विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 2168 500811 408632 2026-09-25T06:32:52Z ~2026-51532-70 47350 swami ji was a jeevanmukta , can be assesed through his lectures and this fact is accepted by most of the people, pundits and sadhus of contemporary era. 500811 wikitext text/x-wiki {{Infobox Hindu leader |name= स्वामी अखण्डानन्द सरस्वती । |image = |caption = अखण्डानन्द सरस्वती । |birth_date= क्रि.श. १९११ तमवर्षम् । |birth_place= |birth_name= |death_date= क्रि.श. १९८७ तमवर्षम् । |death_place= |guru= |philosophy= अध्यात्म |honors= |Literary works = |quote= |footnotes= }} '''स्वामी अखण्डानन्द सरस्वती''' (महाराजश्री इति अनुयायिभिः आहूयते) (१९११-१९८७) कश्चन महान् पण्डितः आसीत् and a jeevanmukta । शास्त्रवेदान्तादिषु विषयेषु सः बहु ज्ञातवान् आसीत् । भागवतपुराणविषये समीचीनप्रवचनं तेन क्रियते स्म । सः १९११ तमे वर्षे जुलैमासस्य २५ तमे दिनाङ्के वाराणसिमण्डलस्य महारैग्रामे जातः । तस्य पितामहः एतं प्राप्तुं वृन्दावनस्य भगवन्तं श्रीशन्तनुबेहारीं प्रार्थितवान् आसीत् । श्रावणमासे अमावास्यायां ब्राह्मणकुले अयं जातः । भगवतः शन्तनुबिहारेः अनुग्रहेण जातः इत्यतः '''शन्तनु बेहारी''' इत्येव नामकरणं कृतवन्तः । ==अध्यात्मासक्तिः== ''श्रीगीतरसरत्नाकर''नामके पुस्तके उल्लिखितमस्ति यत् अखण्डानन्दस्य जन्मनः अवसरे प्रसिद्धाः ज्योतिषिकाः अवदन् यत् अयं बालकः नवदशवर्षाणिमात्रं जीवति इति । मरणभयात् एव अखण्डानन्दः अध्यात्ममार्गम् आश्रितवान् । अस्मद्पूर्वजैः ऋषिभिः ज्ञातम् आसीत् यत् निश्चितात् मरणात् कश्चित् रक्षितुं न शक्यः चेत् ज्ञानं प्रदाय सः मरणभयात् मोचनीयः इति । अखण्डानन्दस्य जीवने तदेव अभवत् । ब्रह्मानुभवप्राप्तितः सः मरणभयात् शाश्वतरूपेण मुक्तः जातः । अयं दशवर्षीयः यदा आसीत् तदा तस्य पितामहः मूलभागवतं पठितुं प्रेरितवान् । ततः आरभ्य भागवतं तस्य विश्वासयोग्यः सहवर्ती जातम् । ==साहित्यकृषिः== संन्यासस्वीकरणतः पूर्वं १९३४ तः १९४२ तमवर्षपर्यन्तं अयं गीताप्रेस्तः प्रकाशमानायाः 'कल्याण'पत्रिकायाः सम्पादकमण्डल्याः सदस्यः आसीत् । सः भागवतपुराणस्य अनुवादं हिन्दीभाषया अकरोत् । सः अनुवादः गीताप्रेस्-द्वारा प्रकाशितः । तेन १८० पुस्तकानि लिखितानि - भगवद्गीता, रामचरितमानस, उपनिषत् इत्यादीनां विषये । ==संन्यासाश्रमस्वीकरणम्== युवकः अयं कदाचित् प्रसिद्धं ब्रह्मचारीप्रभुदत्तं द्रष्टुं गतवान् । तत्र उदियबाबाजिमहाराजः अमिलत् । तेन सह वेदान्तविषये चर्चाम् अकरोत् । अद्वैतविषये तदीयां श्रद्धां निर्मलचित्तं दृष्ट्वा ततः नितराम् आकृष्टः अभवत् अयम् । उदियबाबाजि एतं नितरां प्रीत्या अपश्यत् । तस्य प्रेरणातः एव युवकः संन्यासस्वीकरणे मनः अकरोत् । ज्योतिष्पीठाधीश्वरः शङ्कराचार्यः स्वामी श्री ब्रन्मानन्दजी सरस्वतीवर्यः एतस्मै संन्यासदीक्षाम् अयच्छत् । ततः पण्डित शन्तनुबिहारीद्विवेदी स्वामी अखण्डानन्दसरस्वती जातः । बाल्यतः अध्यात्मे आसक्तः अखण्डानन्दः बहुभिः महापुरुषैः अमिलत् - उदियाबाबा, हरिबाबा, आनन्दमायि मा । १९६० तमे वर्षे सः 'भारतसाधुसमाजस्य' अध्यक्षत्वेन चितः जातः । अयं भारतीयविद्याभवनस्य गौरवसदस्य आसीत् । एतादृशः अवसरः दलैलामा, मदर् तेरेसा, प्रिन्स् चार्ल्स्, भारतस्य राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री इत्यादिभिः एव प्राप्यते । मुम्बयी-भारतीयविद्याभवने, प्रेमपुरि अध्यात्ममन्दिरे, बिर्लाभवने, बिर्लामन्दिरे, जे के मन्दिरे च सः प्रवचनाय आहूयते स्म । ==आनन्दवृन्दावनाश्रमः== भारतस्य उत्तरप्रदेशे मथुरामण्डले वृन्दावने अयम् आश्रमः विद्यते । अयम् आश्रमः अखण्डानन्दवर्येण संस्थापितम् । अत्र कर्म-भक्ति-ज्ञानयोगानां सम्मिलनमस्ति इत्यतः तीर्थराजप्रयागसदृशः मन्यते । अत्र सत्सङ्गः, देवपूजा, गोसेवा, छात्रेभ्यः वेदपाठनम्, इत्यादीनि कार्याणि प्रचलन्ति । आश्रमेण विद्यालयः, वैद्यकीयसेवा च प्रचाल्यते । स्वामी ओङ्कारानन्द सरस्वती महाराजः १९८७ तः २००८ पर्यन्तम् आनन्दवृन्दावनाश्रमस्य मार्गदर्शनम् अकरोत् । अद्यत्वे स्वामी सच्चिदानन्दवर्यः मार्गदर्शनं कुर्वन् अस्ति । १९८७ तमे वर्षे नवम्बर्मासस्य १९ दिनाङ्के तन्नाम मार्गशीर्षकृष्णत्रयोदश्याम् अखण्डानन्दसरस्वती भगवति लीनः जातः । == बाह्यशृङ्खला == *[http://www.Akhandanand.org www.Akhandanand.org] - An introduction to life and works of Swami Akhandanand-ji Saraswati. {{सनातनधर्मगुरवः}} [[वर्गः:आधुनिकगुरवः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:विषयः वर्धनीयः]] [[वर्गः:आधुनिकधार्मिकव्यक्तयः]] [[वर्गः:परिशीलनीयानि]] 2jjzqy2g5d0z64ahvql4uzxw8eaeq8a 0 92456 500810 500631 2026-09-25T03:52:26Z CommonsDelinker 200 Removing [[:c:File:Shree_Lalitha_Tripurasundari_Devi.jpg|Shree_Lalitha_Tripurasundari_Devi.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No permission since 17 September 2026. 500810 wikitext text/x-wiki == सामान्यपरिचयः == ललितासहस्रनाम हिन्दुधर्मस्य शाक्तसम्प्रदाये प्रसिद्धं स्तोत्रम् अस्ति। अस्मिन् स्तोत्रे देवी ललितात्रिपुरसुन्दर्याः सहस्रं नामानि वर्णितानि सन्ति। प्रत्येकं नाम देव्या विविधगुणान्, स्वरूपं, शक्तिं वा तत्त्वं सूचयति। सहस्रनाम इत्यस्य अर्थः “सहस्रं नामानि” इति भवति। ललितासहस्रनामस्य पाठः प्रायः लयबद्धरीत्या तथा पुनरावृत्त्या क्रियते। पाठसमये शब्दोच्चारणं, श्वासप्रश्वासस्य लयः तथा मनसः एकाग्रता इत्येतेषां समन्वयः भवति। अतः धार्मिकमहत्त्वस्य अतिरिक्तं अस्य पाठस्य ध्वनिशास्त्रीयं, शारीरं तथा मनोवैज्ञानिकं अध्ययनम् अपि कर्तुं शक्यते। == ऐतिहासिकधार्मिकपृष्ठभूमिः == ललितासहस्रनाम ब्रह्माण्डपुराणस्य ललितोपाख्याने सम्बद्धम् अस्ति। पारम्परिकवर्णनानुसारम् ऋषिः अगस्त्यः भगवान् हयग्रीवं देवी ललितायाः स्वरूपं तथा तस्याः सहस्रनामानि पृच्छति। तदा हयग्रीवः अगस्त्याय ललितादेव्याः सहस्रनामानि उपदिशति। ललितासहस्रनामं शाक्तसम्प्रदाये विशेषतः श्रीविद्यापरम्परायां महत्त्वपूर्णं स्थानं धारयति। अस्य नामसु देव्या सौन्दर्यं, ज्ञानं, करुणा, शक्तिः तथा विश्वसम्बद्धानि विविधतत्त्वानि वर्णितानि सन्ति। अस्य ग्रन्थस्य ऐतिहासिककालविषये विद्वत्सु सर्वसम्मतिः नास्ति। तथापि धार्मिक-सांस्कृतिकपरम्परायां ललितासहस्रनामस्य महत्त्वं दीर्घकालात् विद्यमानम् अस्ति। == संरचना == ललितासहस्रनामस्य मुख्यविशेषता तत्र वर्णितानि सहस्रं नामानि सन्ति। एतानि नामानि संस्कृतभाषायां पद्यरूपेण विन्यस्तानि सन्ति। विभिन्नेषु पाठभेदेषु श्लोकानां गणनायां किञ्चित् भेदः दृश्यते। नामसु देवी ललितायाः रूपस्य वर्णनं, तस्याः विविधशक्तीनां निरूपणं तथा दार्शनिकविचाराणां प्रस्तुतीकरणं दृश्यते। केषुचित् नामसु प्रकृतेः, चेतनायाः, ज्ञानस्य तथा ब्रह्माण्डस्य सम्बन्धिताः विचाराः अपि प्रकटिताः सन्ति। पाठस्य समये उच्चारणस्य शुद्धता, स्वरस्य लयः तथा शब्दानां पुनरावृत्तिः महत्त्वपूर्णाः भवन्ति। एतेषां विशेषतानां कारणेन ललितासहस्रनामस्य पाठः ध्वन्यात्मकदृष्ट्या अपि अध्ययनयोग्यः भवति। == वैज्ञानिकदृष्टिकोणः == आधुनिकवैज्ञानिकदृष्ट्या मन्त्रपाठस्य अध्ययनं मुख्यतः ध्वनि, श्वसनप्रक्रिया, ध्यानम् तथा तन्त्रिकातन्त्रस्य क्रियाशीलता इत्यादीनां आधारेण क्रियते। ललितासहस्रनामस्य पाठे समानलयेन शब्दानाम् उच्चारणं तथा पुनरावृत्तिः भवति। एतादृशः लयबद्धः पाठः श्वासप्रश्वासस्य गतिं प्रभावितुं शक्नोति तथा मनसः ध्यानं एकस्मिन् विषयेषु स्थापयितुं साहाय्यं कर्तुं शक्नोति। वैज्ञानिकाः मन्त्रपाठस्य प्रभावं ज्ञातुं हृदयगतेः परिवर्तनशीलता, श्वसनगति तथा स्वायत्ततन्त्रिकतन्त्रस्य क्रियाशीलता इत्यादीनां शारीरिकपरिमाणानां मापनं कुर्वन्ति। अनेन मन्त्रपाठस्य समये शरीरस्य तथा मनसः प्रतिक्रियाः अधिकतया ज्ञातुं शक्यन्ते। == शारीरिकमानसिकप्रभावाः == नियमितमन्त्रपाठस्य समये श्वसनस्य लयः अधिकं नियमितः भवितुं शक्नोति। श्वसनस्य तथा हृदयगतेः मध्ये सम्बन्धः अस्ति, अतः श्वसनस्य परिवर्तनं स्वायत्ततन्त्रिकतन्त्रस्य क्रियायाम् अपि प्रभावं जनयितुं शक्नोति। मानसिकदृष्ट्या मन्त्रस्य पुनरावृत्तिः व्यक्तेः ध्यानं एकस्मिन् शब्दे अथवा ध्वनौ स्थापयितुं साहाय्यं करोति। दीर्घकालं यावत् एकाग्रतया पाठः क्रियमाणः चेत् मनोविक्षेपस्य न्यूनीकरणं तथा मानसिकशान्तेः अनुभूतिर्भवितुम् अर्हति। तथापि एते प्रभावाः व्यक्तिभेदेन परिवर्तितुं शक्नुवन्ति। अतः मन्त्रपाठस्य सर्वेषु व्यक्तिषु समानः प्रभावः भवति इति निश्चितरूपेण वक्तुं न शक्यते। == वैज्ञानिकाध्ययनानि == अद्यतनकाले मन्त्रपाठस्य शारीरिकप्रभावान् ज्ञातुं वैज्ञानिकैः विविधाः प्रयोगाः कृताः सन्ति। एतेषु हृदयगति, हृदयगतेः परिवर्तनशीलता, श्वसनम् तथा स्वायत्ततन्त्रिकतन्त्रस्य गतिविधिः इत्यादयः परिमाणाः परीक्ष्यन्ते। एकस्मिन् आधुनिकवैज्ञानिकाध्ययने मन्त्रपाठस्य विभिन्नपद्धतीनां समये हृदयसम्बद्धानि तथा श्वसनसम्बद्धानि परिमाणानि परीक्षितानि। तत्र उच्चैः पाठः, ओष्ठचालनपूर्वकः पाठः तथा मानसिकः पाठः इत्यादीनां पद्धतीनां तुलनां कृतवती। एतेषु अध्ययनेषु प्राप्ताः परिणामाः मन्त्रपाठस्य शरीरक्रियाविज्ञानसम्बद्धान् प्रभावान् अवगन्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति। किन्तु सामान्यतः मन्त्रपाठस्य विषये प्राप्ताः वैज्ञानिकपरिणामाः प्रत्यक्षतया ललितासहस्रनामस्य विशिष्टप्रभावस्य प्रमाणं न भवन्ति। अतः ललितासहस्रनामस्य वैज्ञानिकाध्ययनं पृथक् विस्तृततया करणीयम्। == उल्लेखाः == '''1. ललितासहस्रनामस्तोत्रम्''' '''    ललितासहस्रनामस्तोत्रम्⁠''' '''2. ललितासहस्रनामावली''' '''    ललितासहस्रनामावली⁠''' '''3. ललितासम्बद्धाः संस्कृतग्रन्थाः''' '''    ललितासम्बद्धाः ग्रन्थाः⁠''' '''4. श्रीविद्यापरम्परायाः ऐतिहासिकाध्ययनम्''' '''    श्रीविद्यापरम्परायाः ऐतिहासिकाध्ययनम्⁠''' '''5. ललितासहस्रनामावली''' '''   ''' == बाह्यसम्पर्काः == 1. ललितासहस्रनामस्तोत्रम्     https://sanskritdocuments.org/doc_devii/lalita.html 2. ललितासहस्रनामावली     https://sanskritdocuments.org/doc_devii/lalitaa1000.html 3. ललितासम्बद्धाः संस्कृतग्रन्थाः     https://sanskritdocuments.org/sanskrit/lalita/ 4. श्रीविद्यापरम्परायाः ऐतिहासिकाध्ययनम्     https://www.jstor.org/stable/jj.18253036 5. श्रीललितासहस्रनामस्तोत्रम् — सम्पूर्णपाठः     https://sanskritdocuments.org/doc_devii/lalitacomplete.pdf == चित्रवीथिका == ivi72q7hqc4n0k5fh9a3p5s2o3fk70t