विकिपीडिया
sawiki
https://sa.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D
MediaWiki 1.48.0-wmf.4
first-letter
माध्यमम्
विशेषः
सम्भाषणम्
सदस्यः
सदस्यसम्भाषणम्
विकिपीडिया
विकिपीडियासम्भाषणम्
सञ्चिका
सञ्चिकासम्भाषणम्
मीडियाविकि
मीडियाविकिसम्भाषणम्
फलकम्
फलकसम्भाषणम्
साहाय्यम्
साहाय्यसम्भाषणम्
वर्गः
वर्गसम्भाषणम्
प्रवेशद्वारम्
प्रवेशद्वारसम्भाषणम्
TimedText
TimedText talk
पटलम्
पटलसम्भाषणम्
Event
Event talk
षष्ठीपूजा
0
32673
502143
342053
2026-11-13T08:08:14Z
Ganesh Paudel
6561
ज्ञान पेटिका योजितम्
502143
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = छठ
|type = हिन्दू
|image = Chhatha @ ranipokhari kathmandu.jpg
|imagesize = 250px
|caption = काष्ठमण्डपनगरे रानीसरोवरस्य तीरे सूर्योपासकाः व्रतिनः
|official_name =
|nickname = छठी<br>छठ पर्व<br>छठ पुजा<br>डाला छठ<br>डाला पुजा<br>सुर्य षष्ठी
|observedby = [[हिन्दुधर्म|हिन्दू]] एवं [[जैनधर्म|जैन]]
|litcolor =
|longtype = सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक
|significance = पृथिव्यां प्रचुरं प्रकाशं प्रसारयते, कामनापूर्तिं च कुर्वते सूर्याय व्रतिनाम् अनुगृहीतं समर्पणम्
|begins = कार्तिक शुक्ल चतुर्थी
|ends = कार्तिक शुक्ल सप्तमी
|date = कार्तिक शुक्ल षष्ठी
|scheduling =
|duration = ४ दिवसात्मक
|frequency = द्वे
|date2015 = नोभेम्बर १५ तः नोभेम्बर १८<ref>{{cite web|url=http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|title=Chhath Pooja|publisher=Varanasi.org|accessdate=November 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120203812/http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|archive-date=November 20, 2015}}</ref>
|date2016 = नोभेम्बर ६<ref>http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108090922/http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm |date=2016-11-08 }}</ref> |date2017 = नोभेम्वर 26
|celebrations =
|observances = धार्मिक अनुष्ठान, भजन, स्नान, व्रत तथा सूर्यपूजा
|relatedto =
}}
'''षष्ठीपूजायाः''' ({{IPA audio link|षष्ठीपूजा.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|S|h|ə|S|h|t|h|iː|p|uː|dʒ|aː}}) ({{lang-hi|छठ पूजा}}, {{lang-en|Chhath Pooja}}) वास्तविकं नाम [[सूर्य]]-षष्ठी इति । इयं पूजा [[कार्तिकमासः|कार्तिकमासस्य]] [[शुक्लपक्षः|शुक्लपक्षस्य]] षष्ठ्यां तिथौ भवति । प्रकृतेः षष्ठमांशयुक्तत्वात् षष्ठी-देवी बालकानां रक्षिका दीर्घायुदायिका च मन्यते । प्रतिमासं शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ देवसेना-देव्याः पूजा तु भवति एव किन्तु कार्तिकशुक्लषष्ठ्याम् अस्याः प्रमुखोत्सवः आचर्यते । [[उत्तरप्रदेश]]राज्यस्य पूर्वभागे, [[बिहार]]राज्ये च अयम् उत्सवः विशेषरूपेण आचर्यते । अन्येषु प्रदेशेषु अयम् उत्सवः विभिन्नपद्धत्या आचर्यते । सामान्यतया नवजातस्य जन्मदिनात् षष्ठे दिने षष्ठी-पूजा भवति । अस्यां पूजायां नैवेद्यार्थं मृदु-ओदनम् आवश्यकम् वर्तते । षष्ठमदिवसे प्रसूतायाः स्नानानन्तरं षष्ठी-देवी पूज्यते, महिलाभ्यः प्रसादत्वेन मृदु-ओदनं वितीर्यते ।
[[चित्रम्:Chhath_puja_udit.jpg|thumb|300px|'''षष्ठीपूजा''']]
==पूजासम्बद्धा पौराणिकी कथा==
पौराणिककथानुसारं राज्ञः प्रियव्रतस्य सन्ततिः नासीत् । राजा प्रियव्रतः [[कश्यपः|मुनिकश्यपं]] सन्तानप्राप्तेः उपायम् अपृच्छत् । महर्षिकश्यपेन प्रियव्रताय पुत्रेष्टियज्ञस्य उपायः प्रदत्तः । राज्ञः प्रियव्रतस्य पत्न्याः नाम मालिनी इति । यज्ञस्य फलस्वरूपेण मालिनी एकं पुत्रं प्राप्तवती । किन्तु जन्मसमये एव पुत्रस्य मृत्युरभवत् । द्वौ अपि दुःखितौ व्याकुलौ च बभूवतुः । तदा एव आकाशात् एकं दिव्यविमानम् आगतम् । तस्मिन् एका देवी विराजिता आसीत् । सा देवी ब्रह्ममानसपुत्री आसीत् । तस्याः नाम षष्ठी-देवी इति । “अहं सन्तानहीनेभ्यः सन्तानदायिका एवं बालकानां रक्षिका अस्मि” इति उक्त्वा सा देवी तं शिशुं संस्पृश्य तं शिशुं पुनर्जीवितम् अकरोत् । राजा प्रियव्रतः कृतज्ञताभावेन देव्याः वन्दनं चकार । ”पृथ्व्यां मम पूजायाः व्यवस्थां कुरू” इति देव्या प्रियव्रतः आदिष्टः । तदनुसारं राज्ञा सम्पूर्णराज्ये षष्ठी-देव्याः आह्वानं कृतम् अपि च तस्याः पूजायै व्यवस्था कल्पिता ।
==पुराणोक्ता पूजाविधिः==
पुराणेषु षष्ठी-देव्याः अपरं नाम कात्यायनी इत्यपि उक्तम् अस्ति । पुराणेषु अस्याः पूजायाः विधिः अपि लिखिता अस्ति । [[स्कन्दपुराणम्|स्कन्दपुराणानुसारं]] विधिः अस्ति यत् – “यया स्त्रिया उपवासः कृतः तया दिवसे एकवारम् एव भोजनं करणीयम् । तया वाण्यां संयमः धार्यः तथा क्रोधः अपि न कर्तव्यः । षष्ठ्यां सम्पूर्णदिनम् उपवासं कृत्वा सायङ्काले पुष्पफलधूपदीपनैवेद्यादयः नीत्वा नद्यास्तटं प्राप्य गीतवाद्यादिभिः सूर्यवन्दनं करणीयम् । सूर्याय अर्घ्यं दत्त्वा अग्रजेभ्यः वन्दनीयम् । व्रतकर्त्र्याः आर्द्रवस्त्रप्रक्षालनं यः कोऽपि करोति सः पुण्यं लभते । सूर्यास्तकाले पुटेषु (दुना) दीपाः ज्वालनीयाः, दीपसहितपुटानि नद्यां त्यक्तव्यानि च । [[सप्तमी|सप्तम्यां]] तिथौ ब्राह्ममुहूर्ते उत्थाय सर्वाभिः व्रतकर्त्रीभिः नद्यां स्थित्वा सूर्योदयस्य प्रतीक्षा कर्तव्या । सूर्योदयानन्तरं भगवतः [[सूर्य]]स्य पूजां कृत्वा तस्मै अर्घ्यं दातव्यम् । अनन्तरं [[ब्राह्मणः|ब्राह्मणेभ्यः]] दक्षिणां दत्त्वा व्रतः समापनीयः” ।
षष्ठी-देवी [[प्रकृतिः]], [[सूर्यः]] जगत्स्रष्टा मन्यते । अनयोः कृपया वयं रक्षिताः पालिताश्च स्मः । अतः बालकानां रक्षणाय, सुखप्राप्त्यै च सूर्यषष्ठीपूजा अत्यन्ता प्रासङ्गिकी अस्ति ।
{{commons|Category:Chhath|{{PAGENAME}}}}
[[वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः]]
{{शिखरं गच्छतु}}
nwej98co6bt98pwll6u3lrt2tidsrox
502144
502143
2026-11-13T08:17:41Z
Ganesh Paudel
6561
चित्रदीर्घा निर्मितम्
502144
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = छठ
|type = हिन्दू
|image = Chhatha @ ranipokhari kathmandu.jpg
|imagesize = 250px
|caption = काष्ठमण्डपनगरे रानीसरोवरस्य तीरे सूर्योपासकाः व्रतिनः
|official_name =
|nickname = छठी<br>छठ पर्व<br>छठ पुजा<br>डाला छठ<br>डाला पुजा<br>सुर्य षष्ठी
|observedby = [[हिन्दुधर्म|हिन्दू]] एवं [[जैनधर्म|जैन]]
|litcolor =
|longtype = सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक
|significance = पृथिव्यां प्रचुरं प्रकाशं प्रसारयते, कामनापूर्तिं च कुर्वते सूर्याय व्रतिनाम् अनुगृहीतं समर्पणम्
|begins = कार्तिक शुक्ल चतुर्थी
|ends = कार्तिक शुक्ल सप्तमी
|date = कार्तिक शुक्ल षष्ठी
|scheduling =
|duration = ४ दिवसात्मक
|frequency = द्वे
|date2015 = नोभेम्बर १५ तः नोभेम्बर १८<ref>{{cite web|url=http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|title=Chhath Pooja|publisher=Varanasi.org|accessdate=November 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120203812/http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|archive-date=November 20, 2015}}</ref>
|date2016 = नोभेम्बर ६<ref>http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108090922/http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm |date=2016-11-08 }}</ref> |date2017 = नोभेम्वर 26
|celebrations =
|observances = धार्मिक अनुष्ठान, भजन, स्नान, व्रत तथा सूर्यपूजा
|relatedto =
}}
'''षष्ठीपूजायाः''' ({{IPA audio link|षष्ठीपूजा.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|S|h|ə|S|h|t|h|iː|p|uː|dʒ|aː}}) ({{lang-hi|छठ पूजा}}, {{lang-en|Chhath Pooja}}) वास्तविकं नाम [[सूर्य]]-षष्ठी इति । इयं पूजा [[कार्तिकमासः|कार्तिकमासस्य]] [[शुक्लपक्षः|शुक्लपक्षस्य]] षष्ठ्यां तिथौ भवति । प्रकृतेः षष्ठमांशयुक्तत्वात् षष्ठी-देवी बालकानां रक्षिका दीर्घायुदायिका च मन्यते । प्रतिमासं शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ देवसेना-देव्याः पूजा तु भवति एव किन्तु कार्तिकशुक्लषष्ठ्याम् अस्याः प्रमुखोत्सवः आचर्यते । [[उत्तरप्रदेश]]राज्यस्य पूर्वभागे, [[बिहार]]राज्ये च अयम् उत्सवः विशेषरूपेण आचर्यते । अन्येषु प्रदेशेषु अयम् उत्सवः विभिन्नपद्धत्या आचर्यते । सामान्यतया नवजातस्य जन्मदिनात् षष्ठे दिने षष्ठी-पूजा भवति । अस्यां पूजायां नैवेद्यार्थं मृदु-ओदनम् आवश्यकम् वर्तते । षष्ठमदिवसे प्रसूतायाः स्नानानन्तरं षष्ठी-देवी पूज्यते, महिलाभ्यः प्रसादत्वेन मृदु-ओदनं वितीर्यते ।
[[चित्रम्:Chhath_puja_udit.jpg|thumb|300px|'''षष्ठीपूजा''']]
==पूजासम्बद्धा पौराणिकी कथा==
पौराणिककथानुसारं राज्ञः प्रियव्रतस्य सन्ततिः नासीत् । राजा प्रियव्रतः [[कश्यपः|मुनिकश्यपं]] सन्तानप्राप्तेः उपायम् अपृच्छत् । महर्षिकश्यपेन प्रियव्रताय पुत्रेष्टियज्ञस्य उपायः प्रदत्तः । राज्ञः प्रियव्रतस्य पत्न्याः नाम मालिनी इति । यज्ञस्य फलस्वरूपेण मालिनी एकं पुत्रं प्राप्तवती । किन्तु जन्मसमये एव पुत्रस्य मृत्युरभवत् । द्वौ अपि दुःखितौ व्याकुलौ च बभूवतुः । तदा एव आकाशात् एकं दिव्यविमानम् आगतम् । तस्मिन् एका देवी विराजिता आसीत् । सा देवी ब्रह्ममानसपुत्री आसीत् । तस्याः नाम षष्ठी-देवी इति । “अहं सन्तानहीनेभ्यः सन्तानदायिका एवं बालकानां रक्षिका अस्मि” इति उक्त्वा सा देवी तं शिशुं संस्पृश्य तं शिशुं पुनर्जीवितम् अकरोत् । राजा प्रियव्रतः कृतज्ञताभावेन देव्याः वन्दनं चकार । ”पृथ्व्यां मम पूजायाः व्यवस्थां कुरू” इति देव्या प्रियव्रतः आदिष्टः । तदनुसारं राज्ञा सम्पूर्णराज्ये षष्ठी-देव्याः आह्वानं कृतम् अपि च तस्याः पूजायै व्यवस्था कल्पिता ।
==पुराणोक्ता पूजाविधिः==
पुराणेषु षष्ठी-देव्याः अपरं नाम कात्यायनी इत्यपि उक्तम् अस्ति । पुराणेषु अस्याः पूजायाः विधिः अपि लिखिता अस्ति । [[स्कन्दपुराणम्|स्कन्दपुराणानुसारं]] विधिः अस्ति यत् – “यया स्त्रिया उपवासः कृतः तया दिवसे एकवारम् एव भोजनं करणीयम् । तया वाण्यां संयमः धार्यः तथा क्रोधः अपि न कर्तव्यः । षष्ठ्यां सम्पूर्णदिनम् उपवासं कृत्वा सायङ्काले पुष्पफलधूपदीपनैवेद्यादयः नीत्वा नद्यास्तटं प्राप्य गीतवाद्यादिभिः सूर्यवन्दनं करणीयम् । सूर्याय अर्घ्यं दत्त्वा अग्रजेभ्यः वन्दनीयम् । व्रतकर्त्र्याः आर्द्रवस्त्रप्रक्षालनं यः कोऽपि करोति सः पुण्यं लभते । सूर्यास्तकाले पुटेषु (दुना) दीपाः ज्वालनीयाः, दीपसहितपुटानि नद्यां त्यक्तव्यानि च । [[सप्तमी|सप्तम्यां]] तिथौ ब्राह्ममुहूर्ते उत्थाय सर्वाभिः व्रतकर्त्रीभिः नद्यां स्थित्वा सूर्योदयस्य प्रतीक्षा कर्तव्या । सूर्योदयानन्तरं भगवतः [[सूर्य]]स्य पूजां कृत्वा तस्मै अर्घ्यं दातव्यम् । अनन्तरं [[ब्राह्मणः|ब्राह्मणेभ्यः]] दक्षिणां दत्त्वा व्रतः समापनीयः” ।
षष्ठी-देवी [[प्रकृतिः]], [[सूर्यः]] जगत्स्रष्टा मन्यते । अनयोः कृपया वयं रक्षिताः पालिताश्च स्मः । अतः बालकानां रक्षणाय, सुखप्राप्त्यै च सूर्यषष्ठीपूजा अत्यन्ता प्रासङ्गिकी अस्ति ।
==चित्रदीर्घा==
<gallery mode="packed">
Image:DSC03111.JPG|षष्ठीपूजायाः रात्रेः अनन्तरं सूर्योदयस्य प्रतीक्षा
File:JanakpurChhathParvaFestival.jpg|पुजावलोकनं
File:Chhatha ranipokhari kathmandu.jpg|रानीसरोवर काष्ठमण्डपे षष्ठिपूजा
File:Chhath.jpg|व्रतिनः सूर्याय अर्घ्यम् अर्पयन्ति
File:Chaith Janakpur.jpg|[[जनकपुर|जनकपुरनगरे]] षष्ठिपूजा
File:People Celebrating Chhath on 2nd Day Morning Around the Pond.jpg|षष्ठिपूजा प्रातकालीन दृष्य
Image:Chatt Ghat.jpg|छठि घाटस्य दृश्य
File:Chhath Puja at Babughat in Kolkata.jpg|गङ्गाघाटे षष्ठिपूजा
</gallery>
{{commons|Category:Chhath|{{PAGENAME}}}}
[[वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः]]
{{शिखरं गच्छतु}}
mxjijtm4fadn8xjdmndrokg40w7hpyu
502145
502144
2026-11-13T08:26:36Z
Ganesh Paudel
6561
502145
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = सूर्यषष्ठि (छठी)
|type = हिन्दू
|image = Chhatha @ ranipokhari kathmandu.jpg
|imagesize = 250px
|caption = काष्ठमण्डपनगरे रानीसरोवरस्य तीरे सूर्योपासकाः व्रतिनः
|official_name =
|nickname = छठी<br>छठ पर्व<br>छठ पुजा<br>डाला छठ<br>डाला पुजा<br>सुर्य षष्ठी
|observedby = [[हिन्दुधर्म|हिन्दू]] एवं [[जैनधर्म|जैन]]
|litcolor =
|longtype = सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक
|significance = पृथिव्यां प्रचुरं प्रकाशं प्रसारयते, कामनापूर्तिं च कुर्वते सूर्याय व्रतिनाम् अनुगृहीतं समर्पणम्
|begins = कार्तिक शुक्ल चतुर्थी
|ends = कार्तिक शुक्ल सप्तमी
|date = कार्तिक शुक्ल षष्ठी
|scheduling =
|duration = ४ दिवसात्मक
|frequency = द्वे
|date2015 = नोभेम्बर १५ तः नोभेम्बर १८<ref>{{cite web|url=http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|title=Chhath Pooja|publisher=Varanasi.org|accessdate=November 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120203812/http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|archive-date=November 20, 2015}}</ref>
|date2016 = नोभेम्बर ६<ref>http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108090922/http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm |date=2016-11-08 }}</ref> |date2017 = नोभेम्वर 26
|celebrations =
|observances = धार्मिक अनुष्ठान, भजन, स्नान, व्रत तथा सूर्यपूजा
|relatedto =
}}
'''षष्ठीपूजायाः''' ({{IPA audio link|षष्ठीपूजा.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|S|h|ə|S|h|t|h|iː|p|uː|dʒ|aː}}) ({{lang-hi|छठ पूजा}}, {{lang-en|Chhath Pooja}}) वास्तविकं नाम [[सूर्य]]-षष्ठी इति । इयं पूजा [[कार्तिकमासः|कार्तिकमासस्य]] [[शुक्लपक्षः|शुक्लपक्षस्य]] षष्ठ्यां तिथौ भवति । प्रकृतेः षष्ठमांशयुक्तत्वात् षष्ठी-देवी बालकानां रक्षिका दीर्घायुदायिका च मन्यते । प्रतिमासं शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ देवसेना-देव्याः पूजा तु भवति एव किन्तु कार्तिकशुक्लषष्ठ्याम् अस्याः प्रमुखोत्सवः आचर्यते । [[उत्तरप्रदेश]]राज्यस्य पूर्वभागे, [[बिहार]]राज्ये च अयम् उत्सवः विशेषरूपेण आचर्यते । अन्येषु प्रदेशेषु अयम् उत्सवः विभिन्नपद्धत्या आचर्यते । सामान्यतया नवजातस्य जन्मदिनात् षष्ठे दिने षष्ठी-पूजा भवति । अस्यां पूजायां नैवेद्यार्थं मृदु-ओदनम् आवश्यकम् वर्तते । षष्ठमदिवसे प्रसूतायाः स्नानानन्तरं षष्ठी-देवी पूज्यते, महिलाभ्यः प्रसादत्वेन मृदु-ओदनं वितीर्यते ।
[[चित्रम्:Chhath_puja_udit.jpg|thumb|300px|'''षष्ठीपूजा''']]
==पूजासम्बद्धा पौराणिकी कथा==
पौराणिककथानुसारं राज्ञः प्रियव्रतस्य सन्ततिः नासीत् । राजा प्रियव्रतः [[कश्यपः|मुनिकश्यपं]] सन्तानप्राप्तेः उपायम् अपृच्छत् । महर्षिकश्यपेन प्रियव्रताय पुत्रेष्टियज्ञस्य उपायः प्रदत्तः । राज्ञः प्रियव्रतस्य पत्न्याः नाम मालिनी इति । यज्ञस्य फलस्वरूपेण मालिनी एकं पुत्रं प्राप्तवती । किन्तु जन्मसमये एव पुत्रस्य मृत्युरभवत् । द्वौ अपि दुःखितौ व्याकुलौ च बभूवतुः । तदा एव आकाशात् एकं दिव्यविमानम् आगतम् । तस्मिन् एका देवी विराजिता आसीत् । सा देवी ब्रह्ममानसपुत्री आसीत् । तस्याः नाम षष्ठी-देवी इति । “अहं सन्तानहीनेभ्यः सन्तानदायिका एवं बालकानां रक्षिका अस्मि” इति उक्त्वा सा देवी तं शिशुं संस्पृश्य तं शिशुं पुनर्जीवितम् अकरोत् । राजा प्रियव्रतः कृतज्ञताभावेन देव्याः वन्दनं चकार । ”पृथ्व्यां मम पूजायाः व्यवस्थां कुरू” इति देव्या प्रियव्रतः आदिष्टः । तदनुसारं राज्ञा सम्पूर्णराज्ये षष्ठी-देव्याः आह्वानं कृतम् अपि च तस्याः पूजायै व्यवस्था कल्पिता ।
==पुराणोक्ता पूजाविधिः==
पुराणेषु षष्ठी-देव्याः अपरं नाम कात्यायनी इत्यपि उक्तम् अस्ति । पुराणेषु अस्याः पूजायाः विधिः अपि लिखिता अस्ति । [[स्कन्दपुराणम्|स्कन्दपुराणानुसारं]] विधिः अस्ति यत् – “यया स्त्रिया उपवासः कृतः तया दिवसे एकवारम् एव भोजनं करणीयम् । तया वाण्यां संयमः धार्यः तथा क्रोधः अपि न कर्तव्यः । षष्ठ्यां सम्पूर्णदिनम् उपवासं कृत्वा सायङ्काले पुष्पफलधूपदीपनैवेद्यादयः नीत्वा नद्यास्तटं प्राप्य गीतवाद्यादिभिः सूर्यवन्दनं करणीयम् । सूर्याय अर्घ्यं दत्त्वा अग्रजेभ्यः वन्दनीयम् । व्रतकर्त्र्याः आर्द्रवस्त्रप्रक्षालनं यः कोऽपि करोति सः पुण्यं लभते । सूर्यास्तकाले पुटेषु (दुना) दीपाः ज्वालनीयाः, दीपसहितपुटानि नद्यां त्यक्तव्यानि च । [[सप्तमी|सप्तम्यां]] तिथौ ब्राह्ममुहूर्ते उत्थाय सर्वाभिः व्रतकर्त्रीभिः नद्यां स्थित्वा सूर्योदयस्य प्रतीक्षा कर्तव्या । सूर्योदयानन्तरं भगवतः [[सूर्य]]स्य पूजां कृत्वा तस्मै अर्घ्यं दातव्यम् । अनन्तरं [[ब्राह्मणः|ब्राह्मणेभ्यः]] दक्षिणां दत्त्वा व्रतः समापनीयः” ।
षष्ठी-देवी [[प्रकृतिः]], [[सूर्यः]] जगत्स्रष्टा मन्यते । अनयोः कृपया वयं रक्षिताः पालिताश्च स्मः । अतः बालकानां रक्षणाय, सुखप्राप्त्यै च सूर्यषष्ठीपूजा अत्यन्ता प्रासङ्गिकी अस्ति ।
==चित्रदीर्घा==
<gallery mode="packed">
Image:DSC03111.JPG|षष्ठीपूजायाः रात्रेः अनन्तरं सूर्योदयस्य प्रतीक्षा
File:JanakpurChhathParvaFestival.jpg|पुजावलोकनं
File:Chhatha ranipokhari kathmandu.jpg|रानीसरोवर काष्ठमण्डपे षष्ठिपूजा
File:Chhath.jpg|व्रतिनः सूर्याय अर्घ्यम् अर्पयन्ति
File:Chaith Janakpur.jpg|[[जनकपुर|जनकपुरनगरे]] षष्ठिपूजा
File:People Celebrating Chhath on 2nd Day Morning Around the Pond.jpg|षष्ठिपूजा प्रातकालीन दृष्य
Image:Chatt Ghat.jpg|छठि घाटस्य दृश्य
File:Chhath Puja at Babughat in Kolkata.jpg|गङ्गाघाटे षष्ठिपूजा
</gallery>
{{commons|Category:Chhath|{{PAGENAME}}}}
[[वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः]]
{{शिखरं गच्छतु}}
71i64tnlzr8t354lanp1j22yue69d0k
502146
502145
2026-11-13T08:32:26Z
Ganesh Paudel
6561
502146
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = सूर्यषष्ठि (छठी)
|type = हिन्दू
|image = Chhatha @ ranipokhari kathmandu.jpg
|imagesize = 250px
|caption = काष्ठमण्डपनगरे रानीसरोवरस्य तीरे सूर्योपासकाः व्रतिनः
|official_name =
|nickname = छठी<br>छठ पर्व<br>छठ पुजा<br>डाला छठ<br>डाला पुजा<br>सुर्य षष्ठी
|observedby = [[हिन्दुधर्म|हिन्दू]] एवं [[जैनधर्म|जैन]]
|litcolor =
|longtype = सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक
|significance = पृथिव्यां प्रचुरं प्रकाशं प्रसारयते, कामनापूर्तिं च कुर्वते सूर्याय व्रतिनाम् अनुगृहीतं समर्पणम्
|begins = कार्तिक शुक्ल चतुर्थी
|ends = कार्तिक शुक्ल सप्तमी
|date = कार्तिक शुक्ल षष्ठी
|scheduling =
|duration = ४ दिवसात्मक
|frequency = द्वे
|date2015 = नोभेम्बर १५ तः नोभेम्बर १८<ref>{{cite web|url=http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|title=Chhath Pooja|publisher=Varanasi.org|accessdate=November 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120203812/http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|archive-date=November 20, 2015}}</ref>
|date2016 = नोभेम्बर ६<ref>http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108090922/http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm |date=2016-11-08 }}</ref> |date2017 = नोभेम्वर 26
|celebrations =
|observances = धार्मिक अनुष्ठान, भजन, स्नान, व्रत तथा सूर्यपूजा
|relatedto =
}}
'''षष्ठीपूजायाः''' ({{IPA audio link|षष्ठीपूजा.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|S|h|ə|S|h|t|h|iː|p|uː|dʒ|aː}}) ({{lang-hi|छठ पूजा}}, {{lang-en|Chhath Pooja}}) वास्तविकं नाम [[सूर्य]]-षष्ठी इति नेपालभारतदेशयोः आचरितं धार्मिक सांस्कृतिकं पर्व वर्तते । इयं पूजा [[कार्तिकमासः|कार्तिकमासस्य]] [[शुक्लपक्षः|शुक्लपक्षस्य]] षष्ठ्यां तिथौ भवति । प्रकृतेः षष्ठमांशयुक्तत्वात् षष्ठी-देवी बालकानां रक्षिका दीर्घायुदायिका च मन्यते । प्रतिमासं शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ देवसेना-देव्याः पूजा तु भवति एव किन्तु कार्तिकशुक्लषष्ठ्याम् अस्याः प्रमुखोत्सवः आचर्यते । [[उत्तरप्रदेश]]राज्यस्य पूर्वभागे, [[बिहार]]राज्ये च अयम् उत्सवः विशेषरूपेण आचर्यते । अन्येषु प्रदेशेषु अयम् उत्सवः विभिन्नपद्धत्या आचर्यते । सामान्यतया नवजातस्य जन्मदिनात् षष्ठे दिने षष्ठी-पूजा भवति । अस्यां पूजायां नैवेद्यार्थं मृदु-ओदनम् आवश्यकम् वर्तते । षष्ठमदिवसे प्रसूतायाः स्नानानन्तरं षष्ठी-देवी पूज्यते, महिलाभ्यः प्रसादत्वेन मृदु-ओदनं वितीर्यते ।
[[चित्रम्:Chhath_puja_udit.jpg|thumb|300px|'''षष्ठीपूजा''']]
==पूजासम्बद्धा पौराणिकी कथा==
पौराणिककथानुसारं राज्ञः प्रियव्रतस्य सन्ततिः नासीत् । राजा प्रियव्रतः [[कश्यपः|मुनिकश्यपं]] सन्तानप्राप्तेः उपायम् अपृच्छत् । महर्षिकश्यपेन प्रियव्रताय पुत्रेष्टियज्ञस्य उपायः प्रदत्तः । राज्ञः प्रियव्रतस्य पत्न्याः नाम मालिनी इति । यज्ञस्य फलस्वरूपेण मालिनी एकं पुत्रं प्राप्तवती । किन्तु जन्मसमये एव पुत्रस्य मृत्युरभवत् । द्वौ अपि दुःखितौ व्याकुलौ च बभूवतुः । तदा एव आकाशात् एकं दिव्यविमानम् आगतम् । तस्मिन् एका देवी विराजिता आसीत् । सा देवी ब्रह्ममानसपुत्री आसीत् । तस्याः नाम षष्ठी-देवी इति । “अहं सन्तानहीनेभ्यः सन्तानदायिका एवं बालकानां रक्षिका अस्मि” इति उक्त्वा सा देवी तं शिशुं संस्पृश्य तं शिशुं पुनर्जीवितम् अकरोत् । राजा प्रियव्रतः कृतज्ञताभावेन देव्याः वन्दनं चकार । ”पृथ्व्यां मम पूजायाः व्यवस्थां कुरू” इति देव्या प्रियव्रतः आदिष्टः । तदनुसारं राज्ञा सम्पूर्णराज्ये षष्ठी-देव्याः आह्वानं कृतम् अपि च तस्याः पूजायै व्यवस्था कल्पिता ।
==पुराणोक्ता पूजाविधिः==
पुराणेषु षष्ठी-देव्याः अपरं नाम कात्यायनी इत्यपि उक्तम् अस्ति । पुराणेषु अस्याः पूजायाः विधिः अपि लिखिता अस्ति । [[स्कन्दपुराणम्|स्कन्दपुराणानुसारं]] विधिः अस्ति यत् – “यया स्त्रिया उपवासः कृतः तया दिवसे एकवारम् एव भोजनं करणीयम् । तया वाण्यां संयमः धार्यः तथा क्रोधः अपि न कर्तव्यः । षष्ठ्यां सम्पूर्णदिनम् उपवासं कृत्वा सायङ्काले पुष्पफलधूपदीपनैवेद्यादयः नीत्वा नद्यास्तटं प्राप्य गीतवाद्यादिभिः सूर्यवन्दनं करणीयम् । सूर्याय अर्घ्यं दत्त्वा अग्रजेभ्यः वन्दनीयम् । व्रतकर्त्र्याः आर्द्रवस्त्रप्रक्षालनं यः कोऽपि करोति सः पुण्यं लभते । सूर्यास्तकाले पुटेषु (दुना) दीपाः ज्वालनीयाः, दीपसहितपुटानि नद्यां त्यक्तव्यानि च । [[सप्तमी|सप्तम्यां]] तिथौ ब्राह्ममुहूर्ते उत्थाय सर्वाभिः व्रतकर्त्रीभिः नद्यां स्थित्वा सूर्योदयस्य प्रतीक्षा कर्तव्या । सूर्योदयानन्तरं भगवतः [[सूर्य]]स्य पूजां कृत्वा तस्मै अर्घ्यं दातव्यम् । अनन्तरं [[ब्राह्मणः|ब्राह्मणेभ्यः]] दक्षिणां दत्त्वा व्रतः समापनीयः” ।
षष्ठी-देवी [[प्रकृतिः]], [[सूर्यः]] जगत्स्रष्टा मन्यते । अनयोः कृपया वयं रक्षिताः पालिताश्च स्मः । अतः बालकानां रक्षणाय, सुखप्राप्त्यै च सूर्यषष्ठीपूजा अत्यन्ता प्रासङ्गिकी अस्ति ।
==चित्रदीर्घा==
<gallery mode="packed">
Image:DSC03111.JPG|षष्ठीपूजायाः रात्रेः अनन्तरं सूर्योदयस्य प्रतीक्षा
File:JanakpurChhathParvaFestival.jpg|पुजावलोकनं
File:Chhatha ranipokhari kathmandu.jpg|रानीसरोवर काष्ठमण्डपे षष्ठिपूजा
File:Chhath.jpg|व्रतिनः सूर्याय अर्घ्यम् अर्पयन्ति
File:Chaith Janakpur.jpg|[[जनकपुर|जनकपुरनगरे]] षष्ठिपूजा
File:People Celebrating Chhath on 2nd Day Morning Around the Pond.jpg|षष्ठिपूजा प्रातकालीन दृष्य
Image:Chatt Ghat.jpg|छठि घाटस्य दृश्य
File:Chhath Puja at Babughat in Kolkata.jpg|गङ्गाघाटे षष्ठिपूजा
</gallery>
{{commons|Category:Chhath|{{PAGENAME}}}}
[[वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः]]
{{शिखरं गच्छतु}}
71cu4c8z31c4gjqbvuukaysmsz7mikz
502147
502146
2026-11-13T08:33:43Z
Ganesh Paudel
6561
502147
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = सूर्यषष्ठि (छठी)
|type = हिन्दू
|image = Chhatha @ ranipokhari kathmandu.jpg
|imagesize = 250px
|caption = काष्ठमण्डपनगरे रानीसरोवरस्य तीरे सूर्योपासकाः व्रतिनः
|official_name =
|nickname = छठी<br>छठ पर्व<br>छठ पुजा<br>डाला छठ<br>डाला पुजा<br>सुर्य षष्ठी
|observedby = [[हिन्दुधर्म|हिन्दू]] एवं [[जैनधर्म|जैन]]
|litcolor =
|longtype = सांस्कृतिक, ऐतिहासिक, धार्मिक
|significance = पृथिव्यां प्रचुरं प्रकाशं प्रसारयते, कामनापूर्तिं च कुर्वते सूर्याय व्रतिनाम् अनुगृहीतं समर्पणम्
|begins = कार्तिक शुक्ल चतुर्थी
|ends = कार्तिक शुक्ल सप्तमी
|date = कार्तिक शुक्ल षष्ठी
|scheduling =
|duration = ४ दिवसात्मक
|frequency = द्वे
|date2015 = नोभेम्बर १५ तः नोभेम्बर १८<ref>{{cite web|url=http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|title=Chhath Pooja|publisher=Varanasi.org|accessdate=November 16, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120203812/http://www.varanasi.org.in/chhath-pooja|archive-date=November 20, 2015}}</ref>
|date2016 = नोभेम्बर ६<ref>http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161108090922/http://arunachalipr.gov.in/GH_Restricted.htm |date=2016-11-08 }}</ref> |date2017 = नोभेम्वर 26
|celebrations =
|observances = धार्मिक अनुष्ठान, भजन, स्नान, व्रत तथा सूर्यपूजा
|relatedto =
}}
'''षष्ठीपूजायाः''' ({{IPA audio link|षष्ठीपूजा.ogg}} {{IPAc-en|ˈ|S|h|ə|S|h|t|h|iː|p|uː|dʒ|aː}}) ({{lang-hi|छठ पूजा}}, {{lang-en|Chhath Pooja}}) वास्तविकं नाम [[सूर्य]]-षष्ठी इति मूलतः नेपालभारतदेशयोः आचरितं धार्मिक सांस्कृतिकं पर्व वर्तते । इयं [[कार्तिकमासः|कार्तिकमासस्य]] [[शुक्लपक्षः|शुक्लपक्षस्य]] षष्ठ्यां तिथौ भवति । प्रकृतेः षष्ठमांशयुक्तत्वात् षष्ठी-देवी बालकानां रक्षिका दीर्घायुदायिका च मन्यते । प्रतिमासं शुक्लपक्षस्य षष्ठ्यां तिथौ देवसेना-देव्याः पूजा तु भवति एव किन्तु कार्तिकशुक्लषष्ठ्याम् अस्याः प्रमुखोत्सवः आचर्यते । [[उत्तरप्रदेश]]राज्यस्य पूर्वभागे, [[बिहार]]राज्ये च अयम् उत्सवः विशेषरूपेण आचर्यते । अन्येषु प्रदेशेषु अयम् उत्सवः विभिन्नपद्धत्या आचर्यते । सामान्यतया नवजातस्य जन्मदिनात् षष्ठे दिने षष्ठी-पूजा भवति । अस्यां पूजायां नैवेद्यार्थं मृदु-ओदनम् आवश्यकम् वर्तते । षष्ठमदिवसे प्रसूतायाः स्नानानन्तरं षष्ठी-देवी पूज्यते, महिलाभ्यः प्रसादत्वेन मृदु-ओदनं वितीर्यते ।
[[चित्रम्:Chhath_puja_udit.jpg|thumb|300px|'''षष्ठीपूजा''']]
==पूजासम्बद्धा पौराणिकी कथा==
पौराणिककथानुसारं राज्ञः प्रियव्रतस्य सन्ततिः नासीत् । राजा प्रियव्रतः [[कश्यपः|मुनिकश्यपं]] सन्तानप्राप्तेः उपायम् अपृच्छत् । महर्षिकश्यपेन प्रियव्रताय पुत्रेष्टियज्ञस्य उपायः प्रदत्तः । राज्ञः प्रियव्रतस्य पत्न्याः नाम मालिनी इति । यज्ञस्य फलस्वरूपेण मालिनी एकं पुत्रं प्राप्तवती । किन्तु जन्मसमये एव पुत्रस्य मृत्युरभवत् । द्वौ अपि दुःखितौ व्याकुलौ च बभूवतुः । तदा एव आकाशात् एकं दिव्यविमानम् आगतम् । तस्मिन् एका देवी विराजिता आसीत् । सा देवी ब्रह्ममानसपुत्री आसीत् । तस्याः नाम षष्ठी-देवी इति । “अहं सन्तानहीनेभ्यः सन्तानदायिका एवं बालकानां रक्षिका अस्मि” इति उक्त्वा सा देवी तं शिशुं संस्पृश्य तं शिशुं पुनर्जीवितम् अकरोत् । राजा प्रियव्रतः कृतज्ञताभावेन देव्याः वन्दनं चकार । ”पृथ्व्यां मम पूजायाः व्यवस्थां कुरू” इति देव्या प्रियव्रतः आदिष्टः । तदनुसारं राज्ञा सम्पूर्णराज्ये षष्ठी-देव्याः आह्वानं कृतम् अपि च तस्याः पूजायै व्यवस्था कल्पिता ।
==पुराणोक्ता पूजाविधिः==
पुराणेषु षष्ठी-देव्याः अपरं नाम कात्यायनी इत्यपि उक्तम् अस्ति । पुराणेषु अस्याः पूजायाः विधिः अपि लिखिता अस्ति । [[स्कन्दपुराणम्|स्कन्दपुराणानुसारं]] विधिः अस्ति यत् – “यया स्त्रिया उपवासः कृतः तया दिवसे एकवारम् एव भोजनं करणीयम् । तया वाण्यां संयमः धार्यः तथा क्रोधः अपि न कर्तव्यः । षष्ठ्यां सम्पूर्णदिनम् उपवासं कृत्वा सायङ्काले पुष्पफलधूपदीपनैवेद्यादयः नीत्वा नद्यास्तटं प्राप्य गीतवाद्यादिभिः सूर्यवन्दनं करणीयम् । सूर्याय अर्घ्यं दत्त्वा अग्रजेभ्यः वन्दनीयम् । व्रतकर्त्र्याः आर्द्रवस्त्रप्रक्षालनं यः कोऽपि करोति सः पुण्यं लभते । सूर्यास्तकाले पुटेषु (दुना) दीपाः ज्वालनीयाः, दीपसहितपुटानि नद्यां त्यक्तव्यानि च । [[सप्तमी|सप्तम्यां]] तिथौ ब्राह्ममुहूर्ते उत्थाय सर्वाभिः व्रतकर्त्रीभिः नद्यां स्थित्वा सूर्योदयस्य प्रतीक्षा कर्तव्या । सूर्योदयानन्तरं भगवतः [[सूर्य]]स्य पूजां कृत्वा तस्मै अर्घ्यं दातव्यम् । अनन्तरं [[ब्राह्मणः|ब्राह्मणेभ्यः]] दक्षिणां दत्त्वा व्रतः समापनीयः” ।
षष्ठी-देवी [[प्रकृतिः]], [[सूर्यः]] जगत्स्रष्टा मन्यते । अनयोः कृपया वयं रक्षिताः पालिताश्च स्मः । अतः बालकानां रक्षणाय, सुखप्राप्त्यै च सूर्यषष्ठीपूजा अत्यन्ता प्रासङ्गिकी अस्ति ।
==चित्रदीर्घा==
<gallery mode="packed">
Image:DSC03111.JPG|षष्ठीपूजायाः रात्रेः अनन्तरं सूर्योदयस्य प्रतीक्षा
File:JanakpurChhathParvaFestival.jpg|पुजावलोकनं
File:Chhatha ranipokhari kathmandu.jpg|रानीसरोवर काष्ठमण्डपे षष्ठिपूजा
File:Chhath.jpg|व्रतिनः सूर्याय अर्घ्यम् अर्पयन्ति
File:Chaith Janakpur.jpg|[[जनकपुर|जनकपुरनगरे]] षष्ठिपूजा
File:People Celebrating Chhath on 2nd Day Morning Around the Pond.jpg|षष्ठिपूजा प्रातकालीन दृष्य
Image:Chatt Ghat.jpg|छठि घाटस्य दृश्य
File:Chhath Puja at Babughat in Kolkata.jpg|गङ्गाघाटे षष्ठिपूजा
</gallery>
{{commons|Category:Chhath|{{PAGENAME}}}}
[[वर्गः:हिन्दु-उत्सवाः]]
{{शिखरं गच्छतु}}
a52ucn1m1je53e6ws09kbsd34euaq98