विकिस्रोतः
sawikisource
https://sa.wikisource.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%AE%E0%A5%8D
MediaWiki 1.47.0-wmf.17
first-letter
माध्यमम्
विशेषः
सम्भाषणम्
सदस्यः
सदस्यसम्भाषणम्
विकिस्रोतः
विकिस्रोतःसम्भाषणम्
सञ्चिका
सञ्चिकासम्भाषणम्
मीडियाविकि
मीडियाविकिसम्भाषणम्
फलकम्
फलकसम्भाषणम्
साहाय्यम्
साहाय्यसम्भाषणम्
वर्गः
वर्गसम्भाषणम्
प्रवेशद्वारम्
प्रवेशद्वारसम्भाषणम्
लेखकः
लेखकसम्भाषणम्
पृष्ठम्
पृष्ठसम्भाषणम्
अनुक्रमणिका
अनुक्रमणिकासम्भाषणम्
श्रव्यम्
श्रव्यसम्भाषणम्
TimedText
TimedText talk
पटलम्
पटलसम्भाषणम्
Event
Event talk
उपनिषदः
0
31
418102
368174
2026-08-26T11:22:25Z
~2026-39930-13
10591
418102
wikitext
text/x-wiki
'''उपनिषदां सूची (१०८)'''
<inputbox>
type=fulltext
prefix=उपनिषदः
break=no
width=10
searchbuttonlabel=उपनिषदः शोधः
</inputbox>
# [[ईशावास्योपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदःः, मुख्योपनिषद्
# [[केनोपनिषत्]] - सामवेदःः, मुख्योपनिषद्
# [[कठोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदःः, मुख्योपनिषद्
# [[प्रश्नोपनिषत्]]- अथर्ववेदःः, मुख्योपनिषद्
# [[मुण्डकोपनिषत्]]- अथर्ववेदःः, मुख्योपनिषद्
# [[माण्डुक्योपनिषत्]]- अथर्ववेदः, मुख्योपनिषद्
# [[तैत्तिरीयोपनिषत्]]- कृष्णयजुर्वेदः, मुख्योपनिषद्
# [[ऐतरेयोपनिषद्]]- ऋग्वेदः, मुख्योपनिषद्
# [[छान्दोग्योपनिषत्]] - साम वेदः, मुख्योपनिषद्
# [[बृहदारण्यकोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, मुख्योपनिषद्
# [[ब्रह्मोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[कैवल्योपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, शैवोपनिषद्
# [[जाबालोपनिषत् (यजुर्वेदः)]] - शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[श्वेताश्वतरोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[हंसोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[आरुणेयोपनिषत्]] - साम वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[गर्भोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[नारायणोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[परमहंसोपनिषत्]]- शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[ब्रह्मबिन्दूपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[अमृतनादोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[अथर्वशिरउपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शैवोपनिषद्
# [[अथर्वशिखउपनिषदत्]] -अथर्ववेदः, शैवोपनिषद्
# [[मैत्रायण्युपनिषत्]] - साम वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[कौषीतकिब्राह्मणोपनिषत्]] - ऋग्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[बृहज्जाबालोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शैवोपनिषद्
# [[नृसिंहतापन्युपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[कालाग्निरुद्रोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, शैवोपनिषद्
# [[मैत्रेय्युपनिषत्]] - साम वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[सुबालोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[क्षुरिकोपनिषत्]]- कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[मान्त्रिकोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[सर्वसारोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[निरालम्बोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[शुकरहस्योपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[वज्रसूच्युपनिषत्]] - साम वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[तेजोबिन्दूपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[नादबिन्दूपनिषत्]] - ऋग्वेदः, योगोपनिषद्
# [[ध्यानबिन्दूपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[ब्रह्मविद्योपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[योगतत्त्वोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[आत्मबोधोपनिषत्]] - ऋग्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[परिव्रात् उपनिषत् (नारदपरिव्राजक)]] - अथर्ववेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[त्रिशिखिब्राह्मणोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[सीतोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[योगचूडामण्युपनिषत्]] - साम वेदः, योगोपनिषद्
# [[निर्वाणोपनिषत्]] - ऋग्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[मण्डलब्राह्मणोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[दक्षिणामुर्त्युपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, शैवोपनिषद्
# [[शरभोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शैवोपनिषद्
# [[स्कन्दोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[महानारायणोपनिषत्]]- अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[अद्वयतारकोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[रामरहस्योपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[रामतापिन्युपनिषत्]]- अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[वासुदेवोपनिषत्]] - साम वेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[मुद्गलोपनिषत्]]- ऋग्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[शाण्डिल्योपनिषत्]] - अथर्ववेदः, योगोपनिषद्
# [[पैङ्गलोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[भिक्षुकोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[महोपनिषत्]] - साम वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[शारीरकोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[योगशिखोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[तुरीयातीतोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[संन्यासोपनिषत्]] - साम वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[परमहंसपरिव्राजकोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[अक्षमालिकोपनिषत्]] - ऋग्वेदः, शैवोपनिषद्
# [[अव्यक्तोपनिषत्]] - साम वेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[एकाक्षरोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[अन्नपूर्णोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[सूर्योपनिषत्]] - अथर्ववेदः, सामान्योपनिषद्
# [[अक्ष्युपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[अध्यात्मोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[कुण्डिकोपनिषत्]] - साम वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[सावित्र्युपनिषत्]] - साम वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[आत्मोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, सामान्योपनिषद्
# [[पाशुपतब्रह्मोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, योगोपनिषद्
# [[परब्रह्मोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[अवधूतोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[त्रिपुरातापिन्युपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[देव्युपनिषत् ]] - अथर्ववेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[त्रिपुरोपनिषत्]] - ऋग्वेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[कठरुद्रोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[भावोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[रुद्रहृदयोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, शैवोपनिषद्
# [[योगकुण्डल्युपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, योगोपनिषद्
# [[भस्मजाबालोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शैवोपनिषद्
# [[रुद्राक्षजाबालोपनिषत्]] - साम वेदः, शैवोपनिषद्
# [[गणपत्यथर्वशीर्षोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, शैवोपनिषद्
# [[जाबालदर्शन उपनिषत्]] - साम वेदः, योगोपनिषद्
# [[तारसारोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[महावाक्योपनिषत्]] - अथर्ववेदः, योगोपनिषद्
# [[पञ्चब्रह्मोपनिषत्]]- कृष्णयजुर्वेदः, शैवोपनिषद्
# [[प्राणाग्निहोत्रोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
# [[गोपालतापिन्युपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[कृष्णोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[याज्ञवल्क्योपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[वराहोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[हयग्रीवोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, संन्यासोपनिषद्
# [[हयग्रीवोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[दत्तात्रेय उपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[गरुडोपनिषत्]] - अथर्ववेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[कलिसन्तरणोपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, वैष्णवोपनिषद्
# [[जाबालोपनिषत् (सामवेदः)]] - साम वेदः, शैवोपनिषद्
# [[सौभाग्यलक्ष्म्युपनिषत्]] - ऋग्वेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[सरस्वतीरहस्योपनिषत्]] - कृष्णयजुर्वेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[बह्वृचोपनिषत्]] - ऋग्वेदः, शाक्तोपनिषद्
# [[मुक्तिकोपनिषत्]] - शुक्लयजुर्वेदः, सामान्योपनिषद्
'''अन्यानि "उपनिषद्" नामानि ग्रन्थाः'''
# [[वास्तुसूत्रोपनिषत्]]
# [[सामरहस्योपनिषत्]]
# [[निरुक्तोपनिषत्]]
# [[पिण्डोपनिषत्]]
# [[प्रणवोपनिषत् (१)]]
# [[प्रणवोपनिषत् (२)]]
# [[राधोपनिषत्]]
# [[इतिहासोपनिषत्]]
# [[विश्वंभरोपनिषत्]]
# [[वेदसारोपनिषत्]]
# [[मैथिलीमहोपनिषत्]]
{{wikipediacat}}
'''अधिकाध्ययनाय'''
* http://sanskritdocuments.org
[[वर्गः:उपनिषदः]]
ca65vm37w8tl1m5775kz6jvyfhnoqg3
सदस्यः:V(g)
2
25211
418099
418082
2026-08-25T23:05:51Z
EmausBot
3495
स्थानांतरित लक्ष्य [[सदस्यः:G(x)-former]] पृष्ठ पर टूटी हुई रीडायरेक्ट को ठीक करना।
418099
wikitext
text/x-wiki
#पुनर्निर्दिष्टम् [[सदस्यः:G(x)-former]]
9vhg30k1e6nvvz0wv8aqv2lym7zg53g
पृष्ठम्:मनुस्मृतिः (मन्वर्थमुक्तावलीसंवलिता).pdf/३९७
104
104842
418092
267876
2026-08-25T12:09:10Z
Geeta g hegde
6704
418092
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Siddharth Kamath A" />{{rh|left=अध्यायः ९]|center=मन्वथमुक्तावलासवालता ।{{gap}}|right=३६३}}</noinclude>
{{gap}}दुत्वात् । अन्यस्य पौत्रिकेयः पुत्रान्तररहितस्य जनकस्य समग्रं धनं गृह्णीयात्स
एव पितृमातामहाभ्यां द्वौ पिण्डौ दद्यात् । पिण्डदानं श्राद्धोपलक्षणार्थम् । पौत्रि-
केयत्वेन जनकधनग्रहणपिण्डदानव्यामोहनिरासार्थ वचनम् ॥ १३२ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>पौत्रदौहित्रयोर्लोके न विशेषोऽस्ति धर्मतः।
तयोहि मातापितरौ संभूतौ तस्य देहतः॥ १३३ ॥</poem>}}}}
{{gap}}पौत्रेति ॥ पौत्रपौत्रिकेययोर्लोके धर्मकृत्ये न कश्चिद्विशेषोऽस्ति । यस्मात्तयोर्मा-
तापितरौ तस्य देहादुत्पन्नाविति पूर्वस्यैवानुवादः ॥ १३३ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>पुत्रिकायां कृतायां तु यदि पुत्रोऽनु जायते ।
समस्तत्र विभागः स्याज्येष्ठता नास्ति हि स्त्रियाः॥१३४॥</poem>}}}}
{{gap}}पुत्रिकायामिति ॥ कृतायां पुत्रिकायां यदि तत्कर्तुः पुत्रोऽनन्तरं जायते तदा
तयोविभागकाले समो विभागो भवेत् । नोद्धारः पुत्रिकायै देयः। यस्साज्येष्ठाया
अपि तस्या उद्धारविषये ज्येष्टता नादरणीया ॥ १३४ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>अपुत्रायां मृतायां तु पुत्रिकायां कथंचन ।
धनं तत्पुत्रिकामा हरेतैवाविचारयन् ॥ १३५ ॥</poem>}}}}
{{gap}}अपुत्रायामिति ॥ अपुत्रायां पुत्रिकायां कथंचन मृतायां तदीयधनं तद्भतैवावि-
चारयन्गृह्णीयात् । पुत्रिकायाः पुत्रसमत्वेनानपत्यस्य पनीरहितस्य मृतपुत्रस्य
पितुर्धनग्रहणप्रसक्तौ तन्निवारणार्थमिदं वचनम् ॥ १३५ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>अकृता वा कृता वापि यं विन्देत्सदृशात्सुतम् ।
पौत्री मातामहस्तेन दद्यापिंड हरेद्धनम् ॥ १३६ ॥</poem>}}}}
{{gap}}अकृतेति ॥ अकृता वा कृता वेति पुत्रिकाया एव द्वैविध्यं, तत्र 'यदपत्यं भवे-
दस्यां तन्मम स्यात्स्वधाकरम्' इत्यभिधाय कन्यादानकाले वरानुमत्या या क्रियते
सा कृताभिसंधिमात्रकृता वाग्व्यवहारेण न कृता । तथा गोतमः-'अभिसंधि-
मात्रात्पुत्रिकामेकेषाम्' इति । अतएव 'पुत्रिकाधर्मशङ्कया' इति प्रागविवाह्यत्व-
मुक्तम् । पुत्रिकेव कृताऽकृता वा पुत्रं समानजातीयाद्वोढुरुत्पादयेत्तेन दौहित्रेण
पौत्रकार्यकारणात्पौत्रिकेयवान्मातामहः पौत्री । तथा चासौ तस्सै पिण्डं दद्यात् ।
गोविन्दराजस्तु 'अकृता वा' इत्यफुत्रिकैव दुहिता तत्पुत्रोऽपि मातामहधने पौत्रि-
केय इव मातामह्यादिसत्त्वेऽप्यधिकारीत्याह । तन्न । पुत्रिकायाः पुत्रतुल्यत्वादपु-
त्रिकातत्पुत्रयोरतुल्यत्वेन तत्पुत्रयोस्तुल्यत्वायोग्यत्वादिति ॥ १३६ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।
अथ पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्यानोति विष्टपम् ।। १३७ ॥</poem>}}}}
पुत्रेणेति ॥ पुत्रेण जातेन स्वर्गादिलोकान्प्रामोतीति पौत्रेण तेष्वेव चिरकालम-
वतिष्ठते । तदनन्तरं पुत्रस्य पौत्रेणादित्यलोकं प्राप्नोति । अस्य च दायभागप्रकरणे-<noinclude></noinclude>
gczwkxd5q9lci0xckzykw66ltdn037t
418093
418092
2026-08-25T12:10:30Z
Geeta g hegde
6704
418093
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Siddharth Kamath A" />{{rh|left=अध्यायः ९]|center=मन्वथमुक्तावलासवालता ।{{gap}}|right=३६३}}</noinclude>
दुत्वात् । अन्यस्य पौत्रिकेयः पुत्रान्तररहितस्य जनकस्य समग्रं धनं गृह्णीयात्स
एव पितृमातामहाभ्यां द्वौ पिण्डौ दद्यात् । पिण्डदानं श्राद्धोपलक्षणार्थम् । पौत्रि-
केयत्वेन जनकधनग्रहणपिण्डदानव्यामोहनिरासार्थ वचनम् ॥ १३२ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>पौत्रदौहित्रयोर्लोके न विशेषोऽस्ति धर्मतः।
तयोहि मातापितरौ संभूतौ तस्य देहतः॥ १३३ ॥</poem>}}}}
{{gap}}पौत्रेति ॥ पौत्रपौत्रिकेययोर्लोके धर्मकृत्ये न कश्चिद्विशेषोऽस्ति । यस्मात्तयोर्मा-
तापितरौ तस्य देहादुत्पन्नाविति पूर्वस्यैवानुवादः ॥ १३३ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>पुत्रिकायां कृतायां तु यदि पुत्रोऽनु जायते ।
समस्तत्र विभागः स्याज्येष्ठता नास्ति हि स्त्रियाः॥१३४॥</poem>}}}}
{{gap}}पुत्रिकायामिति ॥ कृतायां पुत्रिकायां यदि तत्कर्तुः पुत्रोऽनन्तरं जायते तदा
तयोविभागकाले समो विभागो भवेत् । नोद्धारः पुत्रिकायै देयः। यस्साज्येष्ठाया
अपि तस्या उद्धारविषये ज्येष्टता नादरणीया ॥ १३४ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>अपुत्रायां मृतायां तु पुत्रिकायां कथंचन ।
धनं तत्पुत्रिकामा हरेतैवाविचारयन् ॥ १३५ ॥</poem>}}}}
{{gap}}अपुत्रायामिति ॥ अपुत्रायां पुत्रिकायां कथंचन मृतायां तदीयधनं तद्भतैवावि-
चारयन्गृह्णीयात् । पुत्रिकायाः पुत्रसमत्वेनानपत्यस्य पनीरहितस्य मृतपुत्रस्य
पितुर्धनग्रहणप्रसक्तौ तन्निवारणार्थमिदं वचनम् ॥ १३५ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>अकृता वा कृता वापि यं विन्देत्सदृशात्सुतम् ।
पौत्री मातामहस्तेन दद्यापिंड हरेद्धनम् ॥ १३६ ॥</poem>}}}}
{{gap}}अकृतेति ॥ अकृता वा कृता वेति पुत्रिकाया एव द्वैविध्यं, तत्र 'यदपत्यं भवे-
दस्यां तन्मम स्यात्स्वधाकरम्' इत्यभिधाय कन्यादानकाले वरानुमत्या या क्रियते
सा कृताभिसंधिमात्रकृता वाग्व्यवहारेण न कृता । तथा गोतमः-'अभिसंधि-
मात्रात्पुत्रिकामेकेषाम्' इति । अतएव 'पुत्रिकाधर्मशङ्कया' इति प्रागविवाह्यत्व-
मुक्तम् । पुत्रिकेव कृताऽकृता वा पुत्रं समानजातीयाद्वोढुरुत्पादयेत्तेन दौहित्रेण
पौत्रकार्यकारणात्पौत्रिकेयवान्मातामहः पौत्री । तथा चासौ तस्सै पिण्डं दद्यात् ।
गोविन्दराजस्तु 'अकृता वा' इत्यफुत्रिकैव दुहिता तत्पुत्रोऽपि मातामहधने पौत्रि-
केय इव मातामह्यादिसत्त्वेऽप्यधिकारीत्याह । तन्न । पुत्रिकायाः पुत्रतुल्यत्वादपु-
त्रिकातत्पुत्रयोरतुल्यत्वेन तत्पुत्रयोस्तुल्यत्वायोग्यत्वादिति ॥ १३६ ॥
{{Block center|{{bold|<poem>पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेणानन्त्यमश्नुते ।
अथ पुत्रस्य पौत्रेण ब्रध्नस्यानोति विष्टपम् ।। १३७ ॥</poem>}}}}
{{gap}}पुत्रेणेति ॥ पुत्रेण जातेन स्वर्गादिलोकान्प्रामोतीति पौत्रेण तेष्वेव चिरकालम-
वतिष्ठते । तदनन्तरं पुत्रस्य पौत्रेणादित्यलोकं प्राप्नोति । अस्य च दायभागप्रकरणे-<noinclude></noinclude>
ihhgym5u83ag59s4dxs8pzsxfhegfac
पृष्ठम्:रसरत्नसमुच्चयः.pdf/५५९
104
165541
418094
2026-08-25T12:46:21Z
Bnarayanan V
10460
/* अपरिष्कृतम् */ भाषाटीकोपेतः । (५३७) अयं पंचाननो नामदेवराजेन कीर्तितः । श्रेष्ठः सर्वरसेंद्रेषु महारससमो गुणैः ॥६४॥ पथ्यासुरणशुंठीभिः सघृताभिर्निषेवितः । सर्वान्पाण्डुगद... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती
418094
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Bnarayanan V" /></noinclude>भाषाटीकोपेतः ।
(५३७)
अयं पंचाननो नामदेवराजेन कीर्तितः ।
श्रेष्ठः सर्वरसेंद्रेषु महारससमो गुणैः ॥६४॥
पथ्यासुरणशुंठीभिः सघृताभिर्निषेवितः ।
सर्वान्पाण्डुगदान्दंति कृतघ्न इव सत्कृतिम् ॥ ६५ ॥
यक्ष्माणं जठरं हलीमकरुज वातार्तिविड्रबंधन
कुष्ठं च ग्रहणीं ज्वरातिसरणं श्वासं च कासारुची ।
श्लेष्मव्याधिमशेषतो गलगदान्दुर्नाममंदाग्नितां
मेहं गुल्मरुजंच किंबहुगिरा हन्यात्सतस्तान्गदान १६
सेव्यमाने रसे चास्मिन्बिल्वमेकं च वर्जयेत् ।
स्वस्थः सर्व समश्रीयाद्गदी पथ्यं गदापहम् ॥६७॥
कान्त लोहभस्म, सुवर्णभस्म, ताम्र भस्म, चाँदीकी भस्म, और
अनकभस्म इन सब भस्मोंको पृथक् पृथक् एक २ तोला लेकर खूब
बारीक खरल करके वस्त्रमें छानलेवे। फिर ढाई २ तोले पारे और
गन्धककी कज्जली करके उसमें उपर्युक्त भस्मोंको मिलाकर मर्दन करे।
फिर १० तोले स्वर्णमाक्षिकभस्म डालकर खूब बारीक खरल करे ।
इसके पश्चात् एक मूषामें ८तोले शुद्ध हरतालका चूर्ण बिछाकर उसके
ऊपर उक्त कज्जलीको रक्खे और उसके ऊपर८ तोले शुद्ध मैनसिलका
चूर्ण रखकर भूषाको बन्द करके कपरौटी कर सुखालेवे । उस सम्पु-
टको रात्रिके समय वातरहित स्थानमें रखकर गजपुटके द्वारा पुट देवे ।
स्वाङ्गशतिल होनेपर रसको निकालकर खरल करलेवे । इसके उपरान्त
एक भाग पारा और ४ भाग गन्धककी कज्जली करके उसको
पूर्वोक्त इसमें समान भाग मिलाकर बिजौरा नींबूके रसमें १ दिन तक<noinclude></noinclude>
okcqqszrgdlzcuiukwtuzpqh5yscz61
पृष्ठम्:रसरत्नसमुच्चयः.pdf/५६०
104
165542
418095
2026-08-25T12:46:57Z
Bnarayanan V
10460
/* अपरिष्कृतम् */ ( ५३८ ) रसरत्नसमुच्चयः । घोटकर वाराहपुट देवे । इस प्रकार बारंबार कज्जली मिलाकर और नींबू के रस में घोटकर १० बार वाराहपुट देवे । फिर १ भाग पारद और ४भाग हरतालकी कज्जली... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती
418095
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Bnarayanan V" /></noinclude>( ५३८ )
रसरत्नसमुच्चयः ।
घोटकर वाराहपुट देवे । इस प्रकार बारंबार कज्जली मिलाकर और
नींबू के रस में घोटकर १० बार वाराहपुट देवे । फिर १ भाग पारद
और ४भाग हरतालकी कज्जली करके उसको उपर्युक्त रसके बराबर
भागमें मिलाकर और नींबू के रसमें घोटकर उक्तविधिसे वाराहपुट देवे।
इस प्रकार प्रत्येकवार हरताल की कज्जली मिला मिलाकर और नींबू की
रसमें घोट घोटकर १० बार वाराहपुटदेवे । इन पुटों को देनेके अनन्तर
उक्त रसको १ दिनतक खरल करके उसमें १६ वाँ भाग वैक्रान्त मणिकी
भस्म डालकर मैदा के समान खूब बारीक खरल करके शीशी में भरकर
रखदेवे । इस पंचानन रसको श्रीदेवराज आचार्यन वर्णन किया है ।
यह सम्पूर्ण रसों में श्रेष्ठ और महारस ( १८ संस्कार किये हुए पारद )
के समान गुणकारी है । इस रसको हरड जिमीकन्द और सोंठके
चूर्ण तथा घृतके साथ एक या दो रत्ती परिमाण सेवन करे । यह सर्व
प्रकारके पाण्डुरोगोंको इस प्रकार शीघ्र नष्ट करदेता है, जैसे कृतन्न
मनुष्य दूसरेके उपकारोंको एकदम भूल जाता है । एवं यक्षमा रोग,
उदररोग, हलीमक, वातरोग, मलबद्धता, कुष्ठरोग, संग्रहणी, ज्वराति-
सार, श्वास, खाँसी, अरुचि, कफके रोग, गलगण्ड, कण्ठमाला, अर्श
मन्दाग्नि' प्रमेह और गुल्मरोग अधिक क्या इनके अतिरिक्त अन्यान्य
सम्पूर्ण रोगोंको विनाश करने के लिये यह रस अत्यन्य शक्तिशाली
है । इस रस के सेवन करनेपर केवल बेलको त्यागदेना चाहिये । और
स्वस्थ होनेपर सब प्रकारके आहार विहार करे । परन्तु जबतक शरीर
पूर्णरूप से स्वस्थ न हो और यह रस सेवन किया जाता हो तब तक
रोगनाशक पथ्य पदार्थों का उपयोग करे ।। ५७-६७ ॥
आरोग्यसागर रस ।
एकैकपलगंधाश्मरससंभवकज्जलीम् ।
तस्या मध्ये द्विपलिकं ताप्यं तालं पलोन्मितम्। ६८<noinclude></noinclude>
ennpqhcbr2m1jikzy89mmic85mtxjsb
पृष्ठम्:रसरत्नसमुच्चयः.pdf/५६३
104
165543
418096
2026-08-25T12:49:20Z
Bnarayanan V
10460
/* अपरिष्कृतम् */ भाषाटीकोपेतः । (५४१) खरल करके चूल्हे पर चढाकर पौन घंटे तक मन्द मन्द अग्निके द्वारा पकावे । जब रस बिल्कुल शुष्क होजाय तब नीचे उतारकर बारीक खरल कर लेवे इस रसको नित्य... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती
418096
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Bnarayanan V" /></noinclude>भाषाटीकोपेतः ।
(५४१)
खरल करके चूल्हे पर चढाकर पौन घंटे तक मन्द मन्द अग्निके द्वारा
पकावे । जब रस बिल्कुल शुष्क होजाय तब नीचे उतारकर बारीक
खरल कर लेवे इस रसको नित्य दो दो रची परिमाण सेवन करे । इसके
सेवनसे सुजन, पाण्डु आदि रोग इस प्रकार शीघ्र नष्ट होजाते हैं।
जैसे वर्षाऋतुकी कीचड सूर्यकी किरणोंके द्वारा तत्काल शुष्क
होजाती है ॥ ७६ ॥ ७७ ॥
पित्तपाण्ड्वरि रस |
रसस्य भागाश्चत्वारो लोहस्याष्ट प्रकीर्तिताः ।
वह्निमस्ता विडंगानां त्रिकुटत्रिफलस्य च ॥७८॥
भागास्त्वनेकशो ग्राह्याः कुटजस्य तथाऽपरः ।
चूर्णयित्वा ततः सर्वे मधुना गुटिकाः किरेत् ॥
ghai भक्षयेत्प्रातः पित्तपांड्वपनुत्तये ॥७९॥
पारद भस्म ४ तोले, लोहभस्म ८ तोले तथा चीता, नागरमोथा,
वायविडङ्ग, त्रिफला और कुडेकी छाल ये प्रत्येक औषधि तीन २
तोले लेवे । प्रथम पारेकी भस्म और लोह भस्मको एकत्र खरल करे,
फिर अन्यान्य औषधियोंको एकत्र कूट पीसकर और भस्ममें मिलाकर
शहद के साथ खरल करके दो २ रत्तीकी गोलियाँ बनालेवे । इनमेंसे
प्रतिदिन प्रातः सायंकाल एक २ गोली भक्षण करे | यह गोलियाँ
पैत्तिक पाण्डुरोगको शमन करनेके लिये अधिक उपयोगी हैं॥ ७८ ॥७९॥
त्रैलोक्य सुन्दर रस |
रसगंधकलोहाभ्र गुडूची सत्त्वसुकरः ।
त्रिफला शिग्रुमूलानि भृंगसारेण भावयेत् ॥८०॥
त्रलोक्य सुंदरः सोऽयं सघृतक्षौद्रशर्करः ।
मृगांक वत्पथ्यभुजः पांडुशोषं नियच्छति ॥८१॥<noinclude></noinclude>
em4kahp3rdfwjwsl286170lx23wag9m
पृष्ठम्:रसरत्नसमुच्चयः.pdf/५६१
104
165544
418097
2026-08-25T12:50:02Z
Bnarayanan V
10460
/* अपरिष्कृतम् */ भावाटीकोपेतः । (५३९) पलमात्रां मनोह्नां च पलमभ्रक भस्मकम् ॥ सुखस्पर्शस्य कर्षे च निक्षिप्य परिमर्द्य च ॥ ६९ ॥ मृषामध्ये विनिक्षिप्य पिनद्धांतर्मुखी ततः । पत्र... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती
418097
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Bnarayanan V" /></noinclude>भावाटीकोपेतः ।
(५३९)
पलमात्रां मनोह्नां च पलमभ्रक भस्मकम् ॥
सुखस्पर्शस्य कर्षे च निक्षिप्य परिमर्द्य च ॥ ६९ ॥
मृषामध्ये विनिक्षिप्य पिनद्धांतर्मुखी ततः ।
पत्रेण शुद्धताम्रस्य निर्मलेन त्रिकर्षिणा ॥ ७० ॥
मूषा मृद्भिः सवत्राभिः परिरुध्य यथा दृढम् ।
परिशोष्य गिरिंडैश्च पुटेद्वजपुटेन हि ॥७१ ॥
स्वांगशीतं समुद्धृत्य खोटीभूतं विचूर्णयेत् ॥
गंधताल शिलाचुणैः सहितं खल्वचूर्णकम् ॥७२॥
पुटेत्कोडपुढे चैव दशवारं ततः परम् ।
क्षिपेद्विंशतिभागेन वक्रांतं भस्मतां गतम् ॥७३॥
विमद्ये गालितं कृत्वा क्षिपेद्रोप्यकरंडके ।
आरोग्यसागरो नाम रसोऽतिगुणवत्तरः ॥७४ ॥
हन्यात्पाण्डुमरोचकं गुदगदं वातं च पित्त कफं
गुल्माध्मानकशोफरोगमथ च श्वासं शिरोर्ति वमिम्।
अत्यथा नलमंदतां गुरुमुदावर्ते विचित्रज्वरान्
रोगानप्यपरान्रतिद्वय मितः सृतो मरीचाज्यवान् ७५
चार तोले पारद और ४ तोले गन्धककी कजली करके उसमें
स्वर्णमाक्षिक भस्म ८ तोले, हरताल ४ तोले, मैनसिल ४ तोले,
अभ्रक भस्म ४ तोले और स्फटिकमणिकी भस्म १ तोला डालकर
अच्छे प्रकार से खरल करके गोला बनालेवे । उस गोलेको मूषामें
रखकर उसके मुँह को शुद्ध ताँचेके ३ तोले पत्रोंके द्वारा बन्द करके
ऊपरसे कपरौटो करके सुखालेवे । उस भूषाको गजपुटमें
रखकर उपलोंकी अनिके द्वारा पकावे स्वांगशीतल<noinclude></noinclude>
1jr23keq14csmk603clgrpgtpcqc6uc
पृष्ठम्:रसरत्नसमुच्चयः.pdf/५६२
104
165545
418098
2026-08-25T12:50:52Z
Bnarayanan V
10460
/* अपरिष्कृतम् */ ( ५४० ) रसरत्नसमुच्चयः । होनेपर मूषार्मेसे रसको निकालकर बारीक चूर्ण करलेवे फिर इस इसमें गन्धक, हरताल और मैनसिलका चार २ तोले चूर्ण मिलाकर खरल करके वाराहपुट देवे । इ... नवीन पृष्ठं निर्मीत अस्ती
418098
proofread-page
text/x-wiki
<noinclude><pagequality level="1" user="Bnarayanan V" /></noinclude>( ५४० )
रसरत्नसमुच्चयः ।
होनेपर मूषार्मेसे रसको निकालकर बारीक चूर्ण करलेवे
फिर इस इसमें गन्धक, हरताल और मैनसिलका चार २ तोले चूर्ण
मिलाकर खरल करके वाराहपुट देवे । इस प्रकार १० बार वाराहपुट
देवे और प्रत्येक पुटके अन्तमें गन्धक, हरताल और मैनसिलका चूर्ण
डालकर खरल करता जाय। इसके पश्चात् उसमें बीसवाँ भाग वैक्रा-
माणिकी भस्म मिलाकर खूब बारीक खरल करके वामें छान लेवे
और चाँदीकी शीशीमें भरकर रखदेवे । इसको आरोग्यसागर रस
कहते हैं । यह अन्य रसोंकी अपेक्षा आधेक गुणवान् है । इस रसको
प्रतिदिन दो दो रत्ती परिमाण मिरचोंके चूर्ण और घृतमें मिलाकर
सेवन करे। यह रस पाण्डुरोग, अरुचि, अर्श आदि गुदाके रोग, वास,
पित्त और कफ के भिन्न भिन्न रोग, गुल्प, आध्मान, शोथ, श्वास,
शिरकी पोडा, वमन, अत्यन्त अग्निकी मन्दता, भयंकर उदावर्त्त और
विविध प्रकारके ज्वर इन सब रोगोंको तथा अन्यान्य रोगोंकोभी
- शीघ्र नाश करता है ॥ ६८-७५ ||
पाण्डुपङ्कशोषण रस ।
ताम्र भस्म रसभस्म गंधकं वत्सनाभमथ
तुल्यभागतः । वह्नितोयपरिमर्दितं पचे-
द्यामपादमथ मंदवह्निना ॥ ७६ ॥
रक्तिकायुगलमानतो भवेच्छोफपाण्डु-
घनपंकशोषणः ॥ ७७ ॥
ताँबेकी भस्म, पारेकी भस्म, गन्धक और शुद्ध मीठा
तेलिया सबको समान भाग लेकर चीतेकी जडके काढेमें<noinclude></noinclude>
rnao7cps0vu2vlnv8im6znpb47pl2ru
बाष्कलमन्त्रोपनिषत्
0
165546
418100
2026-08-26T11:18:05Z
~2026-39930-13
10591
बाष्कलमन्त्रोपनिषत्सृष्टा
418100
wikitext
text/x-wiki
॥ अथ बाष्कलमन्त्रोपनिषत् ॥
मेधातिथिं काण्वमिन्द्रो जहार द्या मेषभूयोपगतो विदानः ।
तमन्य इत्तमनं परिप्राट् पद एनं नियुयुजे परस्मिन् ॥ १॥
को ह स्मैष भवसि व्यवायो नावायो म इह शश्वदस्ति ।
सुशेवमिच्चङ्क्रमसि प्रपश्यन्नित्था न कश्चोरणमाचचक्षे ॥ २॥
नेमामस्पृक्षदिदुदस्यमानः को अद्धामूमभिचङ्क्रमीति ।
तदिच्छाधि यो असि सर्ववित्तमो न त्वाश्नवद्ब्रह्म रिषा मयस्वि ॥
इन्द्रो नृचक्षा वृषभस्तुराषाट् प्रसासहिस्तपसा मा विचक्षे ।
स इद्देवो ऋतमन्वयन्तं प्रभीमकर्मा तवसोऽपविद्धात् ॥ ४॥
कुहेव मावशमितो नयातै कुहेव ते चित्रतमप्रतिष्ठा ।
कुहाचिदेष स्वपिता पिता नो यो न वेद न हृतं हरन्तम् ॥ ५॥
प्रत्यङ्ङवाङ्प्राङितरौ च नेह नाहमेनाननुपतस्थिरद्धा ।
न मामिमे नूनमित्था पथो विदुर्ये मा न यन्ति मिथु चाकशानाः ॥ ६॥
परः स्मियानो अविवरस्य शूकं किं सीमिच्छरणं मन्यमानः ।
न ह त्वाहमप्रणीय स्वविष्ठामित्था जहामि शपमानमिन्नु ॥ ७॥
अहमस्मि जरितॄणामु दावा अहमाशिरमहमिदं दधग्वान् ।
अहं विश्वा भुवना विचक्षन्नहं देवानामासन्नवोऽदः ॥ ८॥
मम प्रतिष्ठा भुव आण्डकोशा वि चैमि सं च हि नु यो विरश्पी ।
अहं न्वहिं पर्वते शिश्रियाणमुग्रो न्वहं तवसावस्युरद्धा ॥ ९॥
प्रवङ्क्षणा अभिदं पर्वतानां यत्सीमिन्द्रा अकरोदनीकैः।
को अद्धा वेद क इह प्रवोचत् को अश्नवदभिमातिं विजघ्नुषः ॥ १०॥
को मे अवो दाशुषो विष्वगूतीरित्था ददश्रे भुवनाधि विश्वा ।
रूपं रूपं जनुषा बोभवीमि मायाभिरेको अभिचाकशानः ॥ ११॥
विश्वं विचक्षे यमयन्नभीको नेशे मे कश्च महिमानमन्यः ।
अहं द्यावापृथिवी आततानो बिभर्मि धर्ममवसे जनानाम् ॥ १२॥
अहमु ह प्रवतिं यज्ञियामियां
अहं वेद भुवनस्य नाभिम् ।
आपिः पिता सूरहमस्य विष्वङ्
अहं दिव्या आन्तरिक्ष्यास्तुका वहम् ॥ १३॥
अहं वेदानामुत यज्ञानामहं छन्दसामविदं रयीणाम् ।
अहं पचामि सरसः परस्य यदिदेतीव सरिरस्य मध्ये ॥ १४॥
अहमिन्नु परमो जातवेदा यमध्वर्युरभिलोकं पृणैधीत् ।
यमन्वाह नभसो न पक्षी काष्ठा भिन्दन् गोभिरितोऽमुतश्च ॥ १५॥
अहमु यन्नपतता रथेन द्विषडारेण प्रधिनैकचक्रः ।
अहमिन्नु दिद्युतानो दिवे दिवे तन्वं पुपुष्यानमृतं वहामि ॥ १६॥
अहं दिश प्रदिश आदिशश्च विष्वक् पुनानः पर्येमि लोकम् ।
अहं विश्वा ओषधीर्गर्भ आधां याभिरिदं धिनुयुर्दाशुषः प्रजाः ॥ १७॥
अह चरामि भुवनस्य मध्ये पुनरुच्चावचं व्यश्नुवानः ।
यो मा वेद निहितं गुहा चित् स इदित्था शेभवीदाशयध्यै ॥ १८॥
अहं पञ्चधा दशधा चैकधा च सहस्रधा नैकधा चासमत्र ।
मया ततमितीदमश्नुते तदन्यथासद्यदि मे असद्विदुः ॥ १९॥
न मामश्नोति जरिता न कश्चन न मामश्नोति परि गोभिराभिः ।
न मेऽनाश्वानुत दाश्वानजग्रभीत् सर्व इन्मामुपयन्ति विश्वतः ॥ २०॥
क्व शरारुः क्व सृमरः क्व नूरणः सर्वमिदं त्वत्त्वदितो वहामि ।
यन्मदिमे बिभ्यति तन्म एकं ते मे अक्षन्नहमु ताननुक्षम् ॥ २१॥
यत्तप्यथा बहुधा मे पुरा चित्तन्नु भुवेऽहमुरणो बोभुवे ।
ऋतस्य पन्थामसि हि प्रपन्नोऽयसे स मे सत्यमिदेकमेहि ॥ २२॥
अहं ज्योतिरहमृतं विनद्धिरहं जातं जनि जनिष्यमाणम् ।
अहं त्वमहमहं त्वमिन्नु त्वमहं चक्ष्व विचिकित्सीर्म ऋज्वा ॥ २३॥
विश्वशास्ता विधरणो विश्वरूपो रुद्रः प्रणीती तमनः प्रजापतिः ।
हंसो विशोको अजरः पुराण ऋतीयमानो अहमस्मि नाम ॥ २४॥
अहमस्मि जरिता सर्वतोमुखः पर्यारणः परमेष्ठी नृचक्षाः ।
अहं विष्वङ्ङहमस्मि प्रसत्वानहमेकोऽस्मि यदिदं नु किं च ॥ २५॥
॥ इति बाष्कलमन्त्रोपनिषत् समाप्ता ॥
sjx9jzv9mgjekru1h6z4yd2xahp8t6c
418101
418100
2026-08-26T11:20:51Z
~2026-39930-13
10591
वर्गाः
418101
wikitext
text/x-wiki
॥ अथ बाष्कलमन्त्रोपनिषत् ॥
मेधातिथिं काण्वमिन्द्रो जहार द्या मेषभूयोपगतो विदानः ।
तमन्य इत्तमनं परिप्राट् पद एनं नियुयुजे परस्मिन् ॥ १॥
को ह स्मैष भवसि व्यवायो नावायो म इह शश्वदस्ति ।
सुशेवमिच्चङ्क्रमसि प्रपश्यन्नित्था न कश्चोरणमाचचक्षे ॥ २॥
नेमामस्पृक्षदिदुदस्यमानः को अद्धामूमभिचङ्क्रमीति ।
तदिच्छाधि यो असि सर्ववित्तमो न त्वाश्नवद्ब्रह्म रिषा मयस्वि ॥
इन्द्रो नृचक्षा वृषभस्तुराषाट् प्रसासहिस्तपसा मा विचक्षे ।
स इद्देवो ऋतमन्वयन्तं प्रभीमकर्मा तवसोऽपविद्धात् ॥ ४॥
कुहेव मावशमितो नयातै कुहेव ते चित्रतमप्रतिष्ठा ।
कुहाचिदेष स्वपिता पिता नो यो न वेद न हृतं हरन्तम् ॥ ५॥
प्रत्यङ्ङवाङ्प्राङितरौ च नेह नाहमेनाननुपतस्थिरद्धा ।
न मामिमे नूनमित्था पथो विदुर्ये मा न यन्ति मिथु चाकशानाः ॥ ६॥
परः स्मियानो अविवरस्य शूकं किं सीमिच्छरणं मन्यमानः ।
न ह त्वाहमप्रणीय स्वविष्ठामित्था जहामि शपमानमिन्नु ॥ ७॥
अहमस्मि जरितॄणामु दावा अहमाशिरमहमिदं दधग्वान् ।
अहं विश्वा भुवना विचक्षन्नहं देवानामासन्नवोऽदः ॥ ८॥
मम प्रतिष्ठा भुव आण्डकोशा वि चैमि सं च हि नु यो विरश्पी ।
अहं न्वहिं पर्वते शिश्रियाणमुग्रो न्वहं तवसावस्युरद्धा ॥ ९॥
प्रवङ्क्षणा अभिदं पर्वतानां यत्सीमिन्द्रा अकरोदनीकैः।
को अद्धा वेद क इह प्रवोचत् को अश्नवदभिमातिं विजघ्नुषः ॥ १०॥
को मे अवो दाशुषो विष्वगूतीरित्था ददश्रे भुवनाधि विश्वा ।
रूपं रूपं जनुषा बोभवीमि मायाभिरेको अभिचाकशानः ॥ ११॥
विश्वं विचक्षे यमयन्नभीको नेशे मे कश्च महिमानमन्यः ।
अहं द्यावापृथिवी आततानो बिभर्मि धर्ममवसे जनानाम् ॥ १२॥
अहमु ह प्रवतिं यज्ञियामियां
अहं वेद भुवनस्य नाभिम् ।
आपिः पिता सूरहमस्य विष्वङ्
अहं दिव्या आन्तरिक्ष्यास्तुका वहम् ॥ १३॥
अहं वेदानामुत यज्ञानामहं छन्दसामविदं रयीणाम् ।
अहं पचामि सरसः परस्य यदिदेतीव सरिरस्य मध्ये ॥ १४॥
अहमिन्नु परमो जातवेदा यमध्वर्युरभिलोकं पृणैधीत् ।
यमन्वाह नभसो न पक्षी काष्ठा भिन्दन् गोभिरितोऽमुतश्च ॥ १५॥
अहमु यन्नपतता रथेन द्विषडारेण प्रधिनैकचक्रः ।
अहमिन्नु दिद्युतानो दिवे दिवे तन्वं पुपुष्यानमृतं वहामि ॥ १६॥
अहं दिश प्रदिश आदिशश्च विष्वक् पुनानः पर्येमि लोकम् ।
अहं विश्वा ओषधीर्गर्भ आधां याभिरिदं धिनुयुर्दाशुषः प्रजाः ॥ १७॥
अह चरामि भुवनस्य मध्ये पुनरुच्चावचं व्यश्नुवानः ।
यो मा वेद निहितं गुहा चित् स इदित्था शेभवीदाशयध्यै ॥ १८॥
अहं पञ्चधा दशधा चैकधा च सहस्रधा नैकधा चासमत्र ।
मया ततमितीदमश्नुते तदन्यथासद्यदि मे असद्विदुः ॥ १९॥
न मामश्नोति जरिता न कश्चन न मामश्नोति परि गोभिराभिः ।
न मेऽनाश्वानुत दाश्वानजग्रभीत् सर्व इन्मामुपयन्ति विश्वतः ॥ २०॥
क्व शरारुः क्व सृमरः क्व नूरणः सर्वमिदं त्वत्त्वदितो वहामि ।
यन्मदिमे बिभ्यति तन्म एकं ते मे अक्षन्नहमु ताननुक्षम् ॥ २१॥
यत्तप्यथा बहुधा मे पुरा चित्तन्नु भुवेऽहमुरणो बोभुवे ।
ऋतस्य पन्थामसि हि प्रपन्नोऽयसे स मे सत्यमिदेकमेहि ॥ २२॥
अहं ज्योतिरहमृतं विनद्धिरहं जातं जनि जनिष्यमाणम् ।
अहं त्वमहमहं त्वमिन्नु त्वमहं चक्ष्व विचिकित्सीर्म ऋज्वा ॥ २३॥
विश्वशास्ता विधरणो विश्वरूपो रुद्रः प्रणीती तमनः प्रजापतिः ।
हंसो विशोको अजरः पुराण ऋतीयमानो अहमस्मि नाम ॥ २४॥
अहमस्मि जरिता सर्वतोमुखः पर्यारणः परमेष्ठी नृचक्षाः ।
अहं विष्वङ्ङहमस्मि प्रसत्वानहमेकोऽस्मि यदिदं नु किं च ॥ २५॥
॥ इति बाष्कलमन्त्रोपनिषत् समाप्ता ॥
[[वर्गः:उपनिषदः]][[वर्गः:प्रमुखोपनिषदः]]
36zplzxll1221gkemfrk0jua7v2ry6u