विकिस्रोतः sawikisource https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter माध्यमम् विशेषः सम्भाषणम् सदस्यः सदस्यसम्भाषणम् विकिस्रोतः विकिस्रोतःसम्भाषणम् सञ्चिका सञ्चिकासम्भाषणम् मीडियाविकि मीडियाविकिसम्भाषणम् फलकम् फलकसम्भाषणम् साहाय्यम् साहाय्यसम्भाषणम् वर्गः वर्गसम्भाषणम् प्रवेशद्वारम् प्रवेशद्वारसम्भाषणम् लेखकः लेखकसम्भाषणम् पृष्ठम् पृष्ठसम्भाषणम् अनुक्रमणिका अनुक्रमणिकासम्भाषणम् श्रव्यम् श्रव्यसम्भाषणम् TimedText TimedText talk पटलम् पटलसम्भाषणम् Event Event talk 2 25211 416001 415974 2026-06-05T01:08:05Z EmausBot 3495 [[सदस्यः:G(x)]] को दोहरे पुननिर्देशित ठीक किया। 416001 wikitext text/x-wiki #पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यः:G(x)]] 95d6euwz5uasoehai0z4cdinzeslj5p 0 164252 416000 415999 2026-06-04T18:16:45Z Hrishikes 1376 416000 wikitext text/x-wiki {{शीर्षकम् | शिरोनाम = [[../]] | ग्रन्थकर्ता = | अनुवादकः = | ग्रन्थारम्भः = | अध्यायः = '''धर्मपालस्य मुर्शिदाबाद ताम्रशासनम्''' | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = [[../धर्मपालस्य खालिमपुर ताम्रशासनम्/]] | वर्षम् = | टीका = राज्ञः धर्मपालस्य २६ राज्याङ्के (आ॰ ८०० खृ॰) गणेशेन उत्कीर्णम्।<p>पूर्वप्रकाशितानि पाठानि:<p>{{gap|4em}}१. भट्टाचार्य, सुरेशचन्द्र, ''The Murshidabad (Indian Museum) Copper-Plate Grant of Dharmapāla and the Somapura Mahāvihāra'', Journal of Bengal Art, Vols 11 & 12, 2006–07, pp. 237–50.<br/>{{gap|4em}}२. Furui, Ryosuke, ''Indian Museum Copper Plate Inscription of Dharmapala, Year 26: Tentative Reading and Study'', South Asian Studies, Vol. 27, No. 2, September 2011, pp. 145-156.<br/>{{gap|4em}}३. भट्टाचार्य, सुरेशचन्द्र, ''Murshidabad (Indian Museum) copper plate of Dharmapāla: the complete version'', Re-visiting Early India: essays in honour of D.C. Sircar, eds. Suchandra Ghosh et al, 2013, pp. 117–134. | प्रवेशद्वारम् = }} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla Obverse.jpg|400px]]<br/>सम्मुखभागम्}} {{dhr}} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla Reverse.jpg|400px]]<br/>पश्चाद्भागम्}} {{dhr}} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla seal.jpg|400px]]<br/>राजमुद्रा '''राजमुद्रा: श्रीमान् धर्मपालदेवः'''}} {{block center|<poem> सिद्धं स्वस्ति ॥ सर्वज्ञतां श्रियमिव स्थिरमास्थितस्य वज्रासनस्य बहुमार-कुलोपलम्भाः । देव्या महाकरुणया परिपालितानि रक्षन्तु वो दशबलानि दिशो जयन्ति ॥ (१) श्रिय इव सुभगायाः सम्भवो वारिराशिः शशधर इव भासो विश्वमाह्लादयन्त्याः। प्रकृतिरवनिपानां सन्ततेरुत्तमाया अजनि दयितविष्णुः सर्व-विद्यावदातः ॥ (२) आसीदासागरादुर्वीं गुर्वीभिः कीर्तिभिः कृती । मण्डयन् खण्डितारातिः श्लाघ्यः श्री-वप्यटस्ततः ॥ (३) मात्‌स्य‑न्यायमपोहितुं प्रकृतिभिर्लक्ष्म्याः करं ग्राहितः श्री-गोपाल इति क्षितीश-शिरसां चूड़ामणिस्तत्‌सुतः । यस्यानुक्रियते सनातन-यशो-राशिर्दिशामाशये श्वेतिम्ना यदि पौर्णमास-रजनी ज्योत्‌स्नातिभार-श्रिया ॥ (४) शीतांशोरिव रोहिणी हुतभुजः स्वाहेव तेजोनिधेः शर्वाणीव शिवस्य गुह्यकपतेर्भद्रेव भद्रात्मजा । पौलोमीव पुरन्दरस्य दयिता श्री-देद्ददेवीत्यभूद्देवी तस्य विनोद-भूर्मुर-रिपोर्लक्ष्मीरिव क्ष्मापतेः ॥ (५) ताभ्यां श्री-धर्मपालः समजनि सुजन-स्तूयमानावदानः स्वामी भूमीपतीनामखिल-वसुमती-मण्डलं शासदेकः । चत्वारस्तीर-मज्जत्करि-गण-चरण-न्यस्त-मुद्राः समुद्रा यात्रां यस्य क्षमन्ते न भुवन-परिखा विश्वगाशा-जिगीषोः ॥ (६) यस्मिन्नुद्दाम-लीला-चलित-बल-भरे दिग्‌जयाय प्रवृत्ते यान्त्यां विश्वम्भरायां चलित-गिरि-तिरश्चीनतां तद्वशेन । भाराभुग्नावमज्जन्मणि-विधुर-शिरश्चक्र-साहायकार्थं शेषेणोदस्त-दोष्णा त्वरिततरमधोऽधस्तमेवानुयातम् ॥ (७) यत्प्रस्थाने प्रचलित-बलास्फालनादुल्ललद्भिर्धूलीपूरैः पिहित-सकल-व्योमभिर्भूतधात्र्याः । सम्प्राप्तायाः परमतनुतां चक्रवालं फणानां मग्नोन्मीलन्मणि-फणिपतेर्लाघवादुल्ललास ॥ (८) विरुद्ध‑विषय‑क्षोभाद्यस्य कोपाग्निरौर्ववत् । अनिर्वृति प्रजज्वाल चतुरम्भोधि-वारितः ॥ (९) येऽभूवन् पृथु-राम-राघव-नल-प्राया धरित्रीभुजस्तानेकत्र दिदृक्षुणेव निचितान् सर्वान् समं वेधसा । ध्वस्ताशेष-नरेन्द्र-मान-महिमा श्री-धर्मपालः कलौ लोल-श्रीकरिणी-निबन्धन-महास्तम्भः समुत्तम्भितः ॥ (१०) यासां नासीर-धूली-धवल-दश-दिशां द्रागपश्यन्नियत्तां धत्ते मान्धातृ-सैन्य-व्यतिकर-चकितो ध्यानतन्द्री-महेन्द्रः । तासामप्याहवेच्छा-पुलकित-वपुषां वाहिनीनां विधातुं साहाय्यं यस्य बाह्वोर्निखिल-रिपुकुल-ध्वंसिनोर्नावकाशः ॥ (११) भोजैर्मत्स्यैः स-मद्रैः कुरु-यदु-यवनावन्ति-गन्धार-कीरैर्भूपैर्व्यालोल-मौलि-प्रणति-परिणतैः साधु-सङ्गीर्यमाणः । हृष्यत्-पञ्चाल-वृद्धोद्धृत-कनकमय-स्वाभिषेकोदकुम्भो दत्तः श्री-कान्यकुब्जः स-ललित-चलित-भ्रूलता-लक्ष्म येन ॥ (१२) गोपैः सीम्नि वनेचरैर्वनभुवि ग्रामोपकण्ठे जनैः क्रीड़द्भिः प्रतिचत्वरं शिशुगणैः प्रत्यापणं पानपैः । लीला-वेश्मनि पञ्जरोदर-शुकैरुद्गीतमात्म-स्तवं यस्याकर्णयतस्त्रपा-विवलितानम्रं सदैवाननम् ॥ (१३) </poem>}} भागीरथी-पथ-प्रवर्तमान-नानाविध-नौवाटक-सम्पादित-सेतुबन्ध-निहित-शैल-शिखर-श्रेणि-विभ्रमात् निरतिशय-घन-घनाघन-घटा-श्यामायमान-वासरलक्ष्मी-समारब्ध-सन्तत-जलद-समय-सन्देहात् उदीचीनानेक-नरपति-प्राभृतीकृताप्रमेय-हयवाहिनी-खरखुरोत्खात-धूली-धूसरित-दिगन्तरालात् परमेश्वर-सेवा-समायात-समस्त-जम्बुद्वीप-भूपालानन्त-पादात-भर-नमदवनेः मुद्गगिरि-समावासित-श्रीमज्जयस्कन्धावारात् परमसौगतो महाराजाधिराज-श्री-गोपालदेव-पादानुध्यातः परमेश्वरः परमभट्टारको महाराजाधिराजः श्रीमान् धर्मपालदेवः कुशली ॥ श्री-पुण्ड्रवर्धन-भुक्तौ कोटीवर्ष-विषये स्नानीग्रा-मण्डल-सम्बद्धान्तरावनिकायां महासामन्त-श्री-भद्रनाग-कारित-विहार-तल-पाटके पूर्वेण चीरिकाभिधान-नद्यर्ध-स्रोतः-पर्यन्ते दक्षिणेन रहस्यादित्य-पुष्करिण्युत्तर-याग-सीम्नि पश्चिमेन प्रवर-नद्यर्ध-स्रोतः-परिच्छिन्ने उत्तरेण भद्रनाग-विहारिका-तल-पाटक-दक्षिण-सीमायते । तदैव सम्बद्ध-व्यैरद-परिच्छिन्न-षोड़शाढ़वाप-प्रमाणेऽंशं स्थल-पाटके पञ्च-कुल्यवाप-प्रमाण-नभ-ग्राम-भूमौ [*******]-द्वय-[****]-द्वय-विष्टग्रामे । सार्ध-कुल्यवाप-द्वय-प्रमाण-मञ्ज-हा[*]न्द[********]पू[***]-द्रोणवापार्धेन समेत-कुल्यवाप-द्वय-प्रमाण-वट-सद्-भृङ्गस्य कृ[**]-कुल्य-भूमौ [********][****][********]-कुल्यवाप-प्रमाण-[**]ष-स्थ-मरिणी-पाटक-दह[*********************]र्षक-श्री-सोमपुर-महाविहारस्य ह[************]श[*][*************]-स्रोतः दश-कुल्यवाप-प्रमाणेऽस्य [*][**][**][**][*]ग्र[*][***]-प्रमाण-[**][*]गी[***][*][**][**]न्नतः श्री-सण्हका-कारित-विहारिका[*]र्ग्ये महदता-ग्राम-सम्बद्ध-[*]म्रले व इ[*]दः ग्र[*]विषयस्य क्रद[*]-समेत-महद्रास्थिका-ग्रामेषु । समुपगतान् अशेष-राजनक-राजपुत्र-कुमारामात्य-भुक्तिपति-विषयपति-भोगि-सेनापति-उपरिक-तदायुक्तक-विनियुक्तक-दाण्डिक-दाण्डपाशिक-चौरोद्धरणिक-दौःसाधसाधनिक-खोल-दूत-गमागमिकाभित्वरमाण-हस्त्यश्वोष्ट्रनौबलव्यापृतक-गोमहिष्वजाविकबड़वाध्यक्षादि-सर्व-राजपाद-प्रसादोपजीविनोऽन्यांश्च चाट-भट-जातीयान् यथा-कालाध्यासि-विषय-व्यवहारिणः स-करणान् ब्राह्मण-मानना-पूर्वकं प्रतिवासिनः क्षेत्रकरांश्च यथार्हं पूजयति बोधयति समाज्ञापयति च । मतमस्तु भवताम् । {{block center|<poem> भिन्दुः सुभुग्न-रिपुवृन्द-महान्धकारम् आनन्दयेत् कुमुदिनीमिव यः स्वजातिम् । भिन्नोत्तमाहर्जनिशैर्गदि-भूषणेन्दुः श्री-सार्थवाह-बलनाग इति प्रतीतः ॥ (१४) तुङ्गे भङ्गुर-मूर्ध्नि विक्रम-हृतासृज्ये सरः साहसाद् दुर्वारारि-करीन्द्र-दारण-नसावेशोष्ण-सत्-केशरी । पौत्रस्तस्य महामहीभुजि महासामन्तको सौगतः श्रीमान् उच्चगनाग इत्यभिहितः श्रीनाव्रनागादभूत् ॥ (१५) आसीद् आसीदद् उरु-शक्ति-सुतं जनित्री गौरीव देह-निलया हरिणाङ्क-मौलेः । एकैव तस्य वनिता जननी स्व-कामे या शङ्खणेति गदिता महिता नरेन्द्रैः ॥ (१६) </poem>}} nqx82vxacbyjtuu3972tf4er8l0q49n 416002 416000 2026-06-05T07:38:56Z Hrishikes 1376 416002 wikitext text/x-wiki {{शीर्षकम् | शिरोनाम = [[../]] | ग्रन्थकर्ता = | अनुवादकः = | ग्रन्थारम्भः = | अध्यायः = '''धर्मपालस्य मुर्शिदाबाद ताम्रशासनम्''' | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = [[../धर्मपालस्य खालिमपुर ताम्रशासनम्/]] | वर्षम् = | टीका = राज्ञः धर्मपालस्य २६ राज्याङ्के (आ॰ ८०० खृ॰) गणेशेन उत्कीर्णम्।<p>पूर्वप्रकाशितानि पाठानि:<p>{{gap|4em}}१. भट्टाचार्य, सुरेशचन्द्र, ''The Murshidabad (Indian Museum) Copper-Plate Grant of Dharmapāla and the Somapura Mahāvihāra'', Journal of Bengal Art, Vols 11 & 12, 2006–07, pp. 237–50.<br/>{{gap|4em}}२. Furui, Ryosuke, ''Indian Museum Copper Plate Inscription of Dharmapala, Year 26: Tentative Reading and Study'', South Asian Studies, Vol. 27, No. 2, September 2011, pp. 145-156.<br/>{{gap|4em}}३. भट्टाचार्य, सुरेशचन्द्र, ''Murshidabad (Indian Museum) copper plate of Dharmapāla: the complete version'', Re-visiting Early India: essays in honour of D.C. Sircar, eds. Suchandra Ghosh et al, 2013, pp. 117–134. | प्रवेशद्वारम् = }} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla Obverse.jpg|400px]]<br/>सम्मुखभागम्}} {{dhr}} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla Reverse.jpg|400px]]<br/>पश्चाद्भागम्}} {{dhr}} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla seal.jpg|400px]]<br/>राजमुद्रा '''राजमुद्रा: श्रीमान् धर्मपालदेवः'''}} {{block center|<poem> सिद्धं स्वस्ति ॥ सर्वज्ञतां श्रियमिव स्थिरमास्थितस्य वज्रासनस्य बहुमार-कुलोपलम्भाः । देव्या महाकरुणया परिपालितानि रक्षन्तु वो दशबलानि दिशो जयन्ति ॥ (१) श्रिय इव सुभगायाः सम्भवो वारिराशिः शशधर इव भासो विश्वमाह्लादयन्त्याः। प्रकृतिरवनिपानां सन्ततेरुत्तमाया अजनि दयितविष्णुः सर्व-विद्यावदातः ॥ (२) आसीदासागरादुर्वीं गुर्वीभिः कीर्तिभिः कृती । मण्डयन् खण्डितारातिः श्लाघ्यः श्री-वप्यटस्ततः ॥ (३) मात्‌स्य‑न्यायमपोहितुं प्रकृतिभिर्लक्ष्म्याः करं ग्राहितः श्री-गोपाल इति क्षितीश-शिरसां चूड़ामणिस्तत्‌सुतः । यस्यानुक्रियते सनातन-यशो-राशिर्दिशामाशये श्वेतिम्ना यदि पौर्णमास-रजनी ज्योत्‌स्नातिभार-श्रिया ॥ (४) शीतांशोरिव रोहिणी हुतभुजः स्वाहेव तेजोनिधेः शर्वाणीव शिवस्य गुह्यकपतेर्भद्रेव भद्रात्मजा । पौलोमीव पुरन्दरस्य दयिता श्री-देद्ददेवीत्यभूद्देवी तस्य विनोद-भूर्मुर-रिपोर्लक्ष्मीरिव क्ष्मापतेः ॥ (५) ताभ्यां श्री-धर्मपालः समजनि सुजन-स्तूयमानावदानः स्वामी भूमीपतीनामखिल-वसुमती-मण्डलं शासदेकः । चत्वारस्तीर-मज्जत्करि-गण-चरण-न्यस्त-मुद्राः समुद्रा यात्रां यस्य क्षमन्ते न भुवन-परिखा विश्वगाशा-जिगीषोः ॥ (६) यस्मिन्नुद्दाम-लीला-चलित-बल-भरे दिग्‌जयाय प्रवृत्ते यान्त्यां विश्वम्भरायां चलित-गिरि-तिरश्चीनतां तद्वशेन । भाराभुग्नावमज्जन्मणि-विधुर-शिरश्चक्र-साहायकार्थं शेषेणोदस्त-दोष्णा त्वरिततरमधोऽधस्तमेवानुयातम् ॥ (७) यत्प्रस्थाने प्रचलित-बलास्फालनादुल्ललद्भिर्धूलीपूरैः पिहित-सकल-व्योमभिर्भूतधात्र्याः । सम्प्राप्तायाः परमतनुतां चक्रवालं फणानां मग्नोन्मीलन्मणि-फणिपतेर्लाघवादुल्ललास ॥ (८) विरुद्ध‑विषय‑क्षोभाद्यस्य कोपाग्निरौर्ववत् । अनिर्वृति प्रजज्वाल चतुरम्भोधि-वारितः ॥ (९) येऽभूवन् पृथु-राम-राघव-नल-प्राया धरित्रीभुजस्तानेकत्र दिदृक्षुणेव निचितान् सर्वान् समं वेधसा । ध्वस्ताशेष-नरेन्द्र-मान-महिमा श्री-धर्मपालः कलौ लोल-श्रीकरिणी-निबन्धन-महास्तम्भः समुत्तम्भितः ॥ (१०) यासां नासीर-धूली-धवल-दश-दिशां द्रागपश्यन्नियत्तां धत्ते मान्धातृ-सैन्य-व्यतिकर-चकितो ध्यानतन्द्री-महेन्द्रः । तासामप्याहवेच्छा-पुलकित-वपुषां वाहिनीनां विधातुं साहाय्यं यस्य बाह्वोर्निखिल-रिपुकुल-ध्वंसिनोर्नावकाशः ॥ (११) भोजैर्मत्स्यैः स-मद्रैः कुरु-यदु-यवनावन्ति-गन्धार-कीरैर्भूपैर्व्यालोल-मौलि-प्रणति-परिणतैः साधु-सङ्गीर्यमाणः । हृष्यत्-पञ्चाल-वृद्धोद्धृत-कनकमय-स्वाभिषेकोदकुम्भो दत्तः श्री-कान्यकुब्जः स-ललित-चलित-भ्रूलता-लक्ष्म येन ॥ (१२) गोपैः सीम्नि वनेचरैर्वनभुवि ग्रामोपकण्ठे जनैः क्रीड़द्भिः प्रतिचत्वरं शिशुगणैः प्रत्यापणं पानपैः । लीला-वेश्मनि पञ्जरोदर-शुकैरुद्गीतमात्म-स्तवं यस्याकर्णयतस्त्रपा-विवलितानम्रं सदैवाननम् ॥ (१३) </poem>}} भागीरथी-पथ-प्रवर्तमान-नानाविध-नौवाटक-सम्पादित-सेतुबन्ध-निहित-शैल-शिखर-श्रेणि-विभ्रमात् निरतिशय-घन-घनाघन-घटा-श्यामायमान-वासरलक्ष्मी-समारब्ध-सन्तत-जलद-समय-सन्देहात् उदीचीनानेक-नरपति-प्राभृतीकृताप्रमेय-हयवाहिनी-खरखुरोत्खात-धूली-धूसरित-दिगन्तरालात् परमेश्वर-सेवा-समायात-समस्त-जम्बुद्वीप-भूपालानन्त-पादात-भर-नमदवनेः मुद्गगिरि-समावासित-श्रीमज्जयस्कन्धावारात् परमसौगतो महाराजाधिराज-श्री-गोपालदेव-पादानुध्यातः परमेश्वरः परमभट्टारको महाराजाधिराजः श्रीमान् धर्मपालदेवः कुशली ॥ श्री-पुण्ड्रवर्धन-भुक्तौ कोटीवर्ष-विषये स्नानीग्रा-मण्डल-सम्बद्धान्तरावनिकायां महासामन्त-श्री-भद्रनाग-कारित-विहार-तल-पाटके पूर्वेण चीरिकाभिधान-नद्यर्ध-स्रोतः-पर्यन्ते दक्षिणेन रहस्यादित्य-पुष्करिण्युत्तर-याग-सीम्नि पश्चिमेन प्रवर-नद्यर्ध-स्रोतः-परिच्छिन्ने उत्तरेण भद्रनाग-विहारिका-तल-पाटक-दक्षिण-सीमायते । तदैव सम्बद्ध-व्यैरद-परिच्छिन्न-षोड़शाढ़वाप-प्रमाणेऽंशं स्थल-पाटके पञ्च-कुल्यवाप-प्रमाण-नभ-ग्राम-भूमौ [*******]-द्वय-[****]-द्वय-विष्टग्रामे । सार्ध-कुल्यवाप-द्वय-प्रमाण-मञ्ज-हा[*]न्द[********]पू[***]-द्रोणवापार्धेन समेत-कुल्यवाप-द्वय-प्रमाण-वट-सद्-भृङ्गस्य कृ[**]-कुल्य-भूमौ [********][****][********]-कुल्यवाप-प्रमाण-[**]ष-स्थ-मरिणी-पाटक-दह[*********************]र्षक-श्री-सोमपुर-महाविहारस्य ह[************]श[*][*************]-स्रोतः दश-कुल्यवाप-प्रमाणेऽस्य [*][**][**][**][*]ग्र[*][***]-प्रमाण-[**][*]गी[***][*][**][**]न्नतः श्री-सण्हका-कारित-विहारिका[*]र्ग्ये महदता-ग्राम-सम्बद्ध-[*]म्रले व इ[*]दः ग्र[*]विषयस्य क्रद[*]-समेत-महद्रास्थिका-ग्रामेषु । समुपगतान् अशेष-राजनक-राजपुत्र-कुमारामात्य-भुक्तिपति-विषयपति-भोगि-सेनापति-उपरिक-तदायुक्तक-विनियुक्तक-दाण्डिक-दाण्डपाशिक-चौरोद्धरणिक-दौःसाधसाधनिक-खोल-दूत-गमागमिकाभित्वरमाण-हस्त्यश्वोष्ट्रनौबलव्यापृतक-गोमहिष्वजाविकबड़वाध्यक्षादि-सर्व-राजपाद-प्रसादोपजीविनोऽन्यांश्च चाट-भट-जातीयान् यथा-कालाध्यासि-विषय-व्यवहारिणः स-करणान् ब्राह्मण-मानना-पूर्वकं प्रतिवासिनः क्षेत्रकरांश्च यथार्हं पूजयति बोधयति समाज्ञापयति च । मतमस्तु भवताम् । {{block center|<poem> भिन्दुः सुभुग्न-रिपुवृन्द-महान्धकारम् आनन्दयेत् कुमुदिनीमिव यः स्वजातिम् । भिन्नोत्तमाहर्जनिशैर्गदि-भूषणेन्दुः श्री-सार्थवाह-बलनाग इति प्रतीतः ॥ (१४) तुङ्गे भङ्गुर-मूर्ध्नि विक्रम-हृतासृज्ये सरः साहसाद् दुर्वारारि-करीन्द्र-दारण-नसावेशोष्ण-सत्-केशरी । पौत्रस्तस्य महामहीभुजि महासामन्तको सौगतः श्रीमान् उच्चगनाग इत्यभिहितः श्रीनाव्रनागादभूत् ॥ (१५) आसीद् आसीदद् उरु-शक्ति-सुतं जनित्री गौरीव देह-निलया हरिणाङ्क-मौलेः । एकैव तस्य वनिता जननी स्व-कामे या शङ्खणेति गदिता महिता नरेन्द्रैः ॥ (१६) लीला-विलोल-वहल-प्रबलारि-पुङ्ग-लक्ष्मी-कच-ग्रहण-लालस-दोर्विलासः । तस्याम् अभूद् अभयदः समरे भटानां तस्यात्मजः प्रकटितोरु-पटु-प्रतापः ॥ (१७) </poem>}} g5afmnyru4c8xb3dvelhl0zokafgx6c 416003 416002 2026-06-05T09:50:29Z Hrishikes 1376 416003 wikitext text/x-wiki {{शीर्षकम् | शिरोनाम = [[../]] | ग्रन्थकर्ता = | अनुवादकः = | ग्रन्थारम्भः = | अध्यायः = '''धर्मपालस्य मुर्शिदाबाद ताम्रशासनम्''' | पूर्ववर्ती = | परवर्ती = [[../धर्मपालस्य खालिमपुर ताम्रशासनम्/]] | वर्षम् = | टीका = राज्ञः धर्मपालस्य २६ राज्याङ्के (आ॰ ८०० खृ॰) गणेशेन उत्कीर्णम्।<p>पूर्वप्रकाशितानि पाठानि:<p>{{gap|4em}}१. भट्टाचार्य, सुरेशचन्द्र, ''The Murshidabad (Indian Museum) Copper-Plate Grant of Dharmapāla and the Somapura Mahāvihāra'', Journal of Bengal Art, Vols 11 & 12, 2006–07, pp. 237–50.<br/>{{gap|4em}}२. Furui, Ryosuke, ''Indian Museum Copper Plate Inscription of Dharmapala, Year 26: Tentative Reading and Study'', South Asian Studies, Vol. 27, No. 2, September 2011, pp. 145-156.<br/>{{gap|4em}}३. भट्टाचार्य, सुरेशचन्द्र, ''Murshidabad (Indian Museum) copper plate of Dharmapāla: the complete version'', Re-visiting Early India: essays in honour of D.C. Sircar, eds. Suchandra Ghosh et al, 2013, pp. 117–134. | प्रवेशद्वारम् = }} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla Obverse.jpg|400px]]<br/>सम्मुखभागम्}} {{dhr}} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla Reverse.jpg|400px]]<br/>पश्चाद्भागम्}} {{dhr}} {{c|[[सञ्चिका:Murshidabad Copper-Plate of Dharmapāla seal.jpg|400px]]<br/>राजमुद्रा '''राजमुद्रा: श्रीमान् धर्मपालदेवः'''}} {{block center|<poem> सिद्धं स्वस्ति ॥ सर्वज्ञतां श्रियमिव स्थिरमास्थितस्य वज्रासनस्य बहुमार-कुलोपलम्भाः । देव्या महाकरुणया परिपालितानि रक्षन्तु वो दशबलानि दिशो जयन्ति ॥ (१) श्रिय इव सुभगायाः सम्भवो वारिराशिः शशधर इव भासो विश्वमाह्लादयन्त्याः। प्रकृतिरवनिपानां सन्ततेरुत्तमाया अजनि दयितविष्णुः सर्व-विद्यावदातः ॥ (२) आसीदासागरादुर्वीं गुर्वीभिः कीर्तिभिः कृती । मण्डयन् खण्डितारातिः श्लाघ्यः श्री-वप्यटस्ततः ॥ (३) मात्‌स्य‑न्यायमपोहितुं प्रकृतिभिर्लक्ष्म्याः करं ग्राहितः श्री-गोपाल इति क्षितीश-शिरसां चूड़ामणिस्तत्‌सुतः । यस्यानुक्रियते सनातन-यशो-राशिर्दिशामाशये श्वेतिम्ना यदि पौर्णमास-रजनी ज्योत्‌स्नातिभार-श्रिया ॥ (४) शीतांशोरिव रोहिणी हुतभुजः स्वाहेव तेजोनिधेः शर्वाणीव शिवस्य गुह्यकपतेर्भद्रेव भद्रात्मजा । पौलोमीव पुरन्दरस्य दयिता श्री-देद्ददेवीत्यभूद्देवी तस्य विनोद-भूर्मुर-रिपोर्लक्ष्मीरिव क्ष्मापतेः ॥ (५) ताभ्यां श्री-धर्मपालः समजनि सुजन-स्तूयमानावदानः स्वामी भूमीपतीनामखिल-वसुमती-मण्डलं शासदेकः । चत्वारस्तीर-मज्जत्करि-गण-चरण-न्यस्त-मुद्राः समुद्रा यात्रां यस्य क्षमन्ते न भुवन-परिखा विश्वगाशा-जिगीषोः ॥ (६) यस्मिन्नुद्दाम-लीला-चलित-बल-भरे दिग्‌जयाय प्रवृत्ते यान्त्यां विश्वम्भरायां चलित-गिरि-तिरश्चीनतां तद्वशेन । भाराभुग्नावमज्जन्मणि-विधुर-शिरश्चक्र-साहायकार्थं शेषेणोदस्त-दोष्णा त्वरिततरमधोऽधस्तमेवानुयातम् ॥ (७) यत्प्रस्थाने प्रचलित-बलास्फालनादुल्ललद्भिर्धूलीपूरैः पिहित-सकल-व्योमभिर्भूतधात्र्याः । सम्प्राप्तायाः परमतनुतां चक्रवालं फणानां मग्नोन्मीलन्मणि-फणिपतेर्लाघवादुल्ललास ॥ (८) विरुद्ध‑विषय‑क्षोभाद्यस्य कोपाग्निरौर्ववत् । अनिर्वृति प्रजज्वाल चतुरम्भोधि-वारितः ॥ (९) येऽभूवन् पृथु-राम-राघव-नल-प्राया धरित्रीभुजस्तानेकत्र दिदृक्षुणेव निचितान् सर्वान् समं वेधसा । ध्वस्ताशेष-नरेन्द्र-मान-महिमा श्री-धर्मपालः कलौ लोल-श्रीकरिणी-निबन्धन-महास्तम्भः समुत्तम्भितः ॥ (१०) यासां नासीर-धूली-धवल-दश-दिशां द्रागपश्यन्नियत्तां धत्ते मान्धातृ-सैन्य-व्यतिकर-चकितो ध्यानतन्द्री-महेन्द्रः । तासामप्याहवेच्छा-पुलकित-वपुषां वाहिनीनां विधातुं साहाय्यं यस्य बाह्वोर्निखिल-रिपुकुल-ध्वंसिनोर्नावकाशः ॥ (११) भोजैर्मत्स्यैः स-मद्रैः कुरु-यदु-यवनावन्ति-गन्धार-कीरैर्भूपैर्व्यालोल-मौलि-प्रणति-परिणतैः साधु-सङ्गीर्यमाणः । हृष्यत्-पञ्चाल-वृद्धोद्धृत-कनकमय-स्वाभिषेकोदकुम्भो दत्तः श्री-कान्यकुब्जः स-ललित-चलित-भ्रूलता-लक्ष्म येन ॥ (१२) गोपैः सीम्नि वनेचरैर्वनभुवि ग्रामोपकण्ठे जनैः क्रीड़द्भिः प्रतिचत्वरं शिशुगणैः प्रत्यापणं पानपैः । लीला-वेश्मनि पञ्जरोदर-शुकैरुद्गीतमात्म-स्तवं यस्याकर्णयतस्त्रपा-विवलितानम्रं सदैवाननम् ॥ (१३) </poem>}} भागीरथी-पथ-प्रवर्तमान-नानाविध-नौवाटक-सम्पादित-सेतुबन्ध-निहित-शैल-शिखर-श्रेणि-विभ्रमात् निरतिशय-घन-घनाघन-घटा-श्यामायमान-वासरलक्ष्मी-समारब्ध-सन्तत-जलद-समय-सन्देहात् उदीचीनानेक-नरपति-प्राभृतीकृताप्रमेय-हयवाहिनी-खरखुरोत्खात-धूली-धूसरित-दिगन्तरालात् परमेश्वर-सेवा-समायात-समस्त-जम्बुद्वीप-भूपालानन्त-पादात-भर-नमदवनेः मुद्गगिरि-समावासित-श्रीमज्जयस्कन्धावारात् परमसौगतो महाराजाधिराज-श्री-गोपालदेव-पादानुध्यातः परमेश्वरः परमभट्टारको महाराजाधिराजः श्रीमान् धर्मपालदेवः कुशली ॥ श्री-पुण्ड्रवर्धन-भुक्तौ कोटीवर्ष-विषये स्नानीग्रा-मण्डल-सम्बद्धान्तरावनिकायां महासामन्त-श्री-भद्रनाग-कारित-विहार-तल-पाटके पूर्वेण चीरिकाभिधान-नद्यर्ध-स्रोतः-पर्यन्ते दक्षिणेन रहस्यादित्य-पुष्करिण्युत्तर-याग-सीम्नि पश्चिमेन प्रवर-नद्यर्ध-स्रोतः-परिच्छिन्ने उत्तरेण भद्रनाग-विहारिका-तल-पाटक-दक्षिण-सीमायते । तदैव सम्बद्ध-व्यैरद-परिच्छिन्न-षोड़शाढ़वाप-प्रमाणेऽंशं स्थल-पाटके पञ्च-कुल्यवाप-प्रमाण-नभ-ग्राम-भूमौ [*******]-द्वय-[****]-द्वय-विष्टग्रामे । सार्ध-कुल्यवाप-द्वय-प्रमाण-मञ्ज-हा[*]न्द[********]पू[***]-द्रोणवापार्धेन समेत-कुल्यवाप-द्वय-प्रमाण-वट-सद्-भृङ्गस्य कृ[**]-कुल्य-भूमौ [********][****][********]-कुल्यवाप-प्रमाण-[**]ष-स्थ-मरिणी-पाटक-दह[*********************]र्षक-श्री-सोमपुर-महाविहारस्य ह[************]श[*][*************]-स्रोतः दश-कुल्यवाप-प्रमाणेऽस्य [*][**][**][**][*]ग्र[*][***]-प्रमाण-[**][*]गी[***][*][**][**]न्नतः श्री-सण्हका-कारित-विहारिका[*]र्ग्ये महदता-ग्राम-सम्बद्ध-[*]म्रले व इ[*]दः ग्र[*]विषयस्य क्रद[*]-समेत-महद्रास्थिका-ग्रामेषु । समुपगतान् अशेष-राजनक-राजपुत्र-कुमारामात्य-भुक्तिपति-विषयपति-भोगि-सेनापति-उपरिक-तदायुक्तक-विनियुक्तक-दाण्डिक-दाण्डपाशिक-चौरोद्धरणिक-दौःसाधसाधनिक-खोल-दूत-गमागमिकाभित्वरमाण-हस्त्यश्वोष्ट्रनौबलव्यापृतक-गोमहिष्वजाविकबड़वाध्यक्षादि-सर्व-राजपाद-प्रसादोपजीविनोऽन्यांश्च चाट-भट-जातीयान् यथा-कालाध्यासि-विषय-व्यवहारिणः स-करणान् ब्राह्मण-मानना-पूर्वकं प्रतिवासिनः क्षेत्रकरांश्च यथार्हं पूजयति बोधयति समाज्ञापयति च । मतमस्तु भवताम् । {{block center|<poem> भिन्दुः सुभुग्न-रिपुवृन्द-महान्धकारम् आनन्दयेत् कुमुदिनीमिव यः स्वजातिम् । भिन्नोत्तमाहर्जनिशैर्गदि-भूषणेन्दुः श्री-सार्थवाह-बलनाग इति प्रतीतः ॥ (१४) तुङ्गे भङ्गुर-मूर्ध्नि विक्रम-हृतासृज्ये सरः साहसाद् दुर्वारारि-करीन्द्र-दारण-नसावेशोष्ण-सत्-केशरी । पौत्रस्तस्य महामहीभुजि महासामन्तको सौगतः श्रीमान् उच्चगनाग इत्यभिहितः श्रीनाव्रनागादभूत् ॥ (१५) आसीद् आसीदद् उरु-शक्ति-सुतं जनित्री गौरीव देह-निलया हरिणाङ्क-मौलेः । एकैव तस्य वनिता जननी स्व-कामे या शङ्खणेति गदिता महिता नरेन्द्रैः ॥ (१६) लीला-विलोल-वहल-प्रबलारि-पुङ्ग-लक्ष्मी-कच-ग्रहण-लालस-दोर्विलासः । तस्याम् अभूद् अभयदः समरे भटानां तस्यात्मजः प्रकटितोरु-पटु-प्रतापः ॥ (१७) पृथ्वी-भारम् अराति-यूथप-वधू-वैधव्य-दुःख-प्रदो वोढुं दुर्जय-नाग-वंश-तिलकः साक्षात् क्षमो हेलया । क्षोणी-भृत्-कटकेष्ववारित-गतिर्दाह-प्रवाहं सृजन् हस्तास्फालन </poem>}} rp59n6x96lzfxw56537y0grvmpi6v9x