विकिपीडिया sawiki https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिपीडिया विकिपीडियासम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 0 844 501394 482005 2026-10-15T04:16:50Z स्वर्ण 44291 बिहार को बनाया विहार। संस्कृत मूल शब्द 501394 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox Officeholder |name = अटलविहारीवाजपेयी |image = Ab vajpayee.jpg |caption = |office = [[एकादशतमः प्रधानमन्त्री]] |president = [[के आर् नारयणान्]] |deputy = [[लालकृष्ण अडवाणी]] |term_start = 19 मार्च्मासः 1998 |term_end = 19 मेमासः 2004 |predecessor = [[ऐ के गुज्राल्]] |successor = [[मनमोहनसिंहः]] |president2 = [[शङ्कर दयाल शर्मा]] |term_start2 = 16 May 1996 |term_end2 = 1 June 1996 |predecessor2 = [[पी वी नरसिंहरावः]] |successor2 = [[देवेगौडः]] |office3 = [[Minister of External Affairs (India)|Minister of External Affairs]] |term_start3 = 19 March 1998 |term_end3 = 5 December 1998 |predecessor3 = [[ऐ के गुज्राल्]] |successor3 = [[जस्वन्तसिंहः]] |term_start4 = 16 May 1996 |term_end4 = 21 May 1996 |predecessor4 = [[प्रणवमुखर्जी]] |successor4 = [[Sikander Bakht]] |primeminister5 = [[मोरारजी देसायी]] |term_start5 = 26 March 1977 |term_end5 = 28 July 1979 |predecessor5 = [[Yashwantrao Chavan]] |successor5 = [[Shyam Nandan Prasad Mishra]] |birth_date = {{birth date and age|1924|12|25|df=y}} |birth_place = [[Gwalior State|Gwalior]], [[British Raj|British India]] |death_date = {{Death date and age|2018|08|16|1924|12|25}} |death_place = |party = [[भाररतीयजनता-पक्षः]] <small>(1980–present)</small> |otherparty = [[भारतीयजनसङ्घः]] <small>(Before 1980)</small> |alma_mater = विक्टोरिया कलाशाला |profession = [[कविः]], [[राजनेता]] |religion = [[हिन्दूधर्मः]] |signature = |website = [http://pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-atal-bihari-vajpayee/ {{PAGENAME}}] }} '''अटलविहारी वाजपेयी-'''(Atal Bihari Vajpayee) (२५ दिसम्बर,१९२४ – १६ अगस्त २०१८<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/atal-bihari-vajpayee-former-prime-minister-and-bjp-stalwart-passes-away-aged-93-1845937.html|title=Atal Bihari Vajpayee, Former Prime Minister and BJP Stalwart, Passes Away Aged 93 at AIIMS|date=2018-08-16|work=[[CNN-News18|News18]]|access-date=2018-08-16}}</ref>) महोदयः भारतीयः राजनीतिज्ञः आसीत् । सः [[भारत]]स्य दशमः प्रधानमन्त्री आसीत् । कवि-राजनेता अटलविहारी वाजपेयी शराश्विनग्रहभास्करमिते ग्वालियरनगरे श्रीमती कृष्णादेवी-कृष्णविहारी वाजपेयी महाभागयोः पुत्रत्वेन जन्म अलभत । जनता पार्टी सञ्चालिते राज्यशासने सः परराष्ट्र मन्त्री आसीत् । [[भारतम्|भारतस्य]] संसदि [[लोकसभा|लोकसभायां]] सः '''उत्तमः संसत्पटुः''' इति सम्मानितः। १९९६ तमे वर्षे १३ दिनानि, १९९८ तमे वर्षे १३ मासान् यावत्, पुनः १९९८ तः - २००४ तमवर्षपर्यन्तं पञ्च वर्षाणि यावच्च सः भरतवर्षस्य प्रधानमन्त्रिपदम् अलङ्कृतवान् <ref>{{cite web | url=http://pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-atal-bihari-vajpayee/ | title="Prime Ministers of India" | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। श्रीवाजपेयीमहोदयः ९ वारं [[लोकसभा]]यां निर्वाचितः दिवारं च राज्यसभायाम् । अयं स्वयमेव एकः विक्रमः । २००९ पर्यन्तं सः लोकसभासदस्यरूपेण कार्यरतः आसीत् । तदनन्तरं कदाचित् अस्वास्थ्यकारणात् सक्रियराजकारणात् निवृत्तः । ==बाल्यं शिक्षणञ्च== '''अटलबिहारिवाजपेयि'''महोदयः १९२४ तमे वर्षे डिसम्बर्मासस्य २५ तमे दिनाङ्के जन्म अलभत । पितुः नाम कृष्णबिहारिवाजपेयी, माता कृष्णादेवी च । पिता विद्यालयशिक्षकः कविश्च आसीत् । अटलविहारी वाजपेयिमहोदयस्य पितामहः पण्डितश्यामलालवाजपेयी । अटल्महोदयः पदवीशिक्षणं विक्टोरियाकलाशालायां प्राप्तवान् । हिन्दी-आङ्ग्ल-संस्कृतभाषासु अपि पाण्डित्यं प्राप्तवान् । स्नातकोत्तरपदवीं [[कानपुरम्|कान्पुरस्य]] डि ए वि कलाशालातः प्राप्तवान् । तदुत्तरं [[राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घः|राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घं]] प्रचारकरूपेण प्रविष्टवान् । ''वीर-अर्जुन'' ''पाञ्चजन्य'' इति पत्रिकाद्वये पत्रकर्तृरूपेण अपि कविरूपेण च कार्यम् अकरोत् । सङ्घस्य अन्ये प्रचारकाः इव ब्रह्मचारिरूपेण तिष्ठन् स्वस्य सम्पूर्णं जीवनं राष्ट्राय समार्पयत् । कान्पुरस्य लक्ष्मीबाईमहाविद्यालयतः स्नातकोत्तरपदवीं प्राप्तवान् । भारतराजनीतिक्षेत्रे बहुकालं यावत् सक्रियः आसीत् । स्नातकोत्तरपदव्याः प्राप्तेः अनन्तरम् १९४२ तमे वर्षे "निर्गच्छ्त भारतात्“(Quit India movement )आन्दोलनसमये [[भारतीयजनसङ्|भारतीयजनसङ्घस्य]] संस्थापकः [[श्यामप्रसादमुखर्जि|श्यामप्रसादमुखर्जिवर्यस्य]] निकटवर्ती सन् भारतस्य राजनीतिक्षेत्रे सक्रियः अभवत् । ==राजनैतिकजीवनम्== श्री वाजपेयी महोदयस्य राजनीतेः प्रथमः संपर्कः १९४२ मध्ये जातः । "निर्गच्छ्त भारतात्“ इति आन्दोलनसमये सः गृहीतः (बन्दीकृतः) शीघ्रमेव सः भारतीयजनसंघस्य तदानींतननेतुः श्यामाप्रसाढ् मुखर्जी महोदयस्य निकटवर्ती अनुगामी एवं साहाय्यकः अभवत् । काश्मीरमध्ये काश्मीरेतर भारतीयाभ्यागतान् प्रति हीनः व्यवहारः कृतः इति मत्वा निषेध दर्शनार्थं यदा श्री मुखर्जीमहोदयः १९५३ मध्ये आमरणम् उपोषणं अकरोत् तदा श्री वाजपेयी महोदयः तस्य पार्श्वे (तेन सहैव) विद्यमानः आसीत् । मुखर्जी महोदयस्य उपोषणेन निषेधेन च शतियुद्ध जगति राष्ट्रिय सुरक्षायाः यः केंद्रबिंदुः आसीत् सः समाप्तः विशेषेण च तदा यदा प्रतिवेशी देशः चीनः परमाणुशक्तिधारकः आसीत् । (१९७४ मध्ये यदा भारतः पोखरण इत्यत्र भूतलान्तर्गतं परमाणु परीक्षणं कृतवान् तदैव भारतः षष्ठः परमाणुशक्तिधारकः देशः अभवत् । यद्यपि राष्ट्रिय स्वयंसेवक संधस्योपरि सर्वकारः राजनैतिकप्रहारं क्रुतवनिति १९७९ मध्ये सः (वाजपेयी महोदयः) त्यागपत्रं दत्तवान् तावत्पर्यन्तं एकः अनुभवी नयविशारदः आदरणीयः राजनैतिकः नेता इति सः लब्धप्रतिष्ठः आसीत् । तस्य कार्यकाले १९७७ मध्ये संयुक्तराष्ट्रसंधसय सर्वसाधारण्सभायां हिन्दी भाषायां भाषमाणः सः प्रथमः वक्ता अभवत् । तस्यैव मते सः क्षणः तस्य जीवनस्य अतीव अविस्मरणीयः क्षणः आसीत् । ===भारतीय जनता पक्षस्य अभ्युदयः=== जनतापक्ष सर्वकारः अधिककालपर्यन्तं शासनरतः भवितुं न अशक्नोत् । श्री मोरारजीदेसाई महोदयः प्रधानमंत्री पदत्यागमकरोत् । तदनन्तरं जनता पक्षः शीघ्रमेव लयं प्राप्त्ः । संयुक्तसर्वकारस्य निर्वहणार्थं भारतीय जनसंधेन राजनैतिकसंस्थायाः उपयोगः कृतः अपि च जनतापक्षस्य अन्तर्गतैः परश्चरविनाशिभिः कलहैः सः पक्षः अतीव उच्छेषित (श्रान्तः) अभूत । १९८० मध्ये श्री अटलविहारी वाजपेयीमहोदयः भारतीय जनसंधस्य एवं राष्ट्रिय स्वयं सेवक संधस्य बहुभिः सहचरैः विशेषतया तस्य् दीर्घकालीनाभ्यां निकटवर्तिभ्यां [[लाल कृष्ण आडवाणी]] एवं श्री भैरोसिंह शेखावत महोदयाभ्यां सह भारतीय जनता पक्षं स्थापितवान् । श्री वाजपेयी तस्य पक्षस्य प्रथमः अध्यक्षः अभवत् । जनतापक्षस्य सर्वकारस्य अनन्तरं आगतस्य अनुगामिनः कांग्रेस पक्षस्य (कांग्रेस) सर्वकारस्य भारतीय जनता पक्षः तीव्रः निन्दकः आसीत् । सः पक्षः पंजाबराज्ये सिखानां युद्धप्रवृत्तेः विरोधमकरोत् । तथैव राष्ट्रहितं विहाय मुद्धप्रवृत्तिं पोषयते विभजनकारिणे भ्रष्ट्रे राजकारणे श्रीमती इंदिरा गांधी महोदया एव दोषार्हा इति अधोषयत् । नेतुः दारासिंहस्य मते श्री वाजपेयीमहोदयस्तु हिन्दुसिखानाम् मध्ये ऎक्यमानयत् । यदा १९८४ मध्ये प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी महोदयायाः हननं तस्याः द्वाभ्यां सुरक्षाकर्मिभ्यां कृता तदा देहलीमध्ये सिखानां प्रति हिंसा आरब्धा । यद्यपि ब्लू स्टार् आपरेशनस्य सः कदापि समर्थकः नासीत् तथापि भारतीय जनतापक्षः हिंसायाः तीव्रः निषेधः अकरोत् । राजधान्यां अस्मिन् बीमत्से (जधन्ये) नरसंहारे ३००० अधिकाः सिखाः हताः । स्वनेतुः मृत्योः प्रतिशोधम् इच्छन्तः ये ईडियन् नैशनल् कांग्रेस अनुगामिनः आसन् तेभ्यः सिखानां संरक्षणं प्रतिपादितवान् इति श्री वाजपेयी महोदयः श्लाधितः । सः सिखानां संरक्षकः इति श्रुतः च । १९८४ निर्वाचने भारतीय जनता पक्षः लोकसभायां केवलं द्वौ सदस्यशेषः आसीत् (केवलं द्वौ सदस्यौ एव अवशिष्टौ ) तथापि भारतीय राजकारणस्य मुख्यप्रवाहे पक्षः सुप्रतिष्ठितः आसीत् एवं च शीघ्रमेव राष्ट्रे सर्वत्र भारतीययुवकान् आकर्षयितुं पक्षस्य संगठनस्य विस्तारं कर्तुं आरभत् । अस्मिन् कालावधौ वाजपेयी महोदयः पक्षस्य अध्यक्षरुपेण केंद्रस्थाने आसीत् संसदि विपक्षस्य नेता च आसीत् । राम जन्मभूमि मन्दिर आन्दोलनस्य भारतीय जनता पक्षः राजनैतिक स्वरः आसीत् । इदम् आन्दोलनं विश्वहिन्दुपरिषद तथा राष्ट्रिय स्वयंसेवकसंघस्य व्यवसायिनां अपक्रममासीत् । अयोध्यायां बाबरी मस्जिदस्थले श्रीराम् मन्दिरं निर्मातुं तेषां मनीषा आसीत् । हिन्दु व्यवसाथिनः इदं स्थलं भगवतः श्रीरामस्य जन्मभूमिः आसीत् इति अमन्यन्त अतः हिन्दुत्वस्य अतिपवित्रं स्थानं भवितुमर्हति इति तेषां मान्यता अभवत् । ६ डिसेम्बर् १९९२ दिवसे विश्वहिंदुपरिषदः भारतीय जनता पक्षस्य व्यवसाथिन संघटित निषेधः भित्त्वा उन्मादमये आक्रमणे परिवर्तितः एवं च मास्जिदवास्तु निर्मलं नाशितम् । आगाभिषु सप्ताहेषु देशे विविध क्षेत्रेषु हिन्दु मुस्लिमानां मध्ये हिंसा तरङ्गाः उद्भूताः सहस्राधिकाः जनाः हताः । विश्वहिन्दु परिषद् बहिष्कृता । विध्वंसस्य प्रोत्साहनं (उत्तेजनं) कृतं इति श्री लालकृष्ण अडवाणि सहिताः भारतीय जनता पक्षस्य बहवः नेतारः कञ्धित्कालं गृहीताः । यद्यपि संवेदनशीलविजयानां राजनीतिकरणं बहुभिः भर्त्सितम् तथापि लक्षाधिकानां पारंपरिकानां हिदूनां समर्थनं पक्षेन प्राप्तम् तथैव राष्ट्रिय महत्त्वमपि । गुजरात तथा महाराष्ट्र राज्ययोः मार्च १९९५ विधानसभा निर्वाचनयोः विजयः , १९९४ मध्ये कर्नाटके निर्वचने उत्तमं प्रदर्शनं भा. ज. पक्षं केंद्रस्थाने प्रत्यस्थापयत् । नो म्बर, १९९५ मध्ये मुम्बय्यां भा. ज. पक्षस्य सत्रे भा.ज.प. अध्यक्षः श्री अडवाणी महोदयः अधोषयत् यत् यदि भा.ज.प. १९९६ मध्ये संसदीयनिर्वाचने विजयी अभविष्यत् तर्हि श्री वाजपेयी महोदयः प्रधानमंत्री अभविष्यत् इति । भारतीयजनसङ्घस्य संस्थापकेषु अन्यतमः वाजपेयिमहोदयः १९६८ तः १९७३ पर्यन्तं जनसङ्घस्य नायकः आसीत् । तदुत्तरं १९५७ तमे वर्षे लोकसाभां प्रत्यपि चितः अभवत् । [[मोरारजी देसायी|मोरारजी देसायि]]सर्वकारे १९७७ तमस्य वर्षस्य मार्च्मासतः १९७९ तमस्य वर्षस्य जुलैमासपर्यन्तं विदेशिमन्त्रिरूपेण कार्यं निरवहत् । १९८० तमे वर्षे जनतापक्षं नूतनतया निर्मिते [[भारतीयजनतापक्षः|भारतीयजनतापक्षे]] लीनम् अकरोत् । भारतीयजनतापक्षस्य नेतृरूपेण १९८० तः १९८४ वर्षपर्यन्तं, १९८६ तः १९९३ वर्षपर्यन्तं, १९९६ तमे वर्षे च कार्यम् अकरोत् । १० लोकसभायाः विरोधपक्षस्य नायकत्वं निरूढवान् । ==नेहरु महोदयस्य प्रशंसोद्वारः== १९५७ मध्ये यदा श्री अटलविहारी महोदयः प्रथमतः लोकसभायां निर्वाचितः तदा लोकसभायां तस्य प्रथम कार्यकाले तस्य वक्तृत्वकौशलेन [[जवाहरलाल नेहरू]]महोदयः तावान् प्रभावितः यत् सः भविष्यवाणीमवदत् यत् ‘अयं युवकः एकस्मिन् दिने प्रधानमंत्री भवेत् ’ इति । पुनः एकदा प्रधानमंत्री श्री जवाहरलाल नेहरुमहोदयः अभ्यागताङ्ग्लप्रधानमंत्रिणा सह श्री वाजपेयीमहोदयस्य परिचयं कारयन् अवदत् - 'अयं विपक्षस्य नेता सदैव मां निन्दति । परं अहं तास्मिन् उज्ज्वलं भविष्यं पश्यामि ।’ इति । == प्रथमकार्यावधिः== हिन्दुत्वभावतरङ्गैः १९९० तमे वर्षस्य आदिमभागे भारतीयजनतापक्षेण महती शक्तिः प्राप्ता । १९९६ तमे वर्षे जाते लोकसभानिर्वाचने भारतीयजनतापक्षः बृहत्तमपक्षत्वेन चितं जातम् । तदानीन्तनः राष्ट्रपतिः शङ्करदयालशर्मा सर्वकाररचनाय वाजपेयिमहोदयाय आह्वानम् अयच्छत् । वाजपेयिवर्यः देशस्य ११ तमप्रधानमन्त्रित्वेन प्रतिज्ञां स्व्यकरोत् । किन्तु अन्येषां पक्षाणां समर्थनं न प्राप्तम् इत्यतः बहुत्वस्य प्रदर्शने भारतीयजनतापक्षः विफलः जातः । अतः १३ दिनानाम् अनन्तरं तेन प्रधानमन्त्रिस्थानाय त्यागपत्रं दत्तम् । == द्वितीयकार्यावधिः == १९९८ तमे जाते लोकसभानिर्वाचने अपि भारतीयजनतापक्षः बहुत्वं प्राप्नोत् । अस्मिन् अवसरे बहवः रजकीयपक्षाः मिलित्वा 'राष्ट्रियजनतान्त्रिकमैत्रिकूटम्' आरचयन् । १९९८ तमे वर्षे अक्टोबर्मासस्य १३ दिनाङ्के द्वितीयवारं प्रधानमन्त्रिस्थानम् अलङ्कृतवान् अयम् <ref>{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/india_elections/61761.stm | title="Atal Bihari Vajpayee: India's new prime minister" | publisher=BBC News. | date=3 March 1998. | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। १३ मासानाम् अनन्तरं जयललितायाः नायकत्वे ए ऐ ए डि एम् के पक्षः समर्थनं प्रतिस्व्यकरोत् इत्यतः सर्वकारः एकस्मात् अङ्कात् बहुत्वच्युतः जातः <ref>{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/322065.stm | title="South Asia Vajpayee's thirteen months" | publisher=BBC News. | date=17 April 1999 | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। == कवित्त्वम्== वाजपेयिमहोदयः न केवलं नेता अपि तु कविः । [[हिन्दी]]भाषाया तेन अनेकाः कविताः रचिताः । एतस्य २१ कवितानां सङ्कलनम् आङ्ग्लभाषायामपि '''Twenty-One Poems''' इति नाम्ना अनूदितम् । २००५ तमे वर्षे राजनैतिकक्षेत्रात् निवृत्तः जातः । अनेन नैके ग्रन्थाः आरचिताः । १९९२ तमे वर्षे पद्मविभूषणप्रशस्तिः, १९९४ तमे वर्षे लोकमान्यतिलकप्रशस्तिः इत्याद्याः तेन प्राप्ताः । ==अन्यानि श्रेष्ठकार्याणि== ===परमाणुस्फोटकपरीक्षणम् === मे १७७८ मध्ये भारतः राजस्थानास्थिते पोखरणक्षेत्रे भूतलान्तरीतं (भूगर्भन्तर्गतं) पञ्च परमाणु परीक्षणानि स्वस्य अधिकारावधौ सः कृतवान् । एतैः पञ्च परीक्षणैः सर्वं जगत् स्तब्धं आश्वर्यचकितं चाभवन् । तदानीं सर्वकारः एक मासं यावदेव प्रशासनरतः आसीत्, अयं विशेषः । रशीया फ्रान्स देशौ स्वसंरक्षणर्थं परमाणुशक्तेः धारणस्य भारतस्य अधिकारस्य अनुमोदनं कृतवन्तौ । परम् अमेरिका, कनडा, जपान, ब्रिटेन एवञ्च यूरोपीयदेशैः भारताय युद्धसामग्र्याः विक्रयणस्योपरि, प्रतिबन्धाः निक्षिप्ताः । भारतपाकिस्थानयोः सम्बन्धसेतुरूपेण तेन लाहोर्-लोकयानसेवा आरब्धा । १५ सहस्रकिलोमीटर्मितः 'सुवर्णचतुष्पथ'नामकस्य राष्ट्रियमुख्यमार्गस्य निर्माणम् अल्पे समये एव यत् समापितं तत् असामान्यं वर्तते <ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/NDA-regime-constructed-50-of-national-highways-laid-in-last-30-years-Centre/articleshow/20869113.cms?referral=PM | title="NDA regime constructed 50% of national highways laid in last 30 years: Centre" | publisher=The Times of India. | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। प्रधानमन्त्रिग्रामसडक्योजनायाः अनुष्ठानद्वारा प्रतिग्रामं मार्गकल्पनाय व्यवस्था कृता । 'सर्वशिक्षाभियान'द्वारा सर्वः अपि अक्षरज्ञः स्यात् इत्येषः तस्य प्रयत्नः तस्य दूरदृष्टियुतं चिन्तनं द्योतयति । भारतस्य राजनैतिकनायकेषु अतिश्रेष्ठः, गौरवान्वितः नायकमणिः इति राजनैतिकविरोधिभिः अपि अभिज्ञातः अस्ति अटलविहारी वाजपेयी । १९७७ तमे वर्षे जनतासङ्घस्य सर्वकारे विदेशाङ्गसचिवरूपेण चितः सः [[अमेरिकासंयुक्तराज्यम्|अमेरिकासंसत्सदने]] हिन्दीभाषया भाषणम् अकरोत् इत्येषः विशेषः । ==पुरस्काराः== * 1992,पद्मविभूषणप्रशस्तिः * 1993, कानपुरविश्वविद्यालयात् डि लिट् * 1994, लोकमान्यतिलकप्रशस्तिः * 1994, Best Parliamentarian Award * 1994, Bharat Ratna Pandit Govind Vallabh Pant Award *2014, भरतरत्नकृते नामितम् == कृतयः == === सामाजिक्यः राजनैतिक्यः === * ''Nayi chunauti, naya avasara (Hindi Edition)''. (2002). ISBN 978-81-7016-501-9. * ''India's Perspectives on ASEAN and the Asia-Pacific Region''. (2003). ISBN 978-981-230-172-7. * ''NEW DIMENSIONS OF INDIA'S FOREIGN POLICY''. (1979). * ''Decisive days''. (1999). * ''When will atrocities on Harijans stop?: A.B. Vajpayee's speech in Rajya Sabha''. (1988). * ''Heal the wounds: Vajpayee's appeal on Assam tragedy to the parliament''. (1983). * ''National integration''. (1961). * ''Sakti se santi''. (1999). * ''Rajaniti ki rapatili rahem''. (1997). * ''Vicara-bindu (Hindi Edition)''. (2000). ISBN 978-81-7016-475-3. * ''Bindu-bindu vicara''. (1997). * ''Kucha lekha, kucha bhashana''. (1996). * ''Back to square one''. (1998). * ''Dynamics of an open society''. (1977). * ''Na dainyam na palayanam (Hindi Edition)''. (1998). * ''Bindu-bindu vicara (Hindi Edition)''. (1997). * ''Kucha lekha, kucha bhashana (Hindi Edition)''. (1996). * ''Sekyularavada: Bharatiya parikalpana (Da. Rajendra Prasada Smaraka vyakhyanamala)''. (1996). === आत्मचरितम् === * ''Atal Bihari Vajpayee, meri samsadiya yatra (Hindi Edition)''. (1999). ISBN 978-81-7315-281-8. * ''Four decades in parliament''. (1996). * ''Atala Bihari Vajpayee, samsada mem tina dasaka''. (1992). * ''Pradhanamantri Atala Bihari Vajapeyi, chune hue bhashana''. (2000). * ''Values, vision & verses of Vajpayee: India's man of destiny''. (2001). * ''India's foreign policy: New dimensions''. (1977). * ''Assam problem: Repression no solution''. (1981). * ''Suvasita pushpa: Atala Bihari Vajapeyi ke sreshtatama bhashana''. (1997). * ''A" === पद्यासाहित्यम् === * ''Twenty-One Poems''. (2003). ISBN 978-0-670-04917-2. * ''Kya khoya kya paya: Atala Vihari Vajapeyi, vyaktitva aura kavitaem (Hindi Edition)''. (1999). ISBN 978-81-7028-335-5. * ''Meri ikyavana kavitaem''. (1995). * ''Meri ikyavana kavitaem (Hindi Edition)''. (1995). * ''Sreshtha kabita''. (1997). * ''Nayi Disha'' - an album with [[Jagjit Singh (singer)|Jagjit Singh]] (1999) * ''Samvedna'' - an album with [[Jagjit Singh (singer)|Jagjit Singh]] (2002) === भाषणानि === * ''Prime Minister Atal Bihari Vajpayee, selected speeches''. (2000). ISBN 978-81-230-0834-9. * ''President's addresses, 1980-1986''. (2000). * ''Presidential address''. (1986). * ''Presidential address: Bharatiya Pratinidhi Sabha session, Bhagalpur (Bihar), 5 6 & 7 May 1972''. (1972). * ''Atal Bihari Vajpayee and Pokhran Test. * == आधाराः == * [http://www.nytimes.com/2004/05/22/world/in-india-s-spotlight-he-was-both-director-and-audience.html?ref=atal_bihari_vajpayee In India's Spotlight, He Was Both Director and Audience - NYTimes] ==अग्रिमाध्ययनाय == * L.K. Advani. ''[[My Country My Life]]''. (2008). ISBN 978-81-291-1363-4. * M.P. Kamal. ''Bateshwar to Prime Minister House - An Interesting Description of Different Aspects of Atalji's ''. (2003). ISBN 978-81-7604-600-8. * G.N.S. Raghavan. ''New Era in the Indian Polity, A Study of Atal Bihari Vajpayee and the BJP''. (1996). ISBN 978-81-212-0539-9. * P. R Trivedi. ''Atal Bihari Vajpayee: The man India needs : the most appropriate leader for the twentyfirst century''. (2000). ISBN 978-81-7696-001-4. * Sujata K. Dass. ''Atal Bihari Vajpayee''. (2004). ISBN 978-81-7835-277-0. * Chandrika Prasad Sharma. ''Poet politician Atal Bihari Vajpayee: A biography''. (1998). ASIN: B0006FD11E. * Sheila Vazirani. ''Atal Bihari Vajpayee; profile & personal views (Know thy leaders)''. (1967). ASIN: B0006FFBV2. * Dr. C.P. Thakur. ''India Under Atal Behari Vajpayee: The BJP Era''.(1999). ISBN 978-81-7476-250-4 * Sita Ram Sharma. ''Prime Minister Atal Behari Vajpayee: Commitment to power''. (1998). ISBN 978-81-85809-24-3. * Bhagwat S. Goyal ''Values, Vision & Verses of Vajpayee: India's Man of Destiny'' 2001 Srijan Prakashan R-6/233 Rajnagar [[Ghaziabad]] 201002 ISBN 81-87996-00-5. * Darshan Singh. ''Atal Behari Vajpayee: The arch of India''. (2001). ISBN 978-81-86405-25-3. * Yogesh Atal. ''Mandate for political transition: Reemergence of Vaypayee''. (2000). ASIN: B0006FEIHA. * Sujata K. Das. ''Atal Bihari Vajpayee''. (2004). ISBN 978-81-7835-277-0. ==टिप्पणी== {{Reflist}} ==बाह्यशृङ्खलाः== * [http://pib.nic.in/profile/bajpayee.html Profile] Govt. of India * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/463000.stm Profile] at ''[[BBC News]]'' * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Vajpayee,+Atal+Behari Annotated Bibliography for Atal Bihari Vajpayee from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805043440/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FVajpayee%2C+Atal+Behari |date=2016-08-05 }} * {{NYTtopic|people/v/atal_bihari_vajpayee}} * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Atal-Bihari-Vajpayee Atal Bihari Vajpayee] collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' * [http://www.hindisahitya.org/category/%e0%a4%85%e0%a4%9f%e0%a4%b2-%e0%a4%ac%e0%a4%bf%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%aa%e0%a5%87%e0%a4%af%e0%a5%80/ Complete List of Poems by Atala Bihari Bajpai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719194352/http://www.hindisahitya.org/category/%E0%A4%85%E0%A4%9F%E0%A4%B2-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%AF%E0%A5%80/ |date=2012-07-19 }} * [http://atalji.webs.com अटलजी की रचनाएँ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929144528/http://atalji.webs.com/ |date=2014-09-29 }} * [http://bjp.org/leader/atalji.htm BJP website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205042048/http://bjp.org/leader/atalji.htm |date=2006-12-05 }} * [http://www.bjpindia.in/index.php/about-bjp/leadership/37-leaders/64-sh-atal-bihari-vajpayee.html A. B. Vajpayee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006211107/http://www.bjpindia.in/index.php/about-bjp/leadership/37-leaders/64-sh-atal-bihari-vajpayee.html |date=2011-10-06 }} at BJP leaders, India * [http://atalji.webs.com Atalji's life journey poems and songs collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929144528/http://atalji.webs.com/ |date=2014-09-29 }} * [http://geeta-kavita.com/article.asp?article=list_poems#atal Read few poems of Atal Bihari Vajpayee in Hindi Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220232610/http://geeta-kavita.com/article.asp?article=list_poems#atal |date=2007-02-20 }} * {{IMDb name|1528651}} {{भारतस्य प्रधानमन्त्रिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः]] |पूर्वतनः=[[पी वी नरसिंह राव्]] |अग्रिमः=[[एच् डी देवे गौडा]]}} {{भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः}} {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} {{Authority control}} [[वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य प्रधानमन्त्रिणः]] [[वर्गः:हिन्दीकवयः]] [[वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः]] [[वर्गः:पद्मविभूषणप्रशस्तिभाजः]] [[वर्गः:भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः]] [[वर्गः:१९२४ जननम्]] [[वर्गः:२०१८ मरणम्]] {{शिखरं गच्छतु}} 2nhst1gap3j8sm5nsvgbj7hu1h2rpfl 501395 501394 2026-10-15T04:17:04Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[अटल बिहारी वाजपेयी]] पृष्ठं [[अटल विहारी वाजपेयी]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501394 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox Officeholder |name = अटलविहारीवाजपेयी |image = Ab vajpayee.jpg |caption = |office = [[एकादशतमः प्रधानमन्त्री]] |president = [[के आर् नारयणान्]] |deputy = [[लालकृष्ण अडवाणी]] |term_start = 19 मार्च्मासः 1998 |term_end = 19 मेमासः 2004 |predecessor = [[ऐ के गुज्राल्]] |successor = [[मनमोहनसिंहः]] |president2 = [[शङ्कर दयाल शर्मा]] |term_start2 = 16 May 1996 |term_end2 = 1 June 1996 |predecessor2 = [[पी वी नरसिंहरावः]] |successor2 = [[देवेगौडः]] |office3 = [[Minister of External Affairs (India)|Minister of External Affairs]] |term_start3 = 19 March 1998 |term_end3 = 5 December 1998 |predecessor3 = [[ऐ के गुज्राल्]] |successor3 = [[जस्वन्तसिंहः]] |term_start4 = 16 May 1996 |term_end4 = 21 May 1996 |predecessor4 = [[प्रणवमुखर्जी]] |successor4 = [[Sikander Bakht]] |primeminister5 = [[मोरारजी देसायी]] |term_start5 = 26 March 1977 |term_end5 = 28 July 1979 |predecessor5 = [[Yashwantrao Chavan]] |successor5 = [[Shyam Nandan Prasad Mishra]] |birth_date = {{birth date and age|1924|12|25|df=y}} |birth_place = [[Gwalior State|Gwalior]], [[British Raj|British India]] |death_date = {{Death date and age|2018|08|16|1924|12|25}} |death_place = |party = [[भाररतीयजनता-पक्षः]] <small>(1980–present)</small> |otherparty = [[भारतीयजनसङ्घः]] <small>(Before 1980)</small> |alma_mater = विक्टोरिया कलाशाला |profession = [[कविः]], [[राजनेता]] |religion = [[हिन्दूधर्मः]] |signature = |website = [http://pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-atal-bihari-vajpayee/ {{PAGENAME}}] }} '''अटलविहारी वाजपेयी-'''(Atal Bihari Vajpayee) (२५ दिसम्बर,१९२४ – १६ अगस्त २०१८<ref>{{Cite news|url=https://www.news18.com/news/india/atal-bihari-vajpayee-former-prime-minister-and-bjp-stalwart-passes-away-aged-93-1845937.html|title=Atal Bihari Vajpayee, Former Prime Minister and BJP Stalwart, Passes Away Aged 93 at AIIMS|date=2018-08-16|work=[[CNN-News18|News18]]|access-date=2018-08-16}}</ref>) महोदयः भारतीयः राजनीतिज्ञः आसीत् । सः [[भारत]]स्य दशमः प्रधानमन्त्री आसीत् । कवि-राजनेता अटलविहारी वाजपेयी शराश्विनग्रहभास्करमिते ग्वालियरनगरे श्रीमती कृष्णादेवी-कृष्णविहारी वाजपेयी महाभागयोः पुत्रत्वेन जन्म अलभत । जनता पार्टी सञ्चालिते राज्यशासने सः परराष्ट्र मन्त्री आसीत् । [[भारतम्|भारतस्य]] संसदि [[लोकसभा|लोकसभायां]] सः '''उत्तमः संसत्पटुः''' इति सम्मानितः। १९९६ तमे वर्षे १३ दिनानि, १९९८ तमे वर्षे १३ मासान् यावत्, पुनः १९९८ तः - २००४ तमवर्षपर्यन्तं पञ्च वर्षाणि यावच्च सः भरतवर्षस्य प्रधानमन्त्रिपदम् अलङ्कृतवान् <ref>{{cite web | url=http://pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-atal-bihari-vajpayee/ | title="Prime Ministers of India" | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। श्रीवाजपेयीमहोदयः ९ वारं [[लोकसभा]]यां निर्वाचितः दिवारं च राज्यसभायाम् । अयं स्वयमेव एकः विक्रमः । २००९ पर्यन्तं सः लोकसभासदस्यरूपेण कार्यरतः आसीत् । तदनन्तरं कदाचित् अस्वास्थ्यकारणात् सक्रियराजकारणात् निवृत्तः । ==बाल्यं शिक्षणञ्च== '''अटलबिहारिवाजपेयि'''महोदयः १९२४ तमे वर्षे डिसम्बर्मासस्य २५ तमे दिनाङ्के जन्म अलभत । पितुः नाम कृष्णबिहारिवाजपेयी, माता कृष्णादेवी च । पिता विद्यालयशिक्षकः कविश्च आसीत् । अटलविहारी वाजपेयिमहोदयस्य पितामहः पण्डितश्यामलालवाजपेयी । अटल्महोदयः पदवीशिक्षणं विक्टोरियाकलाशालायां प्राप्तवान् । हिन्दी-आङ्ग्ल-संस्कृतभाषासु अपि पाण्डित्यं प्राप्तवान् । स्नातकोत्तरपदवीं [[कानपुरम्|कान्पुरस्य]] डि ए वि कलाशालातः प्राप्तवान् । तदुत्तरं [[राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घः|राष्ट्रियस्वयंसेवकसङ्घं]] प्रचारकरूपेण प्रविष्टवान् । ''वीर-अर्जुन'' ''पाञ्चजन्य'' इति पत्रिकाद्वये पत्रकर्तृरूपेण अपि कविरूपेण च कार्यम् अकरोत् । सङ्घस्य अन्ये प्रचारकाः इव ब्रह्मचारिरूपेण तिष्ठन् स्वस्य सम्पूर्णं जीवनं राष्ट्राय समार्पयत् । कान्पुरस्य लक्ष्मीबाईमहाविद्यालयतः स्नातकोत्तरपदवीं प्राप्तवान् । भारतराजनीतिक्षेत्रे बहुकालं यावत् सक्रियः आसीत् । स्नातकोत्तरपदव्याः प्राप्तेः अनन्तरम् १९४२ तमे वर्षे "निर्गच्छ्त भारतात्“(Quit India movement )आन्दोलनसमये [[भारतीयजनसङ्|भारतीयजनसङ्घस्य]] संस्थापकः [[श्यामप्रसादमुखर्जि|श्यामप्रसादमुखर्जिवर्यस्य]] निकटवर्ती सन् भारतस्य राजनीतिक्षेत्रे सक्रियः अभवत् । ==राजनैतिकजीवनम्== श्री वाजपेयी महोदयस्य राजनीतेः प्रथमः संपर्कः १९४२ मध्ये जातः । "निर्गच्छ्त भारतात्“ इति आन्दोलनसमये सः गृहीतः (बन्दीकृतः) शीघ्रमेव सः भारतीयजनसंघस्य तदानींतननेतुः श्यामाप्रसाढ् मुखर्जी महोदयस्य निकटवर्ती अनुगामी एवं साहाय्यकः अभवत् । काश्मीरमध्ये काश्मीरेतर भारतीयाभ्यागतान् प्रति हीनः व्यवहारः कृतः इति मत्वा निषेध दर्शनार्थं यदा श्री मुखर्जीमहोदयः १९५३ मध्ये आमरणम् उपोषणं अकरोत् तदा श्री वाजपेयी महोदयः तस्य पार्श्वे (तेन सहैव) विद्यमानः आसीत् । मुखर्जी महोदयस्य उपोषणेन निषेधेन च शतियुद्ध जगति राष्ट्रिय सुरक्षायाः यः केंद्रबिंदुः आसीत् सः समाप्तः विशेषेण च तदा यदा प्रतिवेशी देशः चीनः परमाणुशक्तिधारकः आसीत् । (१९७४ मध्ये यदा भारतः पोखरण इत्यत्र भूतलान्तर्गतं परमाणु परीक्षणं कृतवान् तदैव भारतः षष्ठः परमाणुशक्तिधारकः देशः अभवत् । यद्यपि राष्ट्रिय स्वयंसेवक संधस्योपरि सर्वकारः राजनैतिकप्रहारं क्रुतवनिति १९७९ मध्ये सः (वाजपेयी महोदयः) त्यागपत्रं दत्तवान् तावत्पर्यन्तं एकः अनुभवी नयविशारदः आदरणीयः राजनैतिकः नेता इति सः लब्धप्रतिष्ठः आसीत् । तस्य कार्यकाले १९७७ मध्ये संयुक्तराष्ट्रसंधसय सर्वसाधारण्सभायां हिन्दी भाषायां भाषमाणः सः प्रथमः वक्ता अभवत् । तस्यैव मते सः क्षणः तस्य जीवनस्य अतीव अविस्मरणीयः क्षणः आसीत् । ===भारतीय जनता पक्षस्य अभ्युदयः=== जनतापक्ष सर्वकारः अधिककालपर्यन्तं शासनरतः भवितुं न अशक्नोत् । श्री मोरारजीदेसाई महोदयः प्रधानमंत्री पदत्यागमकरोत् । तदनन्तरं जनता पक्षः शीघ्रमेव लयं प्राप्त्ः । संयुक्तसर्वकारस्य निर्वहणार्थं भारतीय जनसंधेन राजनैतिकसंस्थायाः उपयोगः कृतः अपि च जनतापक्षस्य अन्तर्गतैः परश्चरविनाशिभिः कलहैः सः पक्षः अतीव उच्छेषित (श्रान्तः) अभूत । १९८० मध्ये श्री अटलविहारी वाजपेयीमहोदयः भारतीय जनसंधस्य एवं राष्ट्रिय स्वयं सेवक संधस्य बहुभिः सहचरैः विशेषतया तस्य् दीर्घकालीनाभ्यां निकटवर्तिभ्यां [[लाल कृष्ण आडवाणी]] एवं श्री भैरोसिंह शेखावत महोदयाभ्यां सह भारतीय जनता पक्षं स्थापितवान् । श्री वाजपेयी तस्य पक्षस्य प्रथमः अध्यक्षः अभवत् । जनतापक्षस्य सर्वकारस्य अनन्तरं आगतस्य अनुगामिनः कांग्रेस पक्षस्य (कांग्रेस) सर्वकारस्य भारतीय जनता पक्षः तीव्रः निन्दकः आसीत् । सः पक्षः पंजाबराज्ये सिखानां युद्धप्रवृत्तेः विरोधमकरोत् । तथैव राष्ट्रहितं विहाय मुद्धप्रवृत्तिं पोषयते विभजनकारिणे भ्रष्ट्रे राजकारणे श्रीमती इंदिरा गांधी महोदया एव दोषार्हा इति अधोषयत् । नेतुः दारासिंहस्य मते श्री वाजपेयीमहोदयस्तु हिन्दुसिखानाम् मध्ये ऎक्यमानयत् । यदा १९८४ मध्ये प्रधानमंत्री इंदिरा गांधी महोदयायाः हननं तस्याः द्वाभ्यां सुरक्षाकर्मिभ्यां कृता तदा देहलीमध्ये सिखानां प्रति हिंसा आरब्धा । यद्यपि ब्लू स्टार् आपरेशनस्य सः कदापि समर्थकः नासीत् तथापि भारतीय जनतापक्षः हिंसायाः तीव्रः निषेधः अकरोत् । राजधान्यां अस्मिन् बीमत्से (जधन्ये) नरसंहारे ३००० अधिकाः सिखाः हताः । स्वनेतुः मृत्योः प्रतिशोधम् इच्छन्तः ये ईडियन् नैशनल् कांग्रेस अनुगामिनः आसन् तेभ्यः सिखानां संरक्षणं प्रतिपादितवान् इति श्री वाजपेयी महोदयः श्लाधितः । सः सिखानां संरक्षकः इति श्रुतः च । १९८४ निर्वाचने भारतीय जनता पक्षः लोकसभायां केवलं द्वौ सदस्यशेषः आसीत् (केवलं द्वौ सदस्यौ एव अवशिष्टौ ) तथापि भारतीय राजकारणस्य मुख्यप्रवाहे पक्षः सुप्रतिष्ठितः आसीत् एवं च शीघ्रमेव राष्ट्रे सर्वत्र भारतीययुवकान् आकर्षयितुं पक्षस्य संगठनस्य विस्तारं कर्तुं आरभत् । अस्मिन् कालावधौ वाजपेयी महोदयः पक्षस्य अध्यक्षरुपेण केंद्रस्थाने आसीत् संसदि विपक्षस्य नेता च आसीत् । राम जन्मभूमि मन्दिर आन्दोलनस्य भारतीय जनता पक्षः राजनैतिक स्वरः आसीत् । इदम् आन्दोलनं विश्वहिन्दुपरिषद तथा राष्ट्रिय स्वयंसेवकसंघस्य व्यवसायिनां अपक्रममासीत् । अयोध्यायां बाबरी मस्जिदस्थले श्रीराम् मन्दिरं निर्मातुं तेषां मनीषा आसीत् । हिन्दु व्यवसाथिनः इदं स्थलं भगवतः श्रीरामस्य जन्मभूमिः आसीत् इति अमन्यन्त अतः हिन्दुत्वस्य अतिपवित्रं स्थानं भवितुमर्हति इति तेषां मान्यता अभवत् । ६ डिसेम्बर् १९९२ दिवसे विश्वहिंदुपरिषदः भारतीय जनता पक्षस्य व्यवसाथिन संघटित निषेधः भित्त्वा उन्मादमये आक्रमणे परिवर्तितः एवं च मास्जिदवास्तु निर्मलं नाशितम् । आगाभिषु सप्ताहेषु देशे विविध क्षेत्रेषु हिन्दु मुस्लिमानां मध्ये हिंसा तरङ्गाः उद्भूताः सहस्राधिकाः जनाः हताः । विश्वहिन्दु परिषद् बहिष्कृता । विध्वंसस्य प्रोत्साहनं (उत्तेजनं) कृतं इति श्री लालकृष्ण अडवाणि सहिताः भारतीय जनता पक्षस्य बहवः नेतारः कञ्धित्कालं गृहीताः । यद्यपि संवेदनशीलविजयानां राजनीतिकरणं बहुभिः भर्त्सितम् तथापि लक्षाधिकानां पारंपरिकानां हिदूनां समर्थनं पक्षेन प्राप्तम् तथैव राष्ट्रिय महत्त्वमपि । गुजरात तथा महाराष्ट्र राज्ययोः मार्च १९९५ विधानसभा निर्वाचनयोः विजयः , १९९४ मध्ये कर्नाटके निर्वचने उत्तमं प्रदर्शनं भा. ज. पक्षं केंद्रस्थाने प्रत्यस्थापयत् । नो म्बर, १९९५ मध्ये मुम्बय्यां भा. ज. पक्षस्य सत्रे भा.ज.प. अध्यक्षः श्री अडवाणी महोदयः अधोषयत् यत् यदि भा.ज.प. १९९६ मध्ये संसदीयनिर्वाचने विजयी अभविष्यत् तर्हि श्री वाजपेयी महोदयः प्रधानमंत्री अभविष्यत् इति । भारतीयजनसङ्घस्य संस्थापकेषु अन्यतमः वाजपेयिमहोदयः १९६८ तः १९७३ पर्यन्तं जनसङ्घस्य नायकः आसीत् । तदुत्तरं १९५७ तमे वर्षे लोकसाभां प्रत्यपि चितः अभवत् । [[मोरारजी देसायी|मोरारजी देसायि]]सर्वकारे १९७७ तमस्य वर्षस्य मार्च्मासतः १९७९ तमस्य वर्षस्य जुलैमासपर्यन्तं विदेशिमन्त्रिरूपेण कार्यं निरवहत् । १९८० तमे वर्षे जनतापक्षं नूतनतया निर्मिते [[भारतीयजनतापक्षः|भारतीयजनतापक्षे]] लीनम् अकरोत् । भारतीयजनतापक्षस्य नेतृरूपेण १९८० तः १९८४ वर्षपर्यन्तं, १९८६ तः १९९३ वर्षपर्यन्तं, १९९६ तमे वर्षे च कार्यम् अकरोत् । १० लोकसभायाः विरोधपक्षस्य नायकत्वं निरूढवान् । ==नेहरु महोदयस्य प्रशंसोद्वारः== १९५७ मध्ये यदा श्री अटलविहारी महोदयः प्रथमतः लोकसभायां निर्वाचितः तदा लोकसभायां तस्य प्रथम कार्यकाले तस्य वक्तृत्वकौशलेन [[जवाहरलाल नेहरू]]महोदयः तावान् प्रभावितः यत् सः भविष्यवाणीमवदत् यत् ‘अयं युवकः एकस्मिन् दिने प्रधानमंत्री भवेत् ’ इति । पुनः एकदा प्रधानमंत्री श्री जवाहरलाल नेहरुमहोदयः अभ्यागताङ्ग्लप्रधानमंत्रिणा सह श्री वाजपेयीमहोदयस्य परिचयं कारयन् अवदत् - 'अयं विपक्षस्य नेता सदैव मां निन्दति । परं अहं तास्मिन् उज्ज्वलं भविष्यं पश्यामि ।’ इति । == प्रथमकार्यावधिः== हिन्दुत्वभावतरङ्गैः १९९० तमे वर्षस्य आदिमभागे भारतीयजनतापक्षेण महती शक्तिः प्राप्ता । १९९६ तमे वर्षे जाते लोकसभानिर्वाचने भारतीयजनतापक्षः बृहत्तमपक्षत्वेन चितं जातम् । तदानीन्तनः राष्ट्रपतिः शङ्करदयालशर्मा सर्वकाररचनाय वाजपेयिमहोदयाय आह्वानम् अयच्छत् । वाजपेयिवर्यः देशस्य ११ तमप्रधानमन्त्रित्वेन प्रतिज्ञां स्व्यकरोत् । किन्तु अन्येषां पक्षाणां समर्थनं न प्राप्तम् इत्यतः बहुत्वस्य प्रदर्शने भारतीयजनतापक्षः विफलः जातः । अतः १३ दिनानाम् अनन्तरं तेन प्रधानमन्त्रिस्थानाय त्यागपत्रं दत्तम् । == द्वितीयकार्यावधिः == १९९८ तमे जाते लोकसभानिर्वाचने अपि भारतीयजनतापक्षः बहुत्वं प्राप्नोत् । अस्मिन् अवसरे बहवः रजकीयपक्षाः मिलित्वा 'राष्ट्रियजनतान्त्रिकमैत्रिकूटम्' आरचयन् । १९९८ तमे वर्षे अक्टोबर्मासस्य १३ दिनाङ्के द्वितीयवारं प्रधानमन्त्रिस्थानम् अलङ्कृतवान् अयम् <ref>{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/india_elections/61761.stm | title="Atal Bihari Vajpayee: India's new prime minister" | publisher=BBC News. | date=3 March 1998. | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। १३ मासानाम् अनन्तरं जयललितायाः नायकत्वे ए ऐ ए डि एम् के पक्षः समर्थनं प्रतिस्व्यकरोत् इत्यतः सर्वकारः एकस्मात् अङ्कात् बहुत्वच्युतः जातः <ref>{{cite web | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/322065.stm | title="South Asia Vajpayee's thirteen months" | publisher=BBC News. | date=17 April 1999 | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। == कवित्त्वम्== वाजपेयिमहोदयः न केवलं नेता अपि तु कविः । [[हिन्दी]]भाषाया तेन अनेकाः कविताः रचिताः । एतस्य २१ कवितानां सङ्कलनम् आङ्ग्लभाषायामपि '''Twenty-One Poems''' इति नाम्ना अनूदितम् । २००५ तमे वर्षे राजनैतिकक्षेत्रात् निवृत्तः जातः । अनेन नैके ग्रन्थाः आरचिताः । १९९२ तमे वर्षे पद्मविभूषणप्रशस्तिः, १९९४ तमे वर्षे लोकमान्यतिलकप्रशस्तिः इत्याद्याः तेन प्राप्ताः । ==अन्यानि श्रेष्ठकार्याणि== ===परमाणुस्फोटकपरीक्षणम् === मे १७७८ मध्ये भारतः राजस्थानास्थिते पोखरणक्षेत्रे भूतलान्तरीतं (भूगर्भन्तर्गतं) पञ्च परमाणु परीक्षणानि स्वस्य अधिकारावधौ सः कृतवान् । एतैः पञ्च परीक्षणैः सर्वं जगत् स्तब्धं आश्वर्यचकितं चाभवन् । तदानीं सर्वकारः एक मासं यावदेव प्रशासनरतः आसीत्, अयं विशेषः । रशीया फ्रान्स देशौ स्वसंरक्षणर्थं परमाणुशक्तेः धारणस्य भारतस्य अधिकारस्य अनुमोदनं कृतवन्तौ । परम् अमेरिका, कनडा, जपान, ब्रिटेन एवञ्च यूरोपीयदेशैः भारताय युद्धसामग्र्याः विक्रयणस्योपरि, प्रतिबन्धाः निक्षिप्ताः । भारतपाकिस्थानयोः सम्बन्धसेतुरूपेण तेन लाहोर्-लोकयानसेवा आरब्धा । १५ सहस्रकिलोमीटर्मितः 'सुवर्णचतुष्पथ'नामकस्य राष्ट्रियमुख्यमार्गस्य निर्माणम् अल्पे समये एव यत् समापितं तत् असामान्यं वर्तते <ref>{{cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/NDA-regime-constructed-50-of-national-highways-laid-in-last-30-years-Centre/articleshow/20869113.cms?referral=PM | title="NDA regime constructed 50% of national highways laid in last 30 years: Centre" | publisher=The Times of India. | accessdate=20 अगस्त 2014}}</ref>। प्रधानमन्त्रिग्रामसडक्योजनायाः अनुष्ठानद्वारा प्रतिग्रामं मार्गकल्पनाय व्यवस्था कृता । 'सर्वशिक्षाभियान'द्वारा सर्वः अपि अक्षरज्ञः स्यात् इत्येषः तस्य प्रयत्नः तस्य दूरदृष्टियुतं चिन्तनं द्योतयति । भारतस्य राजनैतिकनायकेषु अतिश्रेष्ठः, गौरवान्वितः नायकमणिः इति राजनैतिकविरोधिभिः अपि अभिज्ञातः अस्ति अटलविहारी वाजपेयी । १९७७ तमे वर्षे जनतासङ्घस्य सर्वकारे विदेशाङ्गसचिवरूपेण चितः सः [[अमेरिकासंयुक्तराज्यम्|अमेरिकासंसत्सदने]] हिन्दीभाषया भाषणम् अकरोत् इत्येषः विशेषः । ==पुरस्काराः== * 1992,पद्मविभूषणप्रशस्तिः * 1993, कानपुरविश्वविद्यालयात् डि लिट् * 1994, लोकमान्यतिलकप्रशस्तिः * 1994, Best Parliamentarian Award * 1994, Bharat Ratna Pandit Govind Vallabh Pant Award *2014, भरतरत्नकृते नामितम् == कृतयः == === सामाजिक्यः राजनैतिक्यः === * ''Nayi chunauti, naya avasara (Hindi Edition)''. (2002). ISBN 978-81-7016-501-9. * ''India's Perspectives on ASEAN and the Asia-Pacific Region''. (2003). ISBN 978-981-230-172-7. * ''NEW DIMENSIONS OF INDIA'S FOREIGN POLICY''. (1979). * ''Decisive days''. (1999). * ''When will atrocities on Harijans stop?: A.B. Vajpayee's speech in Rajya Sabha''. (1988). * ''Heal the wounds: Vajpayee's appeal on Assam tragedy to the parliament''. (1983). * ''National integration''. (1961). * ''Sakti se santi''. (1999). * ''Rajaniti ki rapatili rahem''. (1997). * ''Vicara-bindu (Hindi Edition)''. (2000). ISBN 978-81-7016-475-3. * ''Bindu-bindu vicara''. (1997). * ''Kucha lekha, kucha bhashana''. (1996). * ''Back to square one''. (1998). * ''Dynamics of an open society''. (1977). * ''Na dainyam na palayanam (Hindi Edition)''. (1998). * ''Bindu-bindu vicara (Hindi Edition)''. (1997). * ''Kucha lekha, kucha bhashana (Hindi Edition)''. (1996). * ''Sekyularavada: Bharatiya parikalpana (Da. Rajendra Prasada Smaraka vyakhyanamala)''. (1996). === आत्मचरितम् === * ''Atal Bihari Vajpayee, meri samsadiya yatra (Hindi Edition)''. (1999). ISBN 978-81-7315-281-8. * ''Four decades in parliament''. (1996). * ''Atala Bihari Vajpayee, samsada mem tina dasaka''. (1992). * ''Pradhanamantri Atala Bihari Vajapeyi, chune hue bhashana''. (2000). * ''Values, vision & verses of Vajpayee: India's man of destiny''. (2001). * ''India's foreign policy: New dimensions''. (1977). * ''Assam problem: Repression no solution''. (1981). * ''Suvasita pushpa: Atala Bihari Vajapeyi ke sreshtatama bhashana''. (1997). * ''A" === पद्यासाहित्यम् === * ''Twenty-One Poems''. (2003). ISBN 978-0-670-04917-2. * ''Kya khoya kya paya: Atala Vihari Vajapeyi, vyaktitva aura kavitaem (Hindi Edition)''. (1999). ISBN 978-81-7028-335-5. * ''Meri ikyavana kavitaem''. (1995). * ''Meri ikyavana kavitaem (Hindi Edition)''. (1995). * ''Sreshtha kabita''. (1997). * ''Nayi Disha'' - an album with [[Jagjit Singh (singer)|Jagjit Singh]] (1999) * ''Samvedna'' - an album with [[Jagjit Singh (singer)|Jagjit Singh]] (2002) === भाषणानि === * ''Prime Minister Atal Bihari Vajpayee, selected speeches''. (2000). ISBN 978-81-230-0834-9. * ''President's addresses, 1980-1986''. (2000). * ''Presidential address''. (1986). * ''Presidential address: Bharatiya Pratinidhi Sabha session, Bhagalpur (Bihar), 5 6 & 7 May 1972''. (1972). * ''Atal Bihari Vajpayee and Pokhran Test. * == आधाराः == * [http://www.nytimes.com/2004/05/22/world/in-india-s-spotlight-he-was-both-director-and-audience.html?ref=atal_bihari_vajpayee In India's Spotlight, He Was Both Director and Audience - NYTimes] ==अग्रिमाध्ययनाय == * L.K. Advani. ''[[My Country My Life]]''. (2008). ISBN 978-81-291-1363-4. * M.P. Kamal. ''Bateshwar to Prime Minister House - An Interesting Description of Different Aspects of Atalji's ''. (2003). ISBN 978-81-7604-600-8. * G.N.S. Raghavan. ''New Era in the Indian Polity, A Study of Atal Bihari Vajpayee and the BJP''. (1996). ISBN 978-81-212-0539-9. * P. R Trivedi. ''Atal Bihari Vajpayee: The man India needs : the most appropriate leader for the twentyfirst century''. (2000). ISBN 978-81-7696-001-4. * Sujata K. Dass. ''Atal Bihari Vajpayee''. (2004). ISBN 978-81-7835-277-0. * Chandrika Prasad Sharma. ''Poet politician Atal Bihari Vajpayee: A biography''. (1998). ASIN: B0006FD11E. * Sheila Vazirani. ''Atal Bihari Vajpayee; profile & personal views (Know thy leaders)''. (1967). ASIN: B0006FFBV2. * Dr. C.P. Thakur. ''India Under Atal Behari Vajpayee: The BJP Era''.(1999). ISBN 978-81-7476-250-4 * Sita Ram Sharma. ''Prime Minister Atal Behari Vajpayee: Commitment to power''. (1998). ISBN 978-81-85809-24-3. * Bhagwat S. Goyal ''Values, Vision & Verses of Vajpayee: India's Man of Destiny'' 2001 Srijan Prakashan R-6/233 Rajnagar [[Ghaziabad]] 201002 ISBN 81-87996-00-5. * Darshan Singh. ''Atal Behari Vajpayee: The arch of India''. (2001). ISBN 978-81-86405-25-3. * Yogesh Atal. ''Mandate for political transition: Reemergence of Vaypayee''. (2000). ASIN: B0006FEIHA. * Sujata K. Das. ''Atal Bihari Vajpayee''. (2004). ISBN 978-81-7835-277-0. ==टिप्पणी== {{Reflist}} ==बाह्यशृङ्खलाः== * [http://pib.nic.in/profile/bajpayee.html Profile] Govt. of India * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/463000.stm Profile] at ''[[BBC News]]'' * [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people/Vajpayee,+Atal+Behari Annotated Bibliography for Atal Bihari Vajpayee from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805043440/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=people%2FVajpayee%2C+Atal+Behari |date=2016-08-05 }} * {{NYTtopic|people/v/atal_bihari_vajpayee}} * [http://timesofindia.indiatimes.com/topic/Atal-Bihari-Vajpayee Atal Bihari Vajpayee] collected news and commentary at ''[[The Times of India]]'' * [http://www.hindisahitya.org/category/%e0%a4%85%e0%a4%9f%e0%a4%b2-%e0%a4%ac%e0%a4%bf%e0%a4%b9%e0%a4%be%e0%a4%b0%e0%a5%80-%e0%a4%b5%e0%a4%be%e0%a4%9c%e0%a4%aa%e0%a5%87%e0%a4%af%e0%a5%80/ Complete List of Poems by Atala Bihari Bajpai] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719194352/http://www.hindisahitya.org/category/%E0%A4%85%E0%A4%9F%E0%A4%B2-%E0%A4%AC%E0%A4%BF%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80-%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%9C%E0%A4%AA%E0%A5%87%E0%A4%AF%E0%A5%80/ |date=2012-07-19 }} * [http://atalji.webs.com अटलजी की रचनाएँ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929144528/http://atalji.webs.com/ |date=2014-09-29 }} * [http://bjp.org/leader/atalji.htm BJP website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205042048/http://bjp.org/leader/atalji.htm |date=2006-12-05 }} * [http://www.bjpindia.in/index.php/about-bjp/leadership/37-leaders/64-sh-atal-bihari-vajpayee.html A. B. Vajpayee] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006211107/http://www.bjpindia.in/index.php/about-bjp/leadership/37-leaders/64-sh-atal-bihari-vajpayee.html |date=2011-10-06 }} at BJP leaders, India * [http://atalji.webs.com Atalji's life journey poems and songs collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140929144528/http://atalji.webs.com/ |date=2014-09-29 }} * [http://geeta-kavita.com/article.asp?article=list_poems#atal Read few poems of Atal Bihari Vajpayee in Hindi Script] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070220232610/http://geeta-kavita.com/article.asp?article=list_poems#atal |date=2007-02-20 }} * {{IMDb name|1528651}} {{भारतस्य प्रधानमन्त्रिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः]] |पूर्वतनः=[[पी वी नरसिंह राव्]] |अग्रिमः=[[एच् डी देवे गौडा]]}} {{भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः}} {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} {{Authority control}} [[वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य प्रधानमन्त्रिणः]] [[वर्गः:हिन्दीकवयः]] [[वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः]] [[वर्गः:पद्मविभूषणप्रशस्तिभाजः]] [[वर्गः:भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः]] [[वर्गः:१९२४ जननम्]] [[वर्गः:२०१८ मरणम्]] {{शिखरं गच्छतु}} 2nhst1gap3j8sm5nsvgbj7hu1h2rpfl 0 1205 501380 489856 2026-10-15T04:11:03Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[ए पि जे अब्दुल् कलाम्]] पृष्ठं [[अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 489856 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = ए.पी.जे.अब्दुल् कलाम |image =A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg |caption = १२ तमे वार्टन्-भारतीय-आर्थिकसविशिष्टगणे (२००८) अब्दुल् कलामः |office = [[भारतस्य राष्ट्रपतिः|११ भारतस्य राष्ट्रपतिः]] |primeminister = [[अटल बिहारी वाजपेयी]]<br>[[मनमोहनसिंह]] |vicepresident = [[बैरोन् सिंह शेखावत्]] |term_start = 25 July 2002 |term_end = 25 July 2007 |predecessor = [[कोचेरिल् रामन् नारायणन्]] |successor = [[प्रतिभा पाटील|प्रतिभा देवीसिंह पाटील]] |birth_date = {{birth date and age|1931|10|15|df=y}} |birth_name = अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः |birth_place = [[रामेश्वरम्]], [[मद्रास् प्रेसिडेन्सि]], [[ब्रिटिष् राज्|ब्रिटिष् इन्डिया]]<br/>(इदानीम् [[तमिळनाडु]], भारतम्) |death_date = {{death date and age|2015|07|27|1931|10|15|df=y}} |website = {{URL|www.abdulkalam.com|abdulkalam.com}} |party = |alma_mater = [[सेन्ट् जोसेफ् महाविध्यालयः, तिरुचिरापल्लि]]<br />[[मद्र्रास् इन्स्टिट्युट् आफ् टेक्नोलजी]] |profession = प्राघ्यापकः, लेखकः, वैज्ञानिकः, राष्ट्रपतिः <br>[[एयरोस्पेस् तान्त्रिकता|एयरोस्पेस् तन्त्रज्ञः]] }} '''अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः''' ({{lang-ta|அவுல் பகீர் ஜைனுலாப்தீன் அப்துல் கலாம்;}} ({{IPAc-en|audio=En-us-A.p.j. Abdul Kalam from India pronunciation (Voice of America).ogg|ˈ|æ|b|d|ʊ|l|_|k|ə|ˈ|l|ɑː|m}}; १५ अक्टोबर् १९३१ – २७ जुलै २०१५) अस्य जन्म क्रि.श. १९३१तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य पञ्चदशे दिने [[तमिळ्नाडु|तमिळळ्नाडुराज्यस्य]] [[रामेश्वरम्]] इति मण्डलस्य धनुष्कोटि इति स्थाने अभवत् ।<ref>{{cite web | url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2567111001.html | title=जन्म | publisher=Daily News (Colombo, Sri Lanka) | date=जनवरि २३, २०१२ | accessdate=7 मार्च् 2014 | archive-date=2013-05-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130518223333/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2567111001.html | deadurl=yes }}</ref> लोकः एतं डा. अब्दुल् कलाम इत्येव सम्बोधयति । भारतीयगणतन्त्रस्य एकादशः निर्वाचितः राष्ट्रपतिः अभवत् । कलामः प्रसिद्धः वैज्ञानिकः अभियन्ता अविवाहितः च आसीत् । == बाल्यं शिक्षा च == अस्य जन्म मध्यमवर्गस्य [[इस्लाम्-मतम्|मुस्लिम्]] कुटुम्बे अभवत् । अस्य पिता जैनुलाब्दीन् तु धनवान् विद्यावान् च नासीत् । सः शुद्धहस्तः अनुशासितः नाविकः आसीत् । धीवरेभ्यः नौकाः भाटकरूपेण यच्छति स्म । अविभक्ते कुटुम्बे अब्दुल कलामः पालितः । अस्य पञ्च सहोदराः पञ्चसहोदर्यः सन्ति । एवं गृहे त्रयाणां कुटुम्बाः वसन्ति स्म । अब्दुल् कलामस्य जीवने अस्य पितुः प्रभावः अधिकः अस्ति । सः सम्पूर्णतया शिक्षितः नास्ति तथापि तस्य कार्यबद्धता दत्तः संस्कारः च कलामस्य जीवने बहूपकारकः अभवन् । == विद्यार्थिजीवनम् == पञ्चवर्षीयः कलामः रामेश्वरस्य पञ्चायतप्राथमिकशालयां प्रविष्टः । प्रारम्भिकशिक्षां अनुवर्तयितुम् आवश्यकं धनसङ्ग्रहं प्रातः प्रतिगृहं वृत्तपत्रिकानां वितरणद्वारा करोति स्म ।<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=TkGyzKt-l6cC&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | title=प्रईदड् आफ़् द नेशन् : ड ए पि जे अब्दुल् कलाम् | publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. | author=Sharma, Mahesh; Das, P.K.; Bhalla, P. | location=p 12 | isbn=ISBN 978-81-288-0806-7.}}</ref> क्रि.श. १९५८तमे वर्षे कलामः मद्रास-इंस्टीट्यूट-आफ् टेकनालजी इति महाविद्यालयतः अन्तरिक्षविज्ञाने स्नातकपदवीम् प्राप्तवान् । पश्चात् हावरक्राफ्ट् इति परियोजनायाम् उद्योतं प्राप्तवान् । ततः भारतीयरक्षानुसन्धान तथा विकास इत्येतस्यां संस्थायां प्रवेशं प्राप्तवान् । क्रि.श. १९६२तमवर्षतः तस्यां संस्थायाम् उपग्रहप्रक्षेपणस्य विविधासु परियोजनासु स्वभूमिकां समर्थरूपेण निरूढवान् । परियोजनायाः निदेशकत्वेन [[भारतम्|भारतस्य]]एस्.एल्.वि.३ इति प्रथमं स्वदेशीयम् उपग्रहं निर्मीय प्रक्षेपितवान् । क्रि.श. १९८०तमवर्षे रोहिणीति उपग्रहं सफलतया अन्तरिक्षं प्रापितवान् । == वृत्तिजीवनम् == क्रि.श. १९६२तमवर्षे भारतीयान्तरिक्षानुसन्धानसङ्घटने सेवायां नियुक्तः । डा. अब्दुल् कलामः प्रकल्पनिदेशकत्वेन भारतस्य स्वदेशीयोपग्रहस्य (एस्.एल्.वी. तृतीयः)प्रक्षेपणस्य क्षिपणिनिर्माणस्य श्रेयः प्राप्तवान् । क्रि.श. १९८०तमवर्षस्य जुलैमासे रोहिणी इति उपग्रहं प्रथिव्याः कक्षस्य निकटे एव स्थापितवान् <ref>{{cite web | url=http://www.nti.org/media/pdfs/india_missile.pdf?_=1316466791 | title="Missile Chronology, 1971–1979" (PDF). | accessdate=7 मार्च् 2014}}</ref>। अनेन [[भारतम्|भारताय]] अपि अन्ताराष्ट्रियान्तरिक्षसमाजस्य सदस्यत्वं दत्तम् अभवत्। इसरो संस्थायाः व्योमवाहनसंप्रेषणस्य कार्यक्रमस्य अनुमतिप्राप्तेः श्रेयः अपि अस्य एव । कलामः स्वदेशीयलक्ष्यभेद्यस्त्रस्य विन्यासं कृतवान् । स्वदेशीयतन्त्रज्ञानेन अग्निः इति पृथ्वीति क्षिपणी विन्यासं कृतवान् । डा. कलामः क्रि.श. १९९२तमवर्षस्य जुलैमासतः क्रि.श. १९९९ डिसेम्बर् पर्यन्तं [[भारतम्|भारतस्य]] रक्षणामन्त्रिणः विज्ञानमार्गदर्शकः सुरक्षाशोधविकासविभागस्य सचिवः चाभवत् । एषः स्टेटेजिक् मिसाय्ल् सिस्टम् इत्यस्य उपयोगम् आग्नेयास्त्रस्य रूपेण कृतवान् । अनेन कारणेन [[भारतम्|भारतदेशः]] परमाण्वस्त्राणाम् उत्पादनस्य क्षमताप्रापणे सफलः अभवत् । डा.कलामः क्रि.श. २०२०तमवर्षपर्यन्तं [[भारतम्|भारतं]] वैज्ञानिकक्षेत्रे अत्यधुनिकं कर्तुं विशिष्टां योजनां निरूप्य सर्वकाराय समर्पितवान् । तदानीम् एषः [[भारतसर्वकारः|भारतसर्वकारस्य]] प्रधानवैज्ञानिकोपदेशकः आसीत् । क्रि.श. १९८२तमवर्षे डा. कलामः भारतीयरक्षानुसन्धान एवं विकास इत्यस्याः संस्थायाः निदेशकत्वेन पुनरागतः । तदा एषः स्वस्य सम्पूर्णं लक्ष्यं निदेशितक्षिपणेः विकासार्थं केन्द्रीकृतवान् । अग्निक्षिपणिः पृथ्वीक्षिपणिः इत्यनयोः परीक्षणसाफल्यस्य श्रेयसः बहुभागः डा. कलामस्य एव भवति । क्रि.श. १९९२तमवर्षे भारतीयरक्षणामन्त्रालयस्य वैज्ञानिकोपदेशकः इति नियुक्तः । अस्य परिवीक्षणे एव क्रि.श. १९८८तमे वर्षे पोखराण इति स्थाने द्वितीयं परमाणुपरीक्षणम् उपपन्नम् <ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=SZRk_z3dhtYC&pg=PA106&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | title=Indo-Russian military and nuclear cooperation: lessons and options for U.S. policy in South A | publisher=Lexington Books. | pages=p. 106. | isbn=ISBN 978-0-7391-0217-6}}</ref>। अनया घटनया भारतं परमाणुशक्तिसम्पन्नराष्ट्रस्य आवल्याम् अन्तर्भावितम् अभवत् । == राजनैतिकजीवनम् == डा. अब्दुल् कालामः [[भारतम्|भारतस्य]] एकादशः राष्ट्रपतिः इति निर्वाचितः अभवत् । [[भारतीयजनतापक्षः|भारतीयजनतापक्षेण]] समर्थितः एन्.डि.ए. सङ्घटनं स्वस्य प्रतिनिधिम् अकरोत् यस्य समर्थनं विपक्षं विना अन्ये सर्वे अकुर्वन्<ref>{{cite web | url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-11/news/27348497_1_nda-alliance-nda-today-president-kalam | title="NDA’s smart missile: President Kalam" | publisher=The Economic Times. | date=Jun 11, 2002, | accessdate=10 मार्च् 2014 | archive-date=2013-11-25 | archive-url=https://archive.today/20131125034912/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-11/news/27348497_1_nda-alliance-nda-today-president-kalam | deadurl=yes }}</ref> । क्रि.श. २००२तमवर्षस्य जुलैमासस्य १८तमे दिने डा. कलामः ९०%बहुमतेन [[भारतम्|भारतस्य]] राष्ट्रपतिः अभवत् । तस्मिन् एव वर्षे जुलैमासस्य २५तमे दिने संसद्भवनस्य अशोकसभाङ्गणे राष्ट्रपतिपदस्य प्रमाणशपथम् बोधितम् <ref>{{cite web | url=http://hindu.com/2002/07/19/stories/2002071905340100.htm | title=Abdul Kalam elected President | publisher=The Hindu. | date=Jul 19, 2002 | accessdate=10 मार्च् 2014 | archive-date=November 13, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131113191656/http://hindu.com/2002/07/19/stories/2002071905340100.htm | deadurl=yes }}</ref>। अस्मिन् संक्षिप्ते समारोहे [[अटलबिहारीवाजपेयी]] तस्य मन्त्रिमण्डलस्य सदस्याः तथा अधिकारिणः उपस्थिताः आसन् । डा.कलामस्य कार्यकालः क्रि.श. २००७तमवर्षस्य जुलै २५तमे दिने समाप्तः अभवत् । डा.कलामः राजनैतके वैयक्तिके च जीवने अतीव अनुशासितः अस्ति । अयं सर्वदा शाकाहारी मद्यपानव्यसनरहितः अस्ति । अस्य विङ्ग्स् आफ् फायर् इति आत्मकथनग्रन्थे भारतीययूनां मार्गदर्शनम् अस्ति । गैडिङ्ग् सोल्स् - डायलाग्स् आफ् दि पर्पस् आफ् दि लैफ् इति अस्य द्वितीये ग्रन्थे अध्यात्मिकविचाराः उल्लिखिताः सन्ति । अनेन [[तमिऴ्|तमिळुभाषा]]या अनेकानि पद्यानि विरचितानि । दक्षिणकोरियादेशे अस्य पुस्तकानाम् अभ्यर्थना अधिका अस्ति अस्य विषये अपि महान् आदरः अस्ति इति ज्ञायते । सामान्यतः पश्यामः चेत् डा.कलामः राजनैतिकव्यक्तिः न किन्तु अस्य मनसि राष्ट्रवादी विचाराः अमिताः सन्ति । एषः राष्ट्रपतिः भूत्वा [[भारतदेशः|भारतदेशस्य]] अभिवृद्धिनीतेः संस्थापनस्य कारणेन राजनीतिज्ञः इत्यपि वक्तुं शक्यते । इण्डिया २०२० इत्याख्ये स्वरचिते पुस्तक्ते एषः [[भारतम्|भारतस्य]] अभिवृद्धिविषये स्वदृष्टिदिशां स्पष्टं कृतवान् । एषः अन्तरिक्षक्षेत्रे भारतं जगदुरुत्वेन दृष्टुम् इच्छति । एतत् साधयितुम् अस्य मस्तके नैकाः योजनाः सन्ति । पर्माण्वस्त्रस्य क्षेत्रे एष [[भारतम्|भारतं]] परमशक्तिशालिनं कर्तुम् इच्छति । विज्ञानस्य अन्यक्षेत्रेषु अपि विकासः भवेदिति अस्य परमाशयः । डा.कलामः वदति यत् तन्त्रांशस्य क्षेत्रे सर्ववर्जनानि विमुक्तानि भवेयुः येन अधिकाधिकजनाः अस्य प्रयोजनं प्राप्नुयुः । एवं चेत् सूचनातन्त्रांशः तीव्रगत्या विकसितः भवति । यदि कोऽपि देशस्य अभिवृद्धिमिच्छति देशे शान्तेः संरक्षणार्थं प्रयत्नः विधेयः । शान्तिः आवश्यक्ती इति शक्तिसङ्ग्रहः न कर्तव्यः इति भावः न । अस्माकं शक्तेः अभावादेव गतेषु २०००वर्षेषु ६००वर्षणि वयम् अन्यैः प्रशासिताः इति सधैर्यम् अण्वस्त्रसङ्ग्रहविषये जागरयति । == प्रशस्तिपुरस्काराः == ''' अवुल पकीर जैनुलबीदीन अब्दुल कलामाय [[भारतसर्वकारः|भारतसर्कारस्य]] क्रि.श. १९८१तमे वर्षे प्रशासकीयसेवाक्षेत्रस्य पद्मभूषणप्रशस्तिः प्रदत्ता । अपि च डा.कलामः भारतसर्कारस्य सर्वोच्चेन नागरिकसम्माननेन [[भारतरत्नम्|भारतरत्नेन]] अलङ्कृतः । == वैयक्तिकजीवनम् == डा.कलामः स्वव्यक्तिगते जीवने अपि परिपूर्णः अनुशासितः अस्ति । आजीवनं ब्रह्मचर्यव्रतस्य पालनं सङ्कल्पितवान् । एषः [[कुरान्|कुरान्ग्रन्थं]] तथा [[भगवद्गीता|भगवद्गीतां]] च समानतया अध्ययनं करोति । स्वयं कलामः बहुत्र उक्तवान् यत् सः तिरुक्कुरल् अपि अनुसरति इति । अस्यभाषणे न्यूनातिन्यूनम् एकस्य कुरलस्य उल्लेखः भवत्येव । राजनैतिकेस्तरे अस्य अभिप्रायः अस्ति यत् [[भारतम्|भारतस्य]] अपि भूमिपा अन्ताराष्ट्रियस्तरे विस्तृता भवेत् इति । [[भारतम्|भारतदेशः]] महाशक्तिः जगद्गुरुः च भवितुं तत्पथे गच्छन्तं दृष्टुम् अस्य मनः बहुधा इच्छति । अस्यां दिशायां प्रेरणां जनयितुम् एषः अनेकान् ग्रन्थन् अपि व्यरचयत् । तन्त्रांशः भारतस्य सर्वसाधारणस्यापि जनस्य हस्तगतः भवेत् इति सर्वदा आग्रहं कृतवान् । बालानां वृद्धानां च कलामः अतीव प्रयः अस्ति । अधुना एषः भारतीयान्तरिक्षविज्ञानम् तथा प्रौद्योगिकसंस्थानम् इत्यस्य कुलपतिः अस्ति । == कृतयः == डा. कलामः साहित्यिकरूपेणापि स्वशोधसारं चतृषु ग्रन्थेषु आनीतवान् । विंग्स् ऑफ़ फैर्', 'इण्डिया २०२०- ए विषन् फ़ॉर दि न्यू मिलेनियम्', 'माई जर्नी' तथा 'इग्नाटिड् माइण्ड्स्- अनसैसिङ्ग् दि पवर् विदिन् इण्डिया । एतानि पुस्तकानि भारतीयभाषाभिः विदेशीयभाषाभिः च अनूदितानि । एषः कश्चित् विशिष्टः वैज्ञानिकः यस्मै ३०विश्वविद्यालयाः गौरवपूर्वकं डाक्टरेट् उपधिं दत्तवन्तः । * इग्नाइटेड मैण्ड्स् एनलिषिङ्ग् दि पावर विदीन इण्डिया (प्रकाशनम् - पेंग्विन बुक्स, २००३)<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=kypuAAAAMAAJ&q=ignited+minds&dq=ignited+minds&source=bl&ots=ez0QmBHU9X&sig=0TzcmzgctsyVAkxqJ4Ykxzkgvho&hl=en&sa=X&ei=azn2T4fVAYWe8gSQ_pntBg&redir_esc=y | title=Ignited Minds: Unleashing the Power Within India | publisher=Viking. | author=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam | year=01-Jan-2002 | pages=205 pages}}</ref> * इण्डिया मै ड्रीम् (प्रकाशनम् - एक्सेल बुक्स्, २००४) * एनविजनिंग अन एम्पावर्ड् नेशन् टेक्नालजी फार् सोसायटल् ट्रांसफारमेशन् (टाटा मैकग्राहिल् पब्लिशिङ्ग् कम्पनी लिमिटेड्, २००४) * आत्मकथा - विग्स् आळ् फैर् एन् आटोबायोग्राफी आफ ए.पी.जे. अब्दुल् कलामः (ओरियण्ट् लाङ्गमैन्, १९९९)<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=c3qmIZtWUjAC&redir_esc=y | title=Wings of Fire: An Autobiography | publisher=Universities Press. | author=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam, Arun Tiwari | isbn=ISBN 978-81-7371-146-6.}}</ref> * आत्मकथा - सैण्टिस्त् टू प्रेसिडेंट् (ज्ञान पब्लिशिङ्ग हौस् २००३) * इटरनल् क्वेस्ट् अब्दुल् कलामस्य जीवनकालः लेखकः - एस्. चन्द्रः (पेंटागन पब्लिशर्स्, २००२)<ref>{{cite web | url=http://www.nytimes.com/2002/07/19/world/nuclear-scientist-70-a-folk-hero-is-elected-india-s-president.html | title="Nuclear Scientist, 70, a Folk Hero, Is Elected India's President" | publisher=The NewYork Times | date=July 19, 2002 | accessdate=10 मार्च् 2014 | author=Rohde, David}}</ref> * प्रेसिडेंट एपीजे अब्दुल् कलामः आर्. के. पूर्ति रचितः (अनमोल पब्लिकेशन्स,२००२) I * ए. पी. जे. अब्दुल् कलामः दि विषनरी आळ् इण्डिया - के. भूषण तथा जी. कात्यालः रचनम् (एपीएच पब्लिशिङ्ग् कार्पोरेशन्, २००२)<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=W3K3wQsM9PUC&redir_esc=y | title=A.P.J. Abdul Kalam: The Visionary of India | publisher=APH Publishing. | author=Bhushan, K.; Katyal, G. | year=1 January 2002 | isbn=ISBN 978-81-7648-380-3.}}</ref> ==परलोकगमनम्== २०१५ वर्षस्य जुलै मासस्य २७ तमे दिनाङ्के डॉ. अब्दुल् कलाम्-महोदयस्य [[हृदयाघातः|हृदयाघातेन]] निधनम् अभवत् । तस्मिन् दिने सायं काले भारतीय-प्रबन्ध-संस्थानस्य (Indian Institute of Management Shillong) एकस्यां व्याख्यानसभायां व्याख्यारते सन् हृत्पीडया पीडितः जातः आसीत्<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/former-president-abdul-kalam-passed-away-following-sudden-illness/|title=Abdul Kalam, former president of India, passes away at 84|date=27 July 2015|work=The Indian Express|accessdate=27 July 2015}}</ref> । {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[के आर् नारायणन्]] |अग्रिमः=[[प्रतिभा पाटिल]]}} ==आकराः== {{Reflist|2}} == बाह्यानुबन्धाः == * [http://books.google.co.in/books?id=4lkjP54x5_MC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false कर्मयोगी कलामः] (गूगल् पुस्तकम् ; लेखकः - लक्षमप्रसादः, शाण्डिल्यः) * [http://presidentofindia.nic.in/scripts/presidentprofile.jsp आधिकारिकजालस्थाने अस्य जीवनगाथा (आङ्ग्लभाषया)] * [http://presidentofindia.nic.in/ भारतस्य राष्ट्रपतीनाम् आधिकारिकं जालस्थानम्] * [http://www.myfriendabdulkalam.blogspot.com अब्दुल् कलामः] *[http://www.achhikhabar.com/2011/06/18/apj-abdul-kalam-quotes-in-hindi/ ए. पी. जे. अब्दुल् कलामस्य अमूल्यचिन्तनानि ([[हिन्दीभाषा]]याम्)] {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} " [[वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः]] [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|11]] [[वर्गः:विषयः वर्धनीयः]] [[वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः]] [[वर्गः:१९३१ जननम्]] [[वर्गः:२०१५ मरणम्]] 1pysagx7fwg37xlnicc1j2212ddj407 501382 501380 2026-10-15T04:11:56Z स्वर्ण 44291 501382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |name = अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः |image =A. P. J. Abdul Kalam in 2008.jpg |caption = १२ तमे वार्टन्-भारतीय-आर्थिकसविशिष्टगणे (२००८) अब्दुल् कलामः |office = [[भारतस्य राष्ट्रपतिः|११ भारतस्य राष्ट्रपतिः]] |primeminister = [[अटल बिहारी वाजपेयी]]<br>[[मनमोहनसिंह]] |vicepresident = [[बैरोन् सिंह शेखावत्]] |term_start = 25 July 2002 |term_end = 25 July 2007 |predecessor = [[कोचेरिल् रामन् नारायणन्]] |successor = [[प्रतिभा पाटील|प्रतिभा देवीसिंह पाटील]] |birth_date = {{birth date and age|1931|10|15|df=y}} |birth_name = अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः |birth_place = [[रामेश्वरम्]], [[मद्रास् प्रेसिडेन्सि]], [[ब्रिटिष् राज्|ब्रिटिष् इन्डिया]]<br/>(इदानीम् [[तमिळनाडु]], भारतम्) |death_date = {{death date and age|2015|07|27|1931|10|15|df=y}} |website = {{URL|www.abdulkalam.com|abdulkalam.com}} |party = |alma_mater = [[सेन्ट् जोसेफ् महाविध्यालयः, तिरुचिरापल्लि]]<br />[[मद्र्रास् इन्स्टिट्युट् आफ् टेक्नोलजी]] |profession = प्राघ्यापकः, लेखकः, वैज्ञानिकः, राष्ट्रपतिः <br>[[एयरोस्पेस् तान्त्रिकता|एयरोस्पेस् तन्त्रज्ञः]] }} '''अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः''' ({{lang-ta|அவுல் பகீர் ஜைனுலாப்தீன் அப்துல் கலாம்;}} ({{IPAc-en|audio=En-us-A.p.j. Abdul Kalam from India pronunciation (Voice of America).ogg|ˈ|æ|b|d|ʊ|l|_|k|ə|ˈ|l|ɑː|m}}; १५ अक्टोबर् १९३१ – २७ जुलै २०१५) अस्य जन्म क्रि.श. १९३१तमवर्षस्य अक्टोबरमासस्य पञ्चदशे दिने [[तमिळ्नाडु|तमिळळ्नाडुराज्यस्य]] [[रामेश्वरम्]] इति मण्डलस्य धनुष्कोटि इति स्थाने अभवत् ।<ref>{{cite web | url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-2567111001.html | title=जन्म | publisher=Daily News (Colombo, Sri Lanka) | date=जनवरि २३, २०१२ | accessdate=7 मार्च् 2014 | archive-date=2013-05-18 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130518223333/http://www.highbeam.com/doc/1P3-2567111001.html | deadurl=yes }}</ref> लोकः एतं डा. अब्दुल् कलाम इत्येव सम्बोधयति । भारतीयगणतन्त्रस्य एकादशः निर्वाचितः राष्ट्रपतिः अभवत् । कलामः प्रसिद्धः वैज्ञानिकः अभियन्ता अविवाहितः च आसीत् । == बाल्यं शिक्षा च == अस्य जन्म मध्यमवर्गस्य [[इस्लाम्-मतम्|मुस्लिम्]] कुटुम्बे अभवत् । अस्य पिता जैनुलाब्दीन् तु धनवान् विद्यावान् च नासीत् । सः शुद्धहस्तः अनुशासितः नाविकः आसीत् । धीवरेभ्यः नौकाः भाटकरूपेण यच्छति स्म । अविभक्ते कुटुम्बे अब्दुल कलामः पालितः । अस्य पञ्च सहोदराः पञ्चसहोदर्यः सन्ति । एवं गृहे त्रयाणां कुटुम्बाः वसन्ति स्म । अब्दुल् कलामस्य जीवने अस्य पितुः प्रभावः अधिकः अस्ति । सः सम्पूर्णतया शिक्षितः नास्ति तथापि तस्य कार्यबद्धता दत्तः संस्कारः च कलामस्य जीवने बहूपकारकः अभवन् । == विद्यार्थिजीवनम् == पञ्चवर्षीयः कलामः रामेश्वरस्य पञ्चायतप्राथमिकशालयां प्रविष्टः । प्रारम्भिकशिक्षां अनुवर्तयितुम् आवश्यकं धनसङ्ग्रहं प्रातः प्रतिगृहं वृत्तपत्रिकानां वितरणद्वारा करोति स्म ।<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=TkGyzKt-l6cC&pg=PA13&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | title=प्रईदड् आफ़् द नेशन् : ड ए पि जे अब्दुल् कलाम् | publisher=Diamond Pocket Books (P) Ltd. | author=Sharma, Mahesh; Das, P.K.; Bhalla, P. | location=p 12 | isbn=ISBN 978-81-288-0806-7.}}</ref> क्रि.श. १९५८तमे वर्षे कलामः मद्रास-इंस्टीट्यूट-आफ् टेकनालजी इति महाविद्यालयतः अन्तरिक्षविज्ञाने स्नातकपदवीम् प्राप्तवान् । पश्चात् हावरक्राफ्ट् इति परियोजनायाम् उद्योतं प्राप्तवान् । ततः भारतीयरक्षानुसन्धान तथा विकास इत्येतस्यां संस्थायां प्रवेशं प्राप्तवान् । क्रि.श. १९६२तमवर्षतः तस्यां संस्थायाम् उपग्रहप्रक्षेपणस्य विविधासु परियोजनासु स्वभूमिकां समर्थरूपेण निरूढवान् । परियोजनायाः निदेशकत्वेन [[भारतम्|भारतस्य]]एस्.एल्.वि.३ इति प्रथमं स्वदेशीयम् उपग्रहं निर्मीय प्रक्षेपितवान् । क्रि.श. १९८०तमवर्षे रोहिणीति उपग्रहं सफलतया अन्तरिक्षं प्रापितवान् । == वृत्तिजीवनम् == क्रि.श. १९६२तमवर्षे भारतीयान्तरिक्षानुसन्धानसङ्घटने सेवायां नियुक्तः । डा. अब्दुल् कलामः प्रकल्पनिदेशकत्वेन भारतस्य स्वदेशीयोपग्रहस्य (एस्.एल्.वी. तृतीयः)प्रक्षेपणस्य क्षिपणिनिर्माणस्य श्रेयः प्राप्तवान् । क्रि.श. १९८०तमवर्षस्य जुलैमासे रोहिणी इति उपग्रहं प्रथिव्याः कक्षस्य निकटे एव स्थापितवान् <ref>{{cite web | url=http://www.nti.org/media/pdfs/india_missile.pdf?_=1316466791 | title="Missile Chronology, 1971–1979" (PDF). | accessdate=7 मार्च् 2014}}</ref>। अनेन [[भारतम्|भारताय]] अपि अन्ताराष्ट्रियान्तरिक्षसमाजस्य सदस्यत्वं दत्तम् अभवत्। इसरो संस्थायाः व्योमवाहनसंप्रेषणस्य कार्यक्रमस्य अनुमतिप्राप्तेः श्रेयः अपि अस्य एव । कलामः स्वदेशीयलक्ष्यभेद्यस्त्रस्य विन्यासं कृतवान् । स्वदेशीयतन्त्रज्ञानेन अग्निः इति पृथ्वीति क्षिपणी विन्यासं कृतवान् । डा. कलामः क्रि.श. १९९२तमवर्षस्य जुलैमासतः क्रि.श. १९९९ डिसेम्बर् पर्यन्तं [[भारतम्|भारतस्य]] रक्षणामन्त्रिणः विज्ञानमार्गदर्शकः सुरक्षाशोधविकासविभागस्य सचिवः चाभवत् । एषः स्टेटेजिक् मिसाय्ल् सिस्टम् इत्यस्य उपयोगम् आग्नेयास्त्रस्य रूपेण कृतवान् । अनेन कारणेन [[भारतम्|भारतदेशः]] परमाण्वस्त्राणाम् उत्पादनस्य क्षमताप्रापणे सफलः अभवत् । डा.कलामः क्रि.श. २०२०तमवर्षपर्यन्तं [[भारतम्|भारतं]] वैज्ञानिकक्षेत्रे अत्यधुनिकं कर्तुं विशिष्टां योजनां निरूप्य सर्वकाराय समर्पितवान् । तदानीम् एषः [[भारतसर्वकारः|भारतसर्वकारस्य]] प्रधानवैज्ञानिकोपदेशकः आसीत् । क्रि.श. १९८२तमवर्षे डा. कलामः भारतीयरक्षानुसन्धान एवं विकास इत्यस्याः संस्थायाः निदेशकत्वेन पुनरागतः । तदा एषः स्वस्य सम्पूर्णं लक्ष्यं निदेशितक्षिपणेः विकासार्थं केन्द्रीकृतवान् । अग्निक्षिपणिः पृथ्वीक्षिपणिः इत्यनयोः परीक्षणसाफल्यस्य श्रेयसः बहुभागः डा. कलामस्य एव भवति । क्रि.श. १९९२तमवर्षे भारतीयरक्षणामन्त्रालयस्य वैज्ञानिकोपदेशकः इति नियुक्तः । अस्य परिवीक्षणे एव क्रि.श. १९८८तमे वर्षे पोखराण इति स्थाने द्वितीयं परमाणुपरीक्षणम् उपपन्नम् <ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=SZRk_z3dhtYC&pg=PA106&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false | title=Indo-Russian military and nuclear cooperation: lessons and options for U.S. policy in South A | publisher=Lexington Books. | pages=p. 106. | isbn=ISBN 978-0-7391-0217-6}}</ref>। अनया घटनया भारतं परमाणुशक्तिसम्पन्नराष्ट्रस्य आवल्याम् अन्तर्भावितम् अभवत् । == राजनैतिकजीवनम् == डा. अब्दुल् कालामः [[भारतम्|भारतस्य]] एकादशः राष्ट्रपतिः इति निर्वाचितः अभवत् । [[भारतीयजनतापक्षः|भारतीयजनतापक्षेण]] समर्थितः एन्.डि.ए. सङ्घटनं स्वस्य प्रतिनिधिम् अकरोत् यस्य समर्थनं विपक्षं विना अन्ये सर्वे अकुर्वन्<ref>{{cite web | url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-11/news/27348497_1_nda-alliance-nda-today-president-kalam | title="NDA’s smart missile: President Kalam" | publisher=The Economic Times. | date=Jun 11, 2002, | accessdate=10 मार्च् 2014 | archive-date=2013-11-25 | archive-url=https://archive.today/20131125034912/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-06-11/news/27348497_1_nda-alliance-nda-today-president-kalam | deadurl=yes }}</ref> । क्रि.श. २००२तमवर्षस्य जुलैमासस्य १८तमे दिने डा. कलामः ९०%बहुमतेन [[भारतम्|भारतस्य]] राष्ट्रपतिः अभवत् । तस्मिन् एव वर्षे जुलैमासस्य २५तमे दिने संसद्भवनस्य अशोकसभाङ्गणे राष्ट्रपतिपदस्य प्रमाणशपथम् बोधितम् <ref>{{cite web | url=http://hindu.com/2002/07/19/stories/2002071905340100.htm | title=Abdul Kalam elected President | publisher=The Hindu. | date=Jul 19, 2002 | accessdate=10 मार्च् 2014 | archive-date=November 13, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131113191656/http://hindu.com/2002/07/19/stories/2002071905340100.htm | deadurl=yes }}</ref>। अस्मिन् संक्षिप्ते समारोहे [[अटलबिहारीवाजपेयी]] तस्य मन्त्रिमण्डलस्य सदस्याः तथा अधिकारिणः उपस्थिताः आसन् । डा.कलामस्य कार्यकालः क्रि.श. २००७तमवर्षस्य जुलै २५तमे दिने समाप्तः अभवत् । डा.कलामः राजनैतके वैयक्तिके च जीवने अतीव अनुशासितः अस्ति । अयं सर्वदा शाकाहारी मद्यपानव्यसनरहितः अस्ति । अस्य विङ्ग्स् आफ् फायर् इति आत्मकथनग्रन्थे भारतीययूनां मार्गदर्शनम् अस्ति । गैडिङ्ग् सोल्स् - डायलाग्स् आफ् दि पर्पस् आफ् दि लैफ् इति अस्य द्वितीये ग्रन्थे अध्यात्मिकविचाराः उल्लिखिताः सन्ति । अनेन [[तमिऴ्|तमिळुभाषा]]या अनेकानि पद्यानि विरचितानि । दक्षिणकोरियादेशे अस्य पुस्तकानाम् अभ्यर्थना अधिका अस्ति अस्य विषये अपि महान् आदरः अस्ति इति ज्ञायते । सामान्यतः पश्यामः चेत् डा.कलामः राजनैतिकव्यक्तिः न किन्तु अस्य मनसि राष्ट्रवादी विचाराः अमिताः सन्ति । एषः राष्ट्रपतिः भूत्वा [[भारतदेशः|भारतदेशस्य]] अभिवृद्धिनीतेः संस्थापनस्य कारणेन राजनीतिज्ञः इत्यपि वक्तुं शक्यते । इण्डिया २०२० इत्याख्ये स्वरचिते पुस्तक्ते एषः [[भारतम्|भारतस्य]] अभिवृद्धिविषये स्वदृष्टिदिशां स्पष्टं कृतवान् । एषः अन्तरिक्षक्षेत्रे भारतं जगदुरुत्वेन दृष्टुम् इच्छति । एतत् साधयितुम् अस्य मस्तके नैकाः योजनाः सन्ति । पर्माण्वस्त्रस्य क्षेत्रे एष [[भारतम्|भारतं]] परमशक्तिशालिनं कर्तुम् इच्छति । विज्ञानस्य अन्यक्षेत्रेषु अपि विकासः भवेदिति अस्य परमाशयः । डा.कलामः वदति यत् तन्त्रांशस्य क्षेत्रे सर्ववर्जनानि विमुक्तानि भवेयुः येन अधिकाधिकजनाः अस्य प्रयोजनं प्राप्नुयुः । एवं चेत् सूचनातन्त्रांशः तीव्रगत्या विकसितः भवति । यदि कोऽपि देशस्य अभिवृद्धिमिच्छति देशे शान्तेः संरक्षणार्थं प्रयत्नः विधेयः । शान्तिः आवश्यक्ती इति शक्तिसङ्ग्रहः न कर्तव्यः इति भावः न । अस्माकं शक्तेः अभावादेव गतेषु २०००वर्षेषु ६००वर्षणि वयम् अन्यैः प्रशासिताः इति सधैर्यम् अण्वस्त्रसङ्ग्रहविषये जागरयति । == प्रशस्तिपुरस्काराः == ''' अवुल पकीर जैनुलबीदीन अब्दुल कलामाय [[भारतसर्वकारः|भारतसर्कारस्य]] क्रि.श. १९८१तमे वर्षे प्रशासकीयसेवाक्षेत्रस्य पद्मभूषणप्रशस्तिः प्रदत्ता । अपि च डा.कलामः भारतसर्कारस्य सर्वोच्चेन नागरिकसम्माननेन [[भारतरत्नम्|भारतरत्नेन]] अलङ्कृतः । == वैयक्तिकजीवनम् == डा.कलामः स्वव्यक्तिगते जीवने अपि परिपूर्णः अनुशासितः अस्ति । आजीवनं ब्रह्मचर्यव्रतस्य पालनं सङ्कल्पितवान् । एषः [[कुरान्|कुरान्ग्रन्थं]] तथा [[भगवद्गीता|भगवद्गीतां]] च समानतया अध्ययनं करोति । स्वयं कलामः बहुत्र उक्तवान् यत् सः तिरुक्कुरल् अपि अनुसरति इति । अस्यभाषणे न्यूनातिन्यूनम् एकस्य कुरलस्य उल्लेखः भवत्येव । राजनैतिकेस्तरे अस्य अभिप्रायः अस्ति यत् [[भारतम्|भारतस्य]] अपि भूमिपा अन्ताराष्ट्रियस्तरे विस्तृता भवेत् इति । [[भारतम्|भारतदेशः]] महाशक्तिः जगद्गुरुः च भवितुं तत्पथे गच्छन्तं दृष्टुम् अस्य मनः बहुधा इच्छति । अस्यां दिशायां प्रेरणां जनयितुम् एषः अनेकान् ग्रन्थन् अपि व्यरचयत् । तन्त्रांशः भारतस्य सर्वसाधारणस्यापि जनस्य हस्तगतः भवेत् इति सर्वदा आग्रहं कृतवान् । बालानां वृद्धानां च कलामः अतीव प्रयः अस्ति । अधुना एषः भारतीयान्तरिक्षविज्ञानम् तथा प्रौद्योगिकसंस्थानम् इत्यस्य कुलपतिः अस्ति । == कृतयः == डा. कलामः साहित्यिकरूपेणापि स्वशोधसारं चतृषु ग्रन्थेषु आनीतवान् । विंग्स् ऑफ़ फैर्', 'इण्डिया २०२०- ए विषन् फ़ॉर दि न्यू मिलेनियम्', 'माई जर्नी' तथा 'इग्नाटिड् माइण्ड्स्- अनसैसिङ्ग् दि पवर् विदिन् इण्डिया । एतानि पुस्तकानि भारतीयभाषाभिः विदेशीयभाषाभिः च अनूदितानि । एषः कश्चित् विशिष्टः वैज्ञानिकः यस्मै ३०विश्वविद्यालयाः गौरवपूर्वकं डाक्टरेट् उपधिं दत्तवन्तः । * इग्नाइटेड मैण्ड्स् एनलिषिङ्ग् दि पावर विदीन इण्डिया (प्रकाशनम् - पेंग्विन बुक्स, २००३)<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=kypuAAAAMAAJ&q=ignited+minds&dq=ignited+minds&source=bl&ots=ez0QmBHU9X&sig=0TzcmzgctsyVAkxqJ4Ykxzkgvho&hl=en&sa=X&ei=azn2T4fVAYWe8gSQ_pntBg&redir_esc=y | title=Ignited Minds: Unleashing the Power Within India | publisher=Viking. | author=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam | year=01-Jan-2002 | pages=205 pages}}</ref> * इण्डिया मै ड्रीम् (प्रकाशनम् - एक्सेल बुक्स्, २००४) * एनविजनिंग अन एम्पावर्ड् नेशन् टेक्नालजी फार् सोसायटल् ट्रांसफारमेशन् (टाटा मैकग्राहिल् पब्लिशिङ्ग् कम्पनी लिमिटेड्, २००४) * आत्मकथा - विग्स् आळ् फैर् एन् आटोबायोग्राफी आफ अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः (ओरियण्ट् लाङ्गमैन्, १९९९)<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=c3qmIZtWUjAC&redir_esc=y | title=Wings of Fire: An Autobiography | publisher=Universities Press. | author=Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam, Arun Tiwari | isbn=ISBN 978-81-7371-146-6.}}</ref> * आत्मकथा - सैण्टिस्त् टू प्रेसिडेंट् (ज्ञान पब्लिशिङ्ग हौस् २००३) * इटरनल् क्वेस्ट् अब्दुल् कलामस्य जीवनकालः लेखकः - एस्. चन्द्रः (पेंटागन पब्लिशर्स्, २००२)<ref>{{cite web | url=http://www.nytimes.com/2002/07/19/world/nuclear-scientist-70-a-folk-hero-is-elected-india-s-president.html | title="Nuclear Scientist, 70, a Folk Hero, Is Elected India's President" | publisher=The NewYork Times | date=July 19, 2002 | accessdate=10 मार्च् 2014 | author=Rohde, David}}</ref> * प्रेसिडेंट एपीजे अब्दुल् कलामः आर्. के. पूर्ति रचितः (अनमोल पब्लिकेशन्स,२००२) I * ए. पी. जे. अब्दुल् कलामः दि विषनरी आळ् इण्डिया - के. भूषण तथा जी. कात्यालः रचनम् (एपीएच पब्लिशिङ्ग् कार्पोरेशन्, २००२)<ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=W3K3wQsM9PUC&redir_esc=y | title=A.P.J. Abdul Kalam: The Visionary of India | publisher=APH Publishing. | author=Bhushan, K.; Katyal, G. | year=1 January 2002 | isbn=ISBN 978-81-7648-380-3.}}</ref> ==परलोकगमनम्== २०१५ वर्षस्य जुलै मासस्य २७ तमे दिनाङ्के डॉ. अब्दुल् कलाम्-महोदयस्य [[हृदयाघातः|हृदयाघातेन]] निधनम् अभवत् । तस्मिन् दिने सायं काले भारतीय-प्रबन्ध-संस्थानस्य (Indian Institute of Management Shillong) एकस्यां व्याख्यानसभायां व्याख्यारते सन् हृत्पीडया पीडितः जातः आसीत्<ref>{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/india/india-others/former-president-abdul-kalam-passed-away-following-sudden-illness/|title=Abdul Kalam, former president of India, passes away at 84|date=27 July 2015|work=The Indian Express|accessdate=27 July 2015}}</ref> । {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[के आर् नारायणन्]] |अग्रिमः=[[प्रतिभा पाटिल]]}} ==आकराः== {{Reflist|2}} == बाह्यानुबन्धाः == * [http://books.google.co.in/books?id=4lkjP54x5_MC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false कर्मयोगी कलामः] (गूगल् पुस्तकम् ; लेखकः - लक्षमप्रसादः, शाण्डिल्यः) * [http://presidentofindia.nic.in/scripts/presidentprofile.jsp आधिकारिकजालस्थाने अस्य जीवनगाथा (आङ्ग्लभाषया)] * [http://presidentofindia.nic.in/ भारतस्य राष्ट्रपतीनाम् आधिकारिकं जालस्थानम्] * [http://www.myfriendabdulkalam.blogspot.com अब्दुल् कलामः] *[http://www.achhikhabar.com/2011/06/18/apj-abdul-kalam-quotes-in-hindi/ ए. पी. जे. अब्दुल् कलामस्य अमूल्यचिन्तनानि ([[हिन्दीभाषा]]याम्)] {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} " [[वर्गः:भारतीयविज्ञानिनः]] [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|11]] [[वर्गः:विषयः वर्धनीयः]] [[वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः]] [[वर्गः:१९३१ जननम्]] [[वर्गः:२०१५ मरणम्]] g0h5vtnovjfz4f0dbw9xu1lw461r24z 0 1206 501383 498568 2026-10-15T04:12:18Z स्वर्ण 44291 पुनर्निर्देशनं प्रति स्वर्ण इत्यनेन [[के आर् नारायणन्]] तः [[कोचेरिल् रामन् नारायणन्]] पृष्ठं स्थानान्तरितं 498568 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox Officeholder |name = कोचेरिल् रामन् नारायणन् <br> Kocheril Raman Narayanan |image = KR Narayanan.jpg |image_size = |office = [[भारतस्य]] दशमः [[राष्ट्रपतिः]] |primeminister = [[गुजराल]]<br>[[अटल बिहारी वाजपेयी]] |vicepresident = [[किशन कान्त]] |term_start = २५/७/१९९७ |term_end = २५/७/२००२ |predecessor = श्री[[शङ्कर दयाल शर्मा]] |successor = [[अब्दुल कलाम|ए पी जे अब्दुल् कलाम्]] |office2 = [[उपराष्ट्रपतिः]] |president2 = श्री[[शङ्कर दयाल शर्मा]] |term_start2 = २१/८/१९९२ |term_end2 = २४/७/१९९७ |predecessor2 = श्री[[शङ्कर दयाल शर्मा]] |successor2 = [[किशन कान्त]] |birth_date = २७/१०/१९२० |birth_place = [[उळवूर]], [[केरल]]राज्यं, [[भारत]]म् |death_date = ९/११/२००५ |death_place = [[नवदेहली]], [[भारत]]म् |party = इण्डियन् नेशनल् कोङ्ग्रेस् |alma_mater = [[केरलविश्वविद्यालयः]] <small>(B.A., M.A.)</small><br> लण्डन् स्कूल ऑफ् इकनॉमिक्स् <small>(B.Sc)</small> |religion = [[हिन्दुधर्मः]] |signature = K_R_Narayanan_Autograph.jpg }} '''श्रीकोचेरिल् रामन् नारायणन्''' ({{IPA audio link|{{PAGENAME}}.wav}} {{IPAc-en|ˈ|k|oː|x|ə|r|ɪ|l|_|r|aː|m|ə|n|_|n|aː|r|aː|j|ə|n|ə|n}}) ({{lang-ml|കെ.ആർ. നാരായണൻ}}, {{lang-en|K R Narayanan}}) [[भारत]]गणराज्यस्य दशमः [[राष्ट्रपतिः]] । [[राष्ट्रपतिः|राष्ट्रपतेः]] कार्ये पारदर्शिता भवतु इति विचारस्य जनकः, अनुगामी च श्रीनारायणन् देशहिताय बहूनि कार्याणि अकरोत् । [[भारत]]गणराज्यस्य प्रप्रथमः [[दलित]]-[[राष्ट्रपतिः]] एषः । प्रतिभावत् व्यक्तित्वं, ज्ञानस्य तीव्रपिपासा, कर्मनिष्ठा तस्य सफलतायाः मूलकारणानि । अन्ताराष्ट्रियविषय-[[शिक्षा]]-[[राजनीति]]-[[विज्ञान]]-[[दर्शन]]-[[साहित्य]]-[[कला]]-[[नृत्य]]-[[सङ्गीत]]-[[पर्यटनम्|पर्यटनादीनां]] विषयाणां गहनतया अध्ययनं कृतमासीत् तेन । सर्वेषु विषयेषु नैपुण्यं प्राप्तः सः स्वस्य ज्ञानस्य लाभं पुस्तकमाध्यमेनापि जनसामान्येभ्यः अयच्छत् । सः स्वस्य जीवनविषये कथयति स्म यत्, {{cquote| I see and understand both the symbolic as well as the substantive elements of the life. Sometimes I visualize it as a journey of an individual from a remote village on the sidelines of society to the hub of social standing. But at the same time I also realize that my life encapsulates the ability of the democratic system to accommodate and empower marginalized sections of society}} == जन्म == १९२० तमस्य वर्षस्य 'अक्तूबर'-मासस्य सप्तविंशतितमे (२७/१०/१९२०) दिनाङ्के [[केरलराज्य]]स्य [[कोट्टायममण्डलम्|कोट्टयममण्डलस्य]] [[उळवूर]]-ग्रामे श्रीनारायणस्य जन्म अभवत् । तस्य पिता कोचेरिल् प्रतिष्ठितः वैद्यः आसीत् । तस्य माता पापियम्म निरक्षरासीत्, परन्तु व्यावहारिकजीवनस्य बहुज्ञानम् आसीत् तस्याः । तयोः सप्त शिशवः आसन् । तेषु श्रीनारायणः चतुर्थः । कोचेरिल् इत्यस्य आर्थिकस्थितिः सुदृढा नासीत् । सः वनेषु उपलब्धौषधीनाम् उपयोगेन [[आयुर्वेदः|आयुर्वैदिकरीत्या]] रोगिणाम् उपचारं करोति स्म । सामान्यतः तस्य औषधकार्यं सेवाभावेन एव चलति स्म । निर्धनग्रामीणाः वैद्याय कियत् धनं दातुं शक्नुयुः ? मध्याह्न-सायङ्कालयोः भोजनमपि बहु परिश्रमेण एकत्रितं भवति स्म । == शिक्षणम् == पठने श्रीनारायणस्य बहुरुचिः आसीत् । बालकस्य पठनरुचिं पश्यन् पिता तम् [[उळवूर]]-ग्रामस्थं विद्यालयं पठितुं प्रैषयत् । पठनपिपासोः श्रीनारायणस्य प्राथमिकशिक्षणं परिश्रमयुक्तं, दुष्करं चासीत् । पञ्चदश कि.मी. दूरे स्थितं विद्यालयं श्रीनारायणः चलित्वा नियततया गच्छति स्म । निर्धनपिता विद्यालयस्य मासिकशुल्कं (monthly fees) दातुं न शक्नोति स्म । अतः शिक्षकाः मुहुर्मुहुः श्रीनारायणं वर्गात् बहिः प्रेषयन्ति स्म । परन्तु ज्ञानस्य उपरि कस्यापि अधिकारः न भवति । श्रीनारायणः वर्गात् बहिस्स्थित्वापि शिक्षकस्य पाठम् अवधानेन शृणोति स्म । श्रीनारायणस्य पितुः पार्श्वे पुस्तकं क्रेतुं धनमपि नासीत् । अतः श्रीनारायणस्य अग्रजः अन्यविद्यार्थिभ्यः पुस्तकानि याचयित्वा तस्य प्रतिलिपिं करोति स्म । अग्रजेन कृताभ्यः प्रतिलिपिभ्यः श्रीनारायणः स्वाध्ययनं करोति स्म । स्वस्य उच्चपठननिष्ठया सः [[मोहनदास करमचन्द गान्धी|महात्मना]] स्थापितात् हरिजन-सेवक-सङ्घात् छात्रवृत्तिं प्रापत् । ततः परं तेन छात्रवृत्त्या एव अध्ययनं कृतम् । १९३६-३७ वर्षे सः कुरविलङ्गडु-ग्रामस्य 'सेण्ट मेरीस्'-उच्चविद्यालयात् प्रथमश्रेण्या उत्तीर्णः अभवत् । ततः १९४० तमे वर्षे कोच्चायम-ग्रामस्य 'सी. एम्. एम्.'-महाविद्यालयात् 'इण्डरमीडिएट्' मध्ये उत्तीर्णः अभवत् । 'इण्डरमीडिएट' उत्तीर्णः विंशतिवर्षीयः श्रीनारायणः त्रावणकोर-विश्वविद्यालयात् (अधुना [[केरलविश्वविद्यालयः]]) 'बी.ए. ऑनर्स्, एम्. ए.' (आङ्ग्लसाहित्यं) च प्रापत् । उच्चशिक्षां प्राप्तुं श्रीनारायणस्य बहु इच्छा आसीत् । परन्तु परिवारस्य निर्धनताम् अपाकर्तुं सः जीविकोपार्जनं प्रारभत । तस्य रुचिः पत्रकारितायाम् (journalism) आसीत् । अतः सः [[देहली]]-महानगरं गत्वा ‘[[द हिन्दू]]’, ‘[[द टाइम्स् ओफ् इण्डिया|द टाइम्स् ऑफ् इण्डिया]]’ समाचारपत्रयोः कृते कार्यं प्रारब्धम् । "१९४५ तमस्य वर्षस्य 'अप्रैल'-मासस्य दशमे (१०/४/१९४५) दिनाङ्के [[मोहनदास करमचन्द गान्धी|महात्मनः]] साक्षात्कारम् अकरवम् । सः पत्रकारत्वेन मम उत्तमतमः अवसरः आसीत्" इति सः स्वस्य जीवन्याम् अलिखत् । सः यावत् धनम् अर्जयति स्म, तावत् तु परिवारस्य पोषणाय एव पर्याप्तम् आसीत् । परन्तु विदेशं गत्वा पठितुं यावत् धनम् आवश्यकम् आसीत्, तावत् धनं सः सङ्गृहीतुं न शक्तः । तस्य हृदि स्थिता विदेशे पठनस्य इच्छा तं व्याकुलं करोति स्म । तदैव तेन कश्चित् मार्ग प्राप्तः । बाल्यकालात् युवावस्थापर्यन्तं यत् अध्ययनम् अकरोत्, तस्य विवरणम् एकस्मिन् पत्रे लिखित्वा सः श्री[[जे.डी.आर. ताता]] इत्यस्मै प्रैषयत् । तेन पत्रेण सह विदेशे पठनस्य व्ययस्य विवरणमपि प्रैषयत् सः । श्री[[जमशेदजी ताता|ताता]] स्वस्य आशीर्वादेन सह श्रीनारायणस्य विदेशे अध्ययनाय यावत् धनम् आवश्यकम् आसीत्, तावत् तस्मै अयच्छत् । १९४५ तमे वर्षे सः विदेशं गत्वा 'लण्डन् स्कूल् ऑफ् इकनॉमिक्स्'-महाविद्यालये प्रवेशं प्रापत् । तस्मात् महाविद्यालयात् 'बी.एस.सी. ऑनर्स्'-राजनीतिविज्ञान-इत्यनयोः विषयोः नैपुण्यम् आर्जयत् सः । == [[राजनीति]]प्रवेशः == यस्मिन् 'लण्डन् स्कूल् ऑफ् इकनॉमिक्स्'-महाविद्यालये श्रीनारायणः पठति स्म, [[नेहरू]] तस्य महाविद्यालयस्य प्राच्यछात्रः आसीत् । श्रीनारायणः यस्मात् प्राध्यापकात् [[राजनीति]]विषयम् अपठत्, तस्मात् प्राध्यापकात् [[नेहरू]] अपि [[राजनीति|राजनीतिं]] पठितवान् आसीत् । तस्य प्राध्यापकस्य ख्यातिः चतसृषु दिक्षु आसीत् । तस्य ज्ञानं, चिन्तनशक्तिः विद्यार्थिनः आकर्षयति स्म । तस्य नाम आसीत् गेरॉल्ड् लॉस्की । सः गेरॉल्ड लॉस्की श्रीनारायणात् प्रभावितः आसीत् । श्रीनारायणस्य [[राजनीति]]विषयकं ज्ञानं तेन सम्यक् अनुभूतम् आसीत् । अतः सः स्वस्य प्राच्यछात्राय [[नेहरू]] इत्यस्मै एकं पत्रं श्रीनारायणस्य माध्यमेन प्रैषयत् । तस्मिन् पत्रे तेन श्रीनारायणस्य राजनीतौ आधिपत्यविषये, कुशलतायाः विषये लिखितम् आसीत् । स्वमातृभूमिं सम्प्राप्य श्रीनारायणः [[नेहरू]] इत्यस्य कार्यालयम् अगच्छत् । काश्चन सामान्याः चर्चाः कृत्वा सः प्राध्यापकेन दत्तं पत्रं [[नेहरू]] इत्यस्मै दत्त्वा कार्यालयात् निर्गतः । श्रीनारायणस्य विषये पत्रे यत् लिखितम् आसीत्, तत् पठित्वा [[नेहरू]] श्रीनारायणं पुनराह्वयत् । किञ्चित् दूरं गतः श्रीनारायणः कार्यालयं यदा पुनः प्रविष्टः, तदा [[नेहरू]] तं कांश्चन प्रश्नान् अपृच्छत् । ततः [[नेहरू]] तस्मै विदेशसेवायाः दायित्वम् अयच्छत् । एवं श्रीनारायणस्य [[राजनीति]]प्रवेशः अभवत् । == विवाहः, परिवारश्च == १९४९ तमे वर्षे श्रीनारायणेन विदेशसेवायाः कार्यं प्रारब्धम् । तस्य प्रथमनियुक्तिः सचिवत्वेन [[बर्मा]]-देशस्य [[रङ्गून]]-महानगरस्थे भारतीयदूतावासे अभवत् । यदा सः [[भारतीयदूत]]त्वेन [[रङ्गून]]-महानगरे कार्यरतः आसीत्, तदा तस्य सम्पर्कः बर्मीकन्यया मा टिण्ट टिण्ट इत्यनया सह अभवत् । सा [[रङ्गून]]-महानगरे YWCA संस्थायां कार्यकर्ता आसीत् । मा टिण्ट टिण्ट जानाति स्म यत्, श्रीनारायणः लॉस्की इत्यस्य शिष्यः इति । अतः सा तं ‘राजनैतिकस्वतन्त्रता’-विषये वक्तुम् आह्वयत् । क्रमशः वारं वारं मेलनेन तौ प्रेमपाशेन बद्धौ अभवताम् । प्रेम तु अभवत्, परन्तु विवाहं कर्तुं [[भारतीयसंविधानम्]] अनुमतिं न यच्छति स्म । यतो हि विदेशसेवायां रतः अधिकारी विदेशस्य नागरिकेण सह विवाहं कर्तुं न शक्नोति इति नियमः [[भारतीयसंविधानम्|भारतीयसंविधाने]] उल्लिखितः । अतः श्रीनारायणः [[प्रधानमन्त्रिकार्यालयः|प्रधानमन्त्रिकार्यालयं]] विवाहानुमत्यै विनतिपत्रं प्रैषयत् । [[प्रधानमन्त्रिकार्यालयः|प्रधानमन्त्रिकार्यालयात्]] श्रीनारायणेन अनुमतिः प्राप्ता । १९५१ तमस्य वर्षस्य 'जून'-मासस्य अष्टमे दिनाङ्के श्रीनारायणस्य मा टिण्ट टिण्ट इत्यनया सह विवाहः अभवत् । विवाहानन्तरं मा टिण्ट टिण्ट स्वनाम परिवर्त्य उषा अभवत् । [[भारतम्|भारते]] उषा नारायणन् महिलाकल्याणस्य कार्ये सल्लग्ना अभवत् । तयोः पुत्र्योः नाम क्रमेण चित्रा, अमृता च । == भारतीयराजदूतत्वेन श्रीनारायणस्य कार्याणि == [[भारतम्|भारतस्य]] विदेशसेवायाः दायित्वं वहन् श्रीनारायणः [[रङ्गून]]-[[टोकियो]]-[[लण्डन्]]-[[केनबरा|कॅनबेरा]]-[[हनोई]] इत्येतेषु स्थानेषु स्थितेषु दूतावासेषु कार्यम् अकरोत् । सः [[थाईलेण्ड्]](१९६७-६९)-[[टर्की]](१९७३-७५)-[[चीन]](१९७६-७८)-देशेषु अपि [[भारतीयदूत]]त्वेन दायित्वम् अवहत् । १९७४ तमे वर्षे [[पाकिस्थान]]स्य विभाजनान्तरम् [[अमेरिका]]-देशेन सह [[भारत]]स्य सम्बन्धाः सम्यक् नासन् । अतः [[इन्दिरा गान्धी]] श्रीनारायणं [[वाशिङ्गटन]]-महानगरे स्थितं भारतीयदूतवासं प्रैषयत् । १९८४ वर्षपर्यन्तं श्रीनारायणः [[अमेरिका]]-देशे एव आसीत् । १९४९ तः १९७८ पर्यन्तं विदेशसेवायां रतः श्रीनारायणः [[भारत]]स्य सम्मानं सर्वत्र अवर्धयत् । १९४९ तमे वर्षे [[नेहरू]] यदा [[प्रधानमन्त्री]] आसीत्, तदा श्रीनारायणेन विदेशसेवायाः दायित्वं स्वीकृतम् आसीत् । १९८४ तमे वर्षे यदा विदेशसेवायाः दायित्वात् श्रीनारायणः विमुक्तः अभवत्, तदा [[इन्दिरा गान्धी]] [[भारत]]गणराज्यस्य [[प्रधानमन्त्री]] आसीत् । == केन्द्रमन्त्रिमण्डले स्थानम् == विदेशसेवायाः कार्ये सल्लग्नः श्रीनारायणः कार्यानुभवं, कार्यकुशलतां तु प्रापत् । परन्तु देशस्य [[दलित]]-वर्गस्य कृते किमपि विशेषं कर्तुं न शक्तः । [[भारतीयसंविधानम्|भारतीयसंविधाने]] [[दलित]]-वर्गाय आरक्षणस्य सुविधा तु आसीत् । परन्तु समाजस्य केचन जनाः [[दलित]]-वर्गस्य उपेक्षां कुर्वन्ति स्म । आरक्षणस्याधिकरे सत्यपि [[दलित]]-वर्गः स्वाधिकारं प्राप्तुं सङ्घर्षरतः आसीत् । तस्मिन् सङ्घर्षे जात्याधारितहिंसायाः बाहुल्यमासीत् । परन्तु श्रीनारायणः असांविधानिकसङ्घर्षस्य विरोधी आसीत् । तस्य मनसि [[भारतीयसंविधानम्|भारतीयसंविधानं]] प्रति दृढनिष्ठा आसीत् । तस्य चिन्तनम् आसीत् यत्, “राजनैतिकसत्तायाः उपयोगं कुर्वन्, जात्याधारितहिंसाम् अकृत्वा च [[दलित]]-वर्गस्य विकासः कर्तव्यः । राजनीत्यादिक्षेत्रेषु सक्रियाः भूत्वा [[दलित]]-जनाः अपि उच्चस्थानेषु आरूढाः भवितुम् अर्हन्ति” इति । एतत् लक्ष्यं हृदि निधाय श्रीनारायणेन १९८४ तमे वर्षे संसद्प्रवेशस्य निर्णयः कृतः । १९८४, १९८९, १९९१ वर्षाणां निर्वाचने [[केरलराज्य]]स्य [[ओट्टपाळम्]]-संसदीयक्षेत्रात् बहुमतेन निर्वाचितः श्रीनारायणः वारत्रयं [[लोकसभा]]याः सदस्योऽभवत् । [[भारतसर्वकार]]स्य अनेकेषु विभागेषु मन्त्रित्वेन तेन कार्यं कृतम् । केन्द्रिययोजनामन्त्री, विदेशमन्त्री, विज्ञापन-प्रौद्योगिकीमन्त्री, अन्तरिक्ष-समुद्र-अणुशक्ति-विकासमन्त्री भूत्वा सः देशसेवाम् अकरोत् । == [[उपराष्ट्रपति]]त्वेन श्रीनारायणः == १९९२ तमे वर्षे [[उपराष्ट्रपति]]पदं रिक्तमभवत् । अतः तत्कालीनः [[प्रधानमन्त्री]] श्रीनारायणस्य नाम [[उपराष्ट्रपति]]प्रत्याशित्वेन अघोयत् । ततः विपक्षसहितम् अन्यपक्षाः अपि श्रीनारायणस्य समर्थनम् अकुर्वन् । १९९२ तमस्य वर्षस्य 'अगस्त'-मासस्य एकविंशतितमे (२१/८/१९९२) दिनाङ्के श्रीनारायणः [[भारतगणराज्य]]स्य [[उपराष्ट्रपति]]त्वेन दायित्वं स्वयकरोत् । [[उपराष्ट्रपतिः]] [[राज्यसभा]]याः अध्यक्षोऽपि भवति । श्रीनारायणः विनम्रतया, निर्भयतया, नियमानुसारं, तटस्थतया च राज्यसभायाम् अध्यक्षत्वेन कार्यम् अकरोत् । [[राज्यसभा]]याम् अनुशासनसम्बद्धां नीतिं रचितुं तेन 'एथिक्स्'-समित्याः कार्यं वेगवन्तं कारितम् । तस्याः समित्याः विषये कोऽपि अध्यक्षः बहु महत्वं नायच्छत् । परन्तु अनुशासनसल्लग्नायै तस्यै समित्यै श्रीनारायणः बहुगभीरतया कार्यम् अकरोत् । तेन तस्य प्रशंसा अपि अभवत् । == [[राष्ट्रपति]]प्रत्याशित्वेन श्रीनारायणः == श्रीनारायणः यदा [[उपराष्ट्रपति]]त्वेन कार्यरतः आसीत्, तदा १९९७ तमस्य वर्षस्य 'जुलाई'-मासस्य पञ्चविंशतितमे (२५/७/१९९७) दिनाङ्के [[शङ्कर दयाल शर्मा|श्रीशङ्करस्य]] कार्यकालः पूर्णः अभवत् । [[शिवसेना]]-पक्षं विहाय सर्वे पक्षाः श्रीनारायणस्य नाम [[राष्ट्रपति]]प्रत्याशित्वेन समर्थितवन्तः । १९९७ तमस्य वर्षस्य 'जुलाई'-मासस्य पञ्चविंशतितमे (२५/७/१९९७) दिनाङ्के यत् [[भारतस्य राष्ट्रपतिः#राष्ट्रपतिनिर्वाचनप्रक्रिया|राष्ट्रपतिनिर्वाचनम्]] अभवत्, तस्मिन् श्रीनारायणस्य विरोधित्वेन टी एन् शेषन् आसीत् । १९९७ तमस्य वर्षस्य 'जुलाई'-मासस्य सप्तदशे (७/७/१९९७) दिनाङ्के ९५% मतैः श्रीनारायणस्य विजयः अभवत् । १९९७ तमस्य वर्षस्य 'जुलाई'-मासस्य पञ्चविंशतितमे (२५/७/१९९७) दिनाङ्के [[सर्वोच्चन्यायालयस्य मुख्यन्यायाधीशः]] श्री जे ए वर्मा श्रीनारायणेन [[राष्ट्रपति]]पदगौरवरक्षणस्य शपथम् अकारयत् । [[भारतस्वतन्त्रता]]याः सुवर्णजयन्तीदिवसः [[राष्ट्रपति]]त्वेन श्रीनारायणस्य महत्वपूर्णदिवसः आसीत् । [[भारतस्वतन्त्रतादिवस]]स्य उत्सवः हर्षोल्लासेन सह आचरितः देशजनैः । [[भारत]]वासिनः सम्बोद्ध्य तत्कालीन[[प्रधानमन्त्री]] [[गुजराल]] अवदत्, “[[मोहनदास करमचन्द गान्धी|महात्मनः]] कथनम् आसीत् यत्, अहं तदा सन्तुष्टो भवामि, यदा [[भारत]]गणराज्यस्य सर्वोच्चपदे अर्थात् [[राष्ट्रपति]]पदे कोऽपि [[दलित]]-जनः आरूढो भवति । [[मोहनदास करमचन्द गान्धी|महात्मनः]] इच्छा पूर्णा अभवत् इति अहं देशजनान् वक्तुम् इच्छामि । अद्य अस्माकं देशस्य सर्वोच्चपदे कश्चित् [[दलित]]-जनः आरूढोऽस्ति । अस्माकं [[राष्ट्रपतिः]] श्रीनारायणः अत्यन्तनिर्धनपरिवारे जन्म प्रापत् । अद्य सः [[भारत]]विकासस्य मूख्यधारायाम् आगत्य देशस्य विकासे महत्वपूर्णं योगदानं कुर्वन् अस्ति” इति । [[भारतीयलोकतन्त्रदिवस]]स्य सुवर्णजयन्ती अपि श्रीनारायणस्य अध्यक्षतायामेव आचरिता देशजनैः । श्रीनारायणस्य [[राष्ट्रपति]]त्वेन कार्यकाले वारद्वयं [[लोकसभा]]याः भङ्गः अभवत् । प्रथमवारं १९९७ तमस्य वर्षस्य 'दिसम्बर'-मासस्य चतुर्थे (४/१२/१९९७) दिनाङ्के [[गुजराल]]-रचितस्य सर्वकारस्य पतनम् अभवत् । १९९८ तमस्य वर्षस्य 'अप्रैल'-मासस्य षड्विंशतितमे (२६/४/१९९८) दिनाङ्के [[अटल बिहारी वाजपेयी|वाजपेयी]]-रचितस्य सर्वकारस्य पतनम् अभवत् । केन्द्रे यः पक्षः शासनं करोति, सः [[राष्ट्रपति]]पदस्य दुरुपयोगं करोति इति सर्वेषां ज्ञानमस्ति । [[राष्ट्रपति]]पदारूढः व्यक्तिः देशात् अधिकं कस्यचित् पक्षस्य कृते ऋणी भवति चेत्, न केवलं तस्य पक्षस्य लाभाय अपि तु देशविरोधिनिर्णयकरणे अपि सः सङ्कोचं नानुभवति । परन्तु श्रीनारायणः स्वस्य कार्यकाले [[राष्ट्रपति]]पदस्य गौरवरक्षणेन सह तस्य पदस्य गौरववर्धनमपि अकरोत् । तस्य शासनकाले वारद्वयं राज्यसर्वकारात् शासनं कर्षयित्वा तस्मिन् राज्ये [[राष्ट्रपतिशासन]]स्य घोषणार्थं प्रस्तावः आसीत् । १९९७ तमस्य वर्षस्य 'अक्तूबर'-मासस्य द्वाविंशतितमे (२२/१०/१९९७) दिनाङ्के [[गुजराल]]-सर्वकारेण [[कल्याण सिंह]] इत्यनेन [[उत्तरप्रदेश]]राज्ये चालितस्य शासनस्य विरोधं कृत्वा [[राष्ट्रपतिशासन]]स्य प्रस्तावः कृतः । ततः १९९८ तमस्य वर्षस्य 'दिसम्बर'-मासस्य पञ्चविंशतितमे (२५/११/१९९८) दिनाङ्के [[अटल बिहारी वाजपेयी|वाजपेयी]]-सर्वकारेण अपि [[राष्ट्रपतिशासन]]स्य प्रस्तावः कृतः आसीत् । तस्य सर्वकारेण [[बिहारराज्य]]स्य [[राबडी देवी]] इत्यस्याः सर्वकारस्य निरस्ततायाः याचना कृता आसीत् । परन्तु विवेकी, देशभक्तः श्रीनारायणः देशहिताय तटस्थनिर्णयं स्व्यकरोत् । सः तयोः राज्ययोः [[राष्ट्रपतिशासन]]स्य घोषणां नाकरोत् । एवं [[भारत]]गणराज्यस्य तयोः राज्ययोः सङ्घीय(Federalism)अधिकारस्य रक्षणम् अभवत् । २००२ तमस्य वर्षस्य 'जुलाई'-मासस्य पञ्चविंशतितमे (२५/७/२००२) दिनाङ्के [[राष्ट्रपति]]त्वेन श्रीनारायणस्य कार्यकालः पूर्णः अभवत् । “इतोऽपि बहूनि कार्याणि मया कर्तव्यानि आसन् । परन्तु मम कार्यकालसमाप्तिकारणत्वात् अहं तानि कार्याणि कर्तुं न शक्तवान्” इति एकस्मिन् साक्षात्कारे श्रीनारायणेन उक्तम् आसीत् । तस्य साक्षात्कारस्य कश्चित् अंशः अत्र लिखितः । {{cquote|As the President of India, I had lots of ecperiences that were full of pain and helplessness. There were occasions when I could do nothing for people and for the nation. These experiences have pained me a lot. They have depressed me a lot. I have become agonised of the limitations of power. Power and the helplessness surrounding it are a peculiar tragedy, in fact.}} == मृत्युः == २००५ तमस्य वर्षस्य 'नवम्बर'-मासस्य नवमे (९/११/२००५) दिनाङ्के [[भारत]]गणराज्यस्य दशमराष्ट्रपतेः श्रीनारायणस्य देहावसानम् अभवत् । पञ्चाशीतिवर्षीयस्य श्रीनारायणस्य अन्तिमसंसारः [[देहली]]-महानगरे स्थितस्य शान्तिवनस्य समीपं यमुनानद्याः तीरे अभवत् । {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[शङ्कर दयाल शर्मा]] |अग्रिमः=[[ए पि जे अब्दुल् कलाम्]]}} == सम्बद्धाः लेखाः == [[दलित]] [[राष्ट्रपतिः]] [[सर्वोच्चन्यायालयः]] [[राष्ट्रपतिभवनम्]] [[जवाहरलाल नेहरु]] == बाह्यानुबन्धाः == http://www.indiapicks.com/stamps/Presidnts_PMs/KR_Narayanan.htm http://www.iloveindia.com/indian-heroes/k-r-narayanan-biography.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140410102245/http://www.iloveindia.com/indian-heroes/k-r-narayanan-biography.html |date=2014-04-10 }} http://politics.jagranjunction.com/2011/08/02/former-president-k-r-narayanan-profil/ http://jmi.ac.in/cdms/tribute-to-Dr-KR-Narayanan{{Dead link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} http://www.indohistory.com/k_r_narayanan.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121111181420/http://www.indohistory.com/k_r_narayanan.html |date=2012-11-11 }} http://www.penguinbooksindia.com/en/content/kr-narayanan http://www.mapsofindia.com/on-this-day/27th-october-1920-tenth-indian-president-k.r.-narayanan-was-born {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} {{शिखरं गच्छतु}} [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|10]] [[वर्गः:काङ्ग्रेस्-पक्षस्य नेतारः‎]] [[वर्गः:१९२० जननम्]] [[वर्गः:२००५ मरणम्]] bvkrq1kmuhp5vlwxoap4yozn8gqv3z1 0 1403 501329 480226 2026-10-15T01:14:19Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501329 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = Gabonese Republic |native_name = {{native name|fr|République gabonaise|fontsize=70%}} |common_name = Gabon |image_flag = Flag of Gabon.svg |image_coat = Coat of arms of Gabon.svg |image_map = Location Gabon AU Africa.svg |map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=dark blue |region=Africa |region_color=dark grey |subregion=the [[African Union]] |subregion_color=light blue}} |national_motto = {{native phrase|fr|"Union, Travail, Justice"|italics=off|nolink=on}}<br/>{{small|"Union, Work, Justice"}} |national_anthem = ''[[La Concorde]]''<br/>{{small|''The Concord''}} <br/><center>[[File:La Concorde.ogg]]</center> |capital = [[Libreville]] |latd=0 |latm=23 |latNS=N |longd=9 |longm=27 |longEW=E |largest_city = capital |official_languages = [[French Language|French]] |languages_type = [[Vernacular|Vernacular languages]] |languages = {{hlist |[[Fang language|Fang]] |[[Myene language|Myene]]|[[Punu language|Punu]]|[[Nzebi language|Nzebi]]}} |demonym = {{unbulleted list |Gabonese |Gabonaise}} |ethnic_groups = {{unbulleted list | 28.6% [[Beti-Pahuin peoples|Fang]] | 10.2% [[Punu people|Punu]] | 8.9% [[Bongo people (Gabon)|Nzebi]] | 6.7% [[French people|French]] | 4.1% [[Mpongwe people|Mpongwe]] | 154,000 other^a }} |ethnic_groups_year = 2000 |government_type = [[Dominant-party system|Dominant-party]] [[presidential republic]] (Family Inheritance System) |leader_title1= [[Heads of state of Gabon|President]] |leader_name1= [[Ali Bongo Ondimba]] |leader_title2 = [[Heads of Government of Gabon|Prime Minister]] |leader_name2 = [[Daniel Ona Ondo]] |legislature = [[Parliament of Gabon|Parliament]] |upper_house = [[Senate (Gabon)|Senate]] |lower_house = [[National Assembly (Gabon)|National Assembly]] |area_magnitude = 1 E11 |area_km2 = 267,667 |area_sq_mi = 103,347 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |area_rank = 76th |percent_water = 3.76% |population_estimate = 1,475,000<ref name=unpop>{{cite journal |url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |title=World Population Prospects, Table A.1 |version=2008 revision |format=PDF |publisher=United Nations |author=Department of Economic and Social Affairs Population Division |year=2009 |accessdate=2009-03-12}}</ref> |population_estimate_rank = 150th |population_estimate_year = 2009 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 = 5.5 |population_density_sq_mi = 14.3 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> |population_density_rank = 216th |GDP_PPP = $32.682 billion<ref name=imf2>{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=50&pr.y=12&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=646&s=NGDP_R%2CNGDP_RPCH%2CNGDP%2CNGDPD%2CNGDP_D%2CNGDPRPC%2CNGDPPC%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CPPPSH%2CPPPEX%2CNID_NGDP%2CNGSD_NGDP%2CPCPI%2CPCPIPCH%2CPCPIE%2CPCPIEPCH%2CTM_RPCH%2CTMG_RPCH%2CTX_RPCH%2CTXG_RPCH%2CLP%2CGGR%2CGGR_NGDP%2CGGX%2CGGX_NGDP%2CGGXCNL%2CGGXCNL_NGDP%2CGGXWDG%2CGGXWDG_NGDP%2CNGDP_FY%2CBCA%2CBCA_NGDPD&grp=0&a= |title=Gabon |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2014-04-20}}</ref> |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = 2014 |GDP_PPP_per_capita = $20,612<ref name=imf2/> |GDP_PPP_per_capita_rank = |GDP_nominal = $20.664 billion<ref name=imf2/> |GDP_nominal_year = 2014 |GDP_nominal_per_capita = $13,032<ref name=imf2/> |sovereignty_type = [[Independence]] |established_event1 = from [[France]] |established_date1 = August 17, 1960 |Gini_year = |Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> |Gini = <!--number only--> |Gini_ref = |Gini_rank = |HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> |HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> |HDI = 0.674 <!--number only--> |HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 July 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}</ref> |HDI_rank = 112th |currency = [[Central African CFA franc]] |currency_code = XAF |time_zone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = not observed |utc_offset_DST = +1 |drives_on = right |calling_code = [[+241]] |cctld = [[.ga]] |footnote_a = Including 10,700 French nationals and 11,000 persons of dual nationality. }} '''गाबोन''' अफ्रीका-महाद्वीपे देश: अस्‍ति. * संबद्घ विषया: ==टिप्पणी== {{reflist}} == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == * [http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gb.html Gabon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060502010434/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gb.html |date=2006-05-02 }} - [[CIA World Factbook]] * {{Official website|http://www.legabon.org/}} * [https://web.archive.org/web/20110801020644/http://www.gabon-nature.com/ Virtual Tour of the National Parks] * [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/gabon.htm Gabon] from ''UCB Libraries GovPubs''. * {{dmoz|Regional/Africa/Gabon}} * [http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13376333 Gabon] from the [[BBC News]]. * [http://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=GA Key Development Forecasts for Gabon] from [[International Futures]]. [[वर्गः:आफ्रिकाखण्डस्य राष्ट्राणि]] [[वर्गः:विभिन्नदेशसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] nt5e593q1zywilocpd23mj5xkzo25wt 0 4896 501370 495315 2026-10-15T04:05:43Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[मैत्रेयी पुष्पा]] पृष्ठं [[मैत्रेयी पुष्प]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 495315 wikitext text/x-wiki {{Use Indian English|date=September 2013}} {{Infobox writer | name = Maitreyi Pushpa | image = Maitreyi-Pushpa.jpg | image_size = 200px | occupation = [[Novelist]] | birth_date = {{birth date and age|1944|11|30|df=y}} | birth_place = [[Aligarh District]], [[India]] | genre = Indian women's literature }} '''मैत्रेयी पुष्पा''' (Maitreyi Pushpa)([[30 नवंबर]], [[1944]]) हिन्दी लेखिका एवं [[उपन्यासकार]] अस्ति। ==जीवन== जन्म [[अलीगढ़]] जिले के सिकुर्रा गांव एवं अभवत् . उनके जीवन का आरंभिक भाग [[बुंदेलखण्ड]] में बीता। ==शिक्षा== उनकी आरंभिक शिक्षा [[झांसी]] जिले के खिल्ली गांव में तथा एम.ए.(हिंदी साहित्य) बुंदेलखंड कालेज, झाँसी मे हुआ। ==कृतियाँ== ===उपन्यास=== * स्मृति दंश * चाक * अल्माकबूतरी * कहैं ईसुरी फाग * बेतवा बहती रही ===कथा संग्रह=== * चिन्हार * ललमनियाँ ===कविता संग्रह=== * लकीरें ===कहानी=== * ढैसला * फ़ैसला ==सम्मान== * हिंदी अकादमी द्वारा साहित्य कृति सम्मान * कहानी 'फ़ैसला' पर कथा पुरस्कार मिला * 'बेतवा बहती रही' उपन्यास पर उ.प्र. हिंदी संस्थान द्वारा प्रेमचंद सम्मान * 'इदन्नमम' उपन्यास पर शाश्वती संस्था बंगलौर द्वारा नंजनागुडु तिरुमालंबा पुरस्कार * म.प्र. साहित्य परिषद द्वारा वीरसिंह देव सम्मान == बाहरी कडियाँ == * [http://www.nirantar.org/1006/samvaad/maitrayee मैत्रेयी पुष्पा से बातचीत] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311053942/http://www.nirantar.org/1006/samvaad/maitrayee |date=2007-03-11 }} ==यह भी देखें== *[[हिन्दी गद्यकार]] *[[हिन्दी साहित्यं]] [[वर्गः:हिन्दीलेखकाः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:अन्यभाषासाहित्यसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] [[वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:अन्यभाषालेखाः]] [[वर्गः:सार्कः साहित्यप्रशस्तिभाजः]] [[वर्गः:१९४४ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] opm7vxk617gj6qg7bsegbnowtpdg0c7 0 5183 501366 499375 2026-10-15T04:02:50Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501366 wikitext text/x-wiki {{ग्रह| | वर्णः = E8AB79 | नाम = मङ्गलग्रहः |मुद्रा = [[चित्रम्:Mars symbol.svg|24px|♂]] | चित्रम् =[[ चित्रम् :Water ice clouds hanging above Tharsis PIA02653.jpg|frameless|center]] | अपरं नाम =मार्स् | विशेषणम् = मङ्गलवासिनः | सूर्योच्यम् = २४९,२०९,३०० कि.मी | अपसौरिका =२०६,६६९,००० कि.मी | अर्धमुख्य अक्ष =२२७,९३९,१०० कि.मी | विकेन्द्रता = ०.०९३३१५ | परिक्रमण कालः = ७७९.९६ देनानि | परिक्रमण गतिः = २४.०७७ कि.मी/से | उपग्रह = २ | मध्य त्रिज्यः = ३,३९६.२ ± ०.१ कि.मी | ध्रुवीय त्रिज्या = ३,३७६.२ ± ०.१ कि.मी | ध्रुवीय त्रिज्या = | सपाटता = ०.००५ ८९ ± ०.००० १५ | परिधिः = | आयतनम् = १.६३१८ 1011 km³ | द्राव्यमानम् =५६.४१८५x१०२३ केजी | मध्यम घनित्वम् =३.९३४ g/cm³ | गुरुत्वाकर्षणम् =३.६९ m/s² | पलायन गतिः =५.०२७ कि.मी/से | प्रदक्षिण कालः =१.०२५ ९५७ देनम् | प्रदक्षिण गतिः =८६८.२२ कि.मी/हौ | तापमानम् =१८६-२६८ K | दबः =०.६-१.० kPa | वयु संघटनम् =९५.७२% इंगालाम्लः <br /> २.७% निट्रोजन् <br /> १.६% आर्गान् <br /> ०.२% आम्लः }} <poem> ::'''नमः [[सूर्यः|सूर्याय]] [[चन्द्रः|चन्द्राय]] [[मङ्गलः|मङ्गलाय]] [[बुधः|बुधाय]] च ।''' ::'''[[गुरुः|गुरु]][[शुक्रः|शुक्र]][[शनिः|शनिभ्यश्च]] [[राहुः|राहवे]] [[केतुः|केतवे]] नमः॥''' </poem> == परिचयः == '''मङ्गलः'''(Mars) सूर्यमण्डलस्य तृतीयः ग्रहः अस्ति। मङ्गलस्य वर्णः रक्तः अस्ति । अतः अस्य ’अङ्गारकः’ इति कथयन्ति । अस्य ग्रहस्य व्यासः भवति ४२०० मैल्-परिमितम् । अयं ग्रहः [[सूर्यः|सूर्यात्]] २२८,०००,००० कि मी (१४२,०००,०००मैल्) परिमिते दूरे विद्यते । अस्य ग्रहस्य वातावरणे स्वस्य भ्रमणाय अयं ग्रहः ३७ निमेषाधिक २४ घण्टाः स्वीकरोति । [[सूर्यः|सूर्यं]] परितः भ्रमणाय ६८७ दिनानि स्वीकरोति। अस्य ग्रहस्य '''फोबोस्-डैमोस्'''(Phobos-Deimos) -नामकौ द्वौ उपग्रहौ स्तः । विलक्षणरूपयुक्तौ इमौ उपग्रहौ पूर्वं लघुग्रहरूपेण (अस्टेरायिड्स्) स्याताम् इति ऊह्यते । भूग्रहात् मङ्गलग्रहः साक्षात् द्रष्टुं शक्यः । मङ्गलस्य गोचरप्रमाणं (apparent magnitude)- २.९पर्यन्तं भवति । [[भूमिः|भूम्याः]] दर्शनेन [[शुक्रः]], [[चन्द्रः]], [[सूर्यः|सूर्यश्च]] मङ्गलस्य अपेक्षया अधिकाः प्रकाशमानाः दृश्यन्ते । किन्तु वर्षे कानिचन दिनानि [[गुरुग्रहः|गुरुग्रहः]] मङ्गलस्य अपेक्षया अधिकप्रकाशमानः दृश्यते । <br /> ऐदम्प्राथम्येन [[१९६४]] तमे वर्षे जातस्य म्यारिनर्-मङ्गलयानतः पूर्वं बहुभिः ऊहितम् आसीत् यत् मङ्गलग्रहे यथेष्टं जलं द्रवरूपेण उपलभ्येत इति । मङ्गलध्रुवाणां समीपे दृष्टाः शिथिल-गाढचिह्नानि आकारे पौनः पुन्येन परिवर्तमानानि आसन्। अपि च, जलनालाः इव दृश्यमानाः गाढपट्टिकाः अपि दृष्टाः। मङ्गलग्रहे जलराशिः स्यात् इत्येतस्याः आशापूर्णायाः प्रतीक्षायाः इदमेव कारणं स्यात्।<br /> वस्तुतः एताः पट्टिकाः न आसन् एव, भ्रममात्रम् इति आनन्तरीयविश्लेषणैः अवगतम् । तथापि [[भूमिः|भूग्रहं]] विहाय मङ्गलग्रहे एव जलस्य (जीवजन्तोश्च) अस्तित्वं सम्भाव्यते। अतः अद्यत्वे अपि तत्र सूक्ष्मजीविनाम् अभिज्ञानाय प्रयत्नः प्रचलति । मङ्गलस्य दैनन्दिनचलनम् ऋतुमानादयः [[भूमिः|भूमेः]] विद्यमानानां सादृश्यं भजते। [[सौरव्यूहः|सौरमण्डले]] विद्यमानस्य अत्युन्नतः पर्वतः '''ओलिम्पस् मान्स्'''(यश्च पर्वतः गौरीशङ्करस्य अपेक्षया त्रिगुणितोन्नतः वर्तते), अतिगभीरा दरी '''म्यारिनेरिस्-खातम्''', ध्रुवप्रदेशे [[हिमालयः|हिमवलयाश्च]] अस्मिन् ग्रहे दृश्यन्ते। केभ्यश्चित् वर्षेभ्यः पूर्वमपि अस्मिन् ग्रहे जलं द्रवरूपेण स्यात् इति केचन आधाराः कथयन्ति । <br /> अद्यत्वे मङ्गलं परितः '''मङ्गल-ग्लोबल्-समीक्षकः, मङ्गल-ओडिस्सि, मङ्गल-एक्स्प्रेस्, मङ्गल-गुप्तचर-परिभ्रमकः''' इत्येताः ४ गगननौकाः(spacecraft) परिभ्रमन्तः सन्ति । अपि च मङ्गलस्य बहिरावरणे '''स्पिरिट्-आपर्चुनिटि'''-नामकौ पर्यटकौ अपि कार्यं निर्वहन्तौ स्तः । == भौतिकलक्षणानि == लौहमलेन युक्तात् उपरितनभागात् प्रतिफलितः अस्य प्रकाशः रक्तवर्णीयः भवति । तस्मात् एव अयं ग्रहः '''रक्तग्रहः'''(Red Planet) इति उच्यते । मङ्गलग्रहस्य व्यासः [[भूमिः|भूमेः]] व्यासस्य अर्धभागमितः अस्ति । मङ्गलग्रहस्य घनत्वं न्यूनमस्ति इत्यतः तत्रत्यः द्रव्यराशिः [[भूमिः|भूमेः]] दशांशः अस्ति । किन्तु मङ्गलस्य बाह्यविस्तारः [[भूमिः|भूमेः]] शुष्कभूतलविस्तारसमः अस्ति । मङ्गलग्रहः गात्रे द्रव्यराशौ च यद्यपि बुधग्रहस्य अपेक्षया बृहत्तरः तथापि [[बुधः|बुधस्य]] गुरुत्वबलम् अधिकं वर्तते । अस्य कारणम् अस्ति [[बुधः|बुधस्य]] नैबिड्याधिक्यम् । [[रोमन्]] जनाः एतं मङ्गलग्रहं स्वयुद्धदेवतायः नाम्ना मार्स् इत्येव नामाङ्कितवन्तः । [[ईजिप्तदेशः|ईजिप्त्]] जनाः हर् देशर् इति नाम्ना अभिजानन्ति यस्य अर्थः रक्तवर्णः एव । भारतीयानां भावानुगुणं अयं भूमिपुत्रः मङ्गलः । रक्तवर्णेन शोभमानः ग्रहः मङ्गलः। [[संस्कृतभाषा|संस्कृतभाषया]] अस्य अङ्गारकः इत्यपि नाम अस्ति। अङ्गारस्य वर्णः रक्तः एव । प्राचीनभारतीयाः अस्य ग्रहस्य वर्णः रुधिरवर्णः इति जानन्तिस्म इति वक्तुं शक्यते । मङ्गलस्य वर्णः रक्तः यतः अत्र प्रसृतानि अयसा युंक्तपदार्थस्य रजांसि। तानि सूक्ष्मस्तररूपेण मङ्गलस्य परिसरे प्रसृतानि भवन्ति अतः मङ्गलः रक्तवर्णेन दृश्यते। मङ्गलः शीतलं मरुस्थलम् । अस्य ग्रहस्य बाह्यकायस्य मुख्यांशः शिलाः। अस्य व्यासः [[भूमिः|भूमेः]] अर्धं भवति । [[भूमिः|भूमिरिव]] शुष्कप्रदेशाः अपि सन्ति । सर्वषाम् ॠतूनां वयुमण्डलम् अत्र भवति यथा भूमौ । अस्य कारणं तु अस्य आवर्तनाक्षांशः भूमिः इव २३० प्रमाणेन वक्रः अस्ति । ग्रहस्य ध्रुवप्रदेशेषु तुषारकिरीटं, ज्वालामुखिनः, महादर्यः च सन्ति । ऋतुमानानुगुणं हिममुकुटस्य विस्तारः सङ्कोचः वा भवति । अस्य वातवरणं पुनः पुनः परिवर्तते इति छिद्रितप्रदेशाः सूचयन्ति। अस्य शीतलं शिथिलं च वायुमण्डलं सूचयति यत् अत्र [[जलम्|जलस्य]] बिन्दुरपि नास्ति इति । == संशोधः == ३.५दशलक्षवर्षेभ्यः पूर्वं महापूरः आगतस्य लक्षणानि सन्त्यपि कुतः आगतं [[जलम्|जलं]] कति दिनानि आसीत् इति कोऽपि न जानाति। क्रि.श.अ२००२तम वर्षात् अनन्तरं नासा संस्थया प्रेषितात् '''ओडिस्सी''' इति उपग्रहात् प्राप्तसूचनानुगुणम् अधिकजलनिक्षेपाः ध्रुवीयभागे सन्ति। अधिकप्रमाणेन जलं हिमशिलारूपेण अस्ति। यदि समग्रे ग्रहे हिमशिलाः सन्ति तर्हि अन्तर्जलम् अवश्यं भवति स्म । किन्तु हैमशिलाः केवलं ध्रुवप्रदेशे सन्ति । क्रि.श.२००४तमे वर्षे अपर्चुनिटि स्फिरिट् चेति गगननौके कानिचन निर्दिष्टरासायनिकरचनानि, खनिजांशान् शोधयित्वा नौकावतरणस्थले जलांशः अस्तीति सूचितम् । [[सौरव्यूहः|सौरमण्डलस्य]] [[बुधः]], [[शुक्रः]],[[भूमिः]] इव मङ्गलस्य बाह्यकायः ज्वालामुख्या, शुक्तीनां स्थानान्तरेण, जञ्झावातेन परिवर्तितः । ज्वालामुखिनः पर्वताः दशलक्षवर्षेभ्यः पूर्वम् उत्पन्नः इति वक्तुं शाक्यते। [[सौरव्यूहः|सौरव्यूहस्य]] अतिमहान् ज्वालमुखी [[पर्वताः|पर्वतः]] ओलिम्पस् मान्स् अपि च अतिनिम्नदरी वल्लेस् मारिनेरिस् अस्मिन् ग्रहे एव स्तः । == रूपं चलनं च == मङ्गलस्य सञ्चलपथः अण्डाकारेण अथवा दीर्घवृत्ताकारेण अस्ति । अतः [[सूर्यः|सूर्यस्य]] अन्तरे [[भूमिः|भूमेः]] अपेक्षया अधिकः व्यत्यासः भवति । अतः ऋतुमानः बहुव्यत्यस्तः भवति। मङ्गलग्रहस्य बाह्यरूपं [[भूमिः|भूमितः]] सम्पूर्णं दृष्टुं न शक्यते चेदपि दूरदर्शकयन्त्रेण पश्यति चेत् अस्य ग्रहस्य ध्रुवप्रदेशे हिमटोपिकाः दृग्गोचराः भवन्ति । मङ्गलग्रहस्य फोबोस् डैमोस् चेति उपग्रहद्वयम् अस्ति। एतौ मङ्गलस्य गुरुत्वाकर्षणात् बद्धौ क्षुद्रग्रहौ । एतयोः द्रव्यराशिः न्यूना अस्ति इति कारणेण गोलकाकारे न स्तः । मङ्गलग्रहः सौरव्यूहस्य कश्चन सङ्कीर्णः ग्रहः इति विज्ञानिनाम् अभिप्रायः। अस्य ग्रहस्य कन्तक्षेत्रं नास्तीति वादः । किन्तु नासा प्रेषितस्य मार्स् ग्लोबल् सर्वेयर् नाकानुगुणं दक्षिणगोलार्धस्य शुक्तिप्रदेशे केवलम् अत्यधिकं कान्तक्षेत्रमस्ति । == भूविवरणानि == ==कक्षा परिभ्रमणञ्च== == उपग्रहौ == ==जीवराशिः== ==बाह्यानुबन्दाः== * {{dmoz|Science/Astronomy/Solar_System/Planets/Mars/}} * [http://mars.jpl.nasa.gov/ Mars Exploration Program] * [http://history.nasa.gov/SP-4212/on-mars.html On Mars: Exploration of the Red Planet 1958–1978] from the NASA History Office. * [https://web.archive.org/web/20010416234927/http://www.marsunearthed.com/ Mars Unearthed]—Comparisons of terrains between Earth and Mars * [http://dualmoments.com/marsrovers/index.html Be on Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221102181818/http://www.dualmoments.com/marsrovers/index.html |date=2022-11-02 }}—Anaglyphs from the Mars Rovers (3D) * [http://www.psrd.hawaii.edu/Archive/Archive-Mars.html Mars articles in Planetary Science Research Discoveries] * [https://web.archive.org/web/20220422234825/http://www.geody.com/?world=mars Geody Mars]—World's search engine that supports [[NASA World Wind]], [[Celestia]], and other applications * [http://www.marssociety.org/ Mars Society]—The [[Mars Society]], an international organization dedicated to the study, exploration, and settlement of Mars. * [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=24&Itemid=92 New Papers about Martian Geomorphology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111116162608/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=24&Itemid=92 |date=2011-11-16 }} * [http://www.distancetomars.com/ How far is it to Mars?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150202021609/http://www.distancetomars.com/ |date=2015-02-02 }} '''Media''' * [http://sos.noaa.gov/videos/Mars.mov Video - Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111028063012/http://sos.noaa.gov/videos/Mars.mov |date=2011-10-28 }} (National Oceanic and Atmospheric Administration). * [http://www.youtube.com/watch?v=Jr1Xu2i-Uc0 Video (04:32) – Evidence for "Vigorously" Flowing Water on Ancient Mars (September, 2012).] *[http://www.wired.com/wiredscience/2013/03/4-billion-pixel-mars-panorama/ Panoramic View of Gale Crater on Mars (4 billion pixels) (March, 2013).] * [http://www.panoramas.dk/mars/ Panoramic Views of Mars] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130416233429/http://www.panoramas.dk/mars/ |date=2013-04-16 }} ([http://www.360pano.eu/show/?id=733 Curiosity Rover 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141122012411/http://www.360pano.eu/show/?id=733 |date=2014-11-22 }} and [http://www.360pano.eu/show/?id=731 Curiosty Rover 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120819155927/http://www.360pano.eu/show/?id=731 |date=2012-08-19 }}). * [http://www.maniacworld.com/mars_mariner_valley.htm Computer Simulated Flight into Mariner Valley.] * [http://themis.asu.edu/valles_video/ 3D-Flight into Mariner Valley.] * [https://web.archive.org/web/20080105165647/http://www.astronomycast.com/astronomy/episode-52-mars/ Mars] [[Astronomy Cast]] episode #52, includes full transcript. * [http://www.huffingtonpost.com/jim-bell/pictures-of-mars_b_791652.html#198680 15 Amazing Pictures of the Red Planet]&nbsp;– slideshow at ''[[The Huffington Post]]''. * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA15567 Storm Front.] * [http://mars.jpl.nasa.gov/express/gallery/martianterrain/press_photo_nature05356_5.html Buried basins.] * [http://hirise-pds.lpl.arizona.edu/PDS/EXTRAS/RDR/ESP/ORB_016600_016699/ESP_016682_2650/ESP_016682_2650_RGB.NOMAP.browse.jpg Dunes.] [http://hirise.lpl.arizona.edu/ESP_016682_2650 source.] * [http://www.msss.com/mars_images/moc/2003/05/20/2003.05.20.syriastorm.jpg Mars.] [http://www.msss.com/mars_images/moc/2003/05/20/ source.] '''Cartographic resources''' * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/MARS/target Mars nomenclature] and [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/mars1to5mMOLA Mars map with feature names] from the [http://planetarynames.wr.usgs.gov USGS planetary nomenclature page] * [http://pdsmaps.wr.usgs.gov/PDS/public/explorer/html/marspick.htm PDS Map-a-planet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509184918/http://pdsmaps.wr.usgs.gov/PDS/public/explorer/html/marspick.htm |date=2008-05-09 }} * [http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-viking-en.pdf Viking Photomap] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090224211834/http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-viking-en.pdf |date=2009-02-24 }} * [http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-mola-en.pdf MOLA (topographic) map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131027185557/http://planetologia.elte.hu/terkep/mars-mola-en.pdf |date=2013-10-27 }} * [http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars 3D maps of Mars in NASA World Wind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012233842/http://www.worldwindcentral.com/wiki/Mars |date=2008-10-12 }} * [http://www.google.com/mars/ Google Mars]—Interactive image of Mars {{नवग्रहम्}} [[वर्गः:नवग्रहाः]] [[वर्गः:विषयः वर्धनीयः]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया‎]] mm6ofvf9g0r96gsuvishl3hp4vk9ws3 0 5503 501397 409323 2026-10-15T04:18:52Z स्वर्ण 44291 501397 wikitext text/x-wiki '''देवाङ्ग मेहता''' (आगस्ट् १० १९६२ - अप्रैल् १२ २००१) एषः न्यास्काम् नायकः आसीत्। भारतीय साफ़्ट्वेर् उध्यमस्य प्रगति एतस्य कारणात् इति कथ्यते। [[वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्| ब्यक्तिः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] == सम्बद्धाः लेखाः == * [[भारतम्]] * [[संस्कृतम्]] * [[भारतस्य इतिहासः]] * [[विज्ञानम्]] suv5xf0kkj561bhlhxh3e8390pzu147 501398 501397 2026-10-15T04:19:05Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[देवांग मेहता]] पृष्ठं [[देवाङ्ग मेहता]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501397 wikitext text/x-wiki '''देवाङ्ग मेहता''' (आगस्ट् १० १९६२ - अप्रैल् १२ २००१) एषः न्यास्काम् नायकः आसीत्। भारतीय साफ़्ट्वेर् उध्यमस्य प्रगति एतस्य कारणात् इति कथ्यते। [[वर्गः:गुजरातराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्| ब्यक्तिः]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] [[वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] == सम्बद्धाः लेखाः == * [[भारतम्]] * [[संस्कृतम्]] * [[भारतस्य इतिहासः]] * [[विज्ञानम्]] suv5xf0kkj561bhlhxh3e8390pzu147 0 7445 501334 461941 2026-10-15T03:18:32Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[भीमराव रामजी आंबेडकर]] पृष्ठं [[भीमराव रामजी आम्बेडकर]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 461941 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name =भीमराव् रामजी आंबेड्कर्<br /> Bhimrao Ramji Ambedkar |image = Young Ambedkar.gif |caption = युवा आंबेड्कर् |office = संविधान-निर्माण-समितिः (अध्यक्षः) |term_start = २९ अगष्ट् १९४७ |term_end = २४ जनवरी १९५० |office2 = भारतीय-न्याय-मन्त्रालयः (प्रथममन्त्री) |president2 = [[राजेन्द्रप्रसादः]] |primeminister2 = [[जवाहरलाल नेह्रू]] |term_start2 = १५ अगष्ट् १९४७ |term_end2 = सेप्टेम्बर् १९५१ |predecessor2 = नास्ति (प्रथमः इत्यर्थः) |successor2 = |office3 = उपराज्ञः(Viceroy's) कार्यालये पदाधीकारी |viceroy = लर्ड् लिन्लिथ्गो, लर्ड् वावेल् |term_start3 = १९४२ |term_end3 = १९४६ |predecessor3 = फिरोज़् खान् नून् |successor3 = पदस्य अवलुप्तिः | other_names = बाबा, बाबासाहेब्, भीम, मूकनायकः | ethnicity = | birth_place = महू, सेन्ट्रल् प्रोविन्स्, ब्रिटिशभारतम् (वर्तमाने [[मध्यप्रदेशराज्यम्|मध्यप्रदेशे]]) | birth_date = {{Birth date|df=yes|1891|4|14}} | death_place = [[देहली]], [[भारतम्]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1956|12|6|1891|4|14}} | alma_mater = [[मुम्बैविश्वविद्यालयः]]<br />[[कोलोम्बिया विश्वविद्यलयः]]<br />[[लन्डन् विश्वविद्यालयः]]<br />लन्डन् स्कुल् अफ् ईकोनोमिक्स् | politicalparty = सामन्त शैनिक् दलम्, [[Independent Labour Party (India)|Independent Labour Party]], [[Scheduled Castes Federation]] | spouse = {{marriage|रमाबाई अम्बेड्कर्|1906}}<br />{{marriage|सविता अम्बेड्कर्|1948}} | nationality = भारतीयः | religion = [[बौद्धधर्मः]] | awards = [[भारतरत्नम्]] | signature = Dr. Babasaheb Ambedkar Signature.svg }} भीमराव रामजी आम्बेडकर महोदयः (१४ एप्रिल १८९१- ०६ डिसेम्बर १९५६) एषः भारतीय न्यायशास्त्रज्ञः, अर्थशास्त्रज्ञः, राजनीतिज्ञः, तत्वज्ञः तथा समाजसुधारकः आसीत्। सः जातिभेद तथा स्पृश्यास्पृश्यभेद विरुद्धं प्रतियोधत्। सः महिलानां च श्रमिकानां अधिकारस्य पुरस्कर्ता आसीत्। बालावस्था मनुष्यस्य जीवितकाले प्रमुखा इति उच्यते । सः कालः मनुष्यस्य भविष्यस्य बीजरूपम् । बहूनां महनुभावानां बाल्यजीवनं क्लेशमयं दृश्यते । परन्तु ते सर्वान् क्लेशान् अनुभूय परिहृत्य वा जीवनसङ्ग्रामे यशः प्राप्नुवन्ति । तेषु डा ॥ अम्बेडकरमहोदयः अपि अन्यतमः ।तस्य बाल्यं दुःखमयम् आसीत् । तथापि सः मानवसमुदाये एव उच्चस्थानं प्रात्य धीमान् इति प्रख्यातः अभवत् ।तस्य आदर्शमयस्य विद्यार्थिजीवनस्य विषयं तथा तस्य अभ्युदये तत्त्पितुः सततप्रयत्नं च ज्ञातुं प्रयत्नं कुर्मः । ==बाल्यं शिक्षा च== डा ॥ भीमरावरामजी अम्बेडकरमहोदयस्य जन्म [[महाराष्ट्रम्|महाराष्ट्रस्य]] अम्बावाड इति ग्रामे १८९१ तमे वर्षे (एकनवत्युत्तर-अष्टादशशत्-तमे वर्षे) एप्रिलमासे चतुर्दशदिनाङ्के अभवत । भीमस्य पिता रामजी सक्पालः माता च भीमाबायी <ref>{{cite web | url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00ambedkar/timeline/1890s.html | title="In the 1890s" | publisher=Pritchett, Frances | accessdate=18 अगस्त 2014}}</ref>। मातापित्रोः सततपूजाप्रार्थनानां फलम् इव भीमस्य जन्म अभवत् । भीमस्य आदर्शव्यक्तित्वनिर्माणे तस्य जननीजनकयोः पात्रं महात्त्वपूर्णम् आसीत् । एतयोः दम्पत्योः पूर्वजाः कबीरपथस्य अनुयायिनः आसन् । एते मांसाहारं मधुपानादिकं च त्यक्तवन्तः आसन् । भीमस्य गृहपरिसरः नैर्म्ल्यन सरलतया भक्तिभावेन न युक्तः आसीत् ।बालकस्य मनसि गृहपरिसरस्य प्रभावः आसीत् । रामजी सक्पालः विद्यावान् आसीत् । यद्यपि निर्धनः तथापि सुसंस्कृतः सः अनेकान् आदर्शनियमान् अनुसरति स्म । कर्तव्यम् एव दैवम इति सः भावयति स्म । अतः एव सः रामजी सक्पालः कर्तव्यपरायणः सत्यवादी उदारः धर्मरतः च आसीत् । प्रतिदिनं गृहे सर्वैः कौटुम्बकैः सह देवसङ्कीर्तनं सश्रद्धं करोति स्म । एषः धार्मिकगुणः तस्य पुत्रे सुसंस्कारं वर्धयितुं प्रमुखं कारणम् अभवत् । न केवलं देवसङ्कीर्तनं किन्तु [[रामायणम्|रामायण]] - [[महाभारतम्|महाभारतकथाश्रवणम्]] अपि रामजी कारयति स्म । आध्यात्मिकविद्यया सह एव सक्पालः पुत्रेभ्यः [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्लभाषां]] [[गणितम्|गणितं]] च पाठयति स्म । रामजी सक्पालः समाजसेवातत्परः आसीत् । फुले महात्मना प्रभावितः सः शोषितबन्धूनां कष्टानि निवारयितुं प्रयत्नं कृतवान । एवं भीमजी पितुः सकाशात उद्यमशीलताम् अन्याय - अत्याचारप्रतिरोध्स्वभावं मानसिकस्थैर्यं शोषितेषु अनुरागं च शिक्षितवान । भीमस्य माता अपि सद्गुणोपेता सुसंस्कृता च आसीत् । परन्तु यदा भीमः षड्वर्षीयः तदैव सा दिवं गता । ततः रामजी सक्पालस्य अनुजा मीरा एव भीमं मातृवात्सल्येन पुपोष । भीमस्य अध्ययनकाले प्रौढशालायाम् "अम्बावाडेकर्" इति एकः अध्यापकः आसीत् । करुणालुः सः भीमं प्रीत्या आनीय भोजनं दत्त्वा अपोषयत् ।"अम्बावाडेकर" अध्यापकं प्रति भीमस्द्य अपि गौरवं बह्क्रिश्च आस्ताम् । वात्सल्यातिशयेन अध्यापकः भीमनाम्ना सह अम्बावाडेकर पदम अपि संयुज्य व्यवह्रुतवान् । ततः परम् "अम्बेडकर्" इति नाम्ना जगति प्रसिद्धो बभूव । यदा रामजी सक्पालः निवृत्तः तदा ग्रामम् उत्सृज्य [[मुम्बई|मुम्बयीनगरम्]] आगतवान् । तत्र तस्य गृहे अध्ययनार्थम् अवकाशः नासीत् । अतः सक्पालः मध्यरात्रपर्यन्तं जागरितः भूत्वा पुत्रं पठनार्थम् उत्थाप्य तदनन्तरं स्वयं निद्रां करोति स्म । सक्पालः पुत्रम् आङ्गलभाषां सम्यक पाठितवान् । तस्मादेव भीमः आङ्गलभाषायां श्रेष्ठः वाग्मी लेखकः ग्रन्थकर्ता च अभवत् । स्वयं धनविहीनोऽपि रामजी पुत्राय अनेकानि पुस्तकानि क्रीत्वा पठनार्थ दत्तवान् । एवं भीमस्य ज्ञानदाहं पिता शमयति स्म । तस्य बुद्धिं पोष्यति स्म । पितुः प्रोत्साहेन भीमः "मेट्रिक्" परीक्षायाम् उत्तीर्णोऽभवत् । तत्काले तत्कुलजनानाम् एषा सिद्धिः अपूर्वा एव आसीत् । एकस्मिन सम्मानसमारम्भे केलूस्करामहोदयः भीमाय [[गौतमबुद्धः|गौतमबुद्धः]] इति स्वलिखितं गन्थम् उपहारुपेण दत्तवान् । महात्मनः बुद्धस्य जीवनगाथया भीमस्य मनः नितान्तं प्रभावितम् अभवत् । तस्मै सः ग्रन्थः नवचैतन्यम् अयच्छत् । पितुः प्रोत्साहेन केलूस्करमहाभागस्य सहकारेण प्रेरितः अन्तः स्फूर्त्या च भीमः प्रौढाध्यायनं कृतवान् । केलूस्करप्रेरितः महाराजः सैय्यजिरावगायकवाडः भीमाय प्रतिमासं पञ्चविंशतिरुप्यकाणि विद्यार्थिवेतनत्वेन ददाति स्म । विश्वविद्यालये अपि "मुल्लर्" इति प्राध्यापकः भीमस्य निशितमत्या प्रभावितः तस्मै आवश्यकानि पुस्तकानि वस्त्राणि च दत्त्वा तं प्रेरयामास । सर्वेषां प्रोत्साहेन भीमः सतताध्ययनेन परिश्रमेण च बि.ए परीक्षायाम् उत्तीर्णो भूत्वा पितुः आशाम् अपूरयत् । अनन्तरं सः महाराजगायकवाडस्य सैन्ये "लेफिटनेण्ट्" पदे नियुक्तः । परन्तु तस्मिन् एव समये तस्य प्रियकरः पिता दिवं गतः । भीमरावरामजी अम्बेडकर- सदृशं धीमन्तं नायकं राष्ट्रहिताय दत्त्वा सः महोदयः पञ्चत्वम् आपन्नः । तस्मिन् एव समये बरोडमहाराजः कांश्चन प्रतिभायुक्तान् छात्रान् विशेषाढ्ययनार्थं विद्यार्थिवेतनं दत्त्वा विदेशं प्रेषयति इति वृत्तान्तं भीमः श्रुतवान । धानार्जने निरुत्सुकः भीमः स्वाधिकारस्थानं त्यक्त्वा विशेषाद्य्यायनं कर्तुं निश्चितवान् । अचिरात एव राज्ञः समीपं गत्वा सः विद्यार्थिवेतनं प्रार्थितवान् । एतस्य मेधाशक्तिम् अदम्योत्साहं च दृष्ट्वा महाराजः भीमं विदेशं प्रेषयितुम् अङ्गीकृतवान् । ==विदेशे उन्नतशिक्षा== अमेरिकादेशस्य नवीनपरिसरे जातिभेदरहिते स्वतन्त्रसमाजे भीमजी संतृष्टभावेन संशोढनाध्ययनकार्यं कृतवान् । एतादृशे परिसरे तस्य बुद्धिः दिनकरकिर्णैः तामरसम् इव विकसिता । दिने दिने प्रौढत्वं प्राप तस्य बुद्धिः । गुरुतरमपि कार्यं कर्तुं साश्यम् इति तस्य आत्मविश्वासः जागरितः । भीमः अमेरिकादेशे एकैकं क्षणमपि सार्थकरीत्या उपयुक्तम् अकरोत् । अमेरिकजनानाम् अत्युन्नतसाधनानि, बृहत्-ग्रन्थालयाः च भीमे महत्त्वाकांक्षां जागरितवन्तः । परदेशस्य आमोद- प्रमोदाः तस्मिन् किञ्चिदपि दुष्परिणामं कर्तुं नाशकुवन् । <poem> सुखार्थि वा त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी वा त्यजेत् सुखम् । सुखार्थिनः कुतो विद्या कुतो विद्यार्थिनः सुखम् ॥ </poem> भीमस्य विषये एतत् वचनं समन्वेति । [[अमेरिका]]देशे विद्याभ्याससमये सः सरलजीवनं यापयति स्म । मिताहारी सरमवस्त्रधारी मितव्ययी च सन् अमितज्ञानाकांक्षी सः अध्ययने समयंअ यापितवान् । ज्ञानार्जनम् एव तस्य तपः आसीत् । ग्रन्थालयस्य उदघाटनात् पूर्वम् एव सः द्वारि तिष्ठति स्म । सायं सेवकेन स्मारितः एव गृहं प्रतिनिवर्तते स्म । एवं सतताध्ययनेन, चिन्तनेन च सः ज्ञानस्य परां काष्ठां प्राप्तवान् । भीमः अध्ययनान्ते "पुरातन-भारतीयवाणिज्यम्" इति प्रबन्धं लिखित्वा स्नातकोत्तरपदवीम् अलभत । भारतस्य राष्ट्रिय-आयस्य चारित्रिकं विवरणात्मकं च अध्ययनम्" इति महप्रबन्धं लिखित्वा पि.एच्. डि पदवीम् अपि सः अलभत । एषः प्रबन्धः आर्थिकक्षेत्रे महाकृतिः इति ख्यातिम् अलभत । भीमः अमेरिकादेशात् [[लण्डन्]] नगरं गत्वा अर्थशास्त्रे न्यायशास्त्रे च विशेषाध्ज्ययनं अर्तुम उद्युक्तः अभवत् । परन्तु विद्यार्थिवेतनस्य अवधिः अतीतः आसीत् । अतः सः अध्ययनसमाप्तेः पूर्वम् एव भारतं प्रात्यागच्छत् । तदा सः "डाक्टोरेट्" उपाधिना अलङ्कृतः अभवत् । ==वृत्तिजीवनम्== भीमजी महोदयः स्वप्रतिभया प्राध्यापकपदवीम अलभत् । तथापि तस्य मनः अध्ययनविषये न तृप्तम् आसीत् । अतः सः स्ववेतने अल्पभागम् अध्ययनार्थम् एव उअपयुङ्क्ते स्म् । ततः १९२० तमे वर्षे लण्डन नगरं गत्वा अर्थशास्त्रं न्यायशाश्त्रं च अधीतवान् । तयोः शाश्त्रयोः एम्.एस्. सि पदवीम् अदापयत् । ततः सः न्यायशास्त्रे "ब्यारिस्टर्" पदवीम् अपि लब्धवान् । एवं ज्ञानसागरः भूत्वा डा । भीमराव रामजी अम्बेडकरमहोदयः भारतं प्रत्यागच्छत् । समस्तभारतीयानाम अगेसरः भूत्वा सः भार्तीयसंविधानम् अरचयत् ।"आधुनिकमनुः" इति सम्मानितः अपि अभवत् । तस्य सेवां परिगणयन् भारतसर्वकारः "भारतरत्नम्" इति उपाधिना तं तस्य जन्मशताब्दसमये सममानयत् । एवं डा ॥ अम्बेडकरमहोदयः सर्वेषां छात्राणां मार्गदर्शकः अभवत् । [[भारतरत्नम्]] इति उपाधिना भूषितः '''डॉ॰ भीमराव् रामजी अम्बेड्करः''' ([[मराठी]]: डॉ॰ भीमराव रामजी आंबेडकर) कश्चन श्रेष्ठ राष्ट्रनायकः। [[महाराष्ट्रम्|महाराष्ट्रे]] महारजातौ निर्धने कुटुम्बे जन्म प्राप्तवान् एषः हिन्दुसमाजस्थस्य निम्नवर्गस्य अभिवृद्धिं जीवितकार्यत्वेन स्वीकृतवान्। अम्बेड्करमहारायः महाराष्ट्रे [[रत्नागिरिमण्डलम्|रत्नागिरिमण्डले]] अम्बावाडग्रामे जातः । सः निम्नकुले जातः । १८९१ एप्रिल्-मासस्य ४ दिनाङ्के तस्य जननम् अभवत् । माता भीमाबाई, पिता अम्बावाड्करः । [[मुम्बयी]]नगरे विद्याभ्यासं समाप्य, उन्नतविद्याम् अभ्यस्तुं लण्डन्-नगरं गतवान् । तत्र बारिस्टर-उपाधिं प्राप्तवान् । १९०५ तमे वर्षे रमाबाय्या सह तस्य विवाहः अभूत् । दुरदृष्टवशात् सा मृता । तस्याः मरणानन्तरं पुनः शारदाकबीर नाम ब्राह्मणयुवतीं परिणीतवान् । ==समाजसेवा== "भारतदेशप्राचीनवाणिज्यम्" इति परिशोधनापत्रं समर्प्य एम् ए उपाधिं प्राप्तवान् । "भारतदेशस्य जातीयः आयः - चारित्रात्मकं विश्लेषणात्मकम् अध्ययनम्" इति निबन्धं विरचय्य पि हेच् डि उपाधिञ्च लब्धवान् अयं महारायः । निम्नवर्गजनानाम् अभ्युन्नतिम् आकाङ्क्ष्य विशेषकृषिम् अकरोत् । तेषां कृते "इण्डिपेण्डेण्ट् लेबर् पार्टी आफ् इण्डिया" इति संस्थाम् अस्थापयत् । अनन्तरकाले भारतराज्याङ्गरचनासङ्घस्य अध्यक्षो भूत्वा महत् यशः प्राप्तवानयं नायकः। पं जवहरलाल् नेहरूमन्त्रिवर्गे स्थित्वा "हिन्दू कोड" इत्येकां न्यायव्यवस्थां प्रावेशयत् सः। १९१६ तमे वर्षे "भारतदेशे वर्णव्यवस्था जनानां प्रगतिश्च" इत्यस्मिन् विषये शोधनिबन्धं यान्त्रपालजी गोष्ठ्यां समर्प्य सर्वेषां मेधाविनां प्रशंसायाः पात्रमभवत् सः । विदेशेषु स्थातुम् अवकाशे विद्यमानेऽपि हिन्दूसमाजस्य संस्करणाकाङ्क्षया ततः सर्वविधावमाननं सोढुमपि संसिद्धो भूत्वा अम्बेड्करः स्वदेशे एव स्थित्वा निजदेशे भक्तिं प्रदर्शितवान् । नागपुरमहानगरे एकस्यां बहिरङ्गसभायाम् अम्बेड्करः बौद्धमतं स्वीचकार । यद्यपि सः वैद्यशास्त्रं न पठितवान् तथापि जातिदोषनिर्मूलनाय औषधमेकम् अन्विष्टवान् । तच्च "जातिव्यवस्थायाः निर्मूलनं भवेत्" इति । एष एव अस्य आशयः आसीत् । जातीयनायकः अम्बेड्करः स्वीयकृत्या परिश्रमेण च महान् जातः । तस्य आशयाः आदर्शाः अवश्याचरणीयाः, अनुसरणीयाश्च । :::सर्वत्र गुणवानेव चकास्ति प्रथितो नरः। :::मणिर्मूर्ध्नि गले बाहौ पादपीठेऽपि शोभते ॥ {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} ==टिप्पणी== {{reflist}} {{भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः}} [[वर्गः:भारतीयदेशभक्ताः]] [[वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः]] [[वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः]] [[वर्गः:महाराष्ट्रराज्यस्य व्यक्तयः]] [[वर्गः:१८९१ जननम्]] [[वर्गः:१९५६ मरणम्]] rmuzj0bruxipb2wunpditg2j42z50eu 0 8107 501385 460475 2026-10-15T04:12:39Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[वि वि गिरि]] पृष्ठं [[वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः]] प्रति स्थानान्तरितम् 460475 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः | image = | imagesize = | smallimage = | caption = | office = [[भारतस्य राष्ट्रपतिः]] | vicepresident = [[गोपालस्वरूपः पाठकः]] | term_start = क्रि.श. १९६९तमवर्षस्य अगस्टमास्य २४तमदिनम् । | term_end = क्रि.श. १९७४तमवर्षस्य अगस्टमास्य २४तमदिनम् । | predecessor = मुहम्मद हिदायतुल्लाहः | successor = [[फ़ख़रुद्दीन अली अहमदः]] | office2 = कार्यकारी<br />[[भारतस्य राष्ट्रपतिः]] | term_start2 = क्रि.श. १९६९तमवर्षस्य मे मासस्य तृतीयदिनम् । | term_end2 = क्रि.श. १९६९तमवर्षस्य जुलैमासस्य २०तमदिनम् । | predecessor2 = डा.ज़ाकिर् हुसैन् | successor2 = मुहम्मद हिदायतुल्लाहः | office3 = [[भारतम्|भारतस्य]] तृतीयः राष्ट्रपतिः | president3 = [[डाक्टर ज़ाकिर हुसैन|ज़ाकिर हुसैन]] | term_start3 = क्रि.श. १९६७तमवर्षस्य मे माससस्य त्रयोदशदिनम् । | term_end3 = क्रि.श. १९६९तमवर्षस्य मे मासस्य तृतीदिनम् । | predecessor3 = [[डा.ज़ाकिर् हुसैन्]] | successor3 = [[गोपालस्वरूपः पाठकः]] | birth_date = क्रि.श. १८९४तमवर्षस्य आगस्ट् मासस्य दशमदिनम् । | birth_place = बर्हाम्पुरम्, [[गञ्जाममण्डलम्]], [[भारतम्]] | death_date = क्रि.श. १९८०तमवर्षस्य जून् मासस्य २३तमदिनम् । | death_place = [[चेन्नै]], [[तमिळ्नाडु]] | nationality = भारतीयः | party = निर्दलीयः | spouse = सरस्वतीबायी }} ''' वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः ''' अथवा ''' वि. वि. गिरिः ''' कश्चित् भारतीयः राजनेता । एषः क्रि.श. १८९४तमे वर्षे [[ओरिस्साराज्यम्|ओरिस्साराज्यस्य]] ब्रह्मपुरे अजायत । अस्य पिता जोगय्य पन्तुलु न्यायवादी आसीत् । तदीयः द्वादशबालानां बृहत्कुटुम्बः। वेङ्कटगिरेः प्राथमिकविद्याभ्यासः महाविद्यालयाध्ययनं च ब्रह्मम्पुरे एव अभवत् । सः भारतदेशस्य चतुर्थ: राष्ट्रपति: इति निर्वाचितः। यदा [[बाङ्ग्लादेशः]] इति राष्ट्रं निर्मितं तदा सः भारतराष्ट्रस्य राष्ट्रपतिः आसीत्‌ <ref>{{cite web | url=http://vicepresidentofindia.nic.in/giri.asp | title=President of India | accessdate=5 अगस्त 2014}}</ref>। सः उच्चतमेन नागरपुरस्कारेण [[भारतरत्नम्|भारतरत्नप्रशस्त्या]] सम्मानितः । == देशविदेशे शिक्षा == प्राथमिकशिक्षातः महाविद्यालयाध्ययनपर्यन्तं बर्हाम्पुरे एव आभवत् । कल्लिकोटेमहाविद्यालयतः स्नातनकपदवीम् अलभत । पश्चात् मद्रास्(चेन्नै)नगरस्य सीनियर् केम्ब्रिज़् परीक्षाम् उत्तीर्य क्रि.श. १९१३तमवर्षे [[ऐर्लेण्ड्देशः|ऐर्लेण्डदेशस्य]] राजधानीं [[डब्लिन्]] प्रति आधुनिकन्यायशास्त्रस्य पदवीं प्राप्तुं गतवान् । तदा तस्मिन् देशे स्वातन्त्र्यन्दोलनं प्रचलति स्म । तदा गिरिः ऐर्लेण्ड् नायकस्य [[डेवेलेरा]] इत्यनेन सन्दृष्टवान् । ऐर्लेण्ड्देशे अध्ययनं कुर्वाणाः भारतीयविद्यार्थिनः क्रान्तिकारिणां सङ्घमेकं रचितवन्तःआसन् । तस्य देशस्य स्वातन्त्र्यप्राप्तये सङ्घर्षं कुर्वन्ति स्म । गिरिः अपि एतं सङ्घं प्रविष्टवान् । क्रि.श. १९१४तमे वर्षे यदा [[महात्मा गान्धिः]] लण्डन् नगरम् आगतवान् तदा गिरिः तस्य दर्शनं कृतवान् । अस्य मनसि महात्मा गान्धिः बहुधा प्रभावम् अजनयत् । क्रि.श. १९१९तमे वर्षे ऐर्लेण्ड्देशे ईस्टर् विप्लवः आरब्धः । सः विप्लवः गिरिमहोदयाय नवां दिशाम् अदर्शयत् । [[भारतम्|भारतस्य]] श्रमिकवर्गीयानाम् अपि ईस्टर्विप्लवः सदृशं भारतीयस्वातन्त्र्यान्दोलनं कर्तुं शक्यते इति सः अचिन्तयत् । अत्रान्तरे ईस्टर्विप्लवे वि.वि.गिरिः अपि भागी इति वदन्ती प्रसृता।अतः तेन एम्.एल्.पदवीं प्राप्तुंम् [[अमेरिका]]गमनम् अशक्यम् अभवत् । अतः क्रि.श. १९१६तमे वर्षे [[भारतम्|भारतं]] प्रत्यागतवान् । == वृत्तिजीवनम् == [[भारतम्]] आगत्य वि.वि.गिरिः बर्हाम्पुरे न्यायवादिनः वृत्तिम् आश्रितवान् । पश्चात् भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस् पक्षस्य सदस्यः अभवत् । क्रि.श. १९१६तमे वर्षे सञ्चालिते सम्मेलने भागम् अवहत् । स्ववृत्तौ अतिशीघ्रं यशः प्राप्तवान् । क्रि.श. १९२०तमे वर्षे [[भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः|भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे]] सक्रियः अभवत् । गञ्जाम्प्रदेशे क्रि.श. १९२२तमे वर्षे मदिरापणस्य पुरतः विप्लवनिरतः सः आरक्षकैः बद्धः सन् बर्हाम्पुरस्य कारागारं प्रति प्रेषितः । तत्र सत्याग्रहिभ्यः प्रदुष्टाहारः दीयते स्म। कारागारे प्रवृत्तं भ्रष्टाचारं विरुध्य उपवाससत्याग्रहं कृतवान् । पश्चात् कारागारा विमुक्तः रेलयानस्य श्रमिकवर्गाणां सङ्घं प्रतिष्ठापितवान् । एषः सङ्घः अतिशीघ्रं संवृद्धः भूत्वा अखिलभारतरेल्वेफेडरेशन् इति ख्यातम् अभवत् । तत्र वि.वि.गिरिः एव अध्यक्षः अभवत् । अनेन एषः कश्चित् समर्थः कर्मकरनायकः अभवत् । क्रि.श. १९३५तमे वर्षे [[भारतसर्वकारः|भारतसर्वकारस्य]] नियमानुगुणं [[काङ्गेस् पक्षः]] प्रान्तीयशासनसभानिर्वाचने स्पर्धित्वा सप्तराज्येषु विजयी अभवत् । वि.वि.गिरिवर्यः मद्रास् विधानसभायाः प्रतिनिधित्वेन जयं प्राप्य मन्त्री अभवत् । तस्मै कर्मकराणां, यन्त्रोद्यमानां, सहकारस्य, वाणिज्यस्य, मत्स्योद्यमस्य विभागानां दायित्वं दत्तम् । क्रि.श.१९३८तमे वर्षे अखिलभारतराष्ट्रिययोजनायोगस्य सञ्चालकः अभवत् । आयोगस्य सम्मेलने गिरिवर्यः पञ्चवार्षिकयोजनाः अथवा दशवार्षिकयोजनाः वा रचनीयाः इति उक्तवान् । एषः कर्मकराणां नायकः चेदपि कदापि झटिति कार्यन्यासं न कारयति स्म । श्रमिकवर्गेषु समास्याः भवन्ति चेत् सन्धिं कृत्वा समापयितुं यतते स्म । क्रि.श. १९४७ तमवर्षस्य अगस्टमासस्य पञ्चदशतमे दिने [[भारतम्|भारतं]] पारतन्त्र्यात् मुक्तं स्वतन्त्रम् अभवत् । क्रि.श. १९४८तमे वर्षे गिरिवर्यः [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्कायां]] भारतस्य राजदूतः इति नियोजितः । अग्रे [[भारतम्|भारतस्य]] संविधानं रचितम् । तदनुगुणं क्रि.श. १९५२तमे वर्षे प्रथमं महानिर्वाचनं सञ्चालितम् । तस्मिन् लोकसभानिर्वाचने स्पर्धित्वा जयं प्राप्तवान् गिरिवर्यः केन्द्रसर्वकारस्य सचिवमण्डले कर्मकरविभागस्य मन्त्री अभवत् । क्रि.श. १९५४तमे वर्षे इण्डस्ट्रियल् अपलेट् ट्रिब्युनल् वित्तकोशस्य उद्योगिनां विरुद्धम् आगतं न्यायालयनिर्णयं तिरस्कृत्य स्वपदत्यागम् अकरोत् । == राजनीतिनिवृत्तिः == पश्चात् क्रि.श. १९५७ तमे वर्षे [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशस्य]], क्रि.श. १९६०तमे वर्षे [[केरळम्|केरळराज्यस्य]], क्रि.श. १९६५तमे वर्षे [[कर्णाटकम्|कर्णाटकस्य]] च राज्यपालः अभवत् । सक्रियराजनीत्या निवृत्तः चेदपि राज्यपालः केवलम् उत्सवमूर्तिः न । सः जनप्रतिनिधिः केवलं नित्यकार्याणि कुर्वन् भवति चेत् समीचीनं न । तेनापि जनसेवायां निरतेन भूत्वा मुख्यकार्याणि करणीयानि इति गिरिवर्यः वदति स्म । गिरिवर्यः क्रि.श. १९६७ तमे वर्षे भारतस्य उपराष्ट्रपतिः इति नियुक्तः । स्वाधिकारपदं सुयोग्यम् उपयुज्य राज्यसभायाः नूतनवर्चः समानीतवान् । क्रि.श. १९६९तमवर्षे अकस्मात् [[भारतस्य राष्ट्रपतयः|भारतस्य राष्ट्रपतिः]] [[झाकिर हुसैन्]] दिवङ्गतः । तदा [[बेङ्गळूरु]]नगरस्य लालबाग् काचगृहे सञ्चालिते काङ्ग्रेस् अधिवेशने समितिः [[नीलं सञ्जीवरेड्डी]]वर्यं राष्ट्रपतिरिति नियोजयितुं निरचिनोत् । किन्तु तदानीन्तनप्रधानामन्त्रिणी [[इन्दिरा गान्धिः]] एतत् नाङ्ग्यकरोत् । सा वि.वि.गिरेः नाम सूचितवती । अनिवार्यस्पर्धया काङ्ग्रेस् द्विधा विभक्तम् । वि.वि.गिरिः एव जित्वा राष्ट्रपतिः अभवत् । क्रि.श. १९६९तमवर्षस्य अगस्ट् २३तमदिनात् क्रि.श. १९७४तमवर्षस्य २४तमदिनपर्यन्तं राष्ट्रपतिस्थानम् अलङ्कृतवान् <ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=MS_jrForJOoC&pg=PA301&dq=v+v+giri+president&hl=en&sa=X&ei=zWjIUMW0L8OxrAfzlYHQCw&ved=0CE8Q6AEwCQ#v=onepage&q=v%20v%20giri%20president&f=false | title=History of Modern India: 1707 A.D. to Up to 2000 A.D. | publisher=New Delhi: Atlantic Publishers. | author=Chaurasia, Radhey Shyam | year=(2002). | pages=p. 301.}}</ref>। तस्य काले एव क्रि.श१९७१तमे वर्षे बाङ्ग्लाविमोचनसमस्या सम्मुखीकृता । क्रि.श. १९७५तमे वर्षे अस्मै [[भारतरत्नम्|भारतरत्नप्रशस्तिः]] प्रदत्ता । क्रि.श. १९८०तमवर्षस्य जून् मासे वि.वि.गिरिः दिवङ्गतः । {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[जाकिर हुसैन]] |अग्रिमः=*[[मुहम्मद हिदायतुल्लाह]]}} {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} ==टिप्पणी== {{reflist}} [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|4]] [[वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः]] [[वर्गः:भारतीयराजनेतारः]] [[वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:१८९४ जननम्]] [[वर्गः:१९८० मरणम्]] felxkfxuguazoar94ywvk3tqffgra7r 501387 501385 2026-10-15T04:13:59Z स्वर्ण 44291 501387 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder | name = वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः | image = | imagesize = | smallimage = | caption = | office = [[भारतस्य राष्ट्रपतिः]] | vicepresident = [[गोपालस्वरूपः पाठकः]] | term_start = क्रि॰श॰ १९६९तमवर्षस्य अगस्टमास्य २४तमदिनम् । | term_end = क्रि॰श॰ १९७४तमवर्षस्य अगस्टमास्य २४तमदिनम् । | predecessor = मुहम्मद हिदायतुल्लाहः | successor = [[फ़ख़रुद्दीन अली अहमदः]] | office2 = कार्यकारी<br />[[भारतस्य राष्ट्रपतिः]] | term_start2 = क्रि॰श॰ १९६९तमवर्षस्य मे मासस्य तृतीयदिनम् । | term_end2 = क्रि॰श॰ १९६९तमवर्षस्य जुलैमासस्य २०तमदिनम् । | predecessor2 = डा॰ज़ाकिर् हुसैन् | successor2 = मुहम्मद हिदायतुल्लाहः | office3 = [[भारतम्|भारतस्य]] तृतीयः राष्ट्रपतिः | president3 = [[डाक्टर ज़ाकिर हुसैन|ज़ाकिर हुसैन]] | term_start3 = क्रि॰श॰ १९६७तमवर्षस्य मे माससस्य त्रयोदशदिनम् । | term_end3 = क्रि॰श॰ १९६९तमवर्षस्य मे मासस्य तृतीदिनम् । | predecessor3 = [[डा॰ज़ाकिर् हुसैन्]] | successor3 = [[गोपालस्वरूपः पाठकः]] | birth_date = क्रि॰श॰ १८९४तमवर्षस्य आगस्ट् मासस्य दशमदिनम् । | birth_place = बर्हाम्पुरम्, [[गञ्जाममण्डलम्]], [[भारतम्]] | death_date = क्रि॰श॰ १९८०तमवर्षस्य जून् मासस्य २३तमदिनम् । | death_place = [[चेन्नै]], [[तमिळ्नाडु]] | nationality = भारतीयः | party = निर्दलीयः | spouse = सरस्वतीबायी }} ''' वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः ''' अथवा ''' वि॰ वि॰ गिरिः ''' कश्चित् भारतीयः राजनेता । एषः क्रि॰श॰ १८९४तमे वर्षे [[ओरिस्साराज्यम्|ओरिस्साराज्यस्य]] ब्रह्मपुरे अजायत । अस्य पिता जोगय्य पन्तुलु न्यायवादी आसीत् । तदीयः द्वादशबालानां बृहत्कुटुम्बः। वेङ्कटगिरेः प्राथमिकविद्याभ्यासः महाविद्यालयाध्ययनं च ब्रह्मम्पुरे एव अभवत् । सः भारतदेशस्य चतुर्थ: राष्ट्रपति: इति निर्वाचितः। यदा [[बाङ्ग्लादेशः]] इति राष्ट्रं निर्मितं तदा सः भारतराष्ट्रस्य राष्ट्रपतिः आसीत्‌ <ref>{{cite web | url=http://vicepresidentofindia.nic.in/giri.asp | title=President of India | accessdate=5 अगस्त 2014}}</ref>। सः उच्चतमेन नागरपुरस्कारेण [[भारतरत्नम्|भारतरत्नप्रशस्त्या]] सम्मानितः । == देशविदेशे शिक्षा == प्राथमिकशिक्षातः महाविद्यालयाध्ययनपर्यन्तं बर्हाम्पुरे एव आभवत् । कल्लिकोटेमहाविद्यालयतः स्नातनकपदवीम् अलभत । पश्चात् मद्रास्(चेन्नै)नगरस्य सीनियर् केम्ब्रिज़् परीक्षाम् उत्तीर्य क्रि॰श॰ १९१३तमवर्षे [[ऐर्लेण्ड्देशः|ऐर्लेण्डदेशस्य]] राजधानीं [[डब्लिन्]] प्रति आधुनिकन्यायशास्त्रस्य पदवीं प्राप्तुं गतवान् । तदा तस्मिन् देशे स्वातन्त्र्यन्दोलनं प्रचलति स्म । तदा गिरिः ऐर्लेण्ड् नायकस्य [[डेवेलेरा]] इत्यनेन सन्दृष्टवान् । ऐर्लेण्ड्देशे अध्ययनं कुर्वाणाः भारतीयविद्यार्थिनः क्रान्तिकारिणां सङ्घमेकं रचितवन्तःआसन् । तस्य देशस्य स्वातन्त्र्यप्राप्तये सङ्घर्षं कुर्वन्ति स्म । गिरिः अपि एतं सङ्घं प्रविष्टवान् । क्रि॰श॰ १९१४तमे वर्षे यदा [[महात्मा गान्धिः]] लण्डन् नगरम् आगतवान् तदा गिरिः तस्य दर्शनं कृतवान् । अस्य मनसि महात्मा गान्धिः बहुधा प्रभावम् अजनयत् । क्रि॰श॰ १९१९तमे वर्षे ऐर्लेण्ड्देशे ईस्टर् विप्लवः आरब्धः । सः विप्लवः गिरिमहोदयाय नवां दिशाम् अदर्शयत् । [[भारतम्|भारतस्य]] श्रमिकवर्गीयानाम् अपि ईस्टर्विप्लवः सदृशं भारतीयस्वातन्त्र्यान्दोलनं कर्तुं शक्यते इति सः अचिन्तयत् । अत्रान्तरे ईस्टर्विप्लवे वि.वि.गिरिः अपि भागी इति वदन्ती प्रसृता।अतः तेन एम्.एल्.पदवीं प्राप्तुंम् [[अमेरिका]]गमनम् अशक्यम् अभवत् । अतः क्रि॰श॰ १९१६तमे वर्षे [[भारतम्|भारतं]] प्रत्यागतवान् । == वृत्तिजीवनम् == [[भारतम्]] आगत्य वि.वि.गिरिः बर्हाम्पुरे न्यायवादिनः वृत्तिम् आश्रितवान् । पश्चात् भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस् पक्षस्य सदस्यः अभवत् । क्रि॰श॰ १९१६तमे वर्षे सञ्चालिते सम्मेलने भागम् अवहत् । स्ववृत्तौ अतिशीघ्रं यशः प्राप्तवान् । क्रि॰श॰ १९२०तमे वर्षे [[भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामः|भारतस्य स्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे]] सक्रियः अभवत् । गञ्जाम्प्रदेशे क्रि॰श॰ १९२२तमे वर्षे मदिरापणस्य पुरतः विप्लवनिरतः सः आरक्षकैः बद्धः सन् बर्हाम्पुरस्य कारागारं प्रति प्रेषितः । तत्र सत्याग्रहिभ्यः प्रदुष्टाहारः दीयते स्म। कारागारे प्रवृत्तं भ्रष्टाचारं विरुध्य उपवाससत्याग्रहं कृतवान् । पश्चात् कारागारा विमुक्तः रेलयानस्य श्रमिकवर्गाणां सङ्घं प्रतिष्ठापितवान् । एषः सङ्घः अतिशीघ्रं संवृद्धः भूत्वा अखिलभारतरेल्वेफेडरेशन् इति ख्यातम् अभवत् । तत्र वि.वि.गिरिः एव अध्यक्षः अभवत् । अनेन एषः कश्चित् समर्थः कर्मकरनायकः अभवत् । क्रि॰श॰ १९३५तमे वर्षे [[भारतसर्वकारः|भारतसर्वकारस्य]] नियमानुगुणं [[काङ्गेस् पक्षः]] प्रान्तीयशासनसभानिर्वाचने स्पर्धित्वा सप्तराज्येषु विजयी अभवत् । वि.वि.गिरिवर्यः मद्रास् विधानसभायाः प्रतिनिधित्वेन जयं प्राप्य मन्त्री अभवत् । तस्मै कर्मकराणां, यन्त्रोद्यमानां, सहकारस्य, वाणिज्यस्य, मत्स्योद्यमस्य विभागानां दायित्वं दत्तम् । क्रि॰श॰१९३८तमे वर्षे अखिलभारतराष्ट्रिययोजनायोगस्य सञ्चालकः अभवत् । आयोगस्य सम्मेलने गिरिवर्यः पञ्चवार्षिकयोजनाः अथवा दशवार्षिकयोजनाः वा रचनीयाः इति उक्तवान् । एषः कर्मकराणां नायकः चेदपि कदापि झटिति कार्यन्यासं न कारयति स्म । श्रमिकवर्गेषु समास्याः भवन्ति चेत् सन्धिं कृत्वा समापयितुं यतते स्म । क्रि॰श॰ १९४७ तमवर्षस्य अगस्टमासस्य पञ्चदशतमे दिने [[भारतम्|भारतं]] पारतन्त्र्यात् मुक्तं स्वतन्त्रम् अभवत् । क्रि॰श॰ १९४८तमे वर्षे गिरिवर्यः [[श्रीलङ्का|श्रीलङ्कायां]] भारतस्य राजदूतः इति नियोजितः । अग्रे [[भारतम्|भारतस्य]] संविधानं रचितम् । तदनुगुणं क्रि॰श॰ १९५२तमे वर्षे प्रथमं महानिर्वाचनं सञ्चालितम् । तस्मिन् लोकसभानिर्वाचने स्पर्धित्वा जयं प्राप्तवान् गिरिवर्यः केन्द्रसर्वकारस्य सचिवमण्डले कर्मकरविभागस्य मन्त्री अभवत् । क्रि॰श॰ १९५४तमे वर्षे इण्डस्ट्रियल् अपलेट् ट्रिब्युनल् वित्तकोशस्य उद्योगिनां विरुद्धम् आगतं न्यायालयनिर्णयं तिरस्कृत्य स्वपदत्यागम् अकरोत् । == राजनीतिनिवृत्तिः == पश्चात् क्रि॰श॰ १९५७ तमे वर्षे [[उत्तरप्रदेशः|उत्तरप्रदेशस्य]], क्रि॰श॰ १९६०तमे वर्षे [[केरळम्|केरळराज्यस्य]], क्रि॰श॰ १९६५तमे वर्षे [[कर्णाटकम्|कर्णाटकस्य]] च राज्यपालः अभवत् । सक्रियराजनीत्या निवृत्तः चेदपि राज्यपालः केवलम् उत्सवमूर्तिः न । सः जनप्रतिनिधिः केवलं नित्यकार्याणि कुर्वन् भवति चेत् समीचीनं न । तेनापि जनसेवायां निरतेन भूत्वा मुख्यकार्याणि करणीयानि इति गिरिवर्यः वदति स्म । गिरिवर्यः क्रि॰श॰ १९६७ तमे वर्षे भारतस्य उपराष्ट्रपतिः इति नियुक्तः । स्वाधिकारपदं सुयोग्यम् उपयुज्य राज्यसभायाः नूतनवर्चः समानीतवान् । क्रि॰श॰ १९६९तमवर्षे अकस्मात् [[भारतस्य राष्ट्रपतयः|भारतस्य राष्ट्रपतिः]] [[झाकिर हुसैन्]] दिवङ्गतः । तदा [[बेङ्गळूरु]]नगरस्य लालबाग् काचगृहे सञ्चालिते काङ्ग्रेस् अधिवेशने समितिः [[नीलं सञ्जीवरेड्डी]]वर्यं राष्ट्रपतिरिति नियोजयितुं निरचिनोत् । किन्तु तदानीन्तनप्रधानामन्त्रिणी [[इन्दिरा गान्धिः]] एतत् नाङ्ग्यकरोत् । सा वि.वि.गिरेः नाम सूचितवती । अनिवार्यस्पर्धया काङ्ग्रेस् द्विधा विभक्तम् । वि.वि.गिरिः एव जित्वा राष्ट्रपतिः अभवत् । क्रि॰श॰ १९६९तमवर्षस्य अगस्ट् २३तमदिनात् क्रि॰श॰ १९७४तमवर्षस्य २४तमदिनपर्यन्तं राष्ट्रपतिस्थानम् अलङ्कृतवान् <ref>{{cite book | url=http://books.google.co.in/books?id=MS_jrForJOoC&pg=PA301&dq=v+v+giri+president&hl=en&sa=X&ei=zWjIUMW0L8OxrAfzlYHQCw&ved=0CE8Q6AEwCQ#v=onepage&q=v%20v%20giri%20president&f=false | title=History of Modern India: 1707 A.D. to Up to 2000 A.D. | publisher=New Delhi: Atlantic Publishers. | author=Chaurasia, Radhey Shyam | year=(2002). | pages=p. 301.}}</ref>। तस्य काले एव क्रि.श१९७१तमे वर्षे बाङ्ग्लाविमोचनसमस्या सम्मुखीकृता । क्रि॰श॰ १९७५तमे वर्षे अस्मै [[भारतरत्नम्|भारतरत्नप्रशस्तिः]] प्रदत्ता । क्रि॰श॰ १९८०तमवर्षस्य जून् मासे वि.वि.गिरिः दिवङ्गतः । {{भारतरत्नपुरस्कारभाजः}} {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[जाकिर हुसैन]] |अग्रिमः=*[[मुहम्मद हिदायतुल्लाह]]}} {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} ==टिप्पणी== {{reflist}} [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|4]] [[वर्गः:भारतरत्नपुरस्कारभाजः]] [[वर्गः:भारतीयराजनेतारः]] [[वर्गः:बाह्यानुबन्धः योजनीयः]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:१८९४ जननम्]] [[वर्गः:१९८० मरणम्]] 0ixqxmr9xt02qf0jje77712wss09xd6 0 10985 501332 500848 2026-10-15T01:35:31Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501332 wikitext text/x-wiki {{Infobox weather type |name = Tornado |image = F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg |caption = A tornado approaching [[Elie, Manitoba]]. |symbol = A large twirling funnel. |type = [[Extreme weather|Extreme]] |cloud = [[Cumulonimbus cloud|Cumulonimbus]], [[Wall cloud|Wall]], or [[Funnel cloud|Funnel]]. |effect = [[Death]], [[injury]], [[damage]] and destruction of property. }} चक्रवात एकः विपत्ति अस्ति। ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://www.essl.org/ESWD European Severe Weather Database] * [https://web.archive.org/web/20110725192819/http://www.economics.noaa.gov/?goal=weather&file=events%2Ftornado%2F Social & Economic Costs of Tornadoes] * [http://celebrating200years.noaa.gov/breakthroughs/tornadowarnings/welcome.html Tornado Detection and Warnings] * [https://web.archive.org/web/20210505213816/http://www.ejssm.org/ Electronic Journal of Severe Storms Meteorology] * [http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html NOAA Tornado Preparedness Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624204058/http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html |date=2008-06-24 }} * [http://www.tornadohistoryproject.com/ Tornado History Project - Maps and statistics from 1950-Present] [[वर्गः:प्राकृतिकविपत्तयः|चक्रवातः]] [[वर्गः:समाजसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] t1ra1llwsq3z9je3zbrgvxnw7p0bi98 0 12554 501400 499859 2026-10-15T05:23:35Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501400 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = शृङ्गेरी | native_name = ಶೃಂಗೇರಿ | native_name_lang = kn | other_name = | nickname = | settlement_type = उपमण्डलम् | image_skyline = Vidyashankara Temple at Shringeri.jpg | image_alt = | image_caption = विद्याशन्कर् मन्दिरम्(१३४२ क्रि. श.) शृङ्गेर्याम् | latd = 13.42 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 75.25 | longm = | longs = | longEW = E | subdivision_type = राष्ट्रम् | subdivision_name = {{flag|भारतम्}} | subdivision_type1 = राज्यानि | subdivision_name1 = [[कर्णाटकराज्यम्]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = [[चिक्कमगलूरु मण्डलम्]] | established_title = <!-- Established --> | established_date = | founder = | named_for = | government_type = | governing_body = | leader_title = एम्.एल्.ए | leader_name = डी. एन्. जीवरज्. | unit_pref = Metric | area_footnotes = | area_rank = | area_total_km2 = | elevation_footnotes = | elevation_m = 672 | population = 4253 | population_as_of = 2001 | population_rank = | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_footnotes = | demographics_type1 = भाषाः | demographics1_title1 = अधिक्र्त | demographics1_info1 = [[कन्नडभाषा]] | timezone1 = भारतीय सामान्यकालमानम् | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = पत्रालयकूटसंख्या | postal_code = 577139 | area_code_type = दूरवाणीकूटसंख्या | area_code = 08265 | registration_plate = KA-18 | website = | footnotes = }} [[Image:Sharadamba Temple.jpg|200px|thumb|right|शारदाम्बामन्दिरम्]] '''शृङ्गेरी''' (Sringeri) [[कर्णाटकम्|कर्णाटकराज्य]]स्य [[चिक्कमगळूरुमण्डलम्|चिक्कमगलूरुमण्डले]] विद्यमानं किञ्चन प्रसिद्धं तीर्थक्षेत्रम् । [[तुङ्गा]]तीरे स्थितं श्रृङ्गेरीक्षेत्रं मलेनाडुप्रदेशस्थं सुन्दरं स्थानम् अस्ति । एतत् क्षेत्रं '''शृङ्गगिरिः''' इत्यपि जनाः कथयन्ति । पौराणिकदृष्ट्या [[ऋष्यशृङ्गः|ऋष्यश्रृङ्गमुनेः]] [[विभाण्डकः|विभाण्डकमुनेः]] च तपोभूमिः । [[शङ्कराचार्यः|आदिशङ्कराचार्यैः]] अष्टमे शतके एव अत्र वेदान्तज्ञानपीठं शारदापीठं च स्थापितम् आसीत् । [[पुरी]] [[बदरीनाथः|बदरी]] [[द्वारका]] [[उज्जैन|उज्जयिनी]]पीठानि इव अत्रापि तपस्विनां विदुषां च केन्द्रं निर्मितम् आसीत् । अत्र विद्यमानस्य [[श्रीचक्रम्|श्रीचक्रस्य]] शारदाम्बामूर्तेः च प्रतिष्ठापनं च शङ्कराचार्यैः एव कृतमस्ति । चन्दनदारुशिल्पमयी मूर्तिः एषा [[जम्मूकाश्मीरराज्यम्|काश्मीरतः]] आनीता इति श्रूयते । अत्र श्रीमातरं [[ब्राहमी]] [[माहेश्वरी]] [[वैष्णवी]] [[इन्द्राणी]] [[चामुण्डा]] [[राजराजेश्वरी]] इति च पूजयन्ति । देशस्य शक्तिदेवतासु शारदाम्बाऽपि अन्यतमा अस्ति । १४ शतके निर्मितः विद्याशङ्करदेवालयः पूर्णतया शिलानिर्मितः कलारत्नः विभिन्नशैलीमिश्रणरुपश्च । विजयनगरशिल्पमपि अत्र पश्यामः । देवालयस्य द्वादशस्तम्भाः [[राशिविज्ञानम्|द्वादशराशीन्]] सूचयन्ति । प्रति[[मासाः|मासं]] [[सूर्यः|सूर्यस्य]] प्रथमकिरणं निर्दिष्टे स्तम्भे पतति । [[नवरात्रम्|नवरात्रिपर्व]] अत्र विशेषेण प्रचलति । विद्यादानम् अन्नदानं ज्ञानदानं च सर्वदा अत्र प्रचलन्ति । [[तुङ्गा]]नदीतीरे श्रृङ्गेरीपीठस्य पूर्वतनयतीनां मूर्तयः सभामण्डपाः उद्यानं च निर्मितानि सन्ति । [[वेदः|वेदा]]ध्ययनं वेदघोषः [[शास्त्रम्|शास्त्रा]]ध्ययनं च अविरतं प्रचलति । [[Image:Profile of the Vidyashankara Temple at Shringeri during monsoon.jpg|thumb|right|श्रीविद्याशङ्करदेवालयः]] ==मार्गः== :[[बेङ्गळूरु]]तः ३२६ कि.मी. :[[मङ्गळूरु]]तः २०६ कि.मी. :[[चिक्कमगळूरु]]तः ९० कि.मी :[[कर्णाटक]]स्य सर्वप्रदेशतः लोकयानव्यवस्था अस्ति । :रेलयानेन [[बीरूरु]], [[कडूरु]] निस्थानपर्यन्तं गमनं शक्यम् । ==वासव्यवस्था== श्रीमठे वासस्थलं भोजनं च काल्पितं भवति । दूरभाषा- ०८२६५-५०१२३ ==बाह्यानुबन्धाः== *[http://www.sringerisharadapeetham.org शृङ्गेरीशारदापीठम्] *[http://www.holekoppa.weebly.com होळेकोप्प ] *[http://www.chickmagalur.nic.in/htmls/tour_sgeri.htm#step सर्वकारपृष्ठम्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150508193146/http://www.chickmagalur.nic.in/htmls/tour_sgeri.htm#step |date=2015-05-08 }} *[http://www.karnatakatourism.com/coastal/sringeri/index.htm प्रवासोद्यमविभागस्य पृष्ठम्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215121950/http://www.karnatakatourism.com/coastal/sringeri/index.htm |date=2018-12-15 }} *[http://www.templenet.com/Karnataka/sringeri.html विद्याशङ्करदेवालयस्य विषये] *[http://www.dreamroutes.org/western/sirimanefalls.html सिरिमनेजलपातम्] *[https://web.archive.org/web/20160313124830/https://www.myoksha.com/sringeri-temple/ उसेफ़ुल् त्रवेल् इन्फ़ोर्मतिओन्] *[http://www.dreamroutes.org/western/np.html नरसिंहपर्वतः] *[http://www.udupipages.com/temples/sringeri.php उडुपीपृष्ठेषु शृङ्गेरीविषयः] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223053159/http://www.udupipages.com/temples/sringeri.php |date=2012-02-23 }} *[http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Sringeri.html शृङ्गेर्याः भौगोलिकविवरणम्] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090523063352/http://www.fallingrain.com/world/IN/19/Sringeri.html |date=2009-05-23 }} {{कर्णाटकस्य तीर्थक्षेत्राणि}} [[वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य प्रेक्षणीयस्थलानि]] [[वर्गः:चतुराम्नायपीठानि]] [[वर्गः:कर्णाटकस्य तीर्थस्थानानि]] [[वर्गः:सारमञ्जूषा योजनीया]] [[वर्गः:कर्णाटकराज्यसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] tizqcg4bgtd4rfcq8kprv491v85owtm 0 17878 501392 499569 2026-10-15T04:15:46Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[डी वी सदानन्द गौड]] पृष्ठं [[देवरगुण्ड वेङ्कप्प सदानन्द गौड]] प्रति स्थानान्तरितम् 499569 wikitext text/x-wiki {{Infobox Indian politician | name = '''देवरगुण्ड वेङ्कप्प सदानन्द गौडः''' | image = | caption = | birth_date ={{Birth date and age|1953|3|19|df=y}}{{cite web|url=http://vaasthuastro.com/2011/09/future-of-karnataka%E2%80%99s-new-cm|title=Future of Karnataka’s New CM|accessdate=2012-03-01|archive-date=2012-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724154326/http://vaasthuastro.com/2011/09/future-of-karnataka%E2%80%99s-new-cm/|deadurl=yes}} | birth_place = सुळ्य, [[दक्षिणकन्नडमण्डलम्]], [[कर्णाटकराज्यम्]]। | residence = पुत्तूरु,[[दक्षिणकन्नडमण्डलम्]], [[कर्णाटकराज्यम्]] । | death_date = | death_place = | order = २६तमः | office = कर्णाटाकस्य मुख्यमन्त्री । | constituency = [[उडुपीमण्डलम्|उडुपी]] - [[चिक्कमगळूरुमण्डलम्|चिक्कमगळूरु]]। | term_start = ४ अगस्त २०११ | term_end = १२ जुलाई २०१२ | predecessor = [[बि.एस्.यडियूरप्पः]] | successor = | party = [[भारतीयजनतापक्षः]] । | religion = [[हिन्दुधर्मः]] | spouse = डाटी सदनन्दः | children = एकः पुत्रः | website = http://sadanandagowda.com | footnotes = | date = सप्टेम्बर् मासस्य २३| | year = २०११ | | source = http://164.100.24.208/ls/lsmember/biodata.asp?mpsno=3979 }} '''देवरगुण्ड वेङ्कप्प सदानन्द गौड''' अथवा डी.वी.सदानन्द गौडः (जननं क्रि.श.१९५२तमवर्षस्य मार्चमासस्य १८दिनाङ्कः) [[भारतीयजनतापक्षः|भारतीयजनतापक्षस्य]] कश्चित् राजनीतिज्ञः अपि च [[कर्णाटकराज्यम्|कर्णाटकस्य]] मुख्यमन्त्री । नाम [[कर्णाटकसर्वकारः|कर्णाटकसर्वकारस्य]] परमाधिकारि भवति । एषः पञ्चदशे लोकसभानिर्वाचने [[उडुपिमण्डलम्|उडुपि]]चक्कमगळूरुमण्डलम्|चिक्कमगळूरु]]विधानसभाक्षेत्रस्य प्रतिनिधिभूत्वा जयशाली अभवत् । दक्षिणभारते सर्वप्रथमतया भा.ज.पक्षस्य अधिकारग्रहणे अस्य योगदानम् अशिकम् अस्ति । सक्रियः सङ्घटकः [[कन्नडभाषा]]प्रेमी च । ==बाल्यं शिक्षा वृतिजीवनं च== सदानन्द गौडः कोडगुप्रन्तस्य देवरगुण्ड गौडपरिवारस्य, सुळ्य उपमण्डस्य मुण्डेकोलु ग्रामे निवसतोः वेङ्कप्प गौड कमला दम्पत्योः पुत्रः । अस्य प्रथमिकशिक्षा पुत्तूरु जनपदस्य केय्यूरु सुळ्यप्रदेशे च अभवत् । सुळ्यपत्तनस्य फिलोमिना महाविद्यालये विज्ञानपदवीम् आप्नोत् । तदनन्तरं वैकुण्ठबाळिगा अधुनिकन्यायशास्त्र पदवीं प्राप्तवान् । न्यायसंहितायाः अध्ययनावसरे विद्यार्थिसङ्गस्य कार्यदर्शी च अभवत् । मण्डलस्य [[अखिलभारतविद्यार्थिपरिषत्|विद्यार्थिपरिषदः]] मुख्यकार्यदर्शी भूत्वा प्रसिद्धः अभवत् । अनन्तरं [[उत्तरकन्नडमण्डलम्|उत्तरकन्नडमण्डलस्य]] शिरसिपत्तने कञ्चित्कालं सार्वजनिकन्यायवानः वृत्ति समाश्रितवान् । [[क्रि.श.१९८१]]तमे वर्षे डाटी इति कोडवकन्यां परिणीतवान् । सुखदाम्पत्यस्य फलरूपेण कौशिकः, कार्त्तिक, पुत्रौ अभवताम् । कर्तिक गौडः अभियन्तृपदवीं प्राप्तवान् । ज्येष्टः पुत्रः कौशिकः वैद्यकीयविद्यार्थी आसीत् । क्रि.श.२००३तमे वर्षे पुत्तूरुसमीपमार्गे सम्भूते वाहनापघाते अकाले दिवङ्गतः । <ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2006/03/18/stories/2006031814400400.htm|title=Sadananda Gowda to head State BJP|accessdate=2012-03-08|archive-date=2007-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20071207175440/http://www.hindu.com/2006/03/18/stories/2006031814400400.htm|deadurl=yes}}</ref>. == राजनीतिजीवनम्== सदानन्द गौडः तदानीन्तकालस्य जनसङ्घस्य सदस्यत्वेन स्वस्य राजकीयजीवनम् आरब्धवान् । कालक्रमेण सुळ्य विधानसभाक्षेत्रस्य [[दक्षिणकन्नडमण्डलम्|दक्षिणकन्नडमण्डलस्य]] पक्षाध्यक्षः अभवत् । क्रमेण जनासङ्घस्य रूपान्तरस्य [[भारतीयजनतापक्ष|भारतीयजनतापक्षस्य]] युवविभाध्यक्षः अभवत् । तदनन्तरं क्रमशः दक्षिणकन्नडस्य भा.ज.पक्षस्य उपध्यक्षः, कर्णाटकराज्यस्य युवविभागाध्यक्षः, युवविभागस्य कार्यदर्शी (क्रि.श.१९८२ - ८८) भा.ज.प.राज्यकार्यदर्शी (क्रि.श.२००२ - ०४), पक्षस्य राष्ट्रीयकार्यदर्शी (क्रि.श.२००४), राज्याध्यक्षः (क्रि.श.२०१०) च भूत्वा पक्षस्य च राज्यस्य सेवाम् अकरोत् । क्रि.श. १९४४तमे वर्षे अपि च क्रि.श.१९९९तमे वर्षे दक्षिणकन्नडमण्डलस्य पुत्तूरुविधासभाक्षेत्रे चिर्वाचने स्पर्थयित्वा विजयी अभवत् । स्वस्य द्वितीयावधौ रज्यस्य प्रतिपक्षस्य उपनायकः अभवत् । क्रि.श.२००४तमे वर्षे मङ्गळूरुलोकसभाक्षेत्रे वीरप्प मोय्लिं जित्वा चतुर्दशलोकसभायाः सांसदः अभवत् । <ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2004/05/14/stories/2004051403620300.htm|title=Moily loses to Sadananda Gowda|accessdate=2012-03-08|archive-date=2004-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20040627013042/http://www.hindu.com/2004/05/14/stories/2004051403620300.htm|deadurl=yes}}</ref>.क्रि.श.२००९तमे वर्षे पक्षेण एषः उडुपिचिक्कमगळूरुक्षेत्रस्य प्रतिनिधिः इति परिवर्तितः<ref>{{cite web |url=http://www.dnaindia.com/bangalore/report_dv-sadananda-the-dark-horse-from-the-coast_1570614|title=DV Sadananda: The dark horse from the coast}}</ref>. चतुर्दशे लोकसभायां वाणिज्यसमित्याः सदस्यः अनन्तरं संसत्सदनस्य विज्ञानतन्त्रज्ञास्य समितेः सदस्यः च अभवत् । ==जनसङ्घमज्दूरसङ्गयोः सेवायाम्== सदानन्द गौडः जनसङ्घस्य सक्रियराजकीये भागी असीत् । भारतीयमज्दूर् सङ्घस्य (बि.एम्.एस्.) सेवापरकार्येषु अपि अग्रेसरः आसीत् । सुळ्यजानपदस्य आटोरिचालकनां यजनानां च सङ्घे अपि सेवाम् अकरोत् । ==आसक्तिः स्वभावः च== सदानन्द गौडः विद्यार्जनकाले खो खो क्रीडायाम् अतीव आसक्तः आसीत् । राज्यस्तरीयस्पर्धायां [[मैसूरुविश्वविद्यालयः|मैसूरुविश्वविद्यालयस्य]] प्रतिनिधित्वेन क्रीडितवान् । ब्याड्मिण्टेन्, टेन्निस्, इत्यादिषु क्रीडासु अपि परिणतः आसीत् । अस्य [[कर्णाटकराज्यम्|कर्णाटकराज्यस्य]] तीरप्रदेशस्य विशिष्टशास्त्रीयकलायां यक्षगाने अपि अतीव आसक्तिः अस्ति । प्रप्ते समये अवश्यं यक्षगानप्रदर्शन अवलोकते । ==मुख्यमन्त्रिपदम्== [[भारतीयजनतापक्षः|भारतीयजनतापक्षस्य]] मुख्यमन्त्रिणः [[बि.एस्.यडियूरप्पः|यडियूरप्पस्य]] मन्त्रिपदस्य लोपानन्तरं पक्षस्य राष्ट्रवरिष्टाः सदानन्द गौडमहोदयं राज्यस्य मुख्यमन्त्रिपदे नियोजितवन्तः । मुख्यमन्त्रिपदं सम्यक् निर्वहन् प्रतिपक्षस्य विरोधमपि सम्यक् अभिमुखं कुर्वन् राज्यस्य समर्थः नायकः भूत्वा अल्पेनैव कालेन प्रसिद्धः साञ्जातः । प्रभुत्वस्य अवशिष्टावधिं यथायोग्यं सम्पूरयति इति प्रजानां विश्वासः अस्ति । ==अलङ्कृतानि उन्नतपदानि== * 1994-2004 Member, Karnataka Legislative Assembly (two terms) * 1995-1996 Member, Cell for preparing Draft Bill on Prohibiting atrocities on Women, Government of Karnataka * 2001-2002 Member, Committee for Energy, Fuel & Power, Karnataka Legislative * 2002-2003 Member, Public Undertaking Committee, Karnataka Legislative Assembly * 2003-2004 President, Public Accounts Committee, Karnataka Legislative Assembly * 1999-2004 Deputy Leader of Opposition, Karnataka Legislative Assembly * Member, Committee on Commerce * National Secretary, BJP * 1983-1988 State Secretary, BJP Yuva Morcha, Karnataka * 2004-2006 Elected to 14th Lok Sabha * 2006-Present State President, BJP, Karnataka * 5 August 2006-onwards Member, Committee on Commerece * 18 January 2006-onwards Member, Sub-committee of the Department Related ==pArlimeMTari== * Standing Committee on Commerce for Special Economic Zones * 5 Aug. 2007 onwards Member, Committee on Commerce * 2009 Elected to 15th Lok Sabha * Chief Ministerial candidate * Voted the new Chief minister of Karnataka.He was supported by former chief Minister BS Yediyurappa. * D V Sadananda Gowda 26th Chief Minister of Karnataka State ==बाह्यानुबन्धाः== * http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangalore/I-will-strive-for-development-of-Tulu-Gowda/articleshow/4698440.cms * http://www.jstor.org/pss/598584 * ^ http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-29/news/29829329_1_bs-yeddyurappa-legislature-party-bjp-leaders{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515222846/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2011-07-29/news/29829329_1_bs-yeddyurappa-legislature-party-bjp-leaders |date=2012-05-15 }} * ^ http://timesofindia.indiatimes.com/city/mangalore/I-will-strive-for-development-of-Tulu-Gowda/articleshow/4698440.cms * ^ http://www.jstor.org/pss/598584 * ^ http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=110610 * ^ http://sadanandagowda.com/about/ * ^ http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=3979 * ^ http://www.hindu.com/2004/05/14/stories/2004051403620300.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040627013042/http://www.hindu.com/2004/05/14/stories/2004051403620300.htm |date=2004-06-27 }} * ^ http://www.dnaindia.com/bangalore/report_dv-sadananda-the-dark-horse-from-the-coast_1570614 * ^ http://www.hindu.com/2006/03/18/stories/2006031814400400.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071207175440/http://www.hindu.com/2006/03/18/stories/2006031814400400.htm |date=2007-12-07 }} ==उल्लेखाः== {{reflist}} {{कर्णाटकस्य मुख्यमन्त्रिणः}} [[वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः]] [[वर्गः:भारतीयजनतापक्षस्य नेतारः‎]] [[वर्गः:चित्रं योजनीयम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९५३ जननम्]] gm6x0vync37ac4s7atsqkxlee3gua61 0 18779 501388 490690 2026-10-15T04:14:52Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[एच् डी देवे गौडा]] पृष्ठं [[हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः]] प्रति स्थानान्तरितम् 490690 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox Officeholder |name = हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः |image = H. D. Deve Gowda BNC.jpg |office = भारतस्य द्वादशः प्रधानमन्त्री |president = [[शङ्कर दयाल शर्मा]] |term_start = 1 जून् 1996 |term_end = 21 एप्रिल् 1997 |predecessor = [[अटल बिहारी वाजपेयी]] |successor = [[इन्द्र कुमार गुजराल]] |office2 = गृहमन्त्री |term_start2 = 1 जून् 1996 |term_end2 = 29 जून् 1996 |predecessor2 = मूरली मनोहर जोषी |successor2 = इन्द्रजित् गुप्त |office3 = [[कर्णाटकस्य मुख्यमन्त्रिणः]] |governor3 = खुर्षिद् अलम् खान् |term_start3 = 11 डिसेम्बर् 1994 |term_end3 = 31 मे 1996 |predecessor3 = वीरप्प मोयिली |successor3 = जे एच् पटेल् |birth_date = {{birth date and age|1933|5|18|df=y}} |birth_place = हरदनहळ्ळि, [[मैसूरु]]राज्यम्, ब्रिटिश्-शासनम्<br/>(अधुना [[कर्णाटकम्]], [[भारतम्]]) |death_date = |death_place = |alma_mater = एल् वि पालिटेक्निक् कालेज् |party = जात्यतीतजनतादलम् |otherparty = [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस्]] <small>(१९६२ तः पूर्वम्)</small><br/>स्वतन्त्रराजकीयनेता <small>(१९६२-१९७७)</small><br/>[[जनतापक्षः]] <small>(१९७७-१९८८)</small> | nationality = भारतीयः |spouse = चन्नम्मा देवे गौड |children = ४ पुत्राः<br/>द्वे पुत्र्यौ<ref>{{cite web |url=http://www.janata.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=62&limitstart=1 |title=JDS LEADERS – Page 2 |publisher=Janata.in |accessdate=2012-08-04 |archive-date=2018-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180816194508/http://www.janata.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=62&limitstart=1 |deadurl=yes }}</ref> |religion = [[हिन्दुधर्मः]] | website = {{URL|http://hddevegowda.in}} | footnotes = | date= feb | year = 2012 | source = |signature = DeveGowda autograph.jpg |website = [http://pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-h-d-deve-gowda/ {{PAGENAME}}] }} '''हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः''' भारतस्य द्वादशः प्रधानमन्त्री आसीत् । देवे गौडः हासनमण्डलस्य होळेनरसीपुरोपमण्डलस्य हरदनहळ्ळि इति ग्रामे क्रि.श. १९३३तमे वर्षे अजायत । अस्य मातुः नाम लक्ष्मीदेवम्मा, पिता दोड्डेगौडः। दोड्डे गौडस्य द्वे भार्ये आस्ताम् । प्रथमा भार्या ईरम्मा । अनया दोड्डेगौडः त्रीणि अपत्यानि प्राप्तवान् । अस्याः अकालमरणकारणेन द्वितीयां लक्ष्मीदेवम्माम् ऊढवान् । दोड्डेगौडः अनया द्वितीयया देवगौडः अक्कय्यम्म, बसवेगौड पुट्टम्मा इति अपत्यानि प्राप्तवान् । दोड्डेगौड: देवेगौडस्य जन्मनः अनन्तरं जातकं लेखितवान् । अयम् अग्रे राजनैतिकक्षेत्रे कीर्तिमान् भाविष्यति इति जातके आसीत् । ==बाल्यं शिक्षणञ्च== देवेगौडस्य बाल्यकालः हरदनहळ्ळी इत्येतस्मिन् ग्रामे एव यापित: । देवेगौडस्य प्राथमिकविद्याभ्यास: हरदनहळ्ळि ग्रामस्य विद्यालये अभवत् । अनन्तरं माध्यमिकविद्याभ्यासं हळेकोटेविद्यालये कृतवान् । होळेनरसिपुरस्य पुरसभाविद्यालये प्रौढशाला शिक्षणं प्राप्तवान् । सः पठने अपि अग्रे आसीत् । क्रि.श. १९५२तमे वर्षे हासने पालिटेक्निक् महाविद्यालयं प्रविश्य सिविल् इञ्जिनीरिङ्ग् डिप्लोमा कृतवान् । नायकत्वगुणः अनेन जन्मना एव प्राप्तः । अध्ययनस्य वर्षत्रयमपि विद्यार्थिसङ्घस्य अध्यक्षः आसीत् । ==उद्योगः== तस्मिन् काले हरदनग्रामे डिप्लोमाशिक्षणं प्राप्तवान् जनः देवेगौड: एक: एव आसीत् । एतावद् अधीतवत: देवेगौडस्य कृते उन्नतकार्यमेव लभ्यते स्म किन्तु देवेगौड: पूर्वारभ्य अन्यस्य अधीन: भवितुं न इच्छति स्म । अत: स: सर्वकारीयकार्यालये इञ्जिनियरिङ्ग् कार्यं कर्तुं न इष्टवान् । देवेगौड: डिप्लोमा इञ्जिनियर् भूत्वा उद्योगं कुर्वन् अपि कृषिकार्ये स्वस्य आसक्तिं रक्षितवान् आसीत् । एष: स्वस्य कुटुम्बस्य क्षेत्रम् उत्तमं कर्तुं बहु प्रयत्नं क्रतवान् । सर्वकारीयोद्योगतः प्राप्तं लाभं नारीकेलवाटिकायाः निर्माणाय व्ययितवान् । विद्यावान् एष: सर्वकाकारीयकार्यालये कार्यं कुर्वन् आनन्देन भवितुं शक्यते स्म किन्तु एष: क्षेत्रे, नारीकेलवाटिकायां च कार्यं कुर्वन् '''मण्णिन मग''' (मृत्तिकाया: पुत्र:) इति नाम प्राप्तवान् । उद्योगप्राप्तेः अग्रिमे वर्षे तन्नाम १९५४तमे वर्षे मे मासे हासनस्य मुत्तिगे ग्रामस्य प्रमुखस्य पुत्र्या चेन्नम्मया सह विवाह: अभवत् । चेन्नम्मा दैवभक्ता सद्गृहिणी च । तयोः ६अपत्यानि - बालकृष्णः, रमेशः, रेवणणः, कुमारस्वामी च पुत्राः अनसूया, शैलजा च पुत्र्यौ । ==राजनैतिकक्षेत्रप्रवेशः कार्याणि च== ९६२ तमे वर्षे राज्यस्य निर्वाचनम् आसीत् । तदा देवेगौडस्य राजनैतिकक्षेत्रीयगुरु: ए. जि. रामचन्द्रराय: होळेनरसीपुरक्षेत्रस्य अभ्यर्थी आसीत् । वय: अधिकः जात: इत्यतः स: स्वस्य आत्मीयः शिष्य: देवेगौड: अभ्यर्थी भवतु इति चिन्तितवान् । किन्तु काङ्ग्रेस्-वरिष्ठा: इदं न इष्टवन्त:। अत: देवेगौड: पक्षेतर-अभ्यर्थी भूत्वा विजयं प्राप्तवान् । १९६२ तमे वर्षे देवेगौड: प्रथम वारं रज्यसभाया: कृते चितः अभवत् । तदा स्वस्य निर्भीतभाषणैः सवेर्षाम् अवधानम् आकृष्टवान् आसीत् । हारङ्गी-योजना, लघु-नीरावरीयोजना, हासन-मङ्गळूरुरैलमार्ग:, ग्रामीणगृहयोजना इत्यादीषु तस्य योगदानं महत्त्वयुतम् आसीत् । १९६७ तमे वर्षे हेमावतीयोजनायाः कार्यान्वयने तस्य विशेषपरिश्रमः आसीत् । अग्रे १९८३ तमे वर्षे हेमावतीयोजनां हासनं, मैसूर्, मण्ड्या, तुमकूर् जनपदेषु विस्तारितवान् ।<br /> देवेगौड: स्वस्य राजकीयगुरोः ए. जि. रामचन्द्ररायस्य नाम हेमावतीजलाशयस्य तीराय स्थापितवान् । तथैव हासनजनपदस्य जेष्ठस्वातन्त्र्ययोधस्य प्रसिद्धलेखकस्य गोरूरुरामस्वामी अय्यङ्गारस्य नाम दक्षिणतीराय स्थापयित्वा तयो: नामं शाश्वतं कृतवान् । जलसम्पदः विषये विशेषास्थावान् सः कृष्णानदीजलाशययोजना: समापयितुं 'कृष्णजलभाग्यनिधिं' स्थापितवान् । यदा देवेगौड: १९९२ तमे वर्षे लोकसभासदस्य: आसीत् जलवितरणविवादविषये अध्ययनं कृत्वा केन्द्रसर्वकारस्य नायकान् चकितान् अकारयत् । १९९१ तमे वर्षे लोकसभानिर्वाचनम् अभवत् । तदा देवेगौड: हासनलोकसभाक्षेत्रस्य परतया समाजवादीजनतादलस्य अभ्यर्थी सन् स्पर्धायां विजयं प्राप्तवान् । प्रथमवारं लोकसभां प्रविष्टवान् । १९९३ तमे वर्षे जनतादल-समाजवादीजनतादलपक्षयो: विलीनं जातम् । नूतनस्य पक्षस्य अध्यक्षरूपेण एषः चितः जातः ।<br /> [[File:Vishwa Konkani Sammelan.jpg|thumb|कार्यक्रमस्य उद्घाटनं कुर्वन् देवेगौडः]] ==कर्णाटकमुख्यमन्त्री== १९९४ तमे वर्षे राज्यविधानसभानिर्वाचनम् अभवत् । तस्मिन् समये जनतादलपक्ष: राज्यस्य सर्वस्थानेषु स्वस्य आभ्यर्थीन् न्ययोजयत् । अध्यक्ष: देवेगौड: पक्षस्य विजयप्राप्त्यै निरन्तरकार्यं कृतवान् । तस्य फलरूपेण जनतापक्ष: ११६ स्थानेषु जयं प्राप्य सर्वकारस्य रचनाय अधिकारां प्राप्नोत् । १९९४ तमे वर्षे डिसेम्बर् मासस्य ११ दिनाङ्के देवेगौड: कर्नाटकस्य चतुर्दशः मुख्यमन्त्रिरूपेण अधिकारं स्वीकृतवान् ।<br /> [[कर्णाटकराज्यम्|कर्णाटकराज्यस्य]] मुख्यमन्त्री सन् सः सर्वग्रामं प्रति पानजलस्य व्यवस्थां कृतवान् । 'आवारयोजना’ एतादृश: सेवा नियमान् रचयित्वा विकलाङ्गानां कृते स्वयम् उद्योगं कर्तुं व्यवस्थां कृतवान् । अपि च अशक्त महिलानां कृते 'स्वशक्ति’योजना, निर्धनानां कृते 'आरोग्यनिधि’योजना, प्रति जनपदे 'मोरार्जी वसतिशाला’, कृषिकाणां कृते ऋणस्य वृद्ध्या: विमोचनम्, इत्यादी: जनकल्याणयोजनानाम् अनुष्ठापनं कृतवान् ।<br /> साहित्यक्षेत्रे महिलालेखिकानां प्रोत्साहनाय प्राचीनकन्नडकवयित्र्याः नाम्ना 'अत्तिमब्बे' प्रशस्तिं स्थापितवान् । 'जनतादर्शनम्' इति कार्यक्रमत: सः जनानां समस्यां ज्ञात्वा ताः परिहर्तुं शक्त: अभवत् ।<br /> एकस्याः व्यक्ते: कृते एकमेव स्थानं भवेत् इति तत्वाधारेण देवेगौड: यदा मुख्यमन्त्री अभवत् तदा स्वस्य लोकसभासदस्यत्वं प्रति त्यागपत्रं दत्त्वा राज्यस्य जनतादलस्य अध्यक्षस्थानाय सि. एस्. इब्राहिमं चितवान् । भारते मुक्त-आर्थिकनीतेः स्थापनं मुख्यम् इति चिन्तयता तेन १९९१ तमे वर्षे [[भारतम्|भारतसर्वकारस्य]] उदारीकरणनीते स्वीकरणाय सहकारी जातः । ==भारतस्य प्रधानमन्त्री== १९९६ तमे वर्षे जून् प्रथमदिनाङ्के हरदनहळ्ळी दोड्डेगौड देवेगौड: भारतस्य द्वादश: प्रधानमन्त्री भूत्वा राष्ठ्रपत्यु: हस्तात् अधिकारं स्वीकृतवान् । कर्नाटकस्य मुख्यमन्त्रिपदं त्यक्तवान् देवेगौड: भारतस्य प्रधानमन्त्री सन् अनेकसमस्याः समर्थरीत्या परिहृतवान् । तत्रापि स्वस्य लक्ष्यं स्मरन् कृषिकानाम् अभिवृद्धिविषये चिन्तितवान् । भारतस्य प्रधानी सन् दश मासा: तेन यापिताः । तावता काङ्ग्रेस् (अइ)पक्षस्य अध्यक्ष: सीतारां केसरी महोदय: संयुक्तरङ्गपक्षस्य कृते दत्तं सहकारं प्रतिस्वीकृतवान् । तस्मात् देवेगौडस्य सर्वकार: पतित: । अत: स: १९९७ तमे वर्षे एप्रिल्-मासस्य २१ तमे दिनाङ्के भारतस्य प्रधानमन्त्रिस्थानाय त्यागपत्रं दत्तवान् । राष्ट्रस्य राजनैतिके क्षेत्रे उत्तमं कार्यं कृतम् इत्यतः तस्य कृते न्याषनल् प्रेस् इण्डिया १९९५ तमे वर्षे जुलै २३ तमे दिनाङ्के '''भारत सूर्य'''प्रशस्तिं दत्त्वा सम्माननम् अकरोत् । ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== *[http://pmindia.nic.in/pmsofindia.php#/The] *[http://pmindia.nic.in/pm_gowda.html] *[http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=3960/]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.janata.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=62] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100925020517/http://www.janata.in/index.php?option=com_content&view=article&id=55&Itemid=62 |date=2010-09-25 }} *[http://hddevegowda.in/ Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524143128/http://hddevegowda.in/ |date=2015-05-24 }} {{भारतस्य प्रधानमन्त्रिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः]] |पूर्वतनः=[[अटल बिहारी वाजपेयी]] |अग्रिमः=[[इन्द्र कुमार गुजराल]]}} {{भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः}} {{कर्णाटकस्य मुख्यमन्त्रिणः}} [[वर्गः:कर्णाटकराज्यस्य मुख्यमन्त्रिणः]] [[वर्गः:जनतादलस्य प्रधानमन्त्रिणः]] [[वर्गः:विषयः वर्धनीयः]] [[वर्गः:भारतीयराजनेतारः]] [[वर्गः:भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः]] [[वर्गः:१९३३ जननम्]] {{शिखरं गच्छतु}} koxx8rvtsn8wbx9pzzwd6i6xvab5vcf 0 22638 501331 499508 2026-10-15T01:28:42Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501331 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = गूगल् अर्त् | logo = | screenshot = | caption = View of the earth (2D and 3D) with Google earth. | collapsible = | author = [[Google, Inc.]] | developer = [[Google]] | released = June 28, 2005<br />(as Google Earth)<br />June 11, 2001<br />(as Earthviewer) | frequently updated = yes <!-- Release version update? Don't edit this page, just click on the version number! --> | programming language = | operating system = [[Android (operating system)|Android]], [[Microsoft Windows|Windows]] [[Windows 2000|2000]], [[Windows XP|XP]], [[Windows Vista|Vista]], [[Windows 7|7]], [[Mac OS X]], [[Blackberry Storm]], [[iOS (Apple)|iOS]] and [[Linux]] | size = Windows - 12.5&nbsp;[[MiB]]<br />iOS - 8.9&nbsp;MiB<br />Android - 5.72&nbsp;MiB<br />Linux - 24&nbsp;MiB<br />Mac OS X - 35&nbsp;MiB | language = 45 languages | genre = [[Virtual globe]] | license = [[Freeware]]/[[Proprietary software|Proprietary]] | website = [http://earth.google.com/ earth.google.com] }} '''गोबीमरुस्थलम्''' [[एशियाखण्डः|एशियाभूखण्डस्य]] बृहत् मरुस्थलेषु अन्यतमम् । [[चीना]]देशस्य उत्तरभागं तथा वायव्यभागं, [[मङ्गोलिया]]देशस्य दक्षिणभागान् च व्याप्य तिष्ठति गोबीमरुस्थलम् । गोबीमरुस्थलस्य उत्तरे अक्टायपर्वताः, मङ्गोलियादेशस्य विरलाः शाद्वलाः च सन्ति । नैरृत्ये [[टिबेत् प्रस्थभूमिः]] , डेविस कारिडार् (यन्त्रोद्यमपथः) च स्तः। आग्नेयदिशि उत्तरचीनासानुप्रदेशः अस्ति । जगतितले अत्यन्तविशालमरुस्थलेषु गोबीमरुस्थलं पञ्चमम् । [[हिमालयः|हिमालयपर्वताः]] वर्षामेघान् निबध्नाति इत्यतः गोबीमरुस्थले बर्षा अल्पीयसी । मङ्गोलसाम्राज्ये संमिश्रितं गोबीमरुस्थलम् प्राचीनकौशेयमार्गस्य प्रदेशोऽपि । गोबीमरुस्थलस्य व्याप्तिः नैरृत्यात् ईशान्यपर्यन्तम् १६००कि.मी. यावत् उत्तरात् दक्षिणदिशि ८०० कि.मी. यावत् गोबीमरुभूमेः वैशिष्ट्यं नाम अत्रत्याः अधिकाः प्रदेशाः सिकतायुक्ताः न ,अपि तु शिलायुक्ताः । गोबीमरुस्थलम् एकं शीतल्ं मरुस्थलम् । अत्र तदा तदा हिमपातोऽपि भवति । गोबीमरुस्थलस्य अधिकः भागः समुद्रसमतलात् ऊर्ध्वं ५ सहस्रपादपरिमितः वर्तते । अतः वातावरणं सामान्यतः शीतलं भवति । वार्षिकवर्षाप्रमाणं तावत् १९४ मि.मी । शीतकाले [[सैबिरिया]]प्रान्ततः ये शीतमारुतः आगच्छन्ति ते तैः साकं हिमम् आनयन्ति । अनेन तस्मिन् तापमानम् -४०० पर्यन्तम् अधः भवति। उष्णकाले तापमानं ४०० पर्यन्तम् । गोबीमरुस्थलं यद्यपि शुष्कप्रदेशः तथापि जीववैविद्ध्यं भजते । कृष्णपुच्छवान् ग्याझेल्नामकः प्राणी, ब्याक्ट्रियन् उष्ट्रः, हिमचित्रकः, कपिशभल्लूकाः वृकाः च अत्र दृश्यन्ते । न केवलं तावत् मरुस्थलस्य वातावरणानुगुणं विवीधशाद्वलाः, निम्नाकारकानि गुल्मानि, वृक्षाः च व्यापकरूपेण सन्ति । गोबीमरुस्थले तथा समीपस्थशाद्वले पशुपालनम् एव मुख्यजीवनोपायः । अतः पशूनां आधिक्येन चलनवलनात् ते प्रदेशाः अपि क्रमेण मरुस्थलानि सञ्जातानि सन्ति । ==चित्राणि== <center><gallery perrow=5> Image:Gobi.png|नासातः प्राप्तं गोबीमरुस्थलस्य चित्रम् Image:Gobi Desert.jpg|स्वतन्त्र[[चीना]]देशस्य भागे सिकतावप्राः Image:GobiFlood.JPG|ग्रीष्ममारुतकारणेन जातः महाप्रवाहः (२००५) Image:KhongorynElsCamels.jpg|ब्याक्ट्रियन् उष्ट्राः([[मङ्गोलिया]]) Image:Khongoryn Els sand dunes.jpg|सिकतवप्राः([[मङ्गोलिया]]) </gallery></center> ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== ===Official and related sites=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * {{Official website|http://earth.google.com/}} * [http://google-latlong.blogspot.com Google LatLong] - News and notes by the Google Earth and Maps team ===Unofficial guides and tips=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * [http://www.gearthblog.com/ Google Earth Blog]: Google Earth news, tips, and updates * [http://googlesightseeing.com/ Google Sightseeing] - Guide to interesting and unusual sights * [http://www.ogleearth.com/ Ogle Earth] - Google Earth news site charting innovative uses and political implications of Google Earth * [http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs Google Earth in Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129010241/http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs |date=2010-01-29 }} - A guided tour by a teacher for teachers, students and all. * [http://googleearth2mapsource.wikispaces.com/ Google Earth 2 Mapsource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803204421/http://googleearth2mapsource.wikispaces.com/ |date=2010-08-03 }} Edit GPS tracks in Mapsource and Google Earth. * [http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php/ Google Earth Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219195500/http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php |date=2014-12-19 }}: Germany's Google Earth Portal ===Placemarks and overlays=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * [http://www.nkeconwatch.com/north-korea-uncovered-google-earth/ North Korea Uncovered] - An extensive mapping of North Korea's economic, cultural, political, and military infrastructures, [http://online.wsj.com/article/SB124295017403345489.html/ featured in the Wall Street Journal]. * [http://www.gearthhacks.com/ Google Earth Hacks] - A collection of over 25,000 files for use with Google Earth * [http://www.kcl.ac.uk/geodata King's College London's Collection of KML databases] * [http://hubblesite.org/explore_astronomy/gsky/ STScI's community contributions to Sky website] * [http://www.googleearthanomalies.com Google Earth Anomalies]- Satellite imagery of documented, scientific anomaly sites including mound sites and unexplained circular features via Google Earth ===Tools=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * [http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth GeoServer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302205855/http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth |date=2008-03-02 }} - Server to generate KML from Shapefiles, ArcSDE, Oracle, PostGIS, MySQL, GeoTiff, ArcGrid, with support for Network links, superoverlays, time and custom pop-ups. * [http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth GPSVisualizer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319043916/http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth |date=2008-03-19 }} - Will convert GPS data for use in Google Earth. * [http://googleearthtoolbox.googlecode.com GoogleEarthToolbox]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Matlab & Octave functions that output KML. * [https://web.archive.org/web/20120622224558/http://placesurf.com/ PlaceSurf] - Dynamic KML file generator {{Google Inc.|corporate=no}} [[वर्गः:चीनदेशः]] [[वर्गः:चीनदेशसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] igqojzfhhcogewllkfpjrn34oxo4djg 0 22655 501330 499507 2026-10-15T01:28:08Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501330 wikitext text/x-wiki {{Infobox software | name = Google Earth | logo = [[File:Google Earth wordmark.png|200px]] | screenshot = | caption = View of the earth (2D and 3D) with Google earth. | collapsible = | author = [[Google, Inc.]] | developer = [[Google]] | released = 28 June 2005<br />(as Google Earth)<br />11 June 2001<br />(as Earthviewer) | frequently updated = yes <!-- Release version update? Don't edit this page, just click on the version number! --> | programming language = | operating system = [[Android (operating system)|Android]], [[Microsoft Windows|Windows]] [[Windows 2000|2000]], [[Windows XP|XP]], [[Windows Vista|Vista]], [[Windows 7|7]], [[Mac OS X]], [[Blackberry Storm]], [[iOS (Apple)|iOS]] and [[Linux]] | size = Windows - 12.5&nbsp;[[MiB]]<br />iOS - 8.9&nbsp;MiB<br />Android - 5.72&nbsp;MiB<br />Linux - 24&nbsp;MiB<br />Mac OS X - 35&nbsp;MiB | language = 45 languages | genre = [[Virtual globe]] | license = [[Freeware]]/[[Proprietary software|Proprietary]] | website = [http://earth.google.com/ earth.google.com] }} '''गूगल् पृथ्वी''' ({{lang-en|Google Earth}}) इत्युक्तौ भूमेः समग्रनक्षाप्रदर्शकः कश्चन तन्त्रांशः । पूर्वं भूमि वीक्षकः इति अभिधीयते स्म । एतं तत्न्त्राशं Keyhole, Inc, इति द्वे संस्थे निर्मितवत्यौ । २००४ वर्षे गूगल्संसंस्था एतं तन्त्रांशं क्रीतवती । अत्र च भूमेः उपग्रहचित्रणं प्राप्तुं शक्नुमः । अनेन जगति विद्यमानानां नगराणां, गृहाणां सर्वेषाम् अपि चित्रणं प्राप्तुं शक्नुमः । अनेन तन्त्रांशेन गृहीयवीळासः अपि अन्वेष्टुं शक्नुमः । ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== ===औद्योगिकजालतन्तवः=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * {{Official website|http://earth.google.com/}} * [http://google-latlong.blogspot.com Google LatLong] - News and notes by the Google Earth and Maps team ===अनधिकृतसूच्यः=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * [http://www.gearthblog.com/ Google Earth Blog]: Google Earth news, tips, and updates * [http://googlesightseeing.com/ Google Sightseeing] - Guide to interesting and unusual sights * [http://www.ogleearth.com/ Ogle Earth] - Google Earth news site charting innovative uses and political implications of Google Earth * [http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs Google Earth in Education] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100129010241/http://www.jogtheweb.com/play/vWtFwfVndYCs |date=2010-01-29 }} - A guided tour by a teacher for teachers, students and all. * [http://googleearth2mapsource.wikispaces.com/ Google Earth 2 Mapsource] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803204421/http://googleearth2mapsource.wikispaces.com/ |date=2010-08-03 }} Edit GPS tracks in Mapsource and Google Earth. * [http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php/ Google Earth Germany] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219195500/http://www.globezoom.info/wbb2/hmportal.php |date=2014-12-19 }}: Germany's Google Earth Portal ===Placemarks and overlays=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * [http://www.nkeconwatch.com/north-korea-uncovered-google-earth/ North Korea Uncovered] - An extensive mapping of North Korea's economic, cultural, political, and military infrastructures, [http://online.wsj.com/article/SB124295017403345489.html/ featured in the Wall Street Journal]. * [http://www.gearthhacks.com/ Google Earth Hacks] - A collection of over 25,000 files for use with Google Earth * [http://www.kcl.ac.uk/geodata King's College London's Collection of KML databases] * [http://hubblesite.org/explore_astronomy/gsky/ STScI's community contributions to Sky website] * [http://www.googleearthanomalies.com Google Earth Anomalies]- Satellite imagery of documented, scientific anomaly sites including mound sites and unexplained circular features via Google Earth ===Tools=== <!-- Do not add commercial sites, social sites, discussion sites, community sites, games, or weblogs. Also, do not add links to other wikis that are not very large and stable. --> * [http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth GeoServer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302205855/http://docs.codehaus.org/display/GEOSDOC/Google+Earth |date=2008-03-02 }} - Server to generate KML from Shapefiles, ArcSDE, Oracle, PostGIS, MySQL, GeoTiff, ArcGrid, with support for Network links, superoverlays, time and custom pop-ups. * [http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth GPSVisualizer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319043916/http://www.gpsvisualizer.com/map?form=googleearth |date=2008-03-19 }} - Will convert GPS data for use in Google Earth. * [http://googleearthtoolbox.googlecode.com GoogleEarthToolbox]{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Matlab & Octave functions that output KML. * [https://web.archive.org/web/20120622224558/http://placesurf.com/ PlaceSurf] - Dynamic KML file generator [[वर्गः:तन्त्रांशाः]] [[वर्गः:विज्ञानसम्बद्धाः स्टब्स्]] [[वर्गः:सर्वे अपूर्णलेखाः]] 3aisamjwqq8546asbxzp35hcip1261q 0 23369 501367 469729 2026-10-15T04:03:30Z स्वर्ण 44291 501367 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = |name = प्रणव मुखोपाध्याय<br>প্রণব মুখোপাধ্যায় |image = Pranab Mukherjee.jpg |office = [[भारतस्य राष्ट्रपतयः|भारतस्य राष्ट्र्पतिः]] |primeminister = [[मनमोहनसिंहः]] |vicepresident = [[मोहमद् हमीद् अन्सारि]] |term_start =२०१२तमवर्षस्य जुलैमासस्य २५तमदिनम् । |term_ends = |predecessor = [[प्रतिभा पाटिल]] |successor = |office2 = |1blankname2 = |1namedata2 = |term_start2 = |term_end2 = |predecessor2 = |successor2 = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1935|12|11}} |birth_place = [[मिरिटि]], आङ्ग्लेयकालस्य [[भारतम्]] |death_date = ३१ आगस्ट् २०२० |death_place = [[देहली]] |party = [[भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्]] |spouse = [[सुर्व मुखोपाध्याय]] |alma_mater =[[कल्कत्ताविश्वविद्यालयः]] |religion = [[हिन्दुधर्मः]] }} '''प्रणवकुमार् मुखोपाध्याय''' ({{lang-bn|প্রণব মুখোপাধ্যায়}}/prŋb kjuːmɑr mʉkhərɡiː/; जननम् - १९३५ डिसेम्बर् ११) [[भारतम्|भारतस्य]] [[भारतस्य राष्ट्रपतिः|राष्ट्रपतिरूपेण]] चितः अस्ति । तेन ७२ प्रतिशतं मतानि प्राप्तानि तन्नाम ५.१८ लक्षपरिमितानि मतानि । मुखोपाध्यायः [[भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्|भारतीय राष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य]] ज्येष्ठः नेता आसीत् । राष्ट्रपतिनिर्वाचने भागग्रहणाय २०१२ तमस्य वर्षस्य जुलै २२ तमे दिनाङ्के सः स्वस्य स्थानाय त्यागपत्रम् अयच्छत् । सः जुलैमासस्य २५ तमे दिनाङ्के राष्ट्रपतिपदं समलङ्करोत् । ==कुटुम्बः उद्योगश्च== मुखोपाध्यायः ब्रिटिश्भारतस्य वङ्गराज्ये मिरटिप्रदेशे जन्म प्राप्तवान् । तस्य पिता कामद किङ्कर मुखोपाध्याय भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य सदस्यः आसीत् । भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे गृहीतभागेन तेन दशाधिकवर्षाणि यावत् ब्रिटिशकारागृहे जीवनं यापितम् । प्रणवस्य माता राजलक्ष्मी मुखोपाध्याय । तस्य अग्रजा अन्नपूर्णा मुखोपाध्याय । प्रणवः सुरि (बिर्भम्) नगरस्थे सूरिविद्यासागरमहाविद्यालये अध्ययनम् अकरोत् । अयं महाविद्यालयः [[कोलकाता|कल्कत्त]]विश्वविद्यालयव्याप्तौ विद्यते । सः इतिहासं, राजनैतिकविज्ञानं च अधीत्य कलापदवीं प्राप्तवान् । कलकत्ताविश्वविद्यालयतः न्यायशास्त्रे अपि पदवीं प्राप्तवान् । २०११ तमे वर्षे वोल्वर्हाम्प्टन्-विश्वविद्यालः गौरवडाक्टोरेट्पदविप्रदानपूर्वकं तस्य सम्माननम् अकरोत् । २०१२ तमस्य वर्षस्य मार्चमासे अस्सम्विश्वविद्यालयः गौरव-डिलिट्पदव्या तस्य सम्माननम् अकरोत् । प्रणव मुखोपाध्याय भारतस्य त्रयोदशः राष्ट्रपतिः अस्ति । सः षष्ट्ठिवर्षेभ्य: राजकीयक्षेत्रे कार्यं कुर्वन् अस्ति । सः अखिलभारतकाङ्ग्रेस्पक्षस्य ज्येष्ठतमः नेता अस्ति । भारतसर्वकारस्य बहुषु विभागेषु मन्त्री पदवीम् अलङ्कृतवान् अस्ति । अपि च बहुषु अवसरेषु काङ्ग्रेस्पक्षस्य समस्यापरिहारक: अस्ति: । १९६९ तमे वर्षे प्रधानमन्त्री-[[इन्दिरा गान्धी|इन्द्रागान्धिवर्याया:]] काले प्रणव मुखोपाध्याय काङ्ग्रेस्पक्षस्य प्रतिनिधित्वेन राज्यसभायाः निर्वाचने विजयम् प्राप्तवान् । तदनन्तरकाले मुखोपाध्याय इन्द्रायाः विश्वासयुक्तपात्रेषु अन्यतम: अभवत् । १९७३ तमे वर्षे मन्त्रिसभायाम् मन्त्रीपदवीम् अपि प्राप्तवान् । बहुषु विभागेषु मन्त्री अपि भूत्वा प्रथमवारम् निधिमन्त्रित्वेन १९८२-८४ पर्यन्तम् आसीत् । मुखोपाध्याय राज्यसभाया: नेत्रुत्वम् अपि १९८० त: १९८५ पर्यन्तम् वोढवान् आसीत् । [[राजीवगान्धिः|राजीवस्य]] काले प्रणवस्य प्राधान्यं न्यूनं जातम् । इन्द्रायाः मरणानन्तरम् अनुभवहीनस्य राजीवस्य अध: कार्यम् कर्तुम् अनुत्सुख: आसीत् प्रणव वर्यः । १९८४ तमेषु वर्षेषु कामपि अधिकारयुक्तपदवीमपि न प्राप्तवान् । अत: स: स्वयम् "राष्ट्रीयसमाज्वादि-काङ्ग्रस्” नाम नूतनम् एकम् पक्षम् आरब्धवान् । १९८९ तमे वर्षे पुन: राजीवेन साकम् वार्तालापम् कृत्वा अखिलभारत-काङ्गरेस् पक्षेण सहैव राष्ट्रीयसमाज्वादि काङ्ग्रेस्स् पक्षमपि योजितवान् । यदा [[पी वी नरसिंहराव|पी.वी. नरसिम्हराव:]] प्रधानमन्त्री अभवत् तदा मुखर्जे: राजकीयदशाया: पुनरुत्थानम् अभवत् । सः १९९१ तमे वर्षे प्रणवाय भारतस्य योजना मन्डल्याः नेतृत्वम् कल्पितवान् । अनन्तरकालेषु प्रणव: काङ्रस्पक्षस्य प्रधानसदस्यः भूत्वा [[सोनिया गान्धी|सोनियागान्धि]] वर्यायै(राजीवस्य पत्नी) राजकीयप्रवेशस्य कारणकर्तृषु अन्यतम: अपि आसीत् १९९० तमेषु वर्षेषु । काङ्ग्रस्पक्ष: यु.पी.ए सम्योजनेन शासनाधिकारम् २००४ तमे वर्षे प्राप्तवन्त: । तस्मिन्समये प्रणव: य: तावत् पर्यन्तम् सर्वजन नेता नासीत् स: लोकसभा निर्वाचने विजयम् प्राप्तवान् । तदारभ्य २०१२ तमे वर्षे तस्य पदवी त्यागपर्यन्तम् [[मन्मोहनसिंह्| मन्मोहनसिम्हस्य]] शासने प्रधानमन्त्रे: अनन्तरम् स्थानम् प्रणवस्य एव आसीत् । स: बह्व्य: पदव्य; वोढवान् अस्ति- रक्षणमन्त्री (२००४-०६) , बाह्यसम्बन्ध मन्त्री (२००६-२००९) , निधिमन्त्री (२००९-२०१२) । एतत् विहाय लोकसभायाः प्रतिनिधित्वमपि तेन वोढम् । तदनन्तरम् २०१२ तमे वर्षे यु.पी.ए.पक्षत: एव भारतस्य राष्ट्रपतित्वम् प्राप्तुम् आवेदितवान् । मुखोपाध्याय सरलतया एव पी.ए .सङ्मा्वर्येणसह राष्ट्रपतिभवन प्राप्ति स्पर्धायाम् ७०% मतानि प्राप्य विजयम् प्राप्तवान् । ==औद्योगिकस्थिति:== मुखोपाध्याय तस्यौद्यगम् कल्कत्ता नगरस्य पत्राचारविभागे(पोस्टल् ऽ टेलिग्राफ़् ) उप-गणक प्रतिनिधि (डेपुटीअकोन्टन्ट् जेनेरल्) कार्यालये उच्च-विभाग-कार्यदर्शी (अप्पेर् डीविशन् क्लेर्क्) रूपेण आरब्धवान् । १९६३ तमे वर्षे विद्यानगर महविद्यालये राजकीयवैज्ञानम् अध्यापयितुम् आरब्धवान् । अपि च सः “ देशट् दक्”(मातृभूमेः आह्वानम्”) इत्यस्याम् पत्रिकायाम् पत्रिकाकारः अपि आसीत् राजकीयक्षेत्रे प्रवेशात् पूर्वम् । ==लेखा:== मुखोपाध्याय बहूनाम् पुस्तकानाम् अपि लेखक: अस्ति । Midterm poll ,Beyond survivel, Emerging dimensions of Indian economy, Off the track, Saga of struggle and sacrifice and challenge before the nation इत्यादीनि तेन लिखितानि पुस्तकानि । ==राजकीयक्षेत्रे कार्यम्== मुखोपाध्याय अखिलभारतकाङ्गरेस्पक्षस्य राजकीये १९६९ तमे वर्षे प्रवेशितवान् । सः मिट्नपूर् नगरे कृष्णमेनोन् नाम एकस्य प्रमुखस्यकृते निर्वाचनसमये प्रचारम् सम्यक् तया निर्वहणम् कृतवान् । तत्र विजयम् अपि प्राप्तवान् । तस्मिन् समये भारतस्य प्रधानमन्त्रीत्वेन,काङ्गरेस्पक्षस्य नेतृत्वेनापि श्रीमति इन्द्रा्गान्धि: आसीत् । सा प्रणवस्य चातुर्यम् अवगत्य तम् काङ्ग्रेस्स्पक्षे योजितवती । इन्द्रा राज्यसभायाम् (उच्च सभा) काङ्गरेस्पक्षत: एकम् स्थानम् १९६९ तमे वर्षे जूलै मासे प्रणवाय दत्तवती । अनन्तरकालेशु मुखोपाध्याय १९७५,१९८१,१९९३,१९९९ वर्षेषु निर्वाचनेषु विजयम् प्राप्तवान् । प्रणव: १९७८ तमे वर्षे जनुवरि मासे काङग्रेस्कार्यकर्तृगणस्य सदस्य: अभवत् । समान वर्षे एव काङ्गरेस्पक्षस्य मध्यराज्यसभा गणस्यापि सदस्य: अपि अभवत् । मुखोपाध्याय अ.भा.काङ्गरेस्पक्षस्य ,अ.भा. काङ्ग्रेस् मण्डल्या: कोशाधिकारि अपि आसीत् १९७८ तमे वर्षे । मुखोपाध्याय अ.भ.काङ्गरेस् मण्डल्या: प्रतिनिधिसभायाः देशीय निर्वाचन कार्यकर्तृगणस्य सदस्य: आसीत् १९८४,१९९१,१९९६,अपि च १९९८ तमेषु वर्षेषु । १९९९ त: २०१२ पर्यन्तम् काङ्ग्रेस्पक्षस्य मध्यनिर्वाचनमण्डल्या: सम्योजकरूपेणापि नियुक्त: आसीत्। स: काङ्गरेस्पक्षस्य मध्यनिर्वाचनमण्डल्या: सदस्यः अभवत् दिसम्बर् १२,२००१ दिनाङ्के । सोनियागान्धिवर्यायायाः राजकीयक्षेत्रप्रवेशानन्तरम् बहुषु कठिनावसरेषु साहाय्यं कृतवान् । यथा तस्या: श्वशुरो: कृते मार्गदर्शनम् कृतवान् तथैव एतस्यै अपि कृतवान् । यदा प्रधानमन्त्री मन्मोहन्सिम्हस्य हृदये शस्त्रक्रिया अभवत् तदा प्रमुखपात्रताम् स्वीकृत्य पूर्व-लोकसभा निर्वाचने कार्यम् कृतवान् २००८-०९ तमे वर्षे । प्रणव: २०११ तमे वर्षे तस्य वर्षस्य " श्रेष्ठः निर्वाहक:" इति पुरस्कारम् अपि प्राप्तवान् । प्रधानमन्त्रि मन्मोहन्सिम्ह: तस्य कार्य विषये बहु श्लाघितवान् अस्ति । ==उत्कोचस्वीकरणारोपणम्== जूलै मासे २५ दिनाङ्के यदा मुखोपाध्याय राष्ट्रपति पदवी स्वीकरणार्थम् सत्यप्रतिज्ञाम् कुर्वन्नासीत् तदा अन्नाहसारे गणस्य सदस्या: तस्योपरि उत्कोचविषयक प्रमाणानि सन्ति इति तम् वयम् प्रकाशयामः इत्यपि घोषितवन्त: । अस्माकम् भारतदेशे उत्कोचस्वीकरणारोपयुक्त प्रधानमन्त्रि: पूर्वमेवास्ति । अधुना राष्ट्रपति: अपि। किन्तू हसारे गणस्य सदस्या: अर्विन्द्केज्रिवाल्वर्य: इतोपि प्रमाणानि न प्रकाशितवान् । ==सर्वकारकार्यालया:== ==रक्षणमन्त्री== २००४तमे वर्षे यदा शासनाधिकारम् प्राप्तवन्त: सोनियागान्धि तम् रक्षणमन्त्रित्वेन नियुक्तवती । तस्याम् पदव्याम् २००६ पर्यन्तम् आसीत् । तस्मिन् काले अमेरिकदेशीनसह सहकारित्वेन कार्यम् कृतवान् । प्रणवः २००५ तमे वर्षे जून् मासे भारत-अमेरिकयो: दश वर्षात्मक सम्रक्षण विषयक पत्रे हस्ताङ्गनम् कृतवान् । वैदेशिकमन्त्री- वदेशिकमन्त्रित्वेन अमेरिकजनाधिपति ज्योर्जे.व्.बुश् महोदयेन साकम् वार्तालापम् कृतवान् अस्ति । ==बाह्यसम्बन्ध मन्त्री== मुखोपाध्याय भारतस्य बाह्यमन्त्रित्वेन १९९५ तमे वर्षे नियुक्त: । १९९६ वर्ष पर्यन्तम् तस्याम् पदव्याम् आसीत् । स: २००६ तमे वर्षे पुनरपि ताम् पदवीम् प्राप्तवान् । तस्मिन् काले अमेरिक-भारत " सिविल् न्यूक्लियर् अग्रिमेन्ट् " हस्ताङ्गनाय तेन बहु कार्यम् कृतम् । मुखोपाध्याय तदर्थम् अमेरिक सर्वकारेण सह ,अणु वितरणगणेण सह(न्युक्लियर् सप्लैयर्स् ग्रूप्) सह कार्यम् कृतवान् । २००८ तमे वर्षे मुम्बै आक्रमणानन्तरम् मुखोपाध्याय पाकिस्थान् विरुद्ध मनोभावम् लोकदेशेषु आनेतुम् तस्मिन् विषये प्रचारम् कृतवान्नस्ति । सः तदनन्तरम् भारतस्य निधिमन्त्री पदवी स्वीकरार्तम् एताम् पदवीम् परित्यक्तवान् । ==निधिमन्त्री== प्रणव मुखोपाध्याय इन्द्रागान्धिवर्यायाः काले प्रथमवारम् वारम् १९८२ तमे वर्षे निधिमन्त्री आसीत् । सः १९८२-८३ तमे वर्षे प्रथम आय-व्यय-गणना पत्रम् समर्पितवान् । तेन पत्रेण भारतस्य निधि वर्धनमपि अभवत् । ततः मुखोपाध्याय सर्वेषाम् विशेषश्रद्धाम् प्राप्तवान् । मुखोपाध्याय १९८२ तमे वर्षे “ रिसर्व् बेङ्क् आफ़् इन्डिया” सम्स्थाया: अध्यक्षरूपेण मन्मोहन्सिम्हम् नियुक्तवान् । मुखोपाध्याय अम्बानि-वडिया विषये दोषारोपम् प्राप्तवान् । १९८४ तमे वर्षे राजीव्गान्धिवर्येण निधिमन्त्री पदवी त: निष्कासितः । राजीवः भारतस्य शासनम् कर्तुम् स्वेच्छानुसारम् गणम् निर्मातुम् इष्टवान् । मुखोपाध्याय तस्य वर्षस्य श्रेष्ठ निधिमन्त्रीत्वेन "यूरोमणि "पत्रिकया उद्घोषितः चेदपि राजीवः तम् निष्कासितवान् । मुखोपाध्याय नरसिम्हराव्वर्यस्य काले पुनरपि निधिमन्त्री अभवत् । सः नरसिम्हराव् वर्य: तम् पुनः भारतस्य योजनामडल्याः उपाध्यक्ष रूपेण नियुक्तवान् । तत् महत्वपूर्णम् प्रधानमन्त्रेः अनन्तर स्थानमेव । तस्मिन्नेवकाले (१९९१-१९९६) मन्मोहन्सिम्ह: अपि निधिमन्त्री आसीत् । तेन “ लैसन्स् राज् पद्धतिम्” समापयितुम् भारतस्य अर्थक्षेत्रम् पुनरुद्धर्तुम् पुनर्निर्माण कार्याणि बहूनि कृतानि । २००९ तमे वर्षे मुखोपाध्याय पुनः भारतस्य निधिमन्त्रीत्वेन नियुक्तः । सः २००९,२०१०,२०११ वर्षेषु भारतस्यवार्षिक आय-व्यय-पत्रम् समर्पितवान् । मुखोपाध्याय बहुविध आयशुल्कम् योजितवान् । मुखोपाध्याय “ जवहर्लाल्नेह्रुदेशीय पुनरुद्धारक सम्स्था “ सदृश सामाजिक सम्स्तेभ्यः अपि आय-व्यय पत्रे निधिम् विभजितवान् । तस्य पत्रेषु सः जनानाम् आरोग्यस्य ,शिक्षणस्य प्राधान्यम् दत्तवान् । २०१० तमे वर्षे “ एसियायाम् श्रेष्ठ: निधिमन्त्री “ इति " एमेर्जिङ् मार्केट् सम्स्था " मुखोपाध्यायम् पुरस्कृतवती । ==राष्ट्रपतिपदवी== प्रणव मुखोपाध्याय यु.पि.ए.सर्वकारस्य पक्षतः बह्वीनाम् समस्यानाम् मध्ये जून् १५ ,२०१२ दिनाङ्के आवेदितवान् । निर्वाचनम् जूलै १९,२०१२ दिनाङ्के इति निश्चितम् आसीत् । निर्वाचनस्य फलम् तु जूलै २२,२०१२ दिनाङ्के प्रकाशितम् भवति इत्यासीत् । ८१ जना: आवेदनम् कृतवन्त: । निर्वाचनमन्डली पि.ए.सङ्माम् , मुखोपाध्यायम् विहाय अन्यान् सर्वान् निष्कासितवती । मुखोपाध्याय जून् २८ ,२०१२ दिनाङ्के तस्य निधिमन्त्री पदवीम् परित्यक्तवान् । राष्ट्रपतिनिर्वाचने {{formatnum:७१३७६३}} मतानि प्राप्तवान् । तस्य विरुद्धपक्षस्य पि.ए.सङ्मा तु {{formatnum:३१५९८७}} मतानि एव प्राप्तवान् । निर्वाचने विजयप्राप्त्यनन्तरम् औपचारिकतया यदा तस्य विजयः उद्घोषित: तदा तस्य वासस्थानस्य पुरत: सः भाषणम् कृतवान् यथा- ये ममकृते प्रतीक्षमाणाः सन्ति तेभ्य: मम सन्तोषम् प्रकटयामि । एतावता ७ लक्षम् मतानि प्राप्तानि सन्ति । इतोपि एकप्रान्तस्य फलम् ज्ञातव्यम् अस्ति । माम् एतस्यै भारतस्य उन्नतपदव्यै ये चितवन्त: तेभ्य: मम हृदयपूर्ण धन्यवादा: । अहम् एतस्य देशस्य जनेभ्यः अधिकम् प्राप्तवान् । एतस्य देशस्य सम्रक्षणार्थम्, जनानाम् विश्वासता प्राप्त्य़र्थम् कार्यम् करोमि इति । मुखोपाध्याय जूलै २५,२०१२ दिनाङ्के भारतस्य प्रधान न्यादीशेन पदवीप्रमाणम् प्राप्तवान् । सः एव भारतस्य प्रथम बेङ्गालि राष्ट्रपतित्वम् प्राप्त: अस्ति । सत्यप्रमाणस्वीकारननतरम् “ आतङ्गवात: एव चतुर्थम् लोकयुद्धम् अस्ति इति तस्य भाषणे घोषितवान् अस्ति । ==मरणम्== प्रणवमुखोपाध्याय-महोदयस्य मृत्युः २०२० तमे वर्षे आगस्ट् मासस्य ३१ तमे दिनाङ्के देहल्यां अभवत्।<ref>{{cite news|date=31 August 2020|title=BREAKING: Former President Pranab Mukherjee passes away|language=en|work=DNA India|url=https://www.dnaindia.com/india/report-breaking-former-president-pranab-mukherjee-passes-away-2840417|accessdate=31 August 2020|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133212/https://www.dnaindia.com/india/report-former-president-pranab-mukherjee-passes-away-at-84-2840417|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=31 August 2020|title=Pranab Mukherjee, ex-president and Congress veteran, dies in Delhi hospital|language=en|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pranab-mukherjee-ex-president-and-congress-veteran-dies-in-delhi-hospital/story-sKOIeIEmCyY9OcGziScT9I.html|accessdate=31 August 2020|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133228/https://www.hindustantimes.com/india-news/pranab-mukherjee-ex-president-and-congress-veteran-dies-in-delhi-hospital/story-sKOIeIEmCyY9OcGziScT9I.html|url-status=live}}</ref> । {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[प्रतिभा पाटिल]] |अग्रिमः=[[रामनाथः कोविन्दः]]}} {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://presidentofindia.nic.in President of India] Official website of the president of India * [http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 Parliamentary profile] at India.gov.in [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|13]] [[वर्गः:काङ्ग्रेस्-पक्षस्य नेतारः‎]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९३५ जननम्]] e4aq1z1le5jxdfkgeaobp5w94ti2bij 501368 501367 2026-10-15T04:03:52Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[प्रणब मुखर्जि]] पृष्ठं [[प्रणवकुमार मुखोपाध्याय]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501367 wikitext text/x-wiki {{Infobox Officeholder |honorific-prefix = |name = प्रणव मुखोपाध्याय<br>প্রণব মুখোপাধ্যায় |image = Pranab Mukherjee.jpg |office = [[भारतस्य राष्ट्रपतयः|भारतस्य राष्ट्र्पतिः]] |primeminister = [[मनमोहनसिंहः]] |vicepresident = [[मोहमद् हमीद् अन्सारि]] |term_start =२०१२तमवर्षस्य जुलैमासस्य २५तमदिनम् । |term_ends = |predecessor = [[प्रतिभा पाटिल]] |successor = |office2 = |1blankname2 = |1namedata2 = |term_start2 = |term_end2 = |predecessor2 = |successor2 = |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1935|12|11}} |birth_place = [[मिरिटि]], आङ्ग्लेयकालस्य [[भारतम्]] |death_date = ३१ आगस्ट् २०२० |death_place = [[देहली]] |party = [[भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्]] |spouse = [[सुर्व मुखोपाध्याय]] |alma_mater =[[कल्कत्ताविश्वविद्यालयः]] |religion = [[हिन्दुधर्मः]] }} '''प्रणवकुमार् मुखोपाध्याय''' ({{lang-bn|প্রণব মুখোপাধ্যায়}}/prŋb kjuːmɑr mʉkhərɡiː/; जननम् - १९३५ डिसेम्बर् ११) [[भारतम्|भारतस्य]] [[भारतस्य राष्ट्रपतिः|राष्ट्रपतिरूपेण]] चितः अस्ति । तेन ७२ प्रतिशतं मतानि प्राप्तानि तन्नाम ५.१८ लक्षपरिमितानि मतानि । मुखोपाध्यायः [[भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्|भारतीय राष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य]] ज्येष्ठः नेता आसीत् । राष्ट्रपतिनिर्वाचने भागग्रहणाय २०१२ तमस्य वर्षस्य जुलै २२ तमे दिनाङ्के सः स्वस्य स्थानाय त्यागपत्रम् अयच्छत् । सः जुलैमासस्य २५ तमे दिनाङ्के राष्ट्रपतिपदं समलङ्करोत् । ==कुटुम्बः उद्योगश्च== मुखोपाध्यायः ब्रिटिश्भारतस्य वङ्गराज्ये मिरटिप्रदेशे जन्म प्राप्तवान् । तस्य पिता कामद किङ्कर मुखोपाध्याय भारतीयराष्ट्रियकाङ्ग्रेस्पक्षस्य सदस्यः आसीत् । भारतीयस्वातन्त्र्यसङ्ग्रामे गृहीतभागेन तेन दशाधिकवर्षाणि यावत् ब्रिटिशकारागृहे जीवनं यापितम् । प्रणवस्य माता राजलक्ष्मी मुखोपाध्याय । तस्य अग्रजा अन्नपूर्णा मुखोपाध्याय । प्रणवः सुरि (बिर्भम्) नगरस्थे सूरिविद्यासागरमहाविद्यालये अध्ययनम् अकरोत् । अयं महाविद्यालयः [[कोलकाता|कल्कत्त]]विश्वविद्यालयव्याप्तौ विद्यते । सः इतिहासं, राजनैतिकविज्ञानं च अधीत्य कलापदवीं प्राप्तवान् । कलकत्ताविश्वविद्यालयतः न्यायशास्त्रे अपि पदवीं प्राप्तवान् । २०११ तमे वर्षे वोल्वर्हाम्प्टन्-विश्वविद्यालः गौरवडाक्टोरेट्पदविप्रदानपूर्वकं तस्य सम्माननम् अकरोत् । २०१२ तमस्य वर्षस्य मार्चमासे अस्सम्विश्वविद्यालयः गौरव-डिलिट्पदव्या तस्य सम्माननम् अकरोत् । प्रणव मुखोपाध्याय भारतस्य त्रयोदशः राष्ट्रपतिः अस्ति । सः षष्ट्ठिवर्षेभ्य: राजकीयक्षेत्रे कार्यं कुर्वन् अस्ति । सः अखिलभारतकाङ्ग्रेस्पक्षस्य ज्येष्ठतमः नेता अस्ति । भारतसर्वकारस्य बहुषु विभागेषु मन्त्री पदवीम् अलङ्कृतवान् अस्ति । अपि च बहुषु अवसरेषु काङ्ग्रेस्पक्षस्य समस्यापरिहारक: अस्ति: । १९६९ तमे वर्षे प्रधानमन्त्री-[[इन्दिरा गान्धी|इन्द्रागान्धिवर्याया:]] काले प्रणव मुखोपाध्याय काङ्ग्रेस्पक्षस्य प्रतिनिधित्वेन राज्यसभायाः निर्वाचने विजयम् प्राप्तवान् । तदनन्तरकाले मुखोपाध्याय इन्द्रायाः विश्वासयुक्तपात्रेषु अन्यतम: अभवत् । १९७३ तमे वर्षे मन्त्रिसभायाम् मन्त्रीपदवीम् अपि प्राप्तवान् । बहुषु विभागेषु मन्त्री अपि भूत्वा प्रथमवारम् निधिमन्त्रित्वेन १९८२-८४ पर्यन्तम् आसीत् । मुखोपाध्याय राज्यसभाया: नेत्रुत्वम् अपि १९८० त: १९८५ पर्यन्तम् वोढवान् आसीत् । [[राजीवगान्धिः|राजीवस्य]] काले प्रणवस्य प्राधान्यं न्यूनं जातम् । इन्द्रायाः मरणानन्तरम् अनुभवहीनस्य राजीवस्य अध: कार्यम् कर्तुम् अनुत्सुख: आसीत् प्रणव वर्यः । १९८४ तमेषु वर्षेषु कामपि अधिकारयुक्तपदवीमपि न प्राप्तवान् । अत: स: स्वयम् "राष्ट्रीयसमाज्वादि-काङ्ग्रस्” नाम नूतनम् एकम् पक्षम् आरब्धवान् । १९८९ तमे वर्षे पुन: राजीवेन साकम् वार्तालापम् कृत्वा अखिलभारत-काङ्गरेस् पक्षेण सहैव राष्ट्रीयसमाज्वादि काङ्ग्रेस्स् पक्षमपि योजितवान् । यदा [[पी वी नरसिंहराव|पी.वी. नरसिम्हराव:]] प्रधानमन्त्री अभवत् तदा मुखर्जे: राजकीयदशाया: पुनरुत्थानम् अभवत् । सः १९९१ तमे वर्षे प्रणवाय भारतस्य योजना मन्डल्याः नेतृत्वम् कल्पितवान् । अनन्तरकालेषु प्रणव: काङ्रस्पक्षस्य प्रधानसदस्यः भूत्वा [[सोनिया गान्धी|सोनियागान्धि]] वर्यायै(राजीवस्य पत्नी) राजकीयप्रवेशस्य कारणकर्तृषु अन्यतम: अपि आसीत् १९९० तमेषु वर्षेषु । काङ्ग्रस्पक्ष: यु.पी.ए सम्योजनेन शासनाधिकारम् २००४ तमे वर्षे प्राप्तवन्त: । तस्मिन्समये प्रणव: य: तावत् पर्यन्तम् सर्वजन नेता नासीत् स: लोकसभा निर्वाचने विजयम् प्राप्तवान् । तदारभ्य २०१२ तमे वर्षे तस्य पदवी त्यागपर्यन्तम् [[मन्मोहनसिंह्| मन्मोहनसिम्हस्य]] शासने प्रधानमन्त्रे: अनन्तरम् स्थानम् प्रणवस्य एव आसीत् । स: बह्व्य: पदव्य; वोढवान् अस्ति- रक्षणमन्त्री (२००४-०६) , बाह्यसम्बन्ध मन्त्री (२००६-२००९) , निधिमन्त्री (२००९-२०१२) । एतत् विहाय लोकसभायाः प्रतिनिधित्वमपि तेन वोढम् । तदनन्तरम् २०१२ तमे वर्षे यु.पी.ए.पक्षत: एव भारतस्य राष्ट्रपतित्वम् प्राप्तुम् आवेदितवान् । मुखोपाध्याय सरलतया एव पी.ए .सङ्मा्वर्येणसह राष्ट्रपतिभवन प्राप्ति स्पर्धायाम् ७०% मतानि प्राप्य विजयम् प्राप्तवान् । ==औद्योगिकस्थिति:== मुखोपाध्याय तस्यौद्यगम् कल्कत्ता नगरस्य पत्राचारविभागे(पोस्टल् ऽ टेलिग्राफ़् ) उप-गणक प्रतिनिधि (डेपुटीअकोन्टन्ट् जेनेरल्) कार्यालये उच्च-विभाग-कार्यदर्शी (अप्पेर् डीविशन् क्लेर्क्) रूपेण आरब्धवान् । १९६३ तमे वर्षे विद्यानगर महविद्यालये राजकीयवैज्ञानम् अध्यापयितुम् आरब्धवान् । अपि च सः “ देशट् दक्”(मातृभूमेः आह्वानम्”) इत्यस्याम् पत्रिकायाम् पत्रिकाकारः अपि आसीत् राजकीयक्षेत्रे प्रवेशात् पूर्वम् । ==लेखा:== मुखोपाध्याय बहूनाम् पुस्तकानाम् अपि लेखक: अस्ति । Midterm poll ,Beyond survivel, Emerging dimensions of Indian economy, Off the track, Saga of struggle and sacrifice and challenge before the nation इत्यादीनि तेन लिखितानि पुस्तकानि । ==राजकीयक्षेत्रे कार्यम्== मुखोपाध्याय अखिलभारतकाङ्गरेस्पक्षस्य राजकीये १९६९ तमे वर्षे प्रवेशितवान् । सः मिट्नपूर् नगरे कृष्णमेनोन् नाम एकस्य प्रमुखस्यकृते निर्वाचनसमये प्रचारम् सम्यक् तया निर्वहणम् कृतवान् । तत्र विजयम् अपि प्राप्तवान् । तस्मिन् समये भारतस्य प्रधानमन्त्रीत्वेन,काङ्गरेस्पक्षस्य नेतृत्वेनापि श्रीमति इन्द्रा्गान्धि: आसीत् । सा प्रणवस्य चातुर्यम् अवगत्य तम् काङ्ग्रेस्स्पक्षे योजितवती । इन्द्रा राज्यसभायाम् (उच्च सभा) काङ्गरेस्पक्षत: एकम् स्थानम् १९६९ तमे वर्षे जूलै मासे प्रणवाय दत्तवती । अनन्तरकालेशु मुखोपाध्याय १९७५,१९८१,१९९३,१९९९ वर्षेषु निर्वाचनेषु विजयम् प्राप्तवान् । प्रणव: १९७८ तमे वर्षे जनुवरि मासे काङग्रेस्कार्यकर्तृगणस्य सदस्य: अभवत् । समान वर्षे एव काङ्गरेस्पक्षस्य मध्यराज्यसभा गणस्यापि सदस्य: अपि अभवत् । मुखोपाध्याय अ.भा.काङ्गरेस्पक्षस्य ,अ.भा. काङ्ग्रेस् मण्डल्या: कोशाधिकारि अपि आसीत् १९७८ तमे वर्षे । मुखोपाध्याय अ.भ.काङ्गरेस् मण्डल्या: प्रतिनिधिसभायाः देशीय निर्वाचन कार्यकर्तृगणस्य सदस्य: आसीत् १९८४,१९९१,१९९६,अपि च १९९८ तमेषु वर्षेषु । १९९९ त: २०१२ पर्यन्तम् काङ्ग्रेस्पक्षस्य मध्यनिर्वाचनमण्डल्या: सम्योजकरूपेणापि नियुक्त: आसीत्। स: काङ्गरेस्पक्षस्य मध्यनिर्वाचनमण्डल्या: सदस्यः अभवत् दिसम्बर् १२,२००१ दिनाङ्के । सोनियागान्धिवर्यायायाः राजकीयक्षेत्रप्रवेशानन्तरम् बहुषु कठिनावसरेषु साहाय्यं कृतवान् । यथा तस्या: श्वशुरो: कृते मार्गदर्शनम् कृतवान् तथैव एतस्यै अपि कृतवान् । यदा प्रधानमन्त्री मन्मोहन्सिम्हस्य हृदये शस्त्रक्रिया अभवत् तदा प्रमुखपात्रताम् स्वीकृत्य पूर्व-लोकसभा निर्वाचने कार्यम् कृतवान् २००८-०९ तमे वर्षे । प्रणव: २०११ तमे वर्षे तस्य वर्षस्य " श्रेष्ठः निर्वाहक:" इति पुरस्कारम् अपि प्राप्तवान् । प्रधानमन्त्रि मन्मोहन्सिम्ह: तस्य कार्य विषये बहु श्लाघितवान् अस्ति । ==उत्कोचस्वीकरणारोपणम्== जूलै मासे २५ दिनाङ्के यदा मुखोपाध्याय राष्ट्रपति पदवी स्वीकरणार्थम् सत्यप्रतिज्ञाम् कुर्वन्नासीत् तदा अन्नाहसारे गणस्य सदस्या: तस्योपरि उत्कोचविषयक प्रमाणानि सन्ति इति तम् वयम् प्रकाशयामः इत्यपि घोषितवन्त: । अस्माकम् भारतदेशे उत्कोचस्वीकरणारोपयुक्त प्रधानमन्त्रि: पूर्वमेवास्ति । अधुना राष्ट्रपति: अपि। किन्तू हसारे गणस्य सदस्या: अर्विन्द्केज्रिवाल्वर्य: इतोपि प्रमाणानि न प्रकाशितवान् । ==सर्वकारकार्यालया:== ==रक्षणमन्त्री== २००४तमे वर्षे यदा शासनाधिकारम् प्राप्तवन्त: सोनियागान्धि तम् रक्षणमन्त्रित्वेन नियुक्तवती । तस्याम् पदव्याम् २००६ पर्यन्तम् आसीत् । तस्मिन् काले अमेरिकदेशीनसह सहकारित्वेन कार्यम् कृतवान् । प्रणवः २००५ तमे वर्षे जून् मासे भारत-अमेरिकयो: दश वर्षात्मक सम्रक्षण विषयक पत्रे हस्ताङ्गनम् कृतवान् । वैदेशिकमन्त्री- वदेशिकमन्त्रित्वेन अमेरिकजनाधिपति ज्योर्जे.व्.बुश् महोदयेन साकम् वार्तालापम् कृतवान् अस्ति । ==बाह्यसम्बन्ध मन्त्री== मुखोपाध्याय भारतस्य बाह्यमन्त्रित्वेन १९९५ तमे वर्षे नियुक्त: । १९९६ वर्ष पर्यन्तम् तस्याम् पदव्याम् आसीत् । स: २००६ तमे वर्षे पुनरपि ताम् पदवीम् प्राप्तवान् । तस्मिन् काले अमेरिक-भारत " सिविल् न्यूक्लियर् अग्रिमेन्ट् " हस्ताङ्गनाय तेन बहु कार्यम् कृतम् । मुखोपाध्याय तदर्थम् अमेरिक सर्वकारेण सह ,अणु वितरणगणेण सह(न्युक्लियर् सप्लैयर्स् ग्रूप्) सह कार्यम् कृतवान् । २००८ तमे वर्षे मुम्बै आक्रमणानन्तरम् मुखोपाध्याय पाकिस्थान् विरुद्ध मनोभावम् लोकदेशेषु आनेतुम् तस्मिन् विषये प्रचारम् कृतवान्नस्ति । सः तदनन्तरम् भारतस्य निधिमन्त्री पदवी स्वीकरार्तम् एताम् पदवीम् परित्यक्तवान् । ==निधिमन्त्री== प्रणव मुखोपाध्याय इन्द्रागान्धिवर्यायाः काले प्रथमवारम् वारम् १९८२ तमे वर्षे निधिमन्त्री आसीत् । सः १९८२-८३ तमे वर्षे प्रथम आय-व्यय-गणना पत्रम् समर्पितवान् । तेन पत्रेण भारतस्य निधि वर्धनमपि अभवत् । ततः मुखोपाध्याय सर्वेषाम् विशेषश्रद्धाम् प्राप्तवान् । मुखोपाध्याय १९८२ तमे वर्षे “ रिसर्व् बेङ्क् आफ़् इन्डिया” सम्स्थाया: अध्यक्षरूपेण मन्मोहन्सिम्हम् नियुक्तवान् । मुखोपाध्याय अम्बानि-वडिया विषये दोषारोपम् प्राप्तवान् । १९८४ तमे वर्षे राजीव्गान्धिवर्येण निधिमन्त्री पदवी त: निष्कासितः । राजीवः भारतस्य शासनम् कर्तुम् स्वेच्छानुसारम् गणम् निर्मातुम् इष्टवान् । मुखोपाध्याय तस्य वर्षस्य श्रेष्ठ निधिमन्त्रीत्वेन "यूरोमणि "पत्रिकया उद्घोषितः चेदपि राजीवः तम् निष्कासितवान् । मुखोपाध्याय नरसिम्हराव्वर्यस्य काले पुनरपि निधिमन्त्री अभवत् । सः नरसिम्हराव् वर्य: तम् पुनः भारतस्य योजनामडल्याः उपाध्यक्ष रूपेण नियुक्तवान् । तत् महत्वपूर्णम् प्रधानमन्त्रेः अनन्तर स्थानमेव । तस्मिन्नेवकाले (१९९१-१९९६) मन्मोहन्सिम्ह: अपि निधिमन्त्री आसीत् । तेन “ लैसन्स् राज् पद्धतिम्” समापयितुम् भारतस्य अर्थक्षेत्रम् पुनरुद्धर्तुम् पुनर्निर्माण कार्याणि बहूनि कृतानि । २००९ तमे वर्षे मुखोपाध्याय पुनः भारतस्य निधिमन्त्रीत्वेन नियुक्तः । सः २००९,२०१०,२०११ वर्षेषु भारतस्यवार्षिक आय-व्यय-पत्रम् समर्पितवान् । मुखोपाध्याय बहुविध आयशुल्कम् योजितवान् । मुखोपाध्याय “ जवहर्लाल्नेह्रुदेशीय पुनरुद्धारक सम्स्था “ सदृश सामाजिक सम्स्तेभ्यः अपि आय-व्यय पत्रे निधिम् विभजितवान् । तस्य पत्रेषु सः जनानाम् आरोग्यस्य ,शिक्षणस्य प्राधान्यम् दत्तवान् । २०१० तमे वर्षे “ एसियायाम् श्रेष्ठ: निधिमन्त्री “ इति " एमेर्जिङ् मार्केट् सम्स्था " मुखोपाध्यायम् पुरस्कृतवती । ==राष्ट्रपतिपदवी== प्रणव मुखोपाध्याय यु.पि.ए.सर्वकारस्य पक्षतः बह्वीनाम् समस्यानाम् मध्ये जून् १५ ,२०१२ दिनाङ्के आवेदितवान् । निर्वाचनम् जूलै १९,२०१२ दिनाङ्के इति निश्चितम् आसीत् । निर्वाचनस्य फलम् तु जूलै २२,२०१२ दिनाङ्के प्रकाशितम् भवति इत्यासीत् । ८१ जना: आवेदनम् कृतवन्त: । निर्वाचनमन्डली पि.ए.सङ्माम् , मुखोपाध्यायम् विहाय अन्यान् सर्वान् निष्कासितवती । मुखोपाध्याय जून् २८ ,२०१२ दिनाङ्के तस्य निधिमन्त्री पदवीम् परित्यक्तवान् । राष्ट्रपतिनिर्वाचने {{formatnum:७१३७६३}} मतानि प्राप्तवान् । तस्य विरुद्धपक्षस्य पि.ए.सङ्मा तु {{formatnum:३१५९८७}} मतानि एव प्राप्तवान् । निर्वाचने विजयप्राप्त्यनन्तरम् औपचारिकतया यदा तस्य विजयः उद्घोषित: तदा तस्य वासस्थानस्य पुरत: सः भाषणम् कृतवान् यथा- ये ममकृते प्रतीक्षमाणाः सन्ति तेभ्य: मम सन्तोषम् प्रकटयामि । एतावता ७ लक्षम् मतानि प्राप्तानि सन्ति । इतोपि एकप्रान्तस्य फलम् ज्ञातव्यम् अस्ति । माम् एतस्यै भारतस्य उन्नतपदव्यै ये चितवन्त: तेभ्य: मम हृदयपूर्ण धन्यवादा: । अहम् एतस्य देशस्य जनेभ्यः अधिकम् प्राप्तवान् । एतस्य देशस्य सम्रक्षणार्थम्, जनानाम् विश्वासता प्राप्त्य़र्थम् कार्यम् करोमि इति । मुखोपाध्याय जूलै २५,२०१२ दिनाङ्के भारतस्य प्रधान न्यादीशेन पदवीप्रमाणम् प्राप्तवान् । सः एव भारतस्य प्रथम बेङ्गालि राष्ट्रपतित्वम् प्राप्त: अस्ति । सत्यप्रमाणस्वीकारननतरम् “ आतङ्गवात: एव चतुर्थम् लोकयुद्धम् अस्ति इति तस्य भाषणे घोषितवान् अस्ति । ==मरणम्== प्रणवमुखोपाध्याय-महोदयस्य मृत्युः २०२० तमे वर्षे आगस्ट् मासस्य ३१ तमे दिनाङ्के देहल्यां अभवत्।<ref>{{cite news|date=31 August 2020|title=BREAKING: Former President Pranab Mukherjee passes away|language=en|work=DNA India|url=https://www.dnaindia.com/india/report-breaking-former-president-pranab-mukherjee-passes-away-2840417|accessdate=31 August 2020|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133212/https://www.dnaindia.com/india/report-former-president-pranab-mukherjee-passes-away-at-84-2840417|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|date=31 August 2020|title=Pranab Mukherjee, ex-president and Congress veteran, dies in Delhi hospital|language=en|work=Hindustan Times|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/pranab-mukherjee-ex-president-and-congress-veteran-dies-in-delhi-hospital/story-sKOIeIEmCyY9OcGziScT9I.html|accessdate=31 August 2020|archive-date=31 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200831133228/https://www.hindustantimes.com/india-news/pranab-mukherjee-ex-president-and-congress-veteran-dies-in-delhi-hospital/story-sKOIeIEmCyY9OcGziScT9I.html|url-status=live}}</ref> । {{भारतस्य राष्ट्रपतिक्रमः|शीर्षकम्=[[भारतस्य राष्ट्रपतयः]] |पूर्वतनः=[[प्रतिभा पाटिल]] |अग्रिमः=[[रामनाथः कोविन्दः]]}} {{भारतस्य राष्ट्रपतयः}} ==बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * [http://presidentofindia.nic.in President of India] Official website of the president of India * [http://india.gov.in/govt/loksabhampbiodata.php?mpcode=4195 Parliamentary profile] at India.gov.in [[वर्गः:भारतस्य राष्ट्रपतयः|13]] [[वर्गः:काङ्ग्रेस्-पक्षस्य नेतारः‎]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९३५ जननम्]] e4aq1z1le5jxdfkgeaobp5w94ti2bij 0 32465 501333 500866 2026-10-15T02:52:14Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501333 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox person | name = '''Paresh Rawal'''<br/>परेश रावल | native_name_lang = પરેશ રાવલ | image = Paresh Rawal.jpg | image_size = 300px|350px | alt = '''[[राष्ट्रपतिः|राष्ट्रपतेः]] [[पद्मश्रीपुरस्कारः|पद्मश्रीपुरस्कारं]] प्रापन् परेशः''' | caption = '''[[राष्ट्रपतिः|राष्ट्रपतेः]] [[पद्मश्रीपुरस्कारः|पद्मश्रीपुरस्कारं]] प्रापन् परेशः''' | birth_date = ३०/५/१९५० | birth_place = [[मुम्बई]]-महानगरं, [[महाराष्ट्रराज्यम्]]<ref name="mumbai">{{cite web |author=Asira Tarannum, TNN Aug 2, 2011, 03.14pm IST. |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-02/news-interviews/29841645_1_paresh-rawal-theatre-civil-engineering |title='Star kids are not good actors' - Times Of India |publisher=Articles.timesofindia.indiatimes.com |date=2011-08-02 |accessdate=2013-01-01 |archive-date=2013-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130705191223/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-02/news-interviews/29841645_1_paresh-rawal-theatre-civil-engineering |deadurl=yes }}</ref> | nationality = भारतीयः | office1 = [[Member of Legislative Assembly]] from [[Thakurdwara]] | term_start1 = 16 May 2013 | term_end1 = Incumbent | education = एन्.एम्. महाविद्यालयः <ref>{{cite web|title=UMANG 2010, Inter-Collegiate Culture Festival, Narsee Monjee college|url=http://collegekhabar.com/events/umang-2010-inter-collegiate-culture-festival-narsee-monjee-college/|accessdate=2014-06-06|archive-date=2012-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20120104191708/http://collegekhabar.com/events/umang-2010-inter-collegiate-culture-festival-narsee-monjee-college/|deadurl=yes}}</ref> | occupation = अभिनेता : मञ्चनाटिका, चलच्चित्राणि <br/> चलच्चित्रनिर्माता : धारावाहिकः, चलच्चित्रम् <br/> राजनेता : [[भारतीयजनतापक्षः]] पूर्व[[कर्णावती]]-महानगरम् | years_active = १९८४ वर्षात् साम्प्रतम् | organization = [[बोलिवुड्|बॉलिवुड्]] | net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source --> | height = | weight = <!-- {{convert|weight in kg|kg|lb}} --> | spouse = स्वरूप सम्पत | children = आदित्यः, अनिरूद्धः च | awards = [[पद्मश्री]], [[राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारः (भारतम्)|राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारः]] | website = }} '''परेश रावल''' ({{lang-gu |પરેશ રાવલ}}, {{lang-en|Paresh Rawal}}) भारतीयचलच्चित्रक्षेत्रस्य प्रख्यातः अभिनेता । नायक-खलनायक-सहनायक-हास्य-पारम्परिक-आधुनिकेषु पात्रेषु तस्य अभिनयवैविध्यं दृश्यते एव । नायकत्वेन '[[सरदार वल्लभभाई पटेल|सरदार]]', खलनायकत्वेन 'दौड', सहनायकत्वेन 'नायक', हास्यनायकत्वेन 'हेरा फेरी', पारम्परिकनायकत्वेन 'रोड टु सङ्गम', आधुनिकनायकत्वेन 'ओ माय् गोड्' इत्यादीनि तस्य अतिप्रसिद्धानि चलच्चित्राणि (movies) सन्ति । आबालवृद्धाः तस्य अभिनयस्य भूरिशः प्रशंसां कुर्वन्ति । साम्प्रतं [[भारतीयजनतापक्ष]]स्य प्रत्याशित्वेन पूर्व[[कर्णावती]]-महानगरस्य लोकसभासदस्यः अपि अस्ति परेश रावल । == जन्म, परिवारश्च == [[File:Swaroop Sampat and Paresh Rawal.jpg|thumb|right|'''स्वपत्न्या सह परेशः''']] १९५० तमस्य वर्षस्य ‘मई’-मासस्य त्रिंशत्तमे (३०/५/१९५०) <ref>{{cite web |url=http://www.surfindia.com/celebrities/bollywood/paresh-rawal.html |title=Paresh Rawal Actor,Paresh Rawal Profile,Paresh Rawal Movies,Paresh Rawal Wallpapers,Paresh Rawal Photo Gallery |publisher=Surfindia.com |date=1950-05-30 |accessdate=2012-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230529212913/https://www.surfindia.com/celebrities/bollywood/paresh-rawal.html |archivedate=2023-05-29 |deadurl=yes}}</ref> दिनाङ्के [[महाराष्ट्रराज्य]]स्य [[मुम्बई]]-महानगरे<ref name="mumbai"/> परेशस्य जन्म अभवत् । [[गान्धीनगरमण्डल]]स्य [[कलोल]]-पत्तनस्य समीपं पलियाद-नामके ग्रामे तस्य पारम्परिकं निवासस्थानमस्ति । तस्य पत्न्याः नाम स्वरूप सम्पत अस्ति । तयोः द्वौ पुत्रौ स्तः । तयोः नाम क्रमेण आदित्यः, अनिरुद्धः च । तस्य पत्नी स्वरूप लेखिका, विश्वसुन्दरी (१९७९) च वर्तते । == व्यवसायः == १९८४ तमे वर्षे 'होली'-नामकात् चलच्चित्रात् परेशः स्वव्यावसायिकजीवनस्य प्रारम्भम् अकरोत् । वर्षद्वयस्य अविरतपरिश्रमेण १९८६ तमे वर्षे ‘नाम’ इत्यस्य चलच्चित्रस्य अनन्तरं '[[बोलिवुड्]]'-संस्थायां नायकत्वेन सः प्रतिष्ठितः अभवत् । १९८० देशके, १९९० दशके च शताधिकेषु चलच्चित्रेषु सः खलनायकस्य अभिनयम् अकरोत् । परन्तु ततः हास्यनायकत्वेन 'हेरा फेरी' नामके चलच्चित्रे अभिनयं कृत्वा सः दर्शकानां हृदयम् अजयत । सः [[तेलुगु]]-भाषायाः चलच्चित्रेषु अपि प्रशंसनीयम् अभिनयम् अकरोत् । १९९४ तमे वर्षे 'वो छोकरी', 'सर'<ref name="PR">{{cite web|title=Paresh Rawal|publisher=Yahoo.com Won 2 national awards for Woh Chokri & Sir|url=http://in.movies.yahoo.com/artists/Paresh-Rawal/biography-10095.html|accessdate=2008-04-20|archive-date=2008-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080623193136/http://in.movies.yahoo.com/artists/Paresh-Rawal/biography-10095.html|deadurl=yes}}</ref> इत्येतयोः चलच्चत्रयोः अभिनयस्य आधारेण सः [[राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारः|राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं]] (National Film Award) प्रापत् । ततः सः ऐतिहासिके 'सरदार'-चलच्चित्रे अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे [[भारतम्|भारतस्य]] [[सरदार वल्लभभाई पटेल|लोहपुरुष]]त्वेन परेशस्य अभिनयं दृष्ट्वा आभारतस्य, समग्रविश्वस्य च जनाः तस्य प्रशंसाम् अकुर्वन् । २००० तमे वर्षे 'हेरा फेरी'<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA==|title=Box Office 2000|publisher=BoxOfficeIndia.Com|accessdate=2008-04-20|archive-date=2008-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20080323090246/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=206&catName=MjAwMA==|deadurl=yes}}</ref> चलच्चित्रानन्तरं परेशस्य प्रतिष्ठा हास्यनायकत्वेन अभवत् । तस्य चलच्चित्रस्य 'बाबू राव' इत्यस्य प्रात्रम् अधुना पर्यन्तम् उच्चतम-हास्यपात्रत्वेव परिगण्यते । तस्मिन् चलच्चित्रे परेशस्य वर्तनं, वचनं, क्रोधः, हास्यं, कारुण्यं सर्वम् अत्युत्तमं, हास्यजनकं च आसीत् । परेशस्य कथनमासीत् यत्, “तत् पात्रं मम जीवनस्य कठोरपरिश्रमस्य सारः आसीत्” इति । तस्मिन् वर्षे सः 'फिल्मफेर्'-संस्थाद्वारा उत्तम-हास्यनायकत्वेन पुरस्कारं प्रापत् । २००२ तमे वर्षे [[अमिताभ बच्चन]] इत्यनेन महानायकेन सह 'आँखे'-चलच्चित्रे अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सः अन्धयाचकस्य पात्रस्य अभिनयम् अकरोत् । तस्य पात्रस्य कृतेऽपि तस्य बहुप्रशंसा अभवत् । ततः सः हास्यनायकत्वे बहूनि चलच्चित्राणि अकरोत् । यथा – 'आवारा पागल दिवाना'(२००२), 'गरम मसाला'(२००५), 'दीवाने हुए पागल'(२००५), 'मालामाल वीक्लि'(२००६), 'गोलमाल'(२००६), 'हलचल'(२००४), 'चुप चुप के'(२००६), 'भागं भाग'(२००६), 'भूल भुलैया', 'वेलकम', 'मेरे बाप पहले आप'(२००८) । २०१२ तमे वर्षे चलच्चित्रनिर्मातृत्वेन परेशः 'ओ माय् गोड्'-चलच्चत्रम् अरचयत् । अन्धश्रद्धायाः उपरि आधिरतं तत् चलच्चित्रं दर्शकेषु अतिप्रसिद्धम् अभवत् । वर्तमान[[प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्रिणः]] [[नरेन्द्र मोदी]] इत्यस्य जीवनाधारितस्य एकस्य चलच्चित्रस्य सः निर्माणं करिष्यति<ref>{{cite web|title=Paresh Rawal to act,produce Narendra Modi's|url=http://ibnlive.in.com/news/paresh-rawal-set-to-play-narendra-modi-in-a-biopic/426172-8-66.html|accessdate=2014-06-06|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016213212/http://ibnlive.in.com/news/paresh-rawal-set-to-play-narendra-modi-in-a-biopic/426172-8-66.html|deadurl=yes}}</ref> । तत् चलच्चित्रम् 'ओ माय् गोड्' पश्चात् निर्मातृत्वेन तस्य द्वितीयं चलच्चित्रं भविष्यति । == राजनैतिक्षेत्रे परेशः == २०१४ तमस्य वर्षस्य [[लोकसभा]]याः निर्वाचने सः [[भारतीयजनतापक्ष]]स्य प्रत्याशित्वेन पूर्व[[कर्णावती]]-क्षेत्रस्य [[लोकसभा]]याः सदस्यत्वेन चितः । निर्वाचनविजयानन्तरम् एकस्मिन् साक्षात्कारे सः अवदत्, “अहं राजनीतिं कर्तुम् अत्र उपस्थितः नास्मि । [[नरेन्द्र मोदी|नरेन्द्र]]महाभागस्य समर्थनं सर्वेषां भारतीयानां दायित्वं वर्तते । तस्य दायित्वस्य निर्वहणार्थम् अहं उपस्थितः । अहं कदापि राजनीतिं न करिष्यामि अपि तु केवलं जनानां प्रश्नानां समाधानार्थं स्वप्रयत्नं करिष्ये” इति ।<ref>{{Cite web|title=Paresh Rawal in dinu solanki out|url=http://indianexpress.com/article/india/politics/paresh-rawal-in-dinu-solanki-out/|accessdate=May 26, 2014}}</ref><ref>{{Cite web|title=Election results 2014 Paresh rawals biopic on Narendra Modi on hold|accessdate=May 26, 2014|url=http://www.bollywoodlife.com/news/election-results-2014-paresh-rawals-biopic-on-narendra-modi-on-hold/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140526230931/http://www.bollywoodlife.com/news/election-results-2014-paresh-rawals-biopic-on-narendra-modi-on-hold/|archivedate=May 26, 2014|deadurl=yes}}</ref> == पुरस्काराः == === [[पद्मश्रीपुरस्कारः]] === २०१४ तमे वर्षे भारतीयसर्वकारेण तस्मै [[पद्मश्रीपुरस्कारः]] प्रदत्तः । सः पुरस्कारः तस्य मनोरञ्जनक्षेत्रस्य अदम्ययोगदानस्य प्रशंसायै प्रदत्तः भारतसर्वकारेण । === राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारः === १९९४ तमे वर्षे 'वो छोकरी', 'सर' इत्येतयोः चलच्चत्रयोः अभिनयस्य आधारेण सः राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं (National Film Award) प्रापत् । === फिल्मफेर्-पुरस्कारः === १९९३ तमे वर्षे 'सर'<ref name="PR"/> इत्यस्य चलच्चित्रस्य खलनायकस्य अभिनयार्थं सः उत्तम-खलनायकस्य पुरस्कारं प्रापत् । २००१ तमे वर्षे 'हेरा फेरी' इत्यस्य चलच्चित्रस्य हास्यनायकस्य अभिनयार्थं सः उत्तम-हास्यनायकस्य पुरस्कारं प्रापत् । २००३ तमे वर्षे 'आवारा पागल दिवाना' इत्यस्य चलच्चित्रस्य हास्यनायकस्य अभिनयार्थं सः उत्तम-हास्यनायकस्य पुरस्कारं प्रापत् । == सम्बद्धाः लेखाः == [[नरेन्द्र मोदी]] [[बॉलिवुड्]] [[राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारः (भारतम्)]] [[भारतीयजनतापक्षः]] == उद्धरणम् == {{Reflist|2}} == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == {{commons|Category:Paresh Rawal|{{PAGENAME}}}} http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/no-point-in-cashing-in-on-the-modi-name-paresh-rawal/article1-1221700.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140529130620/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/no-point-in-cashing-in-on-the-modi-name-paresh-rawal/article1-1221700.aspx |date=2014-05-29 }} http://www.ndtv.com/topic/paresh-rawal http://www.koimoi.com/actor/paresh-rawal/ http://indianexpress.com/article/india/politics/paresh-rawal-tops-the-list-of-richest-candidates-in-gujarat/ {{शिखरं गच्छतु}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेतारः‎]] [[वर्गः:गुजरातराज्यस्य व्यक्तयः]] [[वर्गः:१९५० जननम्]] jzkx3ykpo4w0n5lsxqda9rh2hgtrcgb 1 32511 501336 432141 2026-10-15T03:18:33Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सम्भाषणम्:भीमराव रामजी आंबेडकर]] पृष्ठं [[सम्भाषणम्:भीमराव रामजी आम्बेडकर]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 432141 wikitext text/x-wiki प्रबन्धकस्य ज्ञानं भवतु यत्, https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%86%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AC%E0%A5%87%E0%A4%A1%E0%A4%95%E0%A4%B0: एतत् पृष्ठमपि अम्बडकर-महोदयस्य कृते निर्मितमस्ति । अतः यथा योग्यं निर्णयं करोतु । परन्तु : इत्यस्य उपयोगेन यत् पृष्ठं निर्मितमस्ति तत् निश्चयेन अपाभवेत् इति मे मतम् । अस्तु <span style="border:3px dashed DarkOrange;"><span style="color:green;">ॐ</span>[[योजकः:NehalDaveND|<u>'''<span style="color:orange;">NehalDaveND</span>'''</u>]] ([[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<span style="color:blue;">✉✉</span>]]) </span> १६:१७, १४ जून २०१४ (UTC) :अत्र यः दोषः अभवत्, सः अस्माकं नीतेः अनिश्चिततायाः परिणामः । यतो हि पुरा अस्माकं नीतिः सिद्धा नासीत्, अधुना अपि निश्चयेन कापि नीतिः तु नास्ति एव । अतः अस्माभिः किमपि चिन्तनीयमेव । <span style="border:3px dashed DarkOrange;"><span style="color:green;">ॐ</span>[[योजकः:NehalDaveND|<u>'''<span style="color:orange;">NehalDaveND</span>'''</u>]] ([[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<span style="color:blue;">✉✉</span>]]) </span> १६:२५, १४ जून २०१४ (UTC) 50tuyix5b7y5a3mgcop87gjrmeeo1fb 0 37148 501356 500726 2026-10-15T03:56:56Z स्वर्ण 44291 501356 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox person |name = कैट्रीना कैफ् <br> Katrina Kaif |image = Katrina Kaif with the New York's contest winners.jpg |imagesize = 300 |caption = '''कमनीयतमा कैट्रीना कैफ्''' |birthname = कैट्रीना तुरकोट्टे |birth_place = ब्रितानीयय हाङ्गकाङ्ग |birth_date = {{birth date and age|df=y|1984|7|16}} |nationality = ब्रितानीय |ethnicity = [[काश्मीरप्रदेशीयाः|काश्मीरप्रदेशीया]], आङ्ग्ल |occupation = अभिनेत्री, मॉडल् |yearsactive = २००३ तः सामप्रतम् |relatives = इसाबेल कैफ् (भगिनी) }} '''कैट्रीना कैफ्''' ({{IPA audio link|कैट्रीना कैफ्.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|k|ɛ|ɪ|t|ə|r|iː|n|aː|_|k|ɛ|ɪ|p|h}}) ({{lang-hi|कैट्रीना कैफ् }}, {{lang-en|Katrina Kaif}}) इतीयं ब्रिटन्-देशीया [[अभिनेत्री]], प्रतिरूपिणी (Model) च अस्ति । सा मुख्यतः [[भारतीयचलच्चित्र]]<nowiki/>क्षेत्रे अभिनयति । अनया [[तेलुगूचलच्चित्रम्|तेलुगू]]-चलच्चित्रक्षेत्रे, [[मलयालमचलच्चित्रम्|मलयालम]]-चलच्चित्रक्षेत्रे च अभिनीतम् । [[भारतम्|भारत]]देशे याः अभिनेत्र्यः अधिकं पारिश्रमिकं प्राप्नुवन्ति, तासु अभिनेत्रीषु इयम् अन्यतमा । [[गूगल]]<nowiki/>-अन्वेषणगवेषिकायां सर्वाधिकान्विष्टेषु भारतीयेषु कैट्रीना इत्यस्याः चतुर्थं स्थानं वर्तते ।<ref name="turquotte">{{cite news |title=सर्वाधिकान्विष्टेषु स्थानं |language=आङ्ग्ल|url= http://indianexpress.com/article/technology/social/year-in-search-modi-most-sought-after-but-india-still-searching-for-sunny-on-google/|accessdate=07/02/2015 |newspaper=indianexpress.com|date=22/02/2015}}</ref> । सा प्रतिरूपण-वृत्त्याः (Model) अनन्तरं २००३ तमे वर्षे बूम-इत्याख्ये भारतीयचलच्चित्रे अभिनयम् अकरोत् । परन्तु तत् चलच्चित्रम् असफलम् अभवत् । हिन्दीचलच्चित्रे असफलतायां सत्यां सा तेलुगू-चलच्चित्रे कार्यं प्रारभत । तेलुगू-चलच्चित्रे 'मल्लीस्वारी'-इत्याख्ये चलच्चित्रे अनया सफलता प्राप्ता । तस्मिन् चलच्चित्रे तया कृतः अभिनयः सर्वैः प्रोत्साहितः तथा च तत् चलच्चित्रम् अपि सफलम् अभवत् । ततः तया पुनः हिन्दीचलच्चित्रे पदार्पणं कृतम् । 'मैंने प्यार क्यूँ किया', 'नमस्ते लन्दन्' इत्याख्ययोः चलच्चित्रयोः तया अभिनीतम् । ते चलच्चित्रे अतिसफले आस्ताम् । एवं बॉलीवुड्-मध्येऽपि तया व्यावसायिकसफलता अर्जिता । 'नमस्ते लन्दन्'-चलच्चित्राय कैटरिना इत्यस्याः अभिनयस्य अतिप्रशंसा अपि अभवत् । ततः तस्याः कानिचन अन्यानि सफलानि चलच्चित्राणि बॉलीवुड-मध्ये तस्याः स्थानं स्थिरम् अकुर्वन् । यथा - पार्टनर (२००७), वेलकम (२००७), सिंह इझ् किंग इत्यादीनि । २००९ तमे वर्षे 'न्यू यॉर्क'-इत्याख्याय चलच्चित्राय [[फिल्मफेयर]]-पुरस्कारेषु सर्वोतमाऽभिनेत्रीत्वेन तस्याः नामाङ्कनम् अभवत् । ततः तस्याः वृत्तौ विधेयात्मकं परिवर्तनम् अभवत् । राजनीति, जिन्दगी न मिलेगी दोबारा, मेरे ब्रदर की दुल्हन, एक था टाइगर इत्यादिषु चलच्चित्रेषु तया अभिनयं कृतम् । एतानि सर्वाणि चलच्चित्राणि सफलानि अभूवन् । यद्यपि सा धूम-३ चलच्चित्रे अल्पकालं यावत् अभिनयम् अकरोत, तथापि तस्याः अभिनयस्य सर्वैः प्रशंसा कृता । हिन्दीचलच्चित्रजगति सर्वाधिकधनार्जनं कृतवत् तत् चलच्चित्रम् । == प्रारम्भिकं जीवनं, पृष्ठभूमिश्च == [[File:Katrina Kaif with her mother.jpg|left|thumb|300px|एकस्मिन् पुरस्कारसमारम्भे (२०१२) स्वस्याः मात्रा सह स्थिता कैट्रीना कैफ् ।]] कैट्रीना इत्यस्याः जन्म १९८४ तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य षोडशे (१६/०७/१९८४)<ref name="१६/०७/१९८४">{{cite news |title=Birth Date|trans_title=जन्मदिनाङ्कः|language=आङ्ग्ल |url=https://www.facebook.com/KatrinaKaifFan/info?tab=page_info|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> दिनाङ्के चीन-देशस्य [[हॉङ्ग कॉङ्ग]]-महानगरे अभवत् । तस्याः कुलस्य नाम तुरकोट्टे अस्ति <ref name="turquotte"/><ref>{{cite news |last=चतुर्वेदी |first=अंशुल |title=If I'm half Indian, so is Rahul Gandhi: Katrina Kaif|trans_title=यदि अहम् अर्धभारतीया अस्मि, तर्हि राहुल गांधी अपि अस्ति: कैट्रीना कैफ् |language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/If-Im-half-Indian-so-is-Rahul-Gandhi-Katrina-Kaif/articleshow/9270471.cms?referral=PM |accessdate=०९/०२/२०१५ |newspaper=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=19 जूलाई 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=कैट्रीना इत्यस्याः विषये विशेषं जानन्तु|url=http://www.patrika.com/news/birthday-special-katrina-kaif/948790|date=16 जुलाई 2013|accessdate=०९/०२/२०१५ |publisher=[[राजस्थान पत्रिका]]}}</ref><ref>{{cite web|title=काम्या अभिनेत्री कैट्रीना अत्यस्याः जन्मदिनमद्य|url=http://www.shrinews.com/DetailNews.aspx?nid=17620|date=16 जुलाई 2013|accessdate=०९/०२/२०१५|publisher=झि न्यूज|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714222513/http://www.shrinews.com/DetailNews.aspx?nid=17620|deadurl=yes}}</ref><ref name="जन्मदिन">{{cite web|title=अत्यधिकसन्दरतायाः स्वामिनी कैट्रीना कैफ् अत्यस्याः जन्मदिनमद्य |date=16 जुलाई 2014|accessdate=०९/०२/२०१५ |publisher=राजस्थान पत्रिका|url=http://www.patrika.com/news/birthday-special-katrina-kaif-is-most-favorite-actress-of-bollywood/1018000}}</ref><ref name="त्रिंशत्">{{cite web|title=त्रिंशद्वर्षीया अभवत् कैट्रीना कैफ्|date=16 जुलाई 2014|accessdate=०९/०२/२०१५ |publisher=डॉयचे वेले|url=http://www.dw.de/तीस-साल-की-हुईं-कैट्रीना-कैफ्/a-17788446}}</ref> । कैट्रीना एकस्मिन् साक्षात्कारे अवदत्, मम पिता मौहम्मद कैफ् 'ब्रितानीय' व्यापारी आसीत् । तस्य पूर्वजाः [[काश्मीर]]-राज्यात् तत्र स्थानान्तरणम् अकुर्वन् । मम माता सुझेन ब्रिटिश-वाक्कीलत्वेन कार्यं करोति <ref name="बॉलीवुड् अभिनेत्री">{{cite news |title=Tees Maar Khan: A British Bollywood Barbie!|trans_title=तीस मार खान-चलच्चत्रे 'ब्रिटिश' बॉलीवुड अभिनेत्री!|language=आङ्ग्ल |url=http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie |accessdate=०९/०२/२०१५|newspaper=डेली एक्सप्रेस |date=23 जनवरी 2011}}</ref><ref name="cream">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=Kat who stole the cream|trans_title= कैट्रीना आत्मसन्तुष्टा अस्ति|language=आङ्ग्लं |url=http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html |work=[[इण्डिया टुडे]] |accessdate=21 सितम्बर 2013 |date=28 जनवरी 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Snapshot: Katrina Kaif returns to Mumbai with mother Suzanne|trans_title=चित्रम्: कैट्रीना कैफ् मात्रा सह मुम्बई-माहनगरं प्रत्यगच्छत्|language=आङ्ग्लं|url=http://ibnlive.in.com/news/snapshot-katrina-kaif-returns-to-mumbai-with-mother-suzanne/444846-8-66.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=०९/०२/२०१५|date=12 जनवरी 2014|archive-date=2014-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140115091838/http://ibnlive.in.com/news/snapshot-katrina-kaif-returns-to-mumbai-with-mother-suzanne/444846-8-66.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="Dad">{{cite news |title=Dad’s not in touch: Katrina |trans_title=पित्रा सह अधुना सा चर्चां न करोति:कैट्रीना|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Dads-not-in-touch-Katrina/articleshow/4770187.cms?referral=PM |accessdate=०९/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया |date=13 जुलाई 2009}}</ref> । कैट्रीना इत्यस्याः सप्त सहोदराः सन्ति । तस्याः एकः अग्रजः, तिस्रः आग्रजाः, तिस्रः अनुजाः च सन्ति । अग्रजानां नामानि क्रमेण स्टेफनी, क्रिस्टीन, नताशा च । अनुजानां नामानि क्रमेण मेलिस्सा, सोनिया, इसाबेल च । अग्रजस्य नाम माइकल अस्ति <ref>{{cite web |title=I'm not involved with Salman Khan'|trans_title='अहं सलमान खान इत्याख्येन सम्बद्धिता नास्मि'|language=आङ्ग्लं|publisher=द टाइम्स ऑफ इंडिया|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms|date=16 मार्च 2003|accessdate= ०९/०२/२०१५}}</ref> । कैट्रीना यदा शैशवे आसीत्, तदैव तस्याः पित्रोः विवाहविच्छेदः अभवत् <ref name="जन्मदिन" /><ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् : एकं दृष्यम्|url=http://hindi.webdunia.com/कैट्रीना-कैफ्-एक/कैट्रीना-कैफ्-एक-नजर-1090714096_1.htm|date=|accessdate=14 जुलाई 2014|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । कैट्रीना इत्यनया सह तस्याः सहोदराणां पालनं तस्याः माता एव अकरोत् <ref>{{cite web|title=पितुः अभावः पीडयति : कैट्रीना कैफ् |url=http://hindi.webdunia.com/entertainment/film/gossip/0907/22/1090722063_1.htm|date=|accessdate=०९/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । यदा कैट्रीना अष्टवर्षीया आसीत्, तदा सा फ्रांस-देशे निवसति स्म । कैट्रीना इत्यस्याः माता समाजकल्याणस्य कार्ये सँल्लग्ना अस्ति । अतः सा विभिन्नेषु देशेषु निवासं कृतवती <ref name="जन्मदिन" /> । कैट्रीना इत्यस्याः जन्मानन्तरं तस्याः परिवारः कानिचन दिनानि [[चीन]]-देशे आसीत् । परन्तु ततः सः परिवारः क्रमेण [[जापान]], [[फ्रांस]], [[स्विट्जरलैंड]], [[पोलैंड]], [[बेल्जियम]] इत्यादिषु देशेषु न्यवसत् <ref>{{cite web|title=बाल्यकालादेतादृशी एव आसीत् कैट्रीना|url=http://bollywood.punjabkesari.in/news/article-250839|date=1 जून 2014|accessdate=14 जुलाई 2014|publisher=[[पंजाब केसरी]]}}</ref><ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् |url=http://days.jagranjunction.com/2011/07/16/katrina-kaif-full-profile/|date=16 जुलाई 2014|accessdate=14 जुलाई 2014|publisher=[[दैनिक जागरण]]}}</ref> । ततः सः परिवारः [[भारतम्|भारते]] न्यवसत् <ref name="turquotte" /> । सा व्यापारि-आज्ञापत्रानुसारं भारते कार्यं करोति, सा ब्रिटिश-नागरिकत्वं धरते <ref>{{cite news |last=Hafeez |first=Mateen |title=Working in Bollywood for years, but shy of citizenship?|trans_title= यद्यपि बहुभ्यः वर्षेभ्यः सा बॉलीवुड-क्षेत्रे कार्यं कुर्वन्ति अस्ति, तथापि सा भारतस्य नागरिकत्वं नाङ्ग्यकरोत् । किं सा भारतीयनागरिकतां प्राप्तुं लज्जाम् अनुभवति ?|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM |accessdate=०९/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया |date=30 अगस्त 2010}}</ref> । == वृत्तिः == === प्रतिरूपणस्य, चलच्चित्रस्य च वृत्तिः === कैट्रीना यदा चतुर्दशवर्षीया आसीत्, तदा सा [[हवाई]]-महानगरे सौन्दर्यप्रतियोगितायां विजेत्री आसीत् । तदारभ्य सा प्रतिरूपणं (modelling) करोति स्म <ref name="जन्मदिन" /> । ततः एकस्मिन् आभूषणविक्रतुः सङ्घटने (Company) सा प्रतिरूपणत्वेन वृत्तिम् आरभत । ततः सा व्यवसायत्वेन [[लन्दन]]-महानगरे प्रतिरूपणम् आरब्धवती । तत्र सा विभिन्नैः सङ्घटनैः सह मिलित्वा स्वतन्त्ररूपेण प्रतिरूपणं कृतवती । लन्दन-महानगरे यदा सा प्रतिरूपणत्वेन कार्यं कुर्वती आसीत्, तदा तया एकस्य भारतीयचलच्चित्रनिर्मातुः ध्यानम् आकर्षितम् । सः निर्माता कश्चन कैजाद गुस्ताद आसीत् । सः कैट्रीना इत्यनया सह मिलित्वा बूम-इत्याख्यं चलच्चित्रं निर्मितवान् । परन्तु तत् चलच्चित्रम् असफलम् अभवत् <ref name="त्रिंशत्" /> । भारते यदा सा कार्यान्विता आसीत्, तदा अन्येभ्यः चलच्चित्रेभ्यः अपि सा प्रस्तावान् प्राप्तवती । अतः तया भारते एव निवासाय निर्णयः कृतः । सा स्वल्पे काले एव भारतीय-प्रतिरूपण-सङ्घटनेषु प्रसिद्धा अभवत् । सा अनेकेषु विज्ञापनेषु कार्यम् अकरोत् । यथा - कोका कोला, एलजी, फेवीकोल, [[सैमसङ्ग]] <ref>{{cite news|title= हिन्दी-भाषायां सम्भाषणे क्लेशः अस्ति : कैट्रीना कैफ्|date=|accessdate=०९/०२/२०१५|first=ईशा |last=भाटिया|publisher=डॉयचे वेले|url=http://www.dw.de/मेरी-हिंदी-कमजोर-है-कैट्रीना-कैफ्/a-15233371}}</ref> । ततः तया [[हिन्दीभाषा]]याः अध्ययनं प्रारब्धम् । शनैः शनैः तया [[हिन्दीभाषा]]याः अवबोधनं कृतम् । <ref>{{cite web|title=ऐसे सीखी हिन्दी|first=जयीता|last=मजूमदार|date=28 मई 2010|accessdate=०९/०२/२०१५|publisher=हिन्दुस्तान|url=http://www.livehindustan.com/news/lifestyle/lifestylenews/article1-story-50-50-119659.html|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013142118/https://www.livehindustan.com/news/lifestyle/lifestylenews/article1-story-50-50-119659.html|deadurl=yes}}</ref> । === आरम्भकाले सफलता (२००४-२००६) === स्वस्य प्रथमचलच्चित्रस्य असफलतायाः अनन्तरं सा मल्लीस्वारी-नामके [[तेलुगू]]-चलच्चित्रे अभिनयं कृतवती । तस्य चलच्चित्रस्य कृते सा {{INR}}७५ लक्षरूप्यकाणि प्राप्तवती । तावता एकयापि [[दक्षिण भारत|दक्षिणभारतीयाभिनेत्रीणा]] एतावत् धनं न प्राप्तम् । चलच्चित्रोद्योगक्षेत्रस्य अभिनेत्रीषु सा अधिकतमं पारिश्रमिकं प्राप्तवती । परन्तु तस्याः अभिनयस्य प्रशंसा तु नैवाभवत् । तस्याः सा सफलता केवलम् आर्थिकसफला आसीत्<ref>{{cite web |title=South India`s new faces|trans_title= दक्षिणभारतस्य नवीनकलाकाराः|language=आङ्ग्लं |url=http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjgg.html |publisher=सिफी |accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite news |last=Pillai |first=Shreedhar |title="Malliswari" mania |trans_title="मल्लीस्वारी" उन्मादः |language=आङ्ग्लं |url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm |accessdate=०९/०२/२०१५ |newspaper=[[द हिन्दू]] |date=19 फरवरी 2004 |archive-date=2013-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923013049/http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm |deadurl=yes }}</ref> । ततः सा [[राम गोपाल वर्मा|राम गोपाल वर्मा-इत्याख्यस्य]] सरकार-नामके चलच्चित्रे [[अभिषेक बच्चन]] इत्यस्य प्रेमिकायाः अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तस्याः भूमिका स्वल्पकालीना आसीत् <ref>{{cite web|last=Jha|first=Subhash K.|title=Katrina’s voice dubbed again|trans_title= कैट्रीना इत्यस्याः ध्वनिः|language=आङ्ग्लं|url=http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbb.html|publisher=सिफी|accessdate=०९/०२/२०१५|date=25 जुलाई 2005}}</ref> । ततः हिन्दीचलच्चित्रक्षेत्रे मुख्याभिनेत्रीत्वेन सा प्रप्रथमे 'मैंने प्यार क्यूँ किया'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । [[डेविड धवन]] इत्याख्येन निर्मितं तत् चलच्चित्रं सफलम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया सह [[सलमान खान]], [[सोहेल खान]], [[सुष्मिता सेन]] च प्रमुखभूमिकायाम् आसन् <ref>{{cite web|last=झा|firstसुभाष|title='We need laughter in our lives'|trans_title= 'अस्माकं जीवने हास्यस्य आवश्यकता अस्ति' |language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm| date=29 जूलाई 2004|publisher=रीडिफ.कॉम|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> । चलच्चित्रे सफले सति कैट्रीना इत्यस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web|title=Box office cold to Bipasha's sizzle|trans_title= कामिनी बिपाशा, आकर्षकी कैट्रीना |language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm|date=23 अगस्त 2005| publisher=रीडिफ.कॉम|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> । ततः सा एकस्मिन् तेलुगू-चलच्चित्रे कार्यं कृतवती । तस्य चलच्चित्रस्य नाम 'अल्लरी पिदुगू' आसीत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तस्याः भूमिका स्वल्पकालीना आसीत् <ref>{{cite news|title=Commercial potboiler|trans_title=वाणिज्यिक विफलता|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm|accessdate=21 सितम्बर 2013|newspaper=द हिंदू|date=8 अक्टूबर 2005|archive-date=2013-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925143908/http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm|deadurl=yes}}</ref> । २००६ तमे वर्षे [[अक्षय कुमार]] इत्यनेन सह कैट्रीना 'हमको दीवाना कर गये'-इत्याख्ये चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । तयोः बहुप्रशंसा अपि अभवत् । चलच्चित्रस्य स्थितिः मध्यमा आसीत्, परन्तु कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य सर्वैः प्रशंसा कृता<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|title=Box Office 2006|publisher=Box Office India|accessdate=०९/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132118/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref> । ततः 'बलराम बनाम तारादास'-नामके [[मलयालम]]-चलच्चित्रे सा अभिनयम् अकरोत् । तस्य कृते अपि तस्याः अतिप्रशंसाः अभूवन् <ref>{{cite web|title=Good cinema should excite the minds| language=आङ्ग्लं|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=14196231&cid=2406|publisher=सिफी|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> । === नमस्ते लन्दन-चलच्चित्रं, व्यावसायिकसफलता च === [[File:Katrina Kaif and Akshay Kumar on the set of Namastey London.jpg|thumb|'''नमस्ते लन्दन-चलच्चित्रे अभिनयकार्ये व्यस्तौ कैट्रीना, अक्षयश्च''']] २००७ तमं वर्षं कैट्रीना इत्यस्याः कृते शुभवर्षम् आसीत् । तस्याः चत्वारि चलच्चित्राणि प्रकाशितानि, यानि सर्वाणि सफलानि अभूवन् <ref>{{cite news|last=घोष|first=देबस्मिता|title=From Boom to Dhoom: Katrina Kaif's best movies|trans_title=बूम तः धूम पर्यन्तं कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः उत्तमानि चलच्चित्राणि|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|date=25 सितम्बर 2013|archive-date=2014-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221125944/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/from-boom-to-dhoom-katrina-kaif-s-best-movies/article1-1127029.aspx|deadurl=yes}}</ref> । २००७ तमे वर्षे प्रप्रथमं विपुल शाह-नामकेन निर्देशकेन निर्मितं 'नमस्ते लंदन' इत्याख्यं चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रसिद्धम् अभवत् । तत् चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । तथा च कैटरिना इत्यस्याः अभिनयस्यापि अतिप्रशंसाः अभूवन्<ref>{{cite web|last=वर्मा|first=सुकन्या|title=Namastey London is a fun ride|trans_title= नमस्ते लंदन-चलच्चित्रस्य विनोदपूर्णाः चर्चाः |language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm|date=23 मार्च 2007|publisher=रिडीफ.कॉम|accessdate=22 सितम्बर 2013}}</ref> । तदनन्तरं जनाः कैटरिना इत्येनाम्, अक्षयं च युगलत्वेन पश्यन्ति स्म<ref>{{cite news|last=काज़मी|first=निकहत|title=Namastey London|trans_title= नमस्ते लंदन|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=24 मार्च 2007}}</ref> । [[File:Akshay & Katrina on the sets of Welcome.jpg|left|thumb|upright=1.1|'''कैट्रीना वैलकम-चलच्चित्रस्य मञ्चे [[अक्षय कुमार]] इत्यनेन सह''']] २००७ तमे वर्षे तस्याः द्वितीयं चलच्चित्रं 'अपने'-इत्याख्यं चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा सहायकभूमिकायाम् आसीत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया [[धर्मेन्द्र]], [[सन्नी देओल]], [[बॉबी देओल]], [[किरन खेर]], [[शिल्पा शेट्टी]] इत्यादिभिः सह कार्यं कृतम् । ततः डेविड धवन इत्यनेन निर्देशितं पार्टनर-इत्याख्यं चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया सह [[सलमान खान]], [[गोविन्दा]], [[लारा दत्ता]] च आसन्<ref>{{cite news|last=कृष्णा|first=सोनाली|title=Partner may face $30 mn Hitch|trans_title=पार्टनर 3 कोटिः $|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=[[दि इकॉनोमिक टाइम्स]]|date=8 अगस्त 2007|archive-date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221193833/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood|deadurl=yes}}</ref> । {{INR}}१०० कोटिः रूप्यकाणि अर्जयित्वा तेन चलच्चित्रेण । एवं तेन चलच्चित्रेण इतिहासः रचितः<ref name="boxoffice2007">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw==|title=Box Office 2007|publisher=Box Office India|accessdate=१०/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132441/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref><ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012|publisher=Box Office India|accessdate=१०/०२/२०१५|date=11 मई 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=2013-11-05|deadurl=yes}}</ref> । २००७ तमस्य वर्षस्य अन्तिमे बहुचर्चितं चलच्चित्रं वैलकम-चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रसिद्धम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा अक्षयस्य प्रेमिकायाः भूमकाम् अभजत । तस्मिन् चलच्चित्रे [[नाना पाटेकर]], [[मल्लिका शेरावत]], [[अनिल कपूर]], [[परेश रावल]] इत्येषाम् अपि प्रमुखभूमिका आसीत् । तत् चलच्चित्रम् अपि अतिसफलम् अभवत् <ref name="welcome">{{cite web|last=वर्मा|first=सुकन्या|title=Welcome packs in a lot of masala|trans_title=वैलकम-चलच्चित्रं हास्यकरम् आसीत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/21welcome.htm|date=21 दिसम्बर 2007|publisher=रीडिफ.कॉम|accessdate=१०/०२/२०१५}}<br>{{cite web|last=मसन्द|first=राजीव|title=Review:Welcome the tortuous comedy|trans_title=समीक्षा:वैलकम कपटपूर्ण कॉमेडी|language=आङ्ग्लं|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/reviewwelcome-the-tortuous-comedy/|publisher=सीएनएन आईबीएन|accessdate=२१/०२/२०१५|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062013/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/reviewwelcome-the-tortuous-comedy/|deadurl=yes}}</ref> । सततं द्वितीयवारं कैटरिना इत्यनया अभिनीतं चलच्चित्रं अतिसफलम् अभवत् । तेन चलच्चित्रेण आविश्वं {{INR}}११६ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि<ref name="boxoffice2007"/><ref name="top"/> । एतेषु चलच्चित्रेषु उत्तमे प्रदर्शने कृते सत्यपि कैट्रीना-द्वारा अभिनीतानि पात्राणि समीक्षकैः अवगणितानि । यतो हि समीक्षकाणां धारणा आसीत् यत्, एतेषु चलच्चित्रेषु "महिलाभ्यः कर्तुं किमपि उत्तमं कार्यं नासीत्" इति । तेषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना-इत्यनया केवलं सुन्दराणि वस्त्राणि धृतानि, तया किमपि विशेषं कार्यं न कृतम् अस्ति <ref name="welcome"/><ref>{{cite news|last=Mirani|first=Indu|title=Three is a crowd!|trans_title= त्रयाः सम्मर्दे |language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-three-is-a-crowd-1106946|accessdate=१०/०२/२०१५|work=डेली न्यूज़ एण्ड एनालिसिस|date=29 जून 2007}}</ref> इति । २००८ तमे वर्षे तस्याः प्रप्रथमं चलच्चित्रं 'रेस' चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सैफ अली खान, [[अक्षय खन्ना]], [[बिपाशा बसु]], अनिल कपूर, [[समीरा रेड्डी]] च आसन् । 'रेस'-चलच्चित्रं सफलम् अभवत् <ref name="boxoffice2008">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&catName=MjAwOA==|title=Box Office 2008|publisher=Box Office India|accessdate=१०/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132123/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&catName=MjAwOA==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref> । यद्यपि तत् तस्याः सततं तृतीयं सफलं चलच्चित्रम् आसीत्, तथापि तस्याः अभिनयस्य विषेय समीक्षकाणां मिश्रितानि मतानि आसन्<ref>{{cite news|last=काजमी|first=निकहत|title=Race Review|trans_title=रेस समीक्षा|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया|date=21 मार्च 2008}}</ref> । ततः सिंह इज् किङ्-इत्याख्यं चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् । तस्मिन् चलच्चित्रे पुनः तया अक्षय्येन सह अभिनयं कृतम् । आविश्वं {{INR}}125 कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि तेन चलच्चित्रेण । चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । एवं कैट्रीना इत्यस्याः तत् सततं षष्ठमं सफलं चलच्चित्रम् आसीत् <ref name="top"/><ref name="boxoffice2008"/><ref name="sixhits">{{cite news |title=Katrina on top with six hits in a row: critics |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx |accessdate=27 जून 2014 |work=हिन्दुस्तान टाइम्स |date=3 सितम्बर 2008 |language=आङ्ग्लं |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022163845/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx |deadurl=yes }}</ref> । २००८ तमस्य वर्षस्य अन्तिमसमये चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितं युवराज-इत्याख्यं चलच्चित्रम् अतिविफलं चलच्चित्रम् आसीत् <ref name="boxoffice2008"/>, तथा च तस्याः अभिनयस्यापि बहुकिमपि प्रशंसा नाभवत्<ref>{{cite web|last=चोपड़ा|first=सोनिया|title=Review: Yuvvraaj a yawn of a moral science lesson |language=आङ्ग्लं|url=http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html|publisher=सिफी|accessdate=२१/०२/२०१५}}</ref> । तत् चलच्चित्रम् अधिकं सफलं नाभवत् । केचन प्रशंसां कृतवन्तः केचन निन्दां च कृतवन्तः । यद्यपि जनानां प्रतिस्पन्दः मिश्रितः आसीत्, तथापि पटकथायाः कलात्मकयोग्यतात्वात् तत् चलच्चित्रम् ''अकादमी ऑफ मोशन पिक्चर आर्ट्स एण्ड साइन्सेज'' इत्यस्मिन् पुस्तकालयेन सह योजितम् <ref>{{cite web|last=आदर्शः|first=तरन|title=Yuvvraaj (2008) Movie Review|trans_title=युवराज (2008) चलच्चित्रं समीक्षा|language=आङ्ग्लं |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56206|date=21 नवम्बर 2008|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=२१/०२/२०१५}}<br>{{cite news|last=गुहा|first=अनिरुद्धा|title=Yuvvraaj is melodramatic and boring!|trans_title= युवराज-चलच्चित्रम् अतिनाटकीयं अस्ति !|language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-yuvvraaj-is-melodramatic-and-boring-1208440|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एंड एनालिसिस|date=21 नवम्बर 2008}}</ref><ref>{{cite news|title=Subhash Ghai's Yuvvraaj goes to Oscar library|trans_title=सुभाष घई इत्यस्य युवराज-चलच्चित्रं 'ऑस्कर'-पुस्तकालये अन्तरभवत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=12 फरवरी 2009|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929235306/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx|deadurl=yes}}</ref> । उक्तेषु सर्वेषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना इत्यस्याः स्वरः अन्यमहिलया पूर्तिकरः (Dubbing) भवति स्म । यतो हि सा [[हिन्दी]]-भाषाम्, अन्याः भाषाः च न जानाति स्म <ref>{{cite news|last=अंसारी|first=शबाना|title=Ghost speakers lend voices to Bollywood|trans_title= अदृश्यवक्तारः बॉलीवुड-अभिनेत्र्यै स्वस्वरं यच्छति |language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-ghost-speakers-lend-voices-to-bollywood-1026959|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एण्ड एनालिसिस|date=30 अप्रैल 2006}}</ref> । बहुषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना इत्यस्याः मुख्यभूमिकाः आसन्, तथा च अनेकानि चलच्चित्राणि सफलानि अपि आसन् । यद्यपि तस्याः चलच्चित्राणि सफलानि आसन्, तथापि तस्याः अभिनयस्य उत तस्याः उपस्थितेः कृते चलच्चित्रसमीक्षकाणाम् अधिकः ध्यानं नासीत् । समीक्षकाणाम् अनुमानम् आसीत् यत्, यानि चलच्चित्राणि कैट्रीना इत्यनया कृतानि, तेषु चलच्चित्रेषु पुरुषाणाम् एव महत्त्वपूर्णभूमिका आसीत् <ref>{{cite news|last=विजयकर|first=र.म|title=Katrina Kaif: I Want Only Strong Roles|trans_title=कैट्रीना कैफ् : अहं केवलं सशक्तभूमिकाः एव इच्छामि|language=आङ्ग्लं|url=http://www.indiawest.com/news/6224-katrina-kaif-i-want-only-strong-roles.html|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=इण्डिया-वेस्ट|date=24 अगस्त 2012|archiveurl=https://archive.ph/20130922162651/http://www.indiawest.com/news/6224-katrina-kaif-i-want-only-strong-roles.html|archivedate=2013-09-22|deadurl=yes}}</ref> । एवं तस्याः अभिनयस्य कृते सर्वदा सा नैराश्यवतः अभिप्रायान् एव प्राप्तवती <ref>{{cite news|last=कौल|first=विवेक|title=Deepika is the new Katrina|trans_title= दीपिका कैट्रीना-वत् अस्ति language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एंड एनालिसिस|date=31 जुलाई 2009}}</ref><ref>{{cite web|title=I look at acting more as motivation than inspiration: Katrina|trans_title= अहं अभिनयम् अभिप्रेरणात्वेन पश्यामि : कैट्रीना|language=आङ्ग्लं|url=http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html|publisher=ज़ी न्यूज|accessdate=२१/०२/२०१५}}</ref> । === न्यू यॉर्क-चलच्चित्रम्, अन्यानि चलच्चित्राणि (२००९-२०११) === समीक्षकाणां मतानुसारम् उक्तेषु सर्वेषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना अभिनेत्रीत्वेन स्वीकृता, यतो हि सा अतिसुन्दरी अस्ति । परन्तु सा अभिनयं जानाति इत्यनेन आधारेण तस्याः चयनं चलच्चित्रेषु न भवति इति । ततः 'न्यू यॉर्क'-नामके चलच्चित्रे तया यः अभिनयः कृतः, तेन अभिनयस्तरेऽपि तस्याः आवश्यकता समुद्भूता <ref>{{cite news|last=हरशिका|first=उदासी|title=Kat’s crown|trans_title=कैट|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindu.com/fr/2009/07/03/stories/2009070350010100.htm|accessdate=23 सितम्बर 2013|newspaper=[[द हिन्दू]]|date=3 जुलाई 2009|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928042938/http://www.hindu.com/fr/2009/07/03/stories/2009070350010100.htm|deadurl=yes}}</ref> । तस्मिन् चलच्चित्रे [[जॉन अब्राहम]], [[नील नितिन मुकेश]], इरफान खान च सहाभिनेतृत्वेन आसन् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य, चलच्चित्रस्य च समीक्षकैः भूरिशः प्रशंसा कृता । चलच्चित्रम् अपि व्यावसायिकरूपेण सफलम् अभवत् <ref name="boxoffice2009">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ==|title=Box Office 2009|publisher=Box Office India|accessdate=२१/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=कुमार|first=अरुण|title=New York gets good press in US|trans_title=न्यू यॉर्क-चलच्चित्रम् अमेरिका-देशे सफलम् अभवत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-EntertainmentSectionPage-Bollwood/New-York-gets-good-press-in-US/Article1-428491.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=4 जुलाई 2009|archive-date=2013-10-22|archive-url=https://archive.today/20131022100024/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-EntertainmentSectionPage-Bollwood/New-York-gets-good-press-in-US/Article1-428491.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=झा|first=सुभाष|title='New York', a remarkable effort|trans_title='न्यू यॉर्क', एक उल्लेखनीय प्रयास|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-27/news-interviews/28160851_1_cinema-katrina-manisha-koirala|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=The Times of India|date=27 जून 2009|archive-date=2013-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015114559/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-27/news-interviews/28160851_1_cinema-katrina-manisha-koirala|deadurl=yes}}</ref> । 'न्यू यॉर्क'-चलच्चित्रस्य अभिनयार्थं कैट्रीना इत्यस्याः नामाङ्कनं 'फिल्मफेयर'-मध्ये अभवत् <ref name="Filmfare">{{cite news|last=सिन्हा|first=सीमा|title=Please give me a Filmfare Award: Katrina|trans_title=कैट्रीना : मह्यम् एक 'फिल्मफेयर'-पुरस्कारं यच्छतु|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-18/news-interviews/28114265_1_filmfare-awards-katrina-kaif-tarun-rai|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=18 फरवरी 2010|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094003/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-18/news-interviews/28114265_1_filmfare-awards-katrina-kaif-tarun-rai|deadurl=yes}}</ref> । सा 'ब्लू'-नामके चलच्चित्रे 'कैमियो'-त्वेन अभिनयम् अकरोत् <ref>{{cite web|title='ब्लू' में कैट्रीना भी|date=|accessdate=२१/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/bollywood-gossip/ब्लू-में-कैट्रीना-भी-108031900073_1.htm}}</ref> । [[राजकुमार सन्तोषी]] इत्यस्य 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-चलच्चित्रे सा [[रणबीर कपूर]] इत्यनेन सह अभिनयम् अकरोत् । चलच्चित्रं सफलम् अभवत्, तथा च कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्यापि भूरिशः प्रशंसाः अभूवन् <ref name="boxoffice2009"/><ref>{{cite web|last=आदर्श|first=तरन|title=Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) Review|trans_title=अजब प्रेम की गजब कहानी (2009) समीक्षा |language=आङ्ग्लं|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=23 सितम्बर 2013|date=6 नवम्बर 2013}}</ref> । ततः तया [[प्रियदर्शन|प्रियदर्शन-इत्याख्यस्य]] चलच्चित्रनिर्मातुः 'दे दना दन'-चलच्चित्रे कार्यं कृतम् । तस्मिन् चलच्चित्रे [[अक्षय कुमार]], [[सुनील शेट्टी]], [[परेश रावल]], समीरा रेड्डी, नेहा धूपिया इतीमे अभिनेतारः च आसन् <ref>{{cite web|title=दे दना दन |date=|accessdate=२१/०२/२०१५|publisher=आजतक|url=http://aajtak.intoday.in/gallery/de-dana-dan-1-485.html}}</ref> । २०१० तमे वर्षे [[प्रकाश झा]] इत्यनेन निर्मिते 'राजनीति'-नामके चलच्चित्रे कैट्रीना इतीयम् अभिनयम् अकरोत् । चलच्चित्रे तया सह [[रणबीर कपूर]], [[अजय देवगन]], [[अर्जुन रामपाल]], [[नाना पाटेकर]], [[मनोज बाजपेयी]] च सहाभिनेतारः आसन् । तस्य चलच्चित्रस्य पटकथा [[महाभारत]]महाकाव्याधारिता आसीत् । चलच्चित्रस्य, कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य च अतिप्रशंसा अभवत् <ref>{{cite news|last=भिरानी|first=राधिका|title=Raajneeti has coffers ringing with political winner|trans_title=राजनीति-चलच्चित्रम् आर्थिकरीत्या अति सफलम् अभवत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=9 जून 2010|archive-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025174724/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last=मसन्द|first=राजीव|trans_title='राजनीति' रोमाञ्चस्य, मनोरञ्जनस्य मिश्रणम्|language=आङ्ग्लं|title='Raajneeti' is thrilling and gripping|url=http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html|publisher=सीएनएन आईबीएन|accessdate=13 जनवरी 2014|date=5 जून 2010|archive-date=2014-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113231757/http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=जोशी|first=नम्रता|title=Rajneeti|trans_title=राजनीति|language=आङ्ग्लं|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?265711|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=आउटलुक|date=4 जून 2010|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927152355/http://www.outlookindia.com/article.aspx?265711|deadurl=yes}}</ref> । {{INR}} १४० कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि राजनीति-चलच्चित्रेण <ref name="top"/><ref name="boxoffice2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box Office India|accessdate=२१/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref> । कैट्रीना [[अक्षय कुमार]] इत्यस्य प्रेमिकात्वेन 'तीसमार खां'-चलच्चित्रे अपि अभिनयम् अकरोत् <ref>{{cite news|last=केबीआर|first=उपल|title=Katrina in an accident on sets of Tees Maar Khan|trans_title=तीसमार खां इत्यस्य निर्माणकाले दुर्घटनायां कैट्रीना आहता|language=आङ्ग्लं|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2010/mar/290310-Tees-Maar-Khan-Katrina-Kaif-Askhay-Kumar-accident.htm|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=मिड डे|date=29 मार्च 2010}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । चलच्चित्रस्य अतिनिन्दा अभवत् । यद्यपि समीक्षकाणां, पत्रकाराणां च नैराश्यवत्प्रतिस्पन्दः आसीत्, तथापि चलच्चित्रस्य धनलाभः अभवत् <ref name="boxoffice2010"/><ref>{{cite news|title=TMK fails to impress critics|trans_title=TMK अप्रभावितं चलच्चित्रम्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=24 दिसम्बर 2010|archive-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025174721/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="battle">{{cite web|last=टुटेजा|first=जोगिंदर|title=Deepika, Katrina battle for double hat-trick with Ram Leela, Dhoom 3|trans_title= दीपिका, कैट्रीना |language=आङ्ग्लं|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5535|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=२१/०२/२०१५|date=23 सितम्बर 2013}}</ref> । 'तीस मार खाँ' इत्यस्मिन् चलच्चित्रे कैट्रीना इत्यस्याः प्रदर्शनस्य प्रशंसा नाभवत्, परन्तु तया एकस्मिन् 'शीला की जवानी'-नामके आइटम्-गीते यः अभिनयः कृतः, तेन तस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite news|last=राव|first=रेनुका|title=Review: Tees Maar Khan is not worth even a free ticket|trans_title= समीक्षा : तीसमार खां विना मूल्यम् अपि न द्रष्टव्यम् |language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एंड एनालिसिस|date=3 दिसम्बर 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Sheila gets her jawani to Mirchi|trans_title=शीला की जवानी मिर्ची तक|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-29/news-interviews/28245168_1_mirchi-sheila-ki-jawani-katrina-kaif|accessdate=23 २१/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=29 नवम्बर 2010|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928034249/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-29/news-interviews/28245168_1_mirchi-sheila-ki-jawani-katrina-kaif|deadurl=yes}}</ref> । २०११ तमे वर्षे सा [[ऋत्विक् रोशन]], [[फरहान अख्तर]], [[अभय देयोल]], कल्की केकलां इत्यादिभिः सह जोया अख्तर इत्यनया निर्मिते 'जिन्दगी न मिलेगी दोबारा'-नामके चलच्चित्रे अभनयम् अकरोत् । चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । तेन चलच्चित्रेण आविश्वं {{INR}} १५३ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि <ref name="top"/><ref>{{cite web|last=मिरानी|first=विनोद|title=Singham declared big hit at box office|trans_title= सिङ्घम् अतिसफलचलच्चित्रम्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/report/singham-declared-big-hit-at-box-office/20110801.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=२१/०२/२०१५|date=1 अगस्त 2011}}</ref> । समीक्षकैः चलच्चित्रस्य भूरिशः प्रशंसाः कृताः <ref>{{cite web|title='जिंदगी ना मिलेगी दोबारा'|url=http://khabar.ndtv.com/news/filmy/review-znmd-336973|publisher=NDTV इंडिया|accessdate=२१/०२/२०१५|date=15 जुलाई 2011|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714150830/http://khabar.ndtv.com/news/filmy/review-znmd-336973|deadurl=yes}}</ref> । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य सर्वैः प्रशंसा कृता <ref>{{cite news|last=कुइपर्स|first=रिचर्ड|title=Review: ‘Zindagi na milegi dobara’|trans_title=समीक्षा: 'ज़िंदगी न मिलेगी दोबारा'|language=आङ्ग्लं|url=http://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/|accessdate=23 सितम्बर 2013|newspaper=वैराईटी|date=21 जूलाई 2011}}</ref> । 'जिंदगी न मिलेगी दोबारा'-चलच्चित्रं तस्य वर्षस्य सफलतमेषु चलच्चित्रेषु अन्यतमम् आसीत् । प्रमुखैः भारतीयपुरस्कारैः तत् चलच्चित्रं सम्माननं प्रापत् । बहुत्र तु श्रेष्ठचलच्चित्रस्य श्रेण्याम् अपि तस्य चलच्चित्रस्य सम्मानः अभवत् <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587|title=Zindagi Na Milegi Dobara (2011) &#124; Latest Movie Awards|accessdate=२१/०२/२०१५|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103035713/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587|archivedate=2013-11-03|deadurl=no}}</ref> । ततः सा 'यश राज फिल्म्स' इत्यस्याः संस्थायाः 'मेरे ब्रदर की दुल्हन'-चलच्चित्रे इमरान खान इत्यनेन सह अभनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे अली जफर-नामकः पाकिस्थानदेशीयः अभिनेता अपि कार्यम् अकरोत् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य, चलच्चित्रस्य च भूरिशः प्रशंसाः अभूवन् <ref>{{cite web|title=इमरान स्वस्य “ब्रदर की दुल्हन” अन्वेष्टुं निर्गतः |url=http://jagranreviews.jagranjunction.com/2011/09/09/mere-brother-ki-dulhan-hindi-movie-review-free-tickets/|publisher=दैनिक जागरण|accessdate=२१/०२/२०१५|date= 9 सितम्बर 2011}}</ref> । कैट्रीना तस्मिन् चलच्चित्रे मुख्यनायिकात्वेन अभिनयम् अकरोत् । तस्याः पात्रं परितः एव सम्पूर्णस्य चलच्चित्रस्य पटकथा निर्मिता आसीत् । तस्य चलच्चित्रस्य व्यापारिकसफलतायै, चलच्चित्रस्य सफलतायै च विश्लेषकाः कैट्रीना इत्यस्यै श्रेयाः अयच्छन् <ref>{{cite news|last=काना|first=जावेद|title=Heroine-centric roles are back in Bollywood|trans_title=नायिकाकेन्द्रितानि चलच्चित्राणि|language=आङ्ग्लं|url=http://www.the-star.co.ke/news/article-49400/heroine-centric-roles-are-back-bollywood|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=द स्टार (केन्या)|date=15 सितम्बर 2011|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927162002/http://www.the-star.co.ke/news/article-49400/heroine-centric-roles-are-back-bollywood|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Kotwani|first=हिरेन|title=Salman magic rubs off on Katrina|trans_title=सलमान|language=आङ्ग्लं|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2011/sep/130911-Salman-magic-rubs-off-on-Katrina.htm|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=मिड डे|date=13 सितम्बर 2011}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । स्वाभिनयस्य कृते 'फिल्मफेयर'-पुरस्काराय द्वितीयप्रत्याशिनित्वेन तस्याः नामाङ्कनम् अभवत् <ref>{{cite web|title=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011|trans_title=57 तमे आइडिया फिल्मफेयर पुरस्कार 2011 वर्षस्य नामाङ्कनम्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2974/|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=२१/०२/२०१५|date=11 जनवरी 2012}}</ref> । === २०१२ तः २०१५ पर्यन्तम् === [[File:Katrina Kaif at the launch of 'Ek Tha Tiger's first song 'Mashallah' 12.jpg|left|thumb|upright=0.8 |'''एक था टाइगर इत्यस्य चलच्चित्रस्य प्रप्रथमस्य 'माशाल्लाह'-नामकस्य गीतस्य मञ्चनकार्यक्रमे कैट्रीना, २०१२''']] २०१२ तमे वर्षे कैट्रीना 'अग्निपथ'-नामके चलच्चित्रे अतिलोकप्रिये आइटम-गीते अभिनयम् अकरोत् । तस्य गीतस्य नाम 'चिकनी चमेली' इति । तस्य गीतस्य निर्माणकार्यं दशदिनानि अचलत् । तस्मिन् गीते सा [[महाराष्ट्रियलोकनृत्यम्]] अकरोत् । नृत्यस्य शैली [[लावणी]] आसीत् । तस्य गीतस्य मञ्चनानन्तरं कैट्रीना अवदत्, "'चिकनी चमेली'-गीतस्य कृते सर्वे मम प्रशंसां कुर्वन्तः सन्ति । तस्य गीतस्य नृत्यं कर्तुं मह्यं बह्वरोचत् । गीतस्य अभिनये मया बहुः परिश्रमः कृतः । यतो हि अहं पुरा कदापि एतादृशं नृत्यं नाकरवम् । तत् गीतम् अतिशीघ्रगामि आसीत् । परन्तु तदेव मम कृते समाह्वानम् (challenge) आसीत्" इति <ref>{{cite web |title='चिकनी चमेली' समाह्वानम् आसीत् - कटरीना कैफ् |url= http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2011/12/111226_katrinakaif_chikanichameli_dk.shtml |publisher=बीबीसी हिंदी|accessdate=22 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=राजे|first=अभिषेक|title=Chikni Chameli gets 3.8 million views within a week!|trans_title=चिकनी चमेली एकस्मिन् सप्ताहे ३८ कोटिवारं जनैः दृष्टम्|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif|accessdate=२२ फरवरी २०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया|date=28 दिसम्बर 2011|archive-date=2013-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015114513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif|deadurl=yes}}</ref> । ततः, सा कबीर खान इत्यनेन निर्मते गुप्तचरविषयेन सँल्लग्ने 'एक था टाइगर'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा आईएसआई इत्यस्याः संस्थायाः सदस्यत्वेन अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा [[रॉ]] इत्यस्याः भारतीयसंस्थायाः सदस्ये स्निह्यति । चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य, तस्याः युद्धसम्बद्धानां दृश्यानाम् अपि अतिप्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web |title= एक था टाइगर : चलच्चित्रस्य समीक्षा |url= http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2012/08/120815_ek_tha_tiger_review_pkp.shtml |publisher=बीबीसी हिंदी|accessdate=२२/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite news|last=राजे|first=अभिषेक|title= एक था टाइगर (समीक्षा) |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/movie-masti/movie-review/movie-review-ek-tha-tiger/moviereview/15507104.cms |accessdate=२२ फरवरी २०१५| publisher=नवभारत टाइम्स |date=28 दिसम्बर 2011}}</ref>। [[सलमान खान]] इत्ययं कैट्रीना इत्यस्याः पूर्वप्रेमी आसीत् । अतः तेन सह तस्याः चलच्चित्राभिनयेन अनेकाः प्रश्नाः, जिज्ञासाः च उत्पन्नाः । तेषां प्रश्नानां, जिज्ञासानां च बलेनैव आविश्वं {{INR}} ३११ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि तेन चलच्चित्रेण । 'एक था टाइगर' इतिचलच्चित्रं वर्षस्य सर्वाधिकं धनार्जनकं चलच्चित्रम् अभवत् <ref>{{cite web|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/72216/6|title='एक था टाइगर'-चलच्चित्रे सलमान, कैट्रीना सहाभिनयम् अकुरुताम्|publisher=IBN 7|date=11 मई 2012|accessdate=२२/०२/२०१५|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714165815/http://khabar.ibnlive.in.com/news/72216/6|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat=|title=Chennai Express Crosses Ek Tha Tiger Worldwide In Ten Days|publisher=भारतीयचलच्चित्रम्|date=19 अगस्त 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105220137/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat=|archivedate=2013-11-05|accessdate=2015-03-02|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm|title=Top 10 Bollywood Box Office Grossers of 2012; "Ek Tha Tiger" Tops List|date=17 दिसम्बर 2012|work=International Business Times|accessdate=२२/०२/२०१५}}</ref> । [[File:Anushka Sharma, Shahrukh Khan and Katrina Kaif at the premiere of JAB TAK HAI JAAN.jpg|left|thumb|अनुष्का शर्मा, शाहरुख खान, कैट्रीना कैफ् च एकस्मिन् कार्यक्रमे]] २०१२ तमे वर्षे कैट्रीना इत्यनया [[यश चोपडा]] इत्यस्य प्रणयारम्ये (romantic) चलच्चित्रे कार्यं कृतम् । तस्मिन् प्रणयारम्ये (romantic) 'जब तक है जान'-चलच्चित्रे [[शाहरुख खान]], [[अनुष्का शर्मा]] चापि आस्ताम् । चलच्चित्रे कैट्रीना इत्यनया मीरा-नामिकायाः महिलायाः अभिनयः कृतः । सा मीरा भगवन्तम् एकदा याचते स्म यत्, यदि तस्याः प्रेमी मूर्छायाः प्रकोपात् मुक्तः भवति, तर्हि सा तस्य जीवनात् सुदूरे गमिष्यति इति । एतत् चलच्चित्रम् प्रशंसावतां समीक्षां प्राप्तत् । राजीव मसन्द-नामकः चलच्चित्रस्य समीक्षकः कुत्रचित् अलिखत्, "यद्यपि तस्य चलच्चित्रस्य पटकथायां बहव्यः क्षतयः सन्ति, तथापि एतत् चलच्चित्रं वीक्षणीयम् अस्ति । एतत् भवत्सु प्रेमपराकाष्टायाः अनुभूतिं जनयिष्यति" इति <ref>{{cite web|title=समीक्षा - प्रेमपराकाष्टयाः अनुभूतिं जनिष्यति ‘जब तक है जान’|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/85635/6/|date=14 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=IBN 7|archive-date=2014-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010508/http://khabar.ibnlive.in.com/news/85635/6/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |title=समीक्षा - जब तक है जान|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/Movie-Review-Jab-tak-hai-jaan/moviereview/17213852.cms|date=14 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=नवभारत टाइम्स}}</ref> । चलच्चित्रस्य प्रशंसा तु अभवत्, परन्तु कैट्रीना इत्यस्याः प्रदर्शनविषये समीक्षकैः मिश्रितप्रतिस्पन्दः प्रदत्तः । बीबीसी इत्यस्य चलच्चित्रसमीक्षकेण अर्णब बनर्जी इत्यनेन लिखितम्, "कैट्रीना इत्यस्याः नृत्यं सौन्दर्यं, कार्यशैली इत्यादीनि बहूत्तमानि सन्ति, परन्तु भावप्राक्ट्यस्य दृश्येषु सा सम्यक् रीत्या कार्यं कर्तुं न पारयति" इति <ref>{{cite web |title=जब तक है जान |publisher=बीबीसी हिंदी|url=http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2012/11/121112_film-review_jab_tak-hai_jaan_dk.shtml|date=14 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite web|title=चलच्चित्रस्य समीक्षा : प्रणयारम्यं चलच्चित्रं ‘जब तक है जान’|publisher=IBN 7|url=http://khabar.ibnlive.in.com/latest-news/movies/Movie-Review-Jab-Tak-Hai-Jaan-1535572-0.html?ref=hindi.in.com|date=17 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714140313/http://khabar.ibnlive.in.com/latest-news/movies/Movie-Review-Jab-Tak-Hai-Jaan-1535572-0.html?ref=hindi.in.com|deadurl=yes}}</ref> । एतत् चलच्चित्रं अतिसफलं चलच्चित्रम् आसीत् । आविश्वं {{INR}} २११ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि तेन चलच्चित्रेण <ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jab Tak Hai Jaan' Box Office Collection: Shahrukh Starrer is a Blockbuster Overseas|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm|work=International Business Times|accessdate=२३/०२/२०१५|date=4 दिसम्बर 2012}}</ref> । २०१३ तमे वर्षे कैट्रीना [[विजय कृष्ण आचार्य|विजय कृष्ण आचार्य-इत्याख्येन]] निर्देशिते 'धूम 3'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा [[आमिर खान]], [[अभिषेक बच्चन]], [[उदय चोपडा]] इत्येतैः सह अभिनयम् अकरोत् । सा क्रीडारङ्गस्य (Circus) नट्याः अभिनयम् अकरोत् । तत् चलच्चित्रं सङ्ग्रामपूर्णं (action), रोमाञ्चकं (thriller) च आसीत् । यद्यपि चलच्चित्रे कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयकालः अतिस्वल्पः आसीत्, तथापि सा आकर्षणस्य केन्द्रम् अभवत् । तस्याः अभिनयस्य कृते समीक्षकाणां मिश्रितः प्रतिस्पन्दः आसीत् । परन्तु नृत्याय, क्रीडारङ्गस्य क्रीडाभिनयाय च तस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web|url=http://m.ibnkhabar.com/news/113709/6/|title=समीक्षा : निराशात्मकं चलच्चित्रं ‘धूम-3’|date=21 दिसम्बर 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=IBN|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194158/http://m.ibnkhabar.com/news/113709/6/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aajtak.intoday.in/story/film-review-dhoom3-aamir-at-its-best-1-750043.html|title=समीक्षा - धूम|date=20 दिसम्बर 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=[[आज तक]]}}</ref> । आविश्वं {{INR}} ५०० कोटिरूप्यकेभ्यः अधिकं धनार्जनम् अभवत् । एवं सर्वाधिकधनार्जनकं चलच्चित्रम् अभवत् <ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2014/01/140107_dhoom3_500cr_vm.shtml|title=५०० कोटिरूप्यकेभ्यः अधिकं धनार्जनम् 'धूम'!|publisher=बीबीसी हिंदी|date=7 जनवरी 2014|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6355&nCat|title=Dhoom 3 ALL TIME Number One Worldwide Grosser: 500 cr Plus Expected|publisher=Box Office India|date=1 जनवरी 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140102192306/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6355&nCat|archivedate=2014-01-02|accessdate=2015-03-02|deadurl=no}}</ref> । २०१४ तमे वर्षे तया [[सिद्धार्थ आनन्द]] इत्यनेन रचिते 'बैङ्ग बैङ्ग'-नामके चलच्चित्रे अभिनयः कृतः । तत् चलच्चित्रं [[हॉलीवुड]]-संस्थायाः 'नाइट एण्ड् डे'-नामकस्य चलच्चित्रस्य आधारेण निर्मितम् आसीत् <ref>{{cite web|url=http://abpnews.abplive.in/movies/2014/10/03/article412130.ece/Movie-Review-Bang-Bang#.VFSaX58QOaY|title=समीक्षा : रचनात्मकतायाः अभाने निर्मतिं 'बैङ्ग-बैङ्ग'-चलच्चित्रम्|publisher=एबीपी न्यूज|date=3 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101170443/http://abpnews.abplive.in/movies/2014/10/03/article412130.ece/Movie-Review-Bang-Bang#.VFSaX58QOaY|deadurl=yes}}</ref> । कैट्रीना तस्मिन् चलच्चित्रे कोषागारस्य कर्मचारिण्याः भूमिकाम् अभजत् । सा कर्मचारिणी अपरिचिते पुरुषे (ऋत्विजि) स्निह्यति । ततः तयोः जीवनं विभिन्नाभिः समस्याभिः ग्रस्तं भवति । परन्तु ऋत्विक् सर्वदा कैट्रीना इत्यस्याः रक्षणं करोति । चलच्चित्रम् अतिनैराश्यवन्तं प्रतिस्पन्दं प्रापत् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्यापि नैराश्यवान् प्रतिस्पन्दः आसीत् <ref>{{cite web|title=बैङ्ग बैङ्ग : चलच्चित्रस्य समीक्षा|first=समय|last=ताम्रकर|date=2 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher= वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/bollywood-movie-review/bang-bang-hrithik-roshan-katrina-kaif-114100200033_1.html}}</ref><ref>{{cite web|title=समीक्षा : बैङ्ग-बैङ्ग?|first=राजीव|last=मसंद|date=3 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=IBN खबर|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/128353/6/36|archive-date=2014-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101111840/http://khabar.ibnlive.in.com/news/128353/6/36|deadurl=yes}}</ref> । तथापि चलच्चित्रं व्यावसायिकदृष्ट्या तु सफलम् एव आसीत् <ref>{{cite web|url=http://www.patrika.com/news/bang-bang-beats-salmans-ek-tha-tiger/1038900|title="बैङ्ग बैङ्ग" ३२३ कोटिरूप्यकाणि|publisher=राजस्थान पत्रिका|date=20 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । २०१५ तमे वर्षे सा द्वयोः चलच्चित्रयोः अभिनयं कुर्वती अस्ति । कबीर खान इत्यनेन निर्मिते 'फैण्टम'-इत्याख्ये चलच्चित्रे सा सैफ अली खान इत्यनेन सह अभिनयं करोति । तेन चलच्चित्रेण सह [[अनुराग बसु]] इत्यनेन रचिते 'जग्गा जासूस'-इत्याख्ये हास्यचलच्चित्रे [[रणबीर कपूर]] इत्यनेन सह कार्यं करोति <ref name="फैण्टम">{{cite web|url=http://bollywood.punjabkesari.in/news/article-226813#.U7KOkX_4X6Y|title=फैण्टम इत्यस्मिन् सङ्ग्रामं करिष्यति कैट्रीना कैफ्|publisher=[[पञ्जाब केसरी]]|date=14 मार्च 2014|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref><ref name="जग्गा जासूस">{{cite web|title=जग्गा जासूस इत्यस्मिन् अपि सङ्ग्रामं करिष्यति कैट्रीना कैफ्|url=http://www.dakshinbharat.com/%E0%A4%9C%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B6%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A4/|publisher=दक्षिण भारत राष्ट्रमत|date=25 जून 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912164215/http://www.dakshinbharat.com/%e0%a4%9c%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%97%e0%a4%be-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%82%e0%a4%b8-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%82-%e0%a4%8f%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b6%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a4%a4/|deadurl=yes}}</ref> । == व्यक्तिगतं जीवनम् == [[File:Ranbir Kapoor and Katrina Kaif at APKGK success party.jpg|left|thumb|upright=1|'''रणबीर कपूर, कैट्रीना कैफ् च 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-चलच्चित्रस्य सफलतायाः उत्सवे ।''']] [[File:Ranbir & Katrina promoting Ajab Prem Ki Ghazab Kahani at Fame Malad.jpg|thumb|२००९ तमे वर्षे रणबीर इत्यनेन सह कैट्रीना कैफ्]] कैट्रीना इत्यस्याः नैजजीवनं पत्रकारैः व्यापकरूपेण चर्चितम् अस्ति । सा स्वस्याः नैजजीवनस्य विषये चर्चां कर्तुम् अनिच्छुका एव भवति । तस्याः कथनम् अस्ति, "अहम् अतिभावुका महिला अस्मि । मम कृते मम सम्बन्धाः अतिनैजाः । अतः अहं तेषां विषये चर्चां कर्तुं नेच्छामि, तथा च मम नैजजीवने अन्येषां विक्षेपम् अपि नेच्छामि । मम नैजसम्बद्धैः संलग्नानां सुखानां दुःखानां च स्पष्टीकरणं मम कृते आवश्यकं नास्ति" इति <ref>{{cite web|title=नैजजीवने "चर्चा मास्तु" : कैट्रीना|date=18 जून 2011|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=राजस्थान पत्रिका|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/article/dd/26809.html|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190501/http://rajasthanpatrika.patrika.com/article/dd/26809.html|deadurl=yes}}</ref> । सलमान खान इत्यनेन सह तस्याः सम्बद्धानां चर्चा २००४ तमे वर्षे आसीत् <ref>{{cite web|title=नैजजीवने अहं लज्जायुक्ता अस्ति : कैट्रीना कैफ्|date=2 मई 2004|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=नवभारत टाइम्स|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/-/articleshow/654118.cms}}</ref> । यद्यपि २०१० तमे वर्षे तयोः सम्बद्धविच्छेदः अभवत्, ततः कैट्रीना तस्य सम्बन्धस्य विषये किमपि नावदत्, तथापि सा अङ्ग्यकरोत् यत्, सः सम्बन्धः तस्याः जीवनस्य प्रप्रथमः गभीरः सम्बन्धः आसीत् इति <ref>{{cite news|title=Salman was my first serious relationship: Katrina Kaif|trans_title=सलमान इत्यनेन सह मम प्रप्रथमः गभीरः सन्बन्धः आसीत् : कैट्रीना कैफ्|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Salman-was-my-first-serious-relationship-Katrina-Kaif/Article1-778948.aspx|accessdate=२३/०२/२०१५|work=हिंदुस्तान टाइम्स|date=7 दिसम्बर 2011|archive-date=2015-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707215529/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Salman-was-my-first-serious-relationship-Katrina-Kaif/Article1-778948.aspx|deadurl=yes}}</ref> । सम्बन्धविच्छेदे सत्यपि उभयोः मित्रता आसीत् । कैट्रीना वदति यत्, "सलमान इत्ययं मयि आत्मविश्वासं जनयति तथा च मम मार्गदर्शनम् अपि करोति <ref>{{cite web|title=सलमान इत्यनेन सह सुसम्बन्धाः : कैट्रीना कैफ् |date=|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/entertainment-film-gossip/सलमान-से-मेरा-रिश्ता-आज-भी-बेहतर-कैट्रीना-कैफ्-1140222022_1.htm}}</ref> । "सलमान सर्वदैव मम मार्गदर्शनं कर्तुम् उपस्थितः भवति । यतो हि अहं चलच्चित्रोद्योगस्य विषये किमपि न जानामि । आरम्भकालादेव सलमान वदति स्म यत्, त्वम् एकस्मिन् दिने सफला भविष्यसि इति । तस्य तत् कथनं मम मस्तिष्के पौनःपुन्येन भ्रमति स्म" <ref>{{cite web|title=सलमान इत्यस्य विश्वासः आसीत् यत्, अहं सफलता भविष्यामि : कैट्रीना|date=8 मई 2010|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=[[आईबीएन खबर]]|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/32707/6/|archive-date=2014-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115231/http://khabar.ibnlive.in.com/news/32707/6/|deadurl=yes}}</ref> । [[File:Katrina kaif in cuba.JPG|thumb|200px|न्यू योर्क-स्पर्धाविजेतारैः सह कैट्रीना]] पत्रकारैः अनुमितं यत्, सलमान-कैट्रीना इत्यनयोः सम्बन्धविच्छेदस्य कारणं रणबीर कपूर आसीत् । कैट्रीना यदा 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-इत्याख्ये चलच्चित्रे कार्यं करोति स्म, तदा रणबीर कपूर इत्यनेन सह तस्याः नैकट्यम् अवर्धत <ref>{{cite web|title=मम नैजजीवनं ममैवास्ति । : कैट्रीना|date=24 अगस्त 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=प्रभात खबर|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/102177-ranbir-kapoor-katrina-kaif-affairs-cleaning.html}}</ref> । तयोः नैकट्यविषये कैट्रीना, रणबीर च इतीमौ किमपि नावदताम् । परन्तु तयोः सम्बन्धः पत्रकारैः बहुचर्चितः, संशोधितश्च । यतो हि तौ उभौ अन्यव्यक्तेः प्रेमपाशे बद्धौ आस्ताम् <ref>{{cite web|title=कीदृशः एषः सम्बन्धः …|date=20 जुलाई 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=दैनिक ट्रिब्यून|url=http://dainiktribuneonline.com/2013/07/ये-रिश्ता-क्या-कहलाता-है/}}</ref> । २०१३ तमस्य वर्षस्य अगस्त-मासे इबीसा-मध्ये अवकाशदिनेषु प्रेमानन्दं कुर्वन्तौ कैटरिना-रणबीर इत्येतौ एकस्य पत्रकारस्य दृष्टिपथि आगतौ । सः पत्रकारः तयोः अन्तरङ्गचित्राणि अकर्षत् । तस्य पत्रकारस्य नाम स्टारडस्ट् इति आसीत् । तेन तानि चित्राणि एकस्यां मासिकपत्रिकायां प्रकाशितानि । तेन तयोः प्रेमसम्बन्धस्य पुष्टता अभवत् <ref>{{cite web|title=समुद्रस्य तरङ्गेषु कैट्रीना, 'बिकनी' रणबीर च|date=26 जुलाई 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=जी न्यूज|url=http://zeenews.india.com/hindi/news/मनोरंजन/समंदर-की-लहरों-के-बीच-कैट्रीना-बिकनी-और-रणबीर/175368}}</ref> । तानि चित्राणि यदा सर्वेषां सम्मुखम् आगतानि, तदा कैट्रीना प्रकाशसंस्थायै पत्रं प्रैषयत् । तस्मिन् पत्रे लिखितम् आसीत् यत्, तानि चित्राणि प्रकाशनविभागेन प्रकाशितानि अतः अहं रुष्टा अस्मि । यतो हि तानि चित्राणि मम अनुमतिं विना भवतां सम्पादकेन कर्षितानि <ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् अति रुष्टा अभवत्....|date=|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/entertainment-film-gossip/कैट्रीना-कैफ्-हुईं-नाराज-लिखा-खुला-खत-1130802026_3.htm}}</ref> । == कार्यक्रमेषु कैट्रीना == [[File:Katrina Kaif at the GIFA Awards in 2006.jpg|left|thumb|upright=1|२००६ ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म्-पुरसकारे प्रदर्शनं कुर्वती कैट्रीना कैफ्]] [[File:Katrina Kaif at 18th Annual Colors Screen Awards 2012 (14).jpg|right|thumb|upright=1|'''एकस्मिन् पुरस्कारसम्मेलने प्रदर्शनं कुर्वती कैट्रीना (चिकनी चमेली) ।''']] चलच्चित्रेषु अभिनयेन सह कैट्रीना इत्यनया अनेकेषु रङ्गमञ्चकार्यक्रमेषु अपि भागः ऊढः । २००८ तमे वर्षे 'टेम्पटेशन् रीलोडेड २००८'-इत्याख्ये कार्यक्रमे सा भागम् अवहत् । तस्य कार्यक्रमस्य सङ्गीतश्रङ्खलायां सा विभिन्नेषु देशेषु प्रदर्शनम् अकरोत् । रॉटरडैम्, [[नीदरलैण्ड]] इत्यनयोः देशयोः आयोजितः सः कार्यक्रमः अनेकैः अभिनेतृभिः युक्तः आसीत् । तस्मिन् कार्यक्रमे [[अर्जुन रामपाल]], [[करीना कपूर]], [[शाहरुख खान]], [[गणेश हेगडे]], [[जावेद अली]], [[अनुषा दाण्डेकर]] सदृशाः अभिनेतारः अपि भागम् अवहन् । केचन मासाः सा तस्मिन् कार्यक्रमे व्यस्ता आसीत् । ततः भारतं प्रत्यागत्य सा पुनः शाहरुख-करीना-अर्जुनेत्यादिभिः सह [[दुबई]]-महानगरम् अगच्छत् । तत्र दुबई-महानगरस्य एरीना-स्थले १५,००० दर्शकानाम् उपस्थितौ सा प्रदर्शनं कृतवती <ref>{{cite web |url=http://zeenews.india.com/news/movies-and-theatre/blast-in-dubai-srk-arrives-with-temptation-reloaded_478801.html |title=Blast in Dubai: SRK arrives with ‘Temptation Reloaded’|trans_title=योग्य कार्यक्रमः|language=आङ्ग्लं|accessdate=२३/०२/२०१५|date=25 अक्टूबर 2008 |work=ज़ी न्यूज़}}</ref> । कैट्रीना इत्यनया पुरस्कारसम्मेलनेषु, आरक्षकसम्मानकार्यक्रमेषु, सङ्गीतसमारोहेषु च बहुधा प्रदर्शनानि कृतानि । मस्कट-महानगरे आयोजिते 'टेम्पटेशन् रीलोडेड २०१३' इत्यस्मिन् कार्यक्रमे सा [[शाहरुख खान]], अली जफर, [[प्रीति जिण्टा]] इत्यादिभिः सह प्रदर्शनम् अकरोत् । कैट्रीना २००९ तमे वर्षे [[जोहानसबर्ग]]-महानगरे वाण्डरर्स क्रिकेट स्टेडियम-मध्ये अन्ताराष्ट्रियकार्यक्रमे भागम् अवत् <ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html |title=Katrina-Akon bring curtains down on IPL 2009|trans_title=कैट्रीना-एकॉन आईपीएल 2009 इत्यस्य उद्घाटनम् अकरोत्|language=आङ्ग्लं|publisher=सिफ़ी |accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । ततः २०१३ तमे वर्षे अपि सा 'आई पी एल्'-क्रीडायाः उद्घाटनसमारोहे प्रदर्शनं कृतवती <ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/2013/04/130402_ipl_opening_pp.shtml |title=शाहरुख-कैट इत्यनयोः प्रदर्शनानन्तरं आईपीएल-6 आरब्धम् |accessdate=२३/०२/२०१५|date=3 अप्रैल 2013 |publisher=बीबीसी हिंदी}}</ref> । कैट्रीना स्वाभिनीतानां चलच्चित्राणां गीतेषु विभिन्नेषु पुरस्कारसमारोहेषु प्रदर्शनं करोति । २००६ तमे वर्षे कैट्रीना 'ग्लोबल इण्डियन'-पुरस्कारे प्रदर्शनम् अकरोत् । ततः वर्षद्वयानन्तरं २००८ तमे वर्षे 'रेस'-चलच्चित्रस्य गीतेषु नवमे 'अन्ताराष्ट्रिय-भारतीय-चलच्चित्र-अकादमी'-पुरस्कारसमारोहे नृत्यम् अकरोत् <ref>{{cite news|title=Going global|trans_title=वैश्विकम्|url=http://www.telegraphindia.com/1061030/asp/calcutta/story_6933881.asp|accessdate=17 मार्च 2014|work=द टेलिग्राफ|date=30 अक्टूबर 2006}}</ref><ref>{{cite web|title=Akshay, Govinda steal the thunder at IIFA awards|trans_title=अक्षय, गोविंदा |url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa08/article3459.htm-work=Zeenews|publisher=जी न्यूज़|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । २००९ तमे वर्षे पञ्चपञ्चाशत्तमे 'फिल्मफेयर'-पुरस्कारसमारोहे तथा च २०१३ तमे वर्षे 'जी सिने'-पुरस्कारसमारोहे च सा प्रदर्शनम् अकरोत् । उभौ समारोहौ [[मुम्बई]]-महानगरे आस्ताम् <ref name="Filmfare" /><ref>{{cite web|date=22 जनवरी 2013|title=Katrina in Sheila mode at Zee Cine Awards|trans_title=जी सिने अवार्ड्स मध्ये शीला|url=http://movies.ndtv.com/videos/katrina-in-sheila-mode-at-zee-cine-awards-262706|publisher=NDTV|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006094914/http://movies.ndtv.com/videos/katrina-in-sheila-mode-at-zee-cine-awards-262706|deadurl=yes}}</ref> । == समाचारेषु कैट्रीना == '[[दैनिक जागरण]]'-इत्याख्ये समाचारपत्रे कैट्रीना इत्यस्याः विषये एकः लेखः प्रकाशितः अभवत् । तस्मिन् लेखे उल्लिखितम् आसीत् यत्, यद्पि कैट्रीना हिन्दीभाषां न जानाति तथा च सा विदेशिमहिला अस्ति, तथापि भारतीयचलच्चित्रजगति सफलतायाः पर्यायत्वेन कैट्रीना इत्यस्याः नाम देदीप्यमानम् अस्ति <ref>{{cite web|title=सफलाभिनेत्री कैट्रीना कैफ्|date=26 सितम्बर 2010|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://entertainment.jagranjunction.com/2010/09/26/katrina-kaif-and-her-biography/|publisher=दैनिक जागरण}}</ref> । कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः समकालीनासु सर्वासु अभिनेत्रीषु सफला अभिनेत्री अस्ति <ref>{{cite web|title=भारतीयचलच्चित्रजगति कैट्रीना इत्यस्याः वर्चस्वम् |date=15 जुलाई 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://dainiktribuneonline.com/2014/07/अभिनय-और-अदाओं-के-दम-पर-कर-र/|publisher=दैनिक ट्रिब्यून}}</ref> । अभिनयसम्बद्धाः आलोचनाः कैट्रीना-विरुद्धं भवन्ति, तथापि सततं सा सफलतमाऽभिनेत्रीत्वेन भारतीयचलच्चित्रजगति ख्यातिं प्राप्तवती <ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् : प्रप्रथमा अभिनेत्री|date=|accessdate=14 सितम्बर 2014|url=http://hindi.webdunia.com/katrina-kaif-special/कैट्रीना-कैफ्-नंबर-वन-हीरोइन-109071400099_1.htm|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । एकया मासिकपत्रिकया सफलतमायाः अभिनेत्र्याः विषये सर्वेक्षणं कृतम् आसीत् । तस्मिन् सर्वेक्षणे कैट्रीना सफलतमाऽभिनेत्री अस्ति इति उद्घोषणा आसीत् <ref name="क्वीन">{{cite web|title= कैट्रीना कैफ् : बॉलीवुड्-महाराज्ञी|url=http://hindi.webdunia.com/entertainment-film-gossip/कैट्रीना-कैफ्-बॉलीवुड-की-क्वीन-1130114066_1.htm |date=13 सितम्बर 2011 |publisher=[[वेबदुनिया]]|date=|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । कैट्रीना इत्यस्याः विषये पत्रकारेषु मान्यता अस्ति यत्, सा स्वकार्यं प्रति समर्पिता व्यक्तिः अस्ति <ref name="सफलता">{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः सफलतायाः रहस्यम्|date=|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://hindi.webdunia.com/katrina-kaif-special/कैट्रीना-कैफ्-की-कामयाबी-का-राज-109071400097_1.htm|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-चलच्चित्रस्य निर्देशकः [[राजकुमार सन्तोषी]] कैट्रीना इत्यस्याः कृते अवदत्, "सा प्रप्रथमक्रमाङ्कस्य अभिनेत्री अस्ति, परन्तु चलच्चित्रनिर्माणकाले सा तादृशं व्यवहारं कदापि न करोति । यद्यपि सा प्रख्याततमा अभिनेत्री अस्ति, तथापि निर्माणस्थले किमपि प्रभावितं न भवति" इति । कैट्रीना इत्यनया स्वाभिनयस्य क्षमता वर्धिता, हिन्दीभाषायाः शिक्षणं प्राप्तं च अतः तस्याः प्रशंसा सर्वत्र अभवत् । तेन सह तया 'आइटम'-गीतेषु यः अभिनयः कृतः, तस्य कृते अपि तस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web|title=सफला कैट्रीना कैफ्|date=16 जुलाई 2009|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://www.dw.de/कैट्रीना-कैफ़्ः-क़दम-क़दम-पर-कामयाबी/a-4493371|publisher=डॉयचे वेले}}</ref><ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् : सौन्दर्येण, परिश्रणेण च प्राप्तं शिखरम्|url=http://hindi.webdunia.com/news-career-gogetters/कैट्रीना-कैफ्-खूबसूरती-और-मेहनत-से-मिली-कामयाबी-1120121251_1.htm |date=13 सितम्बर 2011 |publisher=वेबदुनिया|date=|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । [[भारतम्|भारते]] याः अभिनेत्र्यः सन्ति, तासु कैट्रीना सर्वाधिकं पारिश्रमिकं प्राप्नोति इति मन्यते । जनानाम् अनुमानम् अस्ति यत्, सा एकस्य चलच्चित्रस्य कृते ५.५ वा ६ कोटिरूप्यकाणि स्वीकरोति । २०१३ तमे वर्षे प्राप्तसर्वाधिकपारिश्रमिकासु भारतीयाभिनेत्रीषु सा द्वितीये क्रमाङ्के आसीत् <ref>{{cite web|title=Top 10 Richest Bollywood Actresses of 2014|trans_title=२०१४ तमस्य वर्षस्य दश धनसम्पन्नाः अभिन्त्र्यः|language=आङ्ग्लं|date=9 नवम्बर 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=स्पोर्ट रिच लिस्ट|url=http://www.sportrichlist.com/top10/highest-paid-bollywood-actresses/|archive-date=2014-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620211805/http://www.sportrichlist.com/top10/highest-paid-bollywood-actresses/|deadurl=yes}}</ref> । फोर्ब्स-पत्रिकायाः अनुमानानुसारं कैट्रीना इत्यनया २०१२ तमे वर्षे ६५ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि । तस्य फलस्वरूपं सा द्वादशे क्रमाङ्के आसीत् <ref>{{cite web|title=Katrina Kaif|trans_title=कैट्रीना कैफ्|date=|accessdate=14 जुलाई 2014|language=आङ्ग्लं|publisher=फोर्ब्स|url=http://forbesindia.com/profile/katrina-kaif/22|archive-date=2014-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140623172242/http://forbesindia.com/profile/katrina-kaif/22|deadurl=yes}}</ref> । २०१३ तमस्य वर्षस्य सूच्यां सा दशमे क्रमाङ्के आसीत् । दशजनेषु सा एकाकिनी महिला आसीत् <ref>{{cite web|title=2013 Celebrity 100 List: Biggest Gainers and Losers|trans_title=एका महिला|date=|accessdate=२३/०२/२०१५|language=आङ्ग्लं|publisher=फोर्ब्स|url=http://forbesindia.com/article/2013-celebrity-100/2013-celebrity-100-list-biggest-gainers-and-losers/36685/2|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714230716/http://forbesindia.com/article/2013-celebrity-100/2013-celebrity-100-list-biggest-gainers-and-losers/36685/2|deadurl=yes}}</ref> । 'पीपल विथ मनी'-नामिकया पत्रिकया २०१४ तमे वर्षे आविश्वं सर्वाधिकधनार्जनं कृतवतीनां अभिनेत्रीणां नामानि उद्घोषितानि । तस्यां सूच्यां तस्याः प्रप्रथमः क्रमाङ्कः वर्तते <ref>{{cite news|first=कैरल|last=केअर्नी|title=Katrina Kaif highest paid actress in the world|trans_title=आविश्वं कैट्रीना कैफ् सर्वाधिकपारिश्रमिकं प्राप्तवती अभिनेत्री|language=आङ्ग्लं|date=14 जुलाई 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=मीडियामास|url=http://en.mediamass.net/people/katrina-kaif/highest-paid.html}}</ref> । [[भारतम्|भारत]]देशे याः अभिनेत्र्यः सन्ति, तासु कैट्रीना सुन्दरतमा अस्ति इति मान्यता अस्ति । पत्रकारिताक्षेत्रे तस्याः त्वचः, केशानाम्, शरीराकृतेः च बहुधा प्रशंसा भवति <ref>{{cite web|title=Beauty Secrets of Katrina Kaif|trans_title=कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः सौन्दर्यस्य रहस्यम्|language=आङ्ग्लं|url=http://in.lifestyle.yahoo.com/beauty-secrets-of-katrina-kaif-090843212.html|date=12 अगस्त 2013|publisher=याहू!|accessdate=२४/०२/२०१५|archive-date=2014-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021082103/https://in.lifestyle.yahoo.com/beauty-secrets-of-katrina-kaif-090843212.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehealthsite.com/hindi/katrina-kaif-ki-khubsurati-ka-raaz-janana-chahenge-aap/ |title=किं त्वं कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः सौन्दर्यस्य रहस्यं ज्ञातुम् इच्छसि ? |date=18 फरवरी 2014 |accessdate=२४/०२/२०१५ |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714140443/http://www.thehealthsite.com/hindi/katrina-kaif-ki-khubsurati-ka-raaz-janana-chahenge-aap/ |deadurl=yes }}</ref> । [[गूगल]]-गवेषणेन एका साङ्ख्यिकी प्रकाशिता अस्ति, तस्याः साङ्ख्यक्याः अनुसारं कैट्रीना [[भारतम्|भारत]]देशे सर्वाधिकलोकप्रियेषु बॉलीवुड-अभिनेतॄषु अन्यतमा अस्ति <ref>{{cite web |url=http://www.google.co.in/intl/en/press/zeitgeist2008/#top |title=2008 Year-End Google Zeitgeist|trans_title= २००८ तमे वर्षे गूगल-युगचेतना|language=आङ्ग्लं|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=गूगल}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Rahul-Katrina-Sania-most-searched-in-2009-Google-survey/articleshow/5348199.cms|title=Rahul, Katrina, Sania most searched in 2009: Google survey|trans_title=राहुल, कैट्रीना, सानिया सर्वाधिकान्विष्टाः तारकाः २००९ तमे वर्षे : गूगल-गवेक्षणस्य सर्वेक्षणम्|language=आङ्ग्लं|date=17 दिसम्बर 2009|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/google-zeitgeist-2011-katrina-most-searched-person-in-india/889548/|title=Google Zeitgeist 2011: Katrina most searched person in India|trans_title=गूगल-युगचेतना २०११ : भारते कैट्रीना इत्यस्याः अन्वेषणं सर्वाधिकजनैः कृतम् |language=आङ्ग्लं|date=19 दिसम्बर 2011|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=दि इंडियन एक्सप्रेस}}</ref> । 'ऍफ् एच् एम्'-पत्रिका २००८, २००९, २०११, २०१२, २०१३ वर्षेषु "आविश्वं कमनीयतममहिला"-त्वेन (sexiest) उदघोषयत् <ref>{{cite web|url=http://khabar.ibnlive.in.com/image-gallery/Moviemasala/-15042-0-1.html?ref=hindi.in.com|title=कैट्रीना आविश्वं कमनीयतमा (sexist) महिला|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=IBN}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=FHM: Top 10 sexiest women|trans_title=कमनीयतमासु महिलासु कैट्रीना|language=आङ्ग्लं|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/fhm-top-10-sexiest-women/1/4997.html|accessdate=२४/०२/२०१५|work=इंडिया टुडे}}<br>{{cite web |title=Katrina announced as the Sexiest Woman yet again |trans_title=कैट्रीना एकवारं पुनः आविश्वं कमनीयतमा (sexist) महिला |language=आङ्ग्लं |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/features/type/view/id/3458/featureid/3645 |date=3 जुलाई 2012 |publisher=बॉलीवुड हंगामा |accessdate=२४/०२/२०१५ }}<br>{{cite web |title=Katrina Kaif to Priyanka Chopra: Meet FHM India's top 10 sexiest women in the world |trans_title=कमनीयतमासु महिलासु कैट्रीना |language=आङ्ग्लं |url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14361.html |date=8 सितम्बर 2013 |publisher=सीएनएन आईबीएन |accessdate=२४/०२/२०१५ |archive-date=2014-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804054339/http://ibnlive.in.com/photogallery/14361.html |deadurl=yes }}</ref> । 'इस्टर्न आई'-इत्याख्या ब्रितानीय-पत्रिका २००८ तः २०१२ पर्यन्तं सततं चत्वारि वर्षाणि "आविश्वं कमनीयतमजम्बूद्वीपीयमहिला"-त्वेन कैट्रीना इत्यस्याः नाम्नः उद्घोषणाम् अकरोत् <ref>{{cite web |url=http://www.amarujala.com/news/multiplex/bollywood/katrina-world-asian-sexiest-woman/ |title=जम्बूद्वीपे कमनीयतमा कैट्रीना |date=5 दिसम्बर 2013 |accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=अमर उजाला}}</ref> । सा प्रप्रथमा महिला अस्ति, यस्याः प्रतिकृतित्वेन [[बार्बी|बार्बी-इत्याख्यायाः]] पाञ्चालिकायाः (Doll) निर्माणं जातम् अस्ति <ref>{{cite web|url=http://www.chauthiduniya.com/2011/05/kaitreena-ki-babri-doll.html|title=कैट्रीना इत्यस्याः बार्बी-पाञ्चालिका|publisher=चौथी दुनिया|date=|accessdate=२४/०२/२०१५|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923202439/http://www.chauthiduniya.com/2011/05/kaitreena-ki-babri-doll.html|deadurl=yes}}</ref> । == चलच्चित्राणां सूची == {| class="wikitable sortable" |+चिह्नम् | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् ।}} | एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् । |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" !वर्षम् !चलच्चित्रम् !चरित्रम् !टिप्पणी |- |[[:वर्गः:२००3 तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००३]] || [[बूम (२००३ चलच्चित्रं)|बूम]] || रीना कैफ् || |- |[[:वर्गः:२००4तमे वर्षे निर्मतं तेलुगुचलच्चित्रम्|२००४]] || [[मल्लीस्वारी (२००४ चलच्चित्रं)|मल्लीस्वारी]] || राजकुमारी मल्लीस्वारी || तेलुगुचलच्चित्रम् |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००५]] || [[अहंने प्यार क्यूँ किया (२००५ चलच्चित्रं)|मैंने प्यार क्यूँ किया]] || सोनिया || |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं तेलुगुचलच्चित्रम्|२००५]] || [[अल्लरी पिदुगू (२००५ चलच्चित्रं)|अल्लरी पिदुगू]] || श्वेता || तेलुगुचलच्चित्रम् |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं मलयालमचलच्चित्रम्|२००५]] || [[बलराम बनाम तारादास (२००५ चलच्चित्रं)|बलराम बनाम तारादास]] || सुप्रिया || मलयालमचलच्चित्रम् |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००५]] || [[सरकार (२००५ चलच्चित्रं)|सरकार]] || पूजा || |- |[[:वर्गः:२००६ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००६]] || [[हमको दीवाना कर गये (२००६ चलच्चित्रं)|हमको दीवाना कर गये]] || जिया यशवर्धन || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[नमस्ते लंदन (२००७ चलच्चित्रं)|नमस्ते लंदन]] || जसमीत सिंह || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[पार्टनर (२००७ चलच्चित्रं)|पार्टनर]] || प्रिया जयसिंह || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[वैलकम (२००७ चलच्चित्रं)|वैलकम]] || सञ्जना || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[अपने (२००७ चलच्चित्रं)|अपने]] || नन्दिनी साराभाई || |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[रेस]] || सोफिया || कैमियो |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[सिंह इज किङ्ग]] || सोनिया सिंह || |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[हैलो (२००८ चलच्चित्रं)|हैलो]] || कथावाचक || |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[युवराज (२००८ चलच्चित्रं)|युवराज]] || अनुष्का बेण्टन || |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[न्यू यॉर्क (फिल्म)|न्यू यॉर्क]] || माया शेख || |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[ब्लू]] || निक्की || कैमियो |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[अजब प्रेम की गजब कहानी]] || जेनिफर "जेन्नी" पिण्टो || |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[दे दना दन]] || अञ्जलि कक्कड || |- |[[:वर्गः:२०१० तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१०]] || [[राजनीति (२०१० चलच्चित्रं)|राजनीति]] || इन्दु सेकसरिया / प्रताप || |- |[[:वर्गः:२०१० तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१०]] || [[तीसमार खां]] || अन्या खान || |- |[[:वर्गः:२०११ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०११]] || [[जिन्दगी न मिलेगी दोबारा]] || लैला || |- |[[:वर्गः:२०११ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०११]] || [[बॉडीगार्ड]] || ख़ुद || गीत "बॉडीगार्ड" इत्यस्मिन् विशेषोपस्थितिः |- |[[:वर्गः:२०११ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०११]] || [[मेरे ब्रदर की दुल्हन]] || डिम्पल दीक्षित || मनोनीत-फिल्मफेयर-पुरस्कारं प्रापत्, सर्वश्रेष्ठाभिनेत्री |- |[[:वर्गः:२०१२ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१२]] || [[अग्निपथ (२०१२ चलच्चित्रं)|अग्निपथ]] || चिकनी चमेली || गीत "[[चिकनी चमेली]]"-गीते विशेषोपस्थितिः |- |[[:वर्गः:२०१२ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१२]] || [[एक था टाइगर]] || जोया || |- |[[:वर्गः:२०१२ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१२]] || [[जब तक है जान]] || मीरा थापर || |- |[[:वर्गः:२०१३ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१३]] || [[मैं कृष्णा हूँ]] || राधा || कैमियो |- |[[:वर्गः:२०१३ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१३]] || [[बॉम्बे टॉकीज (चलच्चित्रं)|बॉम्बे टॉकीज]] || खुद || कैमियो |- |[[:वर्गः:२०१३ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१३]] || [[धूम 3]] || आलिया || |- |[[:वर्गः:२०१४ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१४]] || [[बैङ्ग बैङ्ग]] || हरलीन साहनी || |- |[[:वर्गः:२०१५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१५]] || !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|फैण्टम {{dagger|alt=दर्शाता एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् ।}} || घोषणा न जाता || फिल्माङ्कनम् <ref name="फैण्टम" /> |- |[[:वर्गः:२०१५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१५]] || !scope="row" style="background:#FFFFCC;"| जग्गा जासूस {{dagger|alt=एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् ।}} || घोषणा न जाता || फिल्माङ्कनम्<ref name="जग्गा जासूस" /> |} == चित्रवीथिका == <center>[[File:Katrina Kaif launching L'Oréal's 6 Oil Nourish-4.jpg|250px|'''सुन्दरतायाः मूर्तिः कैट्रीना''']][[File:Katrina Kaif.jpg|200px]][[File:Katrina Kaif- 2006 IIFA Awards.jpg|220px|कैटिरीना सप्ततमे आईफा-पुरस्कारे २००६]][[File:Katrina Kaif at an event for Nakshatra.jpg|250px|नक्षत्र-नामिकायाः आभूषणसंस्थायाः सम्मेलने कैट्रीना]][[File:KatrinaKaif.jpg|200px]][[File:Katrina Kaif at Book launch of 'Raajneeti - The Film & Beyond.jpg|225px]][[File:Katrina at Feltham 07.JPG|200px]][[File:Katrina-Kaif.jpg|260px]] [[File:Katrina Kaif at Book launch of 'Raajneeti - The Film & Beyond (1).jpg|220px]] [[File:Katrina Kaif launching L'Oréal's 6 Oil Nourish-2.jpg|220px]] [[File:Katrina Kaif at DHOOM 3 press conference.jpg|225px]]</center> == सम्बद्धाः लेखाः == * [[सलमान खान]] * [[रणबीर कपूर]] * [[अक्षय कुमार]] * [[चिकनी चमेली]] == बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * https://www.facebook.com/KatrinaKaifFan * https://twitter.com/katrinakaif_ * http://katrinakaifonline.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228093529/http://katrinakaifonline.net/ |date=2015-02-28 }} * http://katrinakaifonline.net/gallery/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150305071308/http://katrinakaifonline.net/gallery/ |date=2015-03-05 }} * http://www.katrinakaifrocks.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407212637/http://www.katrinakaifrocks.com/ |date=2015-04-07 }} == उद्धरणम् == {{reflist|2}} {{शिखरं गच्छतु}} {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८३ जननम्]] qf6hupup8yadw54we8t4t6o2cq0qswr 501357 501356 2026-10-15T03:57:20Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कैटरीना कैफ]] पृष्ठं [[कैट्रीना कैफ्]] प्रति स्थानान्तरितम् 501356 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox person |name = कैट्रीना कैफ् <br> Katrina Kaif |image = Katrina Kaif with the New York's contest winners.jpg |imagesize = 300 |caption = '''कमनीयतमा कैट्रीना कैफ्''' |birthname = कैट्रीना तुरकोट्टे |birth_place = ब्रितानीयय हाङ्गकाङ्ग |birth_date = {{birth date and age|df=y|1984|7|16}} |nationality = ब्रितानीय |ethnicity = [[काश्मीरप्रदेशीयाः|काश्मीरप्रदेशीया]], आङ्ग्ल |occupation = अभिनेत्री, मॉडल् |yearsactive = २००३ तः सामप्रतम् |relatives = इसाबेल कैफ् (भगिनी) }} '''कैट्रीना कैफ्''' ({{IPA audio link|कैट्रीना कैफ्.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|k|ɛ|ɪ|t|ə|r|iː|n|aː|_|k|ɛ|ɪ|p|h}}) ({{lang-hi|कैट्रीना कैफ् }}, {{lang-en|Katrina Kaif}}) इतीयं ब्रिटन्-देशीया [[अभिनेत्री]], प्रतिरूपिणी (Model) च अस्ति । सा मुख्यतः [[भारतीयचलच्चित्र]]<nowiki/>क्षेत्रे अभिनयति । अनया [[तेलुगूचलच्चित्रम्|तेलुगू]]-चलच्चित्रक्षेत्रे, [[मलयालमचलच्चित्रम्|मलयालम]]-चलच्चित्रक्षेत्रे च अभिनीतम् । [[भारतम्|भारत]]देशे याः अभिनेत्र्यः अधिकं पारिश्रमिकं प्राप्नुवन्ति, तासु अभिनेत्रीषु इयम् अन्यतमा । [[गूगल]]<nowiki/>-अन्वेषणगवेषिकायां सर्वाधिकान्विष्टेषु भारतीयेषु कैट्रीना इत्यस्याः चतुर्थं स्थानं वर्तते ।<ref name="turquotte">{{cite news |title=सर्वाधिकान्विष्टेषु स्थानं |language=आङ्ग्ल|url= http://indianexpress.com/article/technology/social/year-in-search-modi-most-sought-after-but-india-still-searching-for-sunny-on-google/|accessdate=07/02/2015 |newspaper=indianexpress.com|date=22/02/2015}}</ref> । सा प्रतिरूपण-वृत्त्याः (Model) अनन्तरं २००३ तमे वर्षे बूम-इत्याख्ये भारतीयचलच्चित्रे अभिनयम् अकरोत् । परन्तु तत् चलच्चित्रम् असफलम् अभवत् । हिन्दीचलच्चित्रे असफलतायां सत्यां सा तेलुगू-चलच्चित्रे कार्यं प्रारभत । तेलुगू-चलच्चित्रे 'मल्लीस्वारी'-इत्याख्ये चलच्चित्रे अनया सफलता प्राप्ता । तस्मिन् चलच्चित्रे तया कृतः अभिनयः सर्वैः प्रोत्साहितः तथा च तत् चलच्चित्रम् अपि सफलम् अभवत् । ततः तया पुनः हिन्दीचलच्चित्रे पदार्पणं कृतम् । 'मैंने प्यार क्यूँ किया', 'नमस्ते लन्दन्' इत्याख्ययोः चलच्चित्रयोः तया अभिनीतम् । ते चलच्चित्रे अतिसफले आस्ताम् । एवं बॉलीवुड्-मध्येऽपि तया व्यावसायिकसफलता अर्जिता । 'नमस्ते लन्दन्'-चलच्चित्राय कैटरिना इत्यस्याः अभिनयस्य अतिप्रशंसा अपि अभवत् । ततः तस्याः कानिचन अन्यानि सफलानि चलच्चित्राणि बॉलीवुड-मध्ये तस्याः स्थानं स्थिरम् अकुर्वन् । यथा - पार्टनर (२००७), वेलकम (२००७), सिंह इझ् किंग इत्यादीनि । २००९ तमे वर्षे 'न्यू यॉर्क'-इत्याख्याय चलच्चित्राय [[फिल्मफेयर]]-पुरस्कारेषु सर्वोतमाऽभिनेत्रीत्वेन तस्याः नामाङ्कनम् अभवत् । ततः तस्याः वृत्तौ विधेयात्मकं परिवर्तनम् अभवत् । राजनीति, जिन्दगी न मिलेगी दोबारा, मेरे ब्रदर की दुल्हन, एक था टाइगर इत्यादिषु चलच्चित्रेषु तया अभिनयं कृतम् । एतानि सर्वाणि चलच्चित्राणि सफलानि अभूवन् । यद्यपि सा धूम-३ चलच्चित्रे अल्पकालं यावत् अभिनयम् अकरोत, तथापि तस्याः अभिनयस्य सर्वैः प्रशंसा कृता । हिन्दीचलच्चित्रजगति सर्वाधिकधनार्जनं कृतवत् तत् चलच्चित्रम् । == प्रारम्भिकं जीवनं, पृष्ठभूमिश्च == [[File:Katrina Kaif with her mother.jpg|left|thumb|300px|एकस्मिन् पुरस्कारसमारम्भे (२०१२) स्वस्याः मात्रा सह स्थिता कैट्रीना कैफ् ।]] कैट्रीना इत्यस्याः जन्म १९८४ तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य षोडशे (१६/०७/१९८४)<ref name="१६/०७/१९८४">{{cite news |title=Birth Date|trans_title=जन्मदिनाङ्कः|language=आङ्ग्ल |url=https://www.facebook.com/KatrinaKaifFan/info?tab=page_info|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> दिनाङ्के चीन-देशस्य [[हॉङ्ग कॉङ्ग]]-महानगरे अभवत् । तस्याः कुलस्य नाम तुरकोट्टे अस्ति <ref name="turquotte"/><ref>{{cite news |last=चतुर्वेदी |first=अंशुल |title=If I'm half Indian, so is Rahul Gandhi: Katrina Kaif|trans_title=यदि अहम् अर्धभारतीया अस्मि, तर्हि राहुल गांधी अपि अस्ति: कैट्रीना कैफ् |language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/If-Im-half-Indian-so-is-Rahul-Gandhi-Katrina-Kaif/articleshow/9270471.cms?referral=PM |accessdate=०९/०२/२०१५ |newspaper=[[द टाइम्स ऑफ इंडिया]] |date=19 जूलाई 2011}}</ref><ref>{{cite web |title=कैट्रीना इत्यस्याः विषये विशेषं जानन्तु|url=http://www.patrika.com/news/birthday-special-katrina-kaif/948790|date=16 जुलाई 2013|accessdate=०९/०२/२०१५ |publisher=[[राजस्थान पत्रिका]]}}</ref><ref>{{cite web|title=काम्या अभिनेत्री कैट्रीना अत्यस्याः जन्मदिनमद्य|url=http://www.shrinews.com/DetailNews.aspx?nid=17620|date=16 जुलाई 2013|accessdate=०९/०२/२०१५|publisher=झि न्यूज|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714222513/http://www.shrinews.com/DetailNews.aspx?nid=17620|deadurl=yes}}</ref><ref name="जन्मदिन">{{cite web|title=अत्यधिकसन्दरतायाः स्वामिनी कैट्रीना कैफ् अत्यस्याः जन्मदिनमद्य |date=16 जुलाई 2014|accessdate=०९/०२/२०१५ |publisher=राजस्थान पत्रिका|url=http://www.patrika.com/news/birthday-special-katrina-kaif-is-most-favorite-actress-of-bollywood/1018000}}</ref><ref name="त्रिंशत्">{{cite web|title=त्रिंशद्वर्षीया अभवत् कैट्रीना कैफ्|date=16 जुलाई 2014|accessdate=०९/०२/२०१५ |publisher=डॉयचे वेले|url=http://www.dw.de/तीस-साल-की-हुईं-कैट्रीना-कैफ्/a-17788446}}</ref> । कैट्रीना एकस्मिन् साक्षात्कारे अवदत्, मम पिता मौहम्मद कैफ् 'ब्रितानीय' व्यापारी आसीत् । तस्य पूर्वजाः [[काश्मीर]]-राज्यात् तत्र स्थानान्तरणम् अकुर्वन् । मम माता सुझेन ब्रिटिश-वाक्कीलत्वेन कार्यं करोति <ref name="बॉलीवुड् अभिनेत्री">{{cite news |title=Tees Maar Khan: A British Bollywood Barbie!|trans_title=तीस मार खान-चलच्चत्रे 'ब्रिटिश' बॉलीवुड अभिनेत्री!|language=आङ्ग्ल |url=http://www.express.co.uk/entertainment/films/224986/Tees-Maar-Khan-A-British-Bollywood-Barbie |accessdate=०९/०२/२०१५|newspaper=डेली एक्सप्रेस |date=23 जनवरी 2011}}</ref><ref name="cream">{{cite news |last=Bamzai |first=Kaveree |title=Kat who stole the cream|trans_title= कैट्रीना आत्मसन्तुष्टा अस्ति|language=आङ्ग्लं |url=http://indiatoday.intoday.in/story/the-rise-of-bollywood-beauty-katrina-kaif/1/127282.html |work=[[इण्डिया टुडे]] |accessdate=21 सितम्बर 2013 |date=28 जनवरी 2011}}</ref><ref>{{cite web|title=Snapshot: Katrina Kaif returns to Mumbai with mother Suzanne|trans_title=चित्रम्: कैट्रीना कैफ् मात्रा सह मुम्बई-माहनगरं प्रत्यगच्छत्|language=आङ्ग्लं|url=http://ibnlive.in.com/news/snapshot-katrina-kaif-returns-to-mumbai-with-mother-suzanne/444846-8-66.html|publisher=[[सीएनएन आईबीएन]]|accessdate=०९/०२/२०१५|date=12 जनवरी 2014|archive-date=2014-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140115091838/http://ibnlive.in.com/news/snapshot-katrina-kaif-returns-to-mumbai-with-mother-suzanne/444846-8-66.html|deadurl=yes}}</ref><ref name="Dad">{{cite news |title=Dad’s not in touch: Katrina |trans_title=पित्रा सह अधुना सा चर्चां न करोति:कैट्रीना|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/Dads-not-in-touch-Katrina/articleshow/4770187.cms?referral=PM |accessdate=०९/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया |date=13 जुलाई 2009}}</ref> । कैट्रीना इत्यस्याः सप्त सहोदराः सन्ति । तस्याः एकः अग्रजः, तिस्रः आग्रजाः, तिस्रः अनुजाः च सन्ति । अग्रजानां नामानि क्रमेण स्टेफनी, क्रिस्टीन, नताशा च । अनुजानां नामानि क्रमेण मेलिस्सा, सोनिया, इसाबेल च । अग्रजस्य नाम माइकल अस्ति <ref>{{cite web |title=I'm not involved with Salman Khan'|trans_title='अहं सलमान खान इत्याख्येन सम्बद्धिता नास्मि'|language=आङ्ग्लं|publisher=द टाइम्स ऑफ इंडिया|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/40363538.cms|date=16 मार्च 2003|accessdate= ०९/०२/२०१५}}</ref> । कैट्रीना यदा शैशवे आसीत्, तदैव तस्याः पित्रोः विवाहविच्छेदः अभवत् <ref name="जन्मदिन" /><ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् : एकं दृष्यम्|url=http://hindi.webdunia.com/कैट्रीना-कैफ्-एक/कैट्रीना-कैफ्-एक-नजर-1090714096_1.htm|date=|accessdate=14 जुलाई 2014|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । कैट्रीना इत्यनया सह तस्याः सहोदराणां पालनं तस्याः माता एव अकरोत् <ref>{{cite web|title=पितुः अभावः पीडयति : कैट्रीना कैफ् |url=http://hindi.webdunia.com/entertainment/film/gossip/0907/22/1090722063_1.htm|date=|accessdate=०९/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । यदा कैट्रीना अष्टवर्षीया आसीत्, तदा सा फ्रांस-देशे निवसति स्म । कैट्रीना इत्यस्याः माता समाजकल्याणस्य कार्ये सँल्लग्ना अस्ति । अतः सा विभिन्नेषु देशेषु निवासं कृतवती <ref name="जन्मदिन" /> । कैट्रीना इत्यस्याः जन्मानन्तरं तस्याः परिवारः कानिचन दिनानि [[चीन]]-देशे आसीत् । परन्तु ततः सः परिवारः क्रमेण [[जापान]], [[फ्रांस]], [[स्विट्जरलैंड]], [[पोलैंड]], [[बेल्जियम]] इत्यादिषु देशेषु न्यवसत् <ref>{{cite web|title=बाल्यकालादेतादृशी एव आसीत् कैट्रीना|url=http://bollywood.punjabkesari.in/news/article-250839|date=1 जून 2014|accessdate=14 जुलाई 2014|publisher=[[पंजाब केसरी]]}}</ref><ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् |url=http://days.jagranjunction.com/2011/07/16/katrina-kaif-full-profile/|date=16 जुलाई 2014|accessdate=14 जुलाई 2014|publisher=[[दैनिक जागरण]]}}</ref> । ततः सः परिवारः [[भारतम्|भारते]] न्यवसत् <ref name="turquotte" /> । सा व्यापारि-आज्ञापत्रानुसारं भारते कार्यं करोति, सा ब्रिटिश-नागरिकत्वं धरते <ref>{{cite news |last=Hafeez |first=Mateen |title=Working in Bollywood for years, but shy of citizenship?|trans_title= यद्यपि बहुभ्यः वर्षेभ्यः सा बॉलीवुड-क्षेत्रे कार्यं कुर्वन्ति अस्ति, तथापि सा भारतस्य नागरिकत्वं नाङ्ग्यकरोत् । किं सा भारतीयनागरिकतां प्राप्तुं लज्जाम् अनुभवति ?|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Working-in-Bollywood-for-years-but-shy-of-citizenship/articleshow/6458769.cms?referral=PM |accessdate=०९/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया |date=30 अगस्त 2010}}</ref> । == वृत्तिः == === प्रतिरूपणस्य, चलच्चित्रस्य च वृत्तिः === कैट्रीना यदा चतुर्दशवर्षीया आसीत्, तदा सा [[हवाई]]-महानगरे सौन्दर्यप्रतियोगितायां विजेत्री आसीत् । तदारभ्य सा प्रतिरूपणं (modelling) करोति स्म <ref name="जन्मदिन" /> । ततः एकस्मिन् आभूषणविक्रतुः सङ्घटने (Company) सा प्रतिरूपणत्वेन वृत्तिम् आरभत । ततः सा व्यवसायत्वेन [[लन्दन]]-महानगरे प्रतिरूपणम् आरब्धवती । तत्र सा विभिन्नैः सङ्घटनैः सह मिलित्वा स्वतन्त्ररूपेण प्रतिरूपणं कृतवती । लन्दन-महानगरे यदा सा प्रतिरूपणत्वेन कार्यं कुर्वती आसीत्, तदा तया एकस्य भारतीयचलच्चित्रनिर्मातुः ध्यानम् आकर्षितम् । सः निर्माता कश्चन कैजाद गुस्ताद आसीत् । सः कैट्रीना इत्यनया सह मिलित्वा बूम-इत्याख्यं चलच्चित्रं निर्मितवान् । परन्तु तत् चलच्चित्रम् असफलम् अभवत् <ref name="त्रिंशत्" /> । भारते यदा सा कार्यान्विता आसीत्, तदा अन्येभ्यः चलच्चित्रेभ्यः अपि सा प्रस्तावान् प्राप्तवती । अतः तया भारते एव निवासाय निर्णयः कृतः । सा स्वल्पे काले एव भारतीय-प्रतिरूपण-सङ्घटनेषु प्रसिद्धा अभवत् । सा अनेकेषु विज्ञापनेषु कार्यम् अकरोत् । यथा - कोका कोला, एलजी, फेवीकोल, [[सैमसङ्ग]] <ref>{{cite news|title= हिन्दी-भाषायां सम्भाषणे क्लेशः अस्ति : कैट्रीना कैफ्|date=|accessdate=०९/०२/२०१५|first=ईशा |last=भाटिया|publisher=डॉयचे वेले|url=http://www.dw.de/मेरी-हिंदी-कमजोर-है-कैट्रीना-कैफ्/a-15233371}}</ref> । ततः तया [[हिन्दीभाषा]]याः अध्ययनं प्रारब्धम् । शनैः शनैः तया [[हिन्दीभाषा]]याः अवबोधनं कृतम् । <ref>{{cite web|title=ऐसे सीखी हिन्दी|first=जयीता|last=मजूमदार|date=28 मई 2010|accessdate=०९/०२/२०१५|publisher=हिन्दुस्तान|url=http://www.livehindustan.com/news/lifestyle/lifestylenews/article1-story-50-50-119659.html|archive-date=2022-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20221013142118/https://www.livehindustan.com/news/lifestyle/lifestylenews/article1-story-50-50-119659.html|deadurl=yes}}</ref> । === आरम्भकाले सफलता (२००४-२००६) === स्वस्य प्रथमचलच्चित्रस्य असफलतायाः अनन्तरं सा मल्लीस्वारी-नामके [[तेलुगू]]-चलच्चित्रे अभिनयं कृतवती । तस्य चलच्चित्रस्य कृते सा {{INR}}७५ लक्षरूप्यकाणि प्राप्तवती । तावता एकयापि [[दक्षिण भारत|दक्षिणभारतीयाभिनेत्रीणा]] एतावत् धनं न प्राप्तम् । चलच्चित्रोद्योगक्षेत्रस्य अभिनेत्रीषु सा अधिकतमं पारिश्रमिकं प्राप्तवती । परन्तु तस्याः अभिनयस्य प्रशंसा तु नैवाभवत् । तस्याः सा सफलता केवलम् आर्थिकसफला आसीत्<ref>{{cite web |title=South India`s new faces|trans_title= दक्षिणभारतस्य नवीनकलाकाराः|language=आङ्ग्लं |url=http://www.sify.com/movies/south-india-s-new-faces-imagegallery-0-events-jdwmCvijjgg.html |publisher=सिफी |accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite news |last=Pillai |first=Shreedhar |title="Malliswari" mania |trans_title="मल्लीस्वारी" उन्मादः |language=आङ्ग्लं |url=http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm |accessdate=०९/०२/२०१५ |newspaper=[[द हिन्दू]] |date=19 फरवरी 2004 |archive-date=2013-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130923013049/http://www.hindu.com/mp/2004/02/19/stories/2004021900960300.htm |deadurl=yes }}</ref> । ततः सा [[राम गोपाल वर्मा|राम गोपाल वर्मा-इत्याख्यस्य]] सरकार-नामके चलच्चित्रे [[अभिषेक बच्चन]] इत्यस्य प्रेमिकायाः अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तस्याः भूमिका स्वल्पकालीना आसीत् <ref>{{cite web|last=Jha|first=Subhash K.|title=Katrina’s voice dubbed again|trans_title= कैट्रीना इत्यस्याः ध्वनिः|language=आङ्ग्लं|url=http://www.sify.com/movies/katrinas-voice-dubbed-again-news-bollywood-kkfv1Lbecbb.html|publisher=सिफी|accessdate=०९/०२/२०१५|date=25 जुलाई 2005}}</ref> । ततः हिन्दीचलच्चित्रक्षेत्रे मुख्याभिनेत्रीत्वेन सा प्रप्रथमे 'मैंने प्यार क्यूँ किया'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । [[डेविड धवन]] इत्याख्येन निर्मितं तत् चलच्चित्रं सफलम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया सह [[सलमान खान]], [[सोहेल खान]], [[सुष्मिता सेन]] च प्रमुखभूमिकायाम् आसन् <ref>{{cite web|last=झा|firstसुभाष|title='We need laughter in our lives'|trans_title= 'अस्माकं जीवने हास्यस्य आवश्यकता अस्ति' |language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2004/jul/29david.htm| date=29 जूलाई 2004|publisher=रीडिफ.कॉम|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> । चलच्चित्रे सफले सति कैट्रीना इत्यस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web|title=Box office cold to Bipasha's sizzle|trans_title= कामिनी बिपाशा, आकर्षकी कैट्रीना |language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2005/aug/23box.htm|date=23 अगस्त 2005| publisher=रीडिफ.कॉम|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> । ततः सा एकस्मिन् तेलुगू-चलच्चित्रे कार्यं कृतवती । तस्य चलच्चित्रस्य नाम 'अल्लरी पिदुगू' आसीत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तस्याः भूमिका स्वल्पकालीना आसीत् <ref>{{cite news|title=Commercial potboiler|trans_title=वाणिज्यिक विफलता|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm|accessdate=21 सितम्बर 2013|newspaper=द हिंदू|date=8 अक्टूबर 2005|archive-date=2013-09-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20130925143908/http://www.hindu.com/2005/10/08/stories/2005100806350200.htm|deadurl=yes}}</ref> । २००६ तमे वर्षे [[अक्षय कुमार]] इत्यनेन सह कैट्रीना 'हमको दीवाना कर गये'-इत्याख्ये चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । तयोः बहुप्रशंसा अपि अभवत् । चलच्चित्रस्य स्थितिः मध्यमा आसीत्, परन्तु कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य सर्वैः प्रशंसा कृता<ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|title=Box Office 2006|publisher=Box Office India|accessdate=०९/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132118/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=212&catName=MjAwNg==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref> । ततः 'बलराम बनाम तारादास'-नामके [[मलयालम]]-चलच्चित्रे सा अभिनयम् अकरोत् । तस्य कृते अपि तस्याः अतिप्रशंसाः अभूवन् <ref>{{cite web|title=Good cinema should excite the minds| language=आङ्ग्लं|url=http://www.sify.com/movies/malayalam/interview.php?id=14196231&cid=2406|publisher=सिफी|accessdate=०९/०२/२०१५}}</ref> । === नमस्ते लन्दन-चलच्चित्रं, व्यावसायिकसफलता च === [[File:Katrina Kaif and Akshay Kumar on the set of Namastey London.jpg|thumb|'''नमस्ते लन्दन-चलच्चित्रे अभिनयकार्ये व्यस्तौ कैट्रीना, अक्षयश्च''']] २००७ तमं वर्षं कैट्रीना इत्यस्याः कृते शुभवर्षम् आसीत् । तस्याः चत्वारि चलच्चित्राणि प्रकाशितानि, यानि सर्वाणि सफलानि अभूवन् <ref>{{cite news|last=घोष|first=देबस्मिता|title=From Boom to Dhoom: Katrina Kaif's best movies|trans_title=बूम तः धूम पर्यन्तं कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः उत्तमानि चलच्चित्राणि|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/From-Boom-to-Dhoom-Katrina-Kaif-s-best-movies/Article1-1127029.aspx|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=[[हिन्दुस्तान टाईम्स]]|date=25 सितम्बर 2013|archive-date=2014-02-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221125944/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/from-boom-to-dhoom-katrina-kaif-s-best-movies/article1-1127029.aspx|deadurl=yes}}</ref> । २००७ तमे वर्षे प्रप्रथमं विपुल शाह-नामकेन निर्देशकेन निर्मितं 'नमस्ते लंदन' इत्याख्यं चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रसिद्धम् अभवत् । तत् चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । तथा च कैटरिना इत्यस्याः अभिनयस्यापि अतिप्रशंसाः अभूवन्<ref>{{cite web|last=वर्मा|first=सुकन्या|title=Namastey London is a fun ride|trans_title= नमस्ते लंदन-चलच्चित्रस्य विनोदपूर्णाः चर्चाः |language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2007/mar/23nl.htm|date=23 मार्च 2007|publisher=रिडीफ.कॉम|accessdate=22 सितम्बर 2013}}</ref> । तदनन्तरं जनाः कैटरिना इत्येनाम्, अक्षयं च युगलत्वेन पश्यन्ति स्म<ref>{{cite news|last=काज़मी|first=निकहत|title=Namastey London|trans_title= नमस्ते लंदन|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Namastey-London/movie-review/1802925.cms|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=24 मार्च 2007}}</ref> । [[File:Akshay & Katrina on the sets of Welcome.jpg|left|thumb|upright=1.1|'''कैट्रीना वैलकम-चलच्चित्रस्य मञ्चे [[अक्षय कुमार]] इत्यनेन सह''']] २००७ तमे वर्षे तस्याः द्वितीयं चलच्चित्रं 'अपने'-इत्याख्यं चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा सहायकभूमिकायाम् आसीत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया [[धर्मेन्द्र]], [[सन्नी देओल]], [[बॉबी देओल]], [[किरन खेर]], [[शिल्पा शेट्टी]] इत्यादिभिः सह कार्यं कृतम् । ततः डेविड धवन इत्यनेन निर्देशितं पार्टनर-इत्याख्यं चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे तया सह [[सलमान खान]], [[गोविन्दा]], [[लारा दत्ता]] च आसन्<ref>{{cite news|last=कृष्णा|first=सोनाली|title=Partner may face $30 mn Hitch|trans_title=पार्टनर 3 कोटिः $|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=[[दि इकॉनोमिक टाइम्स]]|date=8 अगस्त 2007|archive-date=2013-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131221193833/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2007-08-08/news/27673674_1_hitch-indian-films-bollywood|deadurl=yes}}</ref> । {{INR}}१०० कोटिः रूप्यकाणि अर्जयित्वा तेन चलच्चित्रेण । एवं तेन चलच्चित्रेण इतिहासः रचितः<ref name="boxoffice2007">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw==|title=Box Office 2007|publisher=Box Office India|accessdate=१०/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132441/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=214&catName=MjAwNw==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref><ref name="top">{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=3997&nCat=|title=Top All Time Worldwide Grossers Updated 11/5/2012|publisher=Box Office India|accessdate=१०/०२/२०१५|date=11 मई 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105215110/http://www.boxofficeindia.com/arounddetail.php?page=shownews&articleid=4409&nCat=|archivedate=2013-11-05|deadurl=yes}}</ref> । २००७ तमस्य वर्षस्य अन्तिमे बहुचर्चितं चलच्चित्रं वैलकम-चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रसिद्धम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा अक्षयस्य प्रेमिकायाः भूमकाम् अभजत । तस्मिन् चलच्चित्रे [[नाना पाटेकर]], [[मल्लिका शेरावत]], [[अनिल कपूर]], [[परेश रावल]] इत्येषाम् अपि प्रमुखभूमिका आसीत् । तत् चलच्चित्रम् अपि अतिसफलम् अभवत् <ref name="welcome">{{cite web|last=वर्मा|first=सुकन्या|title=Welcome packs in a lot of masala|trans_title=वैलकम-चलच्चित्रं हास्यकरम् आसीत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/2007/dec/21welcome.htm|date=21 दिसम्बर 2007|publisher=रीडिफ.कॉम|accessdate=१०/०२/२०१५}}<br>{{cite web|last=मसन्द|first=राजीव|title=Review:Welcome the tortuous comedy|trans_title=समीक्षा:वैलकम कपटपूर्ण कॉमेडी|language=आङ्ग्लं|url=http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/reviewwelcome-the-tortuous-comedy/|publisher=सीएनएन आईबीएन|accessdate=२१/०२/२०१५|archive-date=2013-10-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062013/http://www.rajeevmasand.com/uncategorized/reviewwelcome-the-tortuous-comedy/|deadurl=yes}}</ref> । सततं द्वितीयवारं कैटरिना इत्यनया अभिनीतं चलच्चित्रं अतिसफलम् अभवत् । तेन चलच्चित्रेण आविश्वं {{INR}}११६ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि<ref name="boxoffice2007"/><ref name="top"/> । एतेषु चलच्चित्रेषु उत्तमे प्रदर्शने कृते सत्यपि कैट्रीना-द्वारा अभिनीतानि पात्राणि समीक्षकैः अवगणितानि । यतो हि समीक्षकाणां धारणा आसीत् यत्, एतेषु चलच्चित्रेषु "महिलाभ्यः कर्तुं किमपि उत्तमं कार्यं नासीत्" इति । तेषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना-इत्यनया केवलं सुन्दराणि वस्त्राणि धृतानि, तया किमपि विशेषं कार्यं न कृतम् अस्ति <ref name="welcome"/><ref>{{cite news|last=Mirani|first=Indu|title=Three is a crowd!|trans_title= त्रयाः सम्मर्दे |language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-three-is-a-crowd-1106946|accessdate=१०/०२/२०१५|work=डेली न्यूज़ एण्ड एनालिसिस|date=29 जून 2007}}</ref> इति । २००८ तमे वर्षे तस्याः प्रप्रथमं चलच्चित्रं 'रेस' चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् अभवत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सैफ अली खान, [[अक्षय खन्ना]], [[बिपाशा बसु]], अनिल कपूर, [[समीरा रेड्डी]] च आसन् । 'रेस'-चलच्चित्रं सफलम् अभवत् <ref name="boxoffice2008">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&catName=MjAwOA==|title=Box Office 2008|publisher=Box Office India|accessdate=१०/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014132123/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=215&catName=MjAwOA==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref> । यद्यपि तत् तस्याः सततं तृतीयं सफलं चलच्चित्रम् आसीत्, तथापि तस्याः अभिनयस्य विषेय समीक्षकाणां मिश्रितानि मतानि आसन्<ref>{{cite news|last=काजमी|first=निकहत|title=Race Review|trans_title=रेस समीक्षा|language=आङ्ग्लं|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/movie-reviews/hindi/Race/movie-review/2888134.cms|accessdate=१०/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया|date=21 मार्च 2008}}</ref> । ततः सिंह इज् किङ्-इत्याख्यं चलच्चित्रं चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितम् । तस्मिन् चलच्चित्रे पुनः तया अक्षय्येन सह अभिनयं कृतम् । आविश्वं {{INR}}125 कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि तेन चलच्चित्रेण । चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । एवं कैट्रीना इत्यस्याः तत् सततं षष्ठमं सफलं चलच्चित्रम् आसीत् <ref name="top"/><ref name="boxoffice2008"/><ref name="sixhits">{{cite news |title=Katrina on top with six hits in a row: critics |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx |accessdate=27 जून 2014 |work=हिन्दुस्तान टाइम्स |date=3 सितम्बर 2008 |language=आङ्ग्लं |archive-date=2013-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131022163845/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archives/katrina-on-top-with-six-hits-in-a-row-critics/article1-335506.aspx |deadurl=yes }}</ref> । २००८ तमस्य वर्षस्य अन्तिमसमये चलच्चित्रगृहेषु प्रकाशितं युवराज-इत्याख्यं चलच्चित्रम् अतिविफलं चलच्चित्रम् आसीत् <ref name="boxoffice2008"/>, तथा च तस्याः अभिनयस्यापि बहुकिमपि प्रशंसा नाभवत्<ref>{{cite web|last=चोपड़ा|first=सोनिया|title=Review: Yuvvraaj a yawn of a moral science lesson |language=आङ्ग्लं|url=http://www.sify.com/movies/review-yuvvraaj-a-yawn-of-a-moral-science-lesson-review-bollywood-14803151.html|publisher=सिफी|accessdate=२१/०२/२०१५}}</ref> । तत् चलच्चित्रम् अधिकं सफलं नाभवत् । केचन प्रशंसां कृतवन्तः केचन निन्दां च कृतवन्तः । यद्यपि जनानां प्रतिस्पन्दः मिश्रितः आसीत्, तथापि पटकथायाः कलात्मकयोग्यतात्वात् तत् चलच्चित्रम् ''अकादमी ऑफ मोशन पिक्चर आर्ट्स एण्ड साइन्सेज'' इत्यस्मिन् पुस्तकालयेन सह योजितम् <ref>{{cite web|last=आदर्शः|first=तरन|title=Yuvvraaj (2008) Movie Review|trans_title=युवराज (2008) चलच्चित्रं समीक्षा|language=आङ्ग्लं |url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/56206|date=21 नवम्बर 2008|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=२१/०२/२०१५}}<br>{{cite news|last=गुहा|first=अनिरुद्धा|title=Yuvvraaj is melodramatic and boring!|trans_title= युवराज-चलच्चित्रम् अतिनाटकीयं अस्ति !|language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-yuvvraaj-is-melodramatic-and-boring-1208440|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एंड एनालिसिस|date=21 नवम्बर 2008}}</ref><ref>{{cite news|title=Subhash Ghai's Yuvvraaj goes to Oscar library|trans_title=सुभाष घई इत्यस्य युवराज-चलच्चित्रं 'ऑस्कर'-पुस्तकालये अन्तरभवत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=12 फरवरी 2009|archive-date=2013-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20130929235306/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Subhash-Ghai-s-Yuvvraaj-goes-to-Oscar-library/Article1-377914.aspx|deadurl=yes}}</ref> । उक्तेषु सर्वेषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना इत्यस्याः स्वरः अन्यमहिलया पूर्तिकरः (Dubbing) भवति स्म । यतो हि सा [[हिन्दी]]-भाषाम्, अन्याः भाषाः च न जानाति स्म <ref>{{cite news|last=अंसारी|first=शबाना|title=Ghost speakers lend voices to Bollywood|trans_title= अदृश्यवक्तारः बॉलीवुड-अभिनेत्र्यै स्वस्वरं यच्छति |language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/mumbai/report-ghost-speakers-lend-voices-to-bollywood-1026959|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एण्ड एनालिसिस|date=30 अप्रैल 2006}}</ref> । बहुषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना इत्यस्याः मुख्यभूमिकाः आसन्, तथा च अनेकानि चलच्चित्राणि सफलानि अपि आसन् । यद्यपि तस्याः चलच्चित्राणि सफलानि आसन्, तथापि तस्याः अभिनयस्य उत तस्याः उपस्थितेः कृते चलच्चित्रसमीक्षकाणाम् अधिकः ध्यानं नासीत् । समीक्षकाणाम् अनुमानम् आसीत् यत्, यानि चलच्चित्राणि कैट्रीना इत्यनया कृतानि, तेषु चलच्चित्रेषु पुरुषाणाम् एव महत्त्वपूर्णभूमिका आसीत् <ref>{{cite news|last=विजयकर|first=र.म|title=Katrina Kaif: I Want Only Strong Roles|trans_title=कैट्रीना कैफ् : अहं केवलं सशक्तभूमिकाः एव इच्छामि|language=आङ्ग्लं|url=http://www.indiawest.com/news/6224-katrina-kaif-i-want-only-strong-roles.html|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=इण्डिया-वेस्ट|date=24 अगस्त 2012|archiveurl=https://archive.ph/20130922162651/http://www.indiawest.com/news/6224-katrina-kaif-i-want-only-strong-roles.html|archivedate=2013-09-22|deadurl=yes}}</ref> । एवं तस्याः अभिनयस्य कृते सर्वदा सा नैराश्यवतः अभिप्रायान् एव प्राप्तवती <ref>{{cite news|last=कौल|first=विवेक|title=Deepika is the new Katrina|trans_title= दीपिका कैट्रीना-वत् अस्ति language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/blogs/post-deepika-is-the-new-katrina-1581434|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एंड एनालिसिस|date=31 जुलाई 2009}}</ref><ref>{{cite web|title=I look at acting more as motivation than inspiration: Katrina|trans_title= अहं अभिनयम् अभिप्रेरणात्वेन पश्यामि : कैट्रीना|language=आङ्ग्लं|url=http://zeenews.india.com/exclusive/i-look-at-acting-more-as-motivation-than-inspiration-katrina_4092.html|publisher=ज़ी न्यूज|accessdate=२१/०२/२०१५}}</ref> । === न्यू यॉर्क-चलच्चित्रम्, अन्यानि चलच्चित्राणि (२००९-२०११) === समीक्षकाणां मतानुसारम् उक्तेषु सर्वेषु चलच्चित्रेषु कैट्रीना अभिनेत्रीत्वेन स्वीकृता, यतो हि सा अतिसुन्दरी अस्ति । परन्तु सा अभिनयं जानाति इत्यनेन आधारेण तस्याः चयनं चलच्चित्रेषु न भवति इति । ततः 'न्यू यॉर्क'-नामके चलच्चित्रे तया यः अभिनयः कृतः, तेन अभिनयस्तरेऽपि तस्याः आवश्यकता समुद्भूता <ref>{{cite news|last=हरशिका|first=उदासी|title=Kat’s crown|trans_title=कैट|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindu.com/fr/2009/07/03/stories/2009070350010100.htm|accessdate=23 सितम्बर 2013|newspaper=[[द हिन्दू]]|date=3 जुलाई 2009|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928042938/http://www.hindu.com/fr/2009/07/03/stories/2009070350010100.htm|deadurl=yes}}</ref> । तस्मिन् चलच्चित्रे [[जॉन अब्राहम]], [[नील नितिन मुकेश]], इरफान खान च सहाभिनेतृत्वेन आसन् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य, चलच्चित्रस्य च समीक्षकैः भूरिशः प्रशंसा कृता । चलच्चित्रम् अपि व्यावसायिकरूपेण सफलम् अभवत् <ref name="boxoffice2009">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ==|title=Box Office 2009|publisher=Box Office India|accessdate=२१/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014131907/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=288&catName=MjAwOQ==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=कुमार|first=अरुण|title=New York gets good press in US|trans_title=न्यू यॉर्क-चलच्चित्रम् अमेरिका-देशे सफलम् अभवत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-EntertainmentSectionPage-Bollwood/New-York-gets-good-press-in-US/Article1-428491.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=4 जुलाई 2009|archive-date=2013-10-22|archive-url=https://archive.today/20131022100024/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Chunk-HT-UI-EntertainmentSectionPage-Bollwood/New-York-gets-good-press-in-US/Article1-428491.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=झा|first=सुभाष|title='New York', a remarkable effort|trans_title='न्यू यॉर्क', एक उल्लेखनीय प्रयास|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-27/news-interviews/28160851_1_cinema-katrina-manisha-koirala|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=The Times of India|date=27 जून 2009|archive-date=2013-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015114559/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-06-27/news-interviews/28160851_1_cinema-katrina-manisha-koirala|deadurl=yes}}</ref> । 'न्यू यॉर्क'-चलच्चित्रस्य अभिनयार्थं कैट्रीना इत्यस्याः नामाङ्कनं 'फिल्मफेयर'-मध्ये अभवत् <ref name="Filmfare">{{cite news|last=सिन्हा|first=सीमा|title=Please give me a Filmfare Award: Katrina|trans_title=कैट्रीना : मह्यम् एक 'फिल्मफेयर'-पुरस्कारं यच्छतु|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-18/news-interviews/28114265_1_filmfare-awards-katrina-kaif-tarun-rai|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=18 फरवरी 2010|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928094003/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-02-18/news-interviews/28114265_1_filmfare-awards-katrina-kaif-tarun-rai|deadurl=yes}}</ref> । सा 'ब्लू'-नामके चलच्चित्रे 'कैमियो'-त्वेन अभिनयम् अकरोत् <ref>{{cite web|title='ब्लू' में कैट्रीना भी|date=|accessdate=२१/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/bollywood-gossip/ब्लू-में-कैट्रीना-भी-108031900073_1.htm}}</ref> । [[राजकुमार सन्तोषी]] इत्यस्य 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-चलच्चित्रे सा [[रणबीर कपूर]] इत्यनेन सह अभिनयम् अकरोत् । चलच्चित्रं सफलम् अभवत्, तथा च कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्यापि भूरिशः प्रशंसाः अभूवन् <ref name="boxoffice2009"/><ref>{{cite web|last=आदर्श|first=तरन|title=Ajab Prem Ki Ghazab Kahani (2009) Review|trans_title=अजब प्रेम की गजब कहानी (2009) समीक्षा |language=आङ्ग्लं|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/510223|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=23 सितम्बर 2013|date=6 नवम्बर 2013}}</ref> । ततः तया [[प्रियदर्शन|प्रियदर्शन-इत्याख्यस्य]] चलच्चित्रनिर्मातुः 'दे दना दन'-चलच्चित्रे कार्यं कृतम् । तस्मिन् चलच्चित्रे [[अक्षय कुमार]], [[सुनील शेट्टी]], [[परेश रावल]], समीरा रेड्डी, नेहा धूपिया इतीमे अभिनेतारः च आसन् <ref>{{cite web|title=दे दना दन |date=|accessdate=२१/०२/२०१५|publisher=आजतक|url=http://aajtak.intoday.in/gallery/de-dana-dan-1-485.html}}</ref> । २०१० तमे वर्षे [[प्रकाश झा]] इत्यनेन निर्मिते 'राजनीति'-नामके चलच्चित्रे कैट्रीना इतीयम् अभिनयम् अकरोत् । चलच्चित्रे तया सह [[रणबीर कपूर]], [[अजय देवगन]], [[अर्जुन रामपाल]], [[नाना पाटेकर]], [[मनोज बाजपेयी]] च सहाभिनेतारः आसन् । तस्य चलच्चित्रस्य पटकथा [[महाभारत]]महाकाव्याधारिता आसीत् । चलच्चित्रस्य, कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य च अतिप्रशंसा अभवत् <ref>{{cite news|last=भिरानी|first=राधिका|title=Raajneeti has coffers ringing with political winner|trans_title=राजनीति-चलच्चित्रम् आर्थिकरीत्या अति सफलम् अभवत्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=9 जून 2010|archive-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025174724/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Raajneeti-has-coffers-ringing-with-political-winner/Article1-555238.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|last=मसन्द|first=राजीव|trans_title='राजनीति' रोमाञ्चस्य, मनोरञ्जनस्य मिश्रणम्|language=आङ्ग्लं|title='Raajneeti' is thrilling and gripping|url=http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html|publisher=सीएनएन आईबीएन|accessdate=13 जनवरी 2014|date=5 जून 2010|archive-date=2014-01-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20140113231757/http://ibnlive.in.com/news/masand-raajneeti-is-thrilling-and-gripping/121986-8-84.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=जोशी|first=नम्रता|title=Rajneeti|trans_title=राजनीति|language=आङ्ग्लं|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?265711|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=आउटलुक|date=4 जून 2010|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927152355/http://www.outlookindia.com/article.aspx?265711|deadurl=yes}}</ref> । {{INR}} १४० कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि राजनीति-चलच्चित्रेण <ref name="top"/><ref name="boxoffice2010">{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|title=Box Office 2010|publisher=Box Office India|accessdate=२१/०२/२०१५|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131014062657/http://www.boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=318&catName=MjAxMA==|archivedate=2013-10-14|deadurl=yes}}</ref> । कैट्रीना [[अक्षय कुमार]] इत्यस्य प्रेमिकात्वेन 'तीसमार खां'-चलच्चित्रे अपि अभिनयम् अकरोत् <ref>{{cite news|last=केबीआर|first=उपल|title=Katrina in an accident on sets of Tees Maar Khan|trans_title=तीसमार खां इत्यस्य निर्माणकाले दुर्घटनायां कैट्रीना आहता|language=आङ्ग्लं|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2010/mar/290310-Tees-Maar-Khan-Katrina-Kaif-Askhay-Kumar-accident.htm|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=मिड डे|date=29 मार्च 2010}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । चलच्चित्रस्य अतिनिन्दा अभवत् । यद्यपि समीक्षकाणां, पत्रकाराणां च नैराश्यवत्प्रतिस्पन्दः आसीत्, तथापि चलच्चित्रस्य धनलाभः अभवत् <ref name="boxoffice2010"/><ref>{{cite news|title=TMK fails to impress critics|trans_title=TMK अप्रभावितं चलच्चित्रम्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=हिन्दुस्तान टाईम्स|date=24 दिसम्बर 2010|archive-date=2013-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20131025174721/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/TMK-fails-to-impress-critics/Article1-642276.aspx|deadurl=yes}}</ref><ref name="battle">{{cite web|last=टुटेजा|first=जोगिंदर|title=Deepika, Katrina battle for double hat-trick with Ram Leela, Dhoom 3|trans_title= दीपिका, कैट्रीना |language=आङ्ग्लं|url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/5535|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=२१/०२/२०१५|date=23 सितम्बर 2013}}</ref> । 'तीस मार खाँ' इत्यस्मिन् चलच्चित्रे कैट्रीना इत्यस्याः प्रदर्शनस्य प्रशंसा नाभवत्, परन्तु तया एकस्मिन् 'शीला की जवानी'-नामके आइटम्-गीते यः अभिनयः कृतः, तेन तस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite news|last=राव|first=रेनुका|title=Review: Tees Maar Khan is not worth even a free ticket|trans_title= समीक्षा : तीसमार खां विना मूल्यम् अपि न द्रष्टव्यम् |language=आङ्ग्लं|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/review-review-tees-maar-khan-is-not-worth-even-a-free-ticket-1485367|accessdate=२१/०२/२०१५|work=डेली न्यूज एंड एनालिसिस|date=3 दिसम्बर 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=Sheila gets her jawani to Mirchi|trans_title=शीला की जवानी मिर्ची तक|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-29/news-interviews/28245168_1_mirchi-sheila-ki-jawani-katrina-kaif|accessdate=23 २१/०२/२०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इंडिया|date=29 नवम्बर 2010|archive-date=2013-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928034249/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-11-29/news-interviews/28245168_1_mirchi-sheila-ki-jawani-katrina-kaif|deadurl=yes}}</ref> । २०११ तमे वर्षे सा [[ऋत्विक् रोशन]], [[फरहान अख्तर]], [[अभय देयोल]], कल्की केकलां इत्यादिभिः सह जोया अख्तर इत्यनया निर्मिते 'जिन्दगी न मिलेगी दोबारा'-नामके चलच्चित्रे अभनयम् अकरोत् । चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । तेन चलच्चित्रेण आविश्वं {{INR}} १५३ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि <ref name="top"/><ref>{{cite web|last=मिरानी|first=विनोद|title=Singham declared big hit at box office|trans_title= सिङ्घम् अतिसफलचलच्चित्रम्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.rediff.com/movies/report/singham-declared-big-hit-at-box-office/20110801.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=२१/०२/२०१५|date=1 अगस्त 2011}}</ref> । समीक्षकैः चलच्चित्रस्य भूरिशः प्रशंसाः कृताः <ref>{{cite web|title='जिंदगी ना मिलेगी दोबारा'|url=http://khabar.ndtv.com/news/filmy/review-znmd-336973|publisher=NDTV इंडिया|accessdate=२१/०२/२०१५|date=15 जुलाई 2011|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714150830/http://khabar.ndtv.com/news/filmy/review-znmd-336973|deadurl=yes}}</ref> । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य सर्वैः प्रशंसा कृता <ref>{{cite news|last=कुइपर्स|first=रिचर्ड|title=Review: ‘Zindagi na milegi dobara’|trans_title=समीक्षा: 'ज़िंदगी न मिलेगी दोबारा'|language=आङ्ग्लं|url=http://variety.com/2011/film/reviews/zindagi-na-milegi-dobara-1117945686/|accessdate=23 सितम्बर 2013|newspaper=वैराईटी|date=21 जूलाई 2011}}</ref> । 'जिंदगी न मिलेगी दोबारा'-चलच्चित्रं तस्य वर्षस्य सफलतमेषु चलच्चित्रेषु अन्यतमम् आसीत् । प्रमुखैः भारतीयपुरस्कारैः तत् चलच्चित्रं सम्माननं प्रापत् । बहुत्र तु श्रेष्ठचलच्चित्रस्य श्रेण्याम् अपि तस्य चलच्चित्रस्य सम्मानः अभवत् <ref>{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587|title=Zindagi Na Milegi Dobara (2011) &#124; Latest Movie Awards|accessdate=२१/०२/२०१५|publisher=Bollywood Hungama|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103035713/http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/awards/id/535587|archivedate=2013-11-03|deadurl=no}}</ref> । ततः सा 'यश राज फिल्म्स' इत्यस्याः संस्थायाः 'मेरे ब्रदर की दुल्हन'-चलच्चित्रे इमरान खान इत्यनेन सह अभनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे अली जफर-नामकः पाकिस्थानदेशीयः अभिनेता अपि कार्यम् अकरोत् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य, चलच्चित्रस्य च भूरिशः प्रशंसाः अभूवन् <ref>{{cite web|title=इमरान स्वस्य “ब्रदर की दुल्हन” अन्वेष्टुं निर्गतः |url=http://jagranreviews.jagranjunction.com/2011/09/09/mere-brother-ki-dulhan-hindi-movie-review-free-tickets/|publisher=दैनिक जागरण|accessdate=२१/०२/२०१५|date= 9 सितम्बर 2011}}</ref> । कैट्रीना तस्मिन् चलच्चित्रे मुख्यनायिकात्वेन अभिनयम् अकरोत् । तस्याः पात्रं परितः एव सम्पूर्णस्य चलच्चित्रस्य पटकथा निर्मिता आसीत् । तस्य चलच्चित्रस्य व्यापारिकसफलतायै, चलच्चित्रस्य सफलतायै च विश्लेषकाः कैट्रीना इत्यस्यै श्रेयाः अयच्छन् <ref>{{cite news|last=काना|first=जावेद|title=Heroine-centric roles are back in Bollywood|trans_title=नायिकाकेन्द्रितानि चलच्चित्राणि|language=आङ्ग्लं|url=http://www.the-star.co.ke/news/article-49400/heroine-centric-roles-are-back-bollywood|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=द स्टार (केन्या)|date=15 सितम्बर 2011|archive-date=2013-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927162002/http://www.the-star.co.ke/news/article-49400/heroine-centric-roles-are-back-bollywood|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite news|last=Kotwani|first=हिरेन|title=Salman magic rubs off on Katrina|trans_title=सलमान|language=आङ्ग्लं|url=http://archive.mid-day.com/entertainment/2011/sep/130911-Salman-magic-rubs-off-on-Katrina.htm|accessdate=२१/०२/२०१५|newspaper=मिड डे|date=13 सितम्बर 2011}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> । स्वाभिनयस्य कृते 'फिल्मफेयर'-पुरस्काराय द्वितीयप्रत्याशिनित्वेन तस्याः नामाङ्कनम् अभवत् <ref>{{cite web|title=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011|trans_title=57 तमे आइडिया फिल्मफेयर पुरस्कार 2011 वर्षस्य नामाङ्कनम्|language=आङ्ग्लं|url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/2974/|publisher=बॉलीवुड हंगामा|accessdate=२१/०२/२०१५|date=11 जनवरी 2012}}</ref> । === २०१२ तः २०१५ पर्यन्तम् === [[File:Katrina Kaif at the launch of 'Ek Tha Tiger's first song 'Mashallah' 12.jpg|left|thumb|upright=0.8 |'''एक था टाइगर इत्यस्य चलच्चित्रस्य प्रप्रथमस्य 'माशाल्लाह'-नामकस्य गीतस्य मञ्चनकार्यक्रमे कैट्रीना, २०१२''']] २०१२ तमे वर्षे कैट्रीना 'अग्निपथ'-नामके चलच्चित्रे अतिलोकप्रिये आइटम-गीते अभिनयम् अकरोत् । तस्य गीतस्य नाम 'चिकनी चमेली' इति । तस्य गीतस्य निर्माणकार्यं दशदिनानि अचलत् । तस्मिन् गीते सा [[महाराष्ट्रियलोकनृत्यम्]] अकरोत् । नृत्यस्य शैली [[लावणी]] आसीत् । तस्य गीतस्य मञ्चनानन्तरं कैट्रीना अवदत्, "'चिकनी चमेली'-गीतस्य कृते सर्वे मम प्रशंसां कुर्वन्तः सन्ति । तस्य गीतस्य नृत्यं कर्तुं मह्यं बह्वरोचत् । गीतस्य अभिनये मया बहुः परिश्रमः कृतः । यतो हि अहं पुरा कदापि एतादृशं नृत्यं नाकरवम् । तत् गीतम् अतिशीघ्रगामि आसीत् । परन्तु तदेव मम कृते समाह्वानम् (challenge) आसीत्" इति <ref>{{cite web |title='चिकनी चमेली' समाह्वानम् आसीत् - कटरीना कैफ् |url= http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2011/12/111226_katrinakaif_chikanichameli_dk.shtml |publisher=बीबीसी हिंदी|accessdate=22 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|last=राजे|first=अभिषेक|title=Chikni Chameli gets 3.8 million views within a week!|trans_title=चिकनी चमेली एकस्मिन् सप्ताहे ३८ कोटिवारं जनैः दृष्टम्|language=आङ्ग्लं|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif|accessdate=२२ फरवरी २०१५|newspaper=द टाइम्स ऑफ इण्डिया|date=28 दिसम्बर 2011|archive-date=2013-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015114513/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-28/news-interviews/30562001_1_chikni-chameli-agneepath-katrina-kaif|deadurl=yes}}</ref> । ततः, सा कबीर खान इत्यनेन निर्मते गुप्तचरविषयेन सँल्लग्ने 'एक था टाइगर'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा आईएसआई इत्यस्याः संस्थायाः सदस्यत्वेन अभिनयम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा [[रॉ]] इत्यस्याः भारतीयसंस्थायाः सदस्ये स्निह्यति । चलच्चित्रम् अतिसफलम् अभवत् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्य, तस्याः युद्धसम्बद्धानां दृश्यानाम् अपि अतिप्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web |title= एक था टाइगर : चलच्चित्रस्य समीक्षा |url= http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2012/08/120815_ek_tha_tiger_review_pkp.shtml |publisher=बीबीसी हिंदी|accessdate=२२/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite news|last=राजे|first=अभिषेक|title= एक था टाइगर (समीक्षा) |url= http://navbharattimes.indiatimes.com/movie-masti/movie-review/movie-review-ek-tha-tiger/moviereview/15507104.cms |accessdate=२२ फरवरी २०१५| publisher=नवभारत टाइम्स |date=28 दिसम्बर 2011}}</ref>। [[सलमान खान]] इत्ययं कैट्रीना इत्यस्याः पूर्वप्रेमी आसीत् । अतः तेन सह तस्याः चलच्चित्राभिनयेन अनेकाः प्रश्नाः, जिज्ञासाः च उत्पन्नाः । तेषां प्रश्नानां, जिज्ञासानां च बलेनैव आविश्वं {{INR}} ३११ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि तेन चलच्चित्रेण । 'एक था टाइगर' इतिचलच्चित्रं वर्षस्य सर्वाधिकं धनार्जनकं चलच्चित्रम् अभवत् <ref>{{cite web|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/72216/6|title='एक था टाइगर'-चलच्चित्रे सलमान, कैट्रीना सहाभिनयम् अकुरुताम्|publisher=IBN 7|date=11 मई 2012|accessdate=२२/०२/२०१५|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714165815/http://khabar.ibnlive.in.com/news/72216/6|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat=|title=Chennai Express Crosses Ek Tha Tiger Worldwide In Ten Days|publisher=भारतीयचलच्चित्रम्|date=19 अगस्त 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131105220137/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=5979&nCat=|archivedate=2013-11-05|accessdate=2015-03-02|deadurl=no}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/415845/20121217/top-10-grossers-2012.htm|title=Top 10 Bollywood Box Office Grossers of 2012; "Ek Tha Tiger" Tops List|date=17 दिसम्बर 2012|work=International Business Times|accessdate=२२/०२/२०१५}}</ref> । [[File:Anushka Sharma, Shahrukh Khan and Katrina Kaif at the premiere of JAB TAK HAI JAAN.jpg|left|thumb|अनुष्का शर्मा, शाहरुख खान, कैट्रीना कैफ् च एकस्मिन् कार्यक्रमे]] २०१२ तमे वर्षे कैट्रीना इत्यनया [[यश चोपडा]] इत्यस्य प्रणयारम्ये (romantic) चलच्चित्रे कार्यं कृतम् । तस्मिन् प्रणयारम्ये (romantic) 'जब तक है जान'-चलच्चित्रे [[शाहरुख खान]], [[अनुष्का शर्मा]] चापि आस्ताम् । चलच्चित्रे कैट्रीना इत्यनया मीरा-नामिकायाः महिलायाः अभिनयः कृतः । सा मीरा भगवन्तम् एकदा याचते स्म यत्, यदि तस्याः प्रेमी मूर्छायाः प्रकोपात् मुक्तः भवति, तर्हि सा तस्य जीवनात् सुदूरे गमिष्यति इति । एतत् चलच्चित्रम् प्रशंसावतां समीक्षां प्राप्तत् । राजीव मसन्द-नामकः चलच्चित्रस्य समीक्षकः कुत्रचित् अलिखत्, "यद्यपि तस्य चलच्चित्रस्य पटकथायां बहव्यः क्षतयः सन्ति, तथापि एतत् चलच्चित्रं वीक्षणीयम् अस्ति । एतत् भवत्सु प्रेमपराकाष्टायाः अनुभूतिं जनयिष्यति" इति <ref>{{cite web|title=समीक्षा - प्रेमपराकाष्टयाः अनुभूतिं जनिष्यति ‘जब तक है जान’|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/85635/6/|date=14 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=IBN 7|archive-date=2014-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715010508/http://khabar.ibnlive.in.com/news/85635/6/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |title=समीक्षा - जब तक है जान|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/Movie-Review-Jab-tak-hai-jaan/moviereview/17213852.cms|date=14 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=नवभारत टाइम्स}}</ref> । चलच्चित्रस्य प्रशंसा तु अभवत्, परन्तु कैट्रीना इत्यस्याः प्रदर्शनविषये समीक्षकैः मिश्रितप्रतिस्पन्दः प्रदत्तः । बीबीसी इत्यस्य चलच्चित्रसमीक्षकेण अर्णब बनर्जी इत्यनेन लिखितम्, "कैट्रीना इत्यस्याः नृत्यं सौन्दर्यं, कार्यशैली इत्यादीनि बहूत्तमानि सन्ति, परन्तु भावप्राक्ट्यस्य दृश्येषु सा सम्यक् रीत्या कार्यं कर्तुं न पारयति" इति <ref>{{cite web |title=जब तक है जान |publisher=बीबीसी हिंदी|url=http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2012/11/121112_film-review_jab_tak-hai_jaan_dk.shtml|date=14 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite web|title=चलच्चित्रस्य समीक्षा : प्रणयारम्यं चलच्चित्रं ‘जब तक है जान’|publisher=IBN 7|url=http://khabar.ibnlive.in.com/latest-news/movies/Movie-Review-Jab-Tak-Hai-Jaan-1535572-0.html?ref=hindi.in.com|date=17 नवम्बर 2012|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714140313/http://khabar.ibnlive.in.com/latest-news/movies/Movie-Review-Jab-Tak-Hai-Jaan-1535572-0.html?ref=hindi.in.com|deadurl=yes}}</ref> । एतत् चलच्चित्रं अतिसफलं चलच्चित्रम् आसीत् । आविश्वं {{INR}} २११ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि तेन चलच्चित्रेण <ref>{{cite news|last=Mehta|first=Ankita|title='Jab Tak Hai Jaan' Box Office Collection: Shahrukh Starrer is a Blockbuster Overseas|url=http://www.ibtimes.co.in/articles/411072/20121204/jab-tak-hai-jaan-box-office-collection.htm|work=International Business Times|accessdate=२३/०२/२०१५|date=4 दिसम्बर 2012}}</ref> । २०१३ तमे वर्षे कैट्रीना [[विजय कृष्ण आचार्य|विजय कृष्ण आचार्य-इत्याख्येन]] निर्देशिते 'धूम 3'-नामके चलच्चित्रे कार्यम् अकरोत् । तस्मिन् चलच्चित्रे सा [[आमिर खान]], [[अभिषेक बच्चन]], [[उदय चोपडा]] इत्येतैः सह अभिनयम् अकरोत् । सा क्रीडारङ्गस्य (Circus) नट्याः अभिनयम् अकरोत् । तत् चलच्चित्रं सङ्ग्रामपूर्णं (action), रोमाञ्चकं (thriller) च आसीत् । यद्यपि चलच्चित्रे कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयकालः अतिस्वल्पः आसीत्, तथापि सा आकर्षणस्य केन्द्रम् अभवत् । तस्याः अभिनयस्य कृते समीक्षकाणां मिश्रितः प्रतिस्पन्दः आसीत् । परन्तु नृत्याय, क्रीडारङ्गस्य क्रीडाभिनयाय च तस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web|url=http://m.ibnkhabar.com/news/113709/6/|title=समीक्षा : निराशात्मकं चलच्चित्रं ‘धूम-3’|date=21 दिसम्बर 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=IBN|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714194158/http://m.ibnkhabar.com/news/113709/6/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://aajtak.intoday.in/story/film-review-dhoom3-aamir-at-its-best-1-750043.html|title=समीक्षा - धूम|date=20 दिसम्बर 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=[[आज तक]]}}</ref> । आविश्वं {{INR}} ५०० कोटिरूप्यकेभ्यः अधिकं धनार्जनम् अभवत् । एवं सर्वाधिकधनार्जनकं चलच्चित्रम् अभवत् <ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/hindi/entertainment/2014/01/140107_dhoom3_500cr_vm.shtml|title=५०० कोटिरूप्यकेभ्यः अधिकं धनार्जनम् 'धूम'!|publisher=बीबीसी हिंदी|date=7 जनवरी 2014|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6355&nCat|title=Dhoom 3 ALL TIME Number One Worldwide Grosser: 500 cr Plus Expected|publisher=Box Office India|date=1 जनवरी 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140102192306/http://boxofficeindia.com/boxnewsdetail.php?page=shownews&articleid=6355&nCat|archivedate=2014-01-02|accessdate=2015-03-02|deadurl=no}}</ref> । २०१४ तमे वर्षे तया [[सिद्धार्थ आनन्द]] इत्यनेन रचिते 'बैङ्ग बैङ्ग'-नामके चलच्चित्रे अभिनयः कृतः । तत् चलच्चित्रं [[हॉलीवुड]]-संस्थायाः 'नाइट एण्ड् डे'-नामकस्य चलच्चित्रस्य आधारेण निर्मितम् आसीत् <ref>{{cite web|url=http://abpnews.abplive.in/movies/2014/10/03/article412130.ece/Movie-Review-Bang-Bang#.VFSaX58QOaY|title=समीक्षा : रचनात्मकतायाः अभाने निर्मतिं 'बैङ्ग-बैङ्ग'-चलच्चित्रम्|publisher=एबीपी न्यूज|date=3 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101170443/http://abpnews.abplive.in/movies/2014/10/03/article412130.ece/Movie-Review-Bang-Bang#.VFSaX58QOaY|deadurl=yes}}</ref> । कैट्रीना तस्मिन् चलच्चित्रे कोषागारस्य कर्मचारिण्याः भूमिकाम् अभजत् । सा कर्मचारिणी अपरिचिते पुरुषे (ऋत्विजि) स्निह्यति । ततः तयोः जीवनं विभिन्नाभिः समस्याभिः ग्रस्तं भवति । परन्तु ऋत्विक् सर्वदा कैट्रीना इत्यस्याः रक्षणं करोति । चलच्चित्रम् अतिनैराश्यवन्तं प्रतिस्पन्दं प्रापत् । कैट्रीना इत्यस्याः अभिनयस्यापि नैराश्यवान् प्रतिस्पन्दः आसीत् <ref>{{cite web|title=बैङ्ग बैङ्ग : चलच्चित्रस्य समीक्षा|first=समय|last=ताम्रकर|date=2 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher= वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/bollywood-movie-review/bang-bang-hrithik-roshan-katrina-kaif-114100200033_1.html}}</ref><ref>{{cite web|title=समीक्षा : बैङ्ग-बैङ्ग?|first=राजीव|last=मसंद|date=3 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=IBN खबर|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/128353/6/36|archive-date=2014-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20141101111840/http://khabar.ibnlive.in.com/news/128353/6/36|deadurl=yes}}</ref> । तथापि चलच्चित्रं व्यावसायिकदृष्ट्या तु सफलम् एव आसीत् <ref>{{cite web|url=http://www.patrika.com/news/bang-bang-beats-salmans-ek-tha-tiger/1038900|title="बैङ्ग बैङ्ग" ३२३ कोटिरूप्यकाणि|publisher=राजस्थान पत्रिका|date=20 अक्टूबर 2014|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । २०१५ तमे वर्षे सा द्वयोः चलच्चित्रयोः अभिनयं कुर्वती अस्ति । कबीर खान इत्यनेन निर्मिते 'फैण्टम'-इत्याख्ये चलच्चित्रे सा सैफ अली खान इत्यनेन सह अभिनयं करोति । तेन चलच्चित्रेण सह [[अनुराग बसु]] इत्यनेन रचिते 'जग्गा जासूस'-इत्याख्ये हास्यचलच्चित्रे [[रणबीर कपूर]] इत्यनेन सह कार्यं करोति <ref name="फैण्टम">{{cite web|url=http://bollywood.punjabkesari.in/news/article-226813#.U7KOkX_4X6Y|title=फैण्टम इत्यस्मिन् सङ्ग्रामं करिष्यति कैट्रीना कैफ्|publisher=[[पञ्जाब केसरी]]|date=14 मार्च 2014|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref><ref name="जग्गा जासूस">{{cite web|title=जग्गा जासूस इत्यस्मिन् अपि सङ्ग्रामं करिष्यति कैट्रीना कैफ्|url=http://www.dakshinbharat.com/%E0%A4%9C%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE-%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%B8-%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%82-%E0%A4%8F%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%B6%E0%A4%A8-%E0%A4%95%E0%A4%B0%E0%A4%A4/|publisher=दक्षिण भारत राष्ट्रमत|date=25 जून 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-09-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20140912164215/http://www.dakshinbharat.com/%e0%a4%9c%e0%a4%97%e0%a5%8d%e0%a4%97%e0%a4%be-%e0%a4%9c%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%82%e0%a4%b8-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%82-%e0%a4%8f%e0%a4%95%e0%a5%8d%e0%a4%b6%e0%a4%a8-%e0%a4%95%e0%a4%b0%e0%a4%a4/|deadurl=yes}}</ref> । == व्यक्तिगतं जीवनम् == [[File:Ranbir Kapoor and Katrina Kaif at APKGK success party.jpg|left|thumb|upright=1|'''रणबीर कपूर, कैट्रीना कैफ् च 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-चलच्चित्रस्य सफलतायाः उत्सवे ।''']] [[File:Ranbir & Katrina promoting Ajab Prem Ki Ghazab Kahani at Fame Malad.jpg|thumb|२००९ तमे वर्षे रणबीर इत्यनेन सह कैट्रीना कैफ्]] कैट्रीना इत्यस्याः नैजजीवनं पत्रकारैः व्यापकरूपेण चर्चितम् अस्ति । सा स्वस्याः नैजजीवनस्य विषये चर्चां कर्तुम् अनिच्छुका एव भवति । तस्याः कथनम् अस्ति, "अहम् अतिभावुका महिला अस्मि । मम कृते मम सम्बन्धाः अतिनैजाः । अतः अहं तेषां विषये चर्चां कर्तुं नेच्छामि, तथा च मम नैजजीवने अन्येषां विक्षेपम् अपि नेच्छामि । मम नैजसम्बद्धैः संलग्नानां सुखानां दुःखानां च स्पष्टीकरणं मम कृते आवश्यकं नास्ति" इति <ref>{{cite web|title=नैजजीवने "चर्चा मास्तु" : कैट्रीना|date=18 जून 2011|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=राजस्थान पत्रिका|url=http://rajasthanpatrika.patrika.com/article/dd/26809.html|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304190501/http://rajasthanpatrika.patrika.com/article/dd/26809.html|deadurl=yes}}</ref> । सलमान खान इत्यनेन सह तस्याः सम्बद्धानां चर्चा २००४ तमे वर्षे आसीत् <ref>{{cite web|title=नैजजीवने अहं लज्जायुक्ता अस्ति : कैट्रीना कैफ्|date=2 मई 2004|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=नवभारत टाइम्स|url=http://navbharattimes.indiatimes.com/-/articleshow/654118.cms}}</ref> । यद्यपि २०१० तमे वर्षे तयोः सम्बद्धविच्छेदः अभवत्, ततः कैट्रीना तस्य सम्बन्धस्य विषये किमपि नावदत्, तथापि सा अङ्ग्यकरोत् यत्, सः सम्बन्धः तस्याः जीवनस्य प्रप्रथमः गभीरः सम्बन्धः आसीत् इति <ref>{{cite news|title=Salman was my first serious relationship: Katrina Kaif|trans_title=सलमान इत्यनेन सह मम प्रप्रथमः गभीरः सन्बन्धः आसीत् : कैट्रीना कैफ्|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Salman-was-my-first-serious-relationship-Katrina-Kaif/Article1-778948.aspx|accessdate=२३/०२/२०१५|work=हिंदुस्तान टाइम्स|date=7 दिसम्बर 2011|archive-date=2015-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20150707215529/http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Tabloid/Salman-was-my-first-serious-relationship-Katrina-Kaif/Article1-778948.aspx|deadurl=yes}}</ref> । सम्बन्धविच्छेदे सत्यपि उभयोः मित्रता आसीत् । कैट्रीना वदति यत्, "सलमान इत्ययं मयि आत्मविश्वासं जनयति तथा च मम मार्गदर्शनम् अपि करोति <ref>{{cite web|title=सलमान इत्यनेन सह सुसम्बन्धाः : कैट्रीना कैफ् |date=|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/entertainment-film-gossip/सलमान-से-मेरा-रिश्ता-आज-भी-बेहतर-कैट्रीना-कैफ्-1140222022_1.htm}}</ref> । "सलमान सर्वदैव मम मार्गदर्शनं कर्तुम् उपस्थितः भवति । यतो हि अहं चलच्चित्रोद्योगस्य विषये किमपि न जानामि । आरम्भकालादेव सलमान वदति स्म यत्, त्वम् एकस्मिन् दिने सफला भविष्यसि इति । तस्य तत् कथनं मम मस्तिष्के पौनःपुन्येन भ्रमति स्म" <ref>{{cite web|title=सलमान इत्यस्य विश्वासः आसीत् यत्, अहं सफलता भविष्यामि : कैट्रीना|date=8 मई 2010|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=[[आईबीएन खबर]]|url=http://khabar.ibnlive.in.com/news/32707/6/|archive-date=2014-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826115231/http://khabar.ibnlive.in.com/news/32707/6/|deadurl=yes}}</ref> । [[File:Katrina kaif in cuba.JPG|thumb|200px|न्यू योर्क-स्पर्धाविजेतारैः सह कैट्रीना]] पत्रकारैः अनुमितं यत्, सलमान-कैट्रीना इत्यनयोः सम्बन्धविच्छेदस्य कारणं रणबीर कपूर आसीत् । कैट्रीना यदा 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-इत्याख्ये चलच्चित्रे कार्यं करोति स्म, तदा रणबीर कपूर इत्यनेन सह तस्याः नैकट्यम् अवर्धत <ref>{{cite web|title=मम नैजजीवनं ममैवास्ति । : कैट्रीना|date=24 अगस्त 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=प्रभात खबर|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/102177-ranbir-kapoor-katrina-kaif-affairs-cleaning.html}}</ref> । तयोः नैकट्यविषये कैट्रीना, रणबीर च इतीमौ किमपि नावदताम् । परन्तु तयोः सम्बन्धः पत्रकारैः बहुचर्चितः, संशोधितश्च । यतो हि तौ उभौ अन्यव्यक्तेः प्रेमपाशे बद्धौ आस्ताम् <ref>{{cite web|title=कीदृशः एषः सम्बन्धः …|date=20 जुलाई 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=दैनिक ट्रिब्यून|url=http://dainiktribuneonline.com/2013/07/ये-रिश्ता-क्या-कहलाता-है/}}</ref> । २०१३ तमस्य वर्षस्य अगस्त-मासे इबीसा-मध्ये अवकाशदिनेषु प्रेमानन्दं कुर्वन्तौ कैटरिना-रणबीर इत्येतौ एकस्य पत्रकारस्य दृष्टिपथि आगतौ । सः पत्रकारः तयोः अन्तरङ्गचित्राणि अकर्षत् । तस्य पत्रकारस्य नाम स्टारडस्ट् इति आसीत् । तेन तानि चित्राणि एकस्यां मासिकपत्रिकायां प्रकाशितानि । तेन तयोः प्रेमसम्बन्धस्य पुष्टता अभवत् <ref>{{cite web|title=समुद्रस्य तरङ्गेषु कैट्रीना, 'बिकनी' रणबीर च|date=26 जुलाई 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=जी न्यूज|url=http://zeenews.india.com/hindi/news/मनोरंजन/समंदर-की-लहरों-के-बीच-कैट्रीना-बिकनी-और-रणबीर/175368}}</ref> । तानि चित्राणि यदा सर्वेषां सम्मुखम् आगतानि, तदा कैट्रीना प्रकाशसंस्थायै पत्रं प्रैषयत् । तस्मिन् पत्रे लिखितम् आसीत् यत्, तानि चित्राणि प्रकाशनविभागेन प्रकाशितानि अतः अहं रुष्टा अस्मि । यतो हि तानि चित्राणि मम अनुमतिं विना भवतां सम्पादकेन कर्षितानि <ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् अति रुष्टा अभवत्....|date=|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=वेबदुनिया|url=http://hindi.webdunia.com/entertainment-film-gossip/कैट्रीना-कैफ्-हुईं-नाराज-लिखा-खुला-खत-1130802026_3.htm}}</ref> । == कार्यक्रमेषु कैट्रीना == [[File:Katrina Kaif at the GIFA Awards in 2006.jpg|left|thumb|upright=1|२००६ ग्लोबल् इण्डियन् फिल्म्-पुरसकारे प्रदर्शनं कुर्वती कैट्रीना कैफ्]] [[File:Katrina Kaif at 18th Annual Colors Screen Awards 2012 (14).jpg|right|thumb|upright=1|'''एकस्मिन् पुरस्कारसम्मेलने प्रदर्शनं कुर्वती कैट्रीना (चिकनी चमेली) ।''']] चलच्चित्रेषु अभिनयेन सह कैट्रीना इत्यनया अनेकेषु रङ्गमञ्चकार्यक्रमेषु अपि भागः ऊढः । २००८ तमे वर्षे 'टेम्पटेशन् रीलोडेड २००८'-इत्याख्ये कार्यक्रमे सा भागम् अवहत् । तस्य कार्यक्रमस्य सङ्गीतश्रङ्खलायां सा विभिन्नेषु देशेषु प्रदर्शनम् अकरोत् । रॉटरडैम्, [[नीदरलैण्ड]] इत्यनयोः देशयोः आयोजितः सः कार्यक्रमः अनेकैः अभिनेतृभिः युक्तः आसीत् । तस्मिन् कार्यक्रमे [[अर्जुन रामपाल]], [[करीना कपूर]], [[शाहरुख खान]], [[गणेश हेगडे]], [[जावेद अली]], [[अनुषा दाण्डेकर]] सदृशाः अभिनेतारः अपि भागम् अवहन् । केचन मासाः सा तस्मिन् कार्यक्रमे व्यस्ता आसीत् । ततः भारतं प्रत्यागत्य सा पुनः शाहरुख-करीना-अर्जुनेत्यादिभिः सह [[दुबई]]-महानगरम् अगच्छत् । तत्र दुबई-महानगरस्य एरीना-स्थले १५,००० दर्शकानाम् उपस्थितौ सा प्रदर्शनं कृतवती <ref>{{cite web |url=http://zeenews.india.com/news/movies-and-theatre/blast-in-dubai-srk-arrives-with-temptation-reloaded_478801.html |title=Blast in Dubai: SRK arrives with ‘Temptation Reloaded’|trans_title=योग्य कार्यक्रमः|language=आङ्ग्लं|accessdate=२३/०२/२०१५|date=25 अक्टूबर 2008 |work=ज़ी न्यूज़}}</ref> । कैट्रीना इत्यनया पुरस्कारसम्मेलनेषु, आरक्षकसम्मानकार्यक्रमेषु, सङ्गीतसमारोहेषु च बहुधा प्रदर्शनानि कृतानि । मस्कट-महानगरे आयोजिते 'टेम्पटेशन् रीलोडेड २०१३' इत्यस्मिन् कार्यक्रमे सा [[शाहरुख खान]], अली जफर, [[प्रीति जिण्टा]] इत्यादिभिः सह प्रदर्शनम् अकरोत् । कैट्रीना २००९ तमे वर्षे [[जोहानसबर्ग]]-महानगरे वाण्डरर्स क्रिकेट स्टेडियम-मध्ये अन्ताराष्ट्रियकार्यक्रमे भागम् अवत् <ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/sports/katrina-akon-bring-curtains-down-on-ipl-2009-imagegallery-cricket-jfzjK9bdhgc.html |title=Katrina-Akon bring curtains down on IPL 2009|trans_title=कैट्रीना-एकॉन आईपीएल 2009 इत्यस्य उद्घाटनम् अकरोत्|language=आङ्ग्लं|publisher=सिफ़ी |accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । ततः २०१३ तमे वर्षे अपि सा 'आई पी एल्'-क्रीडायाः उद्घाटनसमारोहे प्रदर्शनं कृतवती <ref>{{cite web |url=http://www.bbc.co.uk/hindi/sport/2013/04/130402_ipl_opening_pp.shtml |title=शाहरुख-कैट इत्यनयोः प्रदर्शनानन्तरं आईपीएल-6 आरब्धम् |accessdate=२३/०२/२०१५|date=3 अप्रैल 2013 |publisher=बीबीसी हिंदी}}</ref> । कैट्रीना स्वाभिनीतानां चलच्चित्राणां गीतेषु विभिन्नेषु पुरस्कारसमारोहेषु प्रदर्शनं करोति । २००६ तमे वर्षे कैट्रीना 'ग्लोबल इण्डियन'-पुरस्कारे प्रदर्शनम् अकरोत् । ततः वर्षद्वयानन्तरं २००८ तमे वर्षे 'रेस'-चलच्चित्रस्य गीतेषु नवमे 'अन्ताराष्ट्रिय-भारतीय-चलच्चित्र-अकादमी'-पुरस्कारसमारोहे नृत्यम् अकरोत् <ref>{{cite news|title=Going global|trans_title=वैश्विकम्|url=http://www.telegraphindia.com/1061030/asp/calcutta/story_6933881.asp|accessdate=17 मार्च 2014|work=द टेलिग्राफ|date=30 अक्टूबर 2006}}</ref><ref>{{cite web|title=Akshay, Govinda steal the thunder at IIFA awards|trans_title=अक्षय, गोविंदा |url=http://zeenews.india.com/entertainment/iifa08/article3459.htm-work=Zeenews|publisher=जी न्यूज़|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । २००९ तमे वर्षे पञ्चपञ्चाशत्तमे 'फिल्मफेयर'-पुरस्कारसमारोहे तथा च २०१३ तमे वर्षे 'जी सिने'-पुरस्कारसमारोहे च सा प्रदर्शनम् अकरोत् । उभौ समारोहौ [[मुम्बई]]-महानगरे आस्ताम् <ref name="Filmfare" /><ref>{{cite web|date=22 जनवरी 2013|title=Katrina in Sheila mode at Zee Cine Awards|trans_title=जी सिने अवार्ड्स मध्ये शीला|url=http://movies.ndtv.com/videos/katrina-in-sheila-mode-at-zee-cine-awards-262706|publisher=NDTV|accessdate=२३/०२/२०१५|archive-date=2014-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006094914/http://movies.ndtv.com/videos/katrina-in-sheila-mode-at-zee-cine-awards-262706|deadurl=yes}}</ref> । == समाचारेषु कैट्रीना == '[[दैनिक जागरण]]'-इत्याख्ये समाचारपत्रे कैट्रीना इत्यस्याः विषये एकः लेखः प्रकाशितः अभवत् । तस्मिन् लेखे उल्लिखितम् आसीत् यत्, यद्पि कैट्रीना हिन्दीभाषां न जानाति तथा च सा विदेशिमहिला अस्ति, तथापि भारतीयचलच्चित्रजगति सफलतायाः पर्यायत्वेन कैट्रीना इत्यस्याः नाम देदीप्यमानम् अस्ति <ref>{{cite web|title=सफलाभिनेत्री कैट्रीना कैफ्|date=26 सितम्बर 2010|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://entertainment.jagranjunction.com/2010/09/26/katrina-kaif-and-her-biography/|publisher=दैनिक जागरण}}</ref> । कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः समकालीनासु सर्वासु अभिनेत्रीषु सफला अभिनेत्री अस्ति <ref>{{cite web|title=भारतीयचलच्चित्रजगति कैट्रीना इत्यस्याः वर्चस्वम् |date=15 जुलाई 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://dainiktribuneonline.com/2014/07/अभिनय-और-अदाओं-के-दम-पर-कर-र/|publisher=दैनिक ट्रिब्यून}}</ref> । अभिनयसम्बद्धाः आलोचनाः कैट्रीना-विरुद्धं भवन्ति, तथापि सततं सा सफलतमाऽभिनेत्रीत्वेन भारतीयचलच्चित्रजगति ख्यातिं प्राप्तवती <ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् : प्रप्रथमा अभिनेत्री|date=|accessdate=14 सितम्बर 2014|url=http://hindi.webdunia.com/katrina-kaif-special/कैट्रीना-कैफ्-नंबर-वन-हीरोइन-109071400099_1.htm|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । एकया मासिकपत्रिकया सफलतमायाः अभिनेत्र्याः विषये सर्वेक्षणं कृतम् आसीत् । तस्मिन् सर्वेक्षणे कैट्रीना सफलतमाऽभिनेत्री अस्ति इति उद्घोषणा आसीत् <ref name="क्वीन">{{cite web|title= कैट्रीना कैफ् : बॉलीवुड्-महाराज्ञी|url=http://hindi.webdunia.com/entertainment-film-gossip/कैट्रीना-कैफ्-बॉलीवुड-की-क्वीन-1130114066_1.htm |date=13 सितम्बर 2011 |publisher=[[वेबदुनिया]]|date=|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । कैट्रीना इत्यस्याः विषये पत्रकारेषु मान्यता अस्ति यत्, सा स्वकार्यं प्रति समर्पिता व्यक्तिः अस्ति <ref name="सफलता">{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः सफलतायाः रहस्यम्|date=|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://hindi.webdunia.com/katrina-kaif-special/कैट्रीना-कैफ्-की-कामयाबी-का-राज-109071400097_1.htm|publisher=वेबदुनिया}}</ref> । 'अजब प्रेम की गजब कहानी'-चलच्चित्रस्य निर्देशकः [[राजकुमार सन्तोषी]] कैट्रीना इत्यस्याः कृते अवदत्, "सा प्रप्रथमक्रमाङ्कस्य अभिनेत्री अस्ति, परन्तु चलच्चित्रनिर्माणकाले सा तादृशं व्यवहारं कदापि न करोति । यद्यपि सा प्रख्याततमा अभिनेत्री अस्ति, तथापि निर्माणस्थले किमपि प्रभावितं न भवति" इति । कैट्रीना इत्यनया स्वाभिनयस्य क्षमता वर्धिता, हिन्दीभाषायाः शिक्षणं प्राप्तं च अतः तस्याः प्रशंसा सर्वत्र अभवत् । तेन सह तया 'आइटम'-गीतेषु यः अभिनयः कृतः, तस्य कृते अपि तस्याः प्रशंसा अभवत् <ref>{{cite web|title=सफला कैट्रीना कैफ्|date=16 जुलाई 2009|accessdate=२३/०२/२०१५|url=http://www.dw.de/कैट्रीना-कैफ़्ः-क़दम-क़दम-पर-कामयाबी/a-4493371|publisher=डॉयचे वेले}}</ref><ref>{{cite web|title=कैट्रीना कैफ् : सौन्दर्येण, परिश्रणेण च प्राप्तं शिखरम्|url=http://hindi.webdunia.com/news-career-gogetters/कैट्रीना-कैफ्-खूबसूरती-और-मेहनत-से-मिली-कामयाबी-1120121251_1.htm |date=13 सितम्बर 2011 |publisher=वेबदुनिया|date=|accessdate=२३/०२/२०१५}}</ref> । [[भारतम्|भारते]] याः अभिनेत्र्यः सन्ति, तासु कैट्रीना सर्वाधिकं पारिश्रमिकं प्राप्नोति इति मन्यते । जनानाम् अनुमानम् अस्ति यत्, सा एकस्य चलच्चित्रस्य कृते ५.५ वा ६ कोटिरूप्यकाणि स्वीकरोति । २०१३ तमे वर्षे प्राप्तसर्वाधिकपारिश्रमिकासु भारतीयाभिनेत्रीषु सा द्वितीये क्रमाङ्के आसीत् <ref>{{cite web|title=Top 10 Richest Bollywood Actresses of 2014|trans_title=२०१४ तमस्य वर्षस्य दश धनसम्पन्नाः अभिन्त्र्यः|language=आङ्ग्लं|date=9 नवम्बर 2013|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=स्पोर्ट रिच लिस्ट|url=http://www.sportrichlist.com/top10/highest-paid-bollywood-actresses/|archive-date=2014-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20140620211805/http://www.sportrichlist.com/top10/highest-paid-bollywood-actresses/|deadurl=yes}}</ref> । फोर्ब्स-पत्रिकायाः अनुमानानुसारं कैट्रीना इत्यनया २०१२ तमे वर्षे ६५ कोटिरूप्यकाणि अर्जितानि । तस्य फलस्वरूपं सा द्वादशे क्रमाङ्के आसीत् <ref>{{cite web|title=Katrina Kaif|trans_title=कैट्रीना कैफ्|date=|accessdate=14 जुलाई 2014|language=आङ्ग्लं|publisher=फोर्ब्स|url=http://forbesindia.com/profile/katrina-kaif/22|archive-date=2014-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20140623172242/http://forbesindia.com/profile/katrina-kaif/22|deadurl=yes}}</ref> । २०१३ तमस्य वर्षस्य सूच्यां सा दशमे क्रमाङ्के आसीत् । दशजनेषु सा एकाकिनी महिला आसीत् <ref>{{cite web|title=2013 Celebrity 100 List: Biggest Gainers and Losers|trans_title=एका महिला|date=|accessdate=२३/०२/२०१५|language=आङ्ग्लं|publisher=फोर्ब्स|url=http://forbesindia.com/article/2013-celebrity-100/2013-celebrity-100-list-biggest-gainers-and-losers/36685/2|archive-date=2014-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714230716/http://forbesindia.com/article/2013-celebrity-100/2013-celebrity-100-list-biggest-gainers-and-losers/36685/2|deadurl=yes}}</ref> । 'पीपल विथ मनी'-नामिकया पत्रिकया २०१४ तमे वर्षे आविश्वं सर्वाधिकधनार्जनं कृतवतीनां अभिनेत्रीणां नामानि उद्घोषितानि । तस्यां सूच्यां तस्याः प्रप्रथमः क्रमाङ्कः वर्तते <ref>{{cite news|first=कैरल|last=केअर्नी|title=Katrina Kaif highest paid actress in the world|trans_title=आविश्वं कैट्रीना कैफ् सर्वाधिकपारिश्रमिकं प्राप्तवती अभिनेत्री|language=आङ्ग्लं|date=14 जुलाई 2014|accessdate=२३/०२/२०१५|publisher=मीडियामास|url=http://en.mediamass.net/people/katrina-kaif/highest-paid.html}}</ref> । [[भारतम्|भारत]]देशे याः अभिनेत्र्यः सन्ति, तासु कैट्रीना सुन्दरतमा अस्ति इति मान्यता अस्ति । पत्रकारिताक्षेत्रे तस्याः त्वचः, केशानाम्, शरीराकृतेः च बहुधा प्रशंसा भवति <ref>{{cite web|title=Beauty Secrets of Katrina Kaif|trans_title=कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः सौन्दर्यस्य रहस्यम्|language=आङ्ग्लं|url=http://in.lifestyle.yahoo.com/beauty-secrets-of-katrina-kaif-090843212.html|date=12 अगस्त 2013|publisher=याहू!|accessdate=२४/०२/२०१५|archive-date=2014-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021082103/https://in.lifestyle.yahoo.com/beauty-secrets-of-katrina-kaif-090843212.html|deadurl=yes}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehealthsite.com/hindi/katrina-kaif-ki-khubsurati-ka-raaz-janana-chahenge-aap/ |title=किं त्वं कैट्रीना कैफ् इत्यस्याः सौन्दर्यस्य रहस्यं ज्ञातुम् इच्छसि ? |date=18 फरवरी 2014 |accessdate=२४/०२/२०१५ |archive-date=2014-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714140443/http://www.thehealthsite.com/hindi/katrina-kaif-ki-khubsurati-ka-raaz-janana-chahenge-aap/ |deadurl=yes }}</ref> । [[गूगल]]-गवेषणेन एका साङ्ख्यिकी प्रकाशिता अस्ति, तस्याः साङ्ख्यक्याः अनुसारं कैट्रीना [[भारतम्|भारत]]देशे सर्वाधिकलोकप्रियेषु बॉलीवुड-अभिनेतॄषु अन्यतमा अस्ति <ref>{{cite web |url=http://www.google.co.in/intl/en/press/zeitgeist2008/#top |title=2008 Year-End Google Zeitgeist|trans_title= २००८ तमे वर्षे गूगल-युगचेतना|language=आङ्ग्लं|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=गूगल}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Rahul-Katrina-Sania-most-searched-in-2009-Google-survey/articleshow/5348199.cms|title=Rahul, Katrina, Sania most searched in 2009: Google survey|trans_title=राहुल, कैट्रीना, सानिया सर्वाधिकान्विष्टाः तारकाः २००९ तमे वर्षे : गूगल-गवेक्षणस्य सर्वेक्षणम्|language=आङ्ग्लं|date=17 दिसम्बर 2009|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=द टाइम्स ऑफ इंडिया}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archive.indianexpress.com/news/google-zeitgeist-2011-katrina-most-searched-person-in-india/889548/|title=Google Zeitgeist 2011: Katrina most searched person in India|trans_title=गूगल-युगचेतना २०११ : भारते कैट्रीना इत्यस्याः अन्वेषणं सर्वाधिकजनैः कृतम् |language=आङ्ग्लं|date=19 दिसम्बर 2011|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=दि इंडियन एक्सप्रेस}}</ref> । 'ऍफ् एच् एम्'-पत्रिका २००८, २००९, २०११, २०१२, २०१३ वर्षेषु "आविश्वं कमनीयतममहिला"-त्वेन (sexiest) उदघोषयत् <ref>{{cite web|url=http://khabar.ibnlive.in.com/image-gallery/Moviemasala/-15042-0-1.html?ref=hindi.in.com|title=कैट्रीना आविश्वं कमनीयतमा (sexist) महिला|accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=IBN}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=FHM: Top 10 sexiest women|trans_title=कमनीयतमासु महिलासु कैट्रीना|language=आङ्ग्लं|url=http://indiatoday.intoday.in/gallery/fhm-top-10-sexiest-women/1/4997.html|accessdate=२४/०२/२०१५|work=इंडिया टुडे}}<br>{{cite web |title=Katrina announced as the Sexiest Woman yet again |trans_title=कैट्रीना एकवारं पुनः आविश्वं कमनीयतमा (sexist) महिला |language=आङ्ग्लं |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/features/type/view/id/3458/featureid/3645 |date=3 जुलाई 2012 |publisher=बॉलीवुड हंगामा |accessdate=२४/०२/२०१५ }}<br>{{cite web |title=Katrina Kaif to Priyanka Chopra: Meet FHM India's top 10 sexiest women in the world |trans_title=कमनीयतमासु महिलासु कैट्रीना |language=आङ्ग्लं |url=http://ibnlive.in.com/photogallery/14361.html |date=8 सितम्बर 2013 |publisher=सीएनएन आईबीएन |accessdate=२४/०२/२०१५ |archive-date=2014-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140804054339/http://ibnlive.in.com/photogallery/14361.html |deadurl=yes }}</ref> । 'इस्टर्न आई'-इत्याख्या ब्रितानीय-पत्रिका २००८ तः २०१२ पर्यन्तं सततं चत्वारि वर्षाणि "आविश्वं कमनीयतमजम्बूद्वीपीयमहिला"-त्वेन कैट्रीना इत्यस्याः नाम्नः उद्घोषणाम् अकरोत् <ref>{{cite web |url=http://www.amarujala.com/news/multiplex/bollywood/katrina-world-asian-sexiest-woman/ |title=जम्बूद्वीपे कमनीयतमा कैट्रीना |date=5 दिसम्बर 2013 |accessdate=२४/०२/२०१५|publisher=अमर उजाला}}</ref> । सा प्रप्रथमा महिला अस्ति, यस्याः प्रतिकृतित्वेन [[बार्बी|बार्बी-इत्याख्यायाः]] पाञ्चालिकायाः (Doll) निर्माणं जातम् अस्ति <ref>{{cite web|url=http://www.chauthiduniya.com/2011/05/kaitreena-ki-babri-doll.html|title=कैट्रीना इत्यस्याः बार्बी-पाञ्चालिका|publisher=चौथी दुनिया|date=|accessdate=२४/०२/२०१५|archive-date=2015-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923202439/http://www.chauthiduniya.com/2011/05/kaitreena-ki-babri-doll.html|deadurl=yes}}</ref> । == चलच्चित्राणां सूची == {| class="wikitable sortable" |+चिह्नम् | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् ।}} | एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् । |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- style="text-align:center;" !वर्षम् !चलच्चित्रम् !चरित्रम् !टिप्पणी |- |[[:वर्गः:२००3 तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००३]] || [[बूम (२००३ चलच्चित्रं)|बूम]] || रीना कैफ् || |- |[[:वर्गः:२००4तमे वर्षे निर्मतं तेलुगुचलच्चित्रम्|२००४]] || [[मल्लीस्वारी (२००४ चलच्चित्रं)|मल्लीस्वारी]] || राजकुमारी मल्लीस्वारी || तेलुगुचलच्चित्रम् |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००५]] || [[अहंने प्यार क्यूँ किया (२००५ चलच्चित्रं)|मैंने प्यार क्यूँ किया]] || सोनिया || |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं तेलुगुचलच्चित्रम्|२००५]] || [[अल्लरी पिदुगू (२००५ चलच्चित्रं)|अल्लरी पिदुगू]] || श्वेता || तेलुगुचलच्चित्रम् |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं मलयालमचलच्चित्रम्|२००५]] || [[बलराम बनाम तारादास (२००५ चलच्चित्रं)|बलराम बनाम तारादास]] || सुप्रिया || मलयालमचलच्चित्रम् |- |[[:वर्गः:२००५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००५]] || [[सरकार (२००५ चलच्चित्रं)|सरकार]] || पूजा || |- |[[:वर्गः:२००६ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००६]] || [[हमको दीवाना कर गये (२००६ चलच्चित्रं)|हमको दीवाना कर गये]] || जिया यशवर्धन || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[नमस्ते लंदन (२००७ चलच्चित्रं)|नमस्ते लंदन]] || जसमीत सिंह || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[पार्टनर (२००७ चलच्चित्रं)|पार्टनर]] || प्रिया जयसिंह || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[वैलकम (२००७ चलच्चित्रं)|वैलकम]] || सञ्जना || |- |[[:वर्गः:२००७ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००७]] || [[अपने (२००७ चलच्चित्रं)|अपने]] || नन्दिनी साराभाई || |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[रेस]] || सोफिया || कैमियो |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[सिंह इज किङ्ग]] || सोनिया सिंह || |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[हैलो (२००८ चलच्चित्रं)|हैलो]] || कथावाचक || |- |[[:वर्गः:२००८ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००८]] || [[युवराज (२००८ चलच्चित्रं)|युवराज]] || अनुष्का बेण्टन || |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[न्यू यॉर्क (फिल्म)|न्यू यॉर्क]] || माया शेख || |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[ब्लू]] || निक्की || कैमियो |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[अजब प्रेम की गजब कहानी]] || जेनिफर "जेन्नी" पिण्टो || |- |[[:वर्गः:२००९ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२००९]] || [[दे दना दन]] || अञ्जलि कक्कड || |- |[[:वर्गः:२०१० तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१०]] || [[राजनीति (२०१० चलच्चित्रं)|राजनीति]] || इन्दु सेकसरिया / प्रताप || |- |[[:वर्गः:२०१० तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१०]] || [[तीसमार खां]] || अन्या खान || |- |[[:वर्गः:२०११ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०११]] || [[जिन्दगी न मिलेगी दोबारा]] || लैला || |- |[[:वर्गः:२०११ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०११]] || [[बॉडीगार्ड]] || ख़ुद || गीत "बॉडीगार्ड" इत्यस्मिन् विशेषोपस्थितिः |- |[[:वर्गः:२०११ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०११]] || [[मेरे ब्रदर की दुल्हन]] || डिम्पल दीक्षित || मनोनीत-फिल्मफेयर-पुरस्कारं प्रापत्, सर्वश्रेष्ठाभिनेत्री |- |[[:वर्गः:२०१२ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१२]] || [[अग्निपथ (२०१२ चलच्चित्रं)|अग्निपथ]] || चिकनी चमेली || गीत "[[चिकनी चमेली]]"-गीते विशेषोपस्थितिः |- |[[:वर्गः:२०१२ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१२]] || [[एक था टाइगर]] || जोया || |- |[[:वर्गः:२०१२ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१२]] || [[जब तक है जान]] || मीरा थापर || |- |[[:वर्गः:२०१३ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१३]] || [[मैं कृष्णा हूँ]] || राधा || कैमियो |- |[[:वर्गः:२०१३ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१३]] || [[बॉम्बे टॉकीज (चलच्चित्रं)|बॉम्बे टॉकीज]] || खुद || कैमियो |- |[[:वर्गः:२०१३ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१३]] || [[धूम 3]] || आलिया || |- |[[:वर्गः:२०१४ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१४]] || [[बैङ्ग बैङ्ग]] || हरलीन साहनी || |- |[[:वर्गः:२०१५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१५]] || !scope="row" style="background:#FFFFCC;"|फैण्टम {{dagger|alt=दर्शाता एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् ।}} || घोषणा न जाता || फिल्माङ्कनम् <ref name="फैण्टम" /> |- |[[:वर्गः:२०१५ तमे वर्षे निर्मतं हिन्दीचलच्चित्रम्|२०१५]] || !scope="row" style="background:#FFFFCC;"| जग्गा जासूस {{dagger|alt=एतत् चिह्नं दर्शयति यत्, अमुकचलच्चित्रं प्रकाशितं नाभवत् ।}} || घोषणा न जाता || फिल्माङ्कनम्<ref name="जग्गा जासूस" /> |} == चित्रवीथिका == <center>[[File:Katrina Kaif launching L'Oréal's 6 Oil Nourish-4.jpg|250px|'''सुन्दरतायाः मूर्तिः कैट्रीना''']][[File:Katrina Kaif.jpg|200px]][[File:Katrina Kaif- 2006 IIFA Awards.jpg|220px|कैटिरीना सप्ततमे आईफा-पुरस्कारे २००६]][[File:Katrina Kaif at an event for Nakshatra.jpg|250px|नक्षत्र-नामिकायाः आभूषणसंस्थायाः सम्मेलने कैट्रीना]][[File:KatrinaKaif.jpg|200px]][[File:Katrina Kaif at Book launch of 'Raajneeti - The Film & Beyond.jpg|225px]][[File:Katrina at Feltham 07.JPG|200px]][[File:Katrina-Kaif.jpg|260px]] [[File:Katrina Kaif at Book launch of 'Raajneeti - The Film & Beyond (1).jpg|220px]] [[File:Katrina Kaif launching L'Oréal's 6 Oil Nourish-2.jpg|220px]] [[File:Katrina Kaif at DHOOM 3 press conference.jpg|225px]]</center> == सम्बद्धाः लेखाः == * [[सलमान खान]] * [[रणबीर कपूर]] * [[अक्षय कुमार]] * [[चिकनी चमेली]] == बाह्यसम्पर्कतन्तुः== * https://www.facebook.com/KatrinaKaifFan * https://twitter.com/katrinakaif_ * http://katrinakaifonline.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150228093529/http://katrinakaifonline.net/ |date=2015-02-28 }} * http://katrinakaifonline.net/gallery/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150305071308/http://katrinakaifonline.net/gallery/ |date=2015-03-05 }} * http://www.katrinakaifrocks.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407212637/http://www.katrinakaifrocks.com/ |date=2015-04-07 }} == उद्धरणम् == {{reflist|2}} {{शिखरं गच्छतु}} {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८३ जननम्]] qf6hupup8yadw54we8t4t6o2cq0qswr 1 38738 501390 297709 2026-10-15T04:14:53Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सम्भाषणम्:एच् डी देवे गौडा]] पृष्ठं [[सम्भाषणम्:हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः]] प्रति स्थानान्तरितम् 297709 wikitext text/x-wiki <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[u:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]^{•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]}</span></b> १०:४८, १८ मई २०१५ (UTC) 94yqjohgrl9kepwfg90ceb6bxadgd58 0 54824 501327 490169 2026-10-15T00:26:59Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501327 wikitext text/x-wiki {{तलं गच्छतु}} {{Infobox settlement |name= {{PAGENAME}} |native_name = <br>'''पञ्चतन्त्रकथायाः पृष्ठभूमिका''' |image = [[File:Mendhut-Tantri02.jpg|250px]] | subdivision_type = मुख्यपात्राणि | subdivision_name = विष्णुशर्मा, अमरशक्तिः, बहुशक्तिः, उग्रशक्तिः, अनन्तशक्तिः, सुमतिः | subdivision_type1 = उपकथा(ः) | subdivision_name1 = न सन्ति | subdivision_type2 = तन्त्रस्य नाम | subdivision_name2 = कथामुखम् (तन्त्रं नास्ति) | subdivision_type3 = अग्रिमतन्त्रम् | subdivision_name3 = [[मित्रभेदः]] | subdivision_type4 = पूर्वकथा | subdivision_name4 = --- | subdivision_type5 = अग्रिमकथा | subdivision_name5 = [[सिंहवृषभयोः स्नेहस्य जम्बुकेन विनाशः]] }} '''पञ्चतन्त्रस्य कथामुखमेव''' [[पञ्चतन्त्र]]स्य सर्वासां कथानाम् उद्भवकारणम्। एतस्याः कथाया आरम्भात् पूर्वं पञ्चतन्त्रकार इष्टाञ्छ्रेष्ठान् देवांश्च नमस्कुर्वन् मङ्गलाचरणम् आचरति। एतस्याः कथाया मुख्यपात्राणि क्रमेण विष्णुशर्मामरशक्तिर् बहुशक्तिरुग्रशक्तिरनन्तशक्तिः सुमतिश्च सन्ति। एतस्यां कथायां दक्षिणदेशे स्थितस्य महिलारोप्याख्यस्य नगरस्याप्युल्लेखोऽस्ति यस्मिनमरशक्त्याख्यो राजा शास्यमाण आसीत्। ==कथामुखम् (प्रस्तावना)== अथ विष्णुशर्मा-आख्यः कश्चन [[राजनीति]]निपुणः सर्वेषां नीतिशास्त्राणां सारतत्त्वम् अधीत्य तत्त्वभूतं ज्ञानं पञ्चभिस्तन्त्रैर् गुम्फितस्य पञ्चतन्त्राख्यस्य रमणीयस्य राजनीतिशास्त्रस्यारम्भं करोति। ग्रन्थकर्ता ग्रन्थस्य निर्विघ्नतापरिसमाप्त्या आशीर्वादात्मकेन मङ्गलाचरणेन ग्रन्थस्यारम्भं करोति। त्रिदेवेभ्यः [[कार्त्तिकेयः|स्कन्द]]<nowiki/>-[[वरुणः|वरुण]]-[[यम]]-[[अग्नि]]-[[इन्द्र]]-[[कुबेर]]-[[चन्द्र]]-आदित्येभ्यः [[सरस्वती देवी|सरस्वत्यै]] [[समुद्र]]<nowiki/>-[[पर्वताः|पर्वत]]-[[नदी]]-[[पृथ्वी|पृथिवी]]-[[सर्पः|सर्प]]-[[वायुः|वायु]]भ्योऽश्विनाभ्यां [[लक्ष्मीः|श्रियै]] सिद्धेभ्यो [[दितिः|दित्यै]] देवेभ्यश्चण्डिकादिमातृभ्यो [[वेद]]-तीर्थ-यज्ञेभ्यः शिवगणेभ्यो [[वसु]]<nowiki/>-[[मुनिः|मुनि]]<nowiki/>-[[नवग्रहाः|ग्रहेभ्यश्च]] सर्वदा रक्षणस्य प्रार्थनां करोति। ततो ग्रन्थकारो [[मनुः|मनुस्मृतिकार]]-[[बृहस्पतिः (ग्रहः)|बृहस्पति]]-[[शुक्राचार्यः|शुक्राचार्य]]-[[व्यासः|व्यास]]-[[पराशरः|पराशर]]-[[चाणक्यः|चाणक्यादिभ्यो]] नीतिशास्त्रप्रणेतृभ्योऽपि नमस्करोति <ref>पञ्चतन्त्रम्, श्लो. १,२,३</ref>। * सप्तपर्वताः - '''महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः॥''' '''विन्ध्यश्च पारियात्रश्चसप्तैते कुलपर्वताः ॥ १९.३ ॥ [[s:ब्रह्मपुराणम्/अध्यायः_१९|ब्रह्मपुराणम्/अध्यायः १९]]''' * चण्डिकाद्याः मातरः - '''ब्राह्मी माहेश्वरी चैव कौमारी वैष्णवी तथा॥''' '''वाराही च तथेन्द्राणी चामुण्डा सप्त मातरः॥ ३,१९.७ ॥'''<ref>https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%B6%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%A6%E0%A4%95%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AA%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A4%83/%E0%A4%AE%E0%A4%AF%E0%A5%82%E0%A4%B0%E0%A5%80</ref> '''[[s:ब्रह्माण्डपुराणम्/उत्तरभागः/अध्यायः_१९|ब्रह्माण्डपुराणम्/उत्तरभागः/अध्यायः १९]]''' * युगानि (कृतादीनि) - कृत(सत्य)-त्रेता-द्वापर-कलिवर्षाणि। [[आर्यभटीयम्]] <ref>http://www.sanskritworld.in/public/assets/book/book_510246e20e66c.txt</ref> * नवग्रहाः - * <poem> ::'''नमः [[सूर्यः|सूर्याय]] [[चन्द्रः|चन्द्राय]] [[मङ्गलः|मङ्गलाय]] [[बुधः|बुधाय]] च ।''' ::'''[[गुरुः|गुरु]][[शुक्रः|शुक्र]][[शनिः|शनिभ्यश्च]] [[राहुः|राहवे]] [[केतुः|केतवे]] नमः॥''' </poem> कर्णपरम्परया (श्रवणपरम्परया) श्रूयते यद् दक्षिणदेशस्य कस्यचिज्जनपदस्य महिलारोप्यनगरे दानी रूपवान् नरोत्तमः सर्वकलानिपुणोऽमरशक्ति-आख्यो राजाऽऽसीत्। तस्य राज्ञस्त्रयो राजकुमारा आसन्। तेषां नामानि क्रमेण बहुशक्तिरुग्रशक्तिरनन्तशक्तिश्च। ते राजकुमारा दुर्बुद्धय आसन्। राजकुमाराणां शास्त्रविमुखतायाः खिन्नो राजा सचिवान् अवदत्, मम पुत्रा अविवेकिनः शास्त्रविमुखाश्च सन्तीति भवन्तो जानन्ति। तेनैतावद् बृहद् राज्यमपि मह्यं सुखं दातुं न शक्नोतीति। ततो राजा मूर्खपुत्रेण कियत् कष्टं भवतीति निरूपयति। स राजा कथयति यद् मूर्खपुत्रो जीवनपर्यन्तं कष्टाय भवति। रूपवान् धनवान् भाग्यवांश्चाविद्वान् पुत्रोऽनुत्तमो भवति। यः पुत्रो विद्वान् भक्तिमांश्च नास्ति तेन कोऽपि लाभो न भवति। विद्वत्सभायां पितुर् लज्जायाः कारणमेव भवति स मूर्खपुत्रः। विद्वज्जनानां गणनायाः काले यस्याः पुत्रस्य गणना न भवति सा माता तु वन्ध्यैव परिगण्यत इति। मद् वृत्तिं प्राप्नुवन्तः पञ्चशतं विद्वांसोऽत्रोपस्थिताः सन्ति। एते मे पुत्रा विद्वांसः कथं भवेयुरित्युपायं चिन्तयन्तु भवन्तः (सचिवाः)। तेषु कश्चन पण्डितोऽवद्, देव! द्वादशवर्षाणि [[व्याकरण]]स्याध्ययनानन्तरं [[धर्मशास्त्र]]-[[अर्थशास्त्र]]-[[कामशास्त्र|कामशास्त्रा]]णाम् अध्ययनं श्रूयते । तत एव ज्ञानप्राप्तिर् भवतीति। कश्चन सुमतिर्नामकः सचिवोऽवदद् यद् अनेकानि शास्त्राणि सन्ति किंतु मानवदेहोऽयम् अप्यशाश्वतः । अतो ज्ञानप्राप्त्यै कोऽपि लघुमार्गं चिन्तयतु । सारहीनविषयान् त्यक्त्वा केवलम् उपयुक्तानां विषयाणाम् एवाध्ययनं करणीयम् <ref>अनन्तपारं किल शब्दशास्त्रं, स्वल्पं तथायुर्बहवश्च विघ्नाः ।<br> सारं ततो ग्राह्यमुपास्य फल्गु, हंसैर्यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् ।। कथामुखं, श्लो. ९ ।। </ref>। अतोऽत्रोपस्थिताय विष्णुशर्मा-आख्याय ब्राह्मणाय स्वपुत्रान् यच्छतु। सर्वेषु शास्त्रेषु निपुणः स ताञ्छीघ्रं हि ज्ञानवतः करिष्यतीति। ततो राजा विष्णुशर्मणम् अवदद् हे भगवन् ! मय्यनुग्रहं कृत्वा मे पुत्रान् सर्वश्रेष्ठविदुषः कुरु। अहं शतग्रामाणाम् अधिपतित्वेन तव नियुक्तिं करिष्य इति। राज्ञो वचनं श्रुत्वा विष्णुशर्मा प्रत्युदतरद् यद् देव ! तथ्यवदनं मे शृणु। शतग्रामाणाम् आधिपत्ये प्राप्ते सत्यपि विद्याविक्रयणं न करिष्याम्यहम्। शृणु मे सिंहनादं यद् अद्यतनं दिनं लिख। इतः षण्मासाभ्यान्तरे ते पुत्राञ्छास्त्रज्ञान् करिष्ये। यदीत्थं कर्तुम् असमर्थो भविष्यामि तर्हि स्वनामत्यागं करिष्यामीति। [[ब्राह्मण]]स्यासम्भाव्यां प्रतीज्ञां श्रुत्वा चकितो राजा स्वराजकुमारान् तस्मै समर्प्य निश्चिन्तोऽभवत्। पञ्चतन्त्रस्य रचनां कृत्वा विष्णशर्मा तान् राजकुमारान् अपाठयत्। षण्मासेषु ते राजकुमारा नीतिशास्त्रज्ञा अभूवन्। तदारभ्य बालान् अवबोधयितुं पञ्चतन्त्राख्यं नीतिशास्त्रं जगति प्रवृत्तम् अभवत्। [[मित्रभेद]][[मित्रप्राप्ति]][[काकोलूकीय]]<nowiki/>[[लब्धप्रणाश|लब्धप्रणाशा]][[अपरीक्षितकारक|परीक्षितकारकाणि]] यः पठति तस्य तिरस्कारम् [[इन्द्रः|इन्द्रो]]ऽपि कर्तुं न शक्नोतीति <ref>अधीते य इदं नित्यं, नीतिशास्त्रं शृणोति च ।<br> न पराभवमाप्नोति, शक्रादपि कदाचन ।। कथामुखं, श्लो. १० ।। </ref>। == बाह्यसम्पर्कतन्तुः == {{commons|Category:Panchatantra|{{PAGENAME}}}} {{Wikisource|पञ्चतन्त्रम् ०१|{{PAGENAME}}}} * http://www.talesofpanchatantra.com/short-stories-for-kids {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * https://www.youtube.com/watch?v=8NTpfbcTMUY * http://hindimind.in/%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%86%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A5%9B-panchatantra-story {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119150030/http://hindimind.in/%E0%A4%85%E0%A4%82%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A4%BE-%E0%A4%95%E0%A5%80-%E0%A4%86%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A5%9B-panchatantra-story/ |date=2016-11-19 }} * http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/ind/aind/klskt/pancatt/panca.htm == उद्धरणम् == {{reflist}} == अधिकवाचनाय == * [http://sanskritlibrary.org/catalogsText/pancatt.html रोमानाक्षरे पञ्चतन्त्रम् 1] * [http://sanskritdocuments.org/doc_z_misc_major_works/panchatantra1.itx रोमानाक्षरे पञ्चतन्त्रम् 2] {{शिखरं गच्छतु}} [[वर्गः:पञ्चतन्त्रम्| 0]] [[वर्गः:पञ्चतन्त्रस्य कथाः]] ctyfve45pjqeeqdj1lblzhe83zpgqgo 0 61695 501353 434536 2026-10-15T03:55:15Z स्वर्ण 44291 501353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''कृति सेनन्''' (जन्म २७ जुलाई १९९०) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री तेलुगुचलच्चित्राभिनेत्री त अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:१९९० जननम्]] {{चलच्चित्रसम्बद्धाः अपूर्णलेखाः}} dgfpm7qx54c57f26wqbvboyxdqx32wh 501354 501353 2026-10-15T03:55:26Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कृति सैनॉन]] पृष्ठं [[कृति सेनन्]] प्रति स्थानान्तरितम् 501353 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''कृति सेनन्''' (जन्म २७ जुलाई १९९०) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री तेलुगुचलच्चित्राभिनेत्री त अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:तेलुगुचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:१९९० जननम्]] {{चलच्चित्रसम्बद्धाः अपूर्णलेखाः}} dgfpm7qx54c57f26wqbvboyxdqx32wh 0 61704 501359 486478 2026-10-15T03:58:15Z स्वर्ण 44291 501359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''जैकलिन् फर्नाण्डीस्''' (जन्म ११ अगस्त् १९८५) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८५ जननम्]] c8bdqhuv3f5kbnk7poz0x5al62ffqk2 501360 501359 2026-10-15T03:58:27Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[जैकलिन फर्नांडीस]] पृष्ठं [[जैकलिन् फर्नाण्डीस्]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''जैकलिन् फर्नाण्डीस्''' (जन्म ११ अगस्त् १९८५) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८५ जननम्]] c8bdqhuv3f5kbnk7poz0x5al62ffqk2 0 61706 501363 434542 2026-10-15T04:02:03Z स्वर्ण 44291 501363 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''पूजा हेगडे''' (जन्म १३ अक्तूबर् १९९०) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९९० जननम्]] 6dvkwmvpmhccl34jaahs0ao1yjjj3aw 501364 501363 2026-10-15T04:02:15Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[पूजा हेगड़े]] पृष्ठं [[पूजा हेगडे]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501363 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''पूजा हेगडे''' (जन्म १३ अक्तूबर् १९९०) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९९० जननम्]] 6dvkwmvpmhccl34jaahs0ao1yjjj3aw 0 61710 501372 434722 2026-10-15T04:06:19Z स्वर्ण 44291 501372 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''रवीना टण्डन''' (जन्म २६ अक्टोबर १९७४) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९७४ जननम्]] qu4bawqhd45yowgjksfvzv1gthfe8c8 501373 501372 2026-10-15T04:06:29Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[रवीना टंडन]] पृष्ठं [[रवीना टण्डन]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501372 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''रवीना टण्डन''' (जन्म २६ अक्टोबर १९७४) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९७४ जननम्]] qu4bawqhd45yowgjksfvzv1gthfe8c8 0 61713 501347 474978 2026-10-15T03:51:53Z स्वर्ण 44291 501347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''कङ्गना राणावत''' (जन्म २३ मार्च १९८७) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८७ जननम्]] {{चलच्चित्रसम्बद्धाः अपूर्णलेखाः}} 46n2qjgjxe89ef7qwyb3dh7sl0mlelo 501348 501347 2026-10-15T03:52:05Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कंगना राणावत]] पृष्ठं [[कङ्गना राणावत]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501347 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''कङ्गना राणावत''' (जन्म २३ मार्च १९८७) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८७ जननम्]] {{चलच्चित्रसम्बद्धाः अपूर्णलेखाः}} 46n2qjgjxe89ef7qwyb3dh7sl0mlelo 0 61715 501362 434708 2026-10-15T03:59:46Z स्वर्ण 44291 501362 wikitext text/x-wiki {{Infobox person}} '''दीया मिर्ज़ा''' (जन्म ९ दिसम्बर १९८१) हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति। {{Authority control}} [[वर्गः:हिन्दीचलच्चित्राभिनेत्र्यः]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९८१ जननम्]] 8iy2fumr0ra2aaap5owxwdcs2jh1rtj 0 81971 501375 500770 2026-10-15T04:07:36Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[हनुमान बेनीवाल]] पृष्ठं [[हनुमान् बेनीवाल]] प्रति स्थानान्तरितम् 500770 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = हनुमान बेनीवाल |birth_name= |image=Hanuman Beniwal, Nagaur MP in Rajasthani Safa (pagri).jpg |image_size= |dob={{Birth date and age|df=yes|1972|03|02}} |birth_place= [[नागौर]], [[राजस्थानराज्यम्]] |residence= |constituency=[[नागौर]] |order= |office=सांसद |governor= |term_start= २३/०५/२०१९ |term_end = पदारूढः |predecessor= सी. आर. चौधरी |successor= |party = राष्ट्रियलोकतान्त्रिकपक्षस्य |spouse = कनिका बेनीवाल |signature = |website= }} '''हनुमान बेनिवाल''' (जन्म २ मार्च १९७२) २०१९ तः नागौरतः १७ तमे लोकसभायां संसदसदस्यत्वेन कार्यं कुर्वन् भारतीयराजनेता अस्ति। सः २९ अक्टोबर् २०१८ तमे वर्षे जयपुरे राष्ट्रियलोकतान्त्रिकपक्षस्य संस्थापकसदस्यः राष्ट्रियसंयोजकः च अस्ति।<ref>{{cite news |last1=PTI |title=BJP Ally Hanuman Beniwal Calls Farm Laws 'Anti-Farmers', Joins Farmers' Protest In Rajasthan |url=https://krishi.outlookindia.com/story/india-news-bjp-ally-hanuman-beniwal-calls-farm-laws-anti-farmers-joins-farmers-protest-in-rajasthan/367028 |work=Outlook |language=en |accessdate=2023-04-16 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302195927/https://krishi.outlookindia.com/story/india-news-bjp-ally-hanuman-beniwal-calls-farm-laws-anti-farmers-joins-farmers-protest-in-rajasthan/367028 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=ANI |title=Six states report surge in daily new Covid-19 cases: Health Ministry |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/six-states-report-surge-in-daily-new-covid-19-cases-health-ministry/videoshow/81270960.cms |work=The Economic Times}}</ref> ==व्यक्तिगतजीवनम्== बेनिवालस्य जन्म राजस्थानस्य नागौरमण्डलस्य बरगांवग्रामे रामदेवस्य मोहिनीदेवीयाश्च गृहे २ मार्च १९७२ तमे वर्षे अभवत्। सः १९९३ तमे वर्षे राजस्थानविश्वविद्यालयात् कलास्नातकपदवीं प्राप्तवान्। सः एल.एल.बी. १९९८ तमे वर्षे। सः २००९ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य ९ दिनाङ्के कनिका बेनिवाल इत्यनेन सह विवाहं कृतवान्, तया सह तस्य पुत्रः, एकः पुत्री च अस्ति।<ref>{{cite news |title=Raj MLA protests in Assembly, draws Speaker's ire |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/raj-mla-protests-in-assembly-draws-speakers-ire/1035831 \ |work=Outlook |date=25 April 2017}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=PTI |title=Rajasthan MLA protests in Assembly, draws Speaker's ire |url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-mla-protests-in-assembly-draws-speakers-ire-4627475/ |work=The Indian Express |language=en}}</ref> ==राजकीयप्रवेशः== प्रतिद्वन्द्वी भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य नेतारैः सह सम्बन्धः अस्ति इति दलस्य सदस्येषु आरोपं कृत्वा बेनिवालः २०१३ तमे वर्षे भारतीयजन्तपक्षतः निलम्बितः आसीत्। नागौर, बाडमेर, बीकानेर, सीकर, जयपुर इत्यत्र पञ्च किसान हुंकर महासभाः सफलतया आयोजयित्वा जयपुरे 29 अक्टोबर् 2018 दिनाङ्के बोटल इत्यस्य निर्वाचनप्रतीकेन राष्ट्रीयलोकतान्त्रिकपार्टी इति राजनैतिकदलस्य आरम्भं कृतवान्।<ref>{{cite web|url=https://www.india.com/news/agencies/raj-mla-protests-in-assembly-draws-speakers-ire-2065285/|title=Raj MLA protests in Assembly, draws Speaker's ire|last=PTI|date=25 April 2017|website=India.com|language=en}}</ref> ==उल्लेख:== {{reflist}} [[वर्गः:भारतीयराजनेतारः]] [[वर्गः:१९७२ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:राजस्थानस्य व्यक्तयः]] j1nyuwv1atq45w1xnlo2q2djryrv6se 501379 501375 2026-10-15T04:08:00Z स्वर्ण 44291 501379 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |name = हनुमान् बेनीवाल |birth_name= |image=Hanuman Beniwal, Nagaur MP in Rajasthani Safa (pagri).jpg |image_size= |dob={{Birth date and age|df=yes|1972|03|02}} |birth_place= [[नागौर]], [[राजस्थानराज्यम्]] |residence= |constituency=[[नागौर]] |order= |office=सांसद |governor= |term_start= २३/०५/२०१९ |term_end = पदारूढः |predecessor= सी. आर. चौधरी |successor= |party = राष्ट्रियलोकतान्त्रिकपक्षस्य |spouse = कनिका बेनीवाल |signature = |website= }} '''हनुमान् बेनिवाल''' (जन्म २ मार्च १९७२) २०१९ तः नागौरतः १७ तमे लोकसभायां संसदसदस्यत्वेन कार्यं कुर्वन् भारतीयराजनेता अस्ति। सः २९ अक्टोबर् २०१८ तमे वर्षे जयपुरे राष्ट्रियलोकतान्त्रिकपक्षस्य संस्थापकसदस्यः राष्ट्रियसंयोजकः च अस्ति।<ref>{{cite news |last1=PTI |title=BJP Ally Hanuman Beniwal Calls Farm Laws 'Anti-Farmers', Joins Farmers' Protest In Rajasthan |url=https://krishi.outlookindia.com/story/india-news-bjp-ally-hanuman-beniwal-calls-farm-laws-anti-farmers-joins-farmers-protest-in-rajasthan/367028 |work=Outlook |language=en |accessdate=2023-04-16 |archive-date=2023-03-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302195927/https://krishi.outlookindia.com/story/india-news-bjp-ally-hanuman-beniwal-calls-farm-laws-anti-farmers-joins-farmers-protest-in-rajasthan/367028 |deadurl=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=ANI |title=Six states report surge in daily new Covid-19 cases: Health Ministry |url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/six-states-report-surge-in-daily-new-covid-19-cases-health-ministry/videoshow/81270960.cms |work=The Economic Times}}</ref> ==व्यक्तिगतजीवनम्== बेनिवालस्य जन्म राजस्थानस्य नागौरमण्डलस्य बरगांवग्रामे रामदेवस्य मोहिनीदेवीयाश्च गृहे २ मार्च १९७२ तमे वर्षे अभवत्। सः १९९३ तमे वर्षे राजस्थानविश्वविद्यालयात् कलास्नातकपदवीं प्राप्तवान्। सः एल.एल.बी. १९९८ तमे वर्षे। सः २००९ तमस्य वर्षस्य डिसेम्बर्-मासस्य ९ दिनाङ्के कनिका बेनिवाल इत्यनेन सह विवाहं कृतवान्, तया सह तस्य पुत्रः, एकः पुत्री च अस्ति।<ref>{{cite news |title=Raj MLA protests in Assembly, draws Speaker's ire |url=https://www.outlookindia.com/newsscroll/raj-mla-protests-in-assembly-draws-speakers-ire/1035831 \ |work=Outlook |date=25 April 2017}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |last1=PTI |title=Rajasthan MLA protests in Assembly, draws Speaker's ire |url=https://indianexpress.com/article/india/rajasthan-mla-protests-in-assembly-draws-speakers-ire-4627475/ |work=The Indian Express |language=en}}</ref> ==राजकीयप्रवेशः== प्रतिद्वन्द्वी भारतीयराष्ट्रीयकाङ्ग्रेसस्य नेतारैः सह सम्बन्धः अस्ति इति दलस्य सदस्येषु आरोपं कृत्वा बेनिवालः २०१३ तमे वर्षे भारतीयजन्तपक्षतः निलम्बितः आसीत्। नागौर, बाडमेर, बीकानेर, सीकर, जयपुर इत्यत्र पञ्च किसान हुंकर महासभाः सफलतया आयोजयित्वा जयपुरे 29 अक्टोबर् 2018 दिनाङ्के बोटल इत्यस्य निर्वाचनप्रतीकेन राष्ट्रीयलोकतान्त्रिकपार्टी इति राजनैतिकदलस्य आरम्भं कृतवान्।<ref>{{cite web|url=https://www.india.com/news/agencies/raj-mla-protests-in-assembly-draws-speakers-ire-2065285/|title=Raj MLA protests in Assembly, draws Speaker's ire|last=PTI|date=25 April 2017|website=India.com|language=en}}</ref> ==उल्लेख:== {{reflist}} [[वर्गः:भारतीयराजनेतारः]] [[वर्गः:१९७२ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:राजस्थानस्य व्यक्तयः]] 6bxhwrw3714ncp6563xm4s6f7wvgtpg 1 81974 501377 476181 2026-10-15T04:07:36Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सम्भाषणम्:हनुमान बेनीवाल]] पृष्ठं [[सम्भाषणम्:हनुमान् बेनीवाल]] प्रति स्थानान्तरितम् 476181 wikitext text/x-wiki {{सम्भाषणशीर्षकम्}} nikjhx6hyh2nr66ev4a4icu6f1xbnut 0 82475 501344 492261 2026-10-15T03:51:07Z स्वर्ण 44291 501344 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|image=Sanjeev Abhyankar 2.jpg|image_size=200|name=Pt. Sanjeev Abhyankar|background=solo_singer|birth_name=Sanjeev Abhyankar|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1969|10|05}}|birth_place=[[Pune]], India|alias=|instrument=[[Vocal]]|genre=[[Khayal]], [[Bhajans]]|occupation=Indian Classical and Devotional Singer|years_active=1980–1983, 1989–present|label=|associated_acts=|website=http://www.sanjeevabhyankar.com|current_members=|past_members=}} [[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]] '''पण्डित सञ्जीव अभयङ्कर्''' (जन्म १९६९) मेवाटीघरान इति प्रशस्तस्य [[हिन्दुस्थानिशास्त्रीयसङ्गीतम्|हिन्दुस्तानी शास्त्रीयगानालापन शैलेः प्रचारकः शास्त्रीयसङ्गीतगायकः]] अस्ति । <ref>[http://www.chembur.com/anecdotes/sanjeev.htm Sanjeev Abhyankar]</ref> हिन्दीचलच्चित्रस्य ''गॉडमदर'' इत्यस्य सुनो रे भैला इति गीतस्य कृते १९९९ तमे वर्षे सर्वोत्तमप्लेबैकगायकस्य राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तवान् । तथा शास्त्रीयकलासु निरन्तर उत्कृष्टतायाः कृते मध्यप्रदेशसर्वकारेण कुमारगन्धर्वराष्ट्रीयपुरस्कारः २००८तमे वर्षे प्राप्तवन्तः सन्ति == प्रारम्भिक जीवन == सञ्जीव अभयङ्करस्य जन्म १९६९ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य ५ दिनाङ्के [[भारतम्|भारतस्य]] [[पुणे]] नगरे शोभाअभ्यंकरस्य पुत्रत्वेन अभवत् । सः अष्टवर्षे एव हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य अध्ययनं आरब्धवान्। , तस्य माता, गुरुः पिम्पलखरे च प्रारम्भिकशिक्षिकाः आसन् । पश्चात् पण्डितजसराजेन तस्य प्रशिक्षणं प्राप्तम् | == गायनवृत्तिः == सञ्जीव अभयङ्करः १९८१ तमे वर्षे [[मुम्बई|मुम्बईनगरे]] ११ वर्षे प्रथमं मञ्चप्रदर्शनं कृतवान् ।सन्जीवः सम्पूर्णे भारते [[जिद्दु कृष्णमूर्ति|जिद्दूकृष्णमूर्तेः]] शिक्षाप्रसारार्थं डेगादेवकुमाररेड्डी इत्यनेन परिकल्पितस्य नृत्यसमूहस्य एसेन्स् आफ् लाइफ् इत्यस्य स्वरं प्रदत्तवान् । <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/aug/14/A-Melange-of-Mediums-647780.html|title=A Melange of Mediums|accessdate=2020-11-15|website=The New Indian Express}}</ref> तदेव सः विशिष्टः अभवत् । पश्चात् राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्य सः व्यस्तः गायकः अभवत् == चलचित्र डिस्कोग्राफी == * तुम गये (लता मंगेशकर सहित), मैच्स् [१९९६] । * ये है शान बनारस की, बनारस (2005) * लाई जा रे बदरा, दिल पे मत ले यार (2000) * सदा सुमिरन करले, दशावतार (2008) * सुनो रे सुनो रे भैना के, गॉडमदर (1998) * रूखे नैना, मकबूल (2003) * To Astis Thar, कोफी अनि बाराच कही (2015) == सन्दर्भः == {{Reflist}} == बाह्यलिङ्काः == * [http://www.sanjeevabhyankar.com/ सञ्जीव अभिनकर वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002094205/http://www.sanjeevabhyankar.com/ |date=2011-10-02 }} * {{IMDb name|0008715}} [[वर्गः:१९६९ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:मराठाजनाः]] [[वर्गः:हिन्दुस्थानिसङ्गीतम्]] [[वर्गः:महाराष्ट्रराज्यम्]] r3yb538k5uf5mh8y3wmhwesu1uylj5q 501345 501344 2026-10-15T03:51:18Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[संजीव अभयङ्कर्]] पृष्ठं [[सञ्जीव अभयङ्कर्]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501344 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist|image=Sanjeev Abhyankar 2.jpg|image_size=200|name=Pt. Sanjeev Abhyankar|background=solo_singer|birth_name=Sanjeev Abhyankar|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1969|10|05}}|birth_place=[[Pune]], India|alias=|instrument=[[Vocal]]|genre=[[Khayal]], [[Bhajans]]|occupation=Indian Classical and Devotional Singer|years_active=1980–1983, 1989–present|label=|associated_acts=|website=http://www.sanjeevabhyankar.com|current_members=|past_members=}} [[വർഗ്ഗം:Articles with hCards]] '''पण्डित सञ्जीव अभयङ्कर्''' (जन्म १९६९) मेवाटीघरान इति प्रशस्तस्य [[हिन्दुस्थानिशास्त्रीयसङ्गीतम्|हिन्दुस्तानी शास्त्रीयगानालापन शैलेः प्रचारकः शास्त्रीयसङ्गीतगायकः]] अस्ति । <ref>[http://www.chembur.com/anecdotes/sanjeev.htm Sanjeev Abhyankar]</ref> हिन्दीचलच्चित्रस्य ''गॉडमदर'' इत्यस्य सुनो रे भैला इति गीतस्य कृते १९९९ तमे वर्षे सर्वोत्तमप्लेबैकगायकस्य राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तवान् । तथा शास्त्रीयकलासु निरन्तर उत्कृष्टतायाः कृते मध्यप्रदेशसर्वकारेण कुमारगन्धर्वराष्ट्रीयपुरस्कारः २००८तमे वर्षे प्राप्तवन्तः सन्ति == प्रारम्भिक जीवन == सञ्जीव अभयङ्करस्य जन्म १९६९ तमे वर्षे अक्टोबर्-मासस्य ५ दिनाङ्के [[भारतम्|भारतस्य]] [[पुणे]] नगरे शोभाअभ्यंकरस्य पुत्रत्वेन अभवत् । सः अष्टवर्षे एव हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतस्य अध्ययनं आरब्धवान्। , तस्य माता, गुरुः पिम्पलखरे च प्रारम्भिकशिक्षिकाः आसन् । पश्चात् पण्डितजसराजेन तस्य प्रशिक्षणं प्राप्तम् | == गायनवृत्तिः == सञ्जीव अभयङ्करः १९८१ तमे वर्षे [[मुम्बई|मुम्बईनगरे]] ११ वर्षे प्रथमं मञ्चप्रदर्शनं कृतवान् ।सन्जीवः सम्पूर्णे भारते [[जिद्दु कृष्णमूर्ति|जिद्दूकृष्णमूर्तेः]] शिक्षाप्रसारार्थं डेगादेवकुमाररेड्डी इत्यनेन परिकल्पितस्य नृत्यसमूहस्य एसेन्स् आफ् लाइफ् इत्यस्य स्वरं प्रदत्तवान् । <ref>{{Cite web|url=https://www.newindianexpress.com/cities/hyderabad/2014/aug/14/A-Melange-of-Mediums-647780.html|title=A Melange of Mediums|accessdate=2020-11-15|website=The New Indian Express}}</ref> तदेव सः विशिष्टः अभवत् । पश्चात् राष्ट्रियचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्य सः व्यस्तः गायकः अभवत् == चलचित्र डिस्कोग्राफी == * तुम गये (लता मंगेशकर सहित), मैच्स् [१९९६] । * ये है शान बनारस की, बनारस (2005) * लाई जा रे बदरा, दिल पे मत ले यार (2000) * सदा सुमिरन करले, दशावतार (2008) * सुनो रे सुनो रे भैना के, गॉडमदर (1998) * रूखे नैना, मकबूल (2003) * To Astis Thar, कोफी अनि बाराच कही (2015) == सन्दर्भः == {{Reflist}} == बाह्यलिङ्काः == * [http://www.sanjeevabhyankar.com/ सञ्जीव अभिनकर वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002094205/http://www.sanjeevabhyankar.com/ |date=2011-10-02 }} * {{IMDb name|0008715}} [[वर्गः:१९६९ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:मराठाजनाः]] [[वर्गः:हिन्दुस्थानिसङ्गीतम्]] [[वर्गः:महाराष्ट्रराज्यम्]] r3yb538k5uf5mh8y3wmhwesu1uylj5q 0 83075 501350 478701 2026-10-15T03:53:40Z स्वर्ण 44291 501350 wikitext text/x-wiki '''कन्याकुमारी मुखोपाध्याय''' एकः भारतीयः [[बाङ्गलाभाषा|बङ्गला]] दूरदर्शनचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति । यः मुख्यतया बङ्गलादूरदर्शनधारावाहिकेषु चलच्चित्रेषु च कार्यं करोति ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/tv-show-yuganayak-swami-vivekananda-to-premiere-today/articleshow/92040388.cms ''Times of India''</ref> {{Infobox person|birth_place=कालीक्षेत्रम्, भारतम्|occupation={{hlist|अभिनेता|}}|citizenship=|nationality=भारतीय|spouse=अर्कोदीप्तो मुखोपाध्याय|child=१}} == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] bwsuma3khj0e3ntsii4tnp5qgfz4bbv 501351 501350 2026-10-15T03:53:56Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कन्याकुमारी मुखर्जी]] पृष्ठं [[कन्याकुमारी मुखोपाध्याय]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501350 wikitext text/x-wiki '''कन्याकुमारी मुखोपाध्याय''' एकः भारतीयः [[बाङ्गलाभाषा|बङ्गला]] दूरदर्शनचलच्चित्राभिनेत्री अस्ति । यः मुख्यतया बङ्गलादूरदर्शनधारावाहिकेषु चलच्चित्रेषु च कार्यं करोति ।<ref>https://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/bengali/tv-show-yuganayak-swami-vivekananda-to-premiere-today/articleshow/92040388.cms ''Times of India''</ref> {{Infobox person|birth_place=कालीक्षेत्रम्, भारतम्|occupation={{hlist|अभिनेता|}}|citizenship=|nationality=भारतीय|spouse=अर्कोदीप्तो मुखोपाध्याय|child=१}} == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] bwsuma3khj0e3ntsii4tnp5qgfz4bbv 0 84592 501328 485544 2026-10-15T01:14:11Z InternetArchiveBot 31833 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 501328 wikitext text/x-wiki == गर्भधारणम् == [[गर्भाधानसंस्कारः|गर्भधारणं]] प्रायः यौनसम्बन्धेन भवति, परन्तु सहायकप्रजननप्रौद्योगिकीप्रक्रियाणां माध्यमेन अपि भवितुम् अर्हति । गर्भस्य समाप्तिः जीवितजन्मना, गर्भपातेन, प्रेरितगर्भपातेन, मृतजन्मेन वा भवितुम् अर्हति । प्रायः अन्तिममासिकधर्मस्य (LMP) आरम्भात् प्रायः ४० सप्ताहेभ्यः अनन्तरं प्रसवः भवति, यत् गर्भधारणकालः इति ज्ञायते । एतत् नवमासाभ्यः किञ्चित् अधिकं भवति । गर्भधारणकालः प्रायः ३८ सप्ताहाः भवति । गर्भधारणं "गर्भाशये प्रत्यारोपितस्य मानवभ्रूणस्य अथवा भ्रूणस्य उपस्थितिः"; प्रत्यारोपणं गर्भधारणस्य ८-९ दिवसेभ्यः अनन्तरं भवति । भ्रूणपदं प्रत्यारोपणानन्तरं प्रथमसप्तसप्ताहेषु (अर्थात् दशसप्ताहेषु गर्भधारणवयोः) विकासशीलसन्ततिनां कृते भवति, जन्मपर्यन्तं भ्रूणपदस्य प्रयोगः भवति। प्रारम्भिकगर्भधारणस्य लक्षणं<ref>{{Cite web|url=https://www.krishnacoming.com/blog/garbh-sanskar-mantra|title=Benefits Of Garbh Sanskar Mantra And Shloka During Pregnancy}}</ref> च मासिकधर्मस्य अभावः, कोमलस्तनयोः, प्रातःकाले व्याधिः (उदरेण, वमनं), भूखः, प्रत्यारोपणस्य रक्तस्रावः, बहुधा मूत्रं च भवितुं शक्नोति गर्भपरीक्षा गर्भस्य पुष्टिं कर्तुं शक्नोति । गर्भनिरोधविधयः - अथवा, अधिकसटीकतया, गर्भनिरोधकाः - गर्भधारणस्य परिहाराय उपयुज्यन्ते । गर्भधारणं प्रायः त्रयः मासाः त्रयः त्रैमासिकाः भवन्ति । प्रथमत्रिमासे यदा शुक्राणुः अण्डं जनयति तदा गर्भधारणं भवति । ततः निषेचितं अण्डं गर्भनलिकां अधः गत्वा गर्भाशये सक्तं भवति, यत्र भ्रूणं नालं च निर्मातुं आरभते । प्रथमत्रिमासे गर्भपातस्य (भ्रूणस्य वा भ्रूणस्य वा स्वाभाविकमृत्युः) अधिका सम्भावना भवति । द्वितीयत्रिमासिकस्य मध्ये प्रायः गर्भः निश्चलः भवति । २८ सप्ताहे ९०% अधिकाः शिशवः गर्भात् बहिः जीवितुं शक्नुवन्ति यदि उच्चगुणवत्तायुक्ता चिकित्सासेवा प्रदत्ता भवति, यद्यपि अस्मिन् समये जाताः शिशवः गम्भीराः स्वास्थ्यजटिलताः अनुभवन्ति, यत्र हृदयस्य श्वसनस्य च समस्याः, दीर्घकालीनबौद्धिकविकासविकलाङ्गता च सन्ति । {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |'''''<u>गर्भधारणम्</u>''''' |- |अन्ये नाम |गर्भधारणम् |- |विशेषता |प्रसूति, धात्री |- |लक्षणाः |अवधिः चूकितः, कोमलस्तनः, उदरेण वमनं च, क्षुधा, बहुधा मूत्रं च |- |जटिलताएँ |गर्भपातः, गर्भावस्थायाः उच्चरक्तचापः, गर्भावस्थायाः मधुमेहः, लोहस्य अभावेन रक्ताल्पता, तीव्रः उदरेण वमनं च |- |अवधि |अन्तिममासिकधर्मात् ४० सप्ताहाः (गर्भधारणानन्तरं ३८ सप्ताहाः) |- |कारणानि |यौनसम्बन्ध, सहायक प्रजनन प्रौद्योगिकी |- |निदानविधिः |गर्भपरीक्षा |- |निवारणम् |जन्मनिरोधः (आपातकालीन गर्भनिरोधः सहितम्) |- |मृत्युः |२३०,६०० (२०१६) २. |}[[सञ्चिका:Pregnant woman.jpg|लघुचित्रम्|354x354पिक्सेल|गर्भधारणं स्त्रियाः कृते रोचकं वाक्यम् अस्ति]]प्रसवपूर्वपरिचर्यायाः कारणेन गर्भधारणस्य परिणामेषु सुधारः भवति । गर्भावस्थायां पोषणं भ्रूणस्य स्वस्थवृद्ध्यर्थं महत्त्वपूर्णं भवति । प्रसवपूर्वस्य परिचर्यायां मनोरञ्जनात्मकमादकद्रव्याणां (तम्बाकू, मद्यं च सहितम्), नियमितव्यायामस्य, रक्तपरीक्षा, नियमितशारीरिकपरीक्षा च परिहारः भवितुं शक्नोति गर्भावस्थायाः जटिलतासु उच्चरक्तचापविकाराः, गर्भकालीनमधुमेहः, लोहस्य अभावेन रक्ताल्पता, तीव्रः उदरेण वमनं च भवितुम् अर्हति । आदर्शप्रसवे "समये" प्रसवः स्वयमेव आरभ्यते । ३७ सप्ताहात् पूर्वं जन्म प्राप्यमाणाः शिशवः "अकाल" भवन्ति, मस्तिष्कपक्षाघातादिस्वास्थ्यसमस्यानां च अधिकं जोखिमं प्राप्नुवन्ति । ३७ तः ३९ सप्ताहपर्यन्तं जायमानाः शिशवः "प्रारम्भिककालः" इति मन्यन्ते, ३९ तः ४१ सप्ताहाणां मध्ये जाताः शिशवः "पूर्णकालः" इति मन्यन्ते । ४१ तः ४२ सप्ताहपर्यन्तं जायमानानां शिशवानां "विलम्बितकालः" इति मन्यते, ४२ सप्ताहेभ्यः परं तेषां "विलम्बितकालः" इति मन्यते । अन्यचिकित्साकारणात् आवश्यकं यावत् प्रेरणेन वा सिजेरियनेन वा ३९ सप्ताहात् पूर्वं प्रसवः न अनुशंसितः === ''<u>गर्भधारणस्य प्रथमत्रिमासः</u>'' === गर्भावस्था महत्त्वपूर्णानां मनोवैज्ञानिकपरिवर्तनानां कालः अस्ति। अत्र कानिचन प्रमुखानि पक्षानि सन्ति। चिन्ता, मनोदशा च परिवर्तनं प्रथमत्रिमासे बहवः महिलाः अजन्मशिशुविषये चिन्ताम् अनुभवन्ति1. शरीरे घटमानानां अदृश्यानां तथापि महत्त्वपूर्णानां परिवर्तनानां कारणेन एतत् भवितुम् अर्हति2। द्रुतगत्या भावनात्मकपरिवर्तनं, नित्यं मनोदशायाः परिवर्तनं, अल्पस्वभावः च सामान्याः सन्ति । शारीरिकपरिवर्तनं भावनात्मकप्रतिक्रिया च हार्मोनपरिवर्तनस्य कारणेन उदरेण, क्लान्तता, मूत्रस्य वर्धनं च इत्यादयः शारीरिकपरिवर्तनानि अपि स्त्रियाः मनोवैज्ञानिकदशां प्रभावितुं शक्नुवन्ति एतेषां परिवर्तनानां कारणेन श्रमस्य भावाः, भावनात्मकसंवेदनशीलता च उत्पद्यन्ते ।आत्मप्रतिमा आत्मसम्मानं यथा यथा शरीरे परिवर्तनं प्रारभते तथा तथा केचन महिलाः स्वस्य रूपस्य विषये आत्मविवेकी अनुभवितुं शक्नुवन्ति । अनेन न्यूनात्मसम्मानस्य भावाः उत्पद्यन्ते ।प्रत्याशा भयं च मातापितृत्वस्य प्रत्याशा उत्साहं तनावं च जनयितुं शक्नोति1. अज्ञातस्य भयं अपि भवितुम् अर्हति, विशेषतः शिशुस्य स्वास्थ्यस्य, मातापितृत्वस्य समायोजनस्य च विषये ।स्वप्नाः बहवः महिलाः गर्भावस्थायां सजीवस्वप्नानि अनुभवन्ति । एते स्वप्नाः प्रसवस्य, नवजातस्य शिशुस्य, नूतनमातुः जीवनस्य वा विषये भवितुम् अर्हन्ति । एते मनोवैज्ञानिकपरिवर्तनानि गर्भधारणस्य सामान्यः भागः इति ज्ञातव्यम् । परन्तु यदि एते परिवर्तनाः दैनन्दिनजीवने वा सम्बन्धे वा बाधां जनयन्ति तर्हि स्वास्थ्यसेवाप्रदातृणां साहाय्यं प्राप्तुं शस्यते । ===== ''<u>गर्भधारणस्य द्वितीये त्रैमासिके</u>'' ===== चतुर्षुभ्यः षड्मासपर्यन्तं अन्तर्गते, प्रायः सामान्यसौख्यस्य अनुभूतेः लक्षणम् अस्ति। अत्र कानिचन प्रमुखानि मनोवैज्ञानिकानि पक्षानि सन्ति।कम चिंता और मनोदशा प्रथमत्रैमासिकस्य तनावः, व्यग्रता च प्रायः द्वितीयत्रैमासिकायां न्यूनीभवति। मनःस्थिति-परिवर्तनानि अत्र बहुधा न भवन्ति, गर्भपातस्य भीतिः च सामान्यतया न्यूनीभवति।शारीरिक परिवर्तन एवं भावनात्मक प्रतिक्रिया प्रथम-त्रैमासिकस्य शारीरिक-कष्टानि प्रायः न्यूनीभवति, येन [[मनोविज्ञानम्|मनोविकारस्य]] स्थितिः संवर्धिता भवेत्। परन्तु, दृश्यमानानां शारीरिकपरिवर्तनानां तथा भ्रूणस्य चलनानां च आरम्भः कदाचित् गर्भिणीमातॄन् उद्विग्ना भवितुम् अर्हति। आत्मसम्मान और आत्मसम्मान यथा यथा शरीरस्य परिवर्तनम् अनुवर्तते तथा च भारवृद्धिः अधिकतया दृश्यते, काश्चन महिलाः आत्म-चेतनं अनुभवितुम् आरभन्ते। एताः भावनाः आत्मसम्मानं न्यूनीकर्तुं शक्नुवन्ति।अपेक्षा एवं उत्साह द्वितीयत्रैमासिकाः प्रायः तदा भवन्ति यदा मातापितरूपेण वास्तविकतां अनुभवितुं आरभते। एतत् प्रतीक्षायाः उत्साहस्य च मिश्रणं आनेतुं शक्नोति, परन्तु किञ्चित्कम् आशङ्काम् अपि आनेतुं शक्नोति।अधिक भावनात्मक निर्भरता अस्मिन् समये सहभागिन्याः उपरि भावात्मक-अवलंबनम् अधिकं भवितुम् अर्हति। वर्धितं लिबिडो केचन स्त्रियः द्वितीयत्रैमासिके वर्धितां कामवासना अनुभवन्ति।स्वप्नेषु। गर्भावस्थायां बहूनि स्त्रियः यत् सजीवं स्वप्नं पश्यन्ति तत् प्रायः द्वितीयत्रैमासपर्यन्तं अनुवर्तते। एताः स्वप्नाः शिशुं, प्रसवस्य, अथवा नवमातृरूपेण जीवनस्य विषये भवितुम् अर्हन्ति। सर्वदा इव एते मनोवैज्ञानिकपरिवर्तनाः गर्भावस्थायाः सामान्यभागाः सन्ति। परन्तु, यदि एतानि परिवर्तनानि दैनन्दिनजीवने वा सम्बन्धेषु वा बाधन्ते, तर्हि स्वास्थ्य-प्रदायकस्य साहाय्यं प्राप्तुं अनुशंसितम्। ====== <u>''गर्भावस्थायाः तृतीयः त्रैमासिकः''</u> ====== यस्मिन् सप्ततः नवपर्यन्तं मासाः सन्ति, सः प्रतीक्षायाः चिन्तायाः च कालः अस्ति। अत्र कानिचन प्रमुखानि मनोवैज्ञानिकानि पक्षानि सन्ति।पुनः चिन्ता तृतीये त्रैमासिके जन्मविषये चिन्तायाः पुनरागमनं द्रष्टुं शक्यते। एषः एव समयः यदा भवान् शारीरिकरूपेण भावात्मकरूपेण च प्रसवस्य कृते सज्जतां कर्तुम् आरभते। अग्रिमे त्रैमासिके जन्मस्य विषये भयः, चिन्ता च तीव्रं भवितुम् अर्हति। सम्बन्धाणां विषये चिन्तां सहभागिना, परिवारेण, मित्रैः च सह सम्बन्धेषु परिवर्तनानां विषये चिन्तायाः भवेयुः। केचन पिताः गर्भावस्थायां परित्यक्ताः इति मन्यन्ते अथ वा मातापितृणां क्षमतायाः विषये शङ्किताः भवितुम् अर्हन्ति।आर्थिक-[[चिन्ता|चिन्ताः]] अस्मिन् काले आर्थिकचिन्तासु वृद्धिः भवेत्।अपेक्षा एवं उत्साह तृतीयः त्रैमासिकः शिशोः आगामि-जन्मविषये प्रतीक्षायाः उत्साहस्य च कालः अस्ति। परन्तु, एतेन प्रसवस्य विषये चिन्ता, चिन्ता च वर्धेत।शारीरिक वेदना एवं मनोदशा भवन्तः कण्ठस्य, पादस्य, पृष्ठभागस्य च अधिकं शारीरिकं वेदनां अनुभवन्ति, येन भवतः मनःस्थितिः अध्वान्नं भवेत्। नेस्टिङ्ग् तृतीये त्रैमासिके भवान् यत् नूतनं मनःस्थिति-परिवर्तनम् अनुभवति तत् "नेस्टिङ्ग्" इति अस्ति-भवतः शिशोः कृते स्वगृहं सज्जीकर्तुं प्रबलः अभिलाषा। स्वप्नेषु। बहवः महिलाः प्रसवस्य विषये, नवजातशिशुः विषये, नवमातृरूपेण जीवनस्य विषये च जीवन्तानि स्वप्नानि निरन्तरं अनुभवन्ति।सर्वदा इव एते मनोवैज्ञानिकपरिवर्तनाः गर्भावस्थायाः सामान्यभागाः सन्ति। परन्तु, यदि एतानि परिवर्तनानि दैनन्दिनजीवने वा सम्बन्धेषु वा बाधन्ते, तर्हि स्वास्थ्य-प्रदायकस्य साहाय्यं प्राप्तुं अनुशंसितम्। ====== <u>''प्रसवोत्तर अवसाद''</u> ====== प्रसवोत्तर-अवसादः (पी. पी. डी.) एकः प्रकारः मनःस्थिति-विकारः अस्ति यः प्रसवानन्तरं भवितुम् अर्हति। प्रायः 60% नूतन-माताः प्रसवोत्तर-अवसादस्य कस्मिंश्चित् रूपं अनुभवन्ति इति अनुमानितम् अस्ति। लक्षणेषु व्यग्रता, अवसादः, क्षोभः, भ्रमः, रोदनम्, अपि च निद्रायाः क्षुधायाः च समस्याः भवितुम् अर्हन्ति। एते लक्षणानि सौम्यानि वा तीव्रानि वा भवितुम् अर्हन्ति। यदा लक्षणानि केवलं 24 तः 72 घण्टाः यावत् एव तिष्ठन्ति, तदा ते "बेबी ब्लूस्" इत्यस्य अस्थायी-प्रकरणम् इति गणयितुं शक्यन्ते, परन्तु यदा ते सप्ताहद्वयं यावत् तिष्ठन्ति, तदा तत् गम्भीरतया स्वीकृत्य व्यावसायिकस्य साहाय्यस्य आवश्यकता भवति। सर्वेषु प्रकरणेषु प्रायः अर्धभागे लक्षणानि वस्तुतः गर्भावस्थायां आरभन्ते, अन्ये बहूनि प्रसवानन्तरं सप्ताहपर्यन्तं न दृश्यन्ते। प्रसवोत्तर-अवसादस्य चरम-प्रकरणेषु पीडितेषु अवसादः, आतङ्कः, लज्जा, अपराधबोधः, आत्महत्यायाः विचाराः, शिशुहत्यायाः विचाराः इत्यादयः गम्भीर-लक्षणानि अनुभवन्ति, यानि सप्ताहान् मासान् वा यावत् तिष्ठन्ति। p.p. d। अस्य गम्भीरप्रकरणैः नूतनायाः मातायाः स्वशिशुना सह सम्बन्धस्य क्षमता प्रभाविता भवति। संशोधकाः प्रसवोत्तर-अवसादस्य कृते अनेकान् सम्भाव्य-सङ्कट-कारकाणि अभिज्ञातवन्तः, यथा वैवाहिक-तनावः, सीमित-सामाजिक-समर्थनम्, धुम्रपानम्, हार्मोनल्-असंतुलनं, अवसादस्य वा चिन्तायाः वा व्यक्तिगत-इतिहासः च। 1.2 सामाजिक-एकान्तवासः, दुर्बल-समर्थनजालं च प्रसवस्य अनन्तरं चिन्तायाः विकासस्य सम्भावनां वर्धयन्ति इति दर्शितम् अस्ति। मातापितृरूपेण भूमिकायाः भारस्य, आग्रहस्य च दृष्ट्या कदाचित् नूतनाः [[माता|माताः]] [[पिता|पिताः]] च विलापम् अकुर्वन्। परन्तु, प्रसवोत्तर-अवसादेन पीडिताः नूतनाः माताः सम्पूर्णे दिने विलापयन्ति, कार्यं कर्तुं असमर्थाः च अनुभवन्ति। ते सर्वदा निद्रां इच्छन्ति-अथवा केषुचित् सन्दर्भेषु निद्रां सर्वथा असम्भवं जानन्ति। यदा नूतनः मातापितरः एतान् लक्षणान्, अथवा क्रोधं, आत्महत्यायाः विचारान्, अथवा स्वसन्तानं प्रति भयम् अथवा द्वेषं वा अनुभवति, तदा ते चिकित्साम् अन्विष्यन्ति। एतत् लक्षणीयं भवति यत् पी. पी. डी. इति। एषा काचित् अपि महिलां प्रभावयितुं शक्नोति-यस्याः गर्भधारणं सुलभं वा समस्यायुक्तं वा भवति, प्रथमवारं माता, एकेन वा अधिकेन वा शिशूनां माता, विवाहित-[[महिलारोगशास्त्रम्|महिलाः]] ये महिलाः न सन्ति, आयस्य, वयस्य, वंशस्य, जातीयस्य, संस्कृतेः, शिक्षायाः च विचारं विना। यदि भवान् वा भवतः ज्ञाता कश्चित् वा प्रसवोत्तर-अवसादस्य लक्षणानि अनुभवति तर्हि स्वास्थ्यसेवा-व्यावसायिकस्य साहाय्यं प्राप्तुं महत्त्वपूर्णं भवति।माता [[:en:Simantonnayana|सिमन्तोनयनम्]] अनुसरणं कुर्यात्। === '''''<u>गर्भधारणस्य रोचकतथ्यानि</u>''''' === गर्भधारणं आकर्षकतथ्यैः विकासैः च परिपूर्णा विलक्षणयात्रा अस्ति । अत्र गर्भधारणस्य केचन रोचकाः पक्षाः सन्ति- 1. निषेचनम् : गर्भधारणस्य आरम्भः निषेचनेन भवति, यत्र शुक्राणुः अण्डे प्रविशति । एतत् सामान्यतया अण्डाशयस्य घण्टाभिः अन्तः एव फैलोपियन ट्यूबे भवति । 2. प्रत्यारोपणम् : निषेचनानन्तरं निषेचितं अण्डं गर्भाशयस्य अधः गत्वा गर्भाशयस्य आस्तरणे स्वयमेव प्रत्यारोपयति, यत्र तस्य वृद्धिः विकासश्च भविष्यति 3. नालः - प्रत्यारोपणस्य अनन्तरं शीघ्रमेव नालस्य निर्माणं भवति । एतत् अङ्गं विकासशीलं भ्रूणं गर्भाशयस्य भित्तिना सह संयोजयति, येन मातुः रक्तप्रवाहद्वारा पोषकद्रव्याणां ग्रहणं, अपशिष्टस्य निष्कासनं, गैसस्य आदानप्रदानं च भवति 4. भ्रूणस्य विकासः प्रथमत्रिमासे भ्रूणस्य तीव्रविकासः भवति । हृदयं, मस्तिष्कं, अङ्गं च इत्यादयः प्रमुखाः अङ्गाः, संरचनाः च निर्मातुं आरभन्ते । 5. भ्रूणस्य गतिः : द्वितीयत्रिमासिकपर्यन्तं गर्भाशयस्य अन्तः भ्रूणस्य गतिः आरभते । प्रारम्भे सूक्ष्माः एताः गतिः गर्भस्य प्रगतेः क्रमेण अधिकं स्पष्टाः भवन्ति । 6. गर्भावस्थायाः हार्मोनाः : गर्भावस्थायां हार्मोनलपरिवर्तनं महत्त्वपूर्णं भवति । एस्ट्रोजेन्, प्रोजेस्टेरोन् इत्यादयः हार्मोनाः गर्भधारणे, शरीरस्य प्रसवस्य सज्जीकरणे च महत्त्वपूर्णां भूमिकां निर्वहन्ति । 7. प्रातःकाले व्याधिः : उदरेण वमनं च, यत् सामान्यतया प्रातःकाले व्याधिः इति ज्ञायते, अनेकेषां गर्भवतीनां व्यक्तिनां प्रभावं करोति, विशेषतः प्रथमत्रिमासे। यद्यपि प्रातःकाले रोगः इति कथ्यते तथापि दिवसस्य कस्मिन् अपि समये एतत् भवितुम् अर्हति । 8. अन्नतृष्णा, विरक्तिः : गर्भधारणेन प्रायः कतिपयेषु आहारपदार्थेषु असामान्यतृष्णा, विरक्तिः च भवति । एताः तृष्णाः, विरक्ताः च व्यक्तिषु बहुधा भिन्नाः भवितुम् अर्हन्ति, ते च सम्पूर्णे गर्भावे परिवर्तनं भवितुम् अर्हन्ति । 9. भ्रूणस्य विकासस्य माइलस्टोन्स् : सम्पूर्णे गर्भावस्थायां विविधाः माइलस्टोन्स् भ्रूणस्य विकासस्य चिह्नं कुर्वन्ति । यथा प्रथमत्रिमासिकस्य अन्ते यावत् सर्वे प्रमुखाः अङ्गाः निर्मीयन्ते, द्वितीयत्रिमासिकस्य अन्ते यावत् भ्रूणस्य निद्रा-जागरण-चक्रं विकसितम् अस्ति 10. भ्रूण इन्द्रियाणि : अध्ययनेन ज्ञायते यत् भ्रूणः गर्भे शब्दानां, प्रकाशस्य, स्वादसंवेदनानां च प्रतिक्रियां दातुं शक्नोति। ते सङ्गीतस्य, स्वरस्य, अन्येषां बाह्य-उत्तेजनानां प्रति प्रतिक्रियां कुर्वन्ति । 11. भ्रूणस्य हिचकी : बहवः गर्भवतीः व्यक्तिः स्वस्य भ्रूणस्य गर्भे हिचकी अनुभवति इति अनुभवन्ति । एतानि लयात्मकानि गतिविधयः भ्रूणस्य विकासस्य सामान्यः भागः भवन्ति, प्रायः अहानिकारकाः भवन्ति । 12. नीडस्य वृत्तिः : केचन गर्भवतीः व्यक्तिः नीडस्य वृत्तिम् अनुभवन्ति, यत्र तेषां गृहं शिशुस्य आगमनाय स्वच्छतां, संगठनं, सज्जीकरणं च कर्तुं प्रबलः आग्रहः भवति एतत् सामान्यतया गर्भधारणस्य उत्तरपदेषु भवति । 13. खिंचावचिह्नम् : यथा यथा उदरस्य विस्तारः भवति यत् वर्धमानस्य भ्रूणस्य समायोजनं भवति तथा तथा त्वचायां खिन्नचिह्नानि विकसितुं शक्नुवन्ति । एतानि गुलाबी-रक्त-बैंगनी-रेखाः गर्भावस्थायां सामान्याः भवन्ति । 14. लाइनिया निग्रा : अनेके गर्भवतीषु उदरात् अधः लम्बवत् धावन्ती कृष्णा रेखा विकसिता भवति, या लाइनिया निग्रा इति कथ्यते । एषः वर्णकपरिवर्तनः हार्मोनस्य उतार-चढावस्य कारणेन भवति, प्रायः प्रसवानन्तरं क्षीणः भवति । 15. ब्रैक्सटन हिक्स संकोचन : "अभ्याससंकोचन" इति अपि ज्ञायते, ब्रैक्सटन हिक्स संकोचनं विच्छिन्न गर्भाशयसंकोचनं भवति यत् सम्पूर्णे गर्भावस्थायां भवितुम् अर्हति ते गर्भाशयं प्रसवार्थं सज्जीकर्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति परन्तु सामान्यतया सत्यानां प्रसवसंकोचनानां अपेक्षया न्यूनतीव्राः भवन्ति । 16. भ्रूणस्य हृदयस्पन्दनम् : प्रथमवारं भ्रूणस्य हृदयस्पन्दनं श्रुत्वा अनेकेषां अपेक्षितानां मातापितृणां कृते स्मरणीयः क्षणः भवति। प्रायः गर्भावस्थायाः १०-१२ सप्ताहेषु डॉप्लर-अल्ट्रासाउण्ड्-यन्त्रस्य उपयोगेन भ्रूणस्य हृदयस्पन्दनस्य ज्ञापनं कर्तुं शक्यते । 17. भ्रूणस्य स्थितिः : यथा यथा नियततिथिः समीपं गच्छति तथा तथा भ्रूणः सामान्यतया जन्मस्य सज्जतायै शिरः-अधः स्थाने निवसति । परन्तु केचन भ्रूणाः ब्रीच् अथवा अनुप्रस्थस्थितौ तिष्ठन्ति, सुरक्षितप्रसवस्य सुविधायै हस्तक्षेपस्य आवश्यकता भवति । 18. श्लेष्मप्लगः : गर्भावस्थायाः अन्ते गर्भाशयः गर्भाशयस्य उद्घाटनं सीलयितुं स्थूलं श्लेष्मप्लगं उत्पादयति, येन संक्रमणात् रक्षणं भवति प्रायः रक्तस्रावसहितं श्लेष्मप्लगस्य हानिः प्रसवस्य आसन्नतायाः लक्षणं भवितुम् अर्हति । 19. गर्भाशयस्य विस्तारः : यथा यथा प्रसवः आरभ्यते तथा तथा गर्भाशयः क्रमेण विस्तारितः (उद्घाटितः) भवति येन शिशुः जन्मनहरद्वारा गन्तुं शक्नोति। गर्भाशयस्य विस्तारः सेन्टिमीटर् मध्ये मापितः भवति, प्रसवकाले ० तः १० पर्यन्तं भवति । 20. जलभङ्गः : सामान्यतया "जलभङ्गः" इति उच्यमानस्य एम्नियोटिक-पुटस्य भङ्गः अनेकेषां व्यक्तिनां कृते प्रसवस्य आरम्भस्य संकेतं ददाति एतत् प्रसवपूर्वं प्रसवकाले वा भवितुं शक्नोति, प्रायः एम्नियोटिकद्रवस्य प्रवाहः वा स्रवः वा भवति । 21. श्रमसंकोचनाः : यथा यथा श्रमस्य प्रगतिः भवति तथा तथा सत्या श्रमसंकोचनाः नियमितरूपेण, अधिकाधिकं तीव्राः, समीपस्थाः च भवन्ति । एते संकोचनाः गर्भाशयस्य निष्कासनं (पतले) विस्तारं च कर्तुं साहाय्यं कुर्वन्ति, येन शिशुस्य जन्मनहरद्वारा गमनं सुलभं भवति । 22. प्रसवः- गर्भस्य पराकाष्ठा शिशुस्य जन्म भवति। प्रसवविधयः भिन्नाः सन्ति, यत्र मातुः स्वास्थ्यं, शिशुस्य स्थितिः इत्यादीनां कारकानाम् आधारेण योनिप्रसवः, सिजेरियन-सेक्शन् (C-section) च समाविष्टाः विकल्पाः सन्ति 23. जन्मोत्तरम् : शिशुस्य जन्मनः अनन्तरं जन्मोत्तरम् इति प्रक्रियायाः माध्यमेन नालः गर्भाशयात् निष्कासितः भवति । एतेन जन्मप्रक्रियायाः समाप्तिः भवति । 24. प्रसवोत्तरपुनर्प्राप्तिः : प्रसवस्य अनन्तरं शरीरस्य पुनर्प्राप्तेः समायोजनस्य च अवधिः भवति यः प्रसवोत्तरकालः इति प्रसिद्धः भवति । अस्मिन् चरणे शरीरस्य गर्भपूर्वस्थितौ पुनः आगच्छति चेत् शारीरिकः भावनात्मकः च परिवर्तनः भवति । 25. शिशुना सह बन्धनम् : प्रसवोत्तरकालः अपि नवजातेन सह बन्धनस्य समयः भवति । त्वचा-त्वक्-संपर्कः, स्तनपानं, एकत्र गुणवत्तापूर्णं समयं व्यतीतुं च मातापितृ-बाल-सम्बन्धस्य पोषणं कर्तुं सहायकं भवति । 26. [https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/opth-2020-0010/html?lang=en स्तनपानस्य] लाभाः : स्तनपानेन शिशुस्य मातुः च कृते अनेकाः लाभाः प्राप्यन्ते, यथा प्रतिरक्षातन्त्रस्य समर्थनं, बन्धनं, मातुः कृते प्रसवोत्तरं वजनं न्यूनीकर्तुं च। 27. प्रसवोत्तर अवसादः - केचन व्यक्तिः प्रसवोत्तर अवसादं अनुभवन्ति, यत् प्रसवस्य अनन्तरं दुःखस्य, चिन्ता, थकानस्य च भावाः भवन्ति प्रसवोत्तर अवसादस्य लक्षणं अनुभवति चेत् समर्थनं चिकित्सां च प्राप्तुं अत्यावश्यकम्। 28. प्रजननचक्रस्य पुनः आरम्भः : अनेकेषां व्यक्तिनां कृते गर्भधारणं प्रजननचक्रे अस्थायीविरामस्य चिह्नं भवति । परन्तु स्तनपानं, गर्भनिरोधकप्रयोगः इत्यादीनां कारकानाम् आधारेण प्रायः प्रसवस्य अनन्तरं कतिपयेभ्यः मासेभ्यः एकवर्षेभ्यः यावत् अण्डाशयस्य निर्वहनं मासिकधर्मं च पुनः आरभ्यते 29. भ्रातृबन्धनम् : नूतनभ्रातुः परिवारे स्वागतं वृद्धबालानां कृते महत्त्वपूर्णं समायोजनं भवितुम् अर्हति। भ्रातृबन्धनस्य निर्माणं, भ्रातृभ्रातृणां मध्ये मित्रतायाः भावस्य पोषणं च पारिवारिकगतिशीलतायाः महत्त्वपूर्णः पक्षः अस्ति । 30. मातृवृत्तिः : गर्भधारणस्य प्रसवस्य च यात्रा प्रायः व्यक्तिषु प्रबलमातृवृत्तिः जागृयति, येन ते स्वस्य नवजातशिशुस्य पोषणं, रक्षणं, परिचर्या च कर्तुं प्रेरयन्ति। गर्भधारणं एकः जटिलः चमत्कारिकः च प्रक्रिया अस्ति या गहनं शारीरिकं, भावनात्मकं, मनोवैज्ञानिकं च परिवर्तनं जनयति । प्रत्येकं गर्भधारणं अद्वितीयं भवति, यात्रायाः प्रत्यक्षम् अनुभवः च भयङ्करः परिवर्तनकारी च भवति ।[https://web.archive.org/web/20240327053548/https://www.medpulse.in/Ayurveda/Article/Volume1Issue1/Ayurveda_1_1_2.pdf] === '''''<u>सन्दर्भः</u>''''' === https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/opth-2020-0010/html?lang=en https://www.medpulse.in/Ayurveda/Article/Volume1Issue1/Ayurveda_1_1_2.pdf {{Dead link|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://en.wikipedia.org/wiki/Simantonnayana [[गर्भाधानसंस्कारः]] fv41kaj119nnbka17lwus1ij73zr8ax 0 89491 501341 493954 2026-10-15T03:47:06Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[शिवांगी जोशी]] पृष्ठं [[शिवाङ्गी जोशी]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 493954 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=शिवांगी जोशी|image=File:Shivangi-Joshi-attend-the-press-meet-for-the-show-Khatron-Ke-Khilad-12.jpg|caption=Joshi in 2022|birth_date=|birth_place=[[Pune]], Maharashtra, India|occupation=Actress|years active=2013–present|known for=|awards=[[List of awards and nominations received by Shivangi Joshi|Full list]]|signature=}} '''शिवांगी जोशी''' एका भारतीया अभिनेत्रीअस्ति या मुख्यतया हिन्दी-दूरदर्शनक्षेत्रे कार्यं करोति। सा परवरिश्-कुछ खट्टी कुछ मीठी इत्यस्मिन् चलच्चित्रे अतिथि-पात्ररूपेण स्वस्य दूरदर्शन-वृत्तिजीवनम् आरभत, अनन्तरं 2013 तमे वर्षे खेल्ती है जिन्दगी आँख मिचोली इत्यस्मिन् त्रिशा इति पात्रं निरवहत्। ''ये रिश्ता क्या कहलाता है'' इत्यस्मिन् नायरा सिंघानिया गोयन्का इत्यस्याः पात्रस्य कृते जोशी इत्येषा प्रसिद्धा अस्ति। भारतस्य सर्वाधिकं वेतनं प्राप्तासु दूरदर्शन-अभिनेत्रीषु अन्यतमा, सा एका ऐ. टी. ए. पुरस्काराः, त्रयः स्वर्णपुरस्काराणि च मिलित्वा अनेकान् पुरस्कारान् प्राप्तवती अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/stories/entertainment/10-facts-about-kkk12-star-shivangi-joshi-1148098|website=Pinkvilla|accessdate=18 July 2022|title=Check out 10 facts about television star Shivangi Joshi|date=22 June 2022|archive-date=25 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625090348/https://www.pinkvilla.com/stories/entertainment/10-facts-about-kkk12-star-shivangi-joshi-1148098|deadurl=yes}}</ref> == प्रारम्भिकजीवनं तथा शिक्षा == जोशी इत्यस्य जन्म महाराष्ट्रस्य [[पुण्यपुरम्|पुणे]]<nowiki/>-नगरे हिन्दु-कुटुम्बे अभवत्। सा [[देहरादून]] विद्यालये गत्वा कला-स्नातकपदवीं प्राप्तवती। सा व्यावसायिकरूपेण प्रशिक्षितया कथक्-नर्तकी अस्ति। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/web-stories/hindi/shivangi-joshi-to-ashnoor-kaur-tv-celebs-who-are-trained-classical-dancers/photostory/93107680.cms|title=Shivangi Joshi to Ashnoor Kaur; TV celebs who are trained classical dancers|date=25 July 2022|accessdate=2025-03-17}}</ref> == सन्दर्भः == {{Reflist}} == बाह्य-सम्पर्कः == * {{IMDb name|nm7812857}} * {{Instagram|shivangijoshi18}} {{Subject bar|commons=yes|commons-search=Category:Shivangi Joshi|d=yes|d-search=Q26923060|portal1=Biography|portal2=Films|portal3=Television}} [[वर्गः:१९९८ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] 2ljfbbjwx6vsnjaqr6mt0xi7lok2gj0 501343 501341 2026-10-15T03:48:31Z स्वर्ण 44291 501343 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=शिवाङ्गी जोशी|image=File:Shivangi-Joshi-attend-the-press-meet-for-the-show-Khatron-Ke-Khilad-12.jpg|caption=Joshi in 2022|birth_date=|birth_place=[[Pune]], Maharashtra, India|occupation=Actress|years active=2013–present|known for=|awards=[[List of awards and nominations received by Shivangi Joshi|Full list]]|signature=}} '''शिवाङ्गी जोशी''' एका भारतीया अभिनेत्रीअस्ति या मुख्यतया हिन्दी-दूरदर्शनक्षेत्रे कार्यं करोति। सा परवरिश्-कुछ खट्टी कुछ मीठी इत्यस्मिन् चलच्चित्रे अतिथि-पात्ररूपेण स्वस्य दूरदर्शन-वृत्तिजीवनम् आरभत, अनन्तरं २०१३ तमे वर्षे खेल्ती है जिन्दगी आँख मिचोली इत्यस्मिन् त्रिशा इति पात्रं निरवहत्। ''ये रिश्ता क्या कहलाता है'' इत्यस्मिन् नायरा सिंघानिया गोयन्का इत्यस्याः पात्रस्य कृते जोशी इत्येषा प्रसिद्धा अस्ति। भारतस्य सर्वाधिकं वेतनं प्राप्तासु दूरदर्शन-अभिनेत्रीषु अन्यतमा, सा एका ऐ॰ टी॰ ए॰ पुरस्काराः, त्रयः स्वर्णपुरस्काराणि च मिलित्वा अनेकान् पुरस्कारान् प्राप्तवती अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/stories/entertainment/10-facts-about-kkk12-star-shivangi-joshi-1148098|website=Pinkvilla|accessdate=18 July 2022|title=Check out 10 facts about television star Shivangi Joshi|date=22 June 2022|archive-date=25 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220625090348/https://www.pinkvilla.com/stories/entertainment/10-facts-about-kkk12-star-shivangi-joshi-1148098|deadurl=yes}}</ref> == प्रारम्भिकजीवनं तथा शिक्षा == जोशी इत्यस्य जन्म महाराष्ट्रस्य [[पुण्यपुरम्|पुणे]]<nowiki/>-नगरे हिन्दु-कुटुम्बे अभवत्। सा [[देहरादून]] विद्यालये गत्वा कला-स्नातकपदवीं प्राप्तवती। सा व्यावसायिकरूपेण प्रशिक्षितया कथक्-नर्तकी अस्ति। <ref>{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/tv/web-stories/hindi/shivangi-joshi-to-ashnoor-kaur-tv-celebs-who-are-trained-classical-dancers/photostory/93107680.cms|title=Shivangi Joshi to Ashnoor Kaur; TV celebs who are trained classical dancers|date=25 July 2022|accessdate=2025-03-17}}</ref> == सन्दर्भः == {{Reflist}} == बाह्यसम्पर्कः == * {{IMDb name|nm7812857}} * {{Instagram|shivangijoshi18}} {{Subject bar|commons=yes|commons-search=Category:Shivangi Joshi|d=yes|d-search=Q26923060|portal1=Biography|portal2=Films|portal3=Television}} [[वर्गः:१९९८ जननम्]] [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] pr98kc7gc4vyh8kfg8qsv7xab4lti7f 0 92618 501323 2026-10-14T20:08:49Z Noukayami 47475 {{Short description|झारखण्डसर्वकारस्य अधीनं स्वायत्तसंस्थानम्}} {{Infobox school | name = नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयः | image = Netarhat Awasiya Vidyalaya.jpg | image_size = 220 | caption = मुख्यद्वारम् | logo = | logo_size = 220 | motto = अत... नवीनं पृष्ठं निर्मितमस्ति 501323 wikitext text/x-wiki {{Short description|झारखण्डसर्वकारस्य अधीनं स्वायत्तसंस्थानम्}} {{Infobox school | name = नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयः | image = Netarhat Awasiya Vidyalaya.jpg | image_size = 220 | caption = मुख्यद्वारम् | logo = | logo_size = 220 | motto = अत्तदीपा विहरथ<br>(आत्मदीपाः विहरत) | established = १५ नवम्बर १९५४<br /> {{small|({{age in years|1954|11|15}} वर्षाणि पूर्वम्)}} | type = [[झारखण्डसर्वकारः|झारखण्डसर्वकारस्य]] अधीनं स्वायत्तसंस्थानम् | principal = सन्तोषकुमारपाठकः | grades = सप्तमीतः द्वादशीकक्षा पर्यन्तम् (VII – XII) | area = {{convert|780|acre|ha}} | information = | website = {{Official website|https://www.netarhatvidyalaya.com}} | mapframe = no | footnotes = <mapframe text="परिसरसीमा" width="250" height="250" zoom="14" latitude="23.4705" longitude="84.2660" align="center"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयः (सम्पू्र्णपरिसरसीमा)", "fill": "#2e7d32", "fill-opacity": 0.2, "stroke": "#1b5e20", "stroke-width": 3 }, "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[ [84.2610, 23.4750], [84.2585, 23.4715], [84.2585, 23.4695], [84.2630, 23.4670], [84.2670, 23.4670], [84.2710, 23.4670], [84.2735, 23.4685], [84.2735, 23.4720], [84.2670, 23.4725], [84.2630, 23.4745], [84.2610, 23.4750] ]] } } ] } </mapframe> }} [[File:Netarhat Shri on15 november.jpg|thumb|नेतरहाट-श्रीः]] '''नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयः''' (आङ्ग्ल: ''Netarhat Residential School'') [[भारतम्|भारतस्य]] [[झारखण्डराज्यम्|झारखण्डराज्यस्य]] [[नेतरहाट|नेतरहाट-नगरे]] स्थितः एकः सर्वकारीयः आवासीयविद्यालयः अस्ति। १९५४ तमस्य वर्षस्य नवम्बर-मासस्य १५ दिनाङ्के स्थापितम् इदं संस्थानं झारखण्डसर्वकारस्य विद्यालयशिक्षा-साक्षरताविभागस्य अधीनं स्वायत्तसंस्थानरूपेण कार्यं करोति। मूलतः [[बिहारराज्यम्|बिहारराज्यस्य]] विभाजनात् पूर्वं तत्प्रदेशस्य सेवार्थं स्थापितस्य अस्य विद्यालयस्य परिकल्पना बिहारस्य प्रथमेन मुख्यमन्त्रिणा [[श्रीकृष्णसिंहः|श्रीकृष्णसिंहेन]] एकस्य 'उत्कृष्टताकेन्द्रस्य' रूपेण कृता आसीत्। अयं विद्यालयः ''[[गुरुकुलम्|गुरुकुल]]''-प्रेरितं शैक्षिकप्रतिमानम् अनुसरति, यत्र छात्राः गृहात् दूरे निर्दिष्टेषु ''[[आश्रमः|आश्रमेषु]]'' निवसन्ति। अत्र बहुस्तरीय-प्रतियोगितापरीक्षायाः माध्यमेन १० तः १२ वर्षवयस्कानां बालकानां प्रवेशः भवति, तथा च [[केन्द्रीयमाध्यमिकशिक्षामण्डलम्|केन्द्रीयमाध्यमिकशिक्षामण्डलस्य]] (CBSE) पाठ्यक्रमानुसारेण द्वादशीकक्षा (१०+२) पर्यन्तं शिक्षा प्रदीयते। छात्राः नियमितरूपेण क्षेत्रीय-गणित-ओलम्पियाड् (RMO) तथा राष्ट्रीय-प्रतिभा-अन्वेषण-परीक्षा (NTSE) अादिषु राष्ट्रीयस्तरीयेषु शैक्षिकस्पर्धासु भागं गृह्णन्ति। == इतिहासः == नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयस्य<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/nvs.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> स्थापना<ref>{{Cite web|url=https://latehar.nic.in/tourist-place/netarhat-school/|title=Netarhat School &#124; Latehar, Government of Jharkhand &#124; India}}</ref> [[भारतीयस्वातन्त्र्यम्|भारतस्य स्वातन्त्र्यानन्तरं]] १५ नवम्बर १९५४ दिनाङ्के तत्कालीनस्य [[बिहारराज्यम्|बिहारराज्यस्य]] जनानां कृते अभवत्। बिहारस्य प्रथमस्य मुख्यमन्त्रिणः [[श्रीकृष्णसिंहः|श्रीकृष्णसिंहस्य]], तस्य उपमुख्यमन्त्रिणः वित्तमन्त्रिणः च [[अनुग्रहनारायणसिंहः|अनुग्रहनारायणसिंहस्य]] च स्वप्नः आसीत् यत् एकस्य उत्कृष्टताकेन्द्रस्य स्थापना भवेत्।<ref>{{Cite web |title=Hail, hail Netarhat School |url=http://www.narendrabhagat.in/2011/10/04/hail-hail-netarhat-school/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20120125074210/http://www.narendrabhagat.in:80/2011/10/04/hail-hail-netarhat-school/ |archive-date=2012-01-25 |access-date=2025-05-18}}</ref> शिक्षाविद् फ्रेडरिक गॉर्डन पियर्स (Frederick Gordon Pearce), जगदीशचन्द्रमाथुरः, [[सच्चिदानन्दसिन्हा]] च अस्य विद्यालयस्य योजनानिर्माणे महत्त्वपूर्णां भूमिकां निरवहन्। पियर्स-महोदयः स्वकार्याणां कृते भारतस्य तत्कालीनात् [[भारतस्य राष्ट्रपतिः|राष्ट्रपतेः]] [[राजेन्द्रप्रसादः|डॉ. राजेन्द्रप्रसादात्]] प्रशंसां प्राप्तवान्।<ref>{{Cite book |last1=Prasad |first1=Rajendra |url=https://books.google.com/books?id=WmZfr6ERN64C&q=f+g+pearce+netarhat&pg=PA132 |title=Dr. Rajendra Prasad, Correspondence and Select Documents: 1934–1938 |publisher=Allied Publishers |year=1984 |isbn=9788170230021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/abt.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> == पूर्वच्छात्राः == विद्यालयस्य पूर्वच्छात्राणां सङ्घटनं 'नोबा' (NOBA – Netarhat Old Boys Association) इति नाम्ना ज्ञायते।<ref>[http://www.noba.org Netarhat Old boys Association]</ref> अस्य सङ्घटनस्य अनेके विभागाः सन्ति, सदस्याः च नियमितरूपेण मिलन्ति। == स्थानं परिसरश्च == अयं विद्यालयः [[झारखण्डराज्यम्|झारखण्डस्य]] [[नेतरहाट|नेतरहाटे]] [[छोटानागपुरपठारः|छोटानागपुरपठारे]] १,२५० मीटर (४,१०० पाद) औन्नत्ये स्थितः अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/lctn.php|title=Location|website=Netarhat Residential School|access-date=27 August 2026}}</ref> अयं परिसरः [[राँची|राँची-नगरात्]] प्रायः १५६ किलोमीटर (९७ मील) दूरे अस्ति, यत् अस्य निकटतमं प्रमुखं रेल-विमानपत्तनकेन्द्रं वर्तते। अत्रत्यं शैक्षिकं वातावरणं पारम्परिक-''[[गुरुकुलम्|गुरुकुल]]''-प्रणाल्यां [[महात्मा गान्धी|गान्धीदर्शने]] च आधारितम् अस्ति, यत्र छात्राः गृहात् दूरे निर्दिष्टेषु ''[[आश्रमः|आश्रमेषु]]'' निवसन्ति, सरलानि समानवस्त्राणि च धारयन्ति। विद्यालयस्य मार्गदर्शकं दर्शनं मुख्यभवनस्य प्रवेशद्वारे उत्कीर्णे अस्मिन् [[संस्कृतम्|संस्कृत]]-[[श्लोकः|श्लोके]] प्रतिबिम्बितम् अस्ति— {{quote|'''न त्वहं कामये राज्यं न स्वर्गं नापुनर्भवम्।<br>कामये दुःखतप्तानां प्राणिनामार्तिनाशनम्॥'''}}<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/why_ntrht.php|title=Why Netarhat|website=Netarhat Residential School|access-date=27 August 2026}}</ref> == संरचना == <mapframe text="नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयः - परिसरमानचित्रम्" width="350" height="250" zoom="15" latitude="23.4710" longitude="84.2655"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": { "title": "नेतरहाट आवासीय विद्यालय, गोलंबर (Boundary)", "fill": "#4a148c", "fill-opacity": 0.2, "stroke": "#4a148c", "stroke-width": 2 }, "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[ [84.262356, 23.473898], [84.262956, 23.473622], [84.263156, 23.473098], [84.262956, 23.472574], [84.262356, 23.472298], [84.261756, 23.472574], [84.261556, 23.473098], [84.261756, 23.473622], [84.262356, 23.473898] ]] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Oval Perimeter", "fill": "#d84315", "fill-opacity": 0.2, "stroke": "#d84315", "stroke-width": 2 }, "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[ [84.2638, 23.4719], [84.2662, 23.4719], [84.2662, 23.4708], [84.2638, 23.4708], [84.2638, 23.4719] ]] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Stadium (मैदान संख्या 2 और 3) Perimeter", "fill": "#d84315", "fill-opacity": 0.2, "stroke": "#d84315", "stroke-width": 2 }, "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[ [84.2690, 23.4716], [84.2708, 23.4716], [84.2708, 23.4705], [84.2690, 23.4705], [84.2690, 23.4716] ]] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "आचार्य नगर Boundary", "fill": "#1b5e20", "fill-opacity": 0.2, "stroke": "#1b5e20", "stroke-width": 2 }, "geometry": { "type": "Polygon", "coordinates": [[ [84.2630, 23.4682], [84.2640, 23.4682], [84.2640, 23.4685], [84.2655, 23.4685], [84.2655, 23.4672], [84.2640, 23.4672], [84.2640, 23.4675], [84.2630, 23.4675], [84.2630, 23.4682] ]] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "नेतरहाट आवासीय विद्यालय, गोलंबर", "marker-symbol": "college", "marker-color": "#4a148c", "marker-size": "large" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.262356, 23.473098] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Rose Garden", "marker-symbol": "park", "marker-color": "#e91e63" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2612, 23.4745] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Auditorium", "marker-symbol": "theatre", "marker-color": "#6f42c1" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2619, 23.4719] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "8 Set", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2590, 23.4712] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "रामकृष्ण आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2605, 23.4698] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "प्रदीप आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2613, 23.4698] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "अरविंद आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2613, 23.4692] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "भाभा आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2644, 23.4695] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "रमन आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2638, 23.4699] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "बोस आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2648, 23.4699] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Assembly Hall", "marker-symbol": "building", "marker-color": "#1b5e20" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2609, 23.4713] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "कण्व आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2588, 23.4705] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "कणाद आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2592, 23.4702] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "कपिल आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2592, 23.4698] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 10", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2637, 23.4712] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Oval", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2651, 23.4715] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Guest House", "marker-symbol": "building", "marker-color": "#8b4513" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2628, 23.4714] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 8", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2630, 23.4720] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Volleyball Court", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2665, 23.4710] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Volleyball Court", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2668, 23.4720] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "प्राचार्य आवास", "marker-symbol": "residential-community", "marker-color": "#8b4513" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2660, 23.4703] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "किशोर आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#388e3c" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2670, 23.4701] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "अशोक आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#388e3c" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2665, 23.4698] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "साकेत आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#388e3c" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2670, 23.4695] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "प्रेम आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#388e3c" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2685, 23.4692] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "आनंद आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#388e3c" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2692, 23.4690] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "अर्जुन आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#388e3c" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2682, 23.4685] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 7", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2688, 23.4712] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Stadium (मैदान संख्या 2 और 3)", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2698, 23.4710] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 9", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2708, 23.4715] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Tennis Court", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2688, 23.4695] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 4", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2695, 23.4697] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "शांति आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32", "marker-size": "medium" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2705, 23.4693] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "अरुण आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2698, 23.4693] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "गौतम आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2702, 23.4688] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "तक्षशिला आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2675, 23.4678] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "नालंदा आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2680, 23.4675] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "विक्रम आश्रम", "marker-symbol": "lodging", "marker-color": "#2e7d32" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2672, 23.4675] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 1", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.269672, 23.468917] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "मैदान संख्या 5", "marker-symbol": "pitch", "marker-color": "#d84315" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2725, 23.4690] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "Staff Quarter", "marker-symbol": "residential-community", "marker-color": "#8b4513" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2705, 23.4675] } }, { "type": "Feature", "properties": { "title": "आचार्य नगर", "marker-symbol": "residential-community", "marker-color": "#8b4513" }, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [84.2642, 23.4680] } } ] } </mapframe> [[File:Prem Ashram.jpg|thumb|आश्रमः]] [[File:8 set.jpg|thumb|सूर्यास्तः (विद्यालयपरिसरः)]] <gallery mode="packed"> File:Vir bhudhu bhagat house.jpg File:8th set.jpg File:कण्व आश्रम1.jpg|अष्टम-आश्रम-वर्गः (नूतनपरिसरः) </gallery> * '''छात्रक्षमता''': विद्यालये प्रतिवर्षं १०० बालकानां प्रवेशः भवति, प्रत्येकं कक्षायां च २२ छात्राणाम् उपवेशनव्यवस्था वर्तते।<ref>https://www.legitquest.com/act/national-council-for-teacher-education-recognition-norms-and-procedure-regulations-2014/CB6B</ref> * '''आवासीयक्षमता''': आत्मीयवातावरणं रक्षितुं प्रत्येकस्मिन् आश्रमे २४ छात्राणां निवासव्यवस्था अस्ति। * '''शैक्षिकसङ्कायः''': विद्यालयः २० शैक्षिकविभागेषु विभक्तः अस्ति, येषां सञ्चालनं ३५ समर्पितैः शिक्षकैः क्रियते। अनेन विद्यालये १:१५ इति उत्कृष्टः शिक्षक-छात्रानुपातः तिष्ठति। * '''पुस्तकालयः''': विद्यालये एकः समृद्धः पुस्तकालयः अस्ति,<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/lbry.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> यत्र विभिन्नेषु विषयेषु चत्वारिंशत्सहस्राधिकानि (४०,०००+) पुस्तकानि सन्ति। मुक्तकपाटिका-प्रणाली (Open shelf system) छात्रेभ्यः स्वानुसारं पुस्तकानि प्राप्तुं सौकर्यं यच्छति। पुस्तकालये कासाञ्चित् वैदेशिकपत्रिकाणां सहितं प्रायः सर्वाणि प्रमुखाणि दैनिकवार्तापत्रिकाणि, साप्ताहिक्यः, मासिक्यश्च उपलभ्यन्ते। * '''छात्रनेतृत्वम्''': छात्रसमुदायस्य प्रतिनिधित्वं 'छात्रपरिषदा' (Student's Council) क्रियते।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/stdnt_cncl.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> === सौकर्याणि आधारभूतसंरचना च === विद्यालयस्य शैक्षिकसंरचनायां भौतिकविज्ञानस्य, रसायनविज्ञानस्य, जीवविज्ञानस्य, सङ्गणकविज्ञानस्य, गणितस्य, सामाजिकविज्ञानस्य च कृते विशिष्टाः प्रयोगशालाः सन्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/labs.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> २०२६ तमे वर्षे संस्थानेन समर्पितयोः 'टिङ्करिङ्ग्' (Tinkering) तथा 'स्टेम्' (STEM) प्रयोगशालयोः उद्घाटनेन स्वसौकर्याणां विस्तारः कृतः।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/scl_nws.php?id=13|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> पाठ्येतर-शैक्षिकरुचयः भूगोलपरिषद्, विज्ञानपरिषद्, इतिहासपरिषद् इत्यादीनां विभिन्नानां परिषदां माध्यमेन आयोज्यन्ते। भाषा-सांस्कृतिकविकासाय संस्कृत-आङ्ग्ल-हिन्दीसङ्घाः, चलच्चित्रसमितिः, समाजसेवासङ्घः च कार्यरताः सन्ति। अयं परिसरः आत्मनिर्भरसमुदायरूपेण कार्यं करोति, यत्र चिकित्सालयः, सभागारः, वृष्टिजलमापनप्रणाली, अनेकानि अतिथिगृहाणि च सन्ति। अपि च, अत्र परिसरनिवासिनां कृते पत्रालयः, सहकारीभवनम्, भारतीय-स्टेट-बैङ्क-शाखा (SBI) चेत्यादीनि आवश्यकानि स्थानीयसौकर्याणि अपि विद्यन्ते। === कृषिः पारिस्थितिकी च === [[File:Rose in a garden.jpg|thumb|उद्याने पाटलपुष्पाणि]] [[File:Beauty of White rose.jpg|thumb|नेतरहाटे श्वेतपाटलपुष्पम्]] नेतरहाटपरिसरस्य एका विशिष्टा विशेषता तस्य विस्तृतं कृषिक्षेत्रम् अस्ति, यत् विद्यालयस्य वातावरणेन सह एकीकृतम् अस्ति। परिसरे एका छत्राकप्रयोगशाला (Mushroom lab) द्वे मुख्ये पादपपोषणकेन्द्रे (Nursery units) च स्तः। छात्राः कर्मचारिणश्च परिसरे अमृतफलम् (नाशपाती), दाडिमम्, आलुकम्, उच्चघनत्वयुक्तं पेरुकफलं (अमरूद) च अभिव्याप्य विभिन्नानां फलोद्यानानां रक्षणं कुर्वन्ति। एतदतिरिक्तं पाटलोद्यानम् (Rose garden), शाकोद्यानम् (Teak garden), शाकवाटिकाः, औषधीयपादपानां कृते विशिष्टः विभागश्च अत्र संरक्षिताः सन्ति। == शैक्षिकव्यवस्था == नेतरहाटस्य शैक्षिकव्यवस्थायां संरचितः पाठ्यक्रमः, शैक्षिकपञ्चाङ्गम्, विशिष्टं शैक्षिकप्रतिमानं च अन्तर्भवन्ति, यत् 'प्रथमपर्व' <code>अवधिः - १८ जनवरी तः १८ जून पर्यन्तम्</code><ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/p_f.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> तथा 'द्वितीयपर्व' <code>अवधिः - १६ अगस्त तः १४ दिसम्बर पर्यन्तम्</code> इति द्वयोः भागयोः विभक्तम् अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/p_s.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> छात्राणां भविष्यनिर्माणाय विद्यालये समर्पितं वृत्तिमार्गदर्शन-परामर्शकेन्द्रम् (Counselling Cell) वर्तते। शैक्षिकवर्षे मुख्यतः वर्षाकालावकाशः<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/rainy.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> शीतकालावकाशश्च<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/winter.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> भवत:। == प्रवेशः पाठ्यक्रमश्च == झारखण्डसर्वकारेण सञ्चालिते अस्मिन् विद्यालये (स्थापनातः राज्यविभाजनं यावत् अयं बिहारसर्वकारेण सञ्चालितः आसीत्) प्रवेशः त्रिस्तरीयपरीक्षायाः आधारेण दीयते— वर्णनात्मिका बहुविकल्पात्मिका च लिखितपरीक्षा, मनोवैज्ञानिकपरीक्षणं, व्यक्तिगतसाक्षात्कारश्च। राज्ये निवसन्तः १० तः १२ वर्षवयस्काः बालकाः<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/gdln.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> उपमण्डल-शिक्षापदाधिकारिणां माध्यमेन निर्धारितप्रपत्रे प्रवेशार्थम् आवेदनं कर्तुं शक्नुवन्ति। बिहारराज्यस्य विभाजनात् पूर्वं १०० स्थानानां (१९८२ पर्यन्तं ६० स्थानानि) कृते २०,००० तः अधिकाः छात्राः स्पर्धां कुर्वन्ति स्म। राज्यसर्वकारस्य नियमानुसारेण अनुसूचितजातीनाम्, अनुसूचितजनजातीनाम्, अन्यवर्गाणां च छात्राणां कृते स्थानानि आरक्षितानि सन्ति। छात्रेभ्यः १०+२ स्तरपर्यन्तं शिक्षा प्रदीयते। शिक्षामाध्यमम् [[आङ्ग्लभाषा]] अस्ति तथा च पाठ्यक्रमः [[केन्द्रीयमाध्यमिकशिक्षामण्डलम्|केन्द्रीयमाध्यमिकशिक्षामण्डलेन]] (CBSE) निर्धारितमानकेषु आधारितः अस्ति। प्रथमत्रयवर्षाणां (सप्तमीतः नवमीकक्षा पर्यन्तम्) छात्राणां कृते विद्यालयेन स्वकीयः पाठ्यक्रमः विकसितः अस्ति, यत्र सङ्गीते,<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/cltr_activities.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> ललितकलायां, कृष्यां, हस्तशिल्पे च अनिवार्यप्रशिक्षणस्य व्यवस्था अस्ति।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/lf_skl.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> विद्यालये सङ्गणकाध्ययनमपि आरब्धम् अस्ति। == प्रशासनं कर्मचारिणश्च == अधुना विद्यालयाय स्वायत्तता प्रदत्ता अस्ति तथा च झारखण्डसर्वकारस्य मानवसंसाधनविकासमन्त्रालयस्य (साम्प्रतं विद्यालयशिक्षा-साक्षरताविभागः) नियन्त्रणे अस्य नाम 'नेतरहाट-विद्यालय-समितिः'<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/nvs_exec.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> इति कृतम् अस्ति। प्राचार्यः कार्यकारीसमितेः सदस्य-सचिवः भवति। यतः इदं सर्वकारीयं संस्थानम् अस्ति, अतः अस्य सम्पूर्णा प्रशासनिकव्यवस्था सर्वकारीयनियमैः शासिता नियन्त्रिता च भवति।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/vdyly.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> सर्वे शिक्षकाः,<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/fclty.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> ये राजपत्रिताः सर्वकारीयसेवकाः सन्ति, तेभ्यः शैक्षिकं प्रशासनिकं च नियन्त्रणं समर्पितम् अस्ति। प्राचार्यः समग्रनियन्त्रणाधिकारी भवति।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/nvs_gen.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> केचन पूर्वतनाः वर्तमानाश्च शिक्षकाः भारतस्य राष्ट्रपतिना राष्ट्रीयपुरस्कारेण अपि सम्मानिताः सन्ति।<ref>{{Cite web |title=306 Teachers get national award for 2004 |url=http://pib.nic.in/archieve/image/2005/r2005090509.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20120206190142/http://pib.nic.in/archieve/image/2005/r2005090509.doc |archive-date=2012-02-06 |publisher=Press Information Bureau, Government of India}}</ref> === विद्यालयस्य पूर्वप्राचार्याः === <ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/prncpl.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> {| class="wikitable" ! नाम ! आरम्भकालः ! समाप्तिकालः |- | चार्ल्स जेम्स नेपियर (Charles James Nepier) | अप्रैल १९५४ | अगस्त १९५५ |- | राधा सिन्हा | सितम्बर १९५५ | मार्च १९५६ |- | जीवननाथ दरः | अप्रैल १९५६ | दिसम्बर १९६६ |- | बीरेन्द्रकुमार सिन्हा | जनवरी १९६७ | फरवरी १९७६ |- | रामदेव त्रिपाठी | फरवरी १९७६ | फरवरी १९७९ |- | कैलाशनारायण महरोत्रा | जून १९७९ | अक्टूबर १९८० |- | मिथिलेश कान्तिः | अक्टूबर १९८० | सितम्बर १९८३ |- | द्वारिकाप्रसाद सिंहः | सितम्बर १९८३ | अप्रैल १९८६ |- | सत्यनारायण सिंहः | नवम्बर १९८६ | अप्रैल १९८८ |- | मङ्गलदेव पाण्डेयः | अगस्त १९८८ | अप्रैल १९९० |- | परममित्र शास्त्री | अप्रैल १९९० | सितम्बर १९९१ |- | के. एन्. वासुदेवनः | अगस्त १९९१ | सितम्बर १९९५ |- | कमलेश्वर प्रसादः | अक्टूबर १९९५ | सितम्बर २००० |- | नरेन्द्र प्रसादः | सितम्बर २००० | अगस्त २००३ |- | बिनोदकुमार कर्णः | सितम्बर २००३ | जनवरी २०१० |- | रमाकान्त गजानन मराठे | फरवरी २०१० | नवम्बर २०१० |- | रामनरेश सिंहः | दिसम्बर २०१० | सितम्बर २०१३ |- | विमलांशुशेखर मल्लिकः | अक्टूबर २०१३ | दिसम्बर २०१५ |- | रामनरेश सिंहः | दिसम्बर २०१५ | मार्च २०१६ |- | विन्ध्याचल पाण्डेयः | मार्च २०१६ | जनवरी २०१८ |- | अञ्जनीकुमार पाठकः | ०८ जनवरी २०१८ | जून २०१८ |- | सन्तोषकुमार सिंहः | जून २०१८ | जून २०२३ |- | प्रसाद पासवानः | जून २०२३ | मार्च २०२४ |- | अभिषेक मिश्रः | अप्रैल २०२४ | जून २०२४ |- | सन्तोषकुमार पाठकः | जून २०२४ | अद्ययावत् |} == सह-पाठ्यचर्या-गतविधयः == [[File:Rangoli in india.jpg|thumb|राधाकृष्ण-रङ्गवल्ली]] [[File:Rangoli in Netarhat.jpg|thumb|दीपावली-रङ्गवल्ली]] [[File:Rangoli in Netarhat Awasiya Vidyalaya.jpg|thumb|राधा-रङ्गवल्ली]] [[File:Rangoli of Netarhat Awasiya Vidyalaya.jpg|thumb|राजस्थानीमहिला (रङ्गवल्ली)]] क्रीडाः शारीरिकप्रशिक्षणं च नेतरहाटविद्यालयस्य दिनचर्यायाः अविभाज्यम् अङ्गं वर्तते। विद्यालये [[राष्ट्रीय छात्रसेना|राष्ट्रीय-छात्र-सेनायाः]] (N.C.C.)<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/ncc_sct.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> त्रयाणां कनिष्ठविभागानाम् (स्थलसेना, वायुसेना, नौसेना) अतिरिक्तं वरिष्ठविभागस्य नौसेनाशाखा अपि विद्यते। कनिष्ठबालकानां कृते चत्वारः 'स्काउट्' (Scout) दलाः सन्ति, ते 'रेड् क्रॉस्' (Red Cross) सोसाइटी इत्येतदपि चेतुं शक्नुवन्ति। एतदतिरिक्तं [[योगः|योगस्य]]<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/sprts.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> व्यायामस्य (Gymnastics) च प्रशिक्षणमपि प्रदीयते। क्रीडास्पर्धानाम् अतिरिक्तं धावनस्पर्धाः अपि आयोज्यन्ते। विद्यालये [[पादकन्दुकम्]] (Football), [[यष्टिकन्दुकम्]] (Hockey), करकन्दुकम् (Volleyball), टेनिस, बास्केटबॉल, [[क्रिकेट्]], बैडमिण्टन, उत्पीठिका-कन्दुकम् (Table tennis), खो-खो, कबड्डी, कैरम, [[चतुरङ्गम्]] (Chess) इत्यादीनां क्रीडानां सौकर्याणि सन्ति। एतासु तावत्सु क्रीडासु वार्षिकस्पर्धाः आयोज्यन्ते, छात्राः च अन्तर्विद्यालयीयस्पर्धासु भागं गृह्णन्ति। विद्यालये काष्ठकला, धातुकला, विमानप्रतिरूपनिर्माणम् (Aeromodelling), मृत्तिकाकला, उद्यानपालनम्, छायाचित्रणम्, चित्रकला, भुशुण्डीप्रशिक्षणम् (Rifle training) इत्यादीनां रुचिकार्याणां सौकर्याणि सन्ति। [[हिन्दी|हिन्दीभाषायाम्]] [[आङ्ग्लभाषा|आङ्ग्लभाषायां]] च नाटकानि, वादविवादाः, भाषणस्पर्धाः, अन्त्याक्षरीस्पर्धाश्च आयोज्यन्ते। केचन छात्राः पठारे राष्ट्रीय-नाट्य-विद्यालयेन (NSD) आयोजिते षट्सप्ताहव्यापिनि शिबिरे अपि भागं गृहीतवन्तः। अत्रत्येन रमणीयेन वातावरणेन चलच्चित्रनिर्देशकाः अपि आकर्षिताः, येषु प्रसिद्धं हिन्दीचलच्चित्रं ''हिप हिप हुर्रे'' (Hip Hip Hurray) अन्यतमम् अस्ति। विद्यालयेन शैक्षिकभ्रमणानि<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/trp_trs.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> अपि आयोज्यन्ते। [[स्वातन्त्र्यदिनम् (भारतम्)|स्वातन्त्र्यदिनम्]], [[गणतन्त्रदिनम् (भारतम्)|गणतन्त्रदिनम्]], वार्षिकोत्सवः, गान्धीजयन्ती, [[तुलसीदासः|तुलसीजयन्ती]], सरस्वतीपूजा इत्यादीनाम् उत्सवानां सज्जीकरणाय छात्राणां विभिन्नाः समितयः निर्मिताः सन्ति। == शुल्कव्यवस्था == इदं संस्थानम् आवश्यकताधारिते योग्यताधारिते च प्रतिमाने कार्यं करोति, यत्र प्रतिमासं २०० रूप्यकाणां मानकं परिचालन-रक्षणशुल्कं<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/fee_strctr.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref> गृह्यते; परं अत्यन्तं निर्धनेभ्यः मेधाविछात्रेभ्यः इदं शुल्कं पूर्णतया क्षम्यते। छात्राणां कृते शिक्षणशुल्कं निःशुल्कम् अस्ति, तेभ्यः आवश्यकानि पुस्तकानि पठनसामग्री च निःशुल्कं प्रदीयन्ते। अपि च, सर्वकारेण भोजनावासयोः प्रभूतायां वृत्तौ (Subsidy) दत्तायां सति छात्राणां जीवनव्ययः न्यूनतमः भवति, आर्थिकबाधाः शिक्षां न बाधेरन् इत्येतदर्थं न्यूनतमशुल्केन वस्त्राणि अपि प्रदीयन्ते। == आश्रमः छात्रजीवनं च == सर्वेभ्यः छात्रेभ्यः परिसरस्थितेषु छात्रावासेषु निवासः अनिवार्यः अस्ति, ये ''[[आश्रमः|आश्रमाः]]'' इति कथ्यन्ते। समानताम् एकरूपतां च रक्षितुं छात्रेभ्यः केवलं विद्यालयेन प्रदत्तानि वस्त्राणि उपस्करान् च धारयितुम् अनुमतिः अस्ति। केशकर्तनं, सीवनं, वस्त्रक्षालनं चेत्यादीनि आवश्यकानि सौकर्याणि विद्यालयव्ययेन परिसरे एव प्रदीयन्ते। आवासीयप्रणाली सुसंरचिता अस्ति, सा च स्वावलम्बने सामुदायिकजीवने च बलं ददाति। दिनचर्यायां स्वाध्यायः, शारीरिकप्रशिक्षणम्, क्रीडाः, सामूहिकगृहकार्याणि च अन्तर्भवन्ति। प्रत्येकम् आश्रमस्य निरीक्षणम् एकेन गृहपतिना (''आश्रमाध्यक्षेण'') क्रियते, यः विद्यालयस्य शिक्षकः भवति। आश्रमाध्यक्षः तस्य पत्नी च (या आदरपूर्वकं ''माताजी'' इति सम्बोध्यते) आश्रमे एव निवसतः छात्रैः सह भोजनं च कुरुतः। दैनन्दिनकार्याणां प्रबन्धने सहाय्यार्थं वरिष्ठछात्राः 'प्रीफेक्ट्' (Prefect) रूपेण नियुज्यन्ते। प्रशासनिक-पाठ्येतरोद्देश्यार्थं छात्रावासाः सप्तसु वर्गेषु (''आश्रम-वर्गेषु'') विभक्ताः सन्ति। प्रत्येकस्मिन् वर्गे त्रयः आश्रमाः भवन्ति, येषां नामानि मुख्यतः ऐतिहासिकपुरुषाणां, विदुषाम्, आदर्शानां च नामधेयेन स्थापितानि सन्ति— * '''प्रथमवर्गः''' — अरुणः, शान्तिः, गौतमश्च * '''द्वितीयवर्गः''' — आनन्दः, प्रेम, अर्जुनश्च * '''तृतीयवर्गः''' — अशोकः, किशोरः, साकेतश्च * '''चतुर्थवर्गः''' — नालन्दा, विक्रमः, तक्षशिला च * '''पञ्चमवर्गः''' — भाभा, रमनः, बोसश्च * '''षष्ठवर्गः''' — अरविन्दः, रामकृष्णः, प्रदीपश्च * '''सप्तमवर्गः''' — कण्वः, कपिलः, कणादश्च<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/arn.php|title=Ashrams|website=Netarhat Residential School|access-date=27 August 2026}}</ref> == उत्पीडन-निरोधक-व्यवस्था (Anti-ragging) == छात्रविवादान् अन्तश्छात्रावासकलहान् च निवारयितुं नेतरहाट-आवासीय-विद्यालयस्य प्रशासनेन २०२६ तमस्य वर्षस्य फरवरी-मासस्य २१ दिनाङ्के निर्गतैः आधिकारिकैरादेशैः औपचारिकं 'उत्पीडन-निरोधक-नीतिः' (Anti-Ragging Policy) प्रवर्तिता तथा च समर्पिता 'उत्पीडन-निरोधक-समितिः' स्थापिता।<ref>{{Cite web|url=https://www.netarhatvidyalaya.com/anti_ragging_cell.php|title=Netarhat Awasiya Vidyalaya, Netarhat Jharkhand India|website=www.netarhatvidyalaya.com}}</ref><ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:210226_ofc_ordr_anti_ragging_committee_ntrht_vdly.jpg&oldid=1262677639</ref><ref>https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=File:210226_ofc_ordr_anti_ragging_committee_ntrht_vdly(1).jpg&oldid=1262677660</ref> एतेषाम् उपायानाम् उद्देश्यं परिसरे शत्रुतायाः उन्मूलनं, छात्रसुरक्षायाः प्रवर्तनम्, आवासीयविद्यालयस्य सामुदायिकानुशासनस्य रक्षणं च अस्ति। '''कार्यक्षेत्रं संस्थागतप्रशासनं च''' विद्यालयस्य इयं व्यवस्था शारीरिक-मौखिक-मानसिकदुर्व्यवहाराणां विरुद्धं 'शून्य-सहनशीलता-नीतिं' (Zero-tolerance policy) स्थापयति, या परिसरस्य सर्वेषु विभागेषु (शैक्षिकभवनेषु, आश्रमेषु, भोजनालयेषु, क्रीडाङ्गणेषु च) तथा च शैक्षिकभ्रमणेषु प्रवर्तते। अस्याः प्रमुखाणि तत्त्वानि अधोलिखितानि सन्ति— * '''आवासीयसमितिः''': परिसरे सप्रभावनिरीक्षणाय संस्थानेन पञ्चसदस्यात्मिका समितिः गठिता, यस्याम् एकः अध्यक्षः चत्वारः प्राध्यापकाश्च सन्ति। एते सर्वे छात्राणाम् आचरणं साक्षात् निरीक्षितुं विद्यालयपरिसरे एव निवसन्ति। * '''कर्मचारिसतर्कता''': आश्रमाध्यक्षेभ्यः शिक्षकेभ्यश्च नियमितपरीक्षणं कर्तुं तथा च कस्यापि अनुशासनभङ्गस्य सूचनां २४ होराणां (घण्टानाम्) आभ्यन्तरे समितये दातुं निर्देशः दत्तः अस्ति। '''अभियोगप्रणाली अन्वेषणप्रक्रिया च''' * '''अभियोगमाध्यमानि''': छात्राः मौखिकरूपेण, लिखितरूपेण, अथवा प्रत्येकस्मिन् आश्रमे स्थापितेषु गोपनीय-अभियोगपेटिकासु (Complaint Boxes) अज्ञातनाम्ना स्वकीयान् अभियोगान् (शिकायत) प्रस्तोतुं शक्नुवन्ति। * '''समयबद्धमन्वेषणम्''': समित्या प्राप्तस्य अभियोगस्य अन्वेषणं कृत्वा पञ्चसु कार्यदिवसेषु संस्थानप्रमुखाय प्रतिवेदनं दातव्यं भवति। * '''आवधिकसमीक्षा''': समितिः प्रतिमासम् अनुशासनसमीक्षां करोति तथा च प्रतिवर्षं नीतिव्यवस्थायाः मूल्याङ्कनं करोति। '''अनुशासनात्मकदण्डाः निवारककार्यक्रमाश्च''' * '''स्तरीयाः दण्डाः''': प्रमाणितेभ्यः अपराधभ्यः लिखितचेतावनी, विशेषाधिकाराणां (यथा बहिर्भ्रमणं उत्सवेषु भागग्रहणं च) निरसनम्, आश्रमात् निलम्बनम्, संस्थानात् निष्कासनम्, आचरणपत्रे औपचारिकसूचनाङ्कनं चेत्यादयः दण्डाः निर्धारिताः सन्ति। * '''विकासात्मकाः उपक्रमाः''': दण्डात्मकोपायैः सह संस्थानं नियमित-छात्रपरामर्श-कार्यशालाः, सामुदायिकजीवन-अभिविन्यासः, अन्तराश्रम-सांस्कृतिक-क्रीडाकार्यक्रमाः, वरिष्ठछात्राणां पर्यवेक्षितं मार्गदर्शनं चेत्यादीन् निवारकोपायान् अपि अनुसरति। == सन्दर्भाः == {{reflist}} == बाह्यसम्पर्कतन्तवः == {{commons category|Netarhat Awasiya Vidyalaya}} * [https://netarhatvidyalaya.com आधिकारिकं जालपुटम्] * [https://www.youtube.com/watch?v=kRHqRId2VUI द लास्ट गुरुकुल – एकं वृत्तचित्रम्] * [https://netarhatvidyalaya.blogspot.com/2009_01_01_archive.html नेतरहाटविद्यालयाय समर्पितं जालपृष्ठम् (Blog)] * [http://www.noba.org नेतरहाट-पूर्वच्छात्रसङ्घस्य (NOBA) जालपुटम्] * [https://www.netarhatvidyalaya.com/md_cvrgdetails_show.php?viewgd=MjQ0&sfea=MjAyNi0yNw== JEE MAIN परीक्षायां नेतरहाटस्य शाश्वतानन्दस्य उत्कृष्टं प्रदर्शनम्] * [https://www.bhaskar.com/local/jharkhand/latehar/news/eight-students-from-netarhat-school-clear-neet-dbp-138505497.html नेतरहाटविद्यालयस्य अष्ट छात्राः नीट (NEET) परीक्षायां सफलाः] * [https://www.livehindustan.com/jharkhand/ranchi/story-students-from-netarhat-residential-school-excel-at-jharkhand-state-olympiad-201779892983780.amp.html ओलम्पियाड्-स्पर्धायां नेतरहाटविद्यालयस्य उत्कृष्टं प्रदर्शनम्] * [http://biharboard.bih.nic.in/Toppers.htm बिहारमाध्यमिकविद्यालयपरीक्षायां नेतरहाटविद्यालयस्य सर्वोच्चच्छात्राणां सूची] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070526075508/http://biharboard.bih.nic.in/Toppers.htm |date=26 May 2007 }} * [https://books.google.com/books?id=WmZfr6ERN64C&dq=f+g+pearce+netarhat&pg=PA132 राष्ट्रपतिः डॉ. राजेन्द्रप्रसादः श्री एफ. जी. पियर्सं प्रति नेतरहाटविद्यालयविषये लिखति] * [https://web.archive.org/web/20121021102905/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2004-11-16/patna/27153034_1_meritorious-students-school-education-past-glory नेतरहाटविद्यालयेन ५० वर्षाणि पूर्णानि: टाइम्स ऑफ इण्डिया प्रतिवेदनम्] * [https://web.archive.org/web/20110525223416/http://www.telegraphindia.com/1080512/jsp/jharkhand/story_9258458.jsp नेतरहाटविद्यालयस्य सर्वोच्चच्छात्राः - द टेलीग्राफ] * [http://palamu.nic.in/netarhat.htm नेतरहाटः - पर्यटनसूचना] [[वर्गः:झारखण्डराज्यस्य विद्यालयाः]] [[वर्गः:१९५४ तमे वर्षे स्थापितानि शैक्षिकसंस्थानानि]] [[वर्गः:भारतस्य आवासीयविद्यालयाः]] [[वर्गः:लातेहारमण्डलम्]] qa9ksle829jmr89gaq8hx9vchq4zvgl 3 92619 501324 2026-10-14T20:08:52Z नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः 13821 नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम् 501324 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Noukayami}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> २०:०८, १४ अक्टोबर् २०२६ (UTC) gf7ikeix0szn9p4foljvqapr01f5nuw 1 92620 501325 2026-10-14T20:09:40Z Noukayami 47475 /* सम्भाषणम्:नेतरहाट आवासीय विद्यालयः */ नवीनविभागः 501325 wikitext text/x-wiki == सम्भाषणम्:नेतरहाट आवासीय विद्यालयः == {{translated page|en|Netarhat Vidyalaya}} [[User:Noukayami|Noukayami]] ([[User talk:Noukayami|चर्चा]]) २०:०९, १४ अक्टोबर् २०२६ (UTC) aautdis5pb2ttnssr1dyjq6os102xxj 501326 501325 2026-10-14T20:28:19Z Noukayami 47475 /* सम्भाषणम्:नेतरहाट आवासीय विद्यालयः */ उत्तर 501326 wikitext text/x-wiki == सम्भाषणम्:नेतरहाट आवासीय विद्यालयः == {{translated page|en|Netarhat Vidyalaya}} [[User:Noukayami|Noukayami]] ([[User talk:Noukayami|चर्चा]]) २०:०९, १४ अक्टोबर् २०२६ (UTC) :अस्मिन् लेखे आङ्ग्लविकिपीडियायां नेतरहट् आवासीयविद्यालयस्य लेखस्य अनुवादः समाविष्टः अस्ति । लेखकानां सूचीं प्राप्तुं मूलपृष्ठस्य इतिहासं पश्यन्तु । [[User:Noukayami|Noukayami]] ([[User talk:Noukayami|चर्चा]]) २०:२८, १४ अक्टोबर् २०२६ (UTC) op0fn2k8pbewni398a1ow542qd59hss 0 92621 501335 2026-10-15T03:18:33Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[भीमराव रामजी आंबेडकर]] पृष्ठं [[भीमराव रामजी आम्बेडकर]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501335 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[भीमराव रामजी आम्बेडकर]] h3batmval4mls02fl51wzqjobjargj1 1 92622 501337 2026-10-15T03:18:33Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सम्भाषणम्:भीमराव रामजी आंबेडकर]] पृष्ठं [[सम्भाषणम्:भीमराव रामजी आम्बेडकर]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501337 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सम्भाषणम्:भीमराव रामजी आम्बेडकर]] ool8map8eamojx6lxai1jyera84tm0o 0 92623 501338 2026-10-15T03:30:39Z स्वर्ण 44291 "[[:en:Special:Redirect/revision/1380204213|Abhijeet Dipke]]" पृष्ठस्य अनुवादं कृत्वा निर्मितम् 501338 wikitext text/x-wiki '''अभिजित् दीपकः''' वा '''अभिजित् दीपकेः''' (जन्म विक्रमसंवत् २०५२ आश्विन शुक्लपक्षषष्ठी, तदनुसार २९ सितम्बर् १९९५ ख्रिस्ताब्दः) भारतीयराजनीतिकसञ्चाररणनीतिज्ञः तस्य च [[तैलपाजनतापक्षः]] इति नाम्नः राजनीतिकहास्य आन्दोलनस्य संस्थापकः अस्ति।<ref name="h566">{{citation|last1=Nanda|first1=Showkat|last2=Das|first2=Anupreeta|title=The Accidental Hero Who Faced Down India's Government|work=The New York Times|date=26 July 2026|issn=0362-4331|url=https://www.nytimes.com/2026/07/26/world/asia/india-protests-cockroach-janta-party-abhijeet-dipke.html|language=en-US|access-date=9 August 2026|page=}}</ref><ref>{{Cite web|last=ശിവാനന്ദ്|first=അഖില്‍|date=25 July 2026|title=എല്ലാ പാറ്റകളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നാലോ? യുവജന മുന്നേറ്റത്തിന്റെ പുതിയ മുഖമായി അഭിജീത് ദിപ്‌കെ|trans-title=From Pune to Boston: Abhijit Dipke, the voice of unemployed youth and students.|url=https://www.mathrubhumi.com/news/india/abhijeet-dipke-cockroach-janata-party-youth-movement-um9lh4de|access-date=26 July 2026|website=@mathrubhumi|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is Abhijeet Dipke? Founder of Cockroach Janta Party leading NEET protests that triggered Dharmendra Pradhan's resignation?|url=https://www.wionews.com/india-news/who-is-abhijeet-dipke-founder-of-cockroach-janta-party-leading-neet-protests-that-triggered-dharmendra-pradhan-s-resignation-1784979308879|access-date=26 July 2026|website=Wion|language=en}}</ref> अनेन आन्दोलनेन विक्रमसंवत् २०८३ ज्येष्ठमासे (जून् २०२६ ख्रिस्ताब्दः) नव [[देहली]]<nowiki/>नगरस्य जन्तरमन्तरक्षेत्रे प्रतिरोधात्मकं प्रदर्शनम् अपि आयोजितम् आसीत्।<ref name="Reuters profile">{{cite news|last=Agarwala|first=Tora|title=How Abhijeet Dipke became the face of Gen Z protest movement|url=https://www.reuters.com/world/india/abhijeet-dipke-face-indias-first-gen-z-protest-movement-2026-07-23/|work=Reuters|date=23 July 2026|access-date=24 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724040402/https://www.reuters.com/world/india/abhijeet-dipke-face-indias-first-gen-z-protest-movement-2026-07-23/|archive-date=24 July 2026|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters viral">{{cite news|title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries|url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/|work=Reuters|date=21 May 2026|access-date=24 July 2026}}</ref> आन्दोलनस्यास्य संस्थापनात् प्राक् दीपकनान्यतमस्य [[आम-आदमी-पक्षः|आम्-आदमी-पक्षः]] इत्यस्याः दलस्य सामाजिकमाध्यमदलेन सह कायः कृतः, देहलीसर्वकारस्य शिक्षाविभागस्य कृते च सञ्चारपरामर्शकतया सेवाः प्रदत्ताः।<ref name="NDTV profile">{{cite news|title=Who Is Abhijeet Dipke, Founder Of Online Sensation Cockroach Janta Party|url=https://www.ndtv.com/india-news/cockroach-janta-party-who-is-abhijeet-dipke-founder-of-online-sensation-cockroach-janta-party-11531319|work=NDTV|date=21 May 2026|access-date=22 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=23 July 2026|title=പുണെ മുതൽ ബോസ്റ്റൺ വരെ; തൊഴിൽരഹിതരായ യുവാക്കളുടെയും വിദ്യാർഥികളുടെയും ശബ്ദമായി മാറിയ അഭിജീത് ദിപ്കെ|url=https://www.mathrubhumi.com/education/news/who-is-abhijeet-dipke-cockroach-janata-party-cjp-leader-jantar-mantar-protest-ghhpiemw|access-date=26 July 2026|website=@mathrubhumi|language=ml}}</ref> दीपक [[दलित]]<nowiki/>समुदायान्तर्गतः अस्ति तथा च [[भीमराव रामजी आम्बेडकर|भीमरावरामजीआम्बेड्कर]]<nowiki/>स्य अनुयायी वर्तते।<ref name=":1">{{cite news|title=New Dalit leaders focusing on issue-based politics rather than the caste issue|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/new-dalit-leaders-focusing-on-issue-based-politics-rather-than-the-caste-issue|work=Free Press Journal}}</ref> == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९९५ जननम्]] rl0hbxv79jm6ax6cdka7vm931sd5l2j 501339 501338 2026-10-15T03:35:20Z स्वर्ण 44291 501339 wikitext text/x-wiki [[File:Abhijeet Dipke during an interview with LetsUpp Marathi on YouTube (in Marathi).jpg|thumb|200px|'''अभिजित् दीपकः''' (विक्रमसंवत् २०८३ / ख्रिस्ताब्दः २०२६)]]'''अभिजित् दीपकः''' वा '''अभिजित् दीपकेः''' (जन्म विक्रमसंवत् २०५२ आश्विन शुक्लपक्षषष्ठी, तदनुसार २९ सितम्बर् १९९५ ख्रिस्ताब्दः) भारतीयराजनीतिकसञ्चाररणनीतिज्ञः तस्य च [[तैलपाजनतापक्षः]] इति नाम्नः राजनीतिकहास्य आन्दोलनस्य संस्थापकः अस्ति।<ref name="h566">{{citation|last1=Nanda|first1=Showkat|last2=Das|first2=Anupreeta|title=The Accidental Hero Who Faced Down India's Government|work=The New York Times|date=26 July 2026|issn=0362-4331|url=https://www.nytimes.com/2026/07/26/world/asia/india-protests-cockroach-janta-party-abhijeet-dipke.html|language=en-US|access-date=9 August 2026|page=}}</ref><ref>{{Cite web|last=ശിവാനന്ദ്|first=അഖില്‍|date=25 July 2026|title=എല്ലാ പാറ്റകളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നാലോ? യുവജന മുന്നേറ്റത്തിന്റെ പുതിയ മുഖമായി അഭിജീത് ദിപ്‌കെ|trans-title=From Pune to Boston: Abhijit Dipke, the voice of unemployed youth and students.|url=https://www.mathrubhumi.com/news/india/abhijeet-dipke-cockroach-janata-party-youth-movement-um9lh4de|access-date=26 July 2026|website=@mathrubhumi|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is Abhijeet Dipke? Founder of Cockroach Janta Party leading NEET protests that triggered Dharmendra Pradhan's resignation?|url=https://www.wionews.com/india-news/who-is-abhijeet-dipke-founder-of-cockroach-janta-party-leading-neet-protests-that-triggered-dharmendra-pradhan-s-resignation-1784979308879|access-date=26 July 2026|website=Wion|language=en}}</ref> अनेन आन्दोलनेन विक्रमसंवत् २०८३ ज्येष्ठमासे (जून् २०२६ ख्रिस्ताब्दः) नव [[देहली]]<nowiki/>नगरस्य जन्तरमन्तरक्षेत्रे प्रतिरोधात्मकं प्रदर्शनम् अपि आयोजितम् आसीत्।<ref name="Reuters profile">{{cite news|last=Agarwala|first=Tora|title=How Abhijeet Dipke became the face of Gen Z protest movement|url=https://www.reuters.com/world/india/abhijeet-dipke-face-indias-first-gen-z-protest-movement-2026-07-23/|work=Reuters|date=23 July 2026|access-date=24 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724040402/https://www.reuters.com/world/india/abhijeet-dipke-face-indias-first-gen-z-protest-movement-2026-07-23/|archive-date=24 July 2026|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters viral">{{cite news|title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries|url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/|work=Reuters|date=21 May 2026|access-date=24 July 2026}}</ref> आन्दोलनस्यास्य संस्थापनात् प्राक् दीपकनान्यतमस्य [[आम-आदमी-पक्षः|आम्-आदमी-पक्षः]] इत्यस्याः दलस्य सामाजिकमाध्यमदलेन सह कायः कृतः, देहलीसर्वकारस्य शिक्षाविभागस्य कृते च सञ्चारपरामर्शकतया सेवाः प्रदत्ताः।<ref name="NDTV profile">{{cite news|title=Who Is Abhijeet Dipke, Founder Of Online Sensation Cockroach Janta Party|url=https://www.ndtv.com/india-news/cockroach-janta-party-who-is-abhijeet-dipke-founder-of-online-sensation-cockroach-janta-party-11531319|work=NDTV|date=21 May 2026|access-date=22 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=23 July 2026|title=പുണെ മുതൽ ബോസ്റ്റൺ വരെ; തൊഴിൽരഹിതരായ യുവാക്കളുടെയും വിദ്യാർഥികളുടെയും ശബ്ദമായി മാറിയ അഭിജീത് ദിപ്കെ|url=https://www.mathrubhumi.com/education/news/who-is-abhijeet-dipke-cockroach-janata-party-cjp-leader-jantar-mantar-protest-ghhpiemw|access-date=26 July 2026|website=@mathrubhumi|language=ml}}</ref> दीपक [[दलित]]<nowiki/>समुदायान्तर्गतः अस्ति तथा च [[भीमराव रामजी आम्बेडकर|भीमरावरामजीआम्बेड्कर]]<nowiki/>स्य अनुयायी वर्तते।<ref name=":1">{{cite news|title=New Dalit leaders focusing on issue-based politics rather than the caste issue|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/new-dalit-leaders-focusing-on-issue-based-politics-rather-than-the-caste-issue|work=Free Press Journal}}</ref> == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९९५ जननम्]] huvrd24ivz7zmjelmy95atamlbjhv7q 501340 501339 2026-10-15T03:38:40Z स्वर्ण 44291 501340 wikitext text/x-wiki [[File:Abhijeet Dipke during an interview with LetsUpp Marathi on YouTube (in Marathi).jpg|thumb|200px|'''अभिजित् दीपकः''' (विक्रमसंवत् २०८३ / ख्रिस्ताब्दः २०२६)]]'''अभिजित् दीपकः''' वा '''अभिजित् दीपकेः''' (जन्म विक्रमसंवत् २०५२ आश्विन शुक्लपक्षषष्ठी, तदनुसार २९ सितम्बर् १९९५ ख्रिस्ताब्दः) भारतीयराजनीतिकसञ्चाररणनीतिज्ञः तस्य च [[तैलपाजनतापक्षः]] इति नाम्नः राजनीतिकहास्य आन्दोलनस्य संस्थापकः अस्ति।<ref name="h566">{{citation|last1=Nanda|first1=Showkat|last2=Das|first2=Anupreeta|title=The Accidental Hero Who Faced Down India's Government|work=The New York Times|date=26 July 2026|issn=0362-4331|url=https://www.nytimes.com/2026/07/26/world/asia/india-protests-cockroach-janta-party-abhijeet-dipke.html|language=en-US|access-date=9 August 2026|page=}}</ref><ref>{{Cite web|last=ശിവാനന്ദ്|first=അഖില്‍|date=25 July 2026|title=എല്ലാ പാറ്റകളും ഒന്നിച്ചു ചേർന്നാലോ? യുവജന മുന്നേറ്റത്തിന്റെ പുതിയ മുഖമായി അഭിജീത് ദിപ്‌കെ|trans-title=From Pune to Boston: Abhijit Dipke, the voice of unemployed youth and students.|url=https://www.mathrubhumi.com/news/india/abhijeet-dipke-cockroach-janata-party-youth-movement-um9lh4de|access-date=26 July 2026|website=@mathrubhumi|language=ml}}</ref><ref>{{Cite web|title=Who is Abhijeet Dipke? Founder of Cockroach Janta Party leading NEET protests that triggered Dharmendra Pradhan's resignation?|url=https://www.wionews.com/india-news/who-is-abhijeet-dipke-founder-of-cockroach-janta-party-leading-neet-protests-that-triggered-dharmendra-pradhan-s-resignation-1784979308879|access-date=26 July 2026|website=Wion|language=en}}</ref> अनेन आन्दोलनेन विक्रमसंवत् २०८३ ज्येष्ठमासे (जून् २०२६ ख्रिस्ताब्दः) [[नवदेहली]]<nowiki/>नगरस्य जन्तरमन्तरक्षेत्रे प्रतिरोधात्मकं प्रदर्शनम् अपि आयोजितम् आसीत्।<ref name="Reuters profile">{{cite news|last=Agarwala|first=Tora|title=How Abhijeet Dipke became the face of Gen Z protest movement|url=https://www.reuters.com/world/india/abhijeet-dipke-face-indias-first-gen-z-protest-movement-2026-07-23/|work=Reuters|date=23 July 2026|access-date=24 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724040402/https://www.reuters.com/world/india/abhijeet-dipke-face-indias-first-gen-z-protest-movement-2026-07-23/|archive-date=24 July 2026|url-status=live}}</ref><ref name="Reuters viral">{{cite news|title=India's 'Cockroach' group goes viral, spotlights Gen Z worries|url=https://www.reuters.com/world/india/indias-cockroach-group-goes-viral-spotlights-gen-z-worries-2026-05-21/|work=Reuters|date=21 May 2026|access-date=24 July 2026}}</ref> आन्दोलनस्यास्य संस्थापनात् प्राक् दीपकनान्यतमस्य [[आम-आदमी-पक्षः|आम्-आदमी-पक्षः]] इत्यस्याः दलस्य सामाजिकमाध्यमदलेन सह कायः कृतः, देहलीसर्वकारस्य शिक्षाविभागस्य कृते च सञ्चारपरामर्शकतया सेवाः प्रदत्ताः।<ref name="NDTV profile">{{cite news|title=Who Is Abhijeet Dipke, Founder Of Online Sensation Cockroach Janta Party|url=https://www.ndtv.com/india-news/cockroach-janta-party-who-is-abhijeet-dipke-founder-of-online-sensation-cockroach-janta-party-11531319|work=NDTV|date=21 May 2026|access-date=22 May 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=|first=|date=23 July 2026|title=പുണെ മുതൽ ബോസ്റ്റൺ വരെ; തൊഴിൽരഹിതരായ യുവാക്കളുടെയും വിദ്യാർഥികളുടെയും ശബ്ദമായി മാറിയ അഭിജീത് ദിപ്കെ|url=https://www.mathrubhumi.com/education/news/who-is-abhijeet-dipke-cockroach-janata-party-cjp-leader-jantar-mantar-protest-ghhpiemw|access-date=26 July 2026|website=@mathrubhumi|language=ml}}</ref> दीपक [[दलित]]<nowiki/>समुदायान्तर्गतः अस्ति तथा च [[भीमराव रामजी आम्बेडकर|भीमरावरामजीआम्बेड्कर]]<nowiki/>स्य अनुयायी वर्तते।<ref name=":1">{{cite news|title=New Dalit leaders focusing on issue-based politics rather than the caste issue|url=https://www.freepressjournal.in/analysis/new-dalit-leaders-focusing-on-issue-based-politics-rather-than-the-caste-issue|work=Free Press Journal}}</ref> == सन्दर्भाः == {{Reflist}} [[वर्गः:जीवतव्यक्तयः]] [[वर्गः:१९९५ जननम्]] 8pewaei0x8w6jbcnilvn74msjdwbvoy 0 92624 501342 2026-10-15T03:47:06Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[शिवांगी जोशी]] पृष्ठं [[शिवाङ्गी जोशी]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501342 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[शिवाङ्गी जोशी]] qupxrqny28x7v04gs0oiiq4n7dd5bnl 0 92625 501346 2026-10-15T03:51:18Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[संजीव अभयङ्कर्]] पृष्ठं [[सञ्जीव अभयङ्कर्]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501346 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सञ्जीव अभयङ्कर्]] myuyy86e6pzxmryw2sq9ubud4s15yge 0 92626 501349 2026-10-15T03:52:05Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कंगना राणावत]] पृष्ठं [[कङ्गना राणावत]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501349 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[कङ्गना राणावत]] sotxohrsh67avia50fo4s48hfvrivvy 0 92627 501352 2026-10-15T03:53:56Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कन्याकुमारी मुखर्जी]] पृष्ठं [[कन्याकुमारी मुखोपाध्याय]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501352 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[कन्याकुमारी मुखोपाध्याय]] l8lf27kuazh7z3ix12ngitlrh8exam2 0 92628 501355 2026-10-15T03:55:27Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कृति सैनॉन]] पृष्ठं [[कृति सेनन्]] प्रति स्थानान्तरितम् 501355 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[कृति सेनन्]] m356nc0ypgjnno2otkph9jdbym6x6iu 0 92629 501358 2026-10-15T03:57:20Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[कैटरीना कैफ]] पृष्ठं [[कैट्रीना कैफ्]] प्रति स्थानान्तरितम् 501358 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[कैट्रीना कैफ्]] hv0jkjk0cdtzhbfch8yy4z0r2oe1ney 0 92630 501361 2026-10-15T03:58:27Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[जैकलिन फर्नांडीस]] पृष्ठं [[जैकलिन् फर्नाण्डीस्]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501361 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[जैकलिन् फर्नाण्डीस्]] nt0t6dwa666zi53ysi22bx29gag3t49 0 92631 501365 2026-10-15T04:02:16Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[पूजा हेगड़े]] पृष्ठं [[पूजा हेगडे]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501365 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[पूजा हेगडे]] 1nvga6405td743pqtolf49g51t07f8k 0 92632 501369 2026-10-15T04:03:53Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[प्रणब मुखर्जि]] पृष्ठं [[प्रणवकुमार मुखोपाध्याय]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501369 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[प्रणवकुमार मुखोपाध्याय]] dmeamv4bxwk6htbbmt8zz9iscxo0psj 0 92633 501371 2026-10-15T04:05:43Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[मैत्रेयी पुष्पा]] पृष्ठं [[मैत्रेयी पुष्प]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501371 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[मैत्रेयी पुष्प]] akg5i8z7aawui1o6n91snk2qbgnk0uc 0 92634 501374 2026-10-15T04:06:29Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[रवीना टंडन]] पृष्ठं [[रवीना टण्डन]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501374 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[रवीना टण्डन]] qitw8izq8ox02zatpmhezvelrb06zdw 0 92635 501376 2026-10-15T04:07:36Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[हनुमान बेनीवाल]] पृष्ठं [[हनुमान् बेनीवाल]] प्रति स्थानान्तरितम् 501376 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[हनुमान् बेनीवाल]] g539bwq961hhpbfq93c6enxu5ly9pjx 1 92636 501378 2026-10-15T04:07:36Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सम्भाषणम्:हनुमान बेनीवाल]] पृष्ठं [[सम्भाषणम्:हनुमान् बेनीवाल]] प्रति स्थानान्तरितम् 501378 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सम्भाषणम्:हनुमान् बेनीवाल]] 9rn8bjv1n6w5vjyr31fena56xm4olt9 0 92637 501381 2026-10-15T04:11:04Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[ए पि जे अब्दुल् कलाम्]] पृष्ठं [[अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501381 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[अवुल् पकिर् जैनुलाअबदीन अब्दुल् कलामः]] fz65msdb1kwn28ogeqfxilky92d55wy 0 92638 501384 2026-10-15T04:12:19Z स्वर्ण 44291 पुनर्निर्देशनं प्रति स्वर्ण इत्यनेन [[के आर् नारायणन्]] तः [[कोचेरिल् रामन् नारायणन्]] पृष्ठं स्थानान्तरितं 501384 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[कोचेरिल् रामन् नारायणन्]] 45wqmv5fmc7seiey159fje6k8sjc5vb 0 92639 501386 2026-10-15T04:12:39Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[वि वि गिरि]] पृष्ठं [[वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः]] प्रति स्थानान्तरितम् 501386 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[वराहगिरिः वेङ्कटगिरिः]] t0ov5r0x3rfeujc43syfiuvkry2wbnb 0 92640 501389 2026-10-15T04:14:52Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[एच् डी देवे गौडा]] पृष्ठं [[हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः]] प्रति स्थानान्तरितम् 501389 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः]] j49muulhukqxgkno4kc1hn24lndamel 1 92641 501391 2026-10-15T04:14:53Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[सम्भाषणम्:एच् डी देवे गौडा]] पृष्ठं [[सम्भाषणम्:हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः]] प्रति स्थानान्तरितम् 501391 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सम्भाषणम्:हरदनहळ्ळि दोड्डेगौड देवेगौडः]] b8ws7ivkf24f7upwjer2gk5p1u2xubh 0 92642 501393 2026-10-15T04:15:46Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[डी वी सदानन्द गौड]] पृष्ठं [[देवरगुण्ड वेङ्कप्प सदानन्द गौड]] प्रति स्थानान्तरितम् 501393 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[देवरगुण्ड वेङ्कप्प सदानन्द गौड]] t7n3dtykggy5ifhd1hnpoqoqhddn8z7 0 92643 501396 2026-10-15T04:17:04Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[अटल बिहारी वाजपेयी]] पृष्ठं [[अटल विहारी वाजपेयी]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501396 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[अटल विहारी वाजपेयी]] cd7dr9g8u03z0x5zkbtym9czxc5s829 0 92644 501399 2026-10-15T04:19:05Z स्वर्ण 44291 स्वर्ण इत्यनेन शीर्षकं परिवर्त्य [[देवांग मेहता]] पृष्ठं [[देवाङ्ग मेहता]] प्रति स्थानान्तरितम्: शीर्षक में गलत वर्तनी 501399 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[देवाङ्ग मेहता]] asioymh96uctrnraid9fctzglw8iih5 3 92645 501401 2026-10-15T05:45:44Z नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः 13821 नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम् 501401 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=Netssanskrit}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> ०५:४५, १५ अक्टोबर् २०२६ (UTC) oj67qrdvp1yke90jq6fwjzsob4npssj 3 92646 501402 2026-10-15T11:27:08Z नूतन-प्रयोक्तृ-सन्देशः 13821 नूतनयोजकस्य पृष्ठे [[Template:Welcome|स्वागतसन्देशः]] इत्यस्य योजनम् 501402 wikitext text/x-wiki {{Template:Welcome|name=PushpRaj HPCU}} -- <b><span style="text-shadow:6px 6px 8px gray">[[सदस्यः:NehalDaveND|<span style="color:#FF9933">ॐNehalDaveND</span>]]•[[योजकसम्भाषणम्:NehalDaveND|<font color="blue">✉</font>]]•[[विशेषम्:योगदानम्/NehalDaveND|<font color="green">✎</font>]]</span></b> ११:२७, १५ अक्टोबर् २०२६ (UTC) nc31ht4xrhz9fvfpcwag9mit8e8pdmx