विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 10 37176 500938 500356 2026-09-27T10:56:06Z Ganesh Paudel 6561 500938 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = नेपालका प्रदेश तथा मण्डलानि | title = [[नेपालम्]] प्रशासनिक विभाजन | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | image = {{portal|नेपालम्}} | group1 = [[कोशी प्रदेशः]] | list1 = * [[भोजपुरमण्डलम् (नेपालदेशः)|भोजपुर]] * [[धनकुटामण्डलम्|धनकुटा]] * [[इलाममण्डलम्|इलाम]] * [[झापामण्डलम्|झापा]] * [[खोटाङमण्डलम्|खोटाङ]] * [[मोरङमण्डलम्|मोरङ]] * [[ओखलढुङ्गामण्डलम्|ओखलढुङ्गा]] * [[पाँचथरमण्डलम्|पाँचथर]] * [[सङ्खुवासभामण्डलम्|सङ्खुवासभा]] * [[सोलुखुम्बुमण्डलम्|सोलुखुम्बु]] * [[सुनसरीमण्डलम्|सुनसरी]] * [[ताप्लेजुङमण्डलम्|ताप्लेजुङ]] * [[तेह्रथुममण्डलम्|तेह्रथुम]] * [[उदयपुरमण्डलम्|उदयपुर]] | group2 = [[मधेश प्रदेशः]] | list2 = * [[बारामण्डलम्|बारा]] * [[पर्सामण्डलम्|पर्सा]] * [[रौतहटमण्डलम्|रौतहट]] * [[सप्तरिमण्डलम्|सप्तरी]] * [[सिराहामण्डलम्|सिराहा]] * [[धनुषामण्डलम्|धनुषा]] * [[महोत्तरीमण्डलम्|महोत्तरी]] * [[सर्लाहीमण्डलम्|सर्लाही]] | group3 = [[बागमती प्रदेशः]] | list3 = * [[सिन्धुलीमण्डलम्|सिन्धुली]] * [[रामेछापमण्डलम्|रामेछाप]] * [[दोलखामण्डलम्|दोलखा]] * [[काष्ठमण्डप|काष्ठमण्डप]] * [[ललितपुरमण्डलम्|ललितपुर]] * [[भक्तपुरमण्डलम्|भक्तपुर]] * [[काभ्रेपलाञ्चोकमण्डलम्|काभ्रेपलाञ्चोक]] * [[धादिङमण्डलम्|धादिङ]] * [[नुवाकोटमण्डलम्|नुवाकोट]] * [[सिन्धुपाल्चोकमण्डलम्|सिन्धुपाल्चोक]] * [[रसुवामण्डलम्|रसुवा]] * [[मकवानपुरमण्डलम्|मकवानपुर]] * [[चितवनमण्डलम्|चितवन]] | group4 = [[गण्डकी प्रदेशः]] | list4 = * [[गोरखामण्डलम्|गोरखा]] * [[तनहुँमण्डलम्|तनहुँ]] * [[स्याङ्जामण्डलम्|स्याङ्जा]] * [[लमजुङमण्डलम्|लमजुङ]] * [[कास्कीमण्डलम्|कास्की]] * [[मनाङमण्डलम्|मनाङ]] * [[पर्वतमण्डलम्|पर्वत]] * [[बागलुङमण्डलम्|बागलुङ]] * [[म्याग्दीमण्डलम्|म्याग्दी]] * [[मुस्ताङमण्डलम्|मुस्ताङ]] * [[नवलपुरमण्डलम्|नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व)]] | group5 = [[लुम्बिनी प्रदेशः]] | list5 = * [[रूपन्देहीमण्डलम्|रूपन्देही]] * [[कपिलवस्तुमण्डलम्|कपिलवस्तु]] * [[पाल्पामण्डलम्|पाल्पा]] * [[अर्घाखाँचीमण्डलम्|अर्घाखाँची]] * [[गुल्मीमण्डलम्|गुल्मी]] * [[दाङमण्डलम्|दाङ]] * [[प्युठानमण्डलम्|प्युठान]] * [[रोल्पामण्डलम्|रोल्पा]] * [[बाँकेमण्डलम्|बाँके]] * [[बर्दियामण्डलम्|बर्दिया]] * [[पूर्वी रुकुममण्डलम्|पूर्वी रुकुम]] * [[नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम)]] | group6 = [[कर्णाली प्रदेशः]] | list6 = * [[सुर्खेतमण्डलम्|सुर्खेत]] * [[सल्यानमण्डलम्|सल्यान]] * [[दैलेखमण्डलम्|दैलेख]] * [[जाजरकोटमण्डलम्|जाजरकोट]] * [[डोल्पामण्डलम्|डोल्पा]] * [[जुम्लामण्डलम्|जुम्ला]] * [[कालिकोटमण्डलम्|कालिकोट]] * [[मुगुमण्डलम्|मुगु]] * [[हुम्लामण्डलम्|हुम्ला]] * [[पश्चिम रुकुममण्डलम्|पश्चिम रुकुम]] | group7 = [[सुदूरपश्चिम प्रदेशः]] | list7 = * [[कैलालीमण्डलम्|कैलाली]] * [[डोटीमण्डलम्|डोटी]] * [[अछाममण्डलम्|अछाम]] * [[बाजुरामण्डलम्|बाजुरा]] * [[बझाङमण्डलम्|बझाङ]] * [[कञ्चनपुरमण्डलम्|कञ्चनपुर]] * [[डडेल्धुरामण्डलम्|डडेल्धुरा]] * [[बैतडीमण्डलम्|बैतडी]] * [[दार्चुलामण्डलम्|दार्चुला]] }} [[category:नेपालदेशः]] t00sawjpskpytb7p65kx302jk0ijs24 3 68597 500936 447632 2026-09-27T08:28:12Z Veritas Sapientiae 36583 Veritas Sapientiae इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:Jmouritz127]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:Jmxxmj127721]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/Jmouritz127|Jmouritz127]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/Jmxxmj127721|Jmxxmj127721]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 447632 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|realName=|name=Jmouritz127}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> २१:३१, ७ नवम्बर २०१९ (UTC) n1x6wqmikt84dp9ck3yz9m1deyiwdqz 0 92549 500911 500814 2026-09-27T06:45:04Z Ganesh Paudel 6561 /* जातीयसमूहाः */ 500911 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable" |+ बागमतीप्रदेशस्य मण्डलम् ः ! क्र. ! मण्डलम् ! सदरमुकाम ! स्थानीयतहसङ्ख्या ! जनसङ्ख्या<br />(वि.सं. २०७८) ! क्षेत्रफलम्<br />(वर्गकि.मी.) ! जनघनत्वम् | | ------------------ | | १ | | [[सिन्धुली]] | | सिन्धुलीमाढी | | ९ | | ३,००,०२६ | | २,४९१ | | १२०.४ | | - | | २ | | [[रामेछाप]] | | मन्थली | | ८ | | १,७०,३०२ | | १,५४६ | | १३१.१ | | - | | ३ | | [[दोलखा]] | | भीमेश्वर | | ९ | | १,७२,७६७ | | २,१९१ | | ७८.८५ | | - | | ४ | | [[भक्तपुर]] | | भक्तपुर | | ४ | | ४,३२,१३२ | | ११९ | | ३,६३० | | - | | ५ | | [[धादिङ]] | | धादिङवेशी | | १३ | | ३,२५,७१० | | १,९२६ | | १६९.१ | | - | | ६ | | [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] | | काष्ठमण्डपनगरम् | | ११ | | २०,४१,५८७ | | ३९५ | | ५,२०० | | - | | ७ | | [[काभ्रेपलाञ्चोक]] | | धुलिखेल | | १३ | | ३,६४,०३९ | | १,३९६ | | २६०.८ | | - | | ८ | | [[ललितपुर]] | | ललितपुर | | ६ | | ५,५१,६६७ | | ३९६.९२ | | १,४०० | | - | | ९ | | [[नुवाकोट]] | | विदुर | | १२ | | २,६३,३९१ | | १,१२१ | | २३५ | | - | | १० | | [[रसुवा]] | | धुन्चे | | ५ | | ४६,६८९ | | १,५४४ | | ३०.२४ | | - | | ११ | | [[सिन्धुपाल्चोक]] | | चौतारा | | १२ | | २,६२,६२४ | | २,५४२ | | १०३.३ | | - | | १२ | | [[चितवन]] | | भरतपुर | | ७ | | ७,१९,८५९ | | २,२३८.३९ | | ३२० | | - | | १३ | | [[मकवानपुर]] | | हेटौंडा | | १० | | ४,६६,०७३ | | २,४२६ | | १९० | |} | == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली जिल्ला]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप जिल्ला]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा जिल्ला]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर जिल्ला]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ जिल्ला]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ जिल्ला]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {| class="wikitable" ! धर्मः ! प्रतिशत | --------------------- | | [[हिन्दुधर्मः]] | | ७१.७८% | | - | | [[बौद्धधर्मः]] | | २३.२८% | | - | | [[ईसाईधर्मः]] | | २.८७% | | - | | प्रकृतिपूजा | | ०.७५% | | - | | [[इस्लामः]] | | ०.६७% | | - | | [[किरातधर्मः]] | | ०.४१% | | - | | अन्ये अथवा अधार्मिकाः | | ०.२३% | |} | == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] rxuonayo8q32quur83cod091f3gvu5v 500912 500911 2026-09-27T06:46:52Z Ganesh Paudel 6561 /* जातीयसमूहाः */ 500912 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable" |+ बागमतीप्रदेशस्य मण्डलम् ः ! क्र. ! मण्डलम् ! सदरमुकाम ! स्थानीयतहसङ्ख्या ! जनसङ्ख्या<br />(वि.सं. २०७८) ! क्षेत्रफलम्<br />(वर्गकि.मी.) ! जनघनत्वम् | | ------------------ | | १ | | [[सिन्धुली]] | | सिन्धुलीमाढी | | ९ | | ३,००,०२६ | | २,४९१ | | १२०.४ | | - | | २ | | [[रामेछाप]] | | मन्थली | | ८ | | १,७०,३०२ | | १,५४६ | | १३१.१ | | - | | ३ | | [[दोलखा]] | | भीमेश्वर | | ९ | | १,७२,७६७ | | २,१९१ | | ७८.८५ | | - | | ४ | | [[भक्तपुर]] | | भक्तपुर | | ४ | | ४,३२,१३२ | | ११९ | | ३,६३० | | - | | ५ | | [[धादिङ]] | | धादिङवेशी | | १३ | | ३,२५,७१० | | १,९२६ | | १६९.१ | | - | | ६ | | [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] | | काष्ठमण्डपनगरम् | | ११ | | २०,४१,५८७ | | ३९५ | | ५,२०० | | - | | ७ | | [[काभ्रेपलाञ्चोक]] | | धुलिखेल | | १३ | | ३,६४,०३९ | | १,३९६ | | २६०.८ | | - | | ८ | | [[ललितपुर]] | | ललितपुर | | ६ | | ५,५१,६६७ | | ३९६.९२ | | १,४०० | | - | | ९ | | [[नुवाकोट]] | | विदुर | | १२ | | २,६३,३९१ | | १,१२१ | | २३५ | | - | | १० | | [[रसुवा]] | | धुन्चे | | ५ | | ४६,६८९ | | १,५४४ | | ३०.२४ | | - | | ११ | | [[सिन्धुपाल्चोक]] | | चौतारा | | १२ | | २,६२,६२४ | | २,५४२ | | १०३.३ | | - | | १२ | | [[चितवन]] | | भरतपुर | | ७ | | ७,१९,८५९ | | २,२३८.३९ | | ३२० | | - | | १३ | | [[मकवानपुर]] | | हेटौंडा | | १० | | ४,६६,०७३ | | २,४२६ | | १९० | |} | == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {| class="wikitable" ! धर्मः ! प्रतिशत | --------------------- | | [[हिन्दुधर्मः]] | | ७१.७८% | | - | | [[बौद्धधर्मः]] | | २३.२८% | | - | | [[ईसाईधर्मः]] | | २.८७% | | - | | प्रकृतिपूजा | | ०.७५% | | - | | [[इस्लामः]] | | ०.६७% | | - | | [[किरातधर्मः]] | | ०.४१% | | - | | अन्ये अथवा अधार्मिकाः | | ०.२३% | |} | == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] szo7b2dptd7qqq83jp2ont2g7nxiug3 500913 500912 2026-09-27T06:51:01Z Ganesh Paudel 6561 /* धर्मः */ 500913 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable" |+ बागमतीप्रदेशस्य मण्डलम् ः ! क्र. ! मण्डलम् ! सदरमुकाम ! स्थानीयतहसङ्ख्या ! जनसङ्ख्या<br />(वि.सं. २०७८) ! क्षेत्रफलम्<br />(वर्गकि.मी.) ! जनघनत्वम् | | ------------------ | | १ | | [[सिन्धुली]] | | सिन्धुलीमाढी | | ९ | | ३,००,०२६ | | २,४९१ | | १२०.४ | | - | | २ | | [[रामेछाप]] | | मन्थली | | ८ | | १,७०,३०२ | | १,५४६ | | १३१.१ | | - | | ३ | | [[दोलखा]] | | भीमेश्वर | | ९ | | १,७२,७६७ | | २,१९१ | | ७८.८५ | | - | | ४ | | [[भक्तपुर]] | | भक्तपुर | | ४ | | ४,३२,१३२ | | ११९ | | ३,६३० | | - | | ५ | | [[धादिङ]] | | धादिङवेशी | | १३ | | ३,२५,७१० | | १,९२६ | | १६९.१ | | - | | ६ | | [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] | | काष्ठमण्डपनगरम् | | ११ | | २०,४१,५८७ | | ३९५ | | ५,२०० | | - | | ७ | | [[काभ्रेपलाञ्चोक]] | | धुलिखेल | | १३ | | ३,६४,०३९ | | १,३९६ | | २६०.८ | | - | | ८ | | [[ललितपुर]] | | ललितपुर | | ६ | | ५,५१,६६७ | | ३९६.९२ | | १,४०० | | - | | ९ | | [[नुवाकोट]] | | विदुर | | १२ | | २,६३,३९१ | | १,१२१ | | २३५ | | - | | १० | | [[रसुवा]] | | धुन्चे | | ५ | | ४६,६८९ | | १,५४४ | | ३०.२४ | | - | | ११ | | [[सिन्धुपाल्चोक]] | | चौतारा | | १२ | | २,६२,६२४ | | २,५४२ | | १०३.३ | | - | | १२ | | [[चितवन]] | | भरतपुर | | ७ | | ७,१९,८५९ | | २,२३८.३९ | | ३२० | | - | | १३ | | [[मकवानपुर]] | | हेटौंडा | | १० | | ४,६६,०७३ | | २,४२६ | | १९० | |} | == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] b40kzx771jzw3e5eq3kmbyis065e507 500914 500913 2026-09-27T06:52:13Z Ganesh Paudel 6561 /* जातीयसमूहाः */ 500914 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable" |+ बागमतीप्रदेशस्य मण्डलम् ः ! क्र. ! मण्डलम् ! सदरमुकाम ! स्थानीयतहसङ्ख्या ! जनसङ्ख्या<br />(वि.सं. २०७८) ! क्षेत्रफलम्<br />(वर्गकि.मी.) ! जनघनत्वम् | | ------------------ | | १ | | [[सिन्धुली]] | | सिन्धुलीमाढी | | ९ | | ३,००,०२६ | | २,४९१ | | १२०.४ | | - | | २ | | [[रामेछाप]] | | मन्थली | | ८ | | १,७०,३०२ | | १,५४६ | | १३१.१ | | - | | ३ | | [[दोलखा]] | | भीमेश्वर | | ९ | | १,७२,७६७ | | २,१९१ | | ७८.८५ | | - | | ४ | | [[भक्तपुर]] | | भक्तपुर | | ४ | | ४,३२,१३२ | | ११९ | | ३,६३० | | - | | ५ | | [[धादिङ]] | | धादिङवेशी | | १३ | | ३,२५,७१० | | १,९२६ | | १६९.१ | | - | | ६ | | [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] | | काष्ठमण्डपनगरम् | | ११ | | २०,४१,५८७ | | ३९५ | | ५,२०० | | - | | ७ | | [[काभ्रेपलाञ्चोक]] | | धुलिखेल | | १३ | | ३,६४,०३९ | | १,३९६ | | २६०.८ | | - | | ८ | | [[ललितपुर]] | | ललितपुर | | ६ | | ५,५१,६६७ | | ३९६.९२ | | १,४०० | | - | | ९ | | [[नुवाकोट]] | | विदुर | | १२ | | २,६३,३९१ | | १,१२१ | | २३५ | | - | | १० | | [[रसुवा]] | | धुन्चे | | ५ | | ४६,६८९ | | १,५४४ | | ३०.२४ | | - | | ११ | | [[सिन्धुपाल्चोक]] | | चौतारा | | १२ | | २,६२,६२४ | | २,५४२ | | १०३.३ | | - | | १२ | | [[चितवन]] | | भरतपुर | | ७ | | ७,१९,८५९ | | २,२३८.३९ | | ३२० | | - | | १३ | | [[मकवानपुर]] | | हेटौंडा | | १० | | ४,६६,०७३ | | २,४२६ | | १९० | |} | == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] qv9hym3qpoylpbtdl1j8ayd7p4dk0gx 500915 500914 2026-09-27T06:52:55Z Ganesh Paudel 6561 /* प्रशासनिकविभाजनम् */ 500915 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] cf2oorkx9rnu9zkbfbb5xgajmv81bvy 500916 500915 2026-09-27T06:53:46Z Ganesh Paudel 6561 Ganesh Paudel इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[Draft:बागमती प्रदेशः]] पृष्ठं [[बागमती प्रदेशः]] प्रति स्थानान्तरितम्: पाण्डुलेखनलेखं मूललेखस्थाने नीतम् 500915 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] cf2oorkx9rnu9zkbfbb5xgajmv81bvy 500918 500916 2026-09-27T06:56:44Z Ganesh Paudel 6561 /* सन्दर्भाः */ 500918 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=[[:bn:প্রকৃতি (হিন্দু দর্শন)|प्रकृति]]|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} {{नेपालस्य प्रदेशाः तथा मण्डलानि}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 3ebmeq3t60ew891tbdx6pea5szdqi3j 500919 500918 2026-09-27T06:59:53Z Ganesh Paudel 6561 500919 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=df|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} {{नेपालस्य प्रदेशाः तथा मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] jkvvs1t8htm0s2j5nv90kspsculqi8x 500920 500919 2026-09-27T07:01:51Z Ganesh Paudel 6561 500920 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=df|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} {{नेपालस्य प्रदेशाः तथा मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] izukxvjbawcj5owjfz0t8xvi8odk759 500923 500920 2026-09-27T07:12:05Z Ganesh Paudel 6561 /* सन्दर्भाः */ 500923 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = बागमतीप्रदेशः |native_name = बागमती प्रदेश |settlement_type = प्रदेशः |image_map = Nepal Bagmati Province.svg |mapsize = 250px |subdivision_type = देशः |subdivision_name = [[नेपालः]] |seat_type = राजधानी |seat = [[हेटौंडा]] |largest_city = [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] |parts_type = जिल्लाः |parts = १३ |area_total_km2 = २०३०० |population_as_of = २०७८ |population_total = ६११६८६६ |population_density_km2 = ३०१ |established_date = २०७२ आश्विन ३ |timezone = [[नेपालस्य प्रमाणिकसमयः|UTC+५:४५]] |official_language = [[नेपालीभाषा]] |website = [https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) }} '''बागमतीप्रदेशः''' [[नेपालः|नेपालस्य]] सप्तसु प्रदेशेषु अन्यतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। नेपालस्य राजधानी [[काष्ठमण्डपनगरम् ]] अपि अस्मिन् प्रदेशे एव वर्तते। प्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्मिन् प्रदेशे त्रयोदश मण्डलम् ः सन्ति। प्रदेशस्य पूर्वभागे [[कोशीप्रदेशः]], पश्चिमभागे [[गण्डकीप्रदेशः]], उत्तरभागे [[चीनदेशः]] तथा दक्षिणभागे [[मधेशप्रदेशः]] अस्ति। प्रदेशस्य दक्षिणभागः [[भारतः|भारतस्य]] सीमया सम्बद्धः अस्ति। समुद्रतलात् १४१ मीटरतः ७,२२९ मीटरपर्यन्तं प्रदेशस्य भूभागः विस्तृतः अस्ति। न्यूनतमबिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् याः गोलाघाटः तथा उच्चतमबिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय">{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय, बागमती प्रदेश |language=ne }}</ref> == नामकरणम् == अस्य प्रदेशस्य नाम [[बागमती नदी|बागमतीनद्याः]] नाम्ना अभवत्। बागमती नदी [[काष्ठमण्डपनगरम् उपत्यका|काष्ठमण्डपनगरम् -उपत्यकायाः]] मध्येन प्रवहति। सा [[नेवार]]-सभ्यतायाः विकासे तथा नगरीकरणे महत्त्वपूर्णं स्थानं वहति। बौद्धग्रन्थेषु अपि अस्याः नद्याः प्राचीनानि नामानि उल्लिखितानि सन्ति। [[विनयपिटक|विनयपिटके]] नदी ''नन्दबग्गा'' तथा ''वग्गुमुदा'' इति नामभ्यां निर्दिष्टा अस्ति। [[मज्झिमनिकाय|मज्झिमनिकायस्य]] बत्थसुत्तन्ते सा ''बाहुमती'' इति नाम्ना उल्लिखिता अस्ति। नेपालस्य प्राचीनाभिलेखे अपि ''वाग्वति पारप्रदेशे'' इति निर्देशः दृश्यते।<ref name="नामकरण">{{cite web |title=नेपाली वास्तु र वास्तुग्रन्थको संक्षिप्त परिचय |author=तारानन्द मिश्र |url=[https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/](https://himalaya.socanth.cam.ac.uk/) |language=ne }}</ref> वि.सं. २०७६ पौषमासस्य २७ दिनाङ्के प्रदेशसभायाः सभायां बहुमतद्वारा ''बागमती'' इति प्रदेशस्य नाम स्वीकृतम्। तस्मिन्नेव समये [[हेटौंडा]] नगरं प्रदेशस्य स्थायी राजधानीरूपेण स्वीकृतम्।<ref>{{cite web |title=प्रदेश ३ को नाम बागमती, राजधानी हेटौँडा कायम |url=[https://www.bbc.com/nepali](https://www.bbc.com/nepali) |publisher=बीबीसी नेपाली |language=ne }}</ref> == इतिहासः == ऐतिहासिकदृष्ट्या वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य भूभागः ''काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रम्'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। वि.सं. २०१२ तमे वर्षे काष्ठमण्डपनगरम् क्षेत्रस्य प्रशासनिकरूपेण स्थापना अभवत्। तस्मिन् काले पञ्च मण्डलम् ः अन्तर्भूताः आसन्।<ref>{{cite web |title=नेपालको जिल्ला प्रशासन पुनर्गठनको रिपोर्ट |url=[https://saruwa.moga.gov.np/](https://saruwa.moga.gov.np/) |publisher=नेपाल सरकार |language=ne }}</ref> तत्कालीनाः पञ्च मण्डलम् ः एवं आसन्— # नारायणी अञ्चल — [[बारा]], [[पर्सा]] तथा [[रौतहट]]। # राप्ती अञ्चल — [[चितवन]], [[रामेछाप]] तथा [[मकवानपुर]]। # बागमती अञ्चल — [[सिन्धुपाल्चोक]] तथा [[काभ्रेपलाञ्चोक]] । [[नुवाकोट]] तथा [[धादिङ]]। # काष्ठमण्डपनगरम् -मण्डलम् — [[काष्ठमण्डपनगरम् ]], [[ललितपुर]] तथा [[भक्तपुर]]। वि.सं. २०१८ तमे वर्षे तत्कालीनराजा [[महेन्द्रः|महेन्द्रेण]] प्रशासनिकव्यवस्थायाः पुनर्गठनं कृतम्। तदा ''क्षेत्र''-व्यवस्था निरस्ता अभवत् तथा देशः ७५ मण्डलम् सु विभक्तः अभवत्। वर्तमानस्य बागमतीप्रदेशस्य अधिकांशः भूभागः ततः [[मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रम्|मध्यमाञ्चलविकासक्षेत्रे]] अन्तर्भूतः अभवत्। नेपालस्य संघीयसंविधानस्य कार्यान्वयनानन्तरं वर्तमानः बागमतीप्रदेशः पूर्वं ''प्रदेश नं. ३'' इति नाम्ना परिचितः आसीत्। अनन्तरं वि.सं. २०७६ पौषमासे अस्य ''बागमतीप्रदेशः'' इति नाम निर्धारितम्। == भूगोलः == बागमतीप्रदेशस्य क्षेत्रफलं २०,३०० वर्गकिलोमीटरमितम् अस्ति। एतत् नेपालस्य कुलक्षेत्रफलस्य प्रायः १३.७९ प्रतिशतं भवति। अस्य प्रदेशस्य न्यूनतमो बिन्दुः [[चितवन]]-मण्डलम् यां स्थितः गोलाघाटः अस्ति, यः समुद्रतलात् १४१ मीटरमिते उन्नते स्थितः अस्ति। उच्चतमः बिन्दुः [[रसुवा]]-मण्डलम् यां लाङटाङहिमशृङ्खलायां स्थितः लाङटाङ लिरुङः अस्ति, यस्य उन्नतिः समुद्रतलात् ७,२२९ मीटरमिता अस्ति। प्रदेशे दश उपजलाधारव्यवस्थाः त्रयस्त्रिंशत् मुख्यनद्यश्च सन्ति। तासु [[सुनकोशी नदी|सुनकोशीनदी]] दीर्घतमा नदी अस्ति, यस्याः दीर्घता १६०.१९ किलोमीटरमिता अस्ति। [[लालबकैया नदी|लालबकैया]] नदी लघुतमा अस्ति, यस्याः दीर्घता १.८९ किलोमीटरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> प्रदेशस्य कुलभूमेः ५३.७ प्रतिशतं वनैः तथा ७.५७ प्रतिशतं झाडी-बुट्यानैश्च आवृतम् अस्ति। समग्रतया ५९.२७ प्रतिशतं भूमिः वनक्षेत्ररूपेण प्रयुज्यते। कृषियोग्यभूमिः प्रायः २४.३४ प्रतिशतं अस्ति। ताल-पोखरीभिः आवृता भूमिः ३०७ हेक्टरमिता अस्ति।<ref name="प्रदेशपरिचय" /> === जलवायुः === प्रदेशस्य भौगोलिकविविधतायाः कारणेन जलवायौ अपि विविधता दृश्यते। हिमालयप्रदेशेषु शीतलः जलवायुः, मध्यपहाडीप्रदेशेषु समशीतोष्णः जलवायुः, तथा चितवन-मकवानपुरादिषु निम्नप्रदेशेषु उष्णः जलवायुः दृश्यते। == शासनम् प्रशासनं च == बागमतीप्रदेशे एकसदनात्मकः प्रदेशसभात्मकः शासनव्यवस्था अस्ति। [[मुख्यमन्त्री]] प्रदेशस्य सरकारस्य प्रमुखः भवति। प्रदेशप्रमुखः राज्यस्य संवैधानिकप्रतिनिधिः अस्ति। प्रदेशसभायां ११० सदस्याः सन्ति। प्रदेशस्य प्रतिनिधिसभायां ३३ निर्वाचनक्षेत्राणि सन्ति। प्रदेशसभायाः सामान्यकार्यकालः पञ्चवर्षात्मकः भवति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश सभा — बागमती प्रदेश |url=[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सभा |language=ne }}</ref> प्रदेशस्य राजधानी [[हेटौंडा]] अस्ति। प्रदेशसभायाः तथा प्रदेशसरकारस्य प्रमुखाः कार्यालयाः हेटौंडानगरे स्थिताः सन्ति। == प्रशासनिकविभाजनम् == बागमतीप्रदेशः त्रयोदशसु मण्डलम् सु विभक्तः अस्ति। मण्डलम् ः पुनः नगरपालिकासु ग्रामपालिकासु च विभक्ताः सन्ति। प्रदेशे त्रयः महानगरपालिकाः, एका उपमहानगरपालिका, एकचत्वारिंशत् नगरपालिकाः तथा चतुःसप्ततिः ग्रामपालिकाः सन्ति।<ref name="जिल्ला">{{cite web |title=List of districts of Bagmati Province |url=[https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province](https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_districts_of_Bagmati_Province) |language=en }}</ref> {| class="wikitable sortable" !क्रम !मण्डलानि !सदरमुकाम !स्थानीय तह सङ्ख्या !जनसङ्ख्या ([[राष्ट्रिय जनगणना २०७८|वि.सं २०७८]])<ref name="cbs">[http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf नेपालको जनगणना २०६८ को जिल्ला प्रतिवेदन] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180902103458/http://cbs.gov.np/image/data/Population/District%20Level%20Detail%20Report/Volume05Part01.pdf|date=2018-09-02}}, केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग।</ref> !क्षेत्रफल (वर्ग किमी) !जनघनत्व (वर्ग किमी) |- |१ |[[सिन्धुली]] |[[सिन्धुलीमाढी]] |९ |align="left" |३,००,०२६ |२,४९१ |१२०.४ |- |२ |[[रामेछाप]] |[[मन्थली नगरपालिका|मन्थली]] |८ |align="left" |१,७०,३०२ |१,५४६ |१३१.१ |- |३ |[[दोलखा]] |[[भीमेश्वर नगरपालिका|भीमेश्वर]] |९ |align="left" |१,७२,७६७ |२,१९१ |७८.८५ |- |४ |[[भक्तपुर]] |[[भक्तपुर नगरपालिका|भक्तपुर]] |४ |align="left" |४,३२,१३२ |११९ |३,६३० |- |५ |[[धादिङ]] |[[धादिङवेशी]] |१३ | align="left" |३,२५,७१० |१,९२६ |१६९.१ |- |६ |[[काठमाडौँ]] |[[काठमाडौँ]] |११ |align="left" |२०,४१,५८७ |३९५ |५,२०० |- |७ |[[काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला|काभ्रेपलान्चोक जिल्ला]] |[[धुलिखेल नगरपालिका|धुलिखेल]] |१३ |align="left" |३,६४,०३९ |१,३९६ |२६०.८ |- |८ |[[ललितपुर जिल्ला]] |[[ललितपुर महानगरपालिका|ललितपुर]] |६ |align="left" |५,५१,६६७ |३९६.९२ |१,४०० |- |९ |[[नुवाकोट जिल्ला]] |[[विदुर नगरपालिका|बिदुर]] |१२ |align="left" |२,६३,३९१ |१,१२१ |२३५ |- |१० |[[रसुवा जिल्ला]] |[[धुन्चे]] |५ |align="left" |४६,६८९ |१,५४४ |३०.२४ |- |११ |[[सिन्धुपाल्चोक जिल्ला]] |[[चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका|चौतारा]] |१२ |align="left" |२,६२,६२४ |२,५४२ |१०३.३ |- |१२ |[[चितवन जिल्ला]] |[[भरतपुर महानगरपालिका|भरतपुर]] |७ |align="left" |७,१९,८५९ |२,२३८.३९ |३२० |- |१३ |[[मकवानपुर जिल्ला]] |[[हेटौँडा उपमहानगरपालिका|हेटौँडा]] |१० |align="left" |४,६६,०७३ |२,४२६ |१९० |} == प्रमुखाणि धार्मिकस्थलानि == बागमतीप्रदेशः धार्मिक-सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वपूर्णः प्रदेशः अस्ति। अत्र हिन्दू-बौद्धादिधर्मसम्बद्धानि बहूनि तीर्थस्थलानि सन्ति। प्रमुखेषु धार्मिकस्थलेषु— * [[पशुपतिनाथमन्दिरम्]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[बूढानीलकण्ठ]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[स्वयम्भूनाथः]] — काष्ठमण्डपनगरम् * [[चाँगुनारायणमन्दिरम्]] — भक्तपुर * [[गोसाइँकुण्ड]] — रसुवा * [[कालिञ्चोक भगवती]] — दोलखा * [[भीमेश्वरमन्दिरम्]] — दोलखा इत्यादीनि सन्ति।<ref>{{cite web |title=प्रदेश परिचय |url=[https://ocmcm.bagamati.gov.np/](https://ocmcm.bagamati.gov.np/) |publisher=बागमती प्रदेश सरकार |language=ne }}</ref> === धर्मः === वि.सं. २०७८ तमस्य जनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशे हिन्दुधर्मावलम्बिनः बहुसङ्ख्यकाः सन्ति। तदनन्तरं बौद्धधर्मावलम्बिनः सन्ति। {{Pie chart|thumb=right|caption=बागमती प्रदेशे धर्म|label1=[[हिन्दु धर्म|हिन्दु]]|color1=Orange|value1=71.78|label2=[[बौद्ध धर्म|बौद्ध]]|color2=Yellow|value2=23.28|label3=[[इसाई धर्म|ईसाई]]|color3=DodgerBlue|value3=2.87|label4=df|color4=LimeGreen|value4=0.75|label5=[[इस्लाम धर्म|इस्लाम]]|color5=Green|value5=0.67|label6=[[किराँत धर्म|किराँत]]|color6=OrangeRed|value6=0.41|label7=अन्य अथवा गैर धर्म|color7=Black|value7=0.23}} {{Pie chart|thumb=left|color3=red|label8=अन्य|color8=grey|color7=purple|label1=[[तामाङ जाति|तामाङ]]|color1=dodgerblue|value1=20.54|label2=[[ब्राह्मण]]|color2=orange|value2=18.32|label3=[[क्षेत्री]]|value3=17.13|color4=pink|caption=बागमती प्रदेशे जातीय समूह|label4=[[नेवार जाति|नेवार]]|value4=17.07|label5=[[मगर जाति|मगर]]|color5=green|value5=4.87|label6=[[विश्वकर्मा जाति|विश्वकर्मा]]|color6=black|value6=2.52|label7=[[गुरुङ जाति|गुरुङ]]|value7=2.22|value8=17.34}} == प्रमुखाणि ऐतिहासिकदुर्गाणि == === मकवानपुरगढी === [[मकवानपुरगढी]] ऐतिहासिकं तथा पर्यटनदृष्ट्या महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। तत् [[हेटौंडा]]-नगरात् प्रायः १७ किलोमीटरमिते दूरे उत्तरपूर्वदिशि [[मकवानपुर]]-मण्डलम् यां स्थितम् अस्ति। === सिन्धुलीगढी === [[सिन्धुलीगढी]] प्राकृतिकसौन्दर्येण ऐतिहासिकमहत्त्वेन च प्रसिद्धम् अस्ति। तत् [[काष्ठमण्डपनगरम् ]]-नगरात् प्रायः १५० किलोमीटरमिते दूरे पूर्वदिशि स्थितम् अस्ति। नेपाल-अङ्ग्रेजयुद्धस्य इतिहासे अस्य विशेषं महत्त्वम् अस्ति। === रसुवागढी === [[रसुवागढी]] नेपाल-चीनयोः सीमायां स्थितं ऐतिहासिकं दुर्गम् अस्ति। नेपाल-चीनयोः व्यापारिकसम्बन्धेषु अस्य महत्त्वपूर्णं स्थानम् अस्ति। अस्य निर्माणं वि.सं. १९१२ तमे वर्षे अभवत्। == जनसाङ्ख्यिकी == वि.सं. २०७८ तमस्य वर्षस्य राष्ट्रियजनगणनानुसारं बागमतीप्रदेशस्य जनसङ्ख्या ६१,१६,८६६ अस्ति। एषा जनसङ्ख्या नेपालस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः २०.९७ प्रतिशतं भवति। प्रदेशस्य जनघनत्वं प्रति वर्गकिलोमीटरं प्रायः ३०१ जनाः सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय, नेपाल |language=ne }}</ref> === जातीयसमूहाः === बागमतीप्रदेशे विविधाः जातीयसमुदायाः निवसन्ति। प्रमुखेषु जातीयसमूहेषु तामाङ, ब्राह्मण, क्षेत्री, नेवार, मगर, विश्वकर्मा, गुरुङ, थारू, राई, दमाई, सार्की तथा चेपाङ इत्यादयः सन्ति। === भाषाः === बागमतीप्रदेशे [[नेपालीभाषा]] सर्वाधिकप्रचलिता मातृभाषा अस्ति। प्रदेशस्य कुलजनसङ्ख्यायाः प्रायः ६७.२३ प्रतिशतं जनाः नेपालीभाषां मातृभाषारूपेण प्रयुञ्जते। अन्येषु प्रमुखभाषासु [[तामाङभाषा]] १८.४९ प्रतिशतं तथा [[नेपालभाषा]] १२.४४ प्रतिशतं जनानां मातृभाषा अस्ति। अन्यासु भाषासु [[मगरभाषा]] १.८२%, [[थारूभाषा]] १.३३%, [[मैथिलीभाषा]] १.१९%, [[गुरुङभाषा]] ०.९३% तथा [[चेपाङभाषा]] ०.८५% सन्ति।<ref>{{cite web |title=नेपाल जनगणना २०७८ |url=[https://censusnepal.cbs.gov.np/](https://censusnepal.cbs.gov.np/) |publisher=राष्ट्रिय तथ्याङ्क कार्यालय |language=ne }}</ref> == बाह्यसम्पर्काः == * {{Official website|[https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य](https://ocmcm.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशस्य) मुख्यमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषदः कार्यालयः}} * {{Official website|[https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}](https://pradeshsabha.bagamati.gov.np/|बागमतीप्रदेशसभा}}) == सन्दर्भाः == {{Reflist}} {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 5xopkpv2i6jqh5dlfyztln6m8vw7v0f 2 92551 500907 2026-09-26T15:33:09Z प्रणव शुक्ल 37615 <includeonly>{{short description|रासायनिकतत्त्वम् यस्य चिह्नम् {{{symbol|}}}, परमाणुक्रमाङ्कम् {{{सङ्ख्या|}}} च}}</includeonly> <!-- --> {{Infobox | headerstyle = background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}} | bodystyle = | titlestyle = | abovestyle = | subhea... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500907 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{short description|रासायनिकतत्त्वम् यस्य चिह्नम् {{{symbol|}}}, परमाणुक्रमाङ्कम् {{{सङ्ख्या|}}} च}}</includeonly> <!-- --> {{Infobox | headerstyle = background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}} | bodystyle = | titlestyle = | abovestyle = | subheaderstyle = | belowstyle = background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}} <!-- TITLE ---------------- --> | title = <span style="white-space:nowrap">{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&nbsp;_{<span style="font-size:smaller;">{{{सङ्ख्या|००}}}</span>}{{{symbol|Xx}}}</span> <!-- IMAGE ---------------- --> | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image name|}}} | imagestyle = |sizedefault=frameless |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}} |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image/alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}} }} | caption1 = {{Infobox element/symbol-to-top-image/caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}} | captionstyle = | image2 = {{{image2|}}} | caption2 = {{{caption2|}}} <!-- GENERAL PROPERTIES ---------------- --> 0 = {{{name|{{PAGENAME}}}}} | label10 = | data10 = | header11 = | label11 = उच्चारणम् | data11 = {{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}} | header12 = | label12 = प्रस्तावितौपचारिकम् नाम | data12 = {{{proposed name|}}}<!-- केवल नये प्राप्त तत्त्वों के लिए। Mc, Nh, Ts, Og तत्त्वों के औपचारिक नामकरण के पश्चात् से (Nov 2016) अनुपयोगित --> | header13 = | label13 = अन्यनाम{{#if:{{{alt names|}}}|ानि}} | data13 = {{{alt name|}}}{{{alt names|}}} | header14 = | label14 = [[अपरूपता|अपरूपाणि]] | data14 = {{{allotropes|}}} | header15 = | label15 = स्वरूपम् | data15 = {{{appearance|}}} | header16 = | label16 = [[मानकपरमाण्विकभारः]]{{nobold|&#x20;''A''_r,&nbsp;std({{{symbol|}}})}} | data16 = {{Infobox element/standard atomic weight format |standard={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}} |conventional={{Infobox element/symbol-to-saw/conventional|symbol={{{symbol|}}}|default=}} |ref={{{standard atomic weight ref|}}} }} | header17 = | label17 = [[द्रव्यमानाङ्कम्]] | data17 = {{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}} | header18 = | label18 = [[रासायनिकतत्त्वानाम् प्राचुर्यम्|प्राचुर्यम्]] | data18 = {{{abundance|}}} | header19 = | label19 = | data19 = {{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}| {{infobox|child=yes |headerstyle = text-align:left; line-height:1em; | header1 = {{#if:{{{abundance|}}} |<!-- not here --> |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[रासायनिकतत्त्वानाम् प्राचुर्यम्|प्राचुर्यम्]]}} }} | labelstyle = line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal; | datastyle = line-height:1em; | label11 = [[भूपर्पट्याम् तत्त्वानाम् प्राचुर्यम्|भूपर्पट्याम्]] | data11 = {{{abundance in earth's crust|}}} | label12 = महासागरेषु | data12 = {{{abundance in oceans|}}} | label13 = सौरमण्डले | data13 = {{{abundance in solar system|}}} }}}} <!-- IN THE PERIODIC TABLE ------------------> | header20 =[[आवर्तसारणी|आवर्तसारण्याम्]] {{{name}}} | data22 = {{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{number|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }} | label23 = {{nowrap|1=[[परमाणुक्रमाङ्कः]] <span style="font-weight:normal;">(''Z'')</span>}} | data23 = {{{सङ्ख्या}}} | label24 = [[समूहः (आवर्तसारण्याः)|समूहः]] | data24 = {{Infobox element/group format |symbol= {{{symbol|}}} |group = {{Infobox element/symbol-to-group |symbol={{{symbol|}}} |default=unknown}} |block = {{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}}}<!-- to distinguish f-, g- and h+block elements --> }}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}} | label25 = [[आवर्तः (आवर्तसारण्याः)|आवर्तः]] | data25 = {{Infobox element/period format |symbol={{{symbol|}}} |period={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |default=}}}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}} | label26 = [[खण्डम् (आवर्तसारण्याः)|खण्डम्]] | data26 = {{Infobox element/block format |symbol={{{symbol|}}} |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=unknown}}<!-- returns text 's-block' --> }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}} | label31 = [[विद्युदणुविन्यासः]] | data31 = {{#switch:{{{सङ्ख्या|१}}}|१२२|१२४|१२६=<!-- suppressed -->|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}} | label32 = विद्युदणवः प्रतिवर्तिःः | data32 = {{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}} <!-- PHYSICAL PROPERTIES ------------------> |header40 = भौतिकगुणधर्माः | data41 = {{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}} | label43 = {{Engvar|defaultWord=Color |engvar={{{engvar|}}}<!---->|defaultLang=en-US |en-GB=Colour |en-OED=Colour |engvarCat=no}} | data43 = {{{color|}}} | label44 = [[पदार्थस्य प्रावस्था|प्रावस्था]] {{nobold|<span title="एस.टी.पी: मानकताप पीडनञ्च: ००&nbsp;°C एवं १०१.३२५&nbsp;kPa">([[मानकतापपीडे]])</span>}} | data44 = {{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}} | label45 = [[गलनाङ्कः]] | data45 = {{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&nbsp;[[केल्विन्|K]]&#x20;&#x200b;({{{melting point C}}}&nbsp;°C,&#x20;&#x200b;{{{melting point F}}}&nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&#x20;{{{melting point comment|}}} }} | label46 = [[क्वथनाङ्कः]] | data46 = {{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&nbsp;K&#x20;&#x200b;({{{boiling point C}}}&nbsp;°C,&#x20;&#x200b;{{{boiling point F}}}&nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&#x20;{{{boiling point comment|}}} }} | label47 = [[ऊर्ध्वपातनम्|ऊर्ध्वपातनाङ्कः]] | data47 = {{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&nbsp;K&#x20;&#x200b;({{{sublimation point C}}}&nbsp;°C,&#x20;&#x200b;{{{sublimation point F}}}&nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&#x20;{{{sublimation point comment|}}} }} | label51 =<span style="font-weight:normal;">[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]] (STP&nbsp; इतस्याम्)</span> | data51 = {{#if:{{{density gplstp|}}} | {{{density gplstp}}}&nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}<!---->{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&#x20;{{{density gplstp comment}}}}}<!-- -->}} | label52 = {{#if:{{{density gplstp|}}}||'''[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]]'''&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">(सामान्यतापसमीपे)</span> | data52 = {{#if:{{{density gpcm3nrt|}}} | {{{density gpcm3nrt}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3nrt ref|}}}<!---->{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}<!-- -->}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 2|}}} | <br/>{{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}||{{red|Parameter <nowiki>{{{density gpcm3nrt}}}</nowiki> should be used first}}<br/>}}{{{density gpcm3nrt 2}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3nrt 2 ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3nrt 2 comment|}}}<!-- -->}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 3|}}} | <br/>{{{density gpcm3nrt 3}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3nrt 3 ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3nrt 3 comment|}}}<!-- -->}} | label53 = {{#if:{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}} ||[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]]&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">द्रवघनत्वम् (गलनाङ्के)</span> | data53 = {{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3mp ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }} | label54 = {{#if:{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}}{{{density gpcm3mp|}}} ||[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]]&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">द्रवघनत्वम् (क्वथनांके)</span> | data54 = {{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3bp ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }} | label55 = [[मोलिकम् आयतनम्]] | data55 = {{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm^३/mol{{{molar volume ref|}}}&#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}} | label56 = [[त्रिगुणाङ्कः]] | data56 = {{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&nbsp;K,&#x20;&#x200b;{{{triple point kPa}}}&nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&#x20;{{{triple point comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{triple point K 2|}}} |<br/>{{{triple point K 2}}}&nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }} | label57 = [[क्रान्तिकाङ्कः]] | data57 = {{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&#x20;{{{critical point comment|}}} }} | label58 = [[संलयनस्य पूर्णोष्मा]] | data58 = {{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&nbsp;kJ/mol{{{heat fusion ref|}}}&#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |<br/>{{{heat fusion 2}}}&nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }} | label59 = [[वाष्पनस्य पूर्णोष्मा]] | data59 = {{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }} | label61 = [[मोलिका ऊष्मक्षमता]] | data61 = {{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |<br/>{{{heat capacity 2}}}&nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }} | data63 = {{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}} | [[वाष्पपीडम्]]{{{vapor pressure ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}<!-- --><div style="margin:0 auto;">{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&nbsp;}}} }}</div><!-- -->}} | data64 = {{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}} | '''वाष्पपीडम्'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}<!-- --><div style="margin:0 auto;">{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&nbsp;}}} }}</div><!-- -->}} <!-- ATOMIC PROPERTIES ------------------> | header70 = परमाण्विकाः गुणधर्माः | data71 = {{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}} | label72 = [[प्रजारणावस्था]]ः | data72 = {{Infobox element/symbol-to-oxidation-state |symbol={{{symbol|}}} |engvar={{{engvar|}}} |engvarCat=no}} | label73 = [[विद्युदृणात्मकता]] | data73 = {{#if:{{{electronegativity|}}} | पॉलिंग्-मापकं: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&#x20;}}{{{electronegativity comment|}}} | label75 = [[आयनीकरणोर्जा]]ः | data75 = {{unbulleted list |1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |१मा:&nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }} |2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |२या:&nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }} |3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |३या:&nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }} |4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}>3 |([[तत्त्वानाम् मोलिकायनीकरणोर्जा#{{{name|}}}|अधिकम्]])}}<!-- -->{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&#x20;{{{ionization energy comment|}}} }} }} | label76 = [[आण्विका त्रिज्या]] | data76 = {{#if:{{{atomic radius|}}} |प्रयोगसिद्धा:&nbsp;:&#x20;{{{atomic radius}}}&nbsp;pm{{{atomic radius ref|}}}&#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|<br/>}}परिगणिता:&#x20;{{{atomic radius calculated}}}&nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|pm}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }} | label77 = [[सहसंयोजका त्रिज्या]] | data77 = {{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|pm}}{{{covalent radius ref|}}}&#x20;{{{covalent radius comment|}}} }} | label78 = [[वॉन्-डेर्-वाल्श् त्रिज्या]] | data78 = {{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|pm}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }} | data79 = {{Infobox element/spectral lines |symbol={{{symbol|}}} |name ={{{name|}}} |image ={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}} <!-- OTHER PROPERTIES ------------------> | header100 = अन्याः गुणधर्माः | label101 = प्राकृतिकोत्पत्तिः | data101 = {{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}} | label103 = [[स्फटिकसंरचना]] | data103 = {{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}} | {{{crystal structure prefix|}}}&#x20;&#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure|}}} |<div style="float:right;">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |alt={{{crystal structure}}} crystal structure for {{{crystal structure prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}|&#x20;}}{{{name}}} }}</div>}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|<br/>}}{{{crystal structure comment|}}} }}<!-- -->}} | label104 = स्फटिकसंरचना | data104 = {{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}} | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&#x20;&#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure 2|}}} |<div style="float:right;">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |alt={{{crystal structure 2}}} crystal structure for {{{crystal structure 2 prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}|&#x20;}}{{{name}}} }}</div>}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|<br/>}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }}<!-- -->}} | label105 = [[ध्वनिगतिः]] | data105 = {{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} m/s{{{speed of sound ref|}}}&#x20;}}{{{speed of sound comment|}}} | label106 = {{#if:{{{speed of sound|}}}|| [[ध्वनिगतिः]]&#x20;}} <span style="font-weight:normal;">(कृशदण्डे)</span> | data106 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&nbsp;m/s&#x20;(at&nbsp;20&nbsp;°C){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}} | label107 = {{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[ध्वनिगतिः]]&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">(कृशदण्डे) </span> | data107 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&nbsp;m/s&#x20;(सामान्यतापे){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}} | label108 = [[ऊष्मीयप्रसारः]] | data108 = {{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion}}}&nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&#x20;{{{thermal expansion comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|<br/>}}{{{thermal expansion at 25}}}&nbsp;µm/(m⋅K)&#x20;(25&nbsp;°C, &nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }} | label109 = [[ऊष्मीयसंचालकता]] | data109 = {{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |<br/>{{{thermal conductivity 2}}}&nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }} | label110 = [[ऊष्मीयसंलयता]] | data110 = {{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&nbsp;mm^२/s&#x20;(300&nbsp;K&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{thermal diffusivity ref|}}}&#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }} | label111 = [[वैद्युतीयप्रतिरोधकता एवं संचालकता|वैद्युतीयप्रतिरोधकता]] | data111 = {{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|<br/>}}{{{electrical resistivity at 0}}}&nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&#x20;(0&nbsp;°C,&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|<br/>}}{{{electrical resistivity at 20}}}&nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&#x20;(२०&nbsp;°C,&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }} | label112 = [[पट्टिकान्तरालम्]] | data112 = {{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&nbsp;[[विद्युदणुवोल्टः|eV]] (300&nbsp;K,&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{band gap ref|}}}&#x20;{{{band gap comment|}}} }} | label114 = [[क्यूरीतापाङ्कः]] | data114 = {{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&#x20;{{{Curie point comment|}}} }} | label118 = [[चुम्बकत्वम्|चुम्बकीयता]] | data118 = {{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }} | label119 = [[चुम्बकीयप्रवृत्तिः|मोलिक-चुम्बकीयप्रवृत्तिः]] | data119 = {{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&nbsp;cm^३/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}} | label126 = [[तनावपुष्टिः]] | data126 = {{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&#x20;{{{tensile strength comment|}}} }} | label127 = [[यंगस्य मापाङ्कः]] | data127 = {{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }} | label128 = [[अवरूपणमापाङ्कः]] | data128 = {{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }} | label129 = [[आयतनमापाङ्कः]] | data129 = {{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}} | label130 = [[प्वासॉनानुपातः]] | data130 = {{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }} | label131 = [[खानिजकठोरतायाः मोस्-मापकम्|मोस्-कठोरता]] | data131 = {{#if:{{{Mohs hardness|}}} | {{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}<!-- -->{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |<br/>{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }}<!-- -->}} | label133 = [[विकर्स्-कठोरता मापनम्|विकर्स्-कठोरता]] | data133 = {{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }} | label134 = [[ब्रिनेल्-कठोरता मापनम्|ब्रिनेल्-कठोरता]] | data134 = {{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }} | label138 = [[सी.ई.एस्. (CAS) सङ्ख्या|सी.ई.एस्. सङ्ख्या]] | data138 = {{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&#x20;{{{CAS number comment|}}} }}<!-- HISTORY ------------------> | header140 = {{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |इतिहासः}} | label141 = नामकरणं | data141 = {{{naming|}}} | label142 = अनुमानम् | data142 = {{{predicted by|}}}<!---->{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}<!---->{{{prediction date ref|}}}<!--(end nowrap:)-->}} }} | label143 = [[रासायनिकतत्त्वानाम् उद्भेदस्य समयरेखा|उद्भेदः]] प्रथमपृथक्करणञ्च | data143 = {{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}<!--date-->{{#if:{{{discovery date|}}}|&#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}<!-- -->{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|<br/>Too much 'discovery/first isolation' data}}|}}|}} | label144 =[[रासायनिकतत्त्वानाम् उद्भेदस्य समयरेखा|उद्भेदः]] | data144 = {{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| | {{{discovered by|}}}<!---->{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}<!--(end nowrap:)-->}}{{{discovery date ref|}}} }} }} | label145 = प्रथमपृथक्करणम् | data145 = {{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}<!---->{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}<!--(end nowrap:)-->}}{{{first isolation date ref|}}} }} }} | label146 ={{#if:{{{named by|}}}|&nbsp;येन}} नामाङ्कितम् | data146 = {{{named by|}}}<!---->{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}<!--(end nowrap:)-->}}{{{named date ref|}}} }} | label147 = चिह्नम् | data147 = {{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}} | label149 = {{{history comment label|}}} | data149 = {{{history comment|}}} <!-- ISOTOPES ------------------> | header160 = {{#if:{{#ifeq:{{{isotopes|}}}|none||{{{isotopes|}}}}}{{{isotopes comment|}}}{{{isotopes ref|}}}|<!-- compose headertext -->{{#ifexpr:({{{number|1}}}>=119)|<!-- no isotopes page exist for E119+ so no wikilink 2019-02-03 -->{{{षष्ठी}}} प्रमुखसमस्थानिकाः|[[{{{षष्ठी}}} समस्थानिकाः|प्रमुखसमस्थानिकाः]]}}{{{isotopes ref|}}}}} | data162 = {{#ifeq:{{{isotopes|}}}|none||{{Infobox element/isotopes table|isotopes={{{isotopes|}}} }}}} | data164 = {{{isotopes comment|}}}<!-- BELOW, FOOTER ---- ----- --> | belowclass = noprint | below = {{#ifexpr:{{{number|1}}}>118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=Mercury (element)|#default={{{name|chemical elements}}}}}}}}}<br/>}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&#x20;element}}}}}|plain=1}}&#x20;{{!}}&#x20;[[List of data references for chemical elements|references]] }}<!-- End of infobox. Tracking categories: -->{{main other<!-- -->|1={{#switch:{{{engvar|}}} ||en-US=<!-- none, default --> |#default=[[Category:WikiProject Elements pages using ENGVAR|{{#switch:{{{engvar|}}}|en-GB=GB|en-OED=OED|#default=*}}]]}}<!-- -->|2=}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{main other|1=[[Category:Pages using infobox element with unknown parameters|VALUE]]}} | preview = unknown parameter "VALUE" | showblankpositional=1 |Brinell hardness comment |Brinell hardness ref |Brinell hardness |Bulk modulus comment |Bulk modulus ref |Bulk modulus |CAS number comment |CAS number ref |CAS number |Curie point K |Curie point comment |Curie point ref |Mohs hardness 2 comment |Mohs hardness 2 ref |Mohs hardness 2 |Mohs hardness comment |Mohs hardness ref |Mohs hardness |Poisson ratio comment |Poisson ratio ref |Poisson ratio |QID |Shear modulus comment |Shear modulus ref |Shear modulus |Van der Waals radius comment |Van der Waals radius ref |Van der Waals radius |Vickers hardness comment |Vickers hardness ref |Vickers hardness |Young's modulus comment |Young's modulus ref |Young's modulus |above |abundance in earth's crust |abundance in oceans |abundance in solar system |abundance |allotropes |alt names |alt name |appearance |atomic properties comment |atomic properties |atomic radius calculated comment |atomic radius calculated ref |atomic radius calculated |atomic radius comment |atomic radius ref |atomic radius |band gap comment |band gap ref |band gap |below |block comment |block ref |block |boiling point prefix |boiling point C |boiling point F |boiling point K |boiling point comment |boiling point ref |color |conventional atomic weight |covalent radius comment |covalent radius ref |covalent radius |critical point K |critical point MPa |critical point comment |critical point ref |crystal structure 2 comment |crystal structure 2 prefix |crystal structure 2 ref |crystal structure 2 |crystal structure comment |crystal structure prefix |crystal structure ref |crystal structure |density gpcm3bp comment |density gpcm3bp ref |density gpcm3bp |density gpcm3mp comment |density gpcm3mp ref |density gpcm3mp |density gpcm3nrt 2 comment |density gpcm3nrt 2 ref |density gpcm3nrt 2 |density gpcm3nrt 3 comment |density gpcm3nrt 3 ref |density gpcm3nrt 3 |density gpcm3nrt comment |density gpcm3nrt ref |density gpcm3nrt |density gplstp comment |density gplstp ref |density gplstp |discovered by |discovery and first isolation by |discovery date ref |discovery date |electrical resistivity at 0 comment |electrical resistivity at 0 ref |electrical resistivity at 0 |electrical resistivity at 20 comment |electrical resistivity at 20 ref |electrical resistivity at 20 |electrical resistivity comment |electrical resistivity ref |electrical resistivity unit prefix |electrical resistivity |electron configuration comment |electronegativity comment |electronegativity ref |electronegativity |electrons per shell comment |electrons per shell ref |electrons per shell |engvar |first isolation by |first isolation date ref |first isolation date |group comment |group ref |group |heat capacity 2 comment |heat capacity 2 ref |heat capacity 2 |heat capacity comment |heat capacity ref |heat capacity |heat fusion 2 comment |heat fusion 2 ref |heat fusion 2 |heat fusion comment |heat fusion ref |heat fusion |heat vaporization comment |heat vaporization ref |heat vaporization |history comment label |history comment |image alt 2 |image alt |image name 2 comment |image name 2 |image name comment |image name | image upright |image size 2 |image size |ionization energy 1 comment |ionization energy 1 ref |ionization energy 1 |ionization energy 2 comment |ionization energy 2 ref |ionization energy 2 |ionization energy 3 comment |ionization energy 3 ref |ionization energy 3 |ionization energy comment |ionization energy ref |isotopes comment |isotopes ref |isotopes |left |magnetic ordering comment |magnetic ordering ref |magnetic ordering |magnetic susceptibility ref |magnetic susceptibility |mass number |mass number comment |melting point prefix |melting point C |melting point F |melting point K |melting point comment |melting point ref |molar volume comment |molar volume ref |molar volume unit |molar volume |named by |named date ref |named date |name |naming |number of ionization energies |number |period comment |period ref |period |physical properties comment |physical properties |predicted by |prediction date ref |prediction date |prediction date |pronounce 2 |pronounce comment |pronounce ref |pronounce |proposed name |right |speed of sound comment |speed of sound ref |speed of sound rod at 20 comment |speed of sound rod at 20 ref |speed of sound rod at 20 |speed of sound rod at r.t. comment |speed of sound rod at r.t. ref |speed of sound rod at r.t. |speed of sound |standard atomic weight ref |sublimation point C |sublimation point F |sublimation point K |sublimation point comment |sublimation point ref |symbol |tensile strength comment |tensile strength ref |tensile strength |thermal conductivity 2 comment |thermal conductivity 2 ref |thermal conductivity 2 |thermal conductivity comment |thermal conductivity ref |thermal conductivity |thermal diffusivity comment |thermal diffusivity ref |thermal diffusivity |thermal expansion at 25 comment |thermal expansion at 25 ref |thermal expansion at 25 |thermal expansion comment |thermal expansion ref |thermal expansion |triple point 2 comment |triple point 2 ref |triple point K 2 |triple point K |triple point comment |triple point kPa 2 |triple point kPa |triple point ref |vapor pressure 1 2 |vapor pressure 1 k 2 |vapor pressure 1 k |vapor pressure 10 2 |vapor pressure 10 k 2 |vapor pressure 10 k |vapor pressure 100 2 |vapor pressure 100 k 2 |vapor pressure 100 k |vapor pressure 100 |vapor pressure 10 |vapor pressure 1 |vapor pressure 2 comment |vapor pressure 2 ref |vapor pressure comment |vapor pressure ref <!-- read from data central: -->|phase comment |phase ref |phase }}<!-- --><includeonly>{{main other|1=|2={{sandbox other|1=|2= {{Check temperatures |symbol={{{symbol|}}} |title= |qid={{{QID|}}} |pid=P2101 |Kin={{{melting point K|}}} |Cin={{{melting point C|}}} |Fin={{{melting point F|}}} |catsort= |comment={{{melting point comment|}}}{{{melting point ref|}}} }} {{Check temperatures |symbol={{{symbol|}}} |qid={{{QID|}}} |pid=P2102 |title= |Kin={{{boiling point K|}}} |Cin={{{boiling point C|}}} |Fin={{{boiling point F|}}} |catsort= |comment={{{boiling point comment|}}}{{{boiling point ref|}}} }} }}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> naoqz6raze3pw2ow2q8l8lefunuv6j9 500908 500907 2026-09-26T15:39:01Z प्रणव शुक्ल 37615 500908 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{short description|रासायनिकतत्त्वम् यस्य चिह्नम् {{{symbol|}}}, परमाणुक्रमाङ्कम् {{{सङ्ख्या|}}} च}}</includeonly> <!-- --> {{Infobox | headerstyle = background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}} | bodystyle = | titlestyle = | abovestyle = | subheaderstyle = | belowstyle = background:{{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}|format=bgcolor}} <!-- TITLE ---------------- --> | title = <span style="white-space:nowrap">{{ucfirst:{{{name|{{PAGENAME}}}}}}},&nbsp;_{<span style="font-size:smaller;">{{{सङ्ख्या|००}}}</span>}{{{symbol|Xx}}}</span> <!-- IMAGE ---------------- --> | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{{image name|}}} | imagestyle = |sizedefault=frameless |upright={{#if:{{{image upright|}}}|{{{image upright|}}}|1}} |alt={{Infobox element/symbol-to-top-image/alt|symbol={{{symbol|}}} |default=}} }} | caption1 = {{Infobox element/symbol-to-top-image/caption|symbol={{{symbol|}}} |default=}} | captionstyle = | image2 = {{{image2|}}} | caption2 = {{{caption2|}}} <!-- GENERAL PROPERTIES ---------------- --> 0 = {{{name|{{PAGENAME}}}}} | label10 = | data10 = | header11 = | label11 = उच्चारणम् | data11 = {{infobox element/pronunciation|symbol={{{symbol|}}} |ipa1={{Infobox element/symbol-to-pronunciation|symbol={{{symbol|}}}|item=ipa1|default=}}}} | header12 = | label12 = प्रस्तावितौपचारिकम् नाम | data12 = {{{proposed name|}}}<!-- केवल नये प्राप्त तत्त्वों के लिए। Mc, Nh, Ts, Og तत्त्वों के औपचारिक नामकरण के पश्चात् से (Nov 2016) अनुपयोगित --> | header13 = | label13 = अन्यनाम{{#if:{{{alt names|}}}|ानि}} | data13 = {{{alt name|}}}{{{alt names|}}} | header14 = | label14 = [[अपरूपता|अपरूपाणि]] | data14 = {{{allotropes|}}} | header15 = | label15 = स्वरूपम् | data15 = {{{appearance|}}} | header16 = | label16 = [[मानकपरमाण्विकभारः]]{{nobold|&#x20;''A''_r,&nbsp;std({{{symbol|}}})}} | data16 = {{Infobox element/standard atomic weight format |standard={{Infobox element/symbol-to-saw/standard|symbol={{{symbol|}}}|default=}} |conventional={{Infobox element/symbol-to-saw/conventional|symbol={{{symbol|}}}|default=}} |ref={{{standard atomic weight ref|}}} }} | header17 = | label17 = [[द्रव्यमानाङ्कम्]] | data17 = {{Infobox element/symbol-to-most-stable-isotope |symbol={{{symbol|}}}|format=[]|default=}} {{{mass number comment|}}} | header18 = | label18 = [[रासायनिकतत्त्वानाम् प्राचुर्यम्|प्राचुर्यम्]] | data18 = {{{abundance|}}} | header19 = | label19 = | data19 = {{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}}| {{infobox|child=yes |headerstyle = text-align:left; line-height:1em; | header1 = {{#if:{{{abundance|}}} |<!-- not here --> |{{#if:{{{abundance in earth's crust|}}}{{{abundance in oceans|}}}{{{abundance in solar system|}}} |[[रासायनिकतत्त्वानाम् प्राचुर्यम्|प्राचुर्यम्]]}} }} | labelstyle = line-height:1em; text-indent:1.2em; font-weight:normal; | datastyle = line-height:1em; | label11 = [[भूपर्पट्याम् तत्त्वानाम् प्राचुर्यम्|भूपर्पट्याम्]] | data11 = {{{abundance in earth's crust|}}} | label12 = महासागरेषु | data12 = {{{abundance in oceans|}}} | label13 = सौरमण्डले | data13 = {{{abundance in solar system|}}} }}}} <!-- IN THE PERIODIC TABLE ------------------> | header20 =[[आवर्तसारणी|आवर्तसारण्याम्]] {{{name}}} | data22 = {{Infobox element/periodic table |name={{{name}}} |number={{{number|0}}} |symbol={{{symbol}}} |mark={{{symbol|}}} |above={{{above}}} |below={{{below}}} |left={{{left}}} |right={{{right}}} }} | label23 = {{nowrap|1=[[परमाणुक्रमाङ्कः]] <span style="font-weight:normal;">(''Z'')</span>}} | data23 = {{{सङ्ख्या}}} | label24 = [[समूहः (आवर्तसारण्याः)|समूहः]] | data24 = {{Infobox element/group format |symbol= {{{symbol|}}} |group = {{Infobox element/symbol-to-group |symbol={{{symbol|}}} |default=unknown}} |block = {{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}}}}<!-- to distinguish f-, g- and h+block elements --> }}{{{group ref|}}} {{{group comment|}}} | label25 = [[आवर्तः (आवर्तसारण्याः)|आवर्तः]] | data25 = {{Infobox element/period format |symbol={{{symbol|}}} |period={{Infobox element/symbol-to-period |symbol={{{symbol|}}} |default=}}}}{{{period ref|}}} {{{period comment|}}} | label26 = [[खण्डम् (आवर्तसारण्याः)|खण्डम्]] | data26 = {{Infobox element/block format |symbol={{{symbol|}}} |block={{Infobox element/symbol-to-block|symbol={{{symbol|}}} |default=unknown}}<!-- returns text 's-block' --> }}{{{block ref|}}} {{{block comment|}}} | label31 = [[विद्युदणुविन्यासः]] | data31 = {{#switch:{{{सङ्ख्या|१}}}|१२२|१२४|१२६=<!-- suppressed -->|{{Infobox element/symbol-to-electron-configuration|symbol={{{symbol|}}}|format=comment, ref}}}} {{{electron configuration comment|}}} | label32 = विद्युदणवः प्रतिवर्तिःः | data32 = {{{electrons per shell|}}}{{{electrons per shell ref|}}} {{{electrons per shell comment|}}} <!-- PHYSICAL PROPERTIES ------------------> |header40 = भौतिकगुणधर्माः | data41 = {{{physical properties comment|}}}{{{physical properties|}}} | label43 = {{Engvar|defaultWord=Color |engvar={{{engvar|}}}<!---->|defaultLang=en-US |en-GB=Colour |en-OED=Colour |engvarCat=no}} | data43 = {{{color|}}} | label44 = [[पदार्थस्य प्रावस्था|प्रावस्था]] {{nobold|<span title="एस.टी.पी: मानकताप पीडनञ्च: ००&nbsp;°C एवं १०१.३२५&nbsp;kPa">([[मानकतापपीडे]])</span>}} | data44 = {{#if:{{{phase|}}}|{{{phase|}}}|{{Infobox element/symbol-to-phase|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}}}} {{{phase comment|}}} | label45 = [[गलनाङ्कः]] | data45 = {{#if:{{{melting point K|}}} |{{{melting point prefix|}}} {{{melting point K}}}&nbsp;[[केल्विन्|K]]&#x20;&#x200b;({{{melting point C}}}&nbsp;°C,&#x20;&#x200b;{{{melting point F}}}&nbsp;°F){{{melting point ref|}}}&#x20;{{{melting point comment|}}} }} | label46 = [[क्वथनाङ्कः]] | data46 = {{#if:{{{boiling point K|}}} |{{{boiling point prefix|}}} {{{boiling point K}}}&nbsp;K&#x20;&#x200b;({{{boiling point C}}}&nbsp;°C,&#x20;&#x200b;{{{boiling point F}}}&nbsp;°F){{{boiling point ref|}}}&#x20;{{{boiling point comment|}}} }} | label47 = [[ऊर्ध्वपातनम्|ऊर्ध्वपातनाङ्कः]] | data47 = {{#if:{{{sublimation point K|}}} |{{{sublimation point K}}}&nbsp;K&#x20;&#x200b;({{{sublimation point C}}}&nbsp;°C,&#x20;&#x200b;{{{sublimation point F}}}&nbsp;°F){{{sublimation point ref|}}}&#x20;{{{sublimation point comment|}}} }} | label51 =<span style="font-weight:normal;">[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]] (STP&nbsp; इतस्याम्)</span> | data51 = {{#if:{{{density gplstp|}}} | {{{density gplstp}}}&nbsp;g/L{{{density gplstp ref|}}}<!---->{{#if:{{{density gplstp comment|}}} |&#x20;{{{density gplstp comment}}}}}<!-- -->}} | label52 = {{#if:{{{density gplstp|}}}||'''[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]]'''&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">(सामान्यतापसमीपे)</span> | data52 = {{#if:{{{density gpcm3nrt|}}} | {{{density gpcm3nrt}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3nrt ref|}}}<!---->{{#if:{{{density gpcm3nrt comment|}}} |&#x20;{{{density gpcm3nrt comment}}}}}<!-- -->}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 2|}}} | <br/>{{#if:{{{density gpcm3nrt|}}}||{{red|Parameter <nowiki>{{{density gpcm3nrt}}}</nowiki> should be used first}}<br/>}}{{{density gpcm3nrt 2}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3nrt 2 ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3nrt 2 comment|}}}<!-- -->}} {{#if:{{{density gpcm3nrt 3|}}} | <br/>{{{density gpcm3nrt 3}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3nrt 3 ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3nrt 3 comment|}}}<!-- -->}} | label53 = {{#if:{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}} ||[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]]&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">द्रवघनत्वम् (गलनाङ्के)</span> | data53 = {{#if:{{{density gpcm3mp|}}} |{{{density gpcm3mp}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3mp ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3mp comment|}}} }} | label54 = {{#if:{{{density gplstp|}}}{{{density gpcm3nrt|}}}{{{density gpcm3mp|}}} ||[[घनत्वम् (भौतविज्ञानम्)|घनत्वम्]]&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">द्रवघनत्वम् (क्वथनांके)</span> | data54 = {{#if:{{{density gpcm3bp|}}} |{{{density gpcm3bp}}}&nbsp;g/cm^३{{{density gpcm3bp ref|}}}&#x20;{{{density gpcm3bp comment|}}} }} | label55 = [[मोलिकम् आयतनम्]] | data55 = {{#if:{{{molar volume|}}}|{{{molar volume|}}}&nbsp;{{#if:{{{molar volume unit|}}}|{{{molar volume unit|}}}|cm^३/mol{{{molar volume ref|}}}&#x20;}}{{{molar volume comment|}}}}} | label56 = [[त्रिगुणाङ्कः]] | data56 = {{#if:{{{triple point K|}}} |{{{triple point K}}}&nbsp;K,&#x20;&#x200b;{{{triple point kPa}}}&nbsp;kPa{{{triple point ref|}}}&#x20;{{{triple point comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{triple point K 2|}}} |<br/>{{{triple point K 2}}}&nbsp;K, {{{triple point kPa 2}}}&nbsp;kPa{{{triple point 2 ref|}}}&#x20;{{{triple point 2 comment|}}} }} | label57 = [[क्रान्तिकाङ्कः]] | data57 = {{#if:{{{critical point K|}}} |{{{critical point K}}}&nbsp;K, {{{critical point MPa}}}&nbsp;MPa{{{critical point ref|}}}&#x20;{{{critical point comment|}}} }} | label58 = [[संलयनस्य पूर्णोष्मा]] | data58 = {{#if:{{{heat fusion|}}} |{{{heat fusion}}}&nbsp;kJ/mol{{{heat fusion ref|}}}&#x20;{{{heat fusion comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{heat fusion 2|}}} |<br/>{{{heat fusion 2}}}&nbsp;kJ/mol{{{heat fusion 2 ref|}}}&#x20;{{{heat fusion 2 comment|}}} }} | label59 = [[वाष्पनस्य पूर्णोष्मा]] | data59 = {{#if:{{{heat vaporization|}}} |{{{heat vaporization}}}&nbsp;kJ/mol{{{heat vaporization ref|}}}&#x20;{{{heat vaporization comment|}}} }} | label61 = [[मोलिका ऊष्मक्षमता]] | data61 = {{#if:{{{heat capacity|}}} |{{{heat capacity}}}&nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity ref|}}}&#x20;{{{heat capacity comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{heat capacity 2|}}} |<br/>{{{heat capacity 2}}}&nbsp;J/(mol·K){{{heat capacity 2 ref|}}}&#x20;{{{heat capacity 2 comment|}}} }} | data63 = {{#if:{{{vapor pressure 1|}}}{{{vapor pressure 100 k|}}} | [[वाष्पपीडम्]]{{{vapor pressure ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{vapor pressure comment|}}} |&#x20;{{{vapor pressure comment}}} }}<!-- --><div style="margin:0 auto;">{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1|&nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10|&nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100|&nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k|&nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k|&nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k|&nbsp;}}} }}</div><!-- -->}} | data64 = {{#if:{{{vapor pressure 1 2|}}}{{{vapor pressure 100 k 2|}}} | '''वाष्पपीडम्'''{{{vapor pressure 2 ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{vapor pressure 2 comment|}}} |&#x20;{{{vapor pressure 2 comment|}}} }}<!-- --><div style="margin:0 auto;">{{Infobox element/vapor pressure table |vp1={{{vapor pressure 1 2|&nbsp;}}} |vp10={{{vapor pressure 10 2|&nbsp;}}} |vp100={{{vapor pressure 100 2|&nbsp;}}} |vp1k={{{vapor pressure 1 k 2|&nbsp;}}} |vp10k={{{vapor pressure 10 k 2|&nbsp;}}} |vp100k={{{vapor pressure 100 k 2|&nbsp;}}} }}</div><!-- -->}} <!-- ATOMIC PROPERTIES ------------------> | header70 = परमाण्विकाः गुणधर्माः | data71 = {{{atomic properties comment|}}}{{{atomic properties|}}} | label72 = [[प्रजारणावस्था]]ः | data72 = {{Infobox element/symbol-to-oxidation-state |symbol={{{symbol|}}} |engvar={{{engvar|}}} |engvarCat=no}} | label73 = [[विद्युदृणात्मकता]] | data73 = {{#if:{{{electronegativity|}}} | पॉलिंग्-मापकं: {{{electronegativity}}}{{{electronegativity ref|}}}&#x20;}}{{{electronegativity comment|}}} | label75 = [[आयनीकरणोर्जा]]ः | data75 = {{unbulleted list |1={{#if:{{{ionization energy 1|}}} |१मा:&nbsp;{{{ionization energy 1|}}}&nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 1 ref|}}}&#x20;{{{ionization energy 1 comment|}}} }} |2={{#if:{{{ionization energy 2|}}} |२या:&nbsp;{{{ionization energy 2|}}}&nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 2 ref|}}}&#x20;{{{ionization energy 2 comment|}}} }} |3={{#if:{{{ionization energy 3|}}} |३या:&nbsp;{{{ionization energy 3|}}}&nbsp;kJ/mol{{{ionization energy 3 ref|}}}&#x20;{{{ionization energy 3 comment|}}} }} |4={{#ifexpr:0{{{number of ionization energies|0}}}>3 |([[तत्त्वानाम् मोलिकायनीकरणोर्जा#{{{name|}}}|अधिकम्]])}}<!-- -->{{#if:{{{ionization energy 1|}}} |{{{ionization energy ref|}}}&#x20;{{{ionization energy comment|}}} }} }} | label76 = [[आण्विका त्रिज्या]] | data76 = {{#if:{{{atomic radius|}}} |प्रयोगसिद्धा:&nbsp;:&#x20;{{{atomic radius}}}&nbsp;pm{{{atomic radius ref|}}}&#x20;{{{atomic radius comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{atomic radius calculated|}}} |{{#if:{{{atomic radius|}}}|<br/>}}परिगणिता:&#x20;{{{atomic radius calculated}}}&nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}|pm|pm}}{{{atomic radius calculated ref|}}}&#x20;{{{atomic radius calculated comment|}}} }} | label77 = [[सहसंयोजका त्रिज्या]] | data77 = {{#if:{{{covalent radius|}}} |{{{covalent radius}}}&nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}|pm|pm}}{{{covalent radius ref|}}}&#x20;{{{covalent radius comment|}}} }} | label78 = [[वॉन्-डेर्-वाल्श् त्रिज्या]] | data78 = {{#if:{{{Van der Waals radius|}}} |{{{Van der Waals radius}}}&nbsp;{{#if:{{{atomic radius|}}}{{{atomic radius calculated|}}}{{{covalent radius|}}}|pm|pm}}{{{Van der Waals radius ref|}}}&#x20;{{{Van der Waals radius comment|}}} }} | data79 = {{Infobox element/spectral lines |symbol={{{symbol|}}} |name ={{{name|}}} |image ={{Infobox element/symbol-to-spectral-lines-image|symbol={{{symbol|}}} }}|default=}} <!-- OTHER PROPERTIES ------------------> | header100 = अन्याः गुणधर्माः | label101 = प्राकृतिकोत्पत्तिः | data101 = {{Infobox element/symbol-to-occurrence|symbol={{{symbol|}}}|format=wl}} | label103 = [[स्फटिकसंरचना]] | data103 = {{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}{{{crystal structure comment|}}} | {{{crystal structure prefix|}}}&#x20;&#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}} |{{{crystal structure|}}}}}{{{crystal structure ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure|}}} |<div style="float:right;">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure|{{{crystal structure|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |alt={{{crystal structure}}} crystal structure for {{{crystal structure prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}|&#x20;}}{{{name}}} }}</div>}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure prefix|}}}{{{crystal structure|}}}|<br/>}}{{{crystal structure comment|}}} }}<!-- -->}} | label104 = स्फटिकसंरचना | data104 = {{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}{{{crystal structure 2 comment|}}} | {{{crystal structure 2 prefix|}}}&#x20;&#x200b;{{Infobox element/crystal structure |engvar={{{engvar|}}}|{{{crystal structure 2|}}}}}{{{crystal structure 2 ref|}}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure 2|}}} |<div style="float:right;">{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{Infobox element/crystal structure |{{{crystal structure 2|}}}|return=image}} |upright=0.23 |sizedefault=frameless |alt={{{crystal structure 2}}} crystal structure for {{{crystal structure 2 prefix|}}}{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}|&#x20;}}{{{name}}} }}</div>}}<!-- -->{{#if:{{{crystal structure 2 comment|}}} |{{#if:{{{crystal structure 2 prefix|}}}{{{crystal structure 2|}}}|<br/>}}{{{crystal structure 2 comment|}}} }}<!-- -->}} | label105 = [[ध्वनिगतिः]] | data105 = {{#if:{{{speed of sound|}}} |{{{speed of sound}}} m/s{{{speed of sound ref|}}}&#x20;}}{{{speed of sound comment|}}} | label106 = {{#if:{{{speed of sound|}}}|| [[ध्वनिगतिः]]&#x20;}} <span style="font-weight:normal;">(कृशदण्डे)</span> | data106 ={{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}} |{{{speed of sound rod at 20}}}&nbsp;m/s&#x20;(at&nbsp;20&nbsp;°C){{{speed of sound rod at 20 ref|}}}&#x20;}}{{{speed of sound rod at 20 comment|}}} | label107 = {{#if:{{{speed of sound rod at 20|}}}{{{speed of sound|}}}||[[ध्वनिगतिः]]&#x20;}}<span style="font-weight:normal;">(कृशदण्डे) </span> | data107 ={{#if:{{{speed of sound rod at r.t.|}}} |{{{speed of sound rod at r.t.}}}&nbsp;m/s&#x20;(सामान्यतापे){{{speed of sound rod at r.t. ref|}}}&#x20;}}{{{speed of sound rod at r.t. comment|}}} | label108 = [[ऊष्मीयप्रसारः]] | data108 = {{#if:{{{thermal expansion|}}} |{{{thermal expansion}}}&nbsp;µm/(m⋅K){{{thermal expansion ref|}}}&#x20;{{{thermal expansion comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{thermal expansion at 25|}}} |{{#if:{{{thermal expansion|}}}|<br/>}}{{{thermal expansion at 25}}}&nbsp;µm/(m⋅K)&#x20;(25&nbsp;°C, &nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{thermal expansion at 25 ref|}}}&#x20;{{{thermal expansion at 25 comment|}}} }} | label109 = [[ऊष्मीयसंचालकता]] | data109 = {{#if:{{{thermal conductivity|}}} |{{{thermal conductivity}}}&nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity ref|}}}&#x20;{{{thermal conductivity comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{thermal conductivity 2|}}} |<br/>{{{thermal conductivity 2}}}&nbsp;W/(m⋅K){{{thermal conductivity 2 ref|}}}&#x20;{{{thermal conductivity 2 comment|}}} }} | label110 = [[ऊष्मीयसंलयता]] | data110 = {{#if:{{{thermal diffusivity|}}} |{{{thermal diffusivity}}}&nbsp;mm^२/s&#x20;(300&nbsp;K&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{thermal diffusivity ref|}}}&#x20;{{{thermal diffusivity comment|}}} }} | label111 = [[वैद्युतीयप्रतिरोधकता एवं संचालकता|वैद्युतीयप्रतिरोधकता]] | data111 = {{#if:{{{electrical resistivity|}}} |{{{electrical resistivity}}}&nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m{{{electrical resistivity ref|}}}&#x20;{{{electrical resistivity comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{electrical resistivity at 0|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}|<br/>}}{{{electrical resistivity at 0}}}&nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&#x20;(0&nbsp;°C,&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{electrical resistivity at 0 ref|}}}&#x20;{{{electrical resistivity at 0 comment|}}} }}<!-- -->{{#if:{{{electrical resistivity at 20|}}} |{{#if:{{{electrical resistivity|}}}{{{electrical resistivity at 0|}}}|<br/>}}{{{electrical resistivity at 20}}}&nbsp;{{{electrical resistivity unit prefix|}}}Ω⋅m&#x20;(२०&nbsp;°C,&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{electrical resistivity at 20 ref|}}}&#x20;{{{electrical resistivity at 20 comment|}}} }} | label112 = [[पट्टिकान्तरालम्]] | data112 = {{#if:{{{band gap|}}} |{{{band gap}}}&nbsp;[[विद्युदणुवोल्टः|eV]] (300&nbsp;K,&nbsp;इत्यस्मिन्&nbsp;तापे){{{band gap ref|}}}&#x20;{{{band gap comment|}}} }} | label114 = [[क्यूरीतापाङ्कः]] | data114 = {{#if:{{{Curie point K|}}} |{{{Curie point K}}}&nbsp;K{{{Curie point ref|}}}&#x20;{{{Curie point comment|}}} }} | label118 = [[चुम्बकत्वम्|चुम्बकीयता]] | data118 = {{#if:{{{magnetic ordering|}}} |{{{magnetic ordering}}}{{{magnetic ordering ref|}}}&#x20;{{{magnetic ordering comment|}}} }} | label119 = [[चुम्बकीयप्रवृत्तिः|मोलिक-चुम्बकीयप्रवृत्तिः]] | data119 = {{#if:{{{magnetic susceptibility|}}}|{{{magnetic susceptibility|}}}&nbsp;cm^३/mol{{{magnetic susceptibility ref|}}}}} | label126 = [[तनावपुष्टिः]] | data126 = {{#if:{{{tensile strength|}}} |{{{tensile strength}}}&nbsp;MPa{{{tensile strength ref|}}}&#x20;{{{tensile strength comment|}}} }} | label127 = [[यंगस्य मापाङ्कः]] | data127 = {{#if:{{{Young's modulus|}}} |{{{Young's modulus}}}&nbsp;GPa{{{Young's modulus ref|}}}&#x20;{{{Young's modulus comment|}}} }} | label128 = [[अवरूपणमापाङ्कः]] | data128 = {{#if:{{{Shear modulus|}}} |{{{Shear modulus}}}&nbsp;GPa{{{Shear modulus ref|}}}&#x20;{{{Shear modulus comment|}}} }} | label129 = [[आयतनमापाङ्कः]] | data129 = {{#if:{{{Bulk modulus|}}} |{{{Bulk modulus}}}&nbsp;GPa{{{Bulk modulus ref|}}}&#x20;{{{Bulk modulus comment|}}}}} | label130 = [[प्वासॉनानुपातः]] | data130 = {{#if:{{{Poisson ratio|}}} |{{{Poisson ratio|}}}{{{Poisson ratio ref|}}}&#x20;{{{Poisson ratio comment|}}} }} | label131 = [[खानिजकठोरतायाः मोस्-मापकम्|मोस्-कठोरता]] | data131 = {{#if:{{{Mohs hardness|}}} | {{{Mohs hardness|}}}{{{Mohs hardness ref|}}}&#x20;{{{Mohs hardness comment|}}}<!-- -->{{#if:{{{Mohs hardness 2|}}} |<br/>{{{Mohs hardness 2}}}{{{Mohs hardness 2 ref|}}}&#x20;{{{Mohs hardness 2 comment|}}} }}<!-- -->}} | label133 = [[विकर्स्-कठोरता मापनम्|विकर्स्-कठोरता]] | data133 = {{#if:{{{Vickers hardness|}}} |{{{Vickers hardness}}}&nbsp;MPa{{{Vickers hardness ref|}}}&#x20;{{{Vickers hardness comment|}}} }} | label134 = [[ब्रिनेल्-कठोरता मापनम्|ब्रिनेल्-कठोरता]] | data134 = {{#if:{{{Brinell hardness|}}} |{{{Brinell hardness}}}&nbsp;MPa{{{Brinell hardness ref|}}}&#x20;{{{Brinell hardness comment|}}} }} | label138 = [[सी.ई.एस्. (CAS) सङ्ख्या|सी.ई.एस्. सङ्ख्या]] | data138 = {{#if:{{{CAS number|}}} |{{{CAS number|}}}{{{CAS number ref|}}}&#x20;{{{CAS number comment|}}} }}<!-- HISTORY ------------------> | header140 = {{#if:{{{naming|}}}{{{predicted by|}}}{{{prediction date |}}}{{{discovered by|}}}{{{discovery date|}}}{{{first isolation by|}}}{{{first isolation date|}}}{{{named by|}}}{{{named date|}}}{{{history comment|}}} |इतिहासः}} | label141 = नामकरणं | data141 = {{{naming|}}} | label142 = अनुमानम् | data142 = {{{predicted by|}}}<!---->{{#if:{{{prediction date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{predicted by|}}} |&#x20;({{{prediction date}}}) |{{{prediction date}}}}}<!---->{{{prediction date ref|}}}<!--(end nowrap:)-->}} }} | label143 = [[रासायनिकतत्त्वानाम् उद्भेदस्य समयरेखा|उद्भेदः]] प्रथमपृथक्करणञ्च | data143 = {{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}|{{{discovery and first isolation by|}}}<!--date-->{{#if:{{{discovery date|}}}|&#x20;({{{discovery date|}}}{{#if:{{{first isolation date|}}}|,&#x20;{{{first isolation date|}}}}}){{{discovery date ref|}}}{{{first isolation date ref|}}}}}<!-- -->{{#ifexpr: {{#if:{{{discovered by|}}}{{{first isolation by|}}}|1|0}} or {{#if:{{{discovery date|}}}|{{#ifeq:{{{discovery date|}}}|{{{first isolation date|}}}|1|0}}|0}} |{{red|<br/>Too much 'discovery/first isolation' data}}|}}|}} | label144 =[[रासायनिकतत्त्वानाम् उद्भेदस्य समयरेखा|उद्भेदः]] | data144 = {{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| | {{{discovered by|}}}<!---->{{#if:{{{discovery date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{discovered by|}}} |&#x20;({{{discovery date}}}) |{{{discovery date}}}}}<!--(end nowrap:)-->}}{{{discovery date ref|}}} }} }} | label145 = प्रथमपृथक्करणम् | data145 = {{#if:{{{discovery and first isolation by|}}}| |{{{first isolation by|}}}<!---->{{#if:{{{first isolation date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{first isolation by|}}} |&#x20;({{{first isolation date}}}) |{{{first isolation date}}}}}<!--(end nowrap:)-->}}{{{first isolation date ref|}}} }} }} | label146 ={{#if:{{{named by|}}}|&nbsp;येन}} नामाङ्कितम् | data146 = {{{named by|}}}<!---->{{#if:{{{named date|}}} |{{nowrap|{{#if:{{{named by|}}} |&#x20;({{{named date}}}) |{{{named date}}}}}<!--(end nowrap:)-->}}{{{named date ref|}}} }} | label147 = चिह्नम् | data147 = {{Infobox element/symbol-to-symbol-etymology|symbol={{{symbol|}}}}} | label149 = {{{history comment label|}}} | data149 = {{{history comment|}}} <!-- ISOTOPES ------------------> | header160 = {{#if:{{#ifeq:{{{isotopes|}}}|none||{{{isotopes|}}}}}{{{isotopes comment|}}}{{{isotopes ref|}}}|<!-- compose headertext -->{{#ifexpr:({{{number|1}}}>=119)|<!-- no isotopes page exist for E119+ so no wikilink 2019-02-03 -->{{{षष्ठी}}} प्रमुखसमस्थानिकाः|[[{{{षष्ठी}}} समस्थानिकाः|प्रमुखसमस्थानिकाः]]}}{{{isotopes ref|}}}}} | data162 = {{#ifeq:{{{isotopes|}}}|none||{{Infobox element/isotopes table|isotopes={{{isotopes|}}} }}}} | data164 = {{{isotopes comment|}}} <!-- BELOW, FOOTER ---- ----- --> | belowclass = noprint | below = {{#ifexpr:{{{number|1}}}>118||{{Category-inline|{{ucfirst:{{#switch:{{{symbol|}}}|Hg=Mercury (element)|#default={{{name|chemical elements}}}}}}}}}<br/>}}{{navbar|Infobox {{lc:{{{name|&#x20;element}}}}}|plain=1}}&#x20;{{!}}&#x20;[[List of data references for chemical elements|references]] }} <!-- End of infobox. Tracking categories: -->{{main other<!-- -->|1={{#switch:{{{engvar|}}} ||en-US=<!-- none, default --> |#default=[[Category:WikiProject Elements pages using ENGVAR|{{#switch:{{{engvar|}}}|en-GB=GB|en-OED=OED|#default=*}}]]}}<!-- -->|2=}}<!-- -->{{#invoke:Check for unknown parameters|check | unknown = {{main other|1=[[Category:Pages using infobox element with unknown parameters|VALUE]]}} | preview = unknown parameter "VALUE" | showblankpositional=1 |Brinell hardness comment |Brinell hardness ref |Brinell hardness |Bulk modulus comment |Bulk modulus ref |Bulk modulus |CAS number comment |CAS number ref |CAS number |Curie point K |Curie point comment |Curie point ref |Mohs hardness 2 comment |Mohs hardness 2 ref |Mohs hardness 2 |Mohs hardness comment |Mohs hardness ref |Mohs hardness |Poisson ratio comment |Poisson ratio ref |Poisson ratio |QID |Shear modulus comment |Shear modulus ref |Shear modulus |Van der Waals radius comment |Van der Waals radius ref |Van der Waals radius |Vickers hardness comment |Vickers hardness ref |Vickers hardness |Young's modulus comment |Young's modulus ref |Young's modulus |above |abundance in earth's crust |abundance in oceans |abundance in solar system |abundance |allotropes |alt names |alt name |appearance |atomic properties comment |atomic properties |atomic radius calculated comment |atomic radius calculated ref |atomic radius calculated |atomic radius comment |atomic radius ref |atomic radius |band gap comment |band gap ref |band gap |below |block comment |block ref |block |boiling point prefix |boiling point C |boiling point F |boiling point K |boiling point comment |boiling point ref |color |conventional atomic weight |covalent radius comment |covalent radius ref |covalent radius |critical point K |critical point MPa |critical point comment |critical point ref |crystal structure 2 comment |crystal structure 2 prefix |crystal structure 2 ref |crystal structure 2 |crystal structure comment |crystal structure prefix |crystal structure ref |crystal structure |density gpcm3bp comment |density gpcm3bp ref |density gpcm3bp |density gpcm3mp comment |density gpcm3mp ref |density gpcm3mp |density gpcm3nrt 2 comment |density gpcm3nrt 2 ref |density gpcm3nrt 2 |density gpcm3nrt 3 comment |density gpcm3nrt 3 ref |density gpcm3nrt 3 |density gpcm3nrt comment |density gpcm3nrt ref |density gpcm3nrt |density gplstp comment |density gplstp ref |density gplstp |discovered by |discovery and first isolation by |discovery date ref |discovery date |electrical resistivity at 0 comment |electrical resistivity at 0 ref |electrical resistivity at 0 |electrical resistivity at 20 comment |electrical resistivity at 20 ref |electrical resistivity at 20 |electrical resistivity comment |electrical resistivity ref |electrical resistivity unit prefix |electrical resistivity |electron configuration comment |electronegativity comment |electronegativity ref |electronegativity |electrons per shell comment |electrons per shell ref |electrons per shell |engvar |first isolation by |first isolation date ref |first isolation date |group comment |group ref |group |heat capacity 2 comment |heat capacity 2 ref |heat capacity 2 |heat capacity comment |heat capacity ref |heat capacity |heat fusion 2 comment |heat fusion 2 ref |heat fusion 2 |heat fusion comment |heat fusion ref |heat fusion |heat vaporization comment |heat vaporization ref |heat vaporization |history comment label |history comment |image alt 2 |image alt |image name 2 comment |image name 2 |image name comment |image name | image upright |image size 2 |image size |ionization energy 1 comment |ionization energy 1 ref |ionization energy 1 |ionization energy 2 comment |ionization energy 2 ref |ionization energy 2 |ionization energy 3 comment |ionization energy 3 ref |ionization energy 3 |ionization energy comment |ionization energy ref |isotopes comment |isotopes ref |isotopes |left |magnetic ordering comment |magnetic ordering ref |magnetic ordering |magnetic susceptibility ref |magnetic susceptibility |mass number |mass number comment |melting point prefix |melting point C |melting point F |melting point K |melting point comment |melting point ref |molar volume comment |molar volume ref |molar volume unit |molar volume |named by |named date ref |named date |name |naming |number of ionization energies |number |period comment |period ref |period |physical properties comment |physical properties |predicted by |prediction date ref |prediction date |prediction date |pronounce 2 |pronounce comment |pronounce ref |pronounce |proposed name |right |speed of sound comment |speed of sound ref |speed of sound rod at 20 comment |speed of sound rod at 20 ref |speed of sound rod at 20 |speed of sound rod at r.t. comment |speed of sound rod at r.t. ref |speed of sound rod at r.t. |speed of sound |standard atomic weight ref |sublimation point C |sublimation point F |sublimation point K |sublimation point comment |sublimation point ref |symbol |tensile strength comment |tensile strength ref |tensile strength |thermal conductivity 2 comment |thermal conductivity 2 ref |thermal conductivity 2 |thermal conductivity comment |thermal conductivity ref |thermal conductivity |thermal diffusivity comment |thermal diffusivity ref |thermal diffusivity |thermal expansion at 25 comment |thermal expansion at 25 ref |thermal expansion at 25 |thermal expansion comment |thermal expansion ref |thermal expansion |triple point 2 comment |triple point 2 ref |triple point K 2 |triple point K |triple point comment |triple point kPa 2 |triple point kPa |triple point ref |vapor pressure 1 2 |vapor pressure 1 k 2 |vapor pressure 1 k |vapor pressure 10 2 |vapor pressure 10 k 2 |vapor pressure 10 k |vapor pressure 100 2 |vapor pressure 100 k 2 |vapor pressure 100 k |vapor pressure 100 |vapor pressure 10 |vapor pressure 1 |vapor pressure 2 comment |vapor pressure 2 ref |vapor pressure comment |vapor pressure ref <!-- read from data central: -->|phase comment |phase ref |phase }}<!-- --><includeonly>{{main other|1=|2={{sandbox other|1=|2= {{Check temperatures |symbol={{{symbol|}}} |title= |qid={{{QID|}}} |pid=P2101 |Kin={{{melting point K|}}} |Cin={{{melting point C|}}} |Fin={{{melting point F|}}} |catsort= |comment={{{melting point comment|}}}{{{melting point ref|}}} }} {{Check temperatures |symbol={{{symbol|}}} |qid={{{QID|}}} |pid=P2102 |title= |Kin={{{boiling point K|}}} |Cin={{{boiling point C|}}} |Fin={{{boiling point F|}}} |catsort= |comment={{{boiling point comment|}}}{{{boiling point ref|}}} }} }}}}</includeonly><noinclude>{{documentation}}</noinclude> 6ynqw26kx77mceb0bgngd2tsl4nsi5v 10 92552 500909 2026-09-27T06:37:12Z Ganesh Paudel 6561 {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Warning|1={{large|Before making a montage, please read over the '''[[WP:MONTAGE|image use policy for collages and montages]]'''. Generally, a montage '''should not be added''' when there is space for images to be effectively presented adjacent to text.}} }} {{Hig... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 500909 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) --> {{Warning|1={{large|Before making a montage, please read over the '''[[WP:MONTAGE|image use policy for collages and montages]]'''. Generally, a montage '''should not be added''' when there is space for images to be effectively presented adjacent to text.}} }} {{High-use}} {{Lua|Module:Photo montage}} == Usage == This template is for grouping several images in an infobox, with the possibility of aligning up to 7 rows with up to 7 columns. '''This template is not intended to be used outside of an [[Wikipedia:Manual of Style/Infoboxes|infobox]] or [[Wikipedia:Sidebar|sidebar]]'''. For floating image arrays outside of an infobox, please consider using {{tl|multiple image}} with the {{para|perrow}} option. For [[WP:GALLERY|galleries]] of images, please use the [[Help:Gallery tag|gallery tag]]. If {{tl|multiple image}} will not work for your application, and you need to float the photo montage to the left or right, you can embed it in an {{tl|image frame}} (see the examples below). <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto">{{Photo montage | photo1a = | photo1b = | photo1c = | photo1d = | photo1e = | photo2a = | photo2b = | photo2c = | photo2d = | photo2e = | photo3a = | photo3b = | photo3c = | photo3d = | photo3e = | photo4a = | photo4b = | photo4c = | photo4d = | photo4e = | photo5a = | photo5b = | photo5c = | photo5d = | photo5e = | photo6a = | photo6b = | photo6c = | photo6d = | photo6e = | photo7a = | photo7b = | photo7c = | photo7d = | photo7e = | size = <!-- Number indicating width of the montage (default: 200) --> | spacing = <!-- Number indicating width of spacing between the images (default: 1) --> | color = <!-- Color of spacing between the images (default: black) --> | border = <!-- Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) --> | color_border = <!-- Color of border surrounding the montage (default: black) --> | text = <!-- Text displayed below montage but within border, wrapped to montage width --> | text_background = <!-- Color of background behind text (default: #F8F8FF) --> | foot_montage = <!-- Footer displayed under montage beneath border, not wrapped --> }}</syntaxhighlight> === With alternative text === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto">{{Photo montage | photo1a = | alt1a = | photo1b = | alt1b = | photo1c = | alt1c = | photo1d = | alt1d = | photo1e = | alt1e = | photo2a = | alt2a = | photo2b = | alt2b = | photo2c = | alt2c = | photo2d = | alt2d = | photo2e = | alt2e = | photo3a = | alt3a = | photo3b = | alt3b = | photo3c = | alt3c = | photo3d = | alt3d = | photo3e = | alt3e = | photo4a = | alt4a = | photo4b = | alt4b = | photo4c = | alt4c = | photo4d = | alt4d = | photo4e = | alt4e = | photo5a = | alt5a = | photo5b = | alt5b = | photo5c = | alt5c = | photo5d = | alt5d = | photo5e = | alt5e = | photo6a = | alt6a = | photo6b = | alt6b = | photo6c = | alt6c = | photo6d = | alt6d = | photo6e = | alt6e = | photo7a = | alt7a = | photo7b = | alt7b = | photo7c = | alt7c = | photo7d = | alt7d = | photo7e = | alt7e = | size = <!-- Number indicating width of the montage (default: 200) --> | spacing = <!-- Number indicating width of spacing between the images (default: 1) --> | color = <!-- Color of spacing between the images (default: black) --> | border = <!-- Number indicating width of border surrounding the montage (default: 1) --> | color_border = <!-- Color of border surrounding the montage (default: black) --> | text = <!-- Text displayed below montage but within border, wrapped to montage width --> | text_background = <!-- Color of background behind text (default: #F8F8FF) --> | foot_montage = <!-- Footer displayed under montage beneath border, not wrapped --> }}</syntaxhighlight> == Examples == === Example 1: images only === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{image frame|content={{Photo montage | photo1a = Sevilla Plaza de España 19-03-2011 13-36-19.jpg | photo2a = Torredelorotyteatrolamaestranza.JPG | photo2b = Sevila10.JPG | photo3a = Alcaz archiv sev.jpg | photo3b = Real Alcazares Sevilla Spain.JPG | photo4a = Pont Triana.jpg }}}} </syntaxhighlight> {{image frame|content={{Photo montage | photo1a = Sevilla Plaza de España 19-03-2011 13-36-19.jpg | photo2a = Torredelorotyteatrolamaestranza.JPG | photo2b = Sevila10.JPG | photo3a = Alcaz archiv sev.jpg | photo3b = Real Alcazares Sevilla Spain.JPG | photo4a = Pont Triana.jpg }}}} This text was entered below the template. {{clear}} === Example 2: optional parameters === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{image frame|content={{Photo montage | photo1a = Trujillo Perú PZ.jpg{{!}}Freedom Monument, in Main Square of Trujillo city | photo2a = Húsares.jpg{{!}}"Húsares de Junín" avenue | photo2b = Huanchaco.jpg{{!}}"Caballitos de totora" in Huanchaco | photo3a = Chan chan wall1.jpg{{!}}Chan Chan, capital of Kingdom Chimu | photo3b = IndependenciaPlazaDeTrujillo.jpg{{!}}"El Libertador" Hotel in Main Square of the city | photo4a = Huaca del Sol - Août 2007.jpg{{!}}Huaca del Sol, Political capital of Mochicas | photo5a = Vista de Huanchaco, Perú.JPG{{!}} Huanchaco beach | photo5b = Huaca de la Luna jt02.jpg{{!}}Huaca de La Luna, religious capital of Mochicas | photo5c = US Navy 070812-N-8704K-272 Alvako Coello and Lupita Carrion perform a dance during a closing ceremony for the Military Sealift Command (MSC) hospital ship USNS Comfort (T-AH 20).jpg{{!}}Children dancing "Marinera" | size = 300 | spacing = 3 | color = #FFFFFF | border = 3 | color_border = red | text = ''text'': [[Trujillo, Peru|Trujillo city]], From Top left to right: [[Freedom Monument (Trujillo)|The Freedom Monument]], Husares Avenue, [[Caballitos de totora]], Wall in [[Chan Chan]], El Libertador Hotel, [[Huaca del sol|Huaca or Temple of the Sun]], [[Huanchaco]], [[Huaca de la luna|Painted wall in "Temple of the Moon"]], [[Marinera|Marinera dancers]]. | text_background = #FFDEAD }} | width = 312 | caption = [[Trujillo, Peru|Trujillo city]], From Top left to right: [[Freedom Monument (Trujillo)|The Freedom Monument]], Husares Avenue, [[Caballitos de totora]], Wall in [[Chan Chan]], El Libertador Hotel, [[Huaca del sol|Huaca or Temple of the Sun]], [[Huanchaco]], [[Huaca de la luna|Painted wall in "Temple of the Moon"]], [[Marinera|Marinera dancers]]. }} </syntaxhighlight> {{image frame|content={{Photo montage | photo1a = Trujillo Perú PZ.jpg{{!}}Freedom Monument, in Main Square of Trujillo city | photo2a = Húsares.jpg{{!}}"Húsares de Junín" avenue | photo2b = Huanchaco.jpg{{!}}"Caballitos de totora" in Huanchaco | photo3a = Chan chan wall1.jpg{{!}}Chan Chan, capital of Kingdom Chimu | photo3b = IndependenciaPlazaDeTrujillo.jpg{{!}}"El Libertador" Hotel in Main Square of the city | photo4a = Huaca del Sol - Août 2007.jpg{{!}}Huaca del Sol, Political capital of Mochicas | photo5a = Vista de Huanchaco, Perú.JPG{{!}} Huanchaco beach | photo5b = Huaca de la Luna jt02.jpg{{!}}Huaca de La Luna, religious capital of Mochicas | photo5c = US Navy 070812-N-8704K-272 Alvako Coello and Lupita Carrion perform a dance during a closing ceremony for the Military Sealift Command (MSC) hospital ship USNS Comfort (T-AH 20).jpg{{!}}Children dancing "Marinera" | size = 300 | spacing = 3 | color = #FFFFFF | border = 3 | color_border = red | text = ''text'': [[Trujillo, Peru|Trujillo city]], From Top left to right: [[Freedom Monument (Trujillo)|The Freedom Monument]], Husares Avenue, [[Caballitos de totora]], Wall in [[Chan Chan]], El Libertador Hotel, [[Huaca del sol|Huaca or Temple of the Sun]], [[Huanchaco]], [[Huaca de la luna|Painted wall in "Temple of the Moon"]], [[Marinera|Marinera dancers]]. | text_background = #FFDEAD }} | width = 312 | caption = [[Trujillo, Peru|Trujillo city]], From Top left to right: [[Freedom Monument (Trujillo)|The Freedom Monument]], Husares Avenue, [[Caballitos de totora]], Wall in [[Chan Chan]], El Libertador Hotel, [[Huaca del sol|Huaca or Temple of the Sun]], [[Huanchaco]], [[Huaca de la luna|Painted wall in "Temple of the Moon"]], [[Marinera|Marinera dancers]]. }} This text was entered below the template. {{clear}} === Example 3: transparent background === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow:auto"> {{sidebar|image={{Photo montage | photo2a = PNG transparency demonstration 1.png{{!}}Four transparent dice | photo2b = White Stars 3.svg{{!}}Three white stars with black outlines | photo3a = White Stars 2.svg{{!}}Two white stars with black outlines | photo3b = Beakerblue.svg{{!}}A beaker full of a blue liquid | size = 350 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 | text = Sample images with transparent parts | text_background = transparent }}}} </syntaxhighlight> {{sidebar|image={{Photo montage | photo2a = PNG transparency demonstration 1.png{{!}}Four transparent dice | photo2b = White Stars 3.svg{{!}}Three white stars with black outlines | photo3a = White Stars 2.svg{{!}}Two white stars with black outlines | photo3b = Beakerblue.svg{{!}}A beaker full of a blue liquid | size = 350 | spacing = 8 | color = transparent | border = 0 | text = Sample images with transparent parts | text_background = transparent }}}} This text was entered below the template. {{clear}} == Tracking Categories == * {{clc|Pages using photo montage with one or fewer images}} * {{clc|Pages using photo montage without center alignment}} == See also == * {{tl|Image array}} * {{tl|Multiple image}} * {{tl|Image frame}} * [[Wikipedia:Collage tips]] <includeonly>{{basepage subpage| <!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata --> [[Category:Graphics templates]] [[Category:Image formatting and function templates]] [[Category:Templates that add a tracking category]] }}</includeonly> 9c1ccm5dl18f77n4upwgjgj5dme646b 10 92553 500910 2026-09-27T06:40:06Z Ganesh Paudel 6561 ढाँचा सृजितम् 500910 wikitext text/x-wiki {{#invoke:photo montage|montage}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> decxcsz9k9kff8get7ip5ptrq2c98tp 0 92554 500917 2026-09-27T06:53:46Z Ganesh Paudel 6561 Ganesh Paudel इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[Draft:बागमती प्रदेशः]] पृष्ठं [[बागमती प्रदेशः]] प्रति स्थानान्तरितम्: पाण्डुलेखनलेखं मूललेखस्थाने नीतम् 500917 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[बागमती प्रदेशः]] 5urv955ko15lmjj9tt7nc456rx4x6nv 0 92555 500921 2026-09-27T07:09:39Z Ganesh Paudel 6561 नूतनलेखं सृजितम् 500921 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = गण्डकी प्रदेश |native_name = |settlement_type = [[प्रदेश]] |motto = |image_skyline = |image_map = Gandaki pradesh.png |mapsize = 300px |map_caption = गण्डकी प्रदेशस्य मण्डलानि |pushpin_map = Nepal Gandaki Pradesh#Nepal |pushpin_label_position = top |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = |subdivision_type = [[देश|राष्ट्र]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[साक्षरता]] |subdivision_name1 = {{increase}} ७३% <span style="color:#fc5;"> उच्च</span> |seat_type = राजधानी |seat = [[पोखरा उपत्यका|पोखरा]] |leader_title = मुख्यमन्त्री |leader_name = [[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] |established_title = स्थापना |established_date = २०७२ [[असोज]] ३ |area_footnotes = |area_total_km2 = 21504 |population_as_of = [[नेपालस्य एकादश राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2413907 |population_density_km2 = auto |blank_name_sec1 = |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाल प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|12|34|N|83|59|29|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} |geocode = NP-FO <!-- elevation --> |elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_max_m = 8091 |elevation_max_ft = |elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_rank = [[अन्नपूर्ण हिमाल]] दशम उच्चतम |elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_min_m = |elevation_min_ft = |elevation_min_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_min_rank = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = {{URL|gandaki.gov.np}} |footnotes = }} '''गण्डकी प्रदेश''' [[नेपालस्य संविधान २०७२]] स्य अनन्तरम् वि.सं. २०७२ असोज ३ गतौ राज्य पुनर्संरचनां कृत्वा निर्मितानि सप्त [[प्रदेशेषु]]एक प्रदेश अस्ति। कुल ११ [[मण्डलानि]] मिलित्वा निर्मितम् एष प्रदेशस्य प्रादेशिक राजधानी [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] वर्तते।<ref>{{cite news |title=नाम ‘गण्डकी’, राजधानी ‘पोखरा’ |url=http://nagariknews.nagariknetwork.com/news/48558/ |accessdate=२३ जेठ २०७५ |date=२१ जेठ २०७५}}</ref> 4lgsvy7o7p0a945skw3dtngguhtn1cj 500922 500921 2026-09-27T07:10:18Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:नेपालस्य प्रदेशाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500922 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = गण्डकी प्रदेश |native_name = |settlement_type = [[प्रदेश]] |motto = |image_skyline = |image_map = Gandaki pradesh.png |mapsize = 300px |map_caption = गण्डकी प्रदेशस्य मण्डलानि |pushpin_map = Nepal Gandaki Pradesh#Nepal |pushpin_label_position = top |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = |subdivision_type = [[देश|राष्ट्र]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[साक्षरता]] |subdivision_name1 = {{increase}} ७३% <span style="color:#fc5;"> उच्च</span> |seat_type = राजधानी |seat = [[पोखरा उपत्यका|पोखरा]] |leader_title = मुख्यमन्त्री |leader_name = [[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] |established_title = स्थापना |established_date = २०७२ [[असोज]] ३ |area_footnotes = |area_total_km2 = 21504 |population_as_of = [[नेपालस्य एकादश राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2413907 |population_density_km2 = auto |blank_name_sec1 = |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाल प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|12|34|N|83|59|29|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} |geocode = NP-FO <!-- elevation --> |elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_max_m = 8091 |elevation_max_ft = |elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_rank = [[अन्नपूर्ण हिमाल]] दशम उच्चतम |elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_min_m = |elevation_min_ft = |elevation_min_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_min_rank = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = {{URL|gandaki.gov.np}} |footnotes = }} '''गण्डकी प्रदेश''' [[नेपालस्य संविधान २०७२]] स्य अनन्तरम् वि.सं. २०७२ असोज ३ गतौ राज्य पुनर्संरचनां कृत्वा निर्मितानि सप्त [[प्रदेशेषु]]एक प्रदेश अस्ति। कुल ११ [[मण्डलानि]] मिलित्वा निर्मितम् एष प्रदेशस्य प्रादेशिक राजधानी [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] वर्तते।<ref>{{cite news |title=नाम ‘गण्डकी’, राजधानी ‘पोखरा’ |url=http://nagariknews.nagariknetwork.com/news/48558/ |accessdate=२३ जेठ २०७५ |date=२१ जेठ २०७५}}</ref> [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] hd85k2id9bb1q4c60u4j3d4netjku4r 500924 500922 2026-09-27T07:13:08Z Ganesh Paudel 6561 500924 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = गण्डकी प्रदेश |native_name = |settlement_type = [[प्रदेश]] |motto = |image_skyline = |image_map = Gandaki pradesh.png |mapsize = 300px |map_caption = गण्डकी प्रदेशस्य मण्डलानि |pushpin_map = Nepal Gandaki Pradesh#Nepal |pushpin_label_position = top |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = |subdivision_type = [[देश|राष्ट्र]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[साक्षरता]] |subdivision_name1 = {{increase}} ७३% <span style="color:#fc5;"> उच्च</span> |seat_type = राजधानी |seat = [[पोखरा उपत्यका|पोखरा]] |leader_title = मुख्यमन्त्री |leader_name = [[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] |established_title = स्थापना |established_date = २०७२ [[असोज]] ३ |area_footnotes = |area_total_km2 = 21504 |population_as_of = [[नेपालस्य एकादश राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2413907 |population_density_km2 = auto |blank_name_sec1 = |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाल प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|12|34|N|83|59|29|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} |geocode = NP-FO <!-- elevation --> |elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_max_m = 8091 |elevation_max_ft = |elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_rank = [[अन्नपूर्ण हिमाल]] दशम उच्चतम |elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_min_m = |elevation_min_ft = |elevation_min_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_min_rank = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = {{URL|gandaki.gov.np}} |footnotes = }} '''गण्डकी प्रदेश''' [[नेपालस्य संविधान २०७२]] स्य अनन्तरम् वि.सं. २०७२ असोज ३ गतौ राज्य पुनर्संरचनां कृत्वा निर्मितानि सप्त [[प्रदेशेषु]]एक प्रदेश अस्ति। कुल ११ [[मण्डलानि]] मिलित्वा निर्मितम् एष प्रदेशस्य प्रादेशिक राजधानी [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] वर्तते।<ref>{{cite news |title=नाम ‘गण्डकी’, राजधानी ‘पोखरा’ |url=http://nagariknews.nagariknetwork.com/news/48558/ |accessdate=२३ जेठ २०७५ |date=२१ जेठ २०७५}}</ref> ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 4ixx2mzynccit9m3lneoeezyfuqmxe5 500935 500924 2026-09-27T07:44:31Z Ganesh Paudel 6561 500935 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See Infobox settlement for all fields and descriptions of usage--> |name = गण्डकी प्रदेश |native_name = |settlement_type = [[प्रदेश]] |motto = |image_skyline = |image_map = Gandaki pradesh.png |mapsize = 300px |map_caption = गण्डकी प्रदेशस्य मण्डलानि |pushpin_map = Nepal Gandaki Pradesh#Nepal |pushpin_label_position = top |pushpin_mapsize = 300px |pushpin_map_caption = |subdivision_type = [[देश|राष्ट्र]] |subdivision_name = {{flag|नेपाल}} |subdivision_type1 = [[साक्षरता]] |subdivision_name1 = {{increase}} ७३% <span style="color:#fc5;"> उच्च</span> |seat_type = राजधानी |seat = [[पोखरा उपत्यका|पोखरा]] |leader_title = मुख्यमन्त्री |leader_name = [[सुरेन्द्रराज पाण्डे]] |established_title = स्थापना |established_date = २०७२ [[असोज]] ३ |area_footnotes = |area_total_km2 = 21504 |population_as_of = [[नेपालस्य एकादश राष्ट्रिय जनगणना, २०६८|राष्ट्रिय जनगणना]] |population_footnotes = |population_note = |population_total = 2413907 |population_density_km2 = auto |blank_name_sec1 = |blank_info_sec1 = |timezone = [[नेपाल प्रमाणिक समय]] |utc_offset = +५:४५ |coordinates = {{coord|28|12|34|N|83|59|29|E|type:adm1st_source:itwiki_region:NP|display=title,inline}} |geocode = NP-FO <!-- elevation --> |elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_max_m = 8091 |elevation_max_ft = |elevation_max_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_max_rank = [[अन्नपूर्ण हिमाल]] दशम उच्चतम |elevation_min_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> |elevation_min_m = |elevation_min_ft = |elevation_min_point = <!-- for denoting the measurement point --> |elevation_min_rank = |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |website = {{URL|gandaki.gov.np}} |footnotes = }} '''गण्डकी प्रदेश''' [[नेपालस्य संविधान २०७२]] स्य अनन्तरम् वि.सं. २०७२ असोज ३ गतौ राज्य पुनर्संरचनां कृत्वा निर्मितानि सप्त [[प्रदेशेषु]]एक प्रदेश अस्ति। कुल ११ [[मण्डलानि]] मिलित्वा निर्मितम् एष प्रदेशस्य प्रादेशिक राजधानी [[पोखरा महानगरपालिका|पोखरा]] वर्तते।<ref>{{cite news |title=नाम ‘गण्डकी’, राजधानी ‘पोखरा’ |url=http://nagariknews.nagariknetwork.com/news/48558/ |accessdate=२३ जेठ २०७५ |date=२१ जेठ २०७५}}</ref> ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 090ghpynpumsvpva5xs49m89f9kawqi 0 92556 500925 2026-09-27T07:22:59Z Ganesh Paudel 6561 नूतनलेखस्य प्रारूपं निर्मितम् 500925 wikitext text/x-wiki मधेश प्रदेशः नेपालदेशस्य दक्षिण-पूर्वीये तराई-समतलभूभागे स्थितः एकः प्रमुखः प्रदेशः अस्ति। अयं प्रदेशः नेपालस्य सप्तप्रदेशेषु प्रमुख प्रदेशः इति रूपेण संविधानतः गठितः। अस्य प्रदेशस्य क्षेत्रफलदृष्ट्या लघुतमः (६.५%), किन्तु जनघनत्वदृष्ट्या सर्वाधिकः द्वितीयः च जनबहुलः प्रदेशः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी [[जनकपुरम्]] (जनकपुरधाम) अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== 'मधेश' इति शब्दः संस्कृतभाषायाः "मध्यदेशः" इति शब्दात् व्युत्पन्नः इति मन्यते। प्राचीनसाहित्ये हिमालयस्य विन्ध्याचलस्य च मध्यवर्ती भूभागः 'मध्यदेशः' इति उच्यते स्म। नेपालस्य सन्दर्भे तराई-समतलभूमिः मधेश इति नाम्ना ज्ञायते। bj3vzpt3gmpi0i08casl1mvjpxbs1qi 500926 500925 2026-09-27T07:23:18Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:नेपालस्य प्रदेशाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500926 wikitext text/x-wiki मधेश प्रदेशः नेपालदेशस्य दक्षिण-पूर्वीये तराई-समतलभूभागे स्थितः एकः प्रमुखः प्रदेशः अस्ति। अयं प्रदेशः नेपालस्य सप्तप्रदेशेषु प्रमुख प्रदेशः इति रूपेण संविधानतः गठितः। अस्य प्रदेशस्य क्षेत्रफलदृष्ट्या लघुतमः (६.५%), किन्तु जनघनत्वदृष्ट्या सर्वाधिकः द्वितीयः च जनबहुलः प्रदेशः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी [[जनकपुरम्]] (जनकपुरधाम) अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== 'मधेश' इति शब्दः संस्कृतभाषायाः "मध्यदेशः" इति शब्दात् व्युत्पन्नः इति मन्यते। प्राचीनसाहित्ये हिमालयस्य विन्ध्याचलस्य च मध्यवर्ती भूभागः 'मध्यदेशः' इति उच्यते स्म। नेपालस्य सन्दर्भे तराई-समतलभूमिः मधेश इति नाम्ना ज्ञायते। [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] fog2axi6y2e60gku5cdya15swp3umit 500927 500926 2026-09-27T07:24:15Z Ganesh Paudel 6561 फलकम् योजितम् 500927 wikitext text/x-wiki मधेश प्रदेशः नेपालदेशस्य दक्षिण-पूर्वीये तराई-समतलभूभागे स्थितः एकः प्रमुखः प्रदेशः अस्ति। अयं प्रदेशः नेपालस्य सप्तप्रदेशेषु प्रमुख प्रदेशः इति रूपेण संविधानतः गठितः। अस्य प्रदेशस्य क्षेत्रफलदृष्ट्या लघुतमः (६.५%), किन्तु जनघनत्वदृष्ट्या सर्वाधिकः द्वितीयः च जनबहुलः प्रदेशः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी [[जनकपुरम्]] (जनकपुरधाम) अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== 'मधेश' इति शब्दः संस्कृतभाषायाः "मध्यदेशः" इति शब्दात् व्युत्पन्नः इति मन्यते। प्राचीनसाहित्ये हिमालयस्य विन्ध्याचलस्य च मध्यवर्ती भूभागः 'मध्यदेशः' इति उच्यते स्म। नेपालस्य सन्दर्भे तराई-समतलभूमिः मधेश इति नाम्ना ज्ञायते। ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] onx1b72gbc90rfs742pqro35tljth7k 0 92557 500928 2026-09-27T07:27:52Z Ganesh Paudel 6561 नूतनलेखस्य प्रारूपं निर्मितम् 500928 wikitext text/x-wiki लुम्बिनी प्रदेशः नेपालदेशस्य पश्चिमान्तराले (मध्य-पश्चिमे) स्थितः एकः प्रमुखः प्रदेशः अस्ति। अयं प्रदेशः भगवान् बुद्धस्य जन्मस्थलस्य लुम्बिनी इति ऐतिहासिक-पवित्रक्षेत्रस्य नाम्ना नामितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी देउखुरी (राप्ती उपत्यका) तथा सांस्कृतिक-व्यापारिककेन्द्रं बुटवल नगरम् अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== अस्य प्रदेशस्य नामकरणं विश्वप्रसिद्धस्य बौद्धतीर्थस्थलस्य लुम्बिनी नाम्नः कृतम् अस्ति। ईस्वीपूर्व ६२३ तमे वर्षे एतस्मिन्नेव स्थाने शाक्यमुनि-[[गौतमबुद्धः|सिद्धार्थगौतमस्य (बुद्धस्य)]] जन्म अभवत्। ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] lrmf83242yg1jatf0dqhhgars8nmn7z 500933 500928 2026-09-27T07:35:21Z Ganesh Paudel 6561 न्यूनाधिक विवरणं योजितम् 500933 wikitext text/x-wiki लुम्बिनी प्रदेशः नेपालदेशस्य पश्चिमान्तराले (मध्य-पश्चिमे) स्थितः एकः प्रमुखः प्रदेशः अस्ति। अयं प्रदेशः भगवान् बुद्धस्य जन्मस्थलस्य लुम्बिनी इति ऐतिहासिक-पवित्रक्षेत्रस्य नाम्ना नामितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी देउखुरी (राप्ती उपत्यका) तथा सांस्कृतिक-व्यापारिककेन्द्रं बुटवल नगरम् अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== अस्य प्रदेशस्य नामकरणं विश्वप्रसिद्धस्य बौद्धतीर्थस्थलस्य लुम्बिनी नाम्नः कृतम् अस्ति। ईस्वीपूर्व ६२३ तमे वर्षे एतस्मिन्नेव स्थाने शाक्यमुनि-[[गौतमबुद्धः|सिद्धार्थगौतमस्य (बुद्धस्य)]] जन्म अभवत्। ==धार्मिक-ऐतिहासिकस्थलानि== मायादेवी मन्दिरम् (लुम्बिनी): बुद्धस्य जन्मस्थलम्, यूनेस्को (UNESCO) विश्वसम्पदासूचीबद्धं पवित्रस्थानम्। कपिलवस्तु (तिलौराकोट): प्राचीनशाक्यवंशस्य राजधानी, यत्र सिद्धार्थगौतमः २९ वर्षाणि यावत् न्यवसत्। देवदह: बुद्धस्य ननिहाल (मातृकुलम् - कोलीयवंशस्य राजधानी)। रामग्राम: नवलपरास्यां स्थितं बुद्धस्य अवशिष्ट-अस्थिधातुयुक्तं एकमात्रं प्राचीनं स्तूपम्। तानसेन (पाल्पा): अस्य प्रदेशस्य ऐतिहासिकं सुरम्यं च पर्वतीयनगरम्, यत् ढाका-वस्त्राय तथा कांस्यपात्राय (करुवा) प्रसिद्धम् अस्ति। स्वर्गद्वारी: प्याउठानमण्डले स्थितं प्रसिद्धं हिन्दू-धार्मिकस्थलम्। ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] g1f1r5kp1uthchqfk6k1a0fbxmr13ii 500934 500933 2026-09-27T07:37:12Z Ganesh Paudel 6561 500934 wikitext text/x-wiki लुम्बिनी प्रदेशः [[नेपालम्|नेपालदेशस्य]] पश्चिमान्तराले (मध्य-पश्चिमे) स्थितः एकः प्रमुखः प्रदेशः अस्ति। अयं प्रदेशः भगवान् बुद्धस्य जन्मस्थलस्य लुम्बिनी इति ऐतिहासिक-पवित्रक्षेत्रस्य नाम्ना नामितः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी देउखुरी (राप्ती उपत्यका) तथा सांस्कृतिक-व्यापारिककेन्द्रं बुटवल नगरम् अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== अस्य प्रदेशस्य नामकरणं विश्वप्रसिद्धस्य बौद्धतीर्थस्थलस्य लुम्बिनी नाम्नः कृतम् अस्ति। ईस्वीपूर्व ६२३ तमे वर्षे एतस्मिन्नेव स्थाने शाक्यमुनि-[[गौतमबुद्धः|सिद्धार्थगौतमस्य (बुद्धस्य)]] जन्म अभवत्। ==धार्मिक-ऐतिहासिकस्थलानि== मायादेवी मन्दिरम् ([[लुम्बिनी]]): बुद्धस्य जन्मस्थलम्, यूनेस्को (UNESCO) विश्वसम्पदासूचीबद्धं पवित्रस्थानम्। कपिलवस्तु (तिलौराकोट): प्राचीनशाक्यवंशस्य राजधानी, यत्र [[गौतमबुद्धः|सिद्धार्थगौतमः]] २९ वर्षाणि यावत् न्यवसत्। देवदह: बुद्धस्य ननिहाल (मातृकुलम् - कोलीयवंशस्य राजधानी)। रामग्राम: नवलपरास्यां स्थितं बुद्धस्य अवशिष्ट-अस्थिधातुयुक्तं एकमात्रं प्राचीनं स्तूपम्। तानसेन (पाल्पा): अस्य प्रदेशस्य ऐतिहासिकं सुरम्यं च पर्वतीयनगरम्, यत् ढाका-वस्त्राय तथा कांस्यपात्राय (करुवा) प्रसिद्धम् अस्ति। स्वर्गद्वारी: [[प्युठानमण्डलम्|प्यूठानमण्डले]] स्थितं प्रसिद्धं हिन्दू-धार्मिकस्थलम्। ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 4vhjlb5moz7j0wivtbi05a4f25esyr2 0 92558 500929 2026-09-27T07:30:43Z Ganesh Paudel 6561 नूतनलेखस्य प्रारूपं निर्मितम् 500929 wikitext text/x-wiki कर्णाली प्रदेशः (नेपाली: कर्णाली प्रदेश) नेपालदेशस्य उत्तर-पश्चिमभागे स्थितः एकः विशालः प्राकृतिक-सौन्दर्येण समृद्धः च प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य ७ प्रदेशेषु क्षेत्रफलदृष्ट्या अयं विशालतमा प्रदेशः (२१.१४%) अस्ति, किन्तु भौगोलिकविषमतायाः तथा दुर्गमपर्वतीयभूभागस्य कारणेन जनघनत्वदृष्ट्या लघुतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य नाम नेपालस्य सुदीर्घनद्याः कर्णाली नद्याः नाम्ना कृतम् अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी वीरेन्द्रनगरम् (सुर्खेत) अस्ति। नामोत्पत्तिः अस्य प्रदेशस्य नामकरणम् अत्र प्रवहन्त्याः पवित्रतायाः सुदीर्घतायाः च प्रतीकायाः कर्णाली नद्याः नाम्नः कृतम् अस्ति। td9r4cmpyihdxyxzxsku2hjgyc41si0 500930 500929 2026-09-27T07:31:23Z Ganesh Paudel 6561 500930 wikitext text/x-wiki '''कर्णाली प्रदेशः''' नेपालदेशस्य उत्तर-पश्चिमभागे स्थितः एकः विशालः प्राकृतिक-सौन्दर्येण समृद्धः च प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य ७ प्रदेशेषु क्षेत्रफलदृष्ट्या अयं विशालतमा प्रदेशः (२१.१४%) अस्ति, किन्तु भौगोलिकविषमतायाः तथा दुर्गमपर्वतीयभूभागस्य कारणेन जनघनत्वदृष्ट्या लघुतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य नाम नेपालस्य सुदीर्घनद्याः कर्णाली नद्याः नाम्ना कृतम् अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी वीरेन्द्रनगरम् (सुर्खेत) अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== अस्य प्रदेशस्य नामकरणम् अत्र प्रवहन्त्याः पवित्रतायाः सुदीर्घतायाः च प्रतीकायाः कर्णाली नद्याः नाम्नः कृतम् अस्ति। 5seho28rx94jbv7u299jnas1qnx1f90 500931 500930 2026-09-27T07:31:48Z Ganesh Paudel 6561 added [[Category:नेपालस्य प्रदेशाः]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 500931 wikitext text/x-wiki '''कर्णाली प्रदेशः''' नेपालदेशस्य उत्तर-पश्चिमभागे स्थितः एकः विशालः प्राकृतिक-सौन्दर्येण समृद्धः च प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य ७ प्रदेशेषु क्षेत्रफलदृष्ट्या अयं विशालतमा प्रदेशः (२१.१४%) अस्ति, किन्तु भौगोलिकविषमतायाः तथा दुर्गमपर्वतीयभूभागस्य कारणेन जनघनत्वदृष्ट्या लघुतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य नाम नेपालस्य सुदीर्घनद्याः कर्णाली नद्याः नाम्ना कृतम् अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी वीरेन्द्रनगरम् (सुर्खेत) अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== अस्य प्रदेशस्य नामकरणम् अत्र प्रवहन्त्याः पवित्रतायाः सुदीर्घतायाः च प्रतीकायाः कर्णाली नद्याः नाम्नः कृतम् अस्ति। [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 7r46bam2th0xa3i6jhg3yoyoezyeds8 500932 500931 2026-09-27T07:32:26Z Ganesh Paudel 6561 500932 wikitext text/x-wiki '''कर्णाली प्रदेशः''' नेपालदेशस्य उत्तर-पश्चिमभागे स्थितः एकः विशालः प्राकृतिक-सौन्दर्येण समृद्धः च प्रदेशः अस्ति। नेपालस्य ७ प्रदेशेषु क्षेत्रफलदृष्ट्या अयं विशालतमा प्रदेशः (२१.१४%) अस्ति, किन्तु भौगोलिकविषमतायाः तथा दुर्गमपर्वतीयभूभागस्य कारणेन जनघनत्वदृष्ट्या लघुतमः अस्ति। अस्य प्रदेशस्य नाम नेपालस्य सुदीर्घनद्याः कर्णाली नद्याः नाम्ना कृतम् अस्ति। अस्य प्रदेशस्य प्रशासनिकराजधानी वीरेन्द्रनगरम् (सुर्खेत) अस्ति। ==नामोत्पत्तिः== अस्य प्रदेशस्य नामकरणम् अत्र प्रवहन्त्याः पवित्रतायाः सुदीर्घतायाः च प्रतीकायाः कर्णाली नद्याः नाम्नः कृतम् अस्ति। ==सन्दर्भ ग्रन्थाः== {{नेपालस्य प्रदेशाः मण्डलानिः}} [[वर्गः:नेपालस्य प्रदेशाः]] 88ymqe10irw9qnpt7el23q9e8veqj21 3 92559 500937 2026-09-27T08:28:12Z Veritas Sapientiae 36583 Veritas Sapientiae इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सदस्यसम्भाषणम्:Jmouritz127]] पृष्ठं [[सदस्यसम्भाषणम्:Jmxxmj127721]] प्रति स्थानान्तरितम्: "[[Special:CentralAuth/Jmouritz127|Jmouritz127]]" का नाम "[[Special:CentralAuth/Jmxxmj127721|Jmxxmj127721]]" करते समय पृष्ठ स्वतः स्थानांतरित हुआ 500937 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यसम्भाषणम्:Jmxxmj127721]] kd4j7tszqt45agb0ay7rvwotj7c7rf0