सं. २०७८ तमे वर्षे क्षेत्रीसमुदायस्य प्रमाणम् ४१.७५%, थारुसमुदायस्य १४.७६%, पर्वतीयबाहुनानां १२.६९%, कामीनां १०.८१%, ठकुरीणां ४.८७%, दमाईनां ३.७६%, रानाथारूणां ३.०५%, सार्कीनां २.८१%, मगराणां १.९६% आसीत्।<nowiki>{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>समुदायः बृहत्तमः समुदायः अस्ति तथा पर्वतीयप्रदेशेषु तेषां प्राधान्यम् अस्ति। बाहुन, कामी तथा ठकुरी इत्यादीनां अन्येषां जातीनां उपस्थितिरपि उल्लेखनीया अस्ति। समतलप्रदेशेषु थारुजनाः प्रमुखाः आदिवासिनः सन्ति, यद्यपि अधुना द्वयोः समतलजिल्लयोः पर्वतीयजनानां बहुमतम् अस्ति। <nowiki>=== भाषाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे प्रचलितासु भाषासु <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> ४२.४४%, <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> १८.०७%, <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> १४.८०%, <nowiki>[[बैतडेलीभाषा|बैतडेली]]</nowiki> ५.६२%, <nowiki>[[अछामीभाषा|अछामी]]</nowiki> ५.१४%, बझाङ्गी ३.६९%, <nowiki>[[थारुभाषा|रानाथारु]]</nowiki> २.८८%, बाजुरेली २.०९%, दार्चुलेली १.६९% तथा अन्याः ३.५८% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> परस्परं अवबोधने असमर्थाः सन्तोऽपि जनसङ्ख्यायाः बहुमतं <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषायाः]]</nowiki> निकटसम्बद्धाः भाषाभेदाः वदति। बाजुरेली तथा अछामी इत्यादयः पूर्वीयभाषाभेदाः <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः|कर्णालीप्रदेशे]]</nowiki> प्रचलितेन खसभाषया निकटसम्बद्धाः सन्ति। प्रदेशस्य मुख्यभाषाभेदः <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> अस्ति, या प्रदेशस्य मध्यभागे प्रचलति तथा क्रमशः सीमापारि भारतभागे प्रचलितया कुमाऊँनीभाषया निकटसम्बन्धं प्राप्नोति। १९५०-दशकपर्यन्तं प्रायः सम्पूर्णा तराईजनसङ्ख्या थारुभाषाम् अवदत्, ततः पर्वतीयप्रदेशेभ्यः बहवः डोटेली-नेपालीभाषिणः तराईप्रदेशे निवसितवन्तः। स्थानीयाः थारुभाषाभेदाः <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषया]]</nowiki> तथा दक्षिणसीमापारि मैदानप्रदेशेषु प्रचलितया <nowiki>[[हिन्दीभाषा|हिन्दीभाषया]]</nowiki> प्रभाविताः सन्ति। चीन-तिब्बतीभाषासु बृहत्तमा <nowiki>[[मगरभाषा|मगरभाषा]]</nowiki> अस्ति, यद्यपि तिब्बतस्य समीपस्थेषु उच्चपर्वतीयप्रदेशेषु व्याँसीभाषायाः कतिपयाः वक्तारः अद्यापि सन्ति। नेपालस्य भाषा आयोगेन डोट्याली तथा थारुभाषयोः प्रदेशस्य आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्। आयोगेन प्रदेशस्य विशिष्टक्षेत्रेषु विशिष्टप्रयोजनार्थं बैताडेली, अछामी तथा बझाङ्गी इत्येतासाम् अपि अतिरिक्त-आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्।<nowiki>{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |access-date=28 October 2021 |website=नेपाल भाषा आयोग |publisher=भाषा आयोग |language=ne }}</nowiki> <nowiki>=== धर्मः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य वि.सं. २०७८-तमवर्षस्य धर्मगततथ्याङ्कानुसारं <nowiki>[[नेपालस्य हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ९७.४२%, <nowiki>[[नेपालस्य ईसाईधर्मः|ईसाईधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> १.३९%, <nowiki>[[नेपालस्य बौद्धधर्मः|बौद्धधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ०.८४%, अन्ये अथवा अनुल्लिखिताः ०.३४% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मं]]</nowiki> मानयतां जनानां प्रमाणं ९७.४३ प्रतिशतं वर्तते। <nowiki>== इदमपि पश्यतु ==</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः]]</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः]]</nowiki> <nowiki>== सन्दर्भाः ==</nowiki> <nowiki>{{सन्दर्भसूची}}</nowiki> <nowiki>{{Geographic Location</nowiki> | Centre = सुदूरपश्चिमप्रदेशः | North = <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|चीन}}</nowiki> | Northeast = <nowiki>|</nowiki> East = <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> Southeast = <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki> | South = <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Southwest = | West = <nowiki>[[उत्तराखण्डः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Northwest = <nowiki>}}</nowiki> उपर्युक्तं प्रारूपं '''संस्कृत-विकिपीडिया-विकि-कोडरूपेण''' निर्मितम् अस्ति। विशेषतः मूलपाठस्य उद्धरण-सन्दर्भाः, तथ्याङ्काः, सारणी तथा अनुभागक्रमः यथासम्भवं संरक्षिताः सन्ति। यदि इच्छसि, अहं अस्य '''द्वितीयं, अधिक-परिष्कृतं संस्कृत-संस्करणम्''' अपि निर्मातुं शक्नोमि, यस्मिन् ''सुदूरपश्चिमप्रदेशः → सुदूरपश्चिमप्रदेशः'', ''जिल्ला → जिल्ला/मण्डलम्'', ''प्रदेशसभा → प्रादेशिकसभा'' इत्यादीनां पदानां '''संस्कृत-विकिपीडिया-प्रचलितशैलीअनुसारं एकरूपं पदावली-सम्पादनम्''' कृत्वा लेखं प्रकाशनयोग्यं करिष्यामि। gp19e1dwkg4q6xs6m0gptjamqse506t 500801 500799 2026-09-24T09:49:14Z Ganesh Paudel 6561 500801 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{Infobox settlement</nowiki> | native_name = | native_name_lang = sa <nowiki>|</nowiki> settlement_type = <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]]</nowiki> | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् <nowiki>| image_skyline = {{</nowiki> Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 <nowiki>|</nowiki> foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः <nowiki>[[सैपालहिमालयः]]</nowiki>, <nowiki>[[घोडाघोडीतालः]]</nowiki>, <nowiki>[[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]]</nowiki> <nowiki>[[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]]</nowiki>, <nowiki>[[बडिमालिकामन्दिरम्]]</nowiki>, <nowiki>[[खप्तडतालः]]</nowiki>, <nowiki>[[अपिहिमालयः]]</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः <nowiki>|</nowiki> subdivision_type = <nowiki>[[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]]</nowiki> | subdivision_name = <nowiki>{{झन्डा|नेपाल}}</nowiki> <nowiki>|</nowiki> seat_type = <nowiki>[[राजधानी]]</nowiki> अस्थायीराजधानी <nowiki>|</nowiki> seat = <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् <nowiki>|</nowiki> seat1 = <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> parts_type = <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]]</nowiki> | parts_style = para <nowiki>|</nowiki> p1 = <nowiki>[[#जिल्लाः|९]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> governing_body = <nowiki>[[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_title = <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> | leader_name = नजीर मियाँ <nowiki>|</nowiki> leader_title1 = <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name1 = <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल <nowiki>|</nowiki> leader_title3 = <nowiki>[[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name3 = <nowiki>[[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]]</nowiki> (५३ आसनानि) <nowiki>|</nowiki> leader_title4 = <nowiki>[[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name4 = <nowiki>[[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]]</nowiki> १६ <nowiki>[[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]]</nowiki> ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ <nowiki>|</nowiki> named_for = <nowiki>[[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]]</nowiki> | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 <nowiki>|</nowiki> area_rank = <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> population_as_of = <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki> | population_total = 2694783 <nowiki>|</nowiki> population_rank = <nowiki>[[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]]</nowiki> | population_density_km2 = auto <nowiki>|</nowiki> population_density_rank = <nowiki>[[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]]</nowiki> | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली <nowiki>|</nowiki> blank_name_sec1 = <nowiki>[[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank_info_sec1 = <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank1_name_sec1 = <nowiki>[[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank1_info_sec1 = <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank_name_sec2 = <nowiki>[[मानवविकाससूचकाङ्कः]]</nowiki> (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् <nowiki>|</nowiki> blank2_name_sec2 = <nowiki>[[साक्षरता]]</nowiki> | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः <nowiki>|</nowiki> blank3_info_sec2 = ८९.५१ <nowiki>[[पुरुषः|♂]]</nowiki> /१०० <nowiki>[[स्त्री|♀]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank4_name_sec2 = <nowiki>[[सकलगृहस्थोत्पादनम्]]</nowiki> | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् <nowiki>|</nowiki> timezone = <nowiki>[[नेपालीसमयः]]</nowiki> | utc_offset = +५:४५ | coordinates = <nowiki>{{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}}</nowiki> | elevation_max_m = 7,132 <nowiki>|</nowiki> elevation_max_point = <nowiki>[[अपिहिमालयः]]</nowiki><nowiki>https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php</nowiki> <nowiki>|</nowiki> website = <nowiki>[https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः]</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>सुदूरपश्चिमप्रदेशः<nowiki>'''</nowiki> ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य <nowiki>[[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]]</nowiki> स्थापितेषु <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]]</nowiki> अन्यतमः अस्ति।<nowiki>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=21 March 2016}}</nowiki> अस्य सीमाः उत्तरेण <nowiki>[[चीनदेशः|चीनदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, पूर्वेण <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> तथा <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki>, पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः <nowiki>[[भारतदेशः|भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तराखण्डराज्यम्]]</nowiki> तथा <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]]</nowiki> इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे <nowiki>'''</nowiki>प्रदेशसङ्ख्या ७<nowiki>'''</nowiki> इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया <nowiki>'''</nowiki>सुदूरपश्चिमप्रदेशः<nowiki>'''</nowiki> इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> तु अस्थायीराजधानी अस्ति।<nowiki>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</nowiki> प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, <nowiki>[[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]]</nowiki> तथा <nowiki>[[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]]</nowiki> अन्तर्भवन्ति।<nowiki>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</nowiki> <nowiki>== इतिहासः ==</nowiki> <nowiki>{{See also|डोटीराज्यम्|सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्}}</nowiki> <nowiki>[[चित्र:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जिल्लाः]]</nowiki> डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत्।Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म।Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century. <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]]</nowiki> स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्।Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja. <nowiki>=== डोटीराज्यस्य रैकाः ===</nowiki> <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्।Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006) डोटीराजानः <nowiki>'''</nowiki>रैका महाराजाः<nowiki>'''</nowiki> इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <nowiki>=== मुगलानाम् आक्रमणम् ===</nowiki> षोडशशताब्द्यां <nowiki>[[अकबरः|अकबरस्य]]</nowiki> शासनकाले <nowiki>[[मुगलाः|मुगलैः]]</nowiki> डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। <nowiki>[[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]]</nowiki> अधुना <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]]</nowiki> विद्यते। <nowiki>[[लखनऊ|लखनऊनगरे]]</nowiki> निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। <nowiki>[[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]]</nowiki> काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्।<nowiki>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }}</nowiki> <nowiki>=== खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् ===</nowiki> राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये <nowiki>[[नेपालम्|नेपालात्]]</nowiki> निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना <nowiki>[[भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तरप्रदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]</nowiki>) प्राप्य सः <nowiki>[[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]]</nowiki> खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्।<nowiki>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]</nowiki><nowiki>{{dead link|date=December 2019}}</nowiki> <nowiki>== भूगोलः ==</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ (<nowiki>[[कैलालीजिल्ला|कैलाली]]</nowiki> तथा <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]</nowiki>) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः (<nowiki>[[डोटीजिल्ला|डोटी]]</nowiki>, <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]]</nowiki>, <nowiki>[[अछामजिल्ला|अछाम]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]</nowiki>) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः (<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]]</nowiki>, <nowiki>[[बझाङजिल्ला|बझाङ]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]</nowiki>) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखको कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</nowiki> अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि <nowiki>[[कर्णालीनदी]]</nowiki>, मध्यभागे <nowiki>[[सेतीनदी]]</nowiki> तथा पश्चिमदिशि <nowiki>[[महाकालीनदी]]</nowiki> प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः <nowiki>[[कालापानी]]</nowiki> तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>=== हिमालयाः ===</nowiki> अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। <nowiki>{| class="wikitable"</nowiki> |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला {| class="wikitable" !!अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः |- |७,१३२ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |योका पर्वत <nowiki>[[गुराँसहिमालयः]]</nowiki> |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[जेठीबहुरानी]]</nowiki> |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |<nowiki>सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्{{Cite web</nowiki> |- | - |- |<nowiki>[[बोबयेचुली]]</nowiki> |- |६,८०८ |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[नाम्पाहिमालयः |- |६,७५५ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[गुराँसहिमालयः |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[ओम्पर्वतः]]</nowiki> |- |५,५९० |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | } |} <nowiki>== सर्वकारः प्रशासनं च ==</nowiki> <nowiki>{{मुख्य|नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा}}</nowiki> <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> राज्यपालस्य कार्यं करोति, <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति।<nowiki>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=27 April 2018|language=en}}</nowiki> दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018|language=en-US}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</nowiki> प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=27 April 2018}}</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे नेपालस्य अन्येषु सर्वेषु प्रदेशेष्विव एकसदनात्मिका व्यवस्थापिका अस्ति। <nowiki>[[प्रदेशसभा (नेपाल)|प्रदेशसभायाः]]</nowiki> कार्यकालः पञ्चवर्षाणि भवति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रदेशसभा अस्थायिरूपेण <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki>स्थिते जिल्ला-समन्वय-समित्याः भवने स्थापिता अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/preparations-way-provincial-assembly-meeting/|title=Preparations underway for assembly meeting|date=31 January 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018}}</nowiki> <nowiki>== प्रशासनिकविभाजनम् ==</nowiki> अयं प्रदेशः नवसु जिल्लासु विभक्तः अस्ति। ते अधः प्रदर्शिताः सन्ति। जिल्लाः <nowiki>[[जिल्लासमन्वयसमितिः (नेपाल)|जिल्लासमन्वयसमितेः]]</nowiki> प्रमुखेन तथा जिल्ला-प्रशासन-अधिकारेण प्रशास्यन्ते। जिल्लाः पुनः नगरपालिकासु अथवा ग्रामपालिकासु विभज्यन्ते। प्रदेशस्य राजधानी <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> अस्ति, बृहत्तमं नगरं च <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=2018-08-31 |access-date=2018-04-27 |website=103.69.124.141}}</nowiki> नगरपालिकासु एका उपमहानगरपालिका तथा ३३ नगरपालिकाः सन्ति। प्रदेशे ५४ ग्रामपालिकाः सन्ति। <nowiki>{{See also|नेपालस्य जिल्लाः|नेपालस्य नगराणां सूची|नेपालस्य ग्रामपालिकानां सूची}}</nowiki> <nowiki>{| class="wikitable sortable"</nowiki> !क्रमः !जिल्लाः !मुख्यालयम् <nowiki>!जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki>) !क्षेत्रफलम् (वर्गकिलोमीटर्) !जनघनत्वम् {| class="wikitable" !!स्थानीयतहसङ्ख्या |- |१ |- |<nowiki>[[अछामजिल्ला]]</nowiki> |- |[[मङ्गलसेननगरपालिका |- |२,२८,८५२ |- |१,६९२ |- |१४० |- |१० |- | - |- |२ |- |<nowiki>[[बैतडिजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दशरथचन्दनगरपालिका |- |२,४२,१५७ |- |१,५१९ |- |१६० |- |१० |- | - |- |३ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |[[चैनपुर, बझाङ |- |१,८९,०८५ |- |३,४२२ |- |५५ |- |१२ |- | - |- |४ |- |<nowiki>[[बाजुराजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[मार्तडी]]</nowiki> |- |१,३८,५२३ |- |२,१८८ |- |६३ |- |९ |- | - |- |५ |- |<nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला]]</nowiki> |- |[[अमरगढीनगरपालिका |- |१,३९,६०२ |- |१,५३८ |- |९१ |- |७ |- | - |- |६ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[खलङ्गा, दार्चुला |- |१,३३,३१० |- |२,७८२.२८ |- |५७ |- |९ |- | - |- |७ |- |<nowiki>[[डोटीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दिपायल सिलगढीनगरपालिका |- |२,०४,८३१ |- |२,०२५ |- |१०० |- |९ |- | - |- |८ |- |<nowiki>[[कैलालीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[धनगढीउपमहानगरपालिका |- |९,०४,६६६ |- |३,२३५ |- |२८१.७ |- |१३ |- | - |- |९ |- |<nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला]]</nowiki> |- |[[भीमदत्तनगरपालिका |- |५,१३,७५७ |- |१,६१० |- |२८० |- |९ |- | } |} <nowiki>== जनसाङ्ख्यिकी ==</nowiki> <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८]]</nowiki> अनुसारं सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जनसङ्ख्या २,६९४,७८३ आसीत्। जनसङ्ख्यायाः ८.८७% भागः पञ्चवर्षेभ्यः न्यूनवयस्काः सन्ति। अस्य <nowiki>[[साक्षरतादरः]]</nowiki> ७६.२३% अस्ति तथा लिङ्गानुपातः प्रति १००० पुरुषेषु १११७ महिलाः अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Sudurpaschim Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Sudurpaschim_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>=== जातीयसमूहाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>, <nowiki>[[थारुजातिः|थारु]]</nowiki>, <nowiki>[[बाहुनः|पर्वतीयबाहुनाः]]</nowiki>, <nowiki>[[कामी]]</nowiki>, <nowiki>[[ठकुरी]]</nowiki>, <nowiki>[[दमाई]]</nowiki>, <nowiki>[[रानाथारु]]</nowiki>, <nowiki>[[सार्की]]</nowiki>, <nowiki>[[मगर]]</nowiki> इत्यादयः सन्ति। वि.सं. २०७८ तमे वर्षे क्षेत्रीसमुदायस्य प्रमाणम् ४१.७५%, थारुसमुदायस्य १४.७६%, पर्वतीयबाहुनानां १२.६९%, कामीनां १०.८१%, ठकुरीणां ४.८७%, दमाईनां ३.७६%, रानाथारूणां ३.०५%, सार्कीनां २.८१%, मगराणां १.९६% आसीत्।<nowiki>{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>समुदायः बृहत्तमः समुदायः अस्ति तथा पर्वतीयप्रदेशेषु तेषां प्राधान्यम् अस्ति। बाहुन, कामी तथा ठकुरी इत्यादीनां अन्येषां जातीनां उपस्थितिरपि उल्लेखनीया अस्ति। समतलप्रदेशेषु थारुजनाः प्रमुखाः आदिवासिनः सन्ति, यद्यपि अधुना द्वयोः समतलजिल्लयोः पर्वतीयजनानां बहुमतम् अस्ति। <nowiki>=== भाषाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे प्रचलितासु भाषासु <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> ४२.४४%, <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> १८.०७%, <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> १४.८०%, <nowiki>[[बैतडेलीभाषा|बैतडेली]]</nowiki> ५.६२%, <nowiki>[[अछामीभाषा|अछामी]]</nowiki> ५.१४%, बझाङ्गी ३.६९%, <nowiki>[[थारुभाषा|रानाथारु]]</nowiki> २.८८%, बाजुरेली २.०९%, दार्चुलेली १.६९% तथा अन्याः ३.५८% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> परस्परं अवबोधने असमर्थाः सन्तोऽपि जनसङ्ख्यायाः बहुमतं <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषायाः]]</nowiki> निकटसम्बद्धाः भाषाभेदाः वदति। बाजुरेली तथा अछामी इत्यादयः पूर्वीयभाषाभेदाः <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः|कर्णालीप्रदेशे]]</nowiki> प्रचलितेन खसभाषया निकटसम्बद्धाः सन्ति। प्रदेशस्य मुख्यभाषाभेदः <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> अस्ति, या प्रदेशस्य मध्यभागे प्रचलति तथा क्रमशः सीमापारि भारतभागे प्रचलितया कुमाऊँनीभाषया निकटसम्बन्धं प्राप्नोति। १९५०-दशकपर्यन्तं प्रायः सम्पूर्णा तराईजनसङ्ख्या थारुभाषाम् अवदत्, ततः पर्वतीयप्रदेशेभ्यः बहवः डोटेली-नेपालीभाषिणः तराईप्रदेशे निवसितवन्तः। स्थानीयाः थारुभाषाभेदाः <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषया]]</nowiki> तथा दक्षिणसीमापारि मैदानप्रदेशेषु प्रचलितया <nowiki>[[हिन्दीभाषा|हिन्दीभाषया]]</nowiki> प्रभाविताः सन्ति। चीन-तिब्बतीभाषासु बृहत्तमा <nowiki>[[मगरभाषा|मगरभाषा]]</nowiki> अस्ति, यद्यपि तिब्बतस्य समीपस्थेषु उच्चपर्वतीयप्रदेशेषु व्याँसीभाषायाः कतिपयाः वक्तारः अद्यापि सन्ति। नेपालस्य भाषा आयोगेन डोट्याली तथा थारुभाषयोः प्रदेशस्य आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्। आयोगेन प्रदेशस्य विशिष्टक्षेत्रेषु विशिष्टप्रयोजनार्थं बैताडेली, अछामी तथा बझाङ्गी इत्येतासाम् अपि अतिरिक्त-आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्।<nowiki>{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |access-date=28 October 2021 |website=नेपाल भाषा आयोग |publisher=भाषा आयोग |language=ne }}</nowiki> <nowiki>=== धर्मः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य वि.सं. २०७८-तमवर्षस्य धर्मगततथ्याङ्कानुसारं <nowiki>[[नेपालस्य हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ९७.४२%, <nowiki>[[नेपालस्य ईसाईधर्मः|ईसाईधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> १.३९%, <nowiki>[[नेपालस्य बौद्धधर्मः|बौद्धधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ०.८४%, अन्ये अथवा अनुल्लिखिताः ०.३४% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मं]]</nowiki> मानयतां जनानां प्रमाणं ९७.४३ प्रतिशतं वर्तते। <nowiki>== इदमपि पश्यतु ==</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः]]</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः]]</nowiki> <nowiki>== सन्दर्भाः ==</nowiki> <nowiki>{{सन्दर्भसूची}}</nowiki> <nowiki>{{Geographic Location</nowiki> | Centre = सुदूरपश्चिमप्रदेशः | North = <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|चीन}}</nowiki> | Northeast = <nowiki>|</nowiki> East = <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> Southeast = <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki> | South = <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Southwest = | West = <nowiki>[[उत्तराखण्डः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Northwest = <nowiki>}}</nowiki> उपर्युक्तं प्रारूपं '''संस्कृत-विकिपीडिया-विकि-कोडरूपेण''' निर्मितम् अस्ति। विशेषतः मूलपाठस्य उद्धरण-सन्दर्भाः, तथ्याङ्काः, सारणी तथा अनुभागक्रमः यथासम्भवं संरक्षिताः सन्ति। यदि इच्छसि, अहं अस्य '''द्वितीयं, अधिक-परिष्कृतं संस्कृत-संस्करणम्''' अपि निर्मातुं शक्नोमि, यस्मिन् ''सुदूरपश्चिमप्रदेशः → सुदूरपश्चिमप्रदेशः'', ''जिल्ला → जिल्ला/मण्डलम्'', ''प्रदेशसभा → प्रादेशिकसभा'' इत्यादीनां पदानां '''संस्कृत-विकिपीडिया-प्रचलितशैलीअनुसारं एकरूपं पदावली-सम्पादनम्''' कृत्वा लेखं प्रकाशनयोग्यं करिष्यामि। s7pen8bhcjk3dtjoqdfbxapoc0gzruf 500802 500801 2026-09-24T09:51:01Z Ganesh Paudel 6561 500802 wikitext text/x-wiki <nowiki>{{Infobox settlement</nowiki> | native_name = | native_name_lang = sa <nowiki>|</nowiki> settlement_type = <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]]</nowiki> | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् <nowiki>| image_skyline = {{</nowiki> Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 <nowiki>|</nowiki> foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः <nowiki>[[सैपालहिमालयः]]</nowiki>, <nowiki>[[घोडाघोडीतालः]]</nowiki>, <nowiki>[[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]]</nowiki> <nowiki>[[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]]</nowiki>, <nowiki>[[बडिमालिकामन्दिरम्]]</nowiki>, <nowiki>[[खप्तडतालः]]</nowiki>, <nowiki>[[अपिहिमालयः]]</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः <nowiki>|</nowiki> subdivision_type = <nowiki>[[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]]</nowiki> | subdivision_name = <nowiki>{{झन्डा|नेपाल}}</nowiki> <nowiki>|</nowiki> seat_type = <nowiki>[[राजधानी]]</nowiki> अस्थायीराजधानी <nowiki>|</nowiki> seat = <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् <nowiki>|</nowiki> seat1 = <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> parts_type = <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]]</nowiki> | parts_style = para <nowiki>|</nowiki> p1 = <nowiki>[[#जिल्लाः|९]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> governing_body = <nowiki>[[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_title = <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> | leader_name = नजीर मियाँ <nowiki>|</nowiki> leader_title1 = <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name1 = <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल <nowiki>|</nowiki> leader_title3 = <nowiki>[[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name3 = <nowiki>[[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]]</nowiki> (५३ आसनानि) <nowiki>|</nowiki> leader_title4 = <nowiki>[[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> leader_name4 = <nowiki>[[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]]</nowiki> १६ <nowiki>[[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]]</nowiki> ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ <nowiki>|</nowiki> named_for = <nowiki>[[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]]</nowiki> | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 <nowiki>|</nowiki> area_rank = <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> population_as_of = <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki> | population_total = 2694783 <nowiki>|</nowiki> population_rank = <nowiki>[[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]]</nowiki> | population_density_km2 = auto <nowiki>|</nowiki> population_density_rank = <nowiki>[[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]]</nowiki> | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली <nowiki>|</nowiki> blank_name_sec1 = <nowiki>[[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank_info_sec1 = <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank1_name_sec1 = <nowiki>[[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank1_info_sec1 = <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank_name_sec2 = <nowiki>[[मानवविकाससूचकाङ्कः]]</nowiki> (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् <nowiki>|</nowiki> blank2_name_sec2 = <nowiki>[[साक्षरता]]</nowiki> | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः <nowiki>|</nowiki> blank3_info_sec2 = ८९.५१ <nowiki>[[पुरुषः|♂]]</nowiki> /१०० <nowiki>[[स्त्री|♀]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> blank4_name_sec2 = <nowiki>[[सकलगृहस्थोत्पादनम्]]</nowiki> | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् <nowiki>|</nowiki> timezone = <nowiki>[[नेपालीसमयः]]</nowiki> | utc_offset = +५:४५ | coordinates = <nowiki>{{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}}</nowiki> | elevation_max_m = 7,132 <nowiki>|</nowiki> elevation_max_point = <nowiki>[[अपिहिमालयः]]</nowiki><nowiki>https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php</nowiki> <nowiki>|</nowiki> website = <nowiki>[https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः]</nowiki> <nowiki>}}</nowiki> <nowiki>'''</nowiki>सुदूरपश्चिमप्रदेशः<nowiki>'''</nowiki> ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य <nowiki>[[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]]</nowiki> स्थापितेषु <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]]</nowiki> अन्यतमः अस्ति।<nowiki>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=21 March 2016}}</nowiki> अस्य सीमाः उत्तरेण <nowiki>[[चीनदेशः|चीनदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, पूर्वेण <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> तथा <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki>, पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः <nowiki>[[भारतदेशः|भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तराखण्डराज्यम्]]</nowiki> तथा <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]]</nowiki> इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे <nowiki>'''</nowiki>प्रदेशसङ्ख्या ७<nowiki>'''</nowiki> इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया <nowiki>'''</nowiki>सुदूरपश्चिमप्रदेशः<nowiki>'''</nowiki> इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> तु अस्थायीराजधानी अस्ति।<nowiki>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</nowiki> प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, <nowiki>[[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]]</nowiki> तथा <nowiki>[[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]]</nowiki> अन्तर्भवन्ति।<nowiki>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</nowiki> <nowiki>== इतिहासः ==</nowiki> <nowiki>{{See also|डोटीराज्यम्|सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्}}</nowiki> <nowiki>[[चित्र:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जिल्लाः]]</nowiki> डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत्।Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म।Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century. <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]]</nowiki> स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्।Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja. <nowiki>=== डोटीराज्यस्य रैकाः ===</nowiki> <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्।Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006) डोटीराजानः <nowiki>'''</nowiki>रैका महाराजाः<nowiki>'''</nowiki> इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <nowiki>=== मुगलानाम् आक्रमणम् ===</nowiki> षोडशशताब्द्यां <nowiki>[[अकबरः|अकबरस्य]]</nowiki> शासनकाले <nowiki>[[मुगलाः|मुगलैः]]</nowiki> डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। <nowiki>[[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]]</nowiki> अधुना <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]]</nowiki> विद्यते। <nowiki>[[लखनऊ|लखनऊनगरे]]</nowiki> निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। <nowiki>[[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]]</nowiki> काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्।<nowiki>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }}</nowiki> <nowiki>=== खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् ===</nowiki> राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये <nowiki>[[नेपालम्|नेपालात्]]</nowiki> निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना <nowiki>[[भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तरप्रदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]</nowiki>) प्राप्य सः <nowiki>[[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]]</nowiki> खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्।<nowiki>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]</nowiki><nowiki>{{dead link|date=December 2019}}</nowiki> <nowiki>== भूगोलः ==</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ (<nowiki>[[कैलालीजिल्ला|कैलाली]]</nowiki> तथा <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]</nowiki>) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः (<nowiki>[[डोटीजिल्ला|डोटी]]</nowiki>, <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]]</nowiki>, <nowiki>[[अछामजिल्ला|अछाम]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]</nowiki>) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः (<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]]</nowiki>, <nowiki>[[बझाङजिल्ला|बझाङ]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]</nowiki>) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखको कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</nowiki> अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि <nowiki>[[कर्णालीनदी]]</nowiki>, मध्यभागे <nowiki>[[सेतीनदी]]</nowiki> तथा पश्चिमदिशि <nowiki>[[महाकालीनदी]]</nowiki> प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः <nowiki>[[कालापानी]]</nowiki> तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>=== हिमालयाः ===</nowiki> अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। <nowiki>{| class="wikitable"</nowiki> |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला {| class="wikitable" !!अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः |- |७,१३२ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |योका पर्वत <nowiki>[[गुराँसहिमालयः]]</nowiki> |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[जेठीबहुरानी]]</nowiki> |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |<nowiki>सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्{{Cite web</nowiki> |- | - |- |<nowiki>[[बोबयेचुली]]</nowiki> |- |६,८०८ |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[नाम्पाहिमालयः |- |६,७५५ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[गुराँसहिमालयः |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[ओम्पर्वतः]]</nowiki> |- |५,५९० |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | } |} <nowiki>== सर्वकारः प्रशासनं च ==</nowiki> <nowiki>{{मुख्य|नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा}}</nowiki> <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> राज्यपालस्य कार्यं करोति, <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति।<nowiki>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=27 April 2018|language=en}}</nowiki> दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018|language=en-US}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</nowiki> प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=27 April 2018}}</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे नेपालस्य अन्येषु सर्वेषु प्रदेशेष्विव एकसदनात्मिका व्यवस्थापिका अस्ति। <nowiki>[[प्रदेशसभा (नेपाल)|प्रदेशसभायाः]]</nowiki> कार्यकालः पञ्चवर्षाणि भवति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रदेशसभा अस्थायिरूपेण <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki>स्थिते जिल्ला-समन्वय-समित्याः भवने स्थापिता अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/preparations-way-provincial-assembly-meeting/|title=Preparations underway for assembly meeting|date=31 January 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018}}</nowiki> <nowiki>== प्रशासनिकविभाजनम् ==</nowiki> अयं प्रदेशः नवसु जिल्लासु विभक्तः अस्ति। ते अधः प्रदर्शिताः सन्ति। जिल्लाः <nowiki>[[जिल्लासमन्वयसमितिः (नेपाल)|जिल्लासमन्वयसमितेः]]</nowiki> प्रमुखेन तथा जिल्ला-प्रशासन-अधिकारेण प्रशास्यन्ते। जिल्लाः पुनः नगरपालिकासु अथवा ग्रामपालिकासु विभज्यन्ते। प्रदेशस्य राजधानी <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> अस्ति, बृहत्तमं नगरं च <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=2018-08-31 |access-date=2018-04-27 |website=103.69.124.141}}</nowiki> नगरपालिकासु एका उपमहानगरपालिका तथा ३३ नगरपालिकाः सन्ति। प्रदेशे ५४ ग्रामपालिकाः सन्ति। <nowiki>{{See also|नेपालस्य जिल्लाः|नेपालस्य नगराणां सूची|नेपालस्य ग्रामपालिकानां सूची}}</nowiki> <nowiki>{| class="wikitable sortable"</nowiki> !क्रमः !जिल्लाः !मुख्यालयम् <nowiki>!जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki>) !क्षेत्रफलम् (वर्गकिलोमीटर्) !जनघनत्वम् {| class="wikitable" !!स्थानीयतहसङ्ख्या |- |१ |- |<nowiki>[[अछामजिल्ला]]</nowiki> |- |[[मङ्गलसेननगरपालिका |- |२,२८,८५२ |- |१,६९२ |- |१४० |- |१० |- | - |- |२ |- |<nowiki>[[बैतडिजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दशरथचन्दनगरपालिका |- |२,४२,१५७ |- |१,५१९ |- |१६० |- |१० |- | - |- |३ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |[[चैनपुर, बझाङ |- |१,८९,०८५ |- |३,४२२ |- |५५ |- |१२ |- | - |- |४ |- |<nowiki>[[बाजुराजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[मार्तडी]]</nowiki> |- |१,३८,५२३ |- |२,१८८ |- |६३ |- |९ |- | - |- |५ |- |<nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला]]</nowiki> |- |[[अमरगढीनगरपालिका |- |१,३९,६०२ |- |१,५३८ |- |९१ |- |७ |- | - |- |६ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[खलङ्गा, दार्चुला |- |१,३३,३१० |- |२,७८२.२८ |- |५७ |- |९ |- | - |- |७ |- |<nowiki>[[डोटीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दिपायल सिलगढीनगरपालिका |- |२,०४,८३१ |- |२,०२५ |- |१०० |- |९ |- | - |- |८ |- |<nowiki>[[कैलालीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[धनगढीउपमहानगरपालिका |- |९,०४,६६६ |- |३,२३५ |- |२८१.७ |- |१३ |- | - |- |९ |- |<nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला]]</nowiki> |- |[[भीमदत्तनगरपालिका |- |५,१३,७५७ |- |१,६१० |- |२८० |- |९ |- | } |} <nowiki>== जनसाङ्ख्यिकी ==</nowiki> <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८]]</nowiki> अनुसारं सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जनसङ्ख्या २,६९४,७८३ आसीत्। जनसङ्ख्यायाः ८.८७% भागः पञ्चवर्षेभ्यः न्यूनवयस्काः सन्ति। अस्य <nowiki>[[साक्षरतादरः]]</nowiki> ७६.२३% अस्ति तथा लिङ्गानुपातः प्रति १००० पुरुषेषु १११७ महिलाः अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Sudurpaschim Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Sudurpaschim_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>=== जातीयसमूहाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>, <nowiki>[[थारुजातिः|थारु]]</nowiki>, <nowiki>[[बाहुनः|पर्वतीयबाहुनाः]]</nowiki>, <nowiki>[[कामी]]</nowiki>, <nowiki>[[ठकुरी]]</nowiki>, <nowiki>[[दमाई]]</nowiki>, <nowiki>[[रानाथारु]]</nowiki>, <nowiki>[[सार्की]]</nowiki>, <nowiki>[[मगर]]</nowiki> इत्यादयः सन्ति। वि.सं. २०७८ तमे वर्षे क्षेत्रीसमुदायस्य प्रमाणम् ४१.७५%, थारुसमुदायस्य १४.७६%, पर्वतीयबाहुनानां १२.६९%, कामीनां १०.८१%, ठकुरीणां ४.८७%, दमाईनां ३.७६%, रानाथारूणां ३.०५%, सार्कीनां २.८१%, मगराणां १.९६% आसीत्।<nowiki>{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>समुदायः बृहत्तमः समुदायः अस्ति तथा पर्वतीयप्रदेशेषु तेषां प्राधान्यम् अस्ति। बाहुन, कामी तथा ठकुरी इत्यादीनां अन्येषां जातीनां उपस्थितिरपि उल्लेखनीया अस्ति। समतलप्रदेशेषु थारुजनाः प्रमुखाः आदिवासिनः सन्ति, यद्यपि अधुना द्वयोः समतलजिल्लयोः पर्वतीयजनानां बहुमतम् अस्ति। <nowiki>=== भाषाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे प्रचलितासु भाषासु <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> ४२.४४%, <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> १८.०७%, <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> १४.८०%, <nowiki>[[बैतडेलीभाषा|बैतडेली]]</nowiki> ५.६२%, <nowiki>[[अछामीभाषा|अछामी]]</nowiki> ५.१४%, बझाङ्गी ३.६९%, <nowiki>[[थारुभाषा|रानाथारु]]</nowiki> २.८८%, बाजुरेली २.०९%, दार्चुलेली १.६९% तथा अन्याः ३.५८% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> परस्परं अवबोधने असमर्थाः सन्तोऽपि जनसङ्ख्यायाः बहुमतं <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषायाः]]</nowiki> निकटसम्बद्धाः भाषाभेदाः वदति। बाजुरेली तथा अछामी इत्यादयः पूर्वीयभाषाभेदाः <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः|कर्णालीप्रदेशे]]</nowiki> प्रचलितेन खसभाषया निकटसम्बद्धाः सन्ति। प्रदेशस्य मुख्यभाषाभेदः <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> अस्ति, या प्रदेशस्य मध्यभागे प्रचलति तथा क्रमशः सीमापारि भारतभागे प्रचलितया कुमाऊँनीभाषया निकटसम्बन्धं प्राप्नोति। १९५०-दशकपर्यन्तं प्रायः सम्पूर्णा तराईजनसङ्ख्या थारुभाषाम् अवदत्, ततः पर्वतीयप्रदेशेभ्यः बहवः डोटेली-नेपालीभाषिणः तराईप्रदेशे निवसितवन्तः। स्थानीयाः थारुभाषाभेदाः <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषया]]</nowiki> तथा दक्षिणसीमापारि मैदानप्रदेशेषु प्रचलितया <nowiki>[[हिन्दीभाषा|हिन्दीभाषया]]</nowiki> प्रभाविताः सन्ति। चीन-तिब्बतीभाषासु बृहत्तमा <nowiki>[[मगरभाषा|मगरभाषा]]</nowiki> अस्ति, यद्यपि तिब्बतस्य समीपस्थेषु उच्चपर्वतीयप्रदेशेषु व्याँसीभाषायाः कतिपयाः वक्तारः अद्यापि सन्ति। नेपालस्य भाषा आयोगेन डोट्याली तथा थारुभाषयोः प्रदेशस्य आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्। आयोगेन प्रदेशस्य विशिष्टक्षेत्रेषु विशिष्टप्रयोजनार्थं बैताडेली, अछामी तथा बझाङ्गी इत्येतासाम् अपि अतिरिक्त-आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्।<nowiki>{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |access-date=28 October 2021 |website=नेपाल भाषा आयोग |publisher=भाषा आयोग |language=ne }}</nowiki> <nowiki>=== धर्मः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य वि.सं. २०७८-तमवर्षस्य धर्मगततथ्याङ्कानुसारं <nowiki>[[नेपालस्य हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ९७.४२%, <nowiki>[[नेपालस्य ईसाईधर्मः|ईसाईधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> १.३९%, <nowiki>[[नेपालस्य बौद्धधर्मः|बौद्धधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ०.८४%, अन्ये अथवा अनुल्लिखिताः ०.३४% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मं]]</nowiki> मानयतां जनानां प्रमाणं ९७.४३ प्रतिशतं वर्तते। <nowiki>== इदमपि पश्यतु ==</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः]]</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः]]</nowiki> <nowiki>== सन्दर्भाः ==</nowiki> <nowiki>{{सन्दर्भसूची}}</nowiki> <nowiki>{{Geographic Location</nowiki> | Centre = सुदूरपश्चिमप्रदेशः | North = <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|चीन}}</nowiki> | Northeast = <nowiki>|</nowiki> East = <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> Southeast = <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki> | South = <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Southwest = | West = <nowiki>[[उत्तराखण्डः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Northwest = <nowiki>}}</nowiki> pj6d0g1foakv1f32ngructxn3nb9va9 500803 500802 2026-09-24T10:01:58Z Ganesh Paudel 6561 ज्ञान पेटिका शोधनम् 500803 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत्।Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म।Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century. <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]]</nowiki> स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्।Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja. <nowiki>=== डोटीराज्यस्य रैकाः ===</nowiki> <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्।Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006) डोटीराजानः <nowiki>'''</nowiki>रैका महाराजाः<nowiki>'''</nowiki> इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <nowiki>=== मुगलानाम् आक्रमणम् ===</nowiki> षोडशशताब्द्यां <nowiki>[[अकबरः|अकबरस्य]]</nowiki> शासनकाले <nowiki>[[मुगलाः|मुगलैः]]</nowiki> डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। <nowiki>[[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]]</nowiki> अधुना <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]]</nowiki> विद्यते। <nowiki>[[लखनऊ|लखनऊनगरे]]</nowiki> निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। <nowiki>[[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]]</nowiki> काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्।<nowiki>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }}</nowiki> <nowiki>=== खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् ===</nowiki> राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये <nowiki>[[नेपालम्|नेपालात्]]</nowiki> निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना <nowiki>[[भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तरप्रदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]</nowiki>) प्राप्य सः <nowiki>[[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]]</nowiki> खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्।<nowiki>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]</nowiki><nowiki>{{dead link|date=December 2019}}</nowiki> <nowiki>== भूगोलः ==</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ (<nowiki>[[कैलालीजिल्ला|कैलाली]]</nowiki> तथा <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]</nowiki>) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः (<nowiki>[[डोटीजिल्ला|डोटी]]</nowiki>, <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]]</nowiki>, <nowiki>[[अछामजिल्ला|अछाम]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]</nowiki>) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः (<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]]</nowiki>, <nowiki>[[बझाङजिल्ला|बझाङ]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]</nowiki>) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखको कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</nowiki> अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि <nowiki>[[कर्णालीनदी]]</nowiki>, मध्यभागे <nowiki>[[सेतीनदी]]</nowiki> तथा पश्चिमदिशि <nowiki>[[महाकालीनदी]]</nowiki> प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः <nowiki>[[कालापानी]]</nowiki> तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>=== हिमालयाः ===</nowiki> अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। <nowiki>{| class="wikitable"</nowiki> |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला {| class="wikitable" !!अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः |- |७,१३२ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |योका पर्वत <nowiki>[[गुराँसहिमालयः]]</nowiki> |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[जेठीबहुरानी]]</nowiki> |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |<nowiki>सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्{{Cite web</nowiki> |- | - |- |<nowiki>[[बोबयेचुली]]</nowiki> |- |६,८०८ |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[नाम्पाहिमालयः |- |६,७५५ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[गुराँसहिमालयः |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[ओम्पर्वतः]]</nowiki> |- |५,५९० |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | } |} <nowiki>== सर्वकारः प्रशासनं च ==</nowiki> <nowiki>{{मुख्य|नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा}}</nowiki> <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> राज्यपालस्य कार्यं करोति, <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति।<nowiki>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=27 April 2018|language=en}}</nowiki> दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018|language=en-US}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</nowiki> प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=27 April 2018}}</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे नेपालस्य अन्येषु सर्वेषु प्रदेशेष्विव एकसदनात्मिका व्यवस्थापिका अस्ति। <nowiki>[[प्रदेशसभा (नेपाल)|प्रदेशसभायाः]]</nowiki> कार्यकालः पञ्चवर्षाणि भवति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रदेशसभा अस्थायिरूपेण <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki>स्थिते जिल्ला-समन्वय-समित्याः भवने स्थापिता अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/preparations-way-provincial-assembly-meeting/|title=Preparations underway for assembly meeting|date=31 January 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018}}</nowiki> <nowiki>== प्रशासनिकविभाजनम् ==</nowiki> अयं प्रदेशः नवसु जिल्लासु विभक्तः अस्ति। ते अधः प्रदर्शिताः सन्ति। जिल्लाः <nowiki>[[जिल्लासमन्वयसमितिः (नेपाल)|जिल्लासमन्वयसमितेः]]</nowiki> प्रमुखेन तथा जिल्ला-प्रशासन-अधिकारेण प्रशास्यन्ते। जिल्लाः पुनः नगरपालिकासु अथवा ग्रामपालिकासु विभज्यन्ते। प्रदेशस्य राजधानी <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> अस्ति, बृहत्तमं नगरं च <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=2018-08-31 |access-date=2018-04-27 |website=103.69.124.141}}</nowiki> नगरपालिकासु एका उपमहानगरपालिका तथा ३३ नगरपालिकाः सन्ति। प्रदेशे ५४ ग्रामपालिकाः सन्ति। <nowiki>{{See also|नेपालस्य जिल्लाः|नेपालस्य नगराणां सूची|नेपालस्य ग्रामपालिकानां सूची}}</nowiki> <nowiki>{| class="wikitable sortable"</nowiki> !क्रमः !जिल्लाः !मुख्यालयम् <nowiki>!जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki>) !क्षेत्रफलम् (वर्गकिलोमीटर्) !जनघनत्वम् {| class="wikitable" !!स्थानीयतहसङ्ख्या |- |१ |- |<nowiki>[[अछामजिल्ला]]</nowiki> |- |[[मङ्गलसेननगरपालिका |- |२,२८,८५२ |- |१,६९२ |- |१४० |- |१० |- | - |- |२ |- |<nowiki>[[बैतडिजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दशरथचन्दनगरपालिका |- |२,४२,१५७ |- |१,५१९ |- |१६० |- |१० |- | - |- |३ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |[[चैनपुर, बझाङ |- |१,८९,०८५ |- |३,४२२ |- |५५ |- |१२ |- | - |- |४ |- |<nowiki>[[बाजुराजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[मार्तडी]]</nowiki> |- |१,३८,५२३ |- |२,१८८ |- |६३ |- |९ |- | - |- |५ |- |<nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला]]</nowiki> |- |[[अमरगढीनगरपालिका |- |१,३९,६०२ |- |१,५३८ |- |९१ |- |७ |- | - |- |६ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[खलङ्गा, दार्चुला |- |१,३३,३१० |- |२,७८२.२८ |- |५७ |- |९ |- | - |- |७ |- |<nowiki>[[डोटीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दिपायल सिलगढीनगरपालिका |- |२,०४,८३१ |- |२,०२५ |- |१०० |- |९ |- | - |- |८ |- |<nowiki>[[कैलालीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[धनगढीउपमहानगरपालिका |- |९,०४,६६६ |- |३,२३५ |- |२८१.७ |- |१३ |- | - |- |९ |- |<nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला]]</nowiki> |- |[[भीमदत्तनगरपालिका |- |५,१३,७५७ |- |१,६१० |- |२८० |- |९ |- | } |} <nowiki>== जनसाङ्ख्यिकी ==</nowiki> <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८]]</nowiki> अनुसारं सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जनसङ्ख्या २,६९४,७८३ आसीत्। जनसङ्ख्यायाः ८.८७% भागः पञ्चवर्षेभ्यः न्यूनवयस्काः सन्ति। अस्य <nowiki>[[साक्षरतादरः]]</nowiki> ७६.२३% अस्ति तथा लिङ्गानुपातः प्रति १००० पुरुषेषु १११७ महिलाः अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Sudurpaschim Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Sudurpaschim_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>=== जातीयसमूहाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>, <nowiki>[[थारुजातिः|थारु]]</nowiki>, <nowiki>[[बाहुनः|पर्वतीयबाहुनाः]]</nowiki>, <nowiki>[[कामी]]</nowiki>, <nowiki>[[ठकुरी]]</nowiki>, <nowiki>[[दमाई]]</nowiki>, <nowiki>[[रानाथारु]]</nowiki>, <nowiki>[[सार्की]]</nowiki>, <nowiki>[[मगर]]</nowiki> इत्यादयः सन्ति। वि.सं. २०७८ तमे वर्षे क्षेत्रीसमुदायस्य प्रमाणम् ४१.७५%, थारुसमुदायस्य १४.७६%, पर्वतीयबाहुनानां १२.६९%, कामीनां १०.८१%, ठकुरीणां ४.८७%, दमाईनां ३.७६%, रानाथारूणां ३.०५%, सार्कीनां २.८१%, मगराणां १.९६% आसीत्।<nowiki>{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>समुदायः बृहत्तमः समुदायः अस्ति तथा पर्वतीयप्रदेशेषु तेषां प्राधान्यम् अस्ति। बाहुन, कामी तथा ठकुरी इत्यादीनां अन्येषां जातीनां उपस्थितिरपि उल्लेखनीया अस्ति। समतलप्रदेशेषु थारुजनाः प्रमुखाः आदिवासिनः सन्ति, यद्यपि अधुना द्वयोः समतलजिल्लयोः पर्वतीयजनानां बहुमतम् अस्ति। <nowiki>=== भाषाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे प्रचलितासु भाषासु <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> ४२.४४%, <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> १८.०७%, <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> १४.८०%, <nowiki>[[बैतडेलीभाषा|बैतडेली]]</nowiki> ५.६२%, <nowiki>[[अछामीभाषा|अछामी]]</nowiki> ५.१४%, बझाङ्गी ३.६९%, <nowiki>[[थारुभाषा|रानाथारु]]</nowiki> २.८८%, बाजुरेली २.०९%, दार्चुलेली १.६९% तथा अन्याः ३.५८% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> परस्परं अवबोधने असमर्थाः सन्तोऽपि जनसङ्ख्यायाः बहुमतं <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषायाः]]</nowiki> निकटसम्बद्धाः भाषाभेदाः वदति। बाजुरेली तथा अछामी इत्यादयः पूर्वीयभाषाभेदाः <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः|कर्णालीप्रदेशे]]</nowiki> प्रचलितेन खसभाषया निकटसम्बद्धाः सन्ति। प्रदेशस्य मुख्यभाषाभेदः <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> अस्ति, या प्रदेशस्य मध्यभागे प्रचलति तथा क्रमशः सीमापारि भारतभागे प्रचलितया कुमाऊँनीभाषया निकटसम्बन्धं प्राप्नोति। १९५०-दशकपर्यन्तं प्रायः सम्पूर्णा तराईजनसङ्ख्या थारुभाषाम् अवदत्, ततः पर्वतीयप्रदेशेभ्यः बहवः डोटेली-नेपालीभाषिणः तराईप्रदेशे निवसितवन्तः। स्थानीयाः थारुभाषाभेदाः <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषया]]</nowiki> तथा दक्षिणसीमापारि मैदानप्रदेशेषु प्रचलितया <nowiki>[[हिन्दीभाषा|हिन्दीभाषया]]</nowiki> प्रभाविताः सन्ति। चीन-तिब्बतीभाषासु बृहत्तमा <nowiki>[[मगरभाषा|मगरभाषा]]</nowiki> अस्ति, यद्यपि तिब्बतस्य समीपस्थेषु उच्चपर्वतीयप्रदेशेषु व्याँसीभाषायाः कतिपयाः वक्तारः अद्यापि सन्ति। नेपालस्य भाषा आयोगेन डोट्याली तथा थारुभाषयोः प्रदेशस्य आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्। आयोगेन प्रदेशस्य विशिष्टक्षेत्रेषु विशिष्टप्रयोजनार्थं बैताडेली, अछामी तथा बझाङ्गी इत्येतासाम् अपि अतिरिक्त-आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्।<nowiki>{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |access-date=28 October 2021 |website=नेपाल भाषा आयोग |publisher=भाषा आयोग |language=ne }}</nowiki> <nowiki>=== धर्मः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य वि.सं. २०७८-तमवर्षस्य धर्मगततथ्याङ्कानुसारं <nowiki>[[नेपालस्य हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ९७.४२%, <nowiki>[[नेपालस्य ईसाईधर्मः|ईसाईधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> १.३९%, <nowiki>[[नेपालस्य बौद्धधर्मः|बौद्धधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ०.८४%, अन्ये अथवा अनुल्लिखिताः ०.३४% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मं]]</nowiki> मानयतां जनानां प्रमाणं ९७.४३ प्रतिशतं वर्तते। <nowiki>== इदमपि पश्यतु ==</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः]]</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः]]</nowiki> <nowiki>== सन्दर्भाः ==</nowiki> <nowiki>{{सन्दर्भसूची}}</nowiki> <nowiki>{{Geographic Location</nowiki> | Centre = सुदूरपश्चिमप्रदेशः | North = <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|चीन}}</nowiki> | Northeast = <nowiki>|</nowiki> East = <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> Southeast = <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki> | South = <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Southwest = | West = <nowiki>[[उत्तराखण्डः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Northwest = <nowiki>}}</nowiki> 080l4szfkcp8e0b5w4fm17dduz4u1gw 500804 500803 2026-09-24T10:09:07Z Ganesh Paudel 6561 प्रशोधनम् 500804 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य [[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]] स्थापितेषु [[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]] अन्यतमः अस्ति<ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=24 September 2026}}<ref>। अस्य सीमाः उत्तरेण [[चीनदेशः|चीनदेशस्य]] [[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]], पूर्वेण [[कर्णालीप्रदेशः]] तथा [[लुम्बिनीप्रदेशः]], पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः [[भारतदेशः|भारतस्य]] [[उत्तराखण्डराज्यम्]] तथा [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]] इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे '''प्रदेशसङ्ख्या ७''' इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] तु अस्थायीराजधानी अस्ति <ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> । प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, [[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]] तथा [[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]] अन्तर्भवन्ति<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> । == इतिहासः == [[image:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य मण्डलानि]] डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत् <ref>Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them</ref> कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म<ref>Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century.</ref>। [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]] स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्<ref>Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja</ref>। <nowiki>=== डोटीराज्यस्य रैकाः ===</nowiki> <nowiki>[[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]]</nowiki> पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्।Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006) डोटीराजानः <nowiki>'''</nowiki>रैका महाराजाः<nowiki>'''</nowiki> इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <nowiki>=== मुगलानाम् आक्रमणम् ===</nowiki> षोडशशताब्द्यां <nowiki>[[अकबरः|अकबरस्य]]</nowiki> शासनकाले <nowiki>[[मुगलाः|मुगलैः]]</nowiki> डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। <nowiki>[[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]]</nowiki> अधुना <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]]</nowiki> विद्यते। <nowiki>[[लखनऊ|लखनऊनगरे]]</nowiki> निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। <nowiki>[[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]]</nowiki> काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्।<nowiki>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }}</nowiki> <nowiki>=== खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् ===</nowiki> राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये <nowiki>[[नेपालम्|नेपालात्]]</nowiki> निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना <nowiki>[[भारतस्य]]</nowiki> <nowiki>[[उत्तरप्रदेशस्य]]</nowiki> <nowiki>[[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]</nowiki>) प्राप्य सः <nowiki>[[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]]</nowiki> खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्।<nowiki>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]</nowiki><nowiki>{{dead link|date=December 2019}}</nowiki> <nowiki>== भूगोलः ==</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ (<nowiki>[[कैलालीजिल्ला|कैलाली]]</nowiki> तथा <nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]</nowiki>) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः (<nowiki>[[डोटीजिल्ला|डोटी]]</nowiki>, <nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]]</nowiki>, <nowiki>[[अछामजिल्ला|अछाम]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]</nowiki>) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः (<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]]</nowiki>, <nowiki>[[बझाङजिल्ला|बझाङ]]</nowiki> तथा <nowiki>[[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]</nowiki>) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखको कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</nowiki> अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि <nowiki>[[कर्णालीनदी]]</nowiki>, मध्यभागे <nowiki>[[सेतीनदी]]</nowiki> तथा पश्चिमदिशि <nowiki>[[महाकालीनदी]]</nowiki> प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः <nowiki>[[कालापानी]]</nowiki> तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</nowiki> <nowiki>=== हिमालयाः ===</nowiki> अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। <nowiki>{| class="wikitable"</nowiki> |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला {| class="wikitable" !!अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः |- |७,१३२ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |योका पर्वत <nowiki>[[गुराँसहिमालयः]]</nowiki> |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[जेठीबहुरानी]]</nowiki> |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |<nowiki>सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्{{Cite web</nowiki> |- | - |- |<nowiki>[[बोबयेचुली]]</nowiki> |- |६,८०८ |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[नाम्पाहिमालयः |- |६,७५५ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[गुराँसहिमालयः |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |<nowiki>[[ओम्पर्वतः]]</nowiki> |- |५,५९० |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[हिमालयः]]</nowiki> |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | } |} <nowiki>== सर्वकारः प्रशासनं च ==</nowiki> <nowiki>{{मुख्य|नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा}}</nowiki> <nowiki>[[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]]</nowiki> राज्यपालस्य कार्यं करोति, <nowiki>[[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]]</nowiki> च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति।<nowiki>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=27 April 2018|language=en}}</nowiki> दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018|language=en-US}}</nowiki><nowiki>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</nowiki> प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, <nowiki>[[कमलबहादुरशाहः]]</nowiki> तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=27 April 2018}}</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे नेपालस्य अन्येषु सर्वेषु प्रदेशेष्विव एकसदनात्मिका व्यवस्थापिका अस्ति। <nowiki>[[प्रदेशसभा (नेपाल)|प्रदेशसभायाः]]</nowiki> कार्यकालः पञ्चवर्षाणि भवति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रदेशसभा अस्थायिरूपेण <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki>स्थिते जिल्ला-समन्वय-समित्याः भवने स्थापिता अस्ति।<nowiki>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/preparations-way-provincial-assembly-meeting/|title=Preparations underway for assembly meeting|date=31 January 2018|work=The Himalayan Times|access-date=28 April 2018}}</nowiki> <nowiki>== प्रशासनिकविभाजनम् ==</nowiki> अयं प्रदेशः नवसु जिल्लासु विभक्तः अस्ति। ते अधः प्रदर्शिताः सन्ति। जिल्लाः <nowiki>[[जिल्लासमन्वयसमितिः (नेपाल)|जिल्लासमन्वयसमितेः]]</nowiki> प्रमुखेन तथा जिल्ला-प्रशासन-अधिकारेण प्रशास्यन्ते। जिल्लाः पुनः नगरपालिकासु अथवा ग्रामपालिकासु विभज्यन्ते। प्रदेशस्य राजधानी <nowiki>[[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]]</nowiki> अस्ति, बृहत्तमं नगरं च <nowiki>[[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]]</nowiki> अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=स्थानिय तह |url=http://103.69.124.141 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180831065451/http://103.69.124.141/ |archive-date=2018-08-31 |access-date=2018-04-27 |website=103.69.124.141}}</nowiki> नगरपालिकासु एका उपमहानगरपालिका तथा ३३ नगरपालिकाः सन्ति। प्रदेशे ५४ ग्रामपालिकाः सन्ति। <nowiki>{{See also|नेपालस्य जिल्लाः|नेपालस्य नगराणां सूची|नेपालस्य ग्रामपालिकानां सूची}}</nowiki> <nowiki>{| class="wikitable sortable"</nowiki> !क्रमः !जिल्लाः !मुख्यालयम् <nowiki>!जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]]</nowiki>) !क्षेत्रफलम् (वर्गकिलोमीटर्) !जनघनत्वम् {| class="wikitable" !!स्थानीयतहसङ्ख्या |- |१ |- |<nowiki>[[अछामजिल्ला]]</nowiki> |- |[[मङ्गलसेननगरपालिका |- |२,२८,८५२ |- |१,६९२ |- |१४० |- |१० |- | - |- |२ |- |<nowiki>[[बैतडिजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दशरथचन्दनगरपालिका |- |२,४२,१५७ |- |१,५१९ |- |१६० |- |१० |- | - |- |३ |- |<nowiki>[[बझाङजिल्ला]]</nowiki> |- |[[चैनपुर, बझाङ |- |१,८९,०८५ |- |३,४२२ |- |५५ |- |१२ |- | - |- |४ |- |<nowiki>[[बाजुराजिल्ला]]</nowiki> |- |<nowiki>[[मार्तडी]]</nowiki> |- |१,३८,५२३ |- |२,१८८ |- |६३ |- |९ |- | - |- |५ |- |<nowiki>[[डडेल्धुराजिल्ला]]</nowiki> |- |[[अमरगढीनगरपालिका |- |१,३९,६०२ |- |१,५३८ |- |९१ |- |७ |- | - |- |६ |- |<nowiki>[[दार्चुलाजिल्ला]]</nowiki> |- |[[खलङ्गा, दार्चुला |- |१,३३,३१० |- |२,७८२.२८ |- |५७ |- |९ |- | - |- |७ |- |<nowiki>[[डोटीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[दिपायल सिलगढीनगरपालिका |- |२,०४,८३१ |- |२,०२५ |- |१०० |- |९ |- | - |- |८ |- |<nowiki>[[कैलालीजिल्ला]]</nowiki> |- |[[धनगढीउपमहानगरपालिका |- |९,०४,६६६ |- |३,२३५ |- |२८१.७ |- |१३ |- | - |- |९ |- |<nowiki>[[कञ्चनपुरजिल्ला]]</nowiki> |- |[[भीमदत्तनगरपालिका |- |५,१३,७५७ |- |१,६१० |- |२८० |- |९ |- | } |} <nowiki>== जनसाङ्ख्यिकी ==</nowiki> <nowiki>[[राष्ट्रियजनगणना २०७८]]</nowiki> अनुसारं सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य जनसङ्ख्या २,६९४,७८३ आसीत्। जनसङ्ख्यायाः ८.८७% भागः पञ्चवर्षेभ्यः न्यूनवयस्काः सन्ति। अस्य <nowiki>[[साक्षरतादरः]]</nowiki> ७६.२३% अस्ति तथा लिङ्गानुपातः प्रति १००० पुरुषेषु १११७ महिलाः अस्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Provincial/District/Local reports: Sudurpaschim Province |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/files/result-folder/province/Sudurpaschim_Province_census_report.pdf |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>=== जातीयसमूहाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>, <nowiki>[[थारुजातिः|थारु]]</nowiki>, <nowiki>[[बाहुनः|पर्वतीयबाहुनाः]]</nowiki>, <nowiki>[[कामी]]</nowiki>, <nowiki>[[ठकुरी]]</nowiki>, <nowiki>[[दमाई]]</nowiki>, <nowiki>[[रानाथारु]]</nowiki>, <nowiki>[[सार्की]]</nowiki>, <nowiki>[[मगर]]</nowiki> इत्यादयः सन्ति। वि.सं. २०७८ तमे वर्षे क्षेत्रीसमुदायस्य प्रमाणम् ४१.७५%, थारुसमुदायस्य १४.७६%, पर्वतीयबाहुनानां १२.६९%, कामीनां १०.८१%, ठकुरीणां ४.८७%, दमाईनां ३.७६%, रानाथारूणां ३.०५%, सार्कीनां २.८१%, मगराणां १.९६% आसीत्।<nowiki>{{Cite web |title=Table 1: Caste/Ethnicity and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८|publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[क्षेत्री]]</nowiki>समुदायः बृहत्तमः समुदायः अस्ति तथा पर्वतीयप्रदेशेषु तेषां प्राधान्यम् अस्ति। बाहुन, कामी तथा ठकुरी इत्यादीनां अन्येषां जातीनां उपस्थितिरपि उल्लेखनीया अस्ति। समतलप्रदेशेषु थारुजनाः प्रमुखाः आदिवासिनः सन्ति, यद्यपि अधुना द्वयोः समतलजिल्लयोः पर्वतीयजनानां बहुमतम् अस्ति। <nowiki>=== भाषाः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशे प्रचलितासु भाषासु <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपाली]]</nowiki> ४२.४४%, <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> १८.०७%, <nowiki>[[थारुभाषा|थारु]]</nowiki> १४.८०%, <nowiki>[[बैतडेलीभाषा|बैतडेली]]</nowiki> ५.६२%, <nowiki>[[अछामीभाषा|अछामी]]</nowiki> ५.१४%, बझाङ्गी ३.६९%, <nowiki>[[थारुभाषा|रानाथारु]]</nowiki> २.८८%, बाजुरेली २.०९%, दार्चुलेली १.६९% तथा अन्याः ३.५८% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Mother tongue and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date= |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> परस्परं अवबोधने असमर्थाः सन्तोऽपि जनसङ्ख्यायाः बहुमतं <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषायाः]]</nowiki> निकटसम्बद्धाः भाषाभेदाः वदति। बाजुरेली तथा अछामी इत्यादयः पूर्वीयभाषाभेदाः <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः|कर्णालीप्रदेशे]]</nowiki> प्रचलितेन खसभाषया निकटसम्बद्धाः सन्ति। प्रदेशस्य मुख्यभाषाभेदः <nowiki>[[डोटेलीभाषा|डोटेली]]</nowiki> अस्ति, या प्रदेशस्य मध्यभागे प्रचलति तथा क्रमशः सीमापारि भारतभागे प्रचलितया कुमाऊँनीभाषया निकटसम्बन्धं प्राप्नोति। १९५०-दशकपर्यन्तं प्रायः सम्पूर्णा तराईजनसङ्ख्या थारुभाषाम् अवदत्, ततः पर्वतीयप्रदेशेभ्यः बहवः डोटेली-नेपालीभाषिणः तराईप्रदेशे निवसितवन्तः। स्थानीयाः थारुभाषाभेदाः <nowiki>[[नेपालीभाषा|नेपालीभाषया]]</nowiki> तथा दक्षिणसीमापारि मैदानप्रदेशेषु प्रचलितया <nowiki>[[हिन्दीभाषा|हिन्दीभाषया]]</nowiki> प्रभाविताः सन्ति। चीन-तिब्बतीभाषासु बृहत्तमा <nowiki>[[मगरभाषा|मगरभाषा]]</nowiki> अस्ति, यद्यपि तिब्बतस्य समीपस्थेषु उच्चपर्वतीयप्रदेशेषु व्याँसीभाषायाः कतिपयाः वक्तारः अद्यापि सन्ति। नेपालस्य भाषा आयोगेन डोट्याली तथा थारुभाषयोः प्रदेशस्य आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्। आयोगेन प्रदेशस्य विशिष्टक्षेत्रेषु विशिष्टप्रयोजनार्थं बैताडेली, अछामी तथा बझाङ्गी इत्येतासाम् अपि अतिरिक्त-आधिकारिकभाषारूपेण अनुशंसा कृता आसीत्।<nowiki>{{cite web |title=सरकारी कामकाजको भाषाका आधारहरूको निर्धारण तथा भाषासम्बन्धी सिफारिसहरू (पञ्चवर्षीय प्रतिवेदन- साराांश) २०७८ |url=https://languagecommission.gov.np/files/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%B8%20%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%87%E0%A4%B7%E0%A4%A3%20%E0%A4%B8%E0%A4%B0%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80%20%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%95%E0%A5%8B%20%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B7%E0%A4%BE.pdf |access-date=28 October 2021 |website=नेपाल भाषा आयोग |publisher=भाषा आयोग |language=ne }}</nowiki> <nowiki>=== धर्मः ===</nowiki> सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य वि.सं. २०७८-तमवर्षस्य धर्मगततथ्याङ्कानुसारं <nowiki>[[नेपालस्य हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ९७.४२%, <nowiki>[[नेपालस्य ईसाईधर्मः|ईसाईधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> १.३९%, <nowiki>[[नेपालस्य बौद्धधर्मः|बौद्धधर्मावलम्बिनः]]</nowiki> ०.८४%, अन्ये अथवा अनुल्लिखिताः ०.३४% सन्ति।<nowiki>{{Cite web |title=Table 5: Religion and sex |url=https://censusnepal.cbs.gov.np/results/downloads/caste-ethnicity |access-date=2024-03-16 |website=राष्ट्रिय जनगणना २०७८ |publisher=[[केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल)|केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग]]}}</nowiki> <nowiki>[[हिन्दुधर्मः|हिन्दुधर्मं]]</nowiki> मानयतां जनानां प्रमाणं ९७.४३ प्रतिशतं वर्तते। <nowiki>== इदमपि पश्यतु ==</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य प्रदेशाः]]</nowiki> * <nowiki>[[नेपालस्य जिल्लाः]]</nowiki> <nowiki>== सन्दर्भाः ==</nowiki> <nowiki>{{सन्दर्भसूची}}</nowiki> <nowiki>{{Geographic Location</nowiki> | Centre = सुदूरपश्चिमप्रदेशः | North = <nowiki>[[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|चीन}}</nowiki> | Northeast = <nowiki>|</nowiki> East = <nowiki>[[कर्णालीप्रदेशः]]</nowiki> <nowiki>|</nowiki> Southeast = <nowiki>[[लुम्बिनीप्रदेशः]]</nowiki> | South = <nowiki>[[उत्तरप्रदेशः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Southwest = | West = <nowiki>[[उत्तराखण्डः]]</nowiki>, <nowiki>{{झन्डा|भारत}}</nowiki> | Northwest = <nowiki>}}</nowiki> k2bg9esxrru850a82hpnp52xlaopjg9 500805 500804 2026-09-24T10:10:58Z Ganesh Paudel 6561 500805 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य [[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]] स्थापितेषु [[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]] अन्यतमः अस्ति<ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=24 September 2026}}<ref>। अस्य सीमाः उत्तरेण [[चीनदेशः|चीनदेशस्य]] [[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]], पूर्वेण [[कर्णालीप्रदेशः]] तथा [[लुम्बिनीप्रदेशः]], पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः [[भारतदेशः|भारतस्य]] [[उत्तराखण्डराज्यम्]] तथा [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]] इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे '''प्रदेशसङ्ख्या ७''' इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] तु अस्थायीराजधानी अस्ति <ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> । प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, [[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]] तथा [[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]] अन्तर्भवन्ति<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> । == इतिहासः == [[image:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य मण्डलानि]] डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत् <ref>Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them</ref> कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म<ref>Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century.</ref>। [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]] स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्<ref>Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja</ref>। ==सन्दर्भसूची== 9p4nby2zhx7qi0h7tbk48fz2y9wb64s 500806 500805 2026-09-24T10:17:22Z Ganesh Paudel 6561 न्युनाधिक विवरणं योजितम् 500806 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य [[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]] स्थापितेषु [[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]] अन्यतमः अस्ति<ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=24 September 2026}}<ref>। अस्य सीमाः उत्तरेण [[चीनदेशः|चीनदेशस्य]] [[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]], पूर्वेण [[कर्णालीप्रदेशः]] तथा [[लुम्बिनीप्रदेशः]], पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः [[भारतदेशः|भारतस्य]] [[उत्तराखण्डराज्यम्]] तथा [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]] इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे '''प्रदेशसङ्ख्या ७''' इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] तु अस्थायीराजधानी अस्ति <ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> । प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, [[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]] तथा [[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]] अन्तर्भवन्ति<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> । == इतिहासः == [[image:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य मण्डलानि]] डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत् <ref>Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them</ref> कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म<ref>Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century.</ref>। [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]] स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्<ref>Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja</ref>। === डोटीराज्यस्य रैकाः === [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्<ref>Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006)</ref> डोटीराजानः '''रैका महाराजाः''' इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <ref>Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937)</ref>। === मुगलानाम् आक्रमणम् === षोडशशताब्द्यां [[अकबरः|अकबरस्य]] शासनकाले [[मुगलाः|मुगलैः]] डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। [[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]] अधुना [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]] विद्यते। [[लखनऊ|लखनऊनगरे]] निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। [[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]] काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्<ref>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |date=19 February 2020 }}</ref>। === खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् === राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये [[नेपालम्|नेपालात्]] निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना [[भारतस्य]] [[उत्तरप्रदेशस्य]] [[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]) प्राप्य सः [[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]] खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्<ref>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]{{dead link|date=December 2019}}</ref>। == भूगोलः == सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ ([[कैलालीजिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः ([[डोटीजिल्ला|डोटी]], [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]], [[अछामजिल्ला|अछाम]] तथा [[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः ([[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]], [[बझाङजिल्ला|बझाङ]] तथा [[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति<ref name="Sudurpashchim 2022">{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखस्य कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</ref>। अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि [[कर्णालीनदी]], मध्यभागे [[सेतीनदी]] तथा पश्चिमदिशि [[महाकालीनदी]] प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः [[कालापानी]] तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति<ref name="invest.sudurpashchim">{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</ref> ==सन्दर्भसूची== kpvt0bu40iiusjjamfk7yds2hiyqbgi 500807 500806 2026-09-24T10:26:56Z Ganesh Paudel 6561 न्युनाधिक विवरणं योजितम् 500807 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य [[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]] स्थापितेषु [[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]] अन्यतमः अस्ति<ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=24 September 2026}}<ref>। अस्य सीमाः उत्तरेण [[चीनदेशः|चीनदेशस्य]] [[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]], पूर्वेण [[कर्णालीप्रदेशः]] तथा [[लुम्बिनीप्रदेशः]], पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः [[भारतदेशः|भारतस्य]] [[उत्तराखण्डराज्यम्]] तथा [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]] इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे '''प्रदेशसङ्ख्या ७''' इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] तु अस्थायीराजधानी अस्ति <ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> । प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, [[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]] तथा [[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]] अन्तर्भवन्ति<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> । == इतिहासः == [[image:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य मण्डलानि]] डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत् <ref>Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them</ref> कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म<ref>Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century.</ref>। [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]] स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्<ref>Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja</ref>। === डोटीराज्यस्य रैकाः === [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्<ref>Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006)</ref> डोटीराजानः '''रैका महाराजाः''' इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <ref>Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937)</ref>। === मुगलानाम् आक्रमणम् === षोडशशताब्द्यां [[अकबरः|अकबरस्य]] शासनकाले [[मुगलाः|मुगलैः]] डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। [[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]] अधुना [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]] विद्यते। [[लखनऊ|लखनऊनगरे]] निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। [[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]] काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्<ref>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |date=19 February 2020 }}</ref>। === खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् === राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये [[नेपालम्|नेपालात्]] निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना [[भारतस्य]] [[उत्तरप्रदेशस्य]] [[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]) प्राप्य सः [[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]] खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्<ref>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]{{dead link|date=December 2019}}</ref>। == भूगोलः == सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ ([[कैलालीजिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः ([[डोटीजिल्ला|डोटी]], [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]], [[अछामजिल्ला|अछाम]] तथा [[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः ([[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]], [[बझाङजिल्ला|बझाङ]] तथा [[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति<ref name="Sudurpashchim 2022">{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखस्य कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</ref>। अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि [[कर्णालीनदी]], मध्यभागे [[सेतीनदी]] तथा पश्चिमदिशि [[महाकालीनदी]] प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः [[कालापानी]] तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति<ref name="invest.sudurpashchim">{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</ref>। === हिमालयाः === अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। {| class="wikitable" |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला {| class="wikitable" !!अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः |- |७,१३२ |- |[[दार्चुला]] |- |योका पर्वत [[गुराँसहिमालयः]] |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |[[बझाङ]] |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[जेठीबहुरानी]] |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |[[हिमालयः]] |- |सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्<ref name=":1">{{Cite web |last=Annapurna |first=Kris |date=2022-02-25 |title=Gurans Himal: Stories From the Far Western Himalaya » Explorersweb |url=https://explorersweb.com/gurans-himal-stories-from-the-far-western-himalaya/ |access-date=24 September 2026|website=Explorersweb}}</ref> |- | - |- |[[बोबयेचुली]] |- |६,८०८ |- |[[दार्चुला |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[नाम्पाहिमालयः |- |६,७५५ |- |[[दार्चुला]] |- |[[गुराँसहिमालयः |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | - |- |[[ओम्पर्वतः]] |- |५,५९० |- |[[दार्चुलाजिल्ला]] |- |[[हिमालयः]] |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- | } |} == सर्वकारः प्रशासनं च == [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] राज्यपालस्य कार्यं करोति, [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=24 September 2026|language=en}}</ref>। दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2026|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</ref>। प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, [[कमलबहादुरशाहः]] तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2026|language=en}}</ref>। ==सन्दर्भसूची== ld19htqwokvmgzzp2wgyu2zx5wj50zj 500808 500807 2026-09-24T10:56:16Z Ganesh Paudel 6561 500808 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य [[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]] स्थापितेषु [[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]] अन्यतमः अस्ति<ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=24 September 2026}}<ref>। अस्य सीमाः उत्तरेण [[चीनदेशः|चीनदेशस्य]] [[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]], पूर्वेण [[कर्णालीप्रदेशः]] तथा [[लुम्बिनीप्रदेशः]], पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः [[भारतदेशः|भारतस्य]] [[उत्तराखण्डराज्यम्]] तथा [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]] इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे '''प्रदेशसङ्ख्या ७''' इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] तु अस्थायीराजधानी अस्ति <ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> । प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, [[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]] तथा [[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]] अन्तर्भवन्ति<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> । == इतिहासः == [[image:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य मण्डलानि]] डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत् <ref>Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them</ref> कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म<ref>Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century.</ref>। [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]] स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्<ref>Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja</ref>। === डोटीराज्यस्य रैकाः === [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्<ref>Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006)</ref> डोटीराजानः '''रैका महाराजाः''' इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <ref>Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937)</ref>। === मुगलानाम् आक्रमणम् === षोडशशताब्द्यां [[अकबरः|अकबरस्य]] शासनकाले [[मुगलाः|मुगलैः]] डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। [[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]] अधुना [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]] विद्यते। [[लखनऊ|लखनऊनगरे]] निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। [[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]] काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्<ref>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |date=19 February 2020 }}</ref>। === खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् === राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये [[नेपालम्|नेपालात्]] निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना [[भारतस्य]] [[उत्तरप्रदेशस्य]] [[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]) प्राप्य सः [[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]] खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्<ref>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]{{dead link|date=December 2019}}</ref>। == भूगोलः == सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ ([[कैलालीजिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः ([[डोटीजिल्ला|डोटी]], [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]], [[अछामजिल्ला|अछाम]] तथा [[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः ([[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]], [[बझाङजिल्ला|बझाङ]] तथा [[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति<ref name="Sudurpashchim 2022">{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखस्य कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</ref>। अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि [[कर्णालीनदी]], मध्यभागे [[सेतीनदी]] तथा पश्चिमदिशि [[महाकालीनदी]] प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः [[कालापानी]] तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति<ref name="invest.sudurpashchim">{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</ref>। === हिमालयाः === अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। {| class="wikitable" |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला !अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः]] |- |७,१३२ |- |[[दार्चुला]] |- |योका पर्वत [[गुराँसहिमालयः]] |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[सैपालहिमालयः |- |७,०३१ |- |[[बझाङ]] |- |पश्चिमनेपालहिमालयः |- |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[जेठीबहुरानी]] |- |६,८५० |- |[[दार्चुलाजिल्ला |- |[[हिमालयः]] |- |सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्<ref name=":1">{{Cite web |last=Annapurna |first=Kris |date=2022-02-25 |title=Gurans Himal: Stories From the Far Western Himalaya » Explorersweb |url=https://explorersweb.com/gurans-himal-stories-from-the-far-western-himalaya/ |access-date=24 September 2026|website=Explorersweb}}</ref> |- |[[बोबयेचुली]] |- |६,८०८ |- |[[दार्चुला]] |- |व्यासऋषिहिमालयः |- |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[नाम्पाहिमालयः]] |- |६,७५५ |- |[[दार्चुला]] |- |[[गुराँसहिमालयः]] |- |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[ओम् पर्वत]] |- |५,५९० |- |[[दार्चुलाजिल्ला]] |- |[[हिमालयः]] |- |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |} == सर्वकारः प्रशासनं च == [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] राज्यपालस्य कार्यं करोति, [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=24 September 2026|language=en}}</ref>। दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2026|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</ref>। प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, [[कमलबहादुरशाहः]] तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2026|language=en}}</ref>। ==सन्दर्भसूची== 1fb3a6wt5p0fnrf9nip0a086cf6qme7 500809 500808 2026-09-24T10:59:56Z Ganesh Paudel 6561 /* हिमालयाः */ 500809 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | native_name = | native_name_lang = sa | settlement_type = [[नेपालस्य प्रदेशाः|प्रदेशः]] | motto = | etymology = सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम् | image_skyline = {{ Photomontage | photo1a = Mt Saipal.png | photo2a = Api Nampa.JPG | photo2b = Ghoda Ghodi Lake.JPG | photo3a = Beautiful lake located at the far-west Nepal.jpg | photo3b = Suklaphanta Wildlife Reserve 1.jpg | photo4a = Badimalika Temple, Bajura, Nepal.jpg | spacing = 1 | position = centre | size = 300 | foot_montage = घड्याः दिशि उपरितः [[सैपालहिमालयः]], [[घोडाघोडीतालः]], [[शुक्लाफाँटाराष्ट्रिय निकुञ्जे]] [[बार्हशृङ्गः|बार्हशृङ्गाः]], [[बडिमालिकामन्दिरम्]], [[खप्तडतालः]], [[अपिहिमालयः]] }} | image_seal = Emblem of Sudurpashchim Province.png | image_map = Nepal Sudurpashchim Pradesh.svg | mapsize = 300px | map_caption = नेपालस्य मानचित्रे सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य स्थितिः | subdivision_type = [[सार्वभौमसम्पन्नराष्ट्राणां सूची|राष्ट्रम्]] | subdivision_name = {{झन्डा|नेपाल}} | seat_type = [[राजधानी]] अस्थायीराजधानी | seat = [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | seat1_type = बृहत्तमं नगरम् | seat1 = [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] | parts_type = [[नेपालस्य जिल्लाः|जिल्लाः]] | parts_style = para | p1 = [[#जिल्लाः|९]] | governing_body = [[नेपालस्य प्रादेशिकसर्वकाराः|सुदूरपश्चिमप्रदेशसर्वकारः]] | leader_title = [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] | leader_name = नजीर मियाँ | leader_title1 = [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] | leader_name1 = [[कमलबहादुरशाहः]] | leader_title2 = उच्चन्यायालयः | leader_name2 = उच्चन्यायालयः दिपायल | leader_title3 = [[सुदूरपश्चिमप्रदेशसभा|प्रदेशसभा]] | leader_name3 = [[एकसदनपद्धतिः|एकसदनात्मकः]] (५३ आसनानि) | leader_title4 = [[नेपालस्य संसदीयनिर्वाचनक्षेत्राणां सूची|निर्वाचनक्षेत्राणि]] | leader_name4 = [[प्रतिनिधिसभा (नेपाल)|प्रतिनिधिसभा]] १६ [[राष्ट्रियसभा (नेपाल)|राष्ट्रियसभा]] ८ | established_title1 = सुदूरपश्चिम इति नामकरणम् | established_date1 = १२ आश्विन २०७५ | named_for = [[सुदूरपश्चिमाञ्चलविकासक्षेत्रम्]] | established_title = स्थापना | established_date = ३ आश्विन २०७२ | area_total_km2 = 19999.28 | area_rank = [[नेपालस्य प्रदेशाः|षष्ठम्]] | population_as_of = [[राष्ट्रियजनगणना २०७८|वि.सं. २०७८]] | population_total = 2694783 | population_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_density_km2 = auto | population_density_rank = [[जनसङ्ख्यानुसारं नेपालस्य प्रदेशानां सूची|पञ्चमम्]] | population_demonym = सुदूरपश्चिमेली | blank_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|आधिकारिकभाषा]] | blank_info_sec1 = [[नेपालीभाषा|नेपाली]] | blank1_name_sec1 = [[नेपालस्य भाषाः|अन्याः आधिकारिकभाषाः]] | blank1_info_sec1 = [[थारुभाषा|थारु]] [[डोटेलीभाषा|डोटेली]] | blank_name_sec2 = [[मानवविकाससूचकाङ्कः]] (वि.सं. २०७९) | blank_info_sec2 = ०.४७८ | blank1_name_sec2 = क्रमः | blank1_info_sec2 = सप्तमम् | blank2_name_sec2 = [[साक्षरता]] | blank2_info_sec2 = ७६.२% | blank3_name_sec2 = लिङ्गानुपातः | blank3_info_sec2 = ८९.५१ [[पुरुषः|♂]] /१०० [[स्त्री|♀]] | blank4_name_sec2 = [[सकलगृहस्थोत्पादनम्]] | blank4_info_sec2 = $२.४६ अब्ज-अमेरिकी-डॉलर् | blank5_name_sec2 = क्रमः | blank5_info_sec2 = षष्ठम् | timezone = [[नेपालीसमयः]] | utc_offset = +५:४५ | coordinates = {{coord|28|42|12|N|80|34|01|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} | elevation_max_m = 7,132 | elevation_max_point = [[अपिहिमालयः]]https://sudurpaschim.fncci.org/province-profile.php | website = [https://sudurpashchim.gov.np/ सुदूरपश्चिमप्रदेशः] }} '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' ३ आश्विन २०७२ तमे दिने स्वीकृतेन नेपालस्य [[नेपालस्य संविधानम् २०७२|नूतनसंविधानेन]] स्थापितेषु [[नेपालस्य प्रदेशाः|सप्तप्रदेशेषु]] अन्यतमः अस्ति<ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/unp.html|title=Nepal Provinces|publisher=statoids.com|access-date=24 September 2026}}<ref>। अस्य सीमाः उत्तरेण [[चीनदेशः|चीनदेशस्य]] [[तिब्बतस्वायत्तप्रदेशः]], पूर्वेण [[कर्णालीप्रदेशः]] तथा [[लुम्बिनीप्रदेशः]], पश्चिमदक्षिणयोः च क्रमशः [[भारतदेशः|भारतस्य]] [[उत्तराखण्डराज्यम्]] तथा [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशराज्यम्]] इत्येतैः सह सम्बद्धाः सन्ति। अयं प्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर्-परिमितं क्षेत्रम् आवृणोति, यत् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.२२% अस्ति। आरम्भे '''प्रदेशसङ्ख्या ७''' इति ज्ञातः अयं प्रदेशः २०७५ आश्विनमासे नवनिर्वाचितया प्रदेशसभया '''सुदूरपश्चिमप्रदेशः''' इति स्थायिनाम्ना स्वीकृतः। २०७५ आश्विन १२ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः मतदानानुसारं [[गोदावरीनगरपालिका, कैलाली|गोदावरी]] प्रदेशस्य राजधानी इति घोषितम्, [[धनगढीउपमहानगरपालिका|धनगढी]] तु अस्थायीराजधानी अस्ति <ref>{{cite web |title=Prov 7 named Sudurpashchim amid objection from NC, RJP |url=https://thehimalayantimes.com/nepal/prov-7-named-Sudurpashchim-amid-objection-from-nc-rjp/ |publisher=The Himalayan Times |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}{{cite web |title=Province 7 named Sudurpashchim, Godawari capital |url=https://kathmandupost.ekantipur.com/news/2018-09-28/province-7-named-sudurpashchim-godawari-capital.html |publisher=The Kathmandu Post |access-date=1 October 2018 |date=28 September 2018}}</ref> । प्रदेशस्य जनसङ्ख्यायाः अर्थव्यवस्थायाश्च दृष्ट्या प्रमुखेषु नगरेषु धनगढी, [[भीमदत्तनगरपालिका|महेन्द्रनगरम्]] तथा [[टीकापुरनगरपालिका|टीकापुरम्]] अन्तर्भवन्ति<ref>{{cite web|title=Nepal Provinces|url=http://www.statoids.com/unp.html|website=www.statoids.com}}</ref> । == इतिहासः == [[image:सुदूरपश्चिम प्रदेश.png|thumb|left|सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य मण्डलानि]] डोटीराज्यं कुमाऊँप्रदेशस्य पश्चिमोत्तरे भागे स्थितं प्राचीनं राज्यम् आसीत्, यत् त्रयोदशशताब्द्यां कुमाऊँस्य [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] विघटनानन्तरं निर्मितम्। डोटीराज्यम् अष्टानां पृथक्-राज्यानाम् अन्यतमम् आसीत् <ref>Dr.Y.S Kathoch, A New History of Uttarakhand; On Katyuri Dynasty "Around,13th Century Katyuri Dynasty established in Ranachulihat was broken into many sections" Doti was among them</ref> कत्यूरिराज्यम् अष्टानां राजकुमाराणां कृते अष्टधा विभक्तम् अभवत्, ततः पृथक्-पृथक् स्वतन्त्रराज्यानि निर्मितानि। तेषु बैजनाथ-कत्युरी, द्वारहाट, डोटी, बारामण्डल, अस्कोट, सिरा, सोरा तथा सुई (काली कुमाऊँ) इत्यादीनि आसन्। पश्चिमे रामगङ्गा (उत्तराखण्डः) तथा पूर्वे कर्णाली इत्येतयोः मध्ये स्थितं सर्वं भूभागं डोटीराज्ये कत्यूरिवंशस्य रैकाः राज्यं कुर्वन्ति स्म<ref>Advin T. Atkinson; Gazetteer Hindi Edition (2003); He wrote (Page 274) Whole territory to the east of Ram gang was belongs to Raikas during the late 16th century.</ref>। [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुरजिल्लायां]] स्थितं "ब्रह्मदेवमण्डी" कत्यूरिराज्ञा ब्रह्मदेवेन स्थापितम् आसीत्<ref>Dr. Madam Chandra Bhatt; A New History of Uttarakhand (2006): " Champawat ke Chand Raja</ref>। === डोटीराज्यस्य रैकाः === [[कत्यूरिराज्यम्|कत्यूरिराज्यस्य]] पतनानन्तरं त्रयोदशशताब्द्यां निरञ्जनमल्लदेवः डोटीराज्यस्य संस्थापकः आसीत्। सः संयुक्तकत्यूरिराज्यस्य अन्तिमस्य कत्यूरिराजस्य पुत्रः आसीत्<ref>Dr. Y. S. Kathoch; A New History of Uttarakhand (2006)</ref> डोटीराजानः '''रैका महाराजाः''' इत्यपि कथ्यन्ते स्म।Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937) <ref>Badri Datt Pandey; History of Kumaun (1937)</ref>। === मुगलानाम् आक्रमणम् === षोडशशताब्द्यां [[अकबरः|अकबरस्य]] शासनकाले [[मुगलाः|मुगलैः]] डोटीराज्यस्य रैकान् प्रति आक्रमणं कृतम्। तैः रैकानां राजधानी अजयमेरुः आक्रान्ता। [[अजयमेरुग्रामपालिका|अजयमेरुः]] अधुना [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुराजिल्लायां]] विद्यते। [[लखनऊ|लखनऊनगरे]] निवसता अकबरस्य सेनापतिना हुसेनखानेन आक्रमणस्य नेतृत्वं कृतम्। [[मुगलसाम्राज्यम्|मुगलसाम्राज्यस्य]] काले हिन्द-फारसी इतिहासकारः अब्द अल-कादिर बदायूनी (प्रायः १५४०–१६१५) इत्यस्य मते लखनऊस्थितः मुगलसेनापतिः हुसेनखानः रैकानां राज्यस्य धनसम्पत्त्या लोभितः आसीत् तथा सः तं प्रदेशं लुण्ठितुम् इच्छति स्म। तथापि तस्य आक्रमणं विफलम् अभवत्<ref>{{cite web |url=http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |title=Kumaon History |publisher=Thekumaonhills.com |date=29 March 1947 |access-date=4 June 2015 |archive-date=19 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200219064757/http://thekumaonhills.com/kumaon-history/ |date=19 February 2020 }}</ref>। === खैरगढ-सिङ्घाईराज्यम् === राजा दीपशाही १७९० ईस्वीमध्ये [[नेपालम्|नेपालात्]] निष्कासितः अभवत्। ततः अवधस्य तराईप्रदेशं (अधुना [[भारतस्य]] [[उत्तरप्रदेशस्य]] [[लखिमपुरखेरीजिल्ला|लखिमपुरखेरीजिल्ला]]) प्राप्य सः [[ब्रिटिशभारत|ब्रिटिशभारते]] खैरगढे खैरगढ-सिङ्घाईराज्यस्य स्थापनां कृतवान्<ref>[http://members.iinet.net.au/~royalty/ips/k/khairigarh]{{dead link|date=December 2019}}</ref>। == भूगोलः == सुदूरपश्चिमप्रदेशः १९,५३९ वर्गकिलोमीटर् अर्थात् देशस्य कुलक्षेत्रफलस्य १३.२२% भागं व्याप्नोति। अस्य प्रदेशस्य कुलक्षेत्रफले हिमालीयभूभागः ७,९३२.८३४ वर्गकिलोमीटर् (४०.६०%), पर्वतीयभूभागः ६,७४८.७७०६ वर्गकिलोमीटर् (३४.५४%) तथा तराईप्रदेशः ४,८५७.३९५४ वर्गकिलोमीटर् (२४.८६%) अस्ति। अतः अयं प्रदेशः मुख्यतया पर्वतीय-हिमालीयभूभागयुक्तः अस्ति। अयं नेपालस्य पश्चिमोत्तरभागे स्थितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य द्वौ जिल्लौ ([[कैलालीजिल्ला|कैलाली]] तथा [[कञ्चनपुरजिल्ला|कञ्चनपुर]]) तराईप्रदेशे स्थितौ स्तः, चत्वारः ([[डोटीजिल्ला|डोटी]], [[डडेल्धुराजिल्ला|डडेल्धुरा]], [[अछामजिल्ला|अछाम]] तथा [[बैतडिजिल्ला|बैतडी]]) पर्वतीयप्रदेशे, त्रयः ([[दार्चुलाजिल्ला|दार्चुला]], [[बझाङजिल्ला|बझाङ]] तथा [[बाजुराजिल्ला|बाजुरा]]) हिमालीयप्रदेशे च सन्ति<ref name="Sudurpashchim 2022">{{Cite web |title=प्रदेश परिचय {{!}} प्रदेश प्रमुखस्य कार्यालय |lang=ne |url=http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220712000329/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |archive-date=12 July 2022 |website=oph.sudurpashchim.gov.np }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230731065841/http://oph.sudurpashchim.gov.np/index.php/node/170 |date=31 July 2023 }}</ref>। अस्य प्रदेशस्य पूर्वदिशि [[कर्णालीनदी]], मध्यभागे [[सेतीनदी]] तथा पश्चिमदिशि [[महाकालीनदी]] प्रवहन्ति। सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रत्यक्षप्रशासितप्रदेशस्य अतिरिक्तं नेपालः [[कालापानी]] तथा उत्तरकुठी-उपत्यकायाः भारतप्रशासितप्रदेशान् अपि दावयति। एते संयुक्तरूपेण "कालापानी-लिम्पियाधुराक्षेत्रम्" इति कथ्यन्ते। नेपालसर्वकारस्य जालस्थलेषु एतेषां क्षेत्राणां समावेशेन प्रदेशस्य क्षेत्रफलम् १९,९९९.२८ वर्गकिलोमीटर् इति निर्दिष्टम् अस्ति<ref name="invest.sudurpashchim">{{Cite web |title=About Sudurpashchim Province |url=https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |publisher=invest.sudurpashchim.gov.np |access-date=24 August 2025 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250827233811/https://invest.sudurpashchim.gov.np/pages/about-sudurpashchim |date=27 August 2025 }}</ref>। === हिमालयाः === अस्य प्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः अपिहिमालयः (७१३२ मीटर्), सैपालहिमालयः (७०२५ मीटर्), बोबयेचुली (६,८०८ मीटर्), नाम्पाहिमालयः (६७५५ मीटर्), ओम्पर्वतः (५५९० मीटर्) तथा जेठीबहुरानी (६८५० मीटर्) इत्येते सन्ति। {| class="wikitable" |+सुदूरपश्चिमप्रदेशस्य प्रमुखाः हिमालयाः !हिमालयः !उच्चता !जिल्ला !हिमशृङ्खला !अतिरिक्तविवरणम् |- |[[अपिहिमालयः]] |७,१३२ |[[दार्चुला]] |योका पर्वत [[गुराँसहिमालयः]] |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[सैपालहिमालयः]] |७,०३१ |[[बझाङ]] |पश्चिमनेपालहिमालयः |सन् १९६० तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[जेठीबहुरानी]] |६,८५० |[[दार्चुला]] |[[हिमालयः]] |सन् १९७८ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम्<ref name=":1">{{Cite web |last=Annapurna |first=Kris |date=2022-02-25 |title=Gurans Himal: Stories From the Far Western Himalaya » Explorersweb |url=https://explorersweb.com/gurans-himal-stories-from-the-far-western-himalaya/ |access-date=24 September 2026|website=Explorersweb}}</ref> |- |[[बोबयेचुली]] |६,८०८ |[[दार्चुला]] |व्यासऋषिहिमालयः |सन् १९९६ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[नाम्पाहिमालयः]] |६,७५५ |[[दार्चुला]] |[[गुराँसहिमालयः]] |सन् १९७२ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |- |[[ओम् पर्वत]] |५,५९० |[[दार्चुला]] |[[हिमालयः]] |सन् २००४ तमे वर्षे प्रथमम् आरोहणम् |} == सर्वकारः प्रशासनं च == [[प्रदेशप्रमुखः (नेपाल)|प्रदेशप्रमुखः]] राज्यपालस्य कार्यं करोति, [[मुख्यमन्त्री (नेपाल)|मुख्यमन्त्री]] च प्रदेशसर्वकारस्य प्रमुखः भवति<ref>{{Cite news|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2016-09-19/high-courts-get-their-chief-judges.html|title=High Courts get their chief judges|access-date=24 September 2026|language=en}}</ref>। दिपायल-उच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः न्यायपालिकायाः प्रमुखः अस्ति<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/trilochan-bhatta-becomes-province-7-chief-minister/|title=Trilochan Bhatta becomes Province 7 chief minister|date=16 February 2018|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2026|language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=President of Nepal administers oath to Chiefs of seven provinces {{!}} DD News |url=http://ddnews.gov.in/international/president-nepal-administers-oath-chiefs-seven-provinces |access-date=27 April 2018 |website=ddnews.gov.in |language=en}}</ref>। प्रदेशप्रमुखः, मुख्यमन्त्री तथा मुख्यन्यायाधीशः क्रमशः गङ्गाप्रसादयादवः, [[कमलबहादुरशाहः]] तथा नजीरमियाँ इत्येते सन्ति। अस्मिन् प्रदेशे ५३ प्रदेशसभानिर्वाचनक्षेत्राणि तथा १६ प्रतिनिधिसभानिर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति<ref>{{Cite news|url=https://thehimalayantimes.com/nepal/constituency-delimitation-commission-creates-495-constituencies/|title=CDC creates 495 constituencies|date=31 August 2017|work=The Himalayan Times|access-date=24 September 2026|language=en}}</ref>। ==सन्दर्भसूची== tu4y79elg0i9rlwmaho6778fgduznpj 0 92548 500800 2026-09-24T09:40:52Z BlueSkyWalker 47011 '''प्रिन्स् वर्मा''' ([[उत्तराखण्डराज्यम्|उत्तराखण्डस्य]] [[हल्द्वानी|हल्द्वानीनगरे]] लब्धजन्मा) एकः भारतीयः प्रवीणः स्वर्णशिल्पी, उद्योगपतिः, वाणिज्यकार्यकारी च... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500800 wikitext text/x-wiki '''प्रिन्स् वर्मा''' ([[उत्तराखण्डराज्यम्|उत्तराखण्डस्य]] [[हल्द्वानी|हल्द्वानीनगरे]] लब्धजन्मा) एकः भारतीयः प्रवीणः स्वर्णशिल्पी, उद्योगपतिः, वाणिज्यकार्यकारी च अस्ति। 8347ddg8p99kgyxs0td35iqzqaiqblg