Wikipedia scnwiki https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Mèdia Spiciali Discussioni Utenti Discussioni utenti Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiutu Discussioni aiutu Catigurìa Discussioni catigurìa Purtali Discussioni purtali Pruggettu Discussioni pruggettu TimedText TimedText talk Mòdulu Discussioni mòdulu Evento Discussioni evento Naru (Girgenti) 0 3072 782152 782144 2026-05-21T14:28:39Z GiovanniPen 22308 782152 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Naru|nomuufficiali=Naro |riggiuni=Sicilia |pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] (AG) |superfici=207 |abbitanti=8.770 |dinsita=42 |cumunilimitrofi=[[Girgenti (AG)]], [[Nissa]] (CL), [[Camastra]], [[Campubbeddu (AG)]], [[Caniattì (AG)]], [[Castrufilippu (AG)]], [[Delia]] (CL), [[Favara (AG)]], [[Licata]], [[Parma di Muntichiaru]], [[Rivinusa]], [[Summatinu]] (CL) |cap=92028 <ref> [ilcapdi.it/agrigento/naro CAP Naro, Agrigento]</ref> |prifissutelefonicu=0922 }} [[File:Piazza garibaldi.jpg|thumb|La [[Chiazza (ària)|chiazza]] [[Garibbaldi]] cu la chiesa di San Francì intra na fotu d'èbbica.]] '''Naru''' è un [[cumuni talianu|cumuni siciianu]] di 8.770 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]; è situatu ncapu a na cullina di 596 metri sùpira lu liveddu dû mari. Dô paisi si pò vìdiri lu mari di mpacciu, ma macari lu [[Etna|Muncibeddu]] e li [[Madunìi]]; sutta a lu paisi c'è na vallata ca si chiama [[Val Paradisu]]. == Storia == La storia di Naru si cunfunni cu la [[liggenna]], nnû sò tirritoriu si tròvanu tracci di abbitanti già dâ [[pristoria]]; la liggenna dici ca Naru vinni funnata dî Gicanti, antichi abbitatura di l'ìsula, mentri arcuni l'idintìficanu cu l'antica "Camico", mìtica cità funnata pi [[Cocalo]] di [[Dedalu]], l'architettu dû labbirintu di [[Crita]]; àutri vonnu attribbuiri la sò funnazzioni ê fìnici, mentri arcuni fonti pàrranu dâ funnazzioni di Naru comu na culonia dâ cità greca di [[Gela]], cu lu nomu di "Agragas Jonicum" nnû [[680 a.C.]], ottu anni doppu la funnazzioni dâ stissa Gela e cent'anni prima dâ funnazzioni di [[Girgenti]], numinata "Agragas Doricum". Facirmenti, puru siddu era già abbitata nnâ pristoria e nnî sèculi pricidenti, lu paisi attuali fu funnatu di l'àrabbi ntô [[sèculu IX]] doppu Cristu e sutta lu duminiu di li Chiaramunti; nnû [[mediuevu]], addivintau una di cità cchiù mpurtanti dâ [[Sicilia]], tantu di èssiri una di tri cità, nzèmmula a [[Palermu]] e [[Missina]], a putiri fari liggi. Centru mpurtanti dû [[mediuevu]] vinni chiamatu '''Fulgentìssima''' di lu mpiraturi [[Fidiricu II di Hohenstaufen|Fidiricu II di Svevia]]. La storia ricenti arricorda n particulari l'òpira di [[Rusariu Ferracani]], farmacista nasciutu a Naru ntô [[1883]] e murutu ntô [[1936]], appartinenti â [[massunarìa]] e appaltaturi, custruìu la cunnuttura ìdrica c'asisti ancora oi, la via Archeologica e la via Dante, ancora oi visìbbili n quantu rializzata cu petra làvica e cu pinnenzi latirali, suluzzioni a l'èbbica cunzidirata a l'avanguardia e ca risistìu pirfinu a un bummardamentu aèriu dâ [[secunna guerra munniali]]. Li sidili n ferru chî quali avìa arriccutu la chiazza di San Calòjiru ancora oi sunnu usati nta l'atriu dû cumuni. Di ricenti lu cumuni fu curputu di na frana ca metti n pirìculu granni parti dû centru stòricu. Di l'avvinimentu si stannu ntirissannu la [[Prutezzioni Civili]] e li principali forzi pulìtichi [[Sicilia|riggiunali]] e [[Italia|nazziunali]]. == Naru oi == Oi Naru è un paisi chinu di munumenta suprattuttu d'età barocca tra li quali spìccanu lu '''Casteddu di Chiaramunti''' e lu '''Vecchiu Domu''' dû [[1100]], ca fu custruiutu 'n capu na vecchia [[muschea]]: tutti dui sti munumenta foru numinati munumenta nazziunali.<br> Lu paisi è visitatu abbituarmenti di tanti turisti ca vèninu videmma pi tanti àutri munumenta, tipu la Chiesa Matri, la Chiesa dû SS. Sarvaturi, la Chiesa di San Francì, la Chiesa di Sant'Agustinu, la Chiesa di San Nicola, la Chiesa di Santa Catirina, lu Municipiu ca era un vecchiu [[cummentu]], oltri ê grutti suttirrànii, ê catacommi e ô Castiddazzu ca è un pocu fora paisi.<br> Nnû [[2005]] la cresia di San Francì fu numinata di l'[[UNESCO]] munumentu sìmmulu di paci.<br> Lu paisi di Naru è unu dî centri cchiù mpurtanti dû [[baroccu sicilianu]], stili ca dòmina intra quasi tutti li cresî dâ citati. Lu sìnnacu dû cumuni attuarmenti è Liddu Cremona. P'aviri cchiù 'nformazioni 'ncapu i sinnaci si po consurtari a [[lista dî sinnaci dâ Città di Naru]]. == Naru e la Sicilia == Naru fu ô centru dâ storia siciliana antica nzinu a quannu, isulatu dî vìi di cumunicazzioni principali fu a picca a picca abbannunatu. Riccu di cresi, cunventi e di rasti archiològgici tannu fu lu locu unni tantìssimi famigghi nubbiliari attruvaru nzidiamentu. A città di Naru fu a capu di l'omonima cumarca ca cumprinnia, oltri au stessu paisi di Naru, capucumarca, i paisi di [[Caniattì]], [[Delia]], [[Camastra]], [[Summatinu]], [[Rivinusa]], [[Castrufilippu]] e pi un certu piriudu videmma [[Campubbeddu di Licata]], contesa cu [[Licata]]. ==Giografìa== Naru è na citatina situata a 596 metri supra lu liveddu dû mari ô centru d'un cumprinzoriu fèrtili, unni la natura offri un clima friscu e timpiratu, na natura multiculuri e sulari. Sutta a cullina unni c'è u paisi, a sud-ovest, si grapi n'ampia vaddrata cultivata, a val paradisu unni nascì, nnu 1934, a [[sagra dû miennulu n' ciuri]], poi spustata a [[Girgenti]]. A nord-ovest scurri u [[ciumi Naru]], n'u cursu d'u quali fu criata nna diga artificiali, a [[diga San Giuvanni]], granni bacinu di raccolta di l'acqui ca viennu utilizzati poi suprattuttu p'abbrivirari i campagni. U territoriu di Naru è u secunnu cchiù ranni dâ [[pruvincia di Girgenti]], secunnu sulu a chiddru dâ stessa città capoluogu. == Lu casteddu == Custruutu ntô Triccentu dâ famigghia putenti dî [[Chiaramunti (casata)| Chiaramunti]] e pi chistu cumunimenti notu comu «casteddu chiaramuntanu», sta furtalizza n tufu dâ furma irrigulari, ntô [[1912]] fu dichiarata monumentu nazziunali. Lu cumplessu cumprenni un muru di cinta cu caminu di ronda, la turri quatrata vuluta di [[Fidiricu II di Sicilia|Fidiricu III d'Aragona]] ntô [[1330]] e la moli. Tra l'ambienti nterni cummigghiati di volti a vutti si signala lu saluni beddu, o sala dû principi, ntô quali si trasi di na porta triccintisca e na jisterna anchia graputa ca vinìa usata a li voti comu priggiuni. Lu casteddu fu ristauratu pi sarvari l'edificiu, e pi nzirìrilu ntâ rialtati lucali cu la distinazzioni a museu di dui liveddi di l'ala sud-est e dâ Turri Aragunisa, nunchì câ criazzioni d'un labburatoriu di ristàuru nta l'ària sud-ovest. Attuarmenti u castieddru ospita a '''mostra permanenti di l'abitu anticu''' ed è usatu videmma pi celebrari i matrimoni civili. == Tradizzioni == [[Mmàggini:A Sguondru.jpg|thumb|left|275px|Lu mumentu cchiù mpurtanti dû A' Sguondru.]] Veru mpurtanti pû paisi di Naru è la festa dû patronu, [[San Calò]], viniratìssimu 'n tutta la [[Sicilia]] e 'n particulari a Naru unni cc'è lu sò santuariu cchiù mpurtanti e unni ogni annu lu [[18 di giugnu]] si fa la festa 'n sò unuri cu la tìpica prucissioni dâ "stràula", na speci di slitta ca veni trascinata dî fideli longu li strati dû paisi cu na corda di ducentu metri.<br> La festa di S. Calò attira a Naru ogni annu fideli di tutti li parti dâ Sicilia e macari di àutri nazzioni, suprattuttu li mmigrati a l'èstiru ca ogni annu tòrnanu pi rènniri umaggiu ô santu. D'arricurdari è lu fattu ca la [[sagra dû miennulu 'n ciuri]], ca attuarmenti si fisteggia a [[Girgenti]], nascìu a Naru, nnu 1934, comu festa dû paisi lijata a l'arrivu dâ [[primavera]] e sulu succissivamenti si nni mpussissaru li giurgintani. A Naru si cèlibbra l'accussiditta [[Primavera narisi]], ca àutru nun eni ca la vecchia ''festa dû miènnulu 'n ciuri.'' Àutra tradizzioni particulari è l''''A' Sguondru''', tìpica prucissioni ca si fa pâ festa di [[Pasqua]] unni si vannu a ncuntrari lu Signuri risortu câ Madunna addilurata ca ntô mumentu stissu unni lu vidi, perdi lu mantu nìuru e arresta cu nu tìpicu mantu cilesti. Rapprisintazzioni pasquali ducumentati.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 20}}.</ref> ==Econumìa== Oi Naru campa d'[[agricultura]] e n parti nica di [[turismu]]; tantìssimi sunnu li citatini espatriati n [[Girmania]] e cchiù n ginirali a l'èstiru. ==Riliggiuni== [[Image:Chiesa di San Francesco, Naro.jpg|left|thumb|300px|Cresia di San Franciscu]] Lu santu patronu è [[San Calò]] (o Caloiru), ca la festa si svorgi lu [[18 di giugnu]] d'ogni annu. Assai cummuventi è la prucissioni tradizziunali duranti la quali lu santu veni tiratu supra na ''straula'' (slitta enormi), cu cordi, dî fideli supra un pinninu pi circa un chilòmitru e menzu. Nortri ntâ cresia lucali di San Franciscu sunnu cunzirvati li riliqui di Santu Domizziu e Santa Culumma, morti ntê [[Cruciati]]. Sempri ntâ stessa chiesa si trova nna statua dâ '''Madonna 'mmaculata''' fatta tutta d'argentu massicciu ad eccezzioni dâ testa e dî manu ca fuoru tagliati e arrubbati duranti a [[secunna guerra munniali]] e rimpiazzati cu piezzi fatti d'antru matriali. Moltu intensa e sintita dî narisi è a nuvena in onuri dâ 'mmaculata, duranti a quali si canta un tipicu cantu â Madonna e ca curmina l'8 dicemmiru cu a prucissioni dâ statua pî strati dâ città. == Pirsunaggi illustri == [[Giuseppi Messina]], giurista tiurizzaturi eminenti dî cuntratti di tariffa e dî cuntratti cullittivi.Unu dî màssimi studiusi dû drittu dû travagghiu e dû drittu sinnacali. [[Fonziu Gaetani]], conte, ideaturi dâ [[sagra dû miennulu 'n ciuri]]. [[Ciccu da Naru]], pitturi 'mportanti in ambitu regionali, affriscà tra l'antri cosi u [[palazzu Steri]] di [[Paliemmu]], storica residenza dâ famiglia [[Chiaramunti]] e u stessu castieddru di Naru. [[Piero Barone]], cantanti == Sport == [[File:Diga San Giuanni.jpg|thumb|La [[diga San Giuvanni]] cu a città di Naru ntô sfunnu.]] Pi chiddru ca riguarda l'ambitu sportivu di ricurdari è sicuramenti u svolgimentu ntô [[1991]] dî '''campionati europei di canottaggiu''' ntâ [[diga San Giuvanni]], ai quali pigliaru parti videmma i [[fratelli Abbagnale]] e ca fuoru commentati di [[Giampieru Galiazzi]]. A squatra di cauciu dû paisi, l'[[A.S.D. Naru]], milita attualmenti in terza catigoria e po vantari u record assolutu di punti, tra tutti i categorii dû cauciu italianu, intra un campionatu a du punti pi vittoria e un puntu pi pareggiu, aviennu fattu, intra un campionatu di l'anni ottanta, tutti vittori e un pareggiu. Chissu risultati ci permetti di aviri anchi u record di l'imbattibilità intra un campionatu. == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''DELLE SACRE RAPPRESENTAZIONI POPOLARI IN SICILIA MEMORIA DI GIUSEPPE PITRE' ''" |autore = Giuseppe Pitrè |url = https://www.google.it/books/edition/Delle_sacre_rappresentazioni_popolari_in/Ije64-yk-vEC |editore = Stabilimento Tipografico di B, Virzì |città = Palermo |anno = 1876 |volume = Unico |cid = Giuseppe Pitrè }} == Lijami di fora == *[https://web.archive.org/web/20160807022928/http://www.comune.naro.ag.it/ Situ ufficiali dû cumuni di Naru] *[https://web.archive.org/web/20120111123010/http://valparadisonaro.netsons.org/ Valparadiso, un blog dapersuNaroedintorni] ==Noti== <references/> {{Artìculu dâ simana|2006}} [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] 4p0z0ejnb4g67ex09td0hv8840cyjgf Rivinusa 0 3076 782153 782142 2026-05-21T14:29:38Z GiovanniPen 22308 782153 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Rivinusa|nomuufficiali=Ravanusa |pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] |superfici=49 |abbitanti=13.618 |dinsita=278 |cumunilimitrofi=[[Butera]], [[Campubbeddu]], [[Licata]], [[Mazzarinu]], [[Naru]], [[Riesi]], [[Summatinu]] |cap=92029 <ref> [ilcapdi.it/agrigento/ravanusa CAP Ravanusa, Agrigento]</ref> | prifissutelefonicu=0922 }} '''Rivinusa''' iè un paisi di 13.618 cristiani di la [[pruvincia di Girgenti]]. La comuni si trova a lu livanti di [[Girgenti]], capitali di la pruvincia, a manzijuornu di [[Cartanissetta]], e a tramuntana di la [[Licata]]. == Storia == Li turrena 'ntuornu a Rivinusa ieranu 'mputiri a li genti a partiri di quannu li persuni campavanu senza zappari, 'nffatti ci sunnu un burdellu di gruttiddi, stili comu a li vucchi di li furna, vicinu a lu paisi ca parissi ca sunnu accussi antichi ca nuddu sapi beddu pulitu quantu anni jannu: a la Bìfara, a la Grada, a la Schiumaredda, a li Balati, a lu Paitunnu, a Saracinu, a Mintrussu, a Liddasi, a La Muculufa, a la Scalidda e intra tanti atri bbanni. Li cosi ca sannu truvatu sunnu, li cchiù viecchi, di lu "tienpi di la petra", di lu "timpu di lu brunzu" anticu e nuovu e di lu "tiempu di lu fierru", speciamrmenti 'ntra nebbica ca, cu iavi lu cucciu di la littra ppi sti cosi, li chiama "periodo castellucciano". A saracinu, a li Balati, a Mintrussu, a Liddasi e, pi cosi cchiu nichi, intra tanti atri puesti, si trovanu cuticchia, giammariti e bummulidda sani tinciuti ca sunnu di lu tiempi di Grieci, di li Romani e di li Cristiani, 'nzina a cosi di li Niuri (arabi). Suluca ca 'ppi chisti cà, li Niuri, sannu truvatu picca cosi: grana d'oru e giammariti tinciuti di tanti culura comu li fannotta di 'na vota, ma su accussi picca ca forsi Niuri 'ni sta terra nun ci 'nnannu mai statu. Quannu parla lu rivinusaru, ammeci, dicinu paroli ca si capisci subbitu ca lu niurumi l'hannu 'nni lu sangu. Forsi quannu lu Paldinu Normannu vinni aghiri sti cugna conquistà li niuri di Naru e, chisti, 'ppi nun farisi pigliari, scapparu agghiri rivinusa, addifinninnusi 'mpirtusannusi ncapu lu pizzu di Saracinu ca forsi, ancora 'ni si tiempi, c'era quarchi muru a la ddritta di li tiempi di greci pi putirisi addifenniri. Quarchi cosa jè puri scritta di lu parrinu francisi ca iva appiersu a lu paladinu pi scriviri li so conquisti. Chistu, arrivata a dopu la conquista di Girgenti, dici ca lu paladinu conquistà unnici castelli. 'mienzu a sti noma c'è chiddu di <<mucloff>> ca forsi jè la Muculufa, chiddu di <<Bifar>> ca avadd'essiri la Bifara e chiddu di <<remise>> ca a li rivinusara ccià sempri piaciuti pinsari ca jera Rivinusa. Atri cosi nun c'è nenti tranni 'na puocu di noma di famigli comu a li <<Mulè>> ca jè lu stessu nomi di lu baruni saracinu di li terri di Rivinusa e Gibbesi, Mulcibiade Mulé( Melk - Kelb - Mule), ammazzatu di Salbatori Palmeri Miles, parenti di Ruggeru lu normannu, 'ntra na sfida tra iddi dui pi decidiri quali esercitu avia a vinciri tra chiddu di li niuri e chiddu di li francisi (1086). Poi c'è ca Saracinu si chiama propriu Saracinu e chistu quaechi casa ava a sinificari, ca tutti li rivinusara hannu sempri cuntatu ca lu Paladinu Nurmannu fu agghiri cà e ca a lu Cummentu ci sunnu 'na pari di quatri cu lu Normannu a lu Canali ca scava vicinu na macchia di ficu propriu unna la Debba Matri ci dissi ca l'acqua c'era. lu riestu lu fazzu appriessu (a cura dell'archeopaleoclub di Ravanusa) Nta stu pirìudu si pò cullucari maacri na prima nàscita dû nomu dû nùcliu urbanu: nfatti lu storiògrafu [[Grecia|grecu]] [[Tucididi]], ni nzegna ntê sò "Storie", ca un primu nomu assignatu a la Rivinusa urigginaria era chiddu di [[Maktorion]]. Ma n sèquitu lu stòricu grecu [[Diodoru Sìculu]], nasciutu ntê pressi d'[[Enna]], ni fà accanùsciri un nùcliu nicu ntê vicinanzi dû munti Saracinu, chiamatu [[Kakiron]]. Quinni Rivinusa appi na prima nfruenza prettamenti greca, tistimuniata dî nummarusi riperti archiològgici, e dâ discinnenza dû nomu. La polis ciurìu ntra lu [[700 a.C.]], e lu [[300 a.C.]], p'appoi èssiri distruduta a càusa, prubbabbirmenti, dâ [[prima guerra pùnica]], ca vitti comu tiatru di lotti, propiu la [[Sicilia]]. Nu secunnu mumentu dâ storia rivinusana è datu dû [[pirìudu bizzantinu]] e [[pirìudu àrabbu|àrabbu]], dû quali nun arristau nenti si nun la nfruenza ntâ parrata lucali. Stu pirìudu parti dû [[V sèculu]] e agghica ô [[XI sèculu]]. A stu puntu si fà acchianari l'urìggini vera di Rivinusa, funnata ntô [[1086]], a òpira di [[Ruggeru d'Altavilla]], ca si vinni a attruvari ê pedi dû munti, doppu l'ennèsima battagghia contra a li [[saracinu|saracini]], appi la visioni dâ Madonna ca ci nnicau lu pedi di ficu, cû quali l'òmini si dissitaru, e scunfiggeru l'avvirsari. P'arringrazziari a la Madonna dû bon èsitu dâ battagghia, eriggìu na crisiudda, unni si riuneru li famigghi dî zoni di l'attornu. Ntô [[1452]] [[Giuvanni Annirìa Crescenzu]], ca putemu cunzidirari lu patri funnaturi dâ Rivinusa riliggiusa e civili, cresi a [[re Arfonzu lu Magnànimu]] l'auturizzazzioni a fabbricari un magasenu e n'[[ostarìa]] ntô fèudu di Rivinusa c'avìva arricivutu n dota dâ muggheri. Lu vìscuvu monz. [[Dumìnicu Xart]] cuncidìu la funnazzioni di un munasteru unni vìnniru chiamati li canònici di 5. Giorgiu n Alca. [[Giuvanni De Crescenzu]] uttinni nortri di Arfonzu lu Magnànimu ca lu fèudu di Rivinusa fussi elivatu di sìmprici a nòbbili e ci fussi cunciduta la giurisdizzioni civili e criminali. Chistu avvinni lu [[30 di dicèmmiru]] dû [[1472]]. Rivinusa quinni ci havi na sò cresia, un signuri, un fùnnacu - arbergu e li canònici. N'àutra tappa dâ storia di Rivinusa n'è data dâ funnazzioni dâ Matrici. Fu propiu don [[Giàcumu Bonannu Colonna]] ca ntô [[1621]] cu n'assimbrea sulenni prucramau la libbirazzioni di Rivinusa dâ fiudalitati di Licata e cresi ô vìscuvu monz. Trama l'auturizzazzioni a custruiri na cresia cchiù granni di chidda dâ Madonna dû Ficu. La cresia vinni custruuta ntô [[1632]] e ntô stissu annu vinni prucramata Matrici. Nta stu mentri Rivinusa s'accriscìu, ci havi n'amministrazzioni cumunali nnipinnenti e li sò giurati. L'abbati [[Roccu Pirru]] afferma ca Rivinusa ntô [[1617]] ci havi 85 famigghi, 250 abbitanti ca càmpanu attornu â cresia dâ Madonna dû Ficu ca si penza cadìu n ruvina ntô [[1840]]. La Matrici fu didicata a S. Giàcumu n onuri dû funnaturi. Rivinusa cuntìnua a ngrannìrisi e a affruntari tutti li difficurtati e li prubbremi dî viddani. Li baruna si sèquinu e, secunnu la sò dispunibbilitati, migghiòranu o mpijòranu li cunnizzioni dâ genti mischina. A tali prupòsitu [[Firdinannu Lauricella]] duna n'alencu minuzziusu e pricisu di tutti li baruna ca cuvirnaru la terra di Rivinusa. L'amministrazzioni barunali si nterrumpìu ntô [[1806]] quannu [[Firdinannu III di Burboni]] abbulìu li privileggi barunali. Ntô [[1873]] Rivinusa cunta 7652 abbitanti e ntô [[1900]] ci sunnu 12110 cristiani ca càmpanu ddà. Cû sèculu novu lu paisi campa li prubbremi di tutti li cumuni dû miridiuni. La miseria ammutta li viddani a circari furtuna ortri l'ucèani e tanti sunnu chiddi ch'emìgranu â [[Mèrica]]. Si diffùnninu ntantu l'idìi [[sucialismu|sucialisti]] e la cresia doppu la [[Rerum Novarum]] si nzirisci ntô suciali circannu di vèniri ncontri a l'esiggenzi dî puvireddi. Nàscinu li casci rurali, li muvimenti cattòlici e sucialisti. Lu paisi affronta li dui guerri e l'emigrazzioni dû secunnu doppuguerra porta li nostri viddani, clannistinamenti, n [[Francia]] e n [[Girmania]]. == Giamillaggiu == Picca fà Rivinusa annunziau lu propiu giamillaggiu cu [[Sulzbach/Saar]], cumuni [[Girmania|tedescu]] nicu di circa 18.172 abbitanti, situatu ntâ riggiuni dâ [[Saar]]. A tistimunianza dû giamillaggiu cû paisi nicu dû [[Saarland]], fu pusizziunata, ntô viali [[Lauricella]], a l'autizza dû ncrociu cu via [[Brunu Buozzi]], un carreddu dî mineri tudischi, postu a sìmmulu di l'emigrazzioni rivinusana ntô paisi tudiscu nicu. Sta villedda ora ci havi lu nomu di Villa [[Sulzbach/Saar]]. == Giografìa == Rivinusa sorgi a 50 km di [[Girgenti]] e a 20 km dî praji di [[Licata]], a la quali è culligata cu na Superstrata a Scurrimentu Viloci ca si pircurri n 20 minuti circa. Lu tirritoriu cumunali si stenni pi 49,57 kmq. Rivinusa sorgi a li pedi dû munti Saracinu, locu di ritruvamenti archiològgici d'urìggini greca. La stazzioni [[Ferruvìa|firruviaria]], nziruta ntâ tratta [[Caniattì]]-[[Gela]] è situata a 3 km dû centru abbitatu, ntô tirritoriu dû cumuni di [[Campubbeddu di Licata]]. Chissa na vota era un gruppu cummirciali mpurtanti, quannu li ciriali pruduciuti ntô tirritoriu vinìanu spiduti via [[ferruvìa]] e quannu la minera di [[sùrfaru]] [[Trabbia]] -[[Tallarita]] era n attivitati e lu sùrfaru estrattu vinìa traspurtatu supra [[rutara|rutari]]. == Citatini famusi == [[Sarvaturi Lauricella]]: sìnnacu dû paisi dû [[1946]] ô [[1990]], addivintatu ntô [[1969]] Ministru dâ circata scintìfica prima e dî travagghi pùbbrici appoi ntê cuverni [[Rumor]] e [[Colombu]]. Fu diputatu nazziunali dû [[1972]], ô [[1981]]. Fu appoi diputatu riggiunali e pi deci anni ([[1981]] - [[1991]]) fu prisidenti dâ [[Samprea Riggiunali Siciliana]]. Addivintau sìnnacu dû paisi a l'etati giùvini di 24 anni. Vinni cunfirmatu nta sta càrrica pi quatt òrdici mannati, nzinu ô [[1990]], addivintannu n tali modu unu dî primi citatini d'Italia cchiù duraturi. Ntô [[1976]] si parrau di na sò puss ìbbili n òmina a sicritariu dû PSI ma s'appi a accuntintari di fari lu vici di [[Bittinu Craxi]]; dui anni doppu addivintau comu egghiè lu prisidenti dû partitu. Ntô marzu dû [[1994]], doppu la nchesta [[Mani pulite]] , si ritirau a vita privata. [[Gaitanu Calà]]: Cauciaturi prufissiunista, attuarmenti militanti n [[Seri B]] câ squatra dû [[Football Club Messina Peloro]]. == Curiusitati == L'abbitanti dû cumuni di Rivinusa sunnu ditti Rivinusani, e ironicamenti vèninu nciuriati " ncacinati " pi lu fattu ca li travagghiatura ntê mineri, arriturnàvanu dû travagghiu lordi di [[quacina|cacina]]. Sta nciuria è di sempri citata a chiddu datu a l'aterni vicini e rivali di [[Campubbeddu di Licata]], ossìa "panzuti", nciuria duvuta â panza guncia vistusa dî campubbiddisi, fruttu d'un [[vunciazzuni]] duvutu â pusizzioni assunta câ schina curva n avanti duranti li travagghi, pi lu cchiù di stampu artiggianali.<ref>{{Cita web|url=https://www.siciliafan.it/ravanusa-si-intrecciano-storia-archeologica-depoca-greca-verismo-verghiano/|titolo=A Ravanusa si intrecciano storia archeologica d'epoca greca e verismo verghiano|sito=siciliafan.it|lingua=it|data=14 ottobre 2014|accesso=19 dicembre 2021}}</ref> == Tradizzioni == * Rappresentazzioni pasquali ducumintati.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 19}}.</ref> == Avvinimenti spurtivi== Na manifistazzioni, ca cumpìu la sò 16° edizzioni stu [[16 d'austu]], porta avanti lu nomu di Rivinusa â nzegna dû [[sport]], e nta stu casu di l'attiltètica liggera. Dû famusu "Trufeu Pudìsticu Acsi Cità di Rivinusa" sunnu passati arcuni tra li campiuna [[Italia|taliani]] cchiù granni, primu tra tutti l'urganizzaturi [[Giancarlu La Greca]], arriduci a l'etati di 18 anni di nu terzu classificatu a li gari nazziunali di pudismu. Nortri putemu annuvirari tra li granni lu keniota [[Benson Barus]], vincituri di l'edizzioni [[2005]], ô quali va a èssiri uppostu Franciscu [[Ingargiola]], azzolu di maratona ca participau a li pròssimi campiunati eurupei. Àutri granni sunnu lu [[Maroccu|marucchinu]] [[Boumalik]], li kenioti [[Cheruyot]] e [[Kiptarus]], [[Màssimu Vicenzu Mòdica]], [[Franciscu Bennici]], [[Sarvaturi Vincenti]] e tanti àutri... Lu Trufeu fu criatu ntô [[1993]], e vitti triunfari, comu già dittu, l'urganizzaturi [[Giancarlu La Greca]], tannu participanti cu la SBM Palermu. Ntô [[1994]] videmu a [[Rubbertu Scarlata]] supra lu gradinu cchiù àutu dû podiu, siquutu pi dui anni di sèquitu di [[Sarvaturi Vincenti]], [[Àncilu Curtu Pelli]] dâ vicina [[Caniattì]], appoi ntô [[1999]] videmu arrè a [[Sarvaturi Vincenti]]; lu millenniu novu si grapi â nzegna di [[Màssimu Vicenzu Mòdica]], appoi ntô [[2001]] videmu a lu primu straneru a vìnciri a Rivinusa, [[Haron Torotich]], ntô [[2002]] videmu a l'ùrtimu [[Italia|talianu]] a v ìnciri a Rivinusa, [[Franciscu Ingargiola]]. Dû [[2003]] n appoi sulu duminiu èstiru: ntô [[2004]] e [[2005]] videmu v ìnciri a l'[[Eritrea|eritreanu]] [[Afringy]], ntô [[2005]] nfini trionfa [[Benson Barus]]. Ogni annu lu trufeu pudìsticu arrinesci a attirari tutta la pupulazzioni rivinusana. ammuttata oramai dâ curiusitati di l'avvinimentu, ma macari di l'attinzioni suscitata di [[Giancarlu La Greca]], àbbili a nvitari li campiuna nazziunali cchiù mpurtanti. == Noti == <references/> == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''DELLE SACRE RAPPRESENTAZIONI POPOLARI IN SICILIA MEMORIA DI GIUSEPPE PITRE' ''" |autore = Giuseppe Pitrè |url = https://www.google.it/books/edition/Delle_sacre_rappresentazioni_popolari_in/Ije64-yk-vEC |editore = Stabilimento Tipografico di B, Virzì |città = Palermo |anno = 1876 |volume = Unico |cid = Giuseppe Pitrè }} == Lijami di fora == * [http://www.comune.ravanusa.ag.it Situ dû cumuni di Rivinusa] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] dgiln7atkcyh5x7p5e7x14r5n65qsaj Favara (Girgenti) 0 29547 782151 782146 2026-05-21T14:27:36Z GiovanniPen 22308 782151 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Favara|nomuufficiali=Favara |riggiuni=Sicilia |pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] (AG) |superfici=81 |abbitanti=30.880 |dinsita=381 |cumunilimitrofi=[[Girgenti (AG)]], [[Araguna (AG)]], [[Castrufilippu (AG)]], [[Cumitini (AG)]], [[Grutti (AG)]], [[Naru (AG)]], [[Racalmutu (AG)]] |cap=92026 <ref> [https://www.ilcapdi.it/agrigento/favara#google_vignette CAP Favara, Agrigento]</ref> |prifissutelefonicu=0922 }} '''Favara''' è un cumuni di 30.880 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]. == Giografìa == Anticamente era canusciuta cû nomu di '''Fabaria'''. S'attrova nta nu dicliviu a li pedi di na cullina di 720 metri d'autizza ([[Munti Caltafaraci]], dittu '''Muntagnè''' o ''Muntagnedda'' ca ci sta me cuscinu ngi) ca dòmina l'abbitatu. == Storia == Li tistimunianzi umani cchiù antichi ntô tirritoriu di Favara acchiànanu â tarda [[etati dû rami]] (2400-1990 a.C. circa). Si tratta di [[ciràmica]] monòcruma russa dû stili di Malpassu rinvinuta nta na [[grutta]] n cuntrata Ticchiara. Tra la fini di l'etati dû rami e l'accuminzagghi dâ prima [[etati dû bronzu]] (1900-1450 a.C. circa) si data na sipurtura arritruvata n cuntrata Grazia Vicina, ca desi ciràmica àcruma di mpastu griciastru ca pari culligàrisi a chidda dû tipu Conca d’Oru (tarda etati dû rami ntô Palirmitanu) e a formi arcàichi di ciràmica castidduzzana (prima etati dû bronzu dâ [[Sicilia]] centru-miridiunali). N cuntrata San Vincenzu fu arritruvata na tomba dâ media etati dû bronzu (1450 a.C. circa). N èbbica stòrica lu tirritoriu favarisi fu culunizzatu dî [[greci]], di li quali ci sunnu ancora rasti n cuntrata Caltafaraci, unni avìa a èssiri na furtificazzioni. Lu pirìudu di duminazzioni [[àrabbi|musurmana]] è tistimuniatu dû nzidiamentu di cuntrata Saracinu e dâ pirmanenza di nummirusi topònimi di matrici [[Àrabbi|àrabba]], tra di li quali lu stissu topònimu Favara, ca diriva di l'[[Lingua àrabba|àrabbu]] ''fawwāra'', ca signìfica “surgenti". Ntô pirìudu [[Nurmanni|nurmannu]] foru custruuti casali, tra di chisti lu Casteddu di [[Chiaramunti]]. Ntô [[sèculu XV]], Favara subbìu na crisi dimugràfica gravi, n particulari tra lu [[1439]] e lu [[1464]]. La pupulazzioni arricriscìu dû [[1478]] ô [[1497]]. Grazzi â famigghia De Marinis, Favara ntô [[sèculu XVI|cincucentu]] juncìu nu sviluppu dimugràficu granni. == Lochi di ntiressi == === Chiazza Cavour === [[File:Favara Piazza Cavour Castello Chiaramonte.jpg|thumb|Chiazza Cavour e Casteddu Chiaramunti]] [[File:Favara_1982.jpg|thumb|Panurama di Favara.]] Chiazza [[Camillo Benso Conte di Cavour|Cavour]], juncìu la cunfurmazzioni attuali già ntô [[XVI sèculu]], e è la chiazza principali dâ citati. Ortri ô Casteddu Chiaramunti pruspèttanu ntâ chiazza l'edifici priggèvuli e cresi siquenti: * lu Palazzu Mendula (a nord), n parti ora sedi municipali (prima mitati dû [[XIX sèculu]]); * lu Palazzu Fanara (a sud, dâ secunna mitati dû XIX sèculu); * lu Palazzu di Sarvaturi Cafisi (a nord, dâ mitati dû XIX sèculu); * lu Palazzu di Giuseppi Cafisi (a est, n vìa Arcu Cafisi, dâ mitati dû [[XIX sèculu]]); * lu Palazzu Continu, appoi Fidiricheddu (ntra chiazza Cavour e vìa Arcu Cafisi, dâ prima mitati dû [[XIX sèculu]]); * lu Palazzu Albergamu (ntra chiazza [[Cavour]] e vìa Belmunti, fini [[XIX sèculu]] e nizziu [[XX sèculu]]), già cafittarìa, duciarìa e arbergu di ditta famigghia; * Bibblioteca-Museu "baruni Antoniu Mendula", la cui struttura ntô [[XVIII sèculu]] fu rializzata pâ sedi dû Municipiu. Lu funnu anticu dâ bibblioteca (dunazzioni dû baruni Antoniu Mendula) cunta circa 8.000 vulumi e s'attrova nta na sala ô primu chianu, cu suffittu dicuratu, ô nternu di na scaffalatura di lignu a dui òrdini, cu loggia surretta di culonni n stili curinziu. Lu funnu mudernu fu trasfirutu ô chianu terra dâ sedi municipali di chiazza Cavour. Lu museu ornitològgicu e cullezzioni di minirali ca s'attruvava ô secunnu chianu dâ bibblioteca fu trasfirutu ntâ sala di "Timilia" dû Casteddu Chiaramunti. * la Cresia dû SS. Rusariu dû [[1711]] cu nu suffittu a cassittuna, stucchi n stili [[baroccu]] e pavimentu ottucintiscu n [[maiòlica]]. Prima di sta cresia, nn'asistìa n'àutra già ntô [[XVI sèculu]] ca fu distruduta â fini dû [[XVII sèculu]]. * La Cresia di [[Santa Rusalìa]], ditta macari dû Purgatoriu funnata doppu la pesti dû [[1626]]. Ortri a sti cresi nn'asistìanu àutri dui n chiazza [[Cavour]]: * La Cresia dî [[SS. Cosma e Damianu]] di frunti di la cresia dû SS. Rusariu, ntô [[XVII sèculu]] di dirittu e patrunatu dû marchisi di Favara, nun cchiù funziunanti ntâ secunna mitati dû [[sèculu XVIII]], distruduta dî Cafisi pâ rializzazzioni dû palazzu; * La cresia di Marìa SS. dû Vullu (o dû Gullu) o di [[Santu Nofriu]], n vìa Belmunti, nun cchiù funziunanti ntâ secunna mitati dû [[XVIII sèculu]]. La cresia, ntô [[1905]], dû Cumuni fu vinnuta â famigghia Albergamu, la quali la nglubbau ô propiu palazzu p'arricavàrinni n'arbergu-ristoranti. === Lu Casteddu di Chiaramunti === Secunnu li stòrici lu casteddu fu custruutu attornu ô [[1270]] dâ famigghia [[Chiaramunti]] . Havi furma quatrilàtira, cu lati di circa 31 metri. Ci si trasi dû latu sud attraversu un purtali oggivali granni ca mmetti nta nu curtigghiu anchiu unni s'affàccianu li finestri dî dui chiani di l’edificiu. Lu chianu terra prisenta dî suffitti cu volti a vutti, mentri lu primu chianu era lu chianu risidinziali, sirvuti d'un ballatoru. C'è annessa na cappella nta la quali si rilèvanu l'elementi architittonicamenti cchiù rilivanti di l’edificiu. Doppu anni d'abbannunu quarchi annu fà lu Casteddu Chiaramuntu fu ristauratu, attuarmenti è usatu comu sedi di rapprisintanza dû Cumuni e òspita avvinimenti culturali e manifistazzioni macari a caràttiri nazziunali. === Àutri lochi di ntiressi === * La Matrici, Domu dâ Citati, ca s'attrova a picca distanza dâ Chiazza Cavour, è l’edificiu cchiù mpunenti di Favara: prisenta na facciata n petra janca di [[Sarausa]] e na [[cùpula]] ca è àuta 56 metri, e è n stili [[gòticu]]. Fu edificata ntra lu [[1892]] e lu [[1898]] * Cresia di Marìa SS di l'Itria: dû puntu di vista architittònicu è la cchiù antica di Favara; stilisticamenti appari di fattura tardu tricintisca o dî nizzi dû Quattrucentu. * Cresia di Santu Nicola di Bari o di Mira, di l'anni 1390-1391. * Cresia dû Carmini. * Cresia di Santa Lucìa e Culleggiu di Marìa * Cresia dâ Biata Marìa Vìrgini dû Trànzitu * Cresia cristiana evangelista dilli assemblee di Diu in Italia na via Miraglia,1 == Villetti e Jardina Pùbbrici == * Parcu Urbanu "[[Gaspanu Ambrosini]]" * Jardinu Pùbbricu "Stèfanu Pompeu" cu pista di pattinaggiu * Villetta Cumunali "[[Patri Piu]]" * Villetta Cumunali "[[Giuvanni Pàulu II]]" * Villetta Cumunali "Villa dâ Paci" * Villetta Cumunali "Villa di Giufà" == Econumìa == Ntô [[sèculu XVIII|setticentu]] nasceru li prime nnustri ([[sùrfaru]] e [[cunzarìa|cunzarìi]] di peddi), favurennu la nàscita di na [[burghisìa]] citatina. Ntô cursu di l[[sèculu XIX|’800]] li nummurusi mineri di sùrfaru (circa 20) custitueru la vera ricchizza dâ citati e la pupulazzioni ntô giru di deci anni aumintau di settimila a vintimila abbitanti. Purtroppu di circa 30 anni li mineri sunnu chiuduti a càusa dâ cuncurrenza di paisi n vìa di sviluppu (Mèssicu) ntê quali la manudòpira era suttapajata rispettu a li salari taliani. Secunnu arcuni sperti lu jacimentu di sùrfaru sutta li cullini ntra Favara e Villaggiu Musè è ancora unu ntra li cchiù ricchi ô munnu. D'arcuni anni si parra di cunvèrtiri li mineri abbannunati n Museu. Attuarmenti l'econumìa dâ citati è basata principarmenti supra l'agricultura, supra l'artiggianatu e supra l'edilizzia. * Li culturi principali di [[Favara]] sunnu vigni, aliviti e pruduzzioni di mènnuli. * Tanti nveci sunnu l'azziendi artiggiani nichi e medi, spartuti sìa ntô tissutu urbanu dâ citati ca nta l'ària di sviluppu nnustriali (A.S.I.) Favara-Aragona di cuntrata S. Binidittu ca ricadi ortri ca ntô tirritoriu cumunali di [[Favara]] puru ntô tirritoriu di [[Aragona (AG)]] e n parti mìnima macari ntô tirritoriu di [[Girgenti]]. * L'edilizzia rapprisintau e rapprisenta ancora ora lu muturi veru di l'econumìa dâ citati, nfatti tanti mprinnitura èdili dâ [[pruvincia di Girgenti]] sunnu favarisi. == Cultura == * Favara è nota n tuttu lu tirritoriu nazziunali pâ sò scuola di scacchi, nfatti ntô cursu di l'anni tanti favarisi, tra cui li frati Sgaritu, si pusizziunaru ntra li primìssimi pusizzioni ntô panurama nazziunali. === Mùsica === * A Favara, e â [[Sicilia]] n ginirali, è didicata la canzuna [[rap]] [[lingua francisa|francisi]] ''Pour la Sicile mon île'' di [[Salvatore Fuca]]. La canzuna appi un successu discretu [[Francia|Oltralpi]], speci ntra li mmigrati d'urìggini siciliana. CCMP[https://web.archive.org/web/20070826131311/http://www.compagniacmp.it/]. La [[Compagnia di Canto e Musica Popolare]], nasci ntô girgintanu e esprimi la vita dâ genti ùmili attraversu li canti e li sunati pupulari. La Compagnia di Canto e Musica Popolare è cumposta di [[Pasquali Augellu]] - pircussioni, [[Giuseppi Calabresi]] - chitarra e vuci, [[Antoniu Lentini]] - contrabbassu, [[Lurena Vetru]] vuci e chitarra, [[Maurizziu Piscopu]] - fisarmònica e vuci, [[Mimmu Pontillu]] - strumenti a plettru, già funnatura e/o cumpunenti dû “Gruppo di Canto Popolare Favarese”. Lu ricùpiru dâ granni tradizzioni dâ mùsica pupulari siciliana è lu sò mpegnu e la sò passioni. === Cìnima === * A Favara foru girati arcuni sceni di ''[[Il cammino della speranza]]'', nisciutu ntê sali ntô [[1950]]. Film diriggiutu di [[Petru Germi]], scrittu dû stissu riggista cu [[Fidiricu Fellini]] e [[Tulliu Pinelli]] e trattu dû rumanzu ''Cuori negli abissi'' di [[Ninu De Maria]]. Ursu d'argentu a [[Berlinu]]. La trama dû film cunta la storia d'arcuni minatura favarisi ca pàrtinu pâ [[Francia]] n cerca di ltravagghiu. === Radiu & TV === A Favara sunnu prisenti 1 TV e 3 radiu lucali ca trasmèttinu nta tutta la [[pruvincia di Girgenti]] e ntê pruvinci cunfinanti. * Radio Favara 101 * Radio In * Radio Rete 94 * La TV dâ citati è SICILIA TV. Visìbbili ntê pruvinci di Girgenti, Cartanissetta, Catania e Ragusa. == Gastrunumìa == * Favara è canusciuta comu "la citati di l'agneddu pasquali": stu pruduttu duciariu di ricetta favarisa a basi di mènnuli e [[frastuca|frastuchi]] è tìpicu dû pirìudu di [[Pasqua]] e è abbastanti canusciutu nta l'[[Italia]]. * Àutru tìpicu piattu di Favara è la Minestra di Santu Giuseppi, na [[minestra]] priparata cu tanti varitati di pasta e di virdura. == Tradizzioni e Manifistazzioni == * ''Sagra di l'agneddu pasquali'', si svorgi dû [[1997]] duranti la [[Simana Santa]]. * 19 marzu, Festa 'rî San Giuseppe. Fisteggiamenti. Nunustanti lu Patronu di Favara sìa Sant'Antoniu di Pàduva, la festa riliggiusa principali è chidda ca si fà pi Santu Giuseppi. Nta sta festa veni cucinata la clàssica ministrata cu vari tipi di pasta e virduri, e n'àutra curiusitati è chidda di fistiari Santu Giuseppi nun lu [[19 di marzu]], jornu di Santu Giuseppi, ma a cavaddu ntra Austu e Sittèmmiru pi dari la pussibbilitati a li tanti emigrati di participàricci. * 13 giugnu, Festa di Sant'Antoniu di Pàduva. Fistiggiamenti. * 18 giugnu, Festa 'rî San Calojru. Fistiggiamenti. * Ogni annu si svolgi â ''Fiera di Ottobre''. Â fiera cadi l'ultima duminica dû misi di uttùviru e dura dô vennari 'mmediatamenti prima finu ô martiri succissivu. Â duminica matina si svolgi puru â ''Fiera degli animali''. * Â matina di Ferraustu si svolgi â ''Fiera degli animali''. == Sport == * Lu sport cchiù diffusu è lu [[càuciu (sport)|càuciu]]. Ntâ citati ci sunnu dui squatri: lu [[Pro Favara]], ca mìlita ntô campiunatu riggiunali d'Eccillenza, e lu [Mondial Favara][https://web.archive.org/web/20080323114055/http://www.mondialfavara.it/], ca mìlita n Prumuzzioni. * Dû [[1990]] si svorgi a Favara lu [[Fabaria Rally]], cu piloti pruvinenti di tuttu lu munnu. Di l'edizzioni dû [[2006]] lu [[Fabaria Rally]] fu abbinatu ô Trufeu Rally Asfaltu (TRA) addivintannu accusì lu secunnu [[Rally]] pi mpurtanza dâ [[Sicilia]] doppu la [[Targa Floriu]]. * Àutru sport laricamenti pratticatu è la [[baddavolu]], sìa maschili ca fimminili. * L'ASD Favara Millennium [https://web.archive.org/web/20080307135742/http://www.favaramillennium.it/] è la sucitati di baddavolu fimminili dâ citati. Ntô passatu militau n seri B2 (staggiuni 2005/2006). * Na rialtati baddavulìstica nova pigghia pedi a pàrtiri dû [[2006]]: l'[[ASD Aphesis]][https://web.archive.org/web/20080211075313/http://www.asdaphesis.it/], ca pâ staggiuni spurtiva 2007-2008 iscrivìu la squatra dî picciotti fìmmini ntâ prima divisioni e li picciuteddi fìmmini under 18 ntô campiunatu a giruni ùnicu pruvinciali. * La Arcieri Albatros Favara è la società sportiva di [[tiro con l'arco]]. * La Delfur [[Basket]] Favara è la società di [[Pallacanestro]] della città. * Il [[21 settembre]] [[2001]] il [[Palasport "A. Giglia"]] di Favara ha ospitato la finale della Supercoppa Italiana di Pallavolo tra '''Sisley Treviso''' e '''Lube Banca Marche Macerata''' vinta per 3-0 dai trevigiani con i seguenti parziali: (28/26,25/23,25/22) * Il [[29 maggio]] [[1993]] la 7^ tappa del [[Giro d'Italia]] 1993 passò da Favara per poi concludersi ad Agrigento con la vittoria del [[Danimarca|danese]] [[Bjarne Riis]] === Nchianti spurtivi === '''Nchianti di Chiazzali Joca Olìmpici''': * [[Stadiu Cumunali "G. Bruccoleri"]] * Campu di Basket a l'apertu cu gradinata * Campu di Tennis a l'apertu cu gradinata '''Nchianti di c. da Pioppu''': * [[Palasport "A. Giglia"]] * Piscina Cumunali '''Nchiantu di Vìa Girgenti''': * Campu di caucettu cu gradinata == Curiusitati == * A Favara s'attrova la Cruci Franciscana "Tao" cchiù granni dû munnu, è arricavata ntâ pavimentazzioni dû cimiteru di "Piana traversa", ntâ pirifirìa nord dâ citati e si pò ammirari ntâ sò cumpritizza sulu tràmiti viduta aèria. == Pirsunaggi famusi == * Baruni [[Antoniu Mendula]] ([[1828]]-[[1908]]), filàntrupu, binifatturi dâ cumunitati favarisa, ampelògrafu di fama nternazziunali. * Munsignuri Birnardinu Sarvaturi Re, vìscuvu di [[Lìpari]]. * [[Gaspanu Ambrosini]] ([[1886]]-[[1985]]), [[pulìtica|pulìticu]], prisidenti dâ [[Corti custituzziunali dâ Ripùbbrica taliana|Corti Custituzziunali]] e mèmmiru di l'[[Assimbrea Custituenti]]. * [[Gaitanu Guarinu]] ([[1902]]-[[1946]]), ex sìnnicu e vìttima dâ [[Mafia]]. * [[Calòjiru Marroni]] ([[1889]]-[[1945]]), mpiegatu favarisi ô cumuni di [[Varisi]], aiutau tanti [[ebbreu|ebbrei]] a scappari dî furî nazzisti farsificannu ducumenti di ricanuscimentu. * [[Sarvaturi Schifanu]] ([[1947]]-[[2000]]), chef di fama nternazziunali. Cucinau pi Papa Giuvanni Pàulu II, pâ Riggina Lisabbedda di Ngriterra, pî Riali di Svezzia. Ntô [[1996]] arricivìu la làuria «Honoris causa» n Scienzi di l'alimentazzioni. Lu [[22 d'uttùviru]] dû [[1999]] a [[Firenzi]] arricivìu lu premiu nternazziunali «Caterina dei Medici». == Giamillaggi == Favara è giamillata cu: * [[Andújar]], [[Spagna]], dû [[2004]] == Noti == <references/> == Lijami di fora == * [https://web.archive.org/web/20080226011242/http://www.comune.favara.ag.it/ Purtali ufficiali dû cumuni di Favara] * [http://www.favaraweb.it/ Situ nun ufficiali dâ citati di Favara] * [https://web.archive.org/web/20030730110648/http://www.fabaria.it/ Fabaria.it - Nu situ supra Favara] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] p7rl6tw87riik9mxi8e0d5i8wnw22h3 Rubbricazzioni 0 38251 782155 747926 2026-05-22T01:08:56Z InternetArchiveBot 37902 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 782155 wikitext text/x-wiki {{O}} [[File:illuminated.bible.closeup.arp.jpg|thumb|right|300px|Rubbricazzioni e [[manuscrittu illuminatu manuscript|illuminazzioni]] 'nta a Bibbila di Malmesbury di lu 1407]] [[File:IncunabulumDetail.jpg|thumb|right|300px|Dittagliu di na rara Bibbia Littiranìura ([[1497]]) stampata e rubbricata a [[Strasburgu]] di J.R.Grueninger.]] A '''Rubbricazzioni''' era unu di lu munzieddu di scalina nta lu prucessu [[mediuevu|medievali]] di produzzioni di [[manuscritu|manuscritta]].<br /> Li praticanta dâ rubricazzioni eranu ciamati ''rubbricattura'' e erunu [[scribi]] spicializzati c'arricivieunu testa dô manuscrittu urigginali e u supplimintaunu cu testu ggiuntivu 'n inchiostru russu ppi infatizzarilu. Lu termini "rubbricazzioni" veni di lu [[latinu]] ''rubrico'' zoè "culurari in russu".<br /> <!--di tradurri A pratica di solitu The practice usually entailed the addition of red headings to mark the end of one section of text and the beginning of another. Such headings were sometimes used to introduce the subject of the following section or to declare its purpose and function. Rubrication was used so often in this regard that the term ''[[Rubric_(typography)|rubric]]'' was commonly used as a generic term for headers of any type or color, though it technically referred only to headers to which red ink had been added. --> A rubbricazzioni putissi ssiri macari usata ppi infatizzari lu carattiri di partenza di nu cantu o n'autra divisioni di lu testu.<br /> Stu particulari tipu di rubbricazzioni eni simili â [[fioritura]], unni l'inchiostru russu eni usatu ppi dari nu stili a lu carattiri di partenza cu cerchi e spirali artistichi.<br /> 'Nta ogni casu lu prucessu eni moltu menu ilabburatu di chiddu di lu manuscrittu illuminatu unni l'immaggina dittagliati sunu incurpurata 'nta lu manuscrittu spessu 'nta strati fina di [[oru]] ppi dari n'apparenza di luci 'ntra lu testu.<br /> Di solitu lu scriba di lu manuscrittu inizziali avissi avutu cura di scrivìri noti a lu rubbricaturi in forma d'annutazzioni a margini di lu testu.<br /> Sti noti erunu iffitivamenti indicazzioni di "rubbricari cani" o "junci na rubbrica". 'Nta nu munzieddu d'autri casi, lu scriba inizziali avìa macari a funzioni di rubbricaturi, e duqnui mintìa a rubbricazzioni unni era nicissaria senza ca nudu ci o ricìa. Chissu eni 'mpurtanti, picchini li annutazzioni di lu scriba a lu rubbricaturi poni ssiri utilizzati di li storici ca disciplina da codiculuggìa ppi staibilir l'epuca storica di nu manuscrittu o a pruvinienza.<br /> Praticanta di l'autu mediuevu istisiru a pratica dâ rubbricazzioni ppi includiri l'usu di autri culuri e nun sulu lu russu. Di solitu li culura alternativi erunu lu blu e lu virdi.<br /> == Ljiami sterna == * [https://web.archive.org/web/20110604152545/http://www.ualberta.ca/~sreimer/ms-course/course/dcrtn-il.htm Studia di Manuscritta: Dicorazzioni e Illuminazioni (lingua angrisi)] * [https://web.archive.org/web/20060904131609/http://www2.art.utah.edu/Paging_Through/glossary.html Sfugliari Attraversu li Viti Mediuivali (lingua angrisi)] * [https://web.archive.org/web/20070305072425/http://www.win.ua.ac.be/~pavp/genea/kirby/prepare1.html A fabbricazzioni di nu manuscrittu (lingua angrisi)] l308g1di1cu069i2s8qzctqt9jm1812 Utenti:PK2 2 66827 782156 774232 2026-05-22T06:23:05Z PK2 5419 add user pages for new Wikipedia editions 782156 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- | [[User:PK2/sandbox|This]] is where my sandbox pages in different languages are |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My user pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2|User page]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2|User page]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2|User page]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2|User page]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2|User page]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2|User page]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2|User page]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2|User page]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2|User page]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2|User page]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2|User page]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2|User page]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2|User page]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2|User page]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2|User page]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2|User page]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2|User page]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2|User page]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2|User page]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2|User page]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2|User page]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2|User page]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2|User page]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2|User page]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2|User page]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2|User page]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2|User page]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2|User page]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2|User page]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2|User page]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2|User page]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2|User page]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2|User page]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2|User page]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2|User page]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2|User page]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2|User page]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2|User page]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2|User page]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2|User page]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2|User page]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2|User page]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2|User page]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2|User page]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2|User page]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2|User page]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2|User page]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2|User page]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2|User page]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2|User page]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2|User page]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2|User page]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2|User page]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2|User page]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2|User page]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2|User page]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2|User page]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2|User page]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2|User page]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2|User page]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2|User page]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2|User page]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2|User page]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2|User page]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2|User page]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2|User page]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2|User page]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2|User page]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2|User page]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2|User page]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2|User page]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2|User page]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2|User page]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2|User page]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2|User page]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2|User page]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2|User page]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2|User page]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2|User page]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2|User page]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2|User page]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2|User page]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2|User page]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2|User page]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2|User page]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2|User page]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2|User page]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2|User page]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2|User page]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2|User page]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2|User page]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2|User page]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2|User page]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2|User page]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2|User page]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2|User page]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2|User page]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2|User page]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2|User page]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2|User page]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2|User page]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2|User page]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2|User page]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2|User page]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2|User page]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2|User page]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2|User page]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2|User page]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2|User page]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2|User page]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2|User page]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2|User page]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2|User page]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2|User page]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2|User page]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2|User page]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2|User page]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2|User page]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2|User page]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2|User page]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2|User page]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2|User page]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2|User page]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2|User page]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2|User page]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2|User page]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2|User page]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2|User page]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2|User page]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2|User page]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2|User page]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2|User page]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2|User page]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2|User page]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2|User page]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2|User page]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2|User page]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2|User page]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2|User page]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2|User page]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2|User page]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2|User page]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2|User page]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2|User page]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2|User page]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2|User page]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2|User page]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2|User page]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2|User page]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2|User page]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2|User page]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2|User page]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2|User page]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2|User page]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2|User page]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2|User page]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2|User page]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2|User page]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2|User page]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2|User page]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2|User page]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2|User page]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2|User page]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2|User page]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2|User page]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2|User page]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2|User page]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2|User page]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2|User page]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2|User page]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2|User page]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2|User page]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2|User page]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2|User page]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2|User page]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2|User page]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2|User page]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2|User page]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2|User page]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2|User page]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2|User page]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2|User page]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2|User page]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2|User page]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2|User page]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2|User page]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2|User page]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2|User page]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2|User page]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2|User page]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2|User page]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2|User page]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2|User page]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2|User page]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2|User page]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2|User page]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2|User page]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2|User page]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2|User page]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2|User page]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2|User page]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2|User page]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2|User page]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2|User page]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2|User page]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2|User page]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2|User page]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2|User page]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2|User page]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2|User page]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2|User page]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2|User page]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2|User page]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2|User page]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2|User page]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2|User page]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2|User page]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2|User page]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2|User page]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2|User page]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2|User page]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2|User page]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2|User page]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2|User page]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2|User page]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2|User page]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2|User page]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2|User page]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2|User page]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2|User page]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2|User page]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2|User page]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2|User page]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2|User page]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2|User page]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2|User page]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2|User page]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2|User page]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2|User page]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2|User page]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2|User page]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2|User page]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2|User page]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2|User page]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2|User page]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2|User page]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2|User page]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2|User page]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2|User page]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2|User page]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2|User page]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2|User page]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2|User page]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2|User page]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2|User page]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2|User page]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2|User page]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2|User page]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2|User page]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2|User page]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2|User page]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2|User page]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2|User page]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2|User page]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2|User page]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2|User page]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2|User page]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2|User page]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2|User page]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2|User page]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2|User page]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2|User page]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2|User page]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2|User page]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2|User page]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2|User page]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2|User page]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} dud3tixug1qffje4pl8q76cccmmhg8l Grand Theft Auto V 0 67356 782154 781828 2026-05-21T21:12:03Z CommonsDelinker 524 [[commons:User:Orgullobot/commands|Bot]]: Cancillatu lu file Grand_Theft_Auto_V_logo.png da [[Wikimedia Commons|Commons]] da Polarlys pirchì: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]] 782154 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; width: 400px; border: 2px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 10px; margin-left: 15px; font-size: 100%; line-height: 1.5em;" |- | colspan="2" style="text-align: center; background: white; padding: 15px;" | |- | style="width: 30%;" | '''Sviluppu''' || [[Rockstar North]] |- | '''Pubblicazzioni''' || [[Rockstar Games]] |- | '''Serie''' || [[Grand Theft Auto (serie)|Grand Theft Auto]] |- | '''Data nisciuta''' || [[17 di sittèmmiru]] [[2013]] |- | '''Gèniri''' || Action-adventure, [[Open World]] |- | '''Piattaformi''' || * [[PlayStation 3]] * [[Xbox 360]] * [[PlayStation 4]] * [[Xbox One]] * [[PC]] ([[Microsoft Windows]]) * [[PlayStation 5]] * [[Xbox Series X e Series S|Xbox Series X/S]] |- | '''Precedutu di''' || [[Grand Theft Auto IV]] |- | '''Siputu di''' || [[Grand Theft Auto VI]] |} '''Grand Theft Auto V''' (canusciutu macari comu '''GTA V''' o '''GTA 5''') è un videujocu d'azzioni e avventura ''open world'' sviluppatu di [[Rockstar North]] e pubblicatu di [[Rockstar Games]]. Nesci ntô [[2013]] e addivintau sùbbitu unu dî jochi cchiù mpurtanti dâ storia, rimpìu record di vinnuti in pochi uri. == Ambientazzioni == Lu jocu è ambientatu nta lu statu fittiziu di '''San Andreas''', ca rapprisenta la [[California]] dû Sud. La mappa è divisa in dui zone principali: * '''Los Santos:''' Na metropoli giganti ispirata a [[Los Angeles]], cu grattaceli, viddi di lussu e quarteri di periferia. * '''Blaine County:''' Na zona rurali cu deserti, muntagni (comu u Monte Chiliad), laghi e picchi paisi isulati. == Trama e Personaggi == Pi la prima vota nta la serie, lu jucaturi cuntrulla tri prutagunisti diversi, ognunu cu la so' pirsunalità e abilità: 1. '''Michael De Santa:''' Un rapinaturi di banchi a riposu ca fici un pattu cu l'[[FBI]] (chiamata FIB ntô jocu). Vivi a Rockford Hills ma è nfilici cu la so' famìgghia. 2. '''Franklin Clinton:''' Un carusu ca campa a Los Santos Sud e cerca di acchianari di liveddu nta la criminalità organizzata. Vidi a Michael comu un mastru. 3. '''Trevor Philips:''' Un pazzu scatinatu ca vivi ntô desertu di Sandy Shores. È un ex piluta e ex socio di Michael, famusu pi la so' violenza mprevidibbili. La storia prìncipi gira attornu ê "Colpi" (''Heists''), missioni cumplessi unni li tri soci hannu a pianificari e fari rapini giganti a banchi o labburatori segreti. == Modalità di jocu == Lu ''gameplay'' offri na libbirtà quasi infinita: * '''Cambiu ràpidu:''' Si pò passari di un personaggiu a n'àutru cu un tastu, vidennu la telecamera ca "vola" di na parti a l'àutra dâ mappa. * '''Attività:''' Si pò fari di tuttu: jucari a tennis, a golf, fari paracadutismu, accattari palazzi, canciari machini e vistiti. * '''Vèstia:''' Ci sunnu cintinara di veiculi: automobili, muturi, aerei, elicòtteri, suttamarini e barchi. == Grand Theft Auto Online == Assai dû successu di GTA V è duvutu a '''GTA Online''', la modalità multijocu. Ccà lu jucaturi crea lu so' personaggiu e pò fari missioni cu l'amici, custruìri un imperu criminali, accattari bunker, night club e casinò. È un mondu ca veni aggiurnatu ancora oji di Rockstar Games. == Record e Successu == GTA V è lu prudottu di ntrattinimentu ca fici cchiù sordi nta tutta la storia. Vendìu cchiù di 190 miliuna di copii e vinsi un saccu di premi comu "Jocu di l'Annu". == Noti == <references /> [[Catigurìa:Vidiuggiochi]] [[Catigurìa:Grand Theft Auto]] 95gxwwzmbd814q2g1i16o652jsd0xib