Wikipedia scnwiki https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Mèdia Spiciali Discussioni Utenti Discussioni utenti Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiutu Discussioni aiutu Catigurìa Discussioni catigurìa Purtali Discussioni purtali Pruggettu Discussioni pruggettu TimedText TimedText talk Mòdulu Discussioni mòdulu Evento Discussioni evento Partitu Sucialista Italianu 0 54917 782343 754944 2026-05-31T00:06:07Z InternetArchiveBot 37902 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 782343 wikitext text/x-wiki Lu '''Partitu Sucialista Italianu''', spissu chiamatu simplicimenti '''PSI''', è nu [[partitu]] italianu.<ref>Talìa la [https://web.archive.org/web/20130409233326/http://www.partitosocialista.it/site/il-partito_la-storia/298/la-storia.aspx Storia dû PSI]</ref> Fu funnatu ntô lu [[14 di austu]] [[1892]] a [[Gènuva]]. Si basa supra a lu [[sucialìsimu]] e l'idiali ispirati di li funnatura [[Filippu Turati]] [[Guidu Albertelli]] e [[Claudiu Treves]], ammiscati cu l'ética di la [[sucialdimucrazzìa]] e lu [[rifurmismu]]. Ntra li funnatura ntî lu mmidiatu doppuguerra cci furu [[Pietro Nenni]], [[Giulianu Vassalli]], [[Ignàzziu Silone]], [[Leliu Basso]], [[Giuseppi Romita]] e puri [[Sandru Pertini]] e [[Giuseppi Saragat]] ca po divintarunu [[Prisidenti dâ Ripùbbrica Taliana|prisidenti dâ ripùbbrica]]. Fu partitu di [[cuvèrnu]] ntî l'[[anni '80]] e [[anni '90|'90]].Lu partitu, videmma n sequitu a vari scannali, spicialmenti [[Mani puliti]] si ndibulì e arcuni di li sò membri si sparteru ntra àutri partiti, [[Forza Italia]], [[Popolo delle libertà]] e [[Futuro e libertà]]. Accamora lu sicritariu dû partitu è Riccardu Nencini.<ref>(2013)</ref> == Noti == <references/> ==Lijami nterni== * [[Sandru Pertini]] * [[Bittinu Craxi]] ==Lijami di fora== *[http://www.domanisocialista.it/tesseresocialiste.htm Tutti i tissiri di lu Partitu Sucialista Italianu 1905-1992] === Sìmmuli === *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=A&dtel=02/06/1946&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=15&ccp=7 Sìmmulu PSIUP 1943-1947] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=07/06/1953&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=2&ccp=2 Sìmmulu PSI 1947-1966] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=19/05/1968&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=2&ccp=4 Sìmmulu PSI-PSDI uniti 1966-1969] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=07/05/1972&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=2&ccp=2 Sìmmulu PSI 1970-1978] *[https://web.archive.org/web/20110722024122/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/action,viewer/Itemid,3/page,0005/articleid,1083_01_1978_0071_0005_15641238/ Sìmmulu PSI aprili-uttùviru 1978] [[File:Craxi-41congressopsi-palazzosporttorino-29marzo2aprile1978.jpg|thumb|260px|Craxi al congresso socialista del 1978]] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=03/06/1979&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=3&ccp=357 Sìmmulu PSI 1978-1987] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=14/06/1987&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=3&ccp=357 Sìmmulu PSI 1987-1991] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=05/04/1992&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=4&ccp=357 Sìmmulu PSI 1991-1993] *[http://elezionistorico.interno.it/imgContrassegno.php?tpel=C&dtel=27/03/1994&tpa=I&tpe=A&ne=&tpseg=C&nlg=51&ccp=357 Sìmmulu PSI 1993-1994] [[Catigurìa:Pulìtica]] [[Catigurìa:Italia]] mk2tte1nt7k1ynnkagjj6rnm7m0468s Vitivinicula 'n Sicilia 0 67450 782344 2026-05-31T11:05:46Z ~2026-32378-54 51128 Vitivinicula 782344 wikitext text/x-wiki La '''vitivinicula 'n Sicilia''' è l'insieme di li attività di curtivu di la vigna e pruduzioni di vinu fatti 'nta la riggioni siciliana. La superfici vitata arriva a circa 103.000 [[ittaru|ittara]]<ref name="AssoviniSicilia">{{cita web |url=https://www.assovini.it/italia/sicilia |titulu=Sicilia |sitweb=Assovini.it |edituri=Assovini |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref>, e la Sicilia è una di li principali zoni vitiviniculi d'Italia ppi superfici e vulumi di pruduzioni. == Storia == La scuperta di resti organici 'ntra giari di l'[[Età di Rami]] ni li siti piriistorici di monte Kronio ([[Sciacca]]) e Sant'Ippolito ([[Caltagirone]]) ha fattu pinzari ca la pruduzioni di vinu 'n Sicilia è tra li chiù antichi documentati no munnu, risalenti a no menu di 6.000 anni fa.<ref name="ItWikiVitiSicilia">{{cita web |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Viticoltura_in_Sicilia |titulu=Viticoltura in Sicilia |sitweb=Wikipedia taliana |edituri=Wikipedia |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> La vitivinicula organizzata si spargìu 'ntâ Sicilia urientali a partiri di la [[culunizzazioni greca]] (seculi VII-VI a.C.), cu lu sistema di pruduzioni chiamatu ad ''alberello''.<ref name="AssoviniSicilia" /> Li [[invasioni barbarichi]] facìru calàri la viticultura; l'attività tornò in parti duranti la [[duminazioni araba]], no già ppi fari vinu —priibitu da lu [[Corano]]— ma ppi fari [[uba passa]].<ref name="AssoviniSicilia" /> Duranti lu pirìudu [[Sicilia normanna|normannu]] (seculi XI-XII), la viticultura si spargìu di nuovo, e la vigna vinni culivata anca ppi scopi liturgici.<ref name="BIBESVino">{{cita web |url=https://blog.bibes.it/la-sicilia/ |titulu=I vini della Sicilia incastonati nel cuore del Mediterraneo |sitweb=Bibes.it |data=2024-09-09 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Ni lu pirìudu [[Corona d'Aragona|aragoniusu]] e spagnolu, l'agricultura tornò a svilupparisi.<ref name="SiciliaDoc">{{cita web |url=https://siciliadoc.wine/la-sicilia/ |titulu=La Sicilia |sitweb=SiciliaDoc.wine |edituri=Consorzio Sicilia DOC |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Ni lu 1773, lu cummercianti 'nglisi [[John Woodhouse]] arrivau no portu di [[Marsala]] e preparau lu primu [[Marsala (vinu)|vinu di Marsala]], agghiunghennu alcool a li vini locali cu lu [[mètudu soleras]].<ref name="ItWikiVitiSicilia" /> Ni lu siculu XIX nasciuru li chiossà impurtanti cantine storichi: Duca di Salaparuta (1824), Florio (1836) e Carlo Pellegrino (1880).<ref name="Quattrocalici">{{cita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sicilia/ |titulu=Il Vino in Sicilia |sitweb=Quattrocalici.it |data=2024-03-14 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> A partiri di lu 1870, la [[fillossera]] distinsi li vigneti francisi, criannu na forta dumanda di vinu sicilianu: tra lu 1871 e lu 1880 l'esportazioni passaru di circa 100.000 hl l'annu a chiossà di 760.000 hl.<ref name="DialoghiMed">{{cita web |url=https://www.istitutoeuroarabo.it/DM/vite-e-vino-nella-sicilia-dell%CA%BC800-prima-e-dopo-la-devastazione-della-fillossera/ |titulu=Vite e vino nella Sicilia dell'800, prima e dopo la fillossera |sitweb=Dialoghi Mediterranei |edituri=Istituto Euro-Arabo |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Ni lu 1881 la fillossera arrivau 'n Sicilia e distruì li vigneti; ni lu 1888 la rrittura di l'accordu commerciali cu la Francia fici calari di botto l'esportazioni.<ref name="Quattrocalici" /> A partiri di l'anni '70 di lu Noviciento, lu miglioramentu di li tecnichi di vinificazioni purtau a l'istituzione di numarusi dinominazioni d'urigini.<ref name="ItWikiVitiSicilia" /> Ni l'anni '90, cuminciau la pruduzioni di vini russi di qualità a basi di [[Nero d'Avola]] e di vigni 'nternazionali comu lu [[Cabernet Sauvignon]], lu [[Merlot]] e lu [[Syrah]].<ref name="TerreSicilianeIGT">{{cita web |url=https://www.agraria.org/vini/terre-siciliane-igt.htm |titulu=Terre Siciliane IGT |sitweb=Agraria.org |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> == Zoni vitiviniculi == Lu tirritoriu sicilianu si dividi 'n tri granni distretti vitiviniculi.<ref name="ItaliaDeVini">{{cita web |url=http://www.italiadeivini.com/regione/11/sicilia.php |titulu=Sicilia: cantine, vitigni e vini caratteristici |sitweb=ItaliaDeVini.com |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> === Zona uccidentali (pruvincia di Trapani) === La pruvincia di [[Trapani]] teni chiossà di la metà di la superfici vitata e di la pruduzioni rriggiunali.<ref name="RimontgoWineries">{{cita web |url=https://www.rimontgowineries.com/blog/it/sicilia-2/ |titulu=Sicilia: continente vinicolo nel cuore del Mediterraneo |sitweb=Rimontgó Wineries |data=2026-02-09 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Cca si producunu lu [[Marsala (vinu)|Marsala DOC]], [[Alcamo DOC|Alcamo]], Delia Nivolelli e Erice, e lu [[Passito di Pantelleria DOC|Passito di Pantelleria]] n'isola omonima.<ref name="TannicoSicilia">{{cita web |url=https://www.tannico.it/blogs/guide/vini-italiani-vini-siciliani |titulu=Vini Siciliani: i vitigni e le DOC più importanti |sitweb=Tannico.it |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Li terreni su' carchi di carcari, lu clima è asciuttu, e lu paesagiu è dominatu di li vigneti ad alberello cu privalenza di vigni bianchi.<ref name="ItaliaDeVini" /> === Zona norda-urientali (Etna e Missina) === La zona 'ntornu a l'[[Etna (vulcanu)|Etna]], ni la pruvincia di [[Catania]], si distingui ppi li sò terreni vulcanici e lu sò [[microclima]].<ref name="INGVAmbiente">{{cita web |url=https://ingvambiente.com/2024/01/30/geologia-e-vino-sud-italia-e-isole/ |titulu=La geologia in un calice di vino: Italia Meridionale ed Isole |sitweb=INGVambiente |edituri=INGV |data=2024-01-30 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> La cumposizioni vulcanica di lu solu duna alli vini na sensazzioni di mineralità, e la natura isolata di la zona pittìu a tanti vigni di scampari a lu fillossera di lu siculu XIX.<ref name="SvinandoSicilia">{{cita web |url=https://www.svinando.com/blog/conoscere-il-vino-vini-siciliani |titulu=Vini siciliani: principali vitigni e zone di produzione |sitweb=Svinando.com |data=2023-05-05 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Ni la pruvincia di [[Missina]] su' li DOC Faro, Mamertino e Malvasia delle Lipari.<ref name="TannicoSicilia" /> === Zona miriidionali (Ragusa e Siracusa) === 'Nta la Sicilia sudi-urientali, supra li terrazzi e li piani costieri a calcareniti, si producunu li DOC Eloro, Cerasuolo di Vittoria (l'unica [[DOCG]] di la riggioni), Vittoria, Siracusa, Noto e Riesi.<ref name="INGVAmbiente" /> === Isuli minuri === A [[Pantelleria]], li vigneti su' situati di lu livellu di lu mari finu a chiossà di 500 m di autizza, e lu prodottu principali è lu [[Passito di Pantelleria DOC]] di [[Zibibbo]].<ref name="ProvidISicilia">{{cita web |url=https://www.providisicilia.it/territorio/ |titulu=Territorio siciliano – Produzione dei vini in Sicilia |sitweb=Providi Sicilia |data=2019-12-30 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Ni l'[[arcipilagu di li Ioli|arcipilagu iulianu]], la vigna s'autieva principalmenti a Salina, Lipari e Vulcano.<ref name="ProvidISicilia" /> == Clima == Lu clima di la Sicilia è principalmenti [[clima miditerraneu|miditerraniu]], cu l'estati cavudi e asciutti e l'inverni mili cu poca chiuvuta.<ref name="AssoviniSicilia" /> Ni li zoni 'nterni e muntagnosi —in partiulari supra li firianchi di l'Etna e di li [[Madonie]]— lu clima è [[clima continentali|continentali]], cu forti variacioni di temperatura.<ref name="AssoviniSicilia" /> La mancanza di chiuvuta duranti la staggioni di crisciuta di la vigna ridduci lu risicu di malati fungini.<ref name="Quattrocalici" /> Li venti di mari moderanu li temperature ni li zoni costieri, mentri l'autizza di l'Etna —unni li vigneti arrivanu a 1.100 m supra lu mari— crea cundiziuna chiù friddi.<ref name="ProvidISicilia" /> == Solu == La natura di li terreni varia a secunna di la zona. Ni la parti uccidentali e 'ntirna, privalunu terreni calcarei e argillo-arinacei.<ref name="ItaliaDeVini" /><ref name="INGVAmbiente" /> Ni la Sicilia norda-urientali, li terreni derivunu di l'attività vulcanica di l'Etna (lave, lapilli, cinniri e sàbbii) e hannu n'auta cumpunenti minerali.<ref name="OriginalItalia">{{cita web |url=https://www.originalitalia.it/magazine/lunicita-della-sicilia/ |titulu=L'unicità della Sicilia |sitweb=OriginalItalia.it |data=2022-10-04 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Ni la Sicilia sudi-urientali, li terreni calcarei e vulcanici su' adatti a lu curtivu di lu [[Nero d'Avola]].<ref name="OriginalItalia" /> A Pantelleria e ni li Ioli Iuliani, lu solu è pur'iddu di urigini vulcanica.<ref name="ProvidISicilia" /> Li sistemi di allivamentu chiù diffusi su' lu [[cordone speronato]], lu [[Guyot]] e l'alberello.<ref name="OriginalItalia" /> == Varità == Li vigneti siciliani su' cummusti principalmenti di vigni a bacca bianca, ca rraprisentanu tra lu 53% e lu 65% di la superfici totali.<ref name="INGVAmbiente" /><ref name="Quattrocalici" /> Li principali varità culivati su':<ref name="TannicoSicilia" /><ref name="SvinandoSicilia" /> === Vigni a bacca bianca === * [[Catarratto]] (la chiù sparguta di l'isola, cu li tipi bianco comune e bianco lucido) * [[Grillo (vigna)|Grillo]] * [[Inzolia]] (anca chiamata Ansonica) * [[Grecanico]] * [[Carricante]] * [[Damaschino]] * [[Malvasia di Lipari]] * [[Zibibbo]] (Moscato di Alessandria) * [[Müller-Thurgau]] * [[Chardonnay]] * [[Sauvignon blanc|Sauvignon]] === Vigni a bacca russa === * [[Nero d'Avola]] (Calabrese) * [[Nerello Mascalese]] * [[Nerello Cappuccio]] * [[Frappato]] * [[Perricone]] (Pignatello) * [[Nocera (vigna)|Nocera]] * [[Syrah]] * [[Merlot]] * [[Cabernet Sauvignon]] == Pruduzioni == === Dati ginirali === La superfici vitata è di circa 103.063 ittara, divisa tra collinari (65%), di pianura (30%) e muntagnusi (5%).<ref name="AssoviniSicilia" /> La pruduzioni totali arriva a circa 6.242.000 [[ittulitru|ittulitri]] di vinu, di li quali lu 16% su' vini [[DOP]] (DOC e DOCG) e lu 44% su' vini [[IGP]] (IGT).<ref name="AssoviniSicilia" /> Li vini bianchi e rusati rraprisentanu lu 53% e li russi lu 47%.<ref name="AssoviniSicilia" /> === Principali vini === Tra li vini prudutti: * ''[[Marsala (vinu)|Marsala DOC]]'': vinu liquorusu a basi di [[Grillo (vigna)|Grillo]], [[Catarratto]] e [[Inzolia]] ppi li tipi doratu e ammaratu, e di [[Perricone]], [[Nero d'Avola]] e [[Nerello Mascalese]] ppi lu rubino. Fu lu primu vinu DOC di la storia vinicula taliana.<ref name="ItWikiVitiSicilia" /> * ''[[Cerasuolo di Vittoria]] DOCG'': l'unica DOCG di la riggioni, pruduciuta ni li pruvinci di Ragusa, Caltanissetta e Catania cu [[Nero d'Avola]] e [[Frappato]].<ref name="ClickWine">{{cita web |url=https://clickwine.it/it/330-vini-della-sicilia |titulu=Vendita Online i Vini della Sicilia |sitweb=Clickwine.it |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> * ''[[Etna DOC]]'': connuciuta ppi li sò vini bianchi e russi minerali, a basi di [[Carricante]] e [[Nerello Mascalese]].<ref name="SvinandoSicilia" /> * ''[[Passito di Pantelleria DOC]]'': vinu duci di ubi passiti di [[Zibibbo]].<ref name="SvinandoSicilia" /> * ''[[Malvasia delle Lipari DOC]]'': vinu passitu di l'arcipilagu iulianu.<ref name="Quattrocalici" /> * ''Faro DOC'': vinu russu di li culini di Missina.<ref name="Quattrocalici" /> * ''Noto DOC'': pruduciutu cu Moscato Bianco ni la zona di Noto, pruvincia di Siracusa.<ref name="Quattrocalici" /> === Dinuminazioni e normativa === La riggioni teni li siguenti dinuminazioni rricanusciuti:<ref name="Federdoc">{{cita web |url=https://www.federdoc.com/vini-a-d-o/sicilia/ |titulu=Sicilia – Federdoc |sitweb=Federdoc.com |edituri=Federdoc |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref><ref name="WineInSicilia">{{cita web |url=https://www.wineinsicily.com/mappa-vini-doc-docg-igt-regione-sicilia/ |titulu=I vini IGT, DOC e DOCG della regione Sicilia |sitweb=WineInSicily.com |data=2026-04-22 |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> ==== DOCG (1) ==== * [[Cerasuolo di Vittoria]] ==== DOC (23) ==== * [[Alcamo DOC|Alcamo]], [[Contea di Sclafani DOC|Contea di Sclafani]], [[Contessa Entellina DOC|Contessa Entellina]], [[Delia Nivolelli DOC|Delia Nivolelli]], [[Eloro DOC|Eloro]], [[Erice DOC|Erice]], [[Etna DOC|Etna]], [[Faro DOC|Faro]], [[Malvasia delle Lipari DOC|Malvasia delle Lipari]], [[Mamertino di Milazzo DOC|Mamertino di Milazzo]], [[Marsala DOC|Marsala]], [[Menfi DOC|Menfi]], [[Monreale DOC|Monreale]], [[Noto DOC|Noto]], [[Pantelleria DOC|Pantelleria]], [[Riesi DOC|Riesi]], [[Salaparuta DOC|Salaparuta]], [[Sambuca di Sicilia DOC|Sambuca di Sicilia]], [[Santa Margherita di Belice DOC|Santa Margherita di Belice]], [[Sciacca DOC|Sciacca]], [[Sicilia DOC|Sicilia]], [[Siracusa DOC|Siracusa]], [[Vittoria DOC|Vittoria]] ==== IGT (7) ==== * [[Avola (IGT)|Avola]], [[Camarro (IGT)|Camarro]], [[Fontanarossa di Cerda (IGT)|Fontanarossa di Cerda]], [[Salemi (IGT)|Salemi]], [[Salina (IGT)|Salina]], [[Terre Siciliane (IGT)|Terre Siciliane]], [[Valle Belice (IGT)|Valle Belice]] La DOC Sicilia, rricanusciuta ni lu 1995 comu IGT e purtata a DOC ni lu 2011, cubri tuttu lu tirritoriu riggiunali.<ref name="AgrariaDoc">{{cita web |url=https://www.agraria.org/vini/sicilia-doc.htm |titulu=Sicilia DOC |sitweb=Agraria.org |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> Lu quadru normativu si basa supra lu Decretu Ligislativu taliani 61/2010 e lu Regolamentu UE n. 1308/2013, ca classificanu li DOC e DOCG comu [[DOP]] e li IGT comu [[IGP]].<ref name="IGTWikipedia">{{cita web |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Indicazione_geografica_tipica |titulu=Indicazione geografica tipica |sitweb=Wikipedia taliana |edituri=Wikipedia |lingua=talianu |datadiaccediri=2026-05-25 }}</ref> <references/> == Cullegamenti 'nterni === * [https://siciliadoc.wine Consorzio di tutela Sicilia DOC] * [https://www.federdoc.com/vini-a-d-o/sicilia/ Federdoc – Dinuminazioni di la Sicilia] 9yt9kfm1h539dpkeovus76yfbjjwm8f