Wikipedia
scnwiki
https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali
MediaWiki 1.47.0-wmf.7
first-letter
Mèdia
Spiciali
Discussioni
Utenti
Discussioni utenti
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiutu
Discussioni aiutu
Catigurìa
Discussioni catigurìa
Purtali
Discussioni purtali
Pruggettu
Discussioni pruggettu
TimedText
TimedText talk
Mòdulu
Discussioni mòdulu
Evento
Discussioni evento
Casteltèrmini
0
3065
782809
766229
2026-06-21T00:53:49Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782809
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|
nomucumuni=Casteltèrmini|
mmaggini=Casteltermini-Stemma.png|
muttu= |
nomuufficiali=Casteltermini|
pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] (AG)|
superfici=99|
abbitanti=8.773|
dinsita=89|
cumunilimitrofi=[[Acquaviva Plàtani]], [[Araguna (AG)]], [[Cammarata]], [[Campufrancu]] (CL), [[San Biaggiu Plàtini]], [[Sant'Àngilu Muxaru]], [[Santu Stèfanu Quisquina]], [[Sutera]] (CL)|
cap=92025|
prifissutelefonicu=+0922
}}
[[File:Casteltermini_%28AG%29.jpg|thumb|200px|Panurama di Casteltèrmini.]]
'''Casteltèrmini''' (o '''Castittèmmini''' ntâ parrata lucali) è un cumuni ca s'attrova a 44 chilòmitri di [[Girgenti]].
== Storia ==
Lu nomu Casteltèrmini è la cuntrazzioni di "Casteddu dâ famigghia Tèrmini" dû nomu dâ famigghia dû funnaturi. Lu burgu nascìu ntô [[1629]] cu "licentia populandi" a òpira dû nòbbuli Gian Vicenzu Marìa Tèrmini e Ferreri supra lu tirritoriu già abbitatu dâ Barunìa di Chiuddia, appartinenti â Cuntìa di [[Cammarata]]. Lu paisi appi lu sò pirìudu di sviluppu màssimu ntâ secunna mitati di l'[[XIX sèculu|ottucentu]] grazzi â prisenza di nummurusi mineri di [[sùrfiru]] (Cozzu Disi, Ruvitu, Sciruneddu, Mandravecchia e diversi àutri).
== Econumìa ==
La sò [[econumìa]] ô nizziu s'appujava n granni parti supra l’[[aggricultura]] assumìu n'aspettu cchiù nnustriali grazzi â minera di [[sùrfiru]], “Cozzu-Disi” una ntra li cchiù granni mineri di sùrfaru d’[[Auropa]] pressu la quali travagghiàvanu circa un migghiaru tra opirara e mpiegati. Li cunnizzioni di [[travagghiu]] dî surfarara èranu assai duri, si sfruttàvanu li carusi nun c’era arcuna tutela e sicurizza, travagghiàvanu n cunnizzioni quasi disumani e arricivìanu na paja ca a malapena ci pirmittìa di supravvìviri. La storia dâ Cozzu-Disi è purtroppu custillata di diversi gravi disastri ca pruvucaru tanti vìttimi e nvàlidi. Picca anni di travagghiu ntê mineri minàvanu la saluti dî giùvini surfarara. Ntô [[1884]] li giùvini surfarara ca si prisintaru n [[Sicilia]] â vìsita di leva militari foru 3672, ma d'iddi surtantu 203 foru dichiarati àbbili.
N’àutra [[nnustria]] supra la quali si funnava l’econumìa di Casteltèrmini fu chidda dâ [[Montedison]], appoi [[Italkali]], pi la lavurazzioni dî sali putàssici, ca dava travagghiu a circa duccentu opirara.
Pi tanti anni vantu di Casteltèrmini fu la pasta pruduciuta dû Pastificiu San Giuseppi ca vinìa mannata nta vari parti dâ [[Sicilia]]. La chiusura purtroppu dâ Minera, di l’Italkali e dû Pastificiu ditirminaru la crisi econòmica gravi ca grapìu n'àutra vota la vìa di l’[[emigrazzioni]] a tantìssimi famigghi di Casteltèrmini.
Puru siddu attuarmenti la sula rialità azziendali prisenti ntô tirritoriu è la [[Joeplast Srl]] ch'è una di l'Azziendi ticnologgicamenti cchiù avanzati a liveddu [[Auropa|aurupeu]] ntâ pruduzzioni di mballaggi flissìbbili n plàstica, urtimamenti pari arriggistràrisi quarchi signali nicu di nu svigghiu [[econumìa|econòmicu]] tìmidu: La minera Cozzu Disi avissi a addivintari lu primu museu minirariu dâ [[Sicilia]], lu sitturi [[arbergu|arbirgheru]], dû tuttu assenti nta l'anni passati, arrigistra tri nizziativi novi di cui n'agriturismu ca pò custituiri elementu di sinirgìa p'àutri sitturi econòmici.
== Turismu ==
Cù vìsita Casteltèrmini veni sùbbutu curputu dâ biddizza dâ granni Chiazza Domu unni s'attrova la maistusa Matrici, custruita ntâ prima mitati dû ‘600 ca custudisci priggèvuli òpiri comu: li stàtui ncantèvuli dû sculturi [[Micheli Cartaggiruni]] nciuriatu “lu Quarantinu”, dui teli dâ scola dû Velasquez dui dipinti di patri Fidili Tirritu di San Brasi, giuielli veri dû ‘700 sicilianu.
 fini di lu Càssaru Umbertu s'attrova la [[cresia]] di San Giuseppi posta supra nu basamentu rucciusu, ci si accedi attraversu na scalunata granni. La sò facciata semicirculari è na tistimunianza splèndida dû [[Baroccu]] Sicilianu. Lu sò pruspettu è di anni ripruduciutu nta quasi tutti li scenografìi dî trasmissioni televisivi [[RAI]] dû riggista [[Micheli Guardì]].
A circa tri [[chilòmitru|chilòmitri]] dû centru abbitatu s'attrova l’èrimu di Santa Cruci ùnica cresia a nun aviri na data di nàscita pricisa, ci si custudisci na granni cruci di lignu paleocristiana. E' la cruci di lignu cchiù antica dû munnu.
 pirifirìa est dû paisi s'attrova la splèndida “Villa Marìa” ca fu la casa dî Conti Lo Bue di Lemos. Custruita â fini dû [[XIX sèculu]] comu casa di caccia. Fu appoi riprisa di l'architetti [[Ernestu Basili]] e [[Ginu Coppodè]]. Ntê dui èttari di parcu ca circunna la custruzzioni n [[stili liberty]], li prupitari fìciru trachiantari rarìssimi chianti pruvinenti dû cuntinenti [[Auropa|aurupeu]] e di chiddu [[Àfrica|africanu]]. La raritati prizziusa dî [[chianta|chianti]] è cunfirmatu dû ntiressi e dî studi effittuati dî ducenti di [[Botanica Sistematica]] pressu l’Univirsitati di [[Palermu]]. Lu Mausuleu, ô nternu dâ villa, àutu 33 metri, cunzerva li spogghi murtali dâ cuntissa [[Marìa Lo Bue di Lemos]], a cui la Villa è didicata.
Vali certu la pena di trascùrriri un jornu a Casteltèrmini. Pi visitari li sò cresi, ammirari la maistusa Cruci Paleocristiana, visitari la minera di Cozzu-Disi, fari dui passi ntê vìi principali pi nu shopping piacèvuli ntê nigozzi d'abbigghiamentu, jiri a vìdiri quarchi film di prima visioni nta l'eliganti cine–tiatru “Enzo Di Pisa” e cunchiùdiri la sirata nta quarchi pizzarìa o ristoranti pi gustari na cena sapuruta cu li svariati prudutti dâ tradizzioni culinaria lucali.
== Pirsunaggi allustri ==
La citati di Casteltèrmini fu patria di tanti omini allustri e ntra d'iddi arricurdamu:
* L'astrònumu '''[[Nicculò Cacciaturi]]''' ([[1780]] - [[Palermu]], [[1841]]) [https://web.archive.org/web/20070907113602/http://www.astropa.unipa.it/museo/ncacciatore.htm] ca fu diritturi dû Riggiu Ossirvatoriu Astronòmicu di [[Palermu]]. Nzignau [[astronumìa]] ntô capulocu sicilianu e fu sociu dâ riali sucitati astronòmica di [[Londra]].
* Lu pidaguggista famusu e filòsufu '''[[Giuvanni Austinu De Cosmi]]''' ([[1726]] - [[Palermu]], [[1810]]) era na fiura mpunenti dâ cultura siciliana ntô [[XVIII sèculu]]. Appi la càrrica di ritturi di l’univirsitati di [[Catania]]. Ntô [[1788]] arricivìu di [[Firdinannu di Burbuni]] lu ncàrricu di ridìggiri lu chianu rigulaturi dî Scoli Nurmali di l’Isula e istituìu li primi scoli elementari pùbbrichi e gratùiti di tutta la Sicilia.
* '''[[Michelàncilu Vaccaru]]''' ([[1854]] - [[Roma]], [[1937]]) omu [[pulìtica|pulìticu]], giurista e sociòlugu.
* '''[[Giuseppi Palumbu]]''' ([[1925]] - [[Girgenti]], [[2005]]) sinnacalista, diputatu a l'[[Samprea Riggiunali Siciliana]].
* '''[[Giuseppi Reina]]''' ([[1928]]) avvucatu, omu pulìticu, espunenti di primu chianu dû [[Partitu Sucialista Talianu|PSI]] nta l'anni '80, sìnnacu di Casteltèrmini, diputatu ntâ VIII, IX e X liggislatura, suttasicritariu a li Trasporti ntô V [[Cuvernu]] [[Fanfani]] e suttasicritariu ê Posti e Telecumunicazzioni ntô I Cuvernu [[Craxi]].
* '''[[Giuseppi Scozzari]]''' ([[1964]]), diputatu ntê Liggislaturi XII e XIII e cumpunenti dâ cummissioni [[antimafia]], avvucatu.
* Lu riggista televisivu '''[[Micheli Guardì]]''' ([[1943]]), unu dî pirsunaggi cchiù famusi dâ [[televisioni]] taliana. Firmau la riggìa di nummirusi trasmissioni [[RAI]] di granni successu, ntra li quali: Uno Mattina, Scommettiamo che, Europa-Europa, I Fatti Vostri, Domenica in ecc. [https://web.archive.org/web/20070928090301/http://www.musicalstore.it/artisti/guardi.htm] Attuarmenti cura la riggìa di Piazza Grande e In Famiglia.
* '''[[Gaitanu Di Giuvanni]]''' ([[1831]]-[[1912]]), [[storia|stòricu]] e folkloristaper tanti anni fu nutaru a Casteltèrmini, ricircaturi attentu e nstancàbbili pubbricau nummarusi òpiri dî quali abbisogna arricurdari armenu li “Notizie Storiche su Casteltermini e suo territorio” (1869-1880) e “La vita e le opere di Giovanni Agostino De Cosmi” (1888) cullabburaturi pridilettu di [[Giuseppi Pitrè]], cugghìu nummarusi canti e nuveddi pupulari.
* Lu dutturi, scritturi e auturi radiu-televisivu '''[[Enzu Di Pisa]]''' ([[1945]]-[[1978]]) lauriatu n Midicina, cunziquìu la spicializzazzioni n Odontoiatrìa ntô [[1972]]. Fu assistenti univirsitariu pressu l’Ateneo Palermitano. Dutatu di spiccati doti [[arti|artìstichi], detti vita nzèmmula a [[Micheli Guardì]] a na vasta seri di spittàculi [[tiatru|tiatrali]], radiufònici e televisivi di successu. La sò prumittenti carrera fu struncata la notti dû [[22 di dicèmmiru]] dû [[1978]] ntâ sciagura aèria di [[Punta Raisi]] ntâ quali pirdìu la vita nzèmmula â mugghieri e â figghia.
== La festa di Santa Cruci ==
Casteltèrmini è assai canusciutu ntâ zona pâ festa tradizziunali di "Santa Cruci" canusciuta macari comu "Sagra dû Tataratà"<ref>{{Cita|ARCHIVIO STORICO SICILIANO|pp. 151}}.</ref> pi vìa dâ danza morìsca ca si svorgi duranti la festa. Tali ricurrenza veni fistiata di cchiù di 300 anni n anuri dâ granni cruci di lignu ca vinni rinvinuta ntô tirritoriu di lu cumuni attuali prima dâ sò funnazzioni.
Lu lignu di tali cruci, oi arritinuta quasi unanimamenti strumentu di cultu dî primi cumunitati cristiani ca camparu nta ddi tirritori, risulta, di n'asami effittuatu supra nu frammentu di l'Istitutu dî petri duri di [[Pisa]], appartèniri a n'àrvulu tagghiatu ntô [[72]] d.C. Secunnu la liggenna, lu rinvinimentu casuali dâ cruci avvinni pirchì na vacca, pasculanti cu l'armentu nta na campagna di "Chiudia", s'avìa addinucchiatu ntô stissu postu pi diversi jorna di sèquitu attirannu l'attinzioni dî pastura ca, accuriusiati, scavaru e attruvaru la Cruci.
Edificata nta ddu postu na crisiudda, ddà la cruci fu sarvata e si sarva di sèculi.
Di tannu, idda fu fistiata, lu [[3 di maiu]] d'ogni annu cu nu ritu campagnolu avennu comu momentu cintrali na danza armata, lu Tataratà, mimata ô ritmu di nu tammuru.
La cruci di Casteltèrmini havi n'aspettu assai rùsticu e suggistivu. E' àuta 3,49 metri e havi n'apirtura di 2,5 metri, è fatta di lignu di cherza arriduciutu a sizzioni quatrata e li dui trunchi si jùncinu cu tri chiova di ferru arribbattuti; Â summitati dâ Cruci c'è nu ncavu di furma rittangulari, prufunnu 3,5 cm, làrigu 3,5 cm e àutu 11 cm, dû quali nun si canusci né la funzioni né l'etati. N susu ci sunnu li littri: I.N.R.I.; supra lu patìbbulu stà scrittu: "Ecce crucem domini nostri Jesu Christi fugite partes adversae vicit leo de tribu Juda" - "Radix David Alleluia Alleluia". E supra lu stìpite, sutta la scritta: I.N.R.I. ntrizzata cu li sìmmuli dâ Passioni, si leggi: "P. M. H. L. S. D. P. C. N. In anno Domini V ind 1667". Nfini, supra lu retru: I. N. R. I. "Christus vincit Deus regnat Christus rex venit in pace Deus home factus est Et verbu… caro factum est". Li scrizzioni sunnu datati e acchiànanu ô [[1667]]; iddi, a parti li primi novi littri di palora, sunnu tutti liggìbbuli e cònstanu di virseddi bìbblici (Apucalissi 5,5; Giuvanni 1,14) e di sprissioni arricavati d'inni dâ Cresia…
Pi quantu arriguarda l'anàlisi dâ datazzioni assuluta dâ Cruci cû mètudu dû Carvoniu 14 (C14), pi nizziativa dû Pruf. [[Franciscu Lu Virdi]], ca cunnuci a risurtati d'affidamentu tutali, spiciarmenti pû lignu giacchì p'iddu fu pussìbbuli currèggiri li curvi di calibbrazzioni dû C 14 cu chiddi dati dû cchiù ricenti mètudu dâ dendrocrunuluggìa.
Pi chistu, lu Pruf. Lu Virdi s'arrivurgìi a nu labburatoriu famusu, chiddu di l'Istitutu Nternazziunali pi li Ricerchi Giofìsichi di [[Pisa]], lu cchiù rinumatu d'[[Italia]], ntra li megghi d'[[Auropa]], ca òpira pi cuntu dû Cunzigghiu Nazziunali dî Ricerchi. Di l'anàlisi dû campiuni di lignu la cherza, matiriali cû quali è fatta la cruci fu riciduta nta l'annu 12 d.c. cu na ncirtizza màssima d'appena sittanta anni.
La festa di Santa Cruci, cchiù cumunimenti canusciuta comu "Sagra dû Tataratà", è na festa ùnica ntô sò gèniri e, certamenti, una dî cchiù antichi manifistazzioni fulklurìstichi siciliani ca si nzirisci ntâ festa riliggiusa dâ "Santa Cruci", n virtuti di na tradizzioni siculari ca attrova li sò urìggini nta l'asistenza di pupulazzioni àrabbi abbitanti li casali di stu Cumuni ô tempu n cui, ntô [[1629]], lu Prìncipi Gian Vicenzu Marìa Tèrmini e Ferreri, cu "licentia populandi" dû Reghi [[Fulippu II]] di [[Spagna]], funnau lu Cumuni di Casteltèrmini.
La Sagra dû Tataratà nasci di n'avvinimentu stòricu: lu ritruvamentu di na Cruci di lignu granni, ntô tirritoriu di stu Cumuni. La Cruci, ca si cunzerva ancora ntâ Crisiudda di Santa Cruci, si penza ca sirvìu pû martiriu dî cristiani ô tempu dî pirsicuzzioni avvinuti sutta lu Mpiraturi Rumanu Deciu. Tali ritruvamentu avvinni n èbbuca mpricisata e comu egghiè prima ca surgissi lu Cumuni di Casteltèrmini e pirciò antiriuri ô [[1629]]. Di na ricenti anàlisi ô Carvoniu 14 fatta, supra nu pezzu di lignu dâ Cruci, si scummigghiau ch'idda è vecchia di 1972 anni cu nu màrgini d'erruri di cchiù o menu 70 anni.
Pi sulinnizzari st'avvinimentu, li pupulazzioni àrabbi, cunvirtuti ô Cristianèsimu, cu li ndìggini di ddu tempu, abbitati ntô tirritoriu di "Chiuddia" unni surgìu appoi Casteltèrmini, participaru cu li sò custumi e li sò riti e tradizzioni carattirìstici ca, ô ritmu di nu tammuru granni, abballannu pi lu ritruvamentu dâ "Cruci".
Dda Sagra è di granni ntiressi culturali, di mpurtanza e rilivanza eccizziunali, comu lu prova lu fattu ca d'idda s'occuparu studiusi di granni rinumanza dû fulklori sicilianu, comu lu [[Giuseppi Pitrè|Pitrè]], lu Di Giuvanni e lu Toschi, sulu pi citari li maiuri, e a idda cuntìnuanu a ntirissàrisi ducenti di tradizzioni pupulari di vari Univirsitati taliani e èstiri. La Sagra è na manifistazzioni ca manteni vivu lu ricordu di na tradizzioni d'urìggini àrabba nziruta ntô maravigghiusu fulclori isulanu e tramannata pi sèculi nzinu a oi nta tutta la sò tradizzioni, ntâ sò tìpica danza guirrisca e chî soi custumi urigginali e fantasmagòrici. Nn'è prova la participazzioni dû gruppu dû tataratà a svariati festival fulclurìstici puru a caràttiri nternazziunali, quali la Sagra dû Mènnulu n ciuri, la festa di l'[[Èttina]], lu Columbus Day ecc., pi lu ntiressi ammustratu dû riggista [[Folcu Quilici]] ca la nzirìu ntê ducumintari trasmisi a puntati dâ Rai – TV nazziunali.
La Sagra, ca si svorgi la IV simana di Maiu, s'artìcula ntô modu siquenti:
Venniridìa accumènzanu li fistiamenti câ trasuta ntâ citatina dî quattru bandi musicali, una p'ogni Cetu e zoè: Maistranza, Schetti, Burgisi e Picurara ca rapprisèntanu li quattru maiuri antichi curpurazzioni dû paisi. Li ceti, priciduti dî Bandi Musicali, sfìlanu pî vìi dû paisi chî sò custumi splèndidi dû 600. La sira hannu locu l'asti pùbbrichi p'aggiudicàrisi li posti megghi e cchiù pristiggiusi ô nternu dâ Cavarcata.
Lu jornu siquenti, sàbbato, hannu locu pi li vìi dû paisi li prucissioni. Lu Cetu dâ Maistranza, cu n testa lu Capitanu di Giustizzia, l'Arfieri e lu Sirgenti vistuti cu custumi dû 600, sfìlanu a cavaddu priciduti dâ propia banda e dû Gruppu Fulklurìsticu dû Tataratà, mentri l'àutri tri ceti cu li sò bandi sèquinu a pedi.
La dumìnica, jornu cunchiusivu dâ festa, hannu locu li manifistazzioni cchiù sulenni ca si prulùnganu nzinu a notti funna.
La matina veni cilibbrata na Santa Missa duranti la quali vèninu biniditti li Palii dî quattru Ceti. Lu pumiriggiu, li Ceti: Schetti, Picurara e Burgisi, sfìlanu supra cavaddi riccamenti bardati, tanti dî quali di razza priggiata, priciduti dî propi Palii e Stinnardi accumpagnati dî bandi musicali, mentri lu Cetu dâ Maistranza sfila a pedi e nun cchiù a cavaddu. Chiudi lu Curteu lu gruppu fulclurìsticu dû Tataratà ca chê sò custumi àrabbi, li sò danzi carattirìstichi fatti ô ritmu scandutu di tammuri grossi ntusiasma li migghiara di turisti ca ogni annu accùrrinu d'ogni banna d'[[Italia]] e macari di l'èstiru p'assìstiri a dda Sagra assai urigginali.
La prucissioni, accussì cumposta, fà pi dui voti lu giru dû paisi, e si reca appoi n pilligrinaggiu all'èrimu di Santa Cruci, p'arripurtari ntô sò postu abbituali, la maistusa Cruci di lignu arritruvata, comu voli la tradizzioni, d'arcuni cuntadini ca aràvanu li campi.
 menzanotti di dumìnica, tutti li Ceti, doppu lu ritornu di l'èrimu, e doppu aviri effittuatu l'ùrtimu giru dî vìi dû paisi, si riunìscinu n Chiazza Domu unni veni mpartuta la binidizzioni sulenni cu na teca ca custudisci na riliquia prizziusa pruvinenti dâ Cruci usata pi la morti di [[Gesù]].
Lu jornu siquenti si svorgi nu radunu dî ceti ntâ Crisiudda di Santa Cruci unni veni cilibbrata na Santa Missa di ringrazziamentu ô tèrmini dâ quali li rapprisintanti dî Ceti fannu rientru n paisi pi la cunzigna dî vissilli a li Cumitati novi ca l'annu siquenti urganìzzanu la festa.
Pi prupagannari megghiu la Sagra, pi fàrila sempri cchiù mpurtanti e p'aumintari lu flussu turìsticu facennu sì ca ddu flussu nun si lìmita a li suli tri jorna dâ manifistazzioni ma avveni pi tuttu lu misi di maggiu cu nutèvuli binificiu pi l'econumìa lucali, l'Assissuratu ô Turismu e Spittàculu, dicidìu d'urganizzari na seri di manifistazzioni cullatirali. Ddi manifistazzioni hannu a arriguardari campi di ntiressi diffirenti comu: sport, mùsica, tiatru, pittura, puisìa, moda, ecc., e accuminzari lu [[1 di maiu]] pi cunchiudìrisi nun ortri lu jovidìa pricidenti l'accuminzagghia dâ Sagra.
Riti pasquali e rapprisintazzioni ducumintati.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 17}}.</ref>
== Bibliografia ==
* {{Cita libro
|titolo = "''ARCHIVIO STORICO SICILIANO - SOCIETA' SICILIANA DI STORIA PATRIA''"
|autore =
|url = https://www.google.it/books/edition/Archivio_storico_siciliano/GPZ_dmVh4m8C?
|editore = Stabilimento Tipografico di B. Virzì, via Cintorinai, n° 62
|città = Palermo
|anno = 1876
|volume = ANNO I, FASCICOLO I
|cid = ARCHIVIO STORICO SICILIANO
}}
* {{Cita libro
|titolo = "''DELLE SACRE RAPPRESENTAZIONI POPOLARI IN SICILIA MEMORIA DI GIUSEPPE PITRE' ''"
|autore = Giuseppe Pitrè
|url = https://www.google.it/books/edition/Delle_sacre_rappresentazioni_popolari_in/Ije64-yk-vEC
|editore = Stabilimento Tipografico di B, Virzì
|città = Palermo
|anno = 1876
|volume = Unico
|cid = Giuseppe Pitrè
}}
== Noti ==
<references/>
== Lijami di fora ==
* [http://www.comune.casteltermini.ag.it/ Situ ufficiali dû cumuni di Casteltèrmini]
{{Pruvincia di Girgenti}}
ebldtz2iaq3sr11nvkcmde8udpnjv8p
18 di giugnu
0
3270
782811
778790
2026-06-21T01:11:31Z
Dostojewskij
18849
/* Nasciuti */ + [[Marcella Bella]]
782811
wikitext
text/x-wiki
{{Giugnu}}
==Abbinimenti==
* [[1991]]: [[Raffieli Lumbardu]] eni rielettu diputatu â [[Sicilia|Riggiuni Siciliana]] e addiventa accussini macari assissuri riggiunali a l'Enta lucali.
== Nasciuti ==
* [[1942]]: [[Paul McCartney]], musicista britànnicu
* [[1952]]: [[Marcella Bella]], cantanti siciliana
==Morti==
* [[561]]: [[San Calò]]
* [[1291]]: [[Alfonzu III di Aragona]]
==Ricurrenzi==
* Festa di [[San Calò]] di [[Naru]]
hzs4b34hxypdmci2ylgn4e4j78q45x6
Ratteri
0
4273
782822
775618
2026-06-21T03:30:39Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782822
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|
nomucumuni=Ratteri|
mmaggini=Gratteri.JPG|
muttu= |
nomuufficiali=Gratteri|
pruvincia=[[Pruvincia di Palermu|Palermu]] (PA)|
superfici=38,46|
abbitanti=1.081|
dinsita=28|
cumunilimitrofi= [[Cifalù]], [[Gulisanu]], [[Isineddu]], [[Lascari]] |
cap=90010|
prifissutelefonicu=+0921
}}
'''Ratteri''' è un paisi ca s'attrova a 78 chilòmitri di [[Palermu]], a 657 metri supra lu liveddu dû mari.
L'abbitanti di Ratteri si chiàminu "Rattaluci".
Lu paisi è di èpuca midiivali e havi tanti monumenti e chiesi chi appartèninu a stu periodu.
Ntâ [[campagna]] di Ratteri si trova na chiesa abbannunata e diruccata c'apparteni a l' èbbica Nurmanna. Fatta custruiri di Reghi Ruggeru d'Altavilla, cu assaibeddi archi e freggi.
Oi arresta sulamenti lu purtali principali e acchi muru allatu.
== Curiusitati ==
Nta li campagni di Ratteri cc'è un [[pràniu]] canusciutu comu "Pràniu di pianetti" nta lu "Parcu di li maduni" ca è àutu ammeri 10 metri.
== Tradizzioni ==
* Rappresentazzioni pasquali ducumintati.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 20}}.</ref>
* 29 sittèmmiru, Festa dî San Michele Arcanciulu. Fisteggiamenti.
== Bibliografia ==
* {{Cita libro
|titolo = "''DELLE SACRE RAPPRESENTAZIONI POPOLARI IN SICILIA MEMORIA DI GIUSEPPE PITRE' ''"
|autore = Giuseppe Pitrè
|url = https://www.google.it/books/edition/Delle_sacre_rappresentazioni_popolari_in/Ije64-yk-vEC
|editore = Stabilimento Tipografico di B, Virzì
|città = Palermo
|anno = 1876
|volume = Unico
|cid = Giuseppe Pitrè
}}
== Note ==
<references/>
{{Pruvincia di Palermu}}
== Pàggini n capu a Rattieri ==
* [http://www.gratteri.org/ Purtali e ncuontru du cumuni di Rattieri]
* [https://web.archive.org/web/20080502020001/http://digilander.libero.it/parrocchiadigratteri/ Parruocchia di Rattieri]
* [https://web.archive.org/web/20080924150626/http://www.gratteri.org/modules/tinyd0/index.php?id=9 A squatra di palluni U.S Rattaluci]
* [http://digilander.libero.it/vbellinigratteri.pa/ L'associaziuoni Culturali Musicali Vicè Bellini di Rattieri]
[[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Palermu]]
[[Catigurìa:Sicilia]]
hvuaacjaf53i0q1usnq1rwwvsrl7j5v
Annarrita Sidoti
0
5218
782804
736808
2026-06-21T00:18:29Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782804
wikitext
text/x-wiki
'''Annarita Sidoti''' ([[Giujusa (Missina)|Giuiusa]], [[25 di giugnettu]] [[1969]] - [[21 di maiu]] [[2015]]) fu n'atleta siciliana di rilivanza ntirnazziunali<ref>[http://sport.sky.it/sport/altri_sport/2015/05/21/atletica_morta_annarita_sidoti.html Sky Sport]</ref>.
==Biografìa==
Àuta 1,50 metri di nu pisu forma è di 42 chili, lu so' allenaturi fu [[Sarvaturi Coletta]]<ref>[http://www.corriere.it/sport/15_maggio_21/atletica-morta-campionessa-marcia-annarita-sidoti-aveva-44-anni-0e0c2e80-ffab-11e4-8e1b-bb088a57f88b.shtml Corriere della Sera]</ref>. Ha vinciutu lu tìtulu talianu 7 voti ntâ spicialità dâ marcia, [[attillètica liggera]]<ref>[http://palermo.repubblica.it/cronaca/2015/05/21/news/atletica_in_lutto_e_morta_anna_rita_sidoti-114908842/ La Repubblica.it - Palermo]</ref>. Si classificau a lu primu postu ntê 10 chilòmitri a li Munniali di lu [[1997]] e a l'Europei di lu [[1990]]. Li so' record pirsunali sunnu: 41'46" (10 km); 1h30'57" (20 km)<ref>[https://web.archive.org/web/20150522220537/http://gds.it/2015/05/21/atletica-in-lutto-e-morta-a-44-anni-la-marciatrice-siciliana-annarita-sidoti_359206/ Giornale di Sicilia]</ref>.
Murîu a suli 44 anni, vittima di na lonca [[malattia]]<ref>[http://www.ansa.it/sito/notizie/sport/altrisport/2015/05/21/annarita-sidoti-e-morta-atletica-in-lutto_3f6d38f0-0c8d-496c-b96b-95cc8c0e4ff1.html ANSA]</ref>, lassanu 3 figghi<ref>[http://www.gazzetta.it/Atletica/21-05-2015/atletica-lutto-morta-annarita-sidoti-110916643696.shtml La Gazzetta dello Sport]</ref>.
==Nuti==
<references />
==Lijami di fora==
* [http://www.fidal.it/content/E-morta-Annarita-Sidoti/54471 Situ FIDAL]
[[Catigurìa:Spurtivi cèlibbri|Sidoti Annarita]]
[[Catigurìa:Nasciuti ntô 1969|Sidoti, Annarita]]
[[Catigurìa:Muruti ntô 2015|Sidoti, Annarita]]
7l8zmcy8ro44pa4i461i2onn9c4o3nz
Café
0
5855
782806
779914
2026-06-21T00:40:07Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782806
wikitext
text/x-wiki
[[File:A small cup of coffee.JPG|thumb|250px]]
== Chistu è lu café: palora d'Artusi ==
C'è cu riteni lu café urigginariu dâ [[Persia]], cu di l'[[Etiopia]] e cu di l'''Arabbia Filici''; ma di qualegghiè postu sia, è cirtamenti na [[chianta]] urientali c'havi forma d'arvuliddu sempri virdi lu cui fustu s'isa dî 4 ê 5 metra e nun acquista sulitamenti chiù di 5 a 8 cintimetra di diametru.
Lu megghiu café è puru sempri chiddu di Moka, lu ca putissi cunvalidari l'upinioni essiri chistu viramenti lu sô locu nativu. Si dici ca n' [[Islam|preti mussurmanu]], a [[Yemen]], avennu assirvatu dî crapi ca manciavanu li bacchi di na chianta di ddi cuntrati, eranu chiù fistivuli e viù vivaci di l'àutri: ni abbrustuliu li simenzi, li macinau e, doppu avirinni fatta na[[nfusioni]], scupriu lu café tali e quali ancora oj lu si bevi.
Sta prizziusa bibbita ca diffunni pi tuttu lu corpu nu juconnu eccitamentu, fu chiamata ''la bivanna ntillittuali, l'amica dî littrati, dî scinziati e dî pueti'' pirchî - scutuliannu li nervi - duna chiarîa a l'idei, fa la mmagginazzioni chiù viva e chiù lestu lu pinzeru.
Pi ricanusciri la buntati di lu café l'unica cosa di faciri - macàri a riscu di scummudari [[Jacques de La Palice|monsieur de la Palisse]] - è pruvarillu (tinennu cuntu ca lu culuri virdi, ca tanti apprizzanu, spissu ci veni cunfirutu artificiarmenti - ''nota: chistu armenu è quantu sustinîa Artusi a fini [[XIX seculu|Ottucentu]] quannu stesi lu sô cilibbirrimu manuali'').
== Pi cu voli tustarillu d'iddu ==
La tustatura mirita n'attinzioni spiciali ca, priscinnennu dâ qualitati dû café, addipenni dâ midisima la chiù o menu bona riuscita dâ bibbita. Megghiu è darici la calura gradatamenti e pirciò è di prifiririsi la ligna ô carvuni, pirchî megghiu si pò riulari.
Quannu lu café accuminza a cripitari e faciri fumica, va scossu spissu lu tustinu mentri s'hàvi a aviri cura di livarilu appena presi lu culuri castagnu-brunu e prima ca emetta l'[[ogghiu]] (a [[Firenzi]], 'n tempura antichi, p'arristarinni subbutu la cummustioni lu si distennî a l'ariu graputu); pssima sarîa mmeci l'usanza di nchiudirillu tra dui piatti, pirchî in stu modu putissi appuntu diffunniri l'ogghiu essinziali, cu sussiquenti pirdita di l'aroma (va dittu ca lu café perdi ntâ tustatura lu 20 pi centu dû sô pisu, cussicchî di gr. 500 ntô ''torneranno'' 400).
== Li qualitati ==
Comu diversi qualitati di carni fannu lu brodu megghiu, accussì di diversi qualitati di café, tustati siparatamenti, s'utteni n'aroma chiù gratu. La miscela ''idiali'' putissi essiri chista: gr. 250 di Porturicu, 100 di San Dumingu e 150 di Moka. Macàri gr. 300 di Porturicu cu 200 di moka dunanu n'ottimu risurtatu. Cu gr. 15 di stu pruvuli si pò faciri na tazza di café abbunnanti; ma quannu s'è 'n parecchi, ponnu abbastari gr. 10 a testa pi na nica tazza usuali. Nni va tustatu pocu pi vota e cunsirvatu 'n vasu di mitallu bonu nchiudutu, macinannu via via ddu tantu ca nicissita, pirchî perdi facirmenti lu ciauru.
== Nigativu pi la [[nsonnia]] ==
A chiddi ê quali l'usu dû café pruvoca troppu eccitamentu e nsonnia veni cunzigghiatu d'astinirisinni o usarinni cu mudirazzioni/mutirazzioni; l'effettu putissi videmma essiri currettu ammiscannuvi macàri n'antichia di [[cicoria]] o [[oriu tustatu]]. L'usu custanti putissi niutralizzari l'effetti nigativi di lu café supra tanti pirsuni, ma putissi videmma nôciri, essennuvi dî timpiramenti tantu eccitabbili di nun essiri curriggibbili. Va d'iddu ca ê chiù giuvini l'usu dû café jissi propiu pruibbutu.
Lu café - a quantu pari - esircita n'azzioni menu eccitanti ntê locura umiti e paludusi e è forsi pi sta raciuni ca li paisi 'n cui si nni fa majuri cunsumu 'n [[Europa]] sunnu lu [[Belgiu]] e l'[[Olanna]]. 'N [[Urienti]], unni s'usa d'arriducirillu 'n pruvuli finissimu e facirillu ''a l'antica'' pi bivirillu ancôra trubbulu, lu briccu, ntê casi privati, è sempri supra lu focu.
Secunnu lu médicu [[Paulu Mantigazza]], patulogu e iggienista, lu café - cuntrariamenti a chiddu ca cumunimenti si penza - ''nun favorisci 'n arcunu modu la diggistioni''; tuttavia pò essiri fatta na distinzioni: lu criteriu pò essiri rifirutu a chiddi a li quali lu café nun pruvoca eccitazzioni particulari, mentri pi chiddi ''sinzibbili'' â bivanna, pò purtari la sô azzioni macàri supra lu nervu pneumugastricu; e è un datu di fattu nnigabbili ca ponnu diggiriri megghiu (e l'usu nvarsu di pigghiari na tazza di bonu café doppu un lautu pranzu nn'è na tistimunianza, mancu troppu ndiretta).
Prisu â matina a dîunu pari ca lu café sbarazza lu stommacu dî risidui di na mpirfetta diggistioni e lu pridisponi a ua culazzioni ciù pititusa (adduciutu e allungatu cu acqua pò anzi sustituiri la prima culazzioni).
Prima di mittirisi 'n viaggiu lu café nun è cunzigghiatu, siddu nun doppu aviri manciatu. 'Nfatti è nu stimulanti e facilita l'attinzioni, ma favurisci videmma n'ipirsicrizzioni gastrica fastidiusa, suprattuttu a stommacu vacanti.
== Ma bonu contra l'ipocundria e la pincuidini ==
{| align=center
| ''"E se noiosa ipocondria t'opprime<br />O troppo intorno alle vezzose membra<br />Adipe cresce, de' tuoi labbri onora<br />La nettarea bevanda ove abbronzato<br />Fuma ed arde il legume a te d'Aleppo<br />Giunto, e da Moka che di mille navi<br />Popolata mai sempre insuperbisce"''
|}
[[Vinizzia]] pî sô rapporti cummerciali 'n [[Urienti]] fu la prima a faciri usu di lu café 'n [[Italia]], forsi finu dû [[XVI seculu]]; ma li primi putii di café foru graputi sulu ntô [[1645]]; nta lu stissu piriodu a [[Londra]] e a [[Pariggi]] na [[libbra]] di café vinîa pajata finu a 40 scudi. L'usu si jiu appoi via via giniralizzannu pi crisciri finu ô mmensu cunsumu ca si nni fa tuttora;
E già già tri seculi nn'arreri lu médicu e littratu [[Franciscu Redi]] ntô sô [[ditirammu]] cantava:
{| align=center
| ''"Beverei prima il veleno<br />Che un bicchier che fosse pieno<br />Dell'amaro e reo caffè"''
|}
E dui seculi fa pari ca l'usu 'n Italia nni fussi ancora ristrettu, sidd'è veru com'è veru ca a [[Firenzi]] nun si chiamava ancora ''caffettiere'' ("cafitteri") ma ''acquacedrataio'' ("acquacidrataru") chiddu ca vinnîa ciucculata, café e àutri bibbiti.
== Vari modi di priparari lu café ==
[[File:Espresso.jpg|thumb|Café espressu]]
* Café espressu
* Café ammacchiatu
* Café scumatu
* Café longu
* Café ristrettu
* Café currettu
* Café dicafinatu
* Cappuccinu
* Cafélatti
* Café missicanu
* Café â miricana
* Café d'oriu ('n sensu lato ca nun utilizza chicchi di café ntâ sô priparazzioni)
* Café marucchinu
* Irish coffee
* Café "du campanard"
* Café "valdotaine"
== Guldoni e la sô "Putîa" ==
[[Carlu Guldoni]], ntâ cummeddia ''La sposa persiana'', fa diciri â schiava ''Curcuma'':
:''Ecco il caffè, signore, caffè in Arabia nato,
:E dalle carovane in Ispaan portato.
:L'arabo certamente sempre è il caffè migliore;
:Mentre spunta da un lato, mette dall'altro il fiore.
:Nasce in pingue terreno, vuol ombra, o poco sole.
:Piantare ogni tre anni l'arboscel si suole.
:Il frutto non è vero, ch'esser debba piccino,
:Anzi dev'esser grosso, basta sia verdolino,
:Usarlo indi conviene di fresco macinato,
:in luogo caldo e asciutto, con gelosia guardato.
:... A farlo vi vuol poco;
:Mettervi la sua dose, e non versarlo al fuoco.
:Far sollevar la spuma, poi abbassarla a un tratto
:Sei, sette volte almeno, il caffè presto è fatto.''
Macàri la ''[[Cummeddia di l'arti]]'', 'n un certu sensu, s'è accupata dû café: e sempri cu Guldoni ca - ntâ sô [[Putîa dû café]] ([https://web.archive.org/web/20060302180137/http://digilander.libero.it/bepi/biblio2/bottega/ vidi testu]), ammientata 'n na chiazzetta vinizziana - metti mmucca ô ''caffettiere'' (cafitreri) Ridolfu sta battuta: ''"Tutti cercan di fare quello che fanno gli altri. Una volta correva l'acquavite, adesso è in voga il caffè"''.
== Lu café e la macrueconumia ==
A liveddu [[macrueconumia|macruecunumicu]], lu café è un pruduttu ca pò furniri riflissioni ntirissanti. P'asempiu, dû [[1980]] a lu [[2002]] lu prezzu dû café crudu diminuiu dû 70%. Nta lu [[2003]], lu prezzu dâ qualitati arabbica supra lu mircatu ntirnazziunali era di 40 [[dollaru|dollari]] pi centu libbri, menu dâ mitati dî costi medi di pruduzzioni (circa 90 dollari). Lu [[Cummerciu equo-sulidali]] ntô stissu annu lu pajava chiù di tri voti tantu, 141 dollari pi 100 libbri.
Ntê primi [[Anni 1990|anni Nuvanta]], lu valuri cummirciali glubbali dû café era di circa 30 miliardi di dollari, di cui 12 miliardi ristavanu ê paisi d'uriggini; tra lu [[2000]] e lu [[2001]] havîa agghicatu a 65 miliardi, di cui sulu 5,5 miliardi ristavanu a li paisi pruduciutura. Pi poniri rimediu a sta situazzioni, Oxfam International abbiau na campagna di nfurmazzioni (cunsultabbili 'n [https://web.archive.org/web/20040604131438/http://www.maketradefair.com/en/index.php?file=16092002164814.htm maketradefair.com])
== Vuci currilati ==
* [[Java (café)|Café varitati Java]]
* [[Ammazzacafé]]
* [[Tè]]
* [[Matte]]
== Lijami di fora ==
* <sup>1</sup> - Ccà è scaricabbili lu [http://www.liberliber.it/biblioteca/a/artusi/index.htm Manuali di Piddirinu Artusi]
== Fonti ==
La fonti di st'articulu è Uicchipidia Taliana:
http://it.wikipedia.org/wiki/Caffè
{{commons|Category:Coffee}}
[[Catigurìa:Vìppiti]]
[[Catigurìa:850 palori siciliani di basi]]
45uc5tyem62j4jnlmjdqhoxqxx5mfx9
Fascismu
0
6085
782814
779756
2026-06-21T01:34:50Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782814
wikitext
text/x-wiki
[[File:Benito Mussolini.jpg|thumb|right|160px|[[Binitu Mussulini]] duranti un discursu]]
Lu '''fascismu''' (o "fascìsimu") deriva da li fasci di combattimiento fu un muvimentu pulìticu dû [[XX sèculu]] ca surcìu 'n Italia a partiri dâ fini dâ [[Prima Guerra Munniali|prima guerra munniali]], 'n parti comu riazzioni â [[Rivuluzzioni Bulscèvica]] dû [[1917]] e a li primi lutti sinnacali upirari, 'n parti 'n pulèmica câ sucitati libbirali-dimucràtica nisciuta lacirata di l’espirienza dâ [[prima verra munniali|verra]]. Lu nomu diriva dâ palora ''[[fasciu littoriu|fasciu]]'' (lat.: ''fascis'') e fa rifirimentu a li fasci usati di l'antichi littori comu sìmmulu d'unioni. L’ascia prisenti ntô fasciu simmulizzava lu sô putiri, 'n particulari lu sô putiri jurisdizziunali.
Funnaturi e ispiraturi di lu muvimentu fascista fu [[Binitu Mussulini]], ca lu [[23 di marzu]] dû [[1919]] detti vita a Milanu ôn nicu gruppu dinuminatu ''Fasci italiani di combattimento'' (Fasci taliani di cummattimentu). Lu fascismu fu unu di li granni muvimenti nazziunalisti diffùsisi rapidamenti 'n Europa nta l'anni vinti e trenta dû sèculu scursu 'n tanti paisi europei, accumunati di na matrici cumuni di cunsirvaturismu, nazziunalismu, razzismu, auturitarismu e cultu dâ pirsunalitati dû capu: lu [[nazzismu]] 'n [[Girmania]], li [[guardî di ferru]] 'n [[Rumania]], lu [[franchismu]] 'n [[Spagna]].
Lu fascismu tinnìa a mpòniri na priminenza dû [[partitu nazziunali fascista|partitu fascista]], idintificatu cû Statu, 'n ogni aspettu dâ vita pulìtica e suciali. Puru cummattennu lu [[cumunismu]] e lu [[sucialismu]] comu nimici dâ patria e dâ sucitati (cu lu direttu appoju, 'n chistu, dâ granni nnustria e di li [[capitalismu|capitalisti privati]], scantati dî rivinnicazzioni sinnacali, cu cui lu fascismu appi sempri nu rapportu priviliggiatu) Mussulini mutuau dâ duttrina sucialista tanti idei, criannu nu statu furtimenti cintralizzatu e efficenti e strutturannu l’econumìa 'n un mudellu assai sìmili ô sucialismu [[curpurativismu|curpurativista]].
Li ràdichi dû fascismu, comu di l'àutri reggimi tutalitari europei “cucini” dû piriodu, vannu ndividuati ntâ prufunna crisi dâ sucitati taliana di lu primu doppuguerra e ntê dèbbuli ràdichi dâ sô [[dimucrazzìa]] libbirali. L’ideoluggìa dû fascismu fu elabburata nta l' [[1920ini|anni '20]] di [[Sergiu Panunziu]] e succissivamenti stilata ni n'artìculu scrittu di [[Juanni Gintili]] duranti lu sô ncàrricu di ministru di l’Istruzzioni e appoi siglatu di Mussulini, ma nun vinni mai viramenti applicata, ristannu un [[ducumentu]] privu di sìquitu. Lu fascismu campau suprattuttu dâ vuluntati di Mussulini e si limitau a siquiri arcuni principî di màssima d'iddu ndicati di vota 'n vota e a alimintari lu cultu dâ pirsunalitati, aduprannu li menzi di cumunicazzioni di massa pi trasmèttiri n'idiali d'omu forti, dicisu e risulutu.
Di certu lu fascismu si riallazza a currenti di pinzeru ultracunsirvatrici, c'acchiananu a lu [[XIX sèculu]], 'n ginirali cuntraddistinti dâ critica contra lu pritisu [[matirialismu]] e l’idia di prugressu dî sucitati [[capitalismu|capitalisti]] [[burghisìa|burghisi]], ritinuti distruttrici dî valura cchiù prufunni dâ civirtati europea. Tali scoli di pinzeru tènninu a rievucari n’idia [[rumanticismu|rumàntica]], e secunnu tanti sturicamenti nun esatta, di na mìtica sucitati premuderna, armònica e urdinata, 'n cui li diversi ceti dâ società, ognidunu nta lu sô àmmitu, cullàbburanu pû beni cumuni. Di chistu prumana la crìtica â dimocrazzìa libbirali e â sucitati di massa c'abbilisci l’omu (lu nùmmaru contra la qualitati), finu a jùnciri a pinzatura ca supra lu finiri dû sèculu XIX e lu nizziu di lu [[sèculu XX]] ritinìanu esauruta la funzioni dâ civirtati uccidintali (Alfred Rosenberg ''Il mito del XX secolo'', [[Oswald Spengler]], ''Il tramonto dell’Occidente'').
== Storia dû Fascismu ==
===Lu Futurismu ntî l'idioluggìa===
'N Italia lu fascismu attruvau li sô pricursura, nta l'anni pricidenti â prima guerra munniali, ntô muvimentu artìsticu dû [[futurismu]] (lu cui ispiraturi, [[Filippu Tommasi Marinetti]], aderìu succissivamenti ô muvimentu di Mussulini), ntô dicadintismu e nta l’arditismu di [[Gabrieli D'Annunziu]] e nni àutri nummarusi pinzatura e azziunisti pulìtici [[nazziunalismu|nazziunalisti]] ca si ritrovaru ntâ [[rivista]] ''Il Regno'' ([[Giuseppi Prizzulini]], [[Luiggi Fidirzuna]], [[Juanni Papini]]), tanti dî quali militaru 'n sìquitu nta li fila fascisti.
Fu la nun discutìbbili [[abbilitati]] di pulìticu di Binitu Mussulini, ex lider massimalista dû [[Partitu Sucialista Talianu]], cummirtutu â causa dû [[nazziunalismu]] e dâ [[Prima Guerra Munniali|Granni Guerra]], a fùnniri lu cunfusu nzemi d'idei, aspirazzioni, frustrazzioni di l'ex cummattenti rèduci dâ dura spirienza dâ guerra di trincea, 'n un muvimentu pulìticu ca ô nizziu appi na chiara ispirazzioni sucialista e rivuluzziunaria (vidi lu prugramma dî fasci di cummattimentu dû marzu 1919) e ca si cuntraddistinsi finu di sùbbitu pâ viulenza dî mètudi mpigati contra l'uppusitura.
La crisi ecunòmica dû doppuguerra, la disaccupazzioni e la nflazzioni criscenti, la smubbilitazzioni di l’esèrcitu (ca ristituìu â vita civili migghiara di pirsuni), li cunflitti suciali e li sciòpiri ntê fàbbrichi dû nord, l’avanzata dû partitu sucialista divinutu lu primu partitu a l'elizzioni dû 1919, criaru, nta l'anni 1919-1922, li cunnizzioni pûn gravi ndibbulimentu dî strutturi statali e pûn criscenti timuri di parti di li ceti agrari e nnustriali di na rivuluzzioni cumunista 'n Italia supra lu mudellu di chidda 'n cursu 'n [[Russia]].
Nni sta situazzioni fluida, Mussulini cugghìu l’accasioni e, abbannunannu rapidamenti lu prugramma sucialista e ripubblicanu, si punìu ô sirvizzu dâ causa antisucialista; li milizzî fascisti, appujati di li ceti pussidenti e di na parti di l’apparatu statali ca vidìa 'n iddu lu ristauraturi di l’òrdini, lanciaru na viulenta affensiva contra li [[sinnacatu|sinnacati]] e li partiti d'ispirazzioni sucialista (ma videmma cattòlici), spicialmenti ntô nord d’Italia ([[Emilia Rumagna]], [[Tuscana]] 'n particulari modu), causannu nummarusi vìttimi ntâ sustanziali ndiffirenza dî forzi di l’òrdini. Li viulenzi foru ntâ granni parti di li casi pruvucati dî [[squadrismu|squadristi]] fascisti, ca di forma sempri cchiù chiara foru appujati di [[Dinu Granni]], l’ùnicu riali cumpitituri di Mussulini pâ ''leadership'' ô nternu dû partitu, ca ntô cungressu di Roma dû 1921 si fici di parti e detti via lìbbira a lu futuru Duci.
=== Lu Vintenniu ===
La viulenza criscìu cunziddirivurmenti nta l'anni 1920-22 finu â [[Marcia supra Roma]] ([[28 di uttùviru]] dû [[1922]]). Di frunti a l’avanzata di milizzî fascisti mal armati e guidati supra Roma, lu Reghi [[Vittoriu Emanueli III di Savoia]], prifirennu evitari ogni spargimentu di sangu, dicidìu d'affidari lu ncàrricu di [[Prisidenti dû Cunzigghiu]] a Mussulini, ca nni ddu mumentu avìa 'n [[Parramentu]] nun chiù di 22 diputati. Vittoriu Emanueli mantinni sempri lu cuntrollu di l’esèrcitu: siddu avissi vulutu, avissi pututu senza prubblemi cacciari di Roma Mussulini e li forzi fascisti, nfiriuri 'n tuttu â varniggioni di stanza ntâ capitali; quinni nun si pò parrari, a riguri di tèrmini, di [[corpu di statu]] 'n quantu Mussulini uttinni lu cuvernu ligarmenti, cu nu ncàrricu (quant'e gghiè uggettu di tanti e prufunni crìtichi) di lu suvranu.
Di primu ministru, li primi anni di Mussulini ([[1922]]-[[1925]]) foru carattirizzati dûn cuvernu di cualizzioni, cumpostu di nazziunalisti, libbirali e pupulari, ca nun assumìu finu ô [[delittu Mattiotti]] cunnutati dittaturiali. 'N pulìtica nterna Mussulini favurìu la cumpreta ristaurazzioni di l’auturitati statali, cu lu nsirimentu dî fasci di cummattimentu ntô nternu di l’esèrcitu (funnazzioni, ntô jinnaru dû [[1923]], dâ [[Milizzia vuluntaria pâ sicurizza nazziunali]]) e la prugrissiva idintificazzioni di lu Partitu 'n Statu. 'N pulìtica ecunòmica e suciali vìnniru emanati prubbidimenti ca favurìanu li ceti gnustriali e agrari (privatizzazzioni, libbiralizzazzioni di l'affitti, smantiddamentu di li sinnacati).
Ntô giugnettu dû 1923 vinni appruvata na nova [[liggi elitturali]] majuritaria, c'assignava dui terzi di li seggi â cualizzioni c'avissi uttinutu armenu lu 25% dî suffraggi, rèula puntuarmenti applicata nta l'elizzioni dû [[6 d'aprili]] [[1924]], ntê quali lu “listuni fascista” uttinni nu straurdinariu successu, aggivulatu macari di li brogghi, dî viulenzi e dî ntimidazzioni contra l'uppusitura.
===L'assassiniu dâ dimùcrazzia===
L’assassiniu dû diputatu sucialista [[Jacumu Mattiotti]], c'avìa spiatu l’annullamentu di l'elizzioni pi l'irriularitati cummisi, pruvucau na mumintania crisi dû cuvernu Mussulini. La dèbbuli risposta di l'uppusizzioni (sicissioni di l’Aventinu), ncapaci di trasfurmari lu sô gestu nni n’azzioni antifascista di massa, nun fu sufficienti a alluntanari li classi diriggenti e la Munarchìa di Mussulini ca, lu [[3 di jinnaru]] [[1925]], rumpìu li nduggi e, cûn notu discursu ntô quali assumìa supra d'iddu la ntera rispunsabbilitati dû delittu Mattiotti e di l'àutri viulenzi squadristi, di fattu pruclamau la [[dittatura]], supprimennu ogni risidua libbirtati e cumplitannu l’idintificazzioni assuluta dû [[Partitu Nazziunali Fascista]] cû Statu.
Dû [[1925]] finu â mitati di l' [[1930ina|anni trenta]] lu fascismu canuscìu picca e isulati uppusitura, sippuru mimuràbbili ('n bona parti [[cumunismu|cumunisti]] comu [[Ntoni Gramsci]], sucialisti comu [[Petru Nenni]], dimo-libbirali comu [[Juanni Amènnula]], libbirali comu [[Pieru Gubbetti]]), tanti di li quali pajaru câ vita, l’[[esiliu]], peni ditintivi o lu [[cunfinu]] lu sô rifiutu di lu fascismu. La stragranni majuranza dî taliani, videmma chidda vicina ô [[partitu pupulari]], attruvau un ''[[modus vivendi]]'' câ nova situazzioni, vidennu forsi 'n Mussulini un baluardu contra lu [[matirialismu]] e lu sucialismu e suprattuttu contra lu disòrdini ecunòmicu succissivu â [[prima verra munniali|verra '15-18]]: di parti sô, lu fascismu talianu nun esircitau mai na granni òpira di nduttrinamentu dâ pupulazzioni comu chidda ntraprisa dû nazzismu 'n Girmania, ma chiuttostu, comu lu [[franchismu]] spagnolu, si limitau ntâ majuri parti di li casi a esìggiri sulu na participazzioni di facciata.
Tali situazzioni vinni favuruta di lu riabbicinamentu câ [[Cresia Cattòlica]], ca culminau ntô [[Cuncurdatu]] di l’[[11 di frivaru]] [[1929]], cu cui si nchiudìa l’annusa chistioni di li rapporti tra Statu e Cresia graputa nta lu 1870 dâ [[breccia di Porta Pia]] e ca ristituìa ô cattulicèsimu lu rolu di [[riliggiuni di Statu]].
===Pulìtica èstira===
'N [[pulìtica èstira]] Mussulini, doppu lu ncidenti di [[Corfù]] dû 1923, pûn longu piriudu nun si discustau di l’ubbiettivu dû mantinimentu dû ''status quo'' 'n [[Europa]] cu na pulìtica prudenti e scevra d'abbinturi militari, nunustanti la ritòrica nazziunalista. L’Italia mantinni òttimi rilazzioni cu [[Francia]] e [[Nghilterra]], cullabburau a lu ritornu dâ [[Girmania]] ntô sistema dî putenzi europei puru nta li lìmmiti dû [[Trattatu di Versailles]], tintannu autresì d'estènniri la sô nfruenza versu li Paisi sorti dû sfacelu dû [[Mperu austru-ungàricu]] ([[Austria]] e [[Ungaria]]) e ntê [[Barcani]] ([[Arbania]], [[Grecia]]) 'n funzioni anti-[[juguslavia|juguslava]]. L’Italia fu noltri unu di li primi paisi europei a stabbiliri ntô 1929 rilazzioni dipromàtichi cu l’[[Unioni Suviètica]]. Ntô [[1934]] Mussulini s'eriggìu a difinsuri di la ndipinnenza di l’[[Austria]] contra li miri annissiunìstichi dâ Girmania hitleriana, sibbeni l’abbicinamentu talianu cû Paisi cunfinanti, ca lui Duci purtau sinu â pirsunali amistati cû cancilleri Dolfuss (ammazzatu appuntu di li tudischi), nun avissi 'n funnu ubbiettivi tantu diffirenti.
L’affirmazzioni di lu nazzismu 'n Girmania e lu successu d' [[Hitler]] nta l'anni 1934-36, di frunti â sustanziali inazzioni dî dimocrazzìi uccidintali, cummìnsiru Mussulini ca vi fussi pi l’Italia l’uppurtunitati d'espànniri ultiriurmenti lu sô pristiggiu e li sô cunquisti tirrituriali, puru cûn apparatu gnustriali gràcili e pruvatu dâ [[Crisi dû 1929|crisi ecunòmica dû 1929]] e cûn [[esèrcitu]] arritratu e mal equipaggiatu. Ntô [[1935]] l’Italia mmadìu cûn pritestu l’[[Etiopia]], ca vinni rapidamenti cunquistata (maju [[1936]]: pruclamazzioni dû Mperu) puru cu atrucitati quali lu mpiegu di gas e straggi ndiscriminati contra l’uppusizzioni dâ pupulazzioni lucali.
Picca misi doppu l’Italia fascista si schirau chî franchisti ntâ [[verra civili spagnola]], mmiannnu videmma un corpu di spidizzioni di 20.000 òmini. Longi dû riffurzari ecunumicamenti lu paisi, sti mprisi ndibbuleru lu cunsensu ô règgimi jittannu li primi simenzi dû risintimentu pupulari, e 'n pulìtica èstira l'alluntanaru di Francia e Nghilterra spincènnulu a alliniàrisi 'n manera criscenti cu la Girmania nazzista (1936: [[Assi Roma-Birlinu]], [[1937]]: [[Pattu Anticomintern]] cumprinnenti macàri lu [[Giappuni]]; [[1938]]: acquiscenza di Mussulini a l’annissioni di l’Austria; [[1939]]: [[Pattu d'Azzaru]] 'n funzioni affensiva). Ntô 1938 Mussulini fici prumulgari dû Reghi li [[liggi razziali]] antisemiti, ca nun avìanu pricidenti 'n Italia e ca foru applicati senza entusiasmu. Ntô marzu di [[1939]], senza arcuna vera raciuni, urdinau l’accupazzioni di l’[[Arbanìa]] già saldamenti ntâ sfera di nfruenza taliana, punènnuvi comu cuvirnaturi (vicirré) lu jènniru [[Galiazzu Cianu]].
Nunustanti li clàusuli dû Pattu d’Azzaru (assistenza autumàtica 'n casu di verra), ntô sittèmmiru dû [[1939]] Mussulini si dichiarau nun billiggiranti, ma ntô giugnu dû [[1940]], contra la vuluntati di granni parti dî girarchii fascisti, trasìu 'n verra contra Francia e Nghilterra, fidannu ntâ ràpida vittoria tudisca. L’impriparazzioni di l’esèrcitu e l’incapacitati dî sô cumannanti cunduceru a tirrìbbuli scunfitti supra tutti li frunti (Grecia 1940) e â ràpida pèrdita dî [[culunî di l’Àfrica Urientali]] ([[1941]]) e dâ [[Libbia]] ([[1943]]), criannu nu ndibbulimentu dî difisi ca grapìu li porti â mmasioni dâ [[Sicilia]].
===Fini dû Fascismu===
Lu [[25 di giugnettu]] [[1943]] na manovra ordita di parti d'arcuni mpurtanti girarchi (Granni, [[Juseppi Vuttara|Vuttara]] e Cianu) cu l’appoju dû Reghi, si traducìu nn'un famusu Òrdini dû jornu prisintatu a lu [[Granni Cunzigghiu dû Fascismu]] cû quali si spiava a lu Reghi di riprènniri lu putiri, e purtau a l’arrestu di Mussulini e â sdirrubbata a l’antrasatta dû fascismu, ca si dissulvìu ntra lu giùbbilu dâ pupulazzioni; ma la caduta di Mussulini nun priludìa â cunchiusioni dâ verra, ca si prutrassi p'arcuni simani ntâ criscenti ammiguitati dû novu cuvernu [[Petru Badogghiu|Badogghiu]]. Cu l’[[8 di sittèmmiru]] nizziau l’ùrtima fasi di lu fascismu, ca riturnau ê sô urìggini ripubblicani e sucialistiggianti cu la funnazzioni dâ [[Ripùbblica Suciali Taliana]] (RSI, ditta videmma [[Ripùbblica di Salò]] dâ lucalitati 'n cui appi sedi), cu a capu nu sfiduciatu e oramai spentu Mussulini. La RSI, ùrtimu cuvernu fascista 'n Italia ca cuvirnau supra li tirritori sittintriunali nun ancora accupati dê forzi alleati, vitti macari la participazzioni d'arcuni effettivi di l’esèrcitu, oramai sbannatu, e àutri elimenti nun appartinenti a lu fascismu. L’adisioni â RSI, suprattuttu nta l’òttica di st'ùrtimi, fu un tintativu di riscattari quarchicosa di l’anuri talianu pirdutu l’8 di sittèmmiru cu lu mpruvvisu canciu d'allianza a favuri di l'Alliati, fattu ritinutu vriugnusu videmma pî mudalitati cu cui abbinni e pû cumpurtamentu, ritinutu nun qualificàbbili, tinutu dû marasciallu Badogghiu, dû Reghi Vittoriu Emanueli III e dû statu majuri di l’esèrcitu talianu. Comu la [[Ripùbblica di Vichy]] 'n Francia, macari chidda di Salò fu sustanziarmenti nu statu satèlliti dâ Girmania Nazzista, sippuru cu nu mìnimu d'autunumìa duvutu suprattuttu â stima ch'Hitler ancora avìa pi Mussulini, e li forzi ripubblichini foru suprattuttu mpignati ntô cuntrollu dû tirritoriu e ntâ riprissioni dî muvimenti partiggiani.
Lu [[25 d'aprili]] [[1945]] la [[libbirazzioni]] dû nord Italia e la fucilazzioni di Mussulini signaru la fini dâ verra e dû fascismu 'n Italia, c'armenu pi nustalgìa supravvivìu, nunustanti lu divetu dâ [[Custituzzioni dâ Ripùbblica Taliana|Custituzzioni Ripubblicana]], ntê '''partitini munàrchici''' e suprattuttu ntô [[Muvimentu Suciali Talianu]] d' [[Arturu Michulini]]: tanti ex-ministri fascisti e nutàbbili dû partitu si riciclaru appoi ntâ niunata [[Dimucrazzìa Cristiana]], ca vincìu l'elizzioni dû [[1948]] cu na majuranza schiaccianti e cuvirnau l’Italia dû doppuverra pi dicenni. L’MSI arridducìu ntô [[1994]] li liami cû muvimentu mussulinianu e si trasfurmau 'n [[Allianza Nazziunali]].
== Lu fascismu ntô munnu ==
di sviluppari
== Vuci currilati ==
* [[Italia Fascista]]
* [[Fascismu giappunisi]]
* [[Muvimenti fascisti]]
* [[Neofascismu]]
* [[Ripùbblica Suciali Taliana]]
== Lijami di fora ==
* [https://web.archive.org/web/20060211180610/http://digilander.libero.it/storiafascismo/ Storia dû fascismu 1 (lingua taliana)]
* [https://web.archive.org/web/20051124020150/http://www.fascismo.too.it/ Storia dû fascismu 2 (lingua taliana)]
== Fonti ==
La fonti di st'artìculu è Uicchipidia Taliana:
http://it.wikipedia.org/wiki/Fascismo
[[Catigurìa:Pulìtica]]
[[Catigurìa:Formi di cuvernu]]
[[Catigurìa:Storia cuntimpurania]]
[[Catigurìa:Storia europea]]
qygxej5ud1lj2edcaorsah7a3a4ryzf
Linux
0
9035
782817
776671
2026-06-21T02:25:37Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782817
wikitext
text/x-wiki
[[File:Tux.svg|200px|thumb|right|U [[pinzeru]] à basi đđî [[Tux]], a [[mascotte]] đđû [[kernel Linux]], nascìu tràmiti unu scanciu đđî email 'ntà na [[mailing list]] pubbrica.]]
'''Linux''' jè u nomu đđû [[kernel]] urigginariamenti sviluppatu đđî [[Linus Torvalds]]. U nomu ''Linux'', ccû tuttu cchì jè assai assumigghianti ccû chiđđu đđû ssò auturi, ci vinni dunatu đđi [[Ari Lemke]], l'amministraturi cchì ppì primu misi dispunìbbili Linux ncapu à [[internet]] ppì via [[FTP]]. Ppì èssiri pricisi ''Linux'' jèra u nomu đđâ [[directory]] unnì stavanu i [[file]]s đđû novu sistema upirativu. U nomu pigghiatu đđî Linus Torvalds, cchì pinsava cchì "Linux" jèra troppu egoisticu, jèra ''Freax'', na mmiscata tra "free", "freak" jé "x", p'innicàri megghiu cchì jèra 'n sistema [[UNIX]]-like.
Ccû nomu "Linux" spissu si ìnnica sgarrannu u [[sistema upirativu]] [[software lìbbiru|lìbbiru]] spurmintatu ncapu [[kernel Linux]] jé sistema [[GNU]], cchì secunnu na banna đđâ cumunitàti nfurmatica s'avissi ppì chistu à chiamarisi "GNU/Linux" siccomu livannu [[GNU]] scanciannulu ccû Plan9 si pò avìri 'n sistema "Plan9/Linux".
== Stòria đđî Linux ==
=== L'accuminzagghia ===
[[File:Ubuntu_9.04_Jaunty_Jackalope.png|thumb|300px|Comu si prisenta u monitor cu Linux jé [[Gnome]] nstallatu]]
Linux vitti luçi 'ntò [[1991]] grazzî au carusu studenti [[Linus Torvalds]], 'ntò mentri u pruggettu [[GNU]] nascìu 'ntò [[1984]] ppì vulìri đđî [[Richard Stallman]]. Torvalds, appassiunatu đđî prugrammazziuni, 'un jèra priatu đđû sistema upirativu [[Minix]] (sistema upirativu [[Unix-like]] fattu pp'ê scòli, scrivutu đđî [[Andrew Tanenbaum]], prufissuri urdinariu đđî Sistemi đđî Riti à l'universitati đđî [[Amsterdam]]), ppì chistu vòsi fàri un [[kernel]] cc'avìa ppì scupu l'arricriarisi jé studiari còmu funonziava u ssò novu [[computer]] (un [[80386]]), addupirannu u sistema đđî pirmissu [[GNU]].
Ppô fattu cchì a licenza đđî [[Minix]] 'un pirmittìa a revisioni đđû [[software]] eccettu ppì mutivi didattichi, [[Linus Torvalds]] pinzau đđi spurmintàri u ssò kernel sanu sanu. Ppì farlu dicisi đđî usàri a [[GNU General Public License|licenza GPL]], ppì fàri 'n-manèra cchì tutti putìanu cuntribbuìri jé addupirarlu libbiramenti. Linux ê primi tempi jèra sulu un [[emulaturi di tirminali|emulaturi đđî tirminali]] scrivutu 'n-[[C (linguaggiu)|C]] jé [[assembly]], sinza appujarisi a un sistema upirativu. L'emulaturi đđî tirminali facìa partìri jé cumannava đđui [[thread]], unu ppì mannàri signali à porta siriali jé l'àutru ppì pigghiarili, quannu appoi Linus àppi a nicissitati đđî leggìri jé scrivìri file 'ntà un discu, stu emulaturi fu fattu 'n-manèra cchì putìa criàri [[filesystem]]. Alleggiu alleggiu stu prugramma si ìju trasfurmannu 'ntò un sanu [[kernel]] cchì putìa gistìri un sistema upirativu jé Linus attaccau à pigghiàri nfurmazziuni ncapu ê spicifichi [[POSIX]], addumannannu ajutu 'ntò [[newsgroup]] comp.os.minix 'ntò pupulari [http://groups.google.com/groups?hl=en&selm=1991Aug25.205708.9541@klaava.Helsinki.FI missaggiu] đđû [[25 di austu|25 đđî Austu]] [[1991]]. a prima virsioni đđû kernel Linux, a 0.01, vinni pubbricata 'ntà internet u [[17 di sittèmmiru|17 đđî Sittèmmiru]] [[1991]] jé a secunna 'ntò [[Uttùviru]] đđû stissu annu.
À [[Torvalds]] chiaçìa chiamàri ''Freax'' u [[kernel]] unnì stava travagghiannu, ma à [[Ari Lemke]], assistenti đđâ [[Helsinki University of Technology]] cchì c'avìa dunatu u spazziu [[FTP]] ppô pruggettu (''ftp.funet.fi''), chiaçìu dunari à [[subdirectory]] u nomu altirnativu đđî travagghiu ''Linux''.
Nzinu đđâ virsioni 0.01 si putìa [[cumpilaturi|cumpilari]] jé fari pàrtiri a [[shell]] GNU [[Bash]]: cc'jèra un sistema upirativu minimali đđî unnì pirò putìanu accuminzàri assai megghiuramenti. À l'accuminzagghia s'avìa u bisognu đđî un computer ccû [[Minix]] ppì cunfiguràri, cumpilàri jé nstallàri Linux (nzinu à virsioni 0.10, a 0.11 putìa vèniri cumpilata đđî Linux stissu), picchì addupirava u filesystem đđû sistema unni s'appujava. Prestu li sistema Linux furu megghiu đđî Minix comu funziunalitati, Torvalds jé àutri sviluppaturi đđî Linux abbissanu u sò kernel ppì fallu funziunari cchê cumpunenti [[GNU]] jé li prugrammi user-space ppì fari nu sistema upirativu cumpletu, funziunanti jé lìbbiru.
=== '''"Linux is obsolete"''' ===
U [[29 di jinnaru|29 đđî jinnaru]] [[1992]] [[Andrew Tanenbaum]], auturi đđî [[Minix]], prubbabbirmenti siddiatu đđû forti ntiressi a viriri Linux 'ntò newsgroup đđû ''ssò'' sistema upirativu scrivìu un missaggiu ccû titulu "''LINUX is obsolete''" (LINUX jè obsulitu). Ntô ''post'' Tanenbaum criticava l'architittura monulitica đđû [[kernel Linux]] jé a ssò scarsa purtabbilitati. [[Torvalds]] c'arrispunnìu subbitaniamenti arribbattennu puntu ppì puntu à Tanenbaum, sminuzziannu cchiùassai Minix jé u ssò auturi facennu na stòrica ''flame war'' cchì tutt'oji si pò asciàri ncapu à diversi siti web.
=== Linux jé a riti ===
Ntâ primavera đđû [[1992]] l'[[hacker]] [[Orest Zborowski]] arriniscìu a fari funziunari u [[X Window System|server X]] ntâ virsioni 0.13 đđî Linux. Pi fari stu fattu Orest àppi fari funziunàri tutta a struttura đđê ''Unix Domain Socket'' nnispinzàbbili a X Window i ergu nu primu liveddu ''socket'' unni vinni appoi custruiuta tutta a struttura đđî riti đđî Linux. Riarmenti tuttu avìa statu fattu n manèra tanticchiedda cunfunnusa jé nun avìa statu ntigratu bonu dintra u [[kernel]] ma Linus accittau u stissu a [[patch]], picchì cu chista era pussibbili putìri sia addupirari X, sia videmma addupirari sta struttura ppì dutari Linux đđî nu ''stack'' đđî riti. Cuntenti dâ nuvitati lassau, doppu a virsioni 0.13, a 0.95 sinza pinzari a tutti li prubblema đđî sicuranza cchì a riti avissi causatu. P'abbissari sta cosa ntê dui anni cchì passanu dâ 0.95 â 1.0 Linus àppi a addupirari sia n'àutru nùmmaru p'innicari u ''liveddu đđî patch'' sia li lèttiri đđî l'alfabbetu (nzinu â virsioni 0.99.15Z, 0.99 15° liveddu đđî patch, ''rivisioni Z'').
=== La virsioni 1.0 ===
U [[14 di marzu|14 đđî marzu]] [[1994]] u 16° liveddu đđî patch đđû kernel 0.99 addivinìu Linux 1.0. Fu u stissu Linus Torvalds à prisintari a prima virsioni ''stàbbili'' đđâ ssò criazziuni 'ntà l'Universitati đđî [[Helsinki]].
=== Oji ===
Oji, Torvalds cuntinua a diriggiri u sviluppu đđê kernel, 'ntò mentri àutri banni đđû sistema, comu li cumpunenti GNU, sunnu fatti spartutamenti. u compitu đđî furnìri nu sistema cumminatu, cchì avìa tutti li cumpunenti đđî basi chê ntirfacci grafichi (comu p'asempiu [[GNOME]] o [[KDE]], cchì pê fatti sò si jèttunu ncapu a a prisenza đđî l'[[X Window System]]) jé cô [[software]] appòicativu, veni ora svurgiutu đđê distribbuzzioni. 'ntò [[1996]] vinni scigghiutu comu logu ufficiali đđî Linux nu [[pinguinu]] addisignatu đđî [[Larry Ewing]] a cui ci vinni dunatu u nomu đđî [[TUX]], comu accurzata đđî Torvalds UniX. Àutri genti sustenunu cchì si tratta d'accurazata đđî TUXedo cchì 'ntò [[ngrisi]] significa comu "bunaca bona jé crivatta" a causa dâ culurazzioni đđû corpu đđû pinguinu. Òi GNU/Linux arresta u sistema upirativu prifirutu đđî migghiara đđî prugrammaturi spargiuti ntî tuttu u munnu, vèni addupiratu suprattuttu comu [[server]] ntî ambienti đđî pruduzzioni ma urtimamenti s'hà fattu putenti macari ppì ammenti [[desktop]], purtannu a a nasciuta đđî distribbuzzioni cuncurrenti cu [[Macintosh]] jé [[Microsoft]]. Li cchiù addupirati jé distribbuiti sunnu [[Ubuntu (Linux)|Ubuntu]], [[Linux Mint|Mint]], [[Debian]] jé [[Knoppix]] (basati supra Debian), [[Red Hat Linux|Red Hat]], [[Fedora (Linux)|Fedora]] jé [[CentOS]] (basati supra Fedora), [[Mageia]], [[Mandriva Linux|Mandriva]] jé [[PCLinuxOS]] (basati supra Mandriva), [[Gentoo]] jé [[Sabayon]] (basati supra Gentoo) jé àutri cu depository propi o addirivati đđî Slackware comu [[SUSE Linux]], [[Arch Linux]], [[Puppy Linux|Puppy]], [[Damn Small Linux|DSL]] jé [[Google Chrome OS]] estrimamenti liggeri jé usati ppì netbook o machini picca putenti.
== La mpurtanza đđî Linux ==
GNU/Linux jè u prudottu đđî appassiunati nnipinnenti spurmintatu ppì sèmprici sfida ntillittuali, sinza lazza cummirciali. Chissu hà fattu dui mpurtanti cunzaquenzi:
* primisi u risurtatu uttinutu jè a cullabburazzioni đđî migghiara đđî prugrammatura spargiuti ntî tuttu u [[munnu]] (pi chistu veni vidutu comu li cchiù granni pruggettu cullabburativu dâ stòria đđî l'òmu, nzèmmula a u pruggettu đđî Wikipedia).
* lu secunnu carattiri mpurtanti jè a "libbiralizzazzioni" đđû prudottu: GNU/Linux jè nu [[software lìbbiru]] cchì pirmetti ê utenti đđî avìri a disposizzioni nu sistema upirativu cumpritamenti funziunanti sliatu đđê classichi lazza cummirciali.
U aspettu dâ libbirtati đđû prugramma metti ô centru l'utenti dunannucci a pussibbilitati đđî taliari jé canciari li [[còdici surgenti]], a pussibbilitati đđî addupirari u software ppì qualegghiè causa, a pussibilitati đđî arridistribbuirlu 'ntò furmatu urigginariu o canciatu. u sistema GNU/Linux jè đđî cunzidirari transparenti jé cumpritamenti cunfiguràbbili, ppì chistu certiduni vòti, Microsoft Windows, darrèri nu velu đđî simpricitati, ammuccia u funziunamentu lòggicu đđû [[computer]] jé a mpussibbilitati đđî uttiniri u risurtatu cchì si vulìa. Sta [[filosufìa]] pirmetti u scanciu đđî nfurmazzioni ntra l'utenti jé li prugrammatura jé havi comu rinèscita nu prudottu cchì havi megghi pristazzioni ntî certiduni cosi n cunfrontu ê attuali cuncurrenti cummirciali. GNU/Linux jè cchiù picca jittatu đđî l'àutri sistemi upirativi ê [[Virus (nfurmatica)|virus]] jé n ginirali ê [[malware]] nfurmatichi ppì certiduni mutivi:
* la nfizzioni đđî na machina, nurmalmenti, jè circuscrivuta ô singulu utenti nun cumprumetti u sanu sistema upirativu.
* quannu vèni discuprutu nu prubblema ntî nu prudottu đđî software lìbbiru s'havi a patch (la curriggiuta) 'ntò giru đđî picca uri o jorna rinnènnu vacanti li pussibbilitati đđî nu virus đđî trasiri ntî tali purtusu.
* cu jè cchì sviluppa software malignu, ginirarmenti, va a nfittari u megghiu nùmmiru đđî machini pussibbili: datu cchì a spargiuta đđî Windows jè chiossai n cunfrontu a chidda đđî sistemi upirativu jittati ncapu a Linux, u malware n circulazzioni hà statu fattu ppì nfittari machini Windows, ntonzi nun cumpatìbbili cu Linux (sulu raramenti li virus sunnu multichiattafurma).
* Li utenti đđî Linux sunnu picca nummarusi, ma assai cchiù priparati ticnamenti o canusciunu armenu li basi đđî nu sistema upirativu, sunnu cuscenti đđî zoccu fannu jé sannu li risurtati cchì vonnu pigghiari.
Ê nostri jorna, csi tuttu l'[[hardware]] jè cumpatìbbili cu GNU/Linux.
Cci sunu praticamenti dui suluzzioni quannu l'[[eseguibbili]] đđî àutri sistemi upirativi nun funziunanu: addupirari suluzzioni comu [[Wine]] oppuru jiri a firriari ntunnu ô prubblema jé addupirari nu applicativu assumigghianti sviluppatu ppì Linux. Ntî tutti dui li casi cci ponnu èssiri pussibbilitati đđî falluta jé svantaggi cchì nun si pò fari a menu đđî valutari casu ppì casu.
== Li distribbuzzioni đđî Linux ==
Nun c'è na sulu virsioni đđî GNU/Linux, ma cci sunnu diversi distribbuzzioni ô sòlitu spurmintati đđî cumunitati đđî sviluppatura o sucitati, cchì priparanu jé scegghiunu li pachetta đđî mèttiri. Tutti li distribbuzzioni hannu n cumuni u [[kernel Linux]], mentri s'addiffirìsciunu ppì l'accussiddittu "parcu software", zoè li pachetti priparati e/o silizziunati đđê sviluppaturi pâ distribbuzzioni stissa, pô sistema đđî gistiuni đđû software jé pê sirvizzi đđî ajutu/manutinzioni uffruti.
Cci sunnu distribbuzzioni dirittamenti funziunanti đđê CD sinza cchì veni addumannata a nstallazzioni ntî l'[[hard disk]], comu [[Knoppix]] jé dirivati: vènunu chiamati distribbuzzioni "live" oppuru "desktop CD".
Li principali distribbuzzioni, ultra a chiddi già avanti ammintuati, sunnu:
* [[ALT linux]]
* [[DeLi Linux]] (distribbuzzioni assai bona ppì pc cu 32Mb đđî Ram o cchiù picca)
* [[Dreamlinux]]
* [[Dynebolic]]
* [[Foresight Linux]]
* [[Fox Desktop]]
* [[Kororaa]]
* [[Mandriva|Mandriva Linux]], nzinu ô 2004 canusciuta cô il nomu "[[Mandrake Linux]]"
* [[Mepis]]
* [[Quantian]]
* [[Rxart]]
* [[Slamd 64]]
* [[Slax]]
* [[So.Di.Linux]]
*[[Ubuntu (Linux)|Ubuntu Linux]] (ntê varianti đđî GUI [[Xubuntu]], [[Kubuntu]], [[Edubuntu]], [[Ubuntu Lite]])
* [[Yellow dog]] (pruggittatu comu sistema upirativu altirnativu pâ PLAYSTATION3, assai flissìbbili ppì zoccu sparti a prugrammazzioni Gnome)
== Curiusitati ==
=== Prununzia ===
Assai pirsuni nun sunnu sicuri dâ prununzia dâ palora "Linux". Cci ponnu èssiri diversi cancianti, ma veni ppì norma prununziatu cu na "i" curta jé ccâ prima sìlliba dura, comu ntî "LIH-nucks".
=== Ntirfaccia Grafica ===
Ntê primi virsioni đđû sistema, Linux nun avìa ntirfaccia grafica. Tuttu si facìa cû "Terminal" scrivinnu cumanni. Li ntirfacci vinniru doppu, comu "cumpunenti" nstallati 'ntò sistema. Li principali virsiuna đđî ntirfacci grafichi sugnu [[KDE]], [[Gnome]] jé [[Xfce]]. Ancòi a ntirfaccia jè sulu ppì u confort i èmmula li cumanni sutta a forma grafica.
{{vidipuru1|Cumanni Linux}}
=== Virsioni '''Embedded''' ===
La granni spargiuta đđî Linux jé a sò capacitati đđî funziunari ntê pc a vasci pristazzioni hà nfruinzatu videmma l'[[alittronica]]. Ô jornu d'òi jè pussìbbili asciari chip cumannati đđî nu Os Linux minimali ma cumegghiè capaci đđî simprificari assai a rializzazzioni đđî apparati rubbòtichi. N'asempiu đđî na distribbuzzioni Linux addupirata ppì sistemi [[Sistema embedded|embedded]] jè [[OpenWRT]].
=== Siparaturi ===
Ntâ passata đđî nu sistema [[Windows]] a nu Linux, arrisurta prubbabbirmenti avidenti a diffirenza ntra li siparaturi đđê [[directory]]. Ntî Windows s'addopira u carattiri [[backslash]] ("\"); ntî Linux, comu videmma ntî tutti li sistemi [[Unix]] (comu puru ntî àutri sistemi upirativi), s'addopira u [[slash]] ("/"). Macari u siparaturi đđî pircursu ntê [[URL]] đđê diversi [[prutucolli di riti|prutucolli đđî riti]] (comu li nnirizzi internet) jè custituiutu đđû slash; u mutivu jè cchì li [[riti di computer|riti đđî computer]] jé [[Internet]] hannu nasciutu ncapu a sistemi [[Unix]].
=== Software ===
Casi tutti li [[software]] dispunìbbili supra Linux sunnu lìbbiri cu licenza [[GNU]], ergu unu poti nstallari qualegghiè software sulu scrivennu nu cumannu cû u nomu scigghiutu ntâ ntirfaccia terminal.
Asempiu, ppì nstallari "Amarok", nu litturi mp3:
<pre>apt-get install amarok</pre>
(La sintassi poti canciari a sicunnu dâ virsiuni)
== Lijami nterni ==
* [[Trinacria Linux]]
== Lijami đđî fora ==
*{{en}}{{it}} [https://web.archive.org/web/20080709050844/http://linuxpedia.netsons.org/ Linuxpedia (linuxpedia.netsons.org)] Nciclupidìa lìbbira didicata ô munnu GNU/Linux jé Open Source n ginirali n lingua taliana
*{{en}} [http://www.kernel.org kernel.org] u situ ufficiali đđû kernel đđî Linux
*{{it}} [http://www.linux.it Linux.it] situ dâ ''Italian Linux Society''. Pussedi n'alencu đđê [[Linux user group]] italiani, assai ducumintazzioni n italianu jé àutri nfurmazzioni ncapu a Linux.
*{{it}} [http://www.linuxfacile.org Linux Facile] - Nu tutorial ntruduttivu a Linux rializzata đđî [http://www.medri.org Daniele Medri].
*{{it}} [http://www.manualinux.com Manualinux] - Manualinux, u manuali supra Linux rializzatu đđî Cristiano Macaluso.
*{{en}} u [https://web.archive.org/web/20060412140323/http://www.educ.umu.se/%7Ebjorn/mhonarc-files/obsolete/ post đđî Tanenbaum ''Linux is obsolete'']
*{{it}} [http://a2.pluto.it/ Appunti đđî nfurmatica lìbbira] - Rializzatu đđî Daniele Giacomini, grannissima òpira supra Linux, u [[Open source|software libero]] jé a [[nfurmatica lìbbira]].
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20140822112226/http://vandali.org/DanieleMasini/infolinux.php Nfurmatica jé GNU/Linux] - Nu testu supra a nfurmatica cu particulari riferimentu a GNU/Linux, rializzatu đđî Daniele Masini.
*{{en}} [http://distrowatch.com Distrowatch] - Na lista cumpleta đđî distribbuzzioni aggiurnata cuntinuamenti.
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20090826095112/http://www.linuxiso.it/ LinuxISO.it] - N'aggiurnatu alencu đđî mirror jé fonti đđî ISO đđê cchiù diversi distribbuzzioni Linux.
*{{it}} [http://dazero.sourceforge.net/ldz.html LDZ] - Linux Di Zeru (LDZ), banna đđû pruggettu [http://dazero.sourceforge.net/ DaZero] cchì furnisci tutorial assai basilari jé nnirizzati a utenti finali đđî Linux ppì nu usu supra desktop grafichi.
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20070315230332/http://www.ildn.net/ Italian Linux Distro Network] - È n'assuciazzioni cu diversi purtali ppì sustèniri li utenti Linux đđî diversi distribbuzzioni.
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20070401042554/http://www.informaticalibera.it/ Informatica Libera] - È n'assuciazzioni taliana cchì tratta đđî Linux e, cchiù n ginirali, dâ [[nfurmatica lìbbira]].
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20070319234233/http://linux.html.it/ Linux đđî HTML.it] - a sizzioni addidicata a Linux đđî [http://www.html.it HTML.it]. Pubbrica artìculi đđî apprufunnimentu jé tutorials đđî usu.
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20070306164345/http://www.linuxhelp.it/ LinuxHelp.IT] - Purtali lìbbiru addidicatu a GNU/Linux jé ô software Open Source.
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20070311021528/http://digilander.libero.it/ddonline/confronto.htm Distribbuzzioni a paraguni]
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20190808104133/http://linux.collectiontricks.it/ Linux@P2P Forum Italia] - Wiki addidicatu a chiddi cchì vonnu avvicinarisi ô munnu đđî GNU/Linux, cu particulari arènza ppì chiddi cchì hannu già espirienza cu li SO Windows.
[[Catigurìa:Linux]]
[[Catigurìa:Nfurmàtica]]
99pheffnjhgerjdgbqpkkbejqy7jlv0
Còmmisu
0
11993
782810
776257
2026-06-21T01:07:21Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782810
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|
nomucumuni=Còmmisu|
mmaggini=Comiso-Stemma.png|
muttu=Post casmenarum fata nitida resurgo|
nomuufficiali=Comiso|
pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG)|
superfici=64,93|
abbitanti=30.577|
dinsita=470,92|
cumunilimitrofi=[[Ciaramunti]], [[Rausa]], [[Vittoria]]|
cap=97013|
prifissutelefonicu=+0932
}}
'''U Còmisu''' è nu cumuni di 28.389 abbitanti dâ [[pruvincia di Ragusa]].
== Storia ==
U primu nzidiamentu di l'òmu nnô tirritoriu dû Còmmisu risali ô sicunnu millenniu prima di [[Cristu]], quannu i [[Sìculi]] stàvanu ìn menzu ê muntagni dû Còmisu.
[[File:Comiso Chiasa Madre.jpg|thumb|200px|left|La matrici ô Còmmisu]]
Tempu arreri si pinzava ca nnô Cozzu Apolla si truvava a mistiriusa "[[Kasmenai]]", ammintuvata di [[Tucidide]]. A inizziu nuvicentu pirò l'archiòlugu [[Paolo Orsi]] spruvau sta suppusizziuni, truvannu u situ di Casmeni ncapu a [[munti Lauru]], ô cantu di [[Buscema]].
Àvi na sfunnacata di resti grechi e rumani: mpurtanti sun' i termi [[Dianae Fons]], vicinu â chiazza "Fonti Diana".
L'agghicata dî [[Bizzantini]], doppu di scurrirìi dî bàrbari, desi nu novu arrupigghiu: a citati si pigghiau i mura e tutti i nucli abbitativi si mèttunu nzèmmula pi furmari u casali di Còmicio (chiamatu appoi Jhòmiso).
Ma a vera storia dâ citati accuminza cu l'Aragunisi ca dunaru u fìudu dû Còmisu a Fridiricu Speciario di [[Missina]], nnô [[1296]]. Chistu si fici fari nu palazzu-casteḍḍu ca addivintau u centru dû pajisi.
Appoi u fìudu arrivau nnê manu di Giuvanni Chiaramunti e nnô [[1392]] addivintau di Birnandu Cabrera, catalanu e conti di [[Muòrica|Mòdica]]. Ma so figghiu Giuvanni si jinchìu di dèbbiti e vinnìu a citati nnô [[1453]] a Don Piriconiu II dî Naselli, nòbbili di ntica famigghia. Chisti tènniru u fìudu nzinu ô [[XVIII sèculu]] e, sutta di iḍḍi, u Còmmisu juncìu a na bona pusizziuni ecunòmica e suciali grazzi a liggi cchiù muderni.
A l'accumminzagghia dû [[XVII sèculu]] u rinnuvamentu ca cci fu nnê sèculi passati, si firmau pi tanti mutivi: a funnazziuni dû Casali di Vittoria, cu tanti cumisari ca si nni jeru a Vittoria; la pesti dû [[1624]]; u [[Tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693|tirrimotu dû 1693]], ca fici nuvanta morti. Propia doppu ô tirrimotu, a cità fu ricustrujuta cû stili baroccu.
Nnô piriudu dû fascìsimu ô Còmisu vinni custrujuta na basi militari dâ NATO. Versu a fini dû [[1944]] Badoglio, ca era u capu di guvernu 'n càrrica, cummannau a tutti i surdati taliani di turnari 'n guerra.
Ma li cumisari, stanchi dâ guerra, ntonzi attacaru la prifittura e dichiararu la "''Ripùbbrica nnipindenti dû Còmisu''", ca durau sì e no sulu du' misa. L'artèfici di sta "ripùbbrica" foru arristati e mannati a [[Ustica]]. Chisti turnau pirò na vota ca fu dichiarata a [[Ripubblica Italiana]].
== Storia ricenti ==
Nni l'anni '80 ô Còmisu a basi militari fascista fu cummirtuta dî miricani pi fari na basi [[NATO]] cu mìssili nucliari; fu appoi smantiḍḍata nnô [[1991]], câ fini dâ [[guerra fridda]]. L'airuportu militari ''Magliocco'' fu ristrutturatu e trasfurmatu 'n ''airuportu civili''.
L'[[airuportu]] è ora attivu a pàrtiri dû [[30 di maju]] [[2013]].
== Cumisari cèlibbri ==
*[[Nirìa Lu Blancu, dittu lu Còmisu]], pitturi
*[[Patri Petru Palazzu]], parrinu
*[[Sarbaturi Adamu]], cantanti
*[[Gesuardu Bufalinu]], scritturi
*[[Can. Raffieli Flaccaventu]], stòricu e scritturi
*[[Brasi Paci]], archiolugu e privissuri universitariu
*[[Carmelu Lauretta]], poeta, scritturi e sicilianista
*[[Sarbaturi Fiumi]], pitturi, sculturi e scritturi
== Tradizzioni e manifestazzioni ==
* 03 frivaru, Festa 'rî San Blasi. Fistiggiamenti.
==Lijami nterni==
* [[Pruvincia di Ragusa]]
* [[Airuportu Vicenzu Maglioccu]]
==Lijami di fora==
*{{it}}[http://sicilia.indettaglio.it/ita/comuni/rg/comiso/comiso.html Còmmisu ntô situ di Sicilia in Dettaglio]
*{{it}}[http://comisoecomisani.altervista.org Còmisu e Cumisari]
*{{it}}[http://comisani.altervista.org Viecci fotografii ri Còmisu e Cumisari]
*{{it}}[http://comiso2.altervista.org Canti riliggiusi cumisani ro XXI seculu]
*{{it}}[http://www.comisoecomisani.altervista.org/San.Biagio.pdf SAN MILASI PATRONU RO COMISU]
*{{it}}[https://web.archive.org/web/20200923141015/https://digilander.libero.it/comiso/Santa_Lucia.pdf SANTA LUCIA - Virgini e Martiri sirausana]
*{{it}}[https://web.archive.org/web/20220828151932/https://digilander.libero.it/librettimusica/Coroncina.Santa.Filomena.pdf Coroncina a Santa Filumena Virgini e Martiri]
* [https://web.archive.org/web/20200923140443/https://digilander.libero.it/librettimusica/Canti.popolari.comisani.pdf Canti pupulari cumisani]
* [https://web.archive.org/web/20200923135719/https://digilander.libero.it/librettimusica/Coroncina.Sette.Dolori.pdf Coroncina re Setti Riluri ri Maria SS]
* [https://web.archive.org/web/20220626195724/https://digilander.libero.it/librettimusica/Bedda.Matri.Razia.pdf BEDDA MATRI 'A RAZIA]
* [https://web.archive.org/web/20200923132354/https://digilander.libero.it/librettimusica/Poesia.e.musica.pdf POESIA E MUSICA (Omaggio a quattro poeti comisani)]
* [https://web.archive.org/web/20160411162302/http://digilander.libero.it/librettimusica/Canti.Maria.Addolorata.pdf CANTI A MARIA SS. ADDOLORATA per la Chiesa Madre di Comiso]
[[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]]
qstj0pxx6gcp1sb9trboq409abqitr8
Camilo Cienfuegos
0
12296
782807
740069
2026-06-21T00:41:28Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782807
wikitext
text/x-wiki
[[mmàggini:Camilo Cienfuegos.jpg|thumb|300px|Camilo Cienfuegos.]]
'''Camilo Cienfuegos Gorriarán''' ([[L'Avana]], [[6 di frivaru]] [[1932]] - [[Camaguey]] o L'Havana, [[28 di uttùviru]] [[1959]]) fu unu di l'artèfici, nzemi a [[Fidel Castro]] e a [[Ernesto Che Guevara]] dâ [[Rivuluzzioni Cubbana]].
==Biografìa==
Figghiu di nu sinnacalìsta spagnolu imigratu a [[Cubba]], accuminciau nzinu di picciriddu, cullabburannu ccû patri a cògghiri fondi a sustegnu dâ [[Spagna]] ripubbricàna, a cunfruntarisi ccâ pulìtica. Nnô 'ccuminciari di l'anni [[1950ini]] attaccau a fari nu cursu di scurtùra e travagghiau ntî certi putèi, arristannu cumunqui sempri pòviru.
Ntô [[1956]], doppu 'n soggiurnu ntê [[Stati Uniti]] unni avìa jutu pî travagghiu, juncia nnô [[Mèssicu]] pî agghiuncirisi a Fidel Castro. Turnatu a Cubba ccû ''[[Granma]]'', addivintau 'n picca tempu unu dê massimi cumannanti militari dâ rivuluzzioni e nsemi a Ernesto Che Guevara ficia la stratiggìa ca purtau l'esercitu rivuluzzionariu a pigghiari la cità di [[L'Avana]].
Doppu ca fu nstauratu lu cuvèrnu [[Cumunismu|cumunista]], Cienfuegos pigghiau lu cumannu di tutti li forzi armati meritannusi l'appillativu di ''signuri d'avanguardia'', datu dû cumpagnu [[Che Guevara]]; in picca tempu ricivìu assai 'ncarichi pulìtici e addivinìu unu dê pirsunaggi cchiù 'nfluenti di l'ìsula caraibbica.
Lu 28 di uttuvìru dò 1959 scumpara ntô mari nnô mentri ca turnava a [[L'Avana]] da Camaguey, pî curpa di nu 'ncidenti ô aèriu di turismu unni jiva: li resti dû vilìvulu e lu corpu di Camilo Cienfuegos nun fuònu mai truvati e tali fatti ficia nasciri nu granni nummiru di prubabbili iputisi riguardu la sô morti: secunnu arcuni fu eliminatu dâ [[CIA]], secunnu àutri fu Fidel Castro stissu a urdinari l'eliminazioni dû sô cullabburaturi, secunnu n'àutra virsioni Cienfuegos avissa scappatu all'estiru.
Camilo Cienfuegos, ccû tuttu dâ primatura morti, arresta unu dê leader dâ rivoluzzioni arricurdata cchiù prufunnamenti dâ pupulazzioni cubbana.
== Lijami di fora ==
{{Commonscat|}}
* [https://web.archive.org/web/20070514051302/http://users.pandora.be/lode.desimpelaere/Marc/CubaEnglish/Eng14/Cienfuegos.htm Àutra biùgrafia]
* [https://web.archive.org/web/20201208151045/http://www.historyofcuba.com/history/camilo.htm Cu era Camilo Cienfuegos?]
* [https://web.archive.org/web/20060514115258/http://www.siporcuba.it/camilocienfuegos.htm Storia di Camilo Cienfuegos]
* [http://www.hastasiempre.it/che/cuba/doc_camilo_2.asp William Galvez parra di Camilo Cienfuegos]
[[Catigurìa:Cubba|Cienfuegos,Camilo]]
f0shd6qod4hz1kpzqz2mu0yg6ulvl47
Campubbeddu (Girgenti)
0
12535
782808
775404
2026-06-21T00:46:29Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782808
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|nomucumuni=Campubbeddu|nomuufficiali=Campobello di Licata
|pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] (AG)
|mmaggini=Campobello di Licata-Stemma.svg
|superfici=80
|abbitanti=11.047
|dinsita=138
|cumunilimitrofi=[[Licata]], [[Naru]], [[Rivinusa]]
|cap=92023
|prifissutelefonicu=+0922
}}
'''Campubbeddu''' (o '''Campubbieddru'''/'''Camubbieddru''' ntâ parrata lucali) è un cumuni di 11.047 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]. Ntâ parrata campubbiddisa, l'abbitanti si chiàmanu ''campubbiddrisi'' o ''camubbiddrisi''.
== Giografìa ==
Campubbeddu di Licata è nu cumuni cullinari situatu supra n'autuchianu dâ vaddi dû ciumi [[Sarsu]] a 316 mt. 'n susu lu liveddu dû [[mari]]. Lu tirritoriu, ca ci havi na stinzioni di circa 80 Kmq., cunfina cu [[Ravanusa]], [[Naru]] e [[Licata]]; la pupulazzioni d'a ddà banna è di circa 11.500 abbitanti; a 51 Km dû capulocu di pruvincia. Li sò cunfini sunnu dilimitati a ovest dû Turrenti dû Canali, a est dû Turrenti dû Milici.
== Storia ==
Campubbeddu di Licata fu funnata comu burgu fiudali ntô [[1681]] di [[Raimunnu Raimunnetta]], [[Baruni]] di Campubbeddu, ca pajau duccentu unzi p'accattari, di [[Carlu VI dû Sacru Rumanu mperu]] e [[Carlu II di Spagna]] la Licentia Populandi pû sò fèudu.
Prima di tali data nun s'hannu nutizzi certi di nùclii d'abbitazzioni ma si canùscinu li nòmura dî baruna nvistiti dâ barunìa di Campubbeddu ca nun pari avissi nu centru abbitatu veru e propiu.
La custruzzioni di villaggi novi era già accuminzata câ [[Arbëreshë|mmigrazzioni arbanisa]] ntô [[XVI sèculu]] ca, comu si pò disùmiri di l'alencu dî cumuna novi, fu di tali prupurzioni di trasfurmari la campagna siciliana.
Lu prucessu fu favurutu macari dâ fujuta dî pupulazzioni, dâ costa versu lu nternu, a càusa dî ncursioni dî pirati, e dî fatturìi isulati versu li centri abbitati, a càusa dû brigantaggiu.
Lu Baruni Funnaturi di qualisiasi centru urbanu, e quinni puru chiddu di Campubbeddu di Licata, era titulari dî ''Meru e Mistu Mperiu'', sprissioni pi nuiàutri scura, ma ca racchiudi nt'idda l'asircizziu di tutti li putiri pulìticu, amministrativu, fiscali, militari, giudizziariu.
La scigghiuta dû postu unni adificari fu fàciuli. Asistìa ntô fèudu un poju rucciusu, cu n cima na schianata vasta unni s'attruvava na massarìa dû fèudu. Tali poju era vicinu a diversi surgenti d'acqua mpurtanti e era attravirsatu di na diramazzioni dâ "Reggia Trazzera" ca passava a urienti.
Lu Baruni pruvvidìu sùbbutu â custruzzioni dâ Cresia e dâ Castiddanìa: la cresia, la matrici attuali, fu didicata a [[San Giuvanni Vattista]].
La facciata dâ cresia taliava a punenti e custituisci n pràttica lu tranzettu di l’attuali. La Castiddanìa era nu cumplessu di custruzzioni ca sirvìanu pi l'uffici pùbbrici e pâ risidenza dû Castiddanu, numinatu dû Baruni. S'attruvava ntâ Chiazza XX Sittèmmiru attuali e fu sdirrubbata a l'accuminzagghia dû [[1900]]. Li casi e li tirrena èranu gravati di canuni [[enfitèusi|enfitèutici]] la cui riscussioni durau nzinu a quarchi dicenniu fà.
Lu paisi criscìu m prescia: dû [[1690]] ô [[1704]] si cilibbraru 32 matrimoni e già lu cinzimentu dû [[1710]] arriggistra 212 abbitanti e 113 casi.
L'abbitazzioni èranu di tri tipi: li palazzi pî prupitari e "galantòmini"; li casiati di vari diminzioni pî "burgisi", prupitari nichi e medi, cu spazzi nterni vasti pi l'attrezzi e li carri; nfini li casi dî pòviri, dî braccianti: una o dui stanziceddi unni camapri n cunnizzioni pricari sìa pâ prumiscuitati ca pi l’iggieni.
Bona parti dî primi abbitanti èranu culoni cultivatura cu terri di prupitati ca abbastanti lestu si mitteru ntê cunnizzioni di participari a l'asti pâ riscussioni di dazzi e cabbelli, cu accùmulu cunziquenti di ricchizzi e lu sòrgiri di prupritati grossi.
Ntô [[1734]] lu Baruni cuncidìu a Campubbeddu, burgu fiudali, di custituìrisi Cumuni: l'abbitanti pajàvanu pî spisi di l’amministrazzioni: parracu, giurati, mèdicu, culletta, ecc... L’attu d'ubbricazzioni fu firmatu di 48 nutàbbili.
Fu stituitu lu Dicuriunatu, na speci di Cunzigghiu Cumunali ch'eliggìa lu Sìnnacu. Li Dicuriuna arrispunnìanu ancora ô Baruni, spiciarmenti pâ riscussioni dî tassi e dî cabbelli di li quali èranu direttamenti rispunzàbbili.
Ntô [[1778]], pi vuluntati di [[Firdinannu IV]], midemma l’amministrazzioni dâ giustizzia passa ntê manu dî Dicuriuna. Li baruna nun ponnu cchiù aggiri contra li propi dibbitura nì custrìnciri li culoni a cultivari li terri di sò prupritati. Fu na limitazzioni riali dû putiri dî Baruna ca, prima di dda data, era assulutu. Nta tutta la Sicilia si chiuderu li càrziri barunali, li famiggirati ''dammusi''.
Ntô [[1786]] li Campubbiddisi si riscattaru cumpretamenti dâ sirvituti fiudali. Fu cugghiuta ntra li citatini, ntra chiddi ca putìanu, la summa di £. 13 unzi e 10 tarì pi pajari ô Baruni la ''reluizzioni dû meru e mistu mperiu''.
Lu [[sèculu XIX]] è denzu d'avvinimenti. Pari fussi prisenti a Campubbeddu la Carbunarìa e nummirusi Campubbiddisi participaru a li moti dû [[1820]], ''l’annu di lu ribbellu'': foru sacchiati li casi di dazzieri e cabbilloti.
Ntô [[1860]] lu paisi participau cu sei "picciotti" â mprisa dî Milli: li vittori garibbardini foru salutati di granni manifistazzioni pupulari. Lu primu sìnnacu "talianu" fu Carmelu Gerbinu, eliggiutu, nzèmmula a 18 cunzigghieri, di 55 elittura. Ntô [[1892]] Campubbeddu partècipa ê moti dî [[Fasci Siciliani]].
Lu leader lucali era l’avvucatu Ninu Scuderi. Ci foru diversi manifistazzioni e cumizzi cu uratura di fama comi De Filici, Dragu, Garibbardi, Boscu prima ca la riazzioni dû [[Ribbera|ribbirisi]] Crispi struncassi li Fasci câ nviata di l’asèrcitu e cû statu d’asseggiu.
Ntâ secunna mitati dû sèculu XIX vìnniru rializzati li strati rutàbbili Campubbeddu – Ravanusa e Canicattì – Licata: sti vìi di cumunicazzioni novi graperu lu tirritoriu a n'unnata mmigratoria ntenza favurita macari dâ graputa dî mineri di sùrfaru.
La pupulazzioni passau di 5821 abbitanti ntô [[1861]] a 12 mila ntô [[1901]]. Ci fu n'arrivata di maistranzi calabbrisi pâ custruzzioni dâ ferrovìa ca si stabbileru a Campubbeddu e ca nzinu a quarchi annu fà vinìanu nnicati chî nciuri di ''mussa luordi'' (musi lordi) forsi pi l’abbitùtini di purtari li mustazzi.
== Econumìa e attivitati umani ==
L’attivitati principali dû paisi era l’agricultura: granu duru, ligumi, mènnuli, alivi, racina. Prima ca li vigniti fùssiru distruggiuti dâ fillòssira dû [[1883]], Campubbeddu era un centru grossu di pruduzzioni vinìcula. Àutri attivitati rilivanti, nzinu â mitati dû sèculu, foru li mineri di sùrfaru, ca cuntribbueru a furmari maistranzi opirari vasti.
Nta l'ùrtimi dicenni dû sèculu XIX e nzinu a l'anni '70 dû [[XX sèculu]] si manifesta un muvumentu migratoriu ntenzu nterruttu dî dui guerri: li Campubbiddisi emigraru nta tuttu lu munnu. Nutèvuli sunnu ancora li culonii dî Campubbiddisi a Buffalu (Statu di New York), Saint-Etienne (Francia), Desiu (Lummardìa).
Doppu la secunna guerra munniali si sviluppau un muvimentu [[cuntadinu]] fortissimu ca purtau a l’occupazzioni dî terri di tanti fèudi nun curtivati: li terri foru luttizzati e assignati ê braccianti ca si trasfurmaru n prupitari nichi ca nta dd'anni addivintaru cchiù nummurusi.
Sunnu a arricurdari la ntruduzzioni, di l'anni 70 n appoi, dî culturi ntinzivi spicializzati, n primu locu la racina di tàvula ''Italia'' ch'è òttima. Sta cultura, puru siddu ridiminziunata, carattarizza ancora oi l’econumìa di Campubbeddu ca parò pussedi già na bona pruduzzioni d'ortufrutta: pèrsichi, meli, pruna, pipiruna, pumadora.
S'accumenza dunca accussì a furmàrisi la nnustria di trasfurmazzioni dî prudutti agrìculi.
== Chiazzi e monumenta ==
Sunnu dâ fini dû [[sèculu XIX]], fatti suprattuttu dû sìnnacu [[Sarvaturi Ciotta]], òpiri pùbbrichi mpurtanti: funtaneddi d'acqua putàbbili, bibbtiuteca, banda municipali, àuli sculàstichi, alluminazzioni a pitroliu, la facciata dâ Matrici, lu raloggiu cumunali, li marciapedi dî strati, lu cimiteru e la villa cumunali.
Dû [[1980]] accumenza a Campubeddu di Licata na granni ristrutturazzioni dû centru abbitatu e vèninu rializzati sirvizza e strutturi d'un paisi mudernu cu visioni cuirenti e stilisticamenti unitaria.
 trasuta dâ citatina dâ S.S. 123 lu turista veni accugghiutu dî murales giuiusi ca cummìgghianu una dî scoli materni e, passiannu, vossìa va a scummigghiari una doppu l’àutra li diversi chiazzi ([[Tugliatti]], [[Tien An Men]], XX Sittèmmiru, [[Ardu Moru]], Màrtiri di [[Mòdina]], Dâ Vittoria), trasfurmati n salotti eliganti e monumintali, a l’aria aperta, friquintati di giùvini e vecchi dû locu e, la sira, di giùvini dî cumuna vicini, attratti macari dî lucali pùbbrici nummurusi e accugghienti surgiuti nta l'ùrtimi anni: pubs, pizzarìi, risturanti, bar.
Li monumenta tradizziinali ca ponnu èssiri ammirati a Campubbeddu di Licata sunnu lu Palazzu dû Duca, la Funtana Canali ([[1650]]), e ricentimenti ristrutturati, Palazzu La Lomia, La Matrici, unni s'attròvanu na Madunnuzza dî Grazzi di scola dû Gaggina dû [[XVI sèculu]], un Crucifissu di lignu dû [[XVIII sèculu]] e li stàtui dâ Madonna di l’Aiutu dû Quattrocchi ([[1770]] – [[1780]]) e di S. Giuvanni Vattista dû Bagnascu senior ([[1826]]).
Dû [[1980]], comu già cuntammu, è n attu nu pruggettu suggistivu di nzirimentu d’arti ntô cuntestu urbanu, ca porta la firma dû Mastru italu-argintinu Sirviu Binidittu, ca rializzau la pruduzzioni artìstica siquenti:
* murales, pavimintazzioni, musàici e bronzi n chiazza XX Sittèmmiru;
* bronzi e funtana n chiazza Ardu Moru; monumentu ô travagghiu n chiazza Tien An Men (manu, obbiliscu, e attrezzi);
* murales dâ scola materna di vìa Edison e di l’Auditorium;
* trìttici dî tri porti n vìa Momiglianu, Parcu dâ Divina Cummedia (110 monòliti di travirtinu pintati supra nu latu lisciu di Sirviu Binidittu) monumentu ê caduti ntô Parcu dâ Rimimbranza.
== Li tradizzioni ==
Li tradizzioni dû paisi sunnu ligati a riti antichi d'urìggini agrìculi, a li voti cu cunnissioni simmòlichi ntra riti cristiani e àutri (chiddi pagani di l'antichitati). Privalentimente si tratta di manifistazzioni riliggiusi.
* '''19 di Marzu: San Giuseppi'''. "Tàvuli" di S. Giuseppi e rapprisintazzioni sacra "Fujuta n Eggittu".
* '''Riti dâ Simana Santa''': ''Santi Sipulcri'', Prucissioni dû Cristu mortu e ''Spartenza''.
* '''24 di Giugnu: Festa di San Giuvanni Vattista''', patronu di Campubbeddu; cu prucissioni dû Simulacru accumpagnatu dâ banda musicali e jòchira pirutècnici.
* '''Misi d'Agustu: L'astati bedda nta na citati d'arti dâ Sicilia'''. Appuntamenti musicali, tiatrali, fulklurìstici, ricriativi, e culturali ntê chiazzi beddi dû paisi.
* '''Terza dumìnica d'Agustu: Festa dâ Madonna di l'Aiutu''' (ditta lucarmenti ''La Bedda Matri di l'Aiutu'') Cilibbrata cu vèspuru, Missa sulenni, Prucissioni, spittàculi musicali, "Rietina" (sfilata di carretti siciliani e cavarcaturi sfarzusamenti azzizzati pi li vìi dû paisi) e giochi pirotecnici.
* '''8 di Dicèmmiru: Festa dâ Mmmaculata'''. Vèspuru, Missa sulenni, Prucissioni, spittàculi musicali, ''vamparotti'' (falò granni ntê quarteri) e ''muffuletta''.
== Gastrunumìa ==
Campubbeddu di Licata è midemma un centru enugastrunòmicu di mpurtanza nutèvuli: lu sò piattu tìpicu è ''lu mpurnatu'' (lu nfurnatu), un timballu gustusu di ''ziti'' (furmatu di [[pasta]]) cu ragù, carni di maiali, cavuliciuri, ova, picurinu e àutri essenzi ca sunnu lu sicretu dâ rizzetta ca si tramanna di matri n figghia.
È tradizziunarmenti accumpagnati dî vini lucali ''Maria Custanza'', ''Terri dâ Barunìa'', ''Biancu di Nira'', ''Fidiricu II'' di l'"Azzienda Agrìcula Giuseppi Milazzu", ca n tempu brevi cunquistaru li mircati nternazziunali, doppu aviri vinciutu premi enulòggici mpurtanti e pristiggiusi .
== Amministrazzioni cumunali ==
Lu [[22 di giugnu]] dû [[2006]] lu [[sìnnacu]] [[Dimucràtici di manca|diessinu]] ''Calòjiru Gueli'' fu arristatu cu l'accusa di cuncursu sternu n assuciazzioni [[mafia|mafiusa]]. [http://www.lasicilia.it/articoli.nsf/(ArticoliLaSiciliait)/5301AE66541E899BC125719500297298?OpenDocument]
Va a èssiri scarziratu doppu menu d'un misi dû trubbunali dû riesami poichì nun ci sunnu elementi gravi di curpivulizza. Lu cumuni è attuarmenti cummissariatu.
== Ljiami di fora ==
*[https://web.archive.org/web/20100120053834/http://digilander.libero.it/retidiscuole/perunacronistoria.doc Pi na Cronistoria di Campubbeddu - Lu Libbru]
*[https://web.archive.org/web/20100114024140/http://digilander.libero.it/faustocv/cronisto/croni/frame.htm Brevi Cronistoria Multimidiali]
*[https://web.archive.org/web/20071026131214/http://digilander.libero.it/faustocv/cbello/frame.htm A ddiddì pâ citati]
*[http://casuccio.it/index.html Diariu di nu surfararu - ditti famusi - nciuri, etimoluggìa e traduzzioni taliana]
*[http://www.comune.campobellodilicata.ag.it/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1 Situ ufficiali dû cumuni di Campubbeddu di Licata]
*[http://www.rietina.it Situ ufficiali dâ rietina di Campubbeddu di Licata]
== Fotugrafìi ==
<gallery>
Image:Chiazza Moru Funtana dî Picciriddi.jpg|Chiazza Ardu Moru -'''Funtana dî Picciriddi''' ''(fotu Faustu Vella)''
Image:Parcu dâ Divina Cummedia Lu Ponti.jpg|Parcu dâ Divina Cummedia - '''Il Ponte''' ''(fotu Faustu Vella)''
Image:Parcu dâ Divina Cummedia Lu Ponti 2.jpg|Parcu dâ Divina Cummedia - '''Il Ponte''' ''(fotu Faustu Vella)''
Image:Parcu dâ Divina Cummedia Danti Alighieri.jpg|Parcu dâ Divina Cummedia - '''Dante Alighieri''' ''(fotu F.Vella)''
Image:moro6.jpg|Chiazza '''Ardu Moru''' ''(fotu Faustu Vella)''
Image:Abbiviratura Canali.jpg|Abbiviratura '''Canali''' ''(fotu Faustu Vella)''
File:Campobello di Licata - Piazza Martiri di Modena 01.jpg|Chiazza '''Màrtiri di Mòdina''' ''(fotu F.Vella)''
File:Campobello di Licata - Piazza Martiri di Modena 02.jpg|Chiazza '''Màrtiri di Mòdina''' ''(fotu F.Vella)''
</gallery>
{{Pruvincia di Girgenti}}
odrmt35errazco4zys86id7qfax7yzn
Dumènicu Modugnu
0
25075
782812
778132
2026-06-21T01:12:46Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782812
wikitext
text/x-wiki
{{quote|...pi chi da ogni ricciu / ti caccia 'nu capricciu, /
la donna riccia nun la vogghiu, no!|''La donna riccia'', 1954}}
[[File:Modugno.gif|right]]
'''Domenico Modugno''' ([[Polignano a Mare]], [[Bari]], [[9 di jinnaru]] [[1928]] - [[Lampidusa (ìsula)|Lampidusa]], [[6 di austu]] [[1994]]), hà statu un [[Cantautura|cantauturi]] vincituri di 2 [[Grammy Award|Premi Grammy]], cumpusituri, chitarrista e atturi talianu. È cunziddiratu lu patri dî cantautura taliani e comu auturi e ntrèpriti tra li chiù granni d'[[Europa]].
== Biografìa ==
Nascìu lu [[9 di jinnaru]] [[1928]], d'orìggini mudesti, a [[Polignano a Mare]] (unni ora ci fu didicata 'na vìa) 'n [[pruvincia di Bari]] 'n piazza Minerva 5, 'nta 'nu paisiddu dî casi bianchi vicinu lu mari. Dû patri Vito Cosimo Modugno cumannanti dû corpu dî Guardi Municipali a [[San Pietro Vernotico]] (BR), si nzignò già di picciriddu a sunari 'a chitarra e 'a fisarmònica e eriditò na granni passiuni pâ mùsica, cumpunennu la sò prima canzuna a 15 annu. Sò matri si chiamò Pasqua Lorusso e Domenico aviva du frati di nomu Vito Antonio, dittu Tonino e Giovanni, dittu Giannino, mentri diddru stissu vinni chiamatu affettosamenti ''Mimì''.
Ntô 1935 lu patri fu trasfiritu a San Pietro Vernotico, 'n provincia di Brindisi (unni furunu sipolti li ginitura di Modugno): Mimmo ncuminzò a ghjiri â scola e cuntempuranamenti si nzignò 'u dialettu vernacolu sanpietranu ca, comu tanti dialetti dô brindisinu (p'asempiu lu sanvitesi di San Vito dei Normanni), po' arricurdari 'u sicilianu; ntâ chistu dialettu scrissi li sò primi canzuni.
{{mùsica}}
Amariggiatu dâ vita di paisi, a 19 annu scappò di casa e si nni jìu a [[Turinu]], unni s'adattò a fari 'u gommista 'n fàbbrica.
Turnatu ô paisi pi fari lu sirvizziu militari, ripartìu pi Roma unni p'accuminzari la sò carrera artìstica si misi a fari ancora na vota li chjù ùmili travagghî. Participò ntô [[1951]] ô cuncursu p'attura ô Centru Spirimintali di Cinimatugrafìa, unni fu ammissu e unni, doppu, vincìu la bursa di studiu comu migghjuri scolaru dâ sizzioni di ricitazzioni. Ntâ dru tempu già avitti parti 'n film comu p'asempiu avitti parti nâ virsiuni cinimatugràfica di ''Filumena Marturano'' di [[Eduardo De Filippo]].
Doppu l'apparizzioni televisiva ntâ ''Il Mantello Rosso'' ntô [[1955]], ncumìnza la carrera comu cantanti. Modugno addivintò unu dî protagunisti dâ mùsica liggèra nternazzionali quannu, cu' ''[[Nel blu dipinto di blu]]'' (chjù nota comu ''Volare'') triunfò ô [[Festival di Sanremo]] dô [[1958]] nzemi a [[Johnny Dorelli]]. La canzuna arrivò terza ô [[Eurofestival]] e vincìu ntô 1958 du [[Grammy Award]] (fu pi tant'annu l'ùnicu a vìnciri un talu premiu pi na canzuna taliana), unu comu discu di l'annu e unu comu canzuna di l'annu 1958. Puru lu Cash Box Billboard ci detti l'Oscar pâ migghjuri canzuna di l'annu e arricivitti 'n donu dî nnustri musicali tri disca d'oru, unu pû migghjuri cantanti, unu pâ migghjuri canzuna e unu pû discu chjù vinnùtu.
Modugno hà participatu a 11 [[Festival di Sanremo]] vincennu quattru voti (record ca teni assem'a [[Claudio Villa]]): nô [[1958]] cu' ''Nel blu dipinto di blu'', nô [[1959]] cu' ''Piove'' sempri 'n coppia cu' [[Johnny Dorelli]], nô [[1962]] 'n coppia cu' [[Claudio Villa]] cu' ''Addio... addio...'' e nô [[1966]] cu' ''[[Dio, come ti amo]]'' assem'a [[Gigliola Cinquetti]]. Nô [[1960]] si classificò sicunnu assem'a [[Teddy Reno]] cu' ''Libero''.
Hà participatu a tri idizziona di l'[[Eurofestival]] ([[1958]], [[1959]] e [[1966]]) classificànnusi, ch'i stissi canzuni purtati a [[Festival di Sanremo|Sanremo]], arrispittivamenti terzu, sestu e diciassettìsimu (ùrtimu).
Ntô [[1964]] hà vinciutu lu [[Festival di Napoli]] cu' [[Ornella Vanoni]] câ canzuna ''Tu si' 'na cosa grande''.
Atturi tiatràli e cinimatugràficu, ricitò ntâ cumedia musicali ''Rinaldo in campo'' (1961), di [[Garinei e Giovannini]], e 'n ''Liolà'', tratta dâ cèlibbri òpira di [[Luigi Pirandello]]. Pû cìnima rializzò comu auturi-atturi 'u film autubiogràficu [[Tutto è musica]] ([[1963]]), mentri dû [[1973]] ô [[1976]] fu Mackie Messer 'n l'[[Opera da tre soldi]] di [[Weill-Brecht]], diretta di [[Giorgio Strehler]]. Ntô [[1974]] vincì lu [[Premio Tenco]], ca è la prima rassigna dâ canzuna d'auturi di Sanremo.
Artista notìssimu e di granni prisenza scìnica, ci fu attribuìtu midenna 'u nomu ''Mister Volare'', rifirènnusi â sò canzuna. Tra li àutri canzuni s'arricòrdanu ''Piove'', ''Vecchio frack'', ''Resta cu' mme'' ('n [[napulitanu]]), ''Dio, come ti amo'' e ''Lu pisci spada''. 'N rialtà la sò capacità di cantari 'n sicilianu cci diriva da l'aviri vissutu dintru l'anni dâ giuvintù a San Pietro Vernotico, cumuni pugghisi dâ pruvincia di Brìndisi, unni, comu 'n tuttu lu [[Salentu (tirritoriu)|Salentu]], lu dialettu è assai similari ô sicilianu.
Domenico Modugno fù curpitu di un [[ictus]] ntô [[1984]] nnî provi dâ trasmissioni di Canale 5 ''La Luna del Pozzo'' e fù custrittu a lassari l'attività artìstica. Si didicò â pulìtica e vinni elettu parlamintari nnî listi dû [[Partitu Radicali]] dû [[1987]] ô [[1992]].
Morsi dintr'â so casa di Lampidusa ntô [[1994]], struncatu di nu mprovvisu e, sta vota, fatali novu ictus.
== Mùsica ==
=== Successi ===
* ''Musetto'' (1956)
* ''Lu minaturi'' (1956)
* ''Lazzarella'' (1957)
* ''Strada 'nfosa'' (1957)
* ''[[Nel blu dipinto di blu]]'' (popularmenti puru ''Volare'') (1958)
* ''Io'' - (faciuta puru comu ''Ask me'' 'n lingua 'ngrisi da [[Elvis Presley]]) (1958)
* ''Vecchio frack'' (o ''L'uomo in frack'') (puru 'n spagnolu ''Viejo frack'' e 'n francisi ''L'homme en habit'') (1958)
* ''Piove'' (popularmenti puru ''Ciao, ciao bambina'') (puru 'n spagnolu ''Llueve'') (1959)
* ''Le farfalle'' - (1959)
* ''Tu non sei più la mia bambina'' (1959)
* ''Libero'' (1960)
* ''Notte di luna calante'' (1960)
* ''Giovane amore'' (1961)
* ''Dalla mia finestra sul cortile'' (1961)
* ''La novia'' (1962)
* ''Stasera pago io'' (1962)
* ''Addio... addio...'' (1962)
* ''Notte chiara'' (1962)
* ''Selene'' (1962)
* ''Se Dio vorrà'' (1962)
* ''Lettera di un soldato'' (1963)
* ''Tu si' 'na cosa grande'' (1964)
* ''Che me ne importa... a me'' (o ''Il tango d'Armando'') (1964)
* ''Un pagliaccio in paradiso'' (1964)
* ''L'avventura'' (1965)
* ''Dio, come ti amo'' (puru 'n spagnolu ''Dios, como te amo'' e ''Dios mío, como te quiero'') (1966)
* ''Sopra i tetti azzurri del mio pazzo amore'' (1967)
* ''Meraviglioso'' (1968)
* ''Il posto mio'' (1968)
* ''Come hai fatto'' (puru 'n spagnolu ''Como has hecho'') (1970)
* ''La lontananza'' (puru 'n spagnolu ''La distancia es como el viento'') (1970)
* ''Come stai?'' (puru 'n spagnolu ''¿Cómo estás?'') (1971)
* ''Un calcio alla città'' (puru 'n spagnolu ''Un puntapié a la ciudad'') (1972)
* ''Dopo lei'' (1972)
* ''Amara terra mia'' (1973)
* ''Questa è la mia vita'' (1974)
* ''Piange ...il telefono'' (cu' [[Francesca Guadagno]]) (puru 'n spagnolu ''Llora el teléfono'') (1975)
* ''Il maestro di violino'' (puru 'n spagnolu ''El maestro del violín'') (1975)
* ''L'anniversario'' (1976)
* ''Il vecchietto'' (1977)
* ''Delfini (Sai che c'è)'' (cû figghiu [[Massimo Modugno]]) (1992)
* ''La donna riccia''
* ''La sveglietta''
* ''Io, mammeta e tu'' (puru 'n francisi ''Moi, ta mère et toi'')
* '''O ccafè''
* ''Pasqualino maragià''
* ''Marinai, donne e guai''
* ''Sole, sole, sole''
* ''Tre briganti e tre somari'' (cu [[Franco Franchi]] e [[Ciccio Ingrassia]])
* ''Resta cu' mme''
* ''Sole malato''
* ''Lu pisci spada''
* ''Malarazza''
* ''I cadetti di Guascogna''
* ''Buon Natale a tutto il mondo''
* ''Viva l'America''
* ''O' Vesuvio''
* ''Che cosa sono le nuvole''
* ''Santo Valentino''
* ''Appendi un nastro giallo''
* ''Mariti in città''
* ''No, bambina mia''
* ''Nisciuno po' sapé''
* ''Oceano (Infinito mare)''
* ''Scioscia popolo''
* '''O sole mio''
* ''Sogno di mezza estate''
* ''Una tromba d'argento''
* ''Sì sì sì''
=== [[Festival di Sanremo]] ===
* 1956 ''Musetto'' (scritta, nun cantata)
* 1958 ''[[Nel blu dipinto di blu|Nel blu dipinto di blu (Volare)]]'' (cu Johnny Dorelli)
* 1959 ''Piove (Ciao, ciao, bambina)'' (cu Johnny Dorelli)
* 1960 ''Libero''
* 1962 ''Addio... addio...'' (cu Claudio Villa)
* 1964 ''Che me ne importa a me''
* 1966 ''Dio, come ti amo'' (cu Gigliola Cinquetti)
* 1967 ''Sopra i tetti azzurri del mio pazzo amore''
* 1968 ''Il posto mio ''(cantata, nun scritta)
* 1971 ''Come stai?''
* 1972 ''Un calcio alla città''
* 1974 ''Questa è la mia vita''
=== [[Festival di Napoli]] ===
* 1957 ''Lazzarella'' (scritta, nun cantata)
* 1964 ''Tu si' 'na cosa grande'' (cun [[Ornella Vanoni]])
=== [[Eurofestival]] ===
* 1958 ''[[Nel blu dipinto di blu|Nel blu dipinto di blu (Volare)]]''
* 1959 ''Piove (Ciao, ciao, bambina)''
* 1966 ''Dio, come ti amo''
== Filmugrafìa ==
=== Atturi cinimatugraficu ===
* [[1949]] ''[[I pompieri di Viggiù]]''
* [[1951]] ''[[Filumena Marturano]]''
* 1951 ''[[Destino (film 1951)|Destino]]''
* 15 Febbraio [[1952]] ''[[La carovana del peccato]]''
* 1952 ''[[Carica eroica]]''
* [[1953]] ''[[Anni facili]]''
* 29 Dicembre [[1954]] ''[[I cavalieri della regina]]''
* 1954 ''[[Questa è la vita]]''
* [[1955]] ''[[Da qui all'eredità]]''
* 1955 ''[[Vacanze d'amore]]'' (Origginali 'n Francia ''Village magique'')
* [[1956]] ''[[Accade di notte]]''
* [[1957]] ''[[Lazzarella]]''
* 1957 ''[[Le avventure dei tre moschettieri]]''
* 27 Novembre [[1958]] ''[[Mogli pericolose]]'' (Sulu comu cumpusituri)
* 1958 ''[[Io, mammeta e tu]]''
* 1958 ''[[Nel blu dipinto di blu]]''
* 26 Febbraio [[1959]] ''[[Europa di notte]]''
* 16 Aprile 1959 ''[[Destinazione Sanremo]]''
* 10 Settembre 1959 ''[[Esterina]]''
* 1959 ''[[Nel blu dipinto di blu]]''
* 1959 ''[[Napoli è tutta una canzone]]''
* 16 Settembre [[1960]] ''[[Adua e le compagne]]''
* 20 Dicembre [[1960]] ''[[Vacanze in Argentina]]''
* 1960 ''[[Appuntamento a Ischia]]''
* 1960 ''[[Sanremo, la grande sfida]]''
* 26 Ottobre [[1961]] ''[[Il giudizio universale]]''
* 1961 ''[[L'onorata società]]'' (Puru comu cumpusituri)
* [[1963]] ''[[Tutto è musica]]'' (Puru comu riggista, produtturi, sceniggiaturi e cumpusituri)
* [[1964]] ''[[Carrusel nocturno]]''
* [[1966]] ''[[Uccellacci e uccellini]]'' (Sulu comu cumpusituri)
* [[1967]] ''[[Tre morsi nella mela]]'' (Origginali 'nta li U.S.A. ''Three Bites of the Apple'')
* 13 Aprile [[1968]] ''[[Capriccio all'italiana]]'' (Nell'episodio ''[[Che cosa sono le nuvole?]]'') (Puru comu cumpusituri)
* [[1972]] ''[[Lo scopone scientifico]]'' (Participazzioni straurdinaria, Righetto, amurusu d'Antonia)
* [[1973]] ''[[Piange... il telefono]]''
* [[1974]] ''[[La sbandata]]''
* [[1976]] ''[[Il maestro di violino]]''
=== Atturi televisivu ===
* [[1955]] ''[[Il mantello rosso]]'' (Puru comu cumpusituri)
* [[1956]] ''[[I tre moschettieri]]'' (o ''The Three Musketeers'') ([[Serie televisiva|Serie]])
* [[1965]] ''[[Scaramouche]]''
* [[1969]] ''[[Un colpo di fortuna]]''
* [[1972]] ''[[Il marchese di Roccarverdina]]''
* [[1977]] ''[[Don Giovanni in Sicilia]]''
* [[1984]] ''[[Western di Cose nostre]]''
== Tiatrugrafìa ==
=== Atturi tiatrali ===
* 1952 ''[[Il borghese gentiluomo]]''
* 1954 ''[[Controcorrente]]''
* 1956 ''[[Il diluvio]]''
* 1958 ''[[La rosa di zolfo]]''
* 1961 ''[[Rinaldo in campo]]''
* 1963 ''[[Tommaso d'Amalfi]]''
* 1965 ''[[L'isola delle capre]]''
* 1968 ''[[Liolà]]''
* 1969 ''[[Mi è cascata una ragazza nel piatto]]''
* 1971 ''[[Non svegliate la signora]]''
* 1973 ''[[L'opera da tre soldi]]''
* 1979 ''[[Cyrano]]''
* 1981 ''[[L'uomo che incontrò se stesso]]''
== Culligamentu a situ sternu ==
* [http://www.domenicomodugno.it Situ officiali]
* [https://web.archive.org/web/20071018140433/http://musicalstore.it/INTERPRETI/MODUGNO-%20BIOGRAFIA%20.htm Biografìa cu' fotu]
* [https://web.archive.org/web/20070402210604/http://www.italica.rai.it/monografie/canzone_italiana/pionieri/modugno/index.htm Varî 'nformazzioni cu' biografìa]
* [https://web.archive.org/web/20071123052423/http://testimania.leonardo.it/artistatutti/testi_domenico_modugno_3507.html Varî testi di canzuni]
* [https://web.archive.org/web/20070929202850/http://www.caggiani.it/blog/2007/07/06/50-anni-di-volare-analisi-di-una-canzone-rivoluzionaria/ Anàlisi di "Nel blu, dipinto di blu"]
[[Catigurìa:Cantanti taliani|Modugno, Domenico]]
[[Catigurìa:Attura taliani|Modugno, Domenico]]
[[Catigurìa:Vincitura dû Festival di Sanremo|Modugno, Domenico]]
[[Catigurìa:Nasciuti ntô 1928|Modugnu, Dumènicu]]
[[Catigurìa:Muruti ntô 1994|Modugnu, Dumènicu]]
d2my37r2soq65mo17o0z9zo842mx33k
Benavert
0
26757
782805
772206
2026-06-21T00:29:03Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782805
wikitext
text/x-wiki
'''Ibn Abbad Benavert''', numinatu cchiù spissu simpricimenti '''Benavert''' (m. [[Sarausa]] [[1086]]) fu l'ùrtumu emiru di [[Sicilia]] 'n [[Sicilia (èbbica àrabba)|èbbica àrabba]]. La sò giurisdizzioni cumprinnìa tutta la valli di [[Notu]]. Fu ammazzatu duranti l'assediu [[nurmanni|nurmannu]] di Sarausa.
==Cronichi==
Ntô [[1074]] 'n sequitu â cunquista nurmanna di [[Palermu]], l'esercitu di Benavert fu auturi di na scurrirìa 'n Calabbria. La cità di [[Nicotra]] fu abbruciata e li mònichi dipurtati pi li harem orientali. Doppu chi [[Ruggeru di Sicilia|Ruggeru]] ntirvinni 'n difisa dâ cità, Benavert riniscìu a bàttiri l'esercitu nurmannu dû ènnuru di Ruggeru, Giordanu.
Ntô [[1081]] Benavert occupa pi nu certu tempu la cità di [[Catania]], chi fu libbirata quarchi tempu doppu dû figghiu di Ruggeru, Giordanu. Ntô [[1082]] n'autra 'ncursioni di Benavert 'n Calabbria causau duimila morti tra li nurmanni.
Ntô [[1085]] Benavert attaccau attorna [[Nicotera]] e puru [[Reggiu]] (certi documenti pòrtunu la data dû [[1084]] àutri [[1086]]). Ntô [[1086]] lu [[24 di maiu]] Ruggeru assidiau la cità di [[Sarausa]] e cummattìu pirsunalmenti contra Benavert chi avia attaccatu Ruggeru ntâ sò navi. Ruggeru lu biàu 'n mari e Benavert affunnau pi lu pisu di l'armatura ci purtava. Doppu quarchi misi di [[assediu]] Sarausa tummava sutta lu duminiu nurmannu.
== Lijami di fora ==
*[http://assets.cambridge.org/97805216/52087/sample/9780521652087ws.pdf La cunquista nurmanna dâ Sicilia]
*[http://www.guardavalle.net/utente/dettaglioNews.php?idUtente=607&id_news=1784 Nutizzi dî cummattimenti dû 1074 'n Calabbria]
*[https://web.archive.org/web/20070908230533/http://spazioinwind.libero.it/popoli_antichi/Sicilia/Siracusa-araba.html Sarausa 'n èbbica àrabba]
*[https://web.archive.org/web/20041013051053/http://www.cataniaperte.com/cronologia/saggi/Boemi_il_libro_di_Catania_NORMANNI.PDF Li normanni a Catania]
*[http://www.culturanuova.net/islam/islam_leoni.php Nutizzi supra la diportazzioni dì mònichi]
[[Catigurìa:Biografìi]]
gq4w9m6d6tvq3h3lshah7sjyxnl2uo5
Lucianu Maiu
0
32055
782818
780104
2026-06-21T02:34:37Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782818
wikitext
text/x-wiki
'''Lucianu Maiu''' (o ''Luciano Maio'' n talianu) nascìu a [[Malazzu]] (ME). E' nu mèmmiru dû famusu gruppu sicilianu [[Taberna mylaensis]] e è puru nu sculturi e nu pitturi.
== Storia ==
Havi didicatu tutta la sò vita â circata e prumuzzioni dâ cultura siciliana, comu cantauturi, cumpusituri e rilabburaturi di mùsica pupulari siciliana.
Nta l'anni settanta funnau lu gruppu musicali 'Taberna Mylaensis' pi scummigghiari la mùsica ètnica siciliana cu lu muvimentu studintiscu dû [[1968]], câ spiranza d'un rinnuvamentu suciali.
Appoi, lu gruppu pubbricau 10 travagghi discugràfici.
== Liami nterni ==
*[[Cantanti e gruppi musicali siciliani]]
== Lijami di fora ==
*[https://web.archive.org/web/20090521031807/http://digilander.libero.it/mariocase.mc/bar%20bera.htm Na scheda nfurmativa supra Lucianu Maiu]
[[Catigurìa:Cantanti siciliani]]
6fqecb1a1jwwnqmoau40jvkwawp1uop
Parcu nazziunali
0
34573
782821
680869
2026-06-21T03:06:16Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782821
wikitext
text/x-wiki
[[File:Parque Nacional Los cardones.jpg|thumb|250px|right|Parcu nazziunali Los Cardones, [[Argentina]]]]
Nu '''parcu nazziunali''' è na zona naturali prutiggiuta. Nta l'[[Italia]], sunni ddi banni di particulari ntiressi naturalìsticu chi riflèttinu ditirminati criteri stabbiluti pi liggi.
== Vuci currilati ==
* [[Ecoturismu]]
== Lijami di fora ==
(pi talianu)
* [http://www.parks.it Parks.it - lu purtali dî parchi taliani]
* [https://web.archive.org/web/20080611093038/http://digilander.libero.it/idste/parchi_nazionali.html Parchi nazziunali d'Italia]
[[Catigurìa:Turismu]]
1gf4187pgzmun919w5w4mou1b73hxyo
Micheli Scotu
0
38557
782823
735737
2026-06-21T11:14:24Z
TonyMath
17927
/* fissatu lu liami */
782823
wikitext
text/x-wiki
'''Micheli Scotu''' ([[1175]] - [[1232]]) fu nu [[Matimàtica|matimaticu]] [[Mediuevu|mediuevali]]. Cuntimpuraniu di [[Fibonacci]] viàggiu n'[[Italia]], friquintannu la curti di [[Fidiricu II di Hohenstaufen|Fidiricu II]] a [[Palermu]], e pi la [[Spagna]] unni a [[Toledu]] si nzignò l'[[Lingua arabba|àrabbu]] ca ci pirmisi di scriviri diversi traduzzioni di libbra di l'èbbica, e 'n particulari di [[Averroè]].
=== Lijami di fora ===
* [https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf Biografia Mac Tutor]
[[Catigurìa:Matimàtici|Scotu, Micheli]]
g2pghp5nc1zrkctfnts1ei3zd258f53
Ferruvii a scartamentu ridduttu di la Sicilia
0
42856
782815
749441
2026-06-21T01:38:45Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782815
wikitext
text/x-wiki
{{Trasporti}}
La riti di li '''Ferruvii a scartamentu ridduttu di la Sicilia''' fu nta li tempi passati na grandi riti di ferruvii, prugittati ê tempi di
quandu la gistioni firruviaria era pruvvisoriamenti affidata a la sucità di li ''Ferruvii Miridiunali''; appoi li prucetti vinniru
prusiguiti dâ [[Sucità pi li Strati Ferrati di la Sicilia|Riti Sicula]] ma forunu custruiti sulu quandu si custituèru li [[Ferruvìi dô Statu]]. Sta grandi riti si stindèva nta lu
tirritoriu di cincu [[pruvincia|pruvinci]]: [[Pruvincia di Palermu|Palermu]], [[Pruvincia di Trapani|Trapani]], [[Pruvincia di Girgenti|Agrigentu]], [[Pruvincia di Cartanissetta|Cartanisetta]] e [[Pruvincia di Enna|Enna]]; Òi non n'arresta cchiù nenti.
==Storia==
L'origgini dê prugetti di na para di tratti ammùntunu a l'anni sittanta dô [[XIX sèculu]]; La custruzzioni di sti [[ferruvia|ferruvii]] fu
cumunchi accuminciàta chiù tardu assai e pì junta tantu a rilentu <ref>G.Barone,''Le vie del Mezzogiorno'',pag.134</ref><ref>Il
Politecnico-Industria zolfifera in Sicilia.Volume 1,pag 51-1869</ref> ca n'certi casi jungìu quasi â mità dô [[XX secolo]] quasi ô tempu
stabbilitu pì chiudirla. La prima ferruvia a [[scartamentu]] ridduttu, fu la linia Palermu-[[Cunigghiuni (PA)|Curliuni]] ca pirò fu custruita dê privati; lu primu
prugettu era dô [[1873]] e si trattava pirò di una [[Tram|tranvia]] a vapuri di scartamentu di 850 mm, ma lu [[15 sittèmmiru]] dô [[1879]], 'n
sèchitu a la nova [[Liggi Baccarini]]<ref>[[s:L. 29 luglio 1879, n. 5002, per la costruzione di nuove linee di completamento della rete ferroviaria del Regno]]</ref>
ca raccumannava l'usu di lu scartamentu [[metru|mètricu]] e stabbiliva lu concorsu spisi di custruzzioni da parti di l'enti lucali, lu Cunsigghiu
Pruvinciali di Palermu dicidìu di rializzari na [[ferruvia]] vera e propia. Tali dicisioni si trascinàu tutti li successivi, e fu nu
sbagghiu, pirchì lu scartamentu ridduttu vinni aduttati ppi tutti l'autri linii custruiti 'n sèchitu. Lu scopu ca vidèvunu allura era solu
chiddu di traspurtari versu la ''capitàli'' li vini, li prudutti agrìculi e lu pisci dê porti dô [[Miditirraniu]]. Li travagghi vìnniru, subbappartati a giugnu [[1883]] a l’imprinnituri nglisi [[Robert Trewhella]], accuminciaru lu [[20 aprili]] [[1884]] e su cunchiudèru lu [[20 dicèmmiru]] [[1886]] cu l'inaucurazzioni nsinu Curliuni. Lu pruluncamentu pi Castelvitrano e la costa miridiunali vinni affiratu in cuncissioni a la ''Sucità Siciliana pi li Ferruvii aconomichi'' l'[[11 dicèmmiru]] [[1898]]; ma la linia di Curliuni a San Carru vinni naucurata sulu lu [[21 maju]] [[1903]]. Lu traficu si mantenni di bonu liveddu nsinu a Curliuni fu sempri scarsu nta la sicunda tratta e finìu a deficit; pi stu mutivi vinni passatu in gistioni pruvvisoria dô statu a partiri dô [[1906]] e addivintàu [[Ferruvìi dô Statu|FS]] ntô [[1922]].
Nta li frangenti ca si custruevunu li linii ferruviarii a [[scartamentu|scartamentu normali]] la custruzzioni di chiddi sicundarii subìu na longa
frinata pirchì cuntinuarunu sulamenti i travagghi pi la [[Ferruvìa Circumetnea]], ca era na ferruvia privata 'n cuncissioni, custruita di
la ''Sucità Siciliana pi lavori pubblichi'', di cumpitenza e ntiressi di lu stissu Trewhella, cu la participazzioni di àutri capitali
privati e di la pruvincia di Catania e di li cumuni Atnei; sta linia vinni naucurata tra lu [[1895]] e lu [[1898]]. Li rimanenti linii di fari, appinu tanti autri ritardi, a causa di tanti mutivi di cuntrastu tra li cumuni ntirissati a faricci passare la ferruvia chiù vicinu possibili datu ca ci mittevunu li sordi<ref>Antonio Federici,''Lo scartamento ridotto in Italia''. in tutto Treno Tema n.14/1999 pag 10</ref>; c'erunu appoi li nteressi di li [[Sùrfuru sicilianu|sucità di sfruttamentu di lu sulfuru]] straneri o nazziunali ca non si ntirissavunu di trasportu passiggeri e ''tiravuno'' li tracciati 'n modu di sèrviri pi li propri mineri e nsinu lu tintativo di la [[Sucità pi li Strati Ferrati di la Sicilia]] ca circava di custruiri almenu la linia custera, [[Ferruvìa Castelvitranu-Portu Impeducli|Castelvitrano-Portu Impeducli]] e Girgenti-Palma di Muntichiaru-Licata, a scartamentu nurmali <ref>Nico Molino,''Linee Ferroviarie-La rete FS a scartamento ridotto della Sicilia'' pag 10</ref>. Tuttu stu nsemi di cosi purtò lu Cuvernu a fari na ''Reggia Cummissioni'' ca nta lu [[1901]] studiò lu prublema ginirali arruvandu a conchiuduri dicisioni tantu sbagghiati ca forunu a la basi di la pricoci dicadenza di li stissi custruzioni novi. tuttu s'avia a fari a scartamentu ridduttu, sparagninu a lu massimu massima, sia di qualità di matiriali ca di menzi e pirsunali e pi junta girandu tunnu tunnu pi chianari e scindiri di lu massimu paisi e villaggi possibili
usandu a prufusioni li [[dinteri]]. Sti decisioni purtarunu ad aviri linii lentissimi, longhi a matula, scarsi di fundamenti e suggetti a
franamentu ogni vota ca chiuveva.
N'àutru mutivu di ritardu fu lu passaggio a lu Statu di la [[Sucità pi li Strati Ferrati di la Sicilia|Riti Sìcula]] ca si cuncretizzò a la fini di lu [[1906]]. I travagghi di
custruzzioni di cumpitenza di la nova Dirizzioni di li [[Ferruvìi dô Statu]] accuminciarunu quarchi annu dopu. Lu [[20 giugnu]] [[1910]] trasèrunu in funzioni dui tratti vicini a la stazzioni di [[Castelvitranu]], finu a Partanna longhi na dicina di km (lu primu trattu di la linia pi San Carru e Burgiu) e finu a [[Silinunti]] di 13 km ( lu primu trattu di la linia pi Portu Impedocli); lu [[16 dicemmiru]] [[1911]] accuminciava la custruzzioni di lu tratto Portu Empedocli-Siculiana (circa 14 km)
[[File:Castelvetrano - stazione di Selinunte.jpg|thumb|right|280px|Stazzioni di Santa Marinella, di la linia Castelvitranu-Portu Impeducli oramai senza chiù treni]]
La prima ferruvia, cumpreta fu la [[Ferruvia]] [[Canicattì]]-[[Licata]], ntra [[1911]] e [[1915]], fatta su misura di li nteressi di la ndustria di lu sùrfuru a lu scopu di fari jungire lu minerali a lu caricaturi di mbarcu di lu [[Portu di Licata]] e a chiddu di Palma di Muntichiaru traspurtandu nsèmula li surfarara versu li mineri ntra [[Canicattì]] e lu mari. La linia custèra Castelvitranu-Portu Empedocli all'iniziu visti travagghi lesti e ntô misi di frivaru di lu [[1914]] avia arrivatu a [[Sciacca]]; appòi si firmerunu e sulu nta la stati di lu [[1923]] fu cumpritata nsinu a Portu Impedocli ma s'appi arruvari a lu [[20 maju]] [[1951]] pi fari l'urtimi 10 km nsinu a Girgenti.
L'àutra ferruvia di Castelvetrano pi San Carru e Burgiu ca avìa a arruvari a Palermu ntramiti chidda già custruita di l'àutru latu,
attravirsandu li cumuni di la [[Valli]] dò [[Bèlici]], (rializzandu la trasvirsali nord-sud a scartamentu ridduttu), doppu lu primu trattu
fattu pristamenti li travagghi rallintarunu e fu cumpritata sulu nta lu [[1931]] cu lu cumoletamente di un trattu nsinu a [[Salemi]] nta
lu [[1935]]; la ntinzioni era di arrivari direttamenti a [[Trapani]] ma la custruzzioni di lu trattu seguenti si firmò pi sempri.
Ntô [[1912]] fu naucuratu lu primu trattu a dintera (ditta puru crimagghiera) tra la stazione di Lercara Vascia di la
[[Ferruvia Palermu-Catania]] e la cità di [[Lercara Friddi]]; si trattava di l'unicu grandi bacinu surfiferu palirmitano e pirciò nterissata di
muvimenti di merci e di surfarara. Ntô [[1914]] la linia arivò a [[Filaga]] ma sulamenti ntô [[1918]] a [[Prizzi]] e [[Palazzu Adrianu]];
s'appi a spittari lu [[1924]] pi jùngiri a la stazzioni di [[Magazzolu]] e la linia custèra nonustanti passassi di l'àutru bacinu minirariu
di [[Cianciana]].
Quantu a lu restu di la riti firruviaria sicula a scartamentu ridduttu di la Sicilia cintrali li primi km furunu cumptitati sempri pi l'interessi di li mineri di Floristidda, Rottacauda e Assuru-[[Liunforti (EN)|Liunforti]]. Si trattava di un gruppu di linii culligati [[Ferruvia Dittainu-Ciazza Armirina-Cartaggiruni]] e [[Ferruvia Dittainu-Liunforti]]; La prima tratta, di 13,856 km, avia inizziu nta lu chiazzali esternu di la stazione di Assuru; trasiu 'n sirviziu sulu lu [[25 aprili]] [[1912]], a fu una di li chiù difficili a causa di li forti chianàti ca si supirarunu cu dui tratti a crimagghiera Strub tra li km 8,856 e 11,990 e tra li km 12,424 e 13,738. Lu secundu trattu di linea di 7,359 km trasìu 'n funzioni il [[29 aùstu]] [[1914]] nsinu a [[Carrapipi (EN)|Carrapìpi]] e la stazioni di Ruttacauda custruita 'n prossimità di lu grandi cumplessu minerariu di Floristidda-Ruttacauda, undi c'èrunu raccordi e ferruvie Decauville, e ci travagghiavunu migghiaia d'opirai pi l'estrazzioni e lavurazzioni di lu [[sùrfuru]]. A [[Ciazza (EN)|Ciazza Armirina]] si c'arrivàu sulu lu [[7 sittemmiru]] [[1920]] e chistu la dici longa supra su picca rispettu pi li nteressi di li pirsuni. [[Cartaggiruni]] appi a spittari lu [[1930]] e pi junta la linea fu fatta tarmenti in econumìa ca quasi subbitu s'appiru cidimenti e frani ca spissu e vulintèri antirrumpevunu la linia pruvucandu diragliamenti.
Ntantu nta lu [[1918]] vinìa apertu lu primu trattu di la ferruvia pi Assuru e Liunforti e c'era la ntinzioni di farlu prusighiri nsinu a [[Nicusia]] cu 'na stazzioni chiamata ''Biviu Patirnò'', di undi avissi stau custruita n'àutra linea ranru rantu a lu ciumi [[Simetu]] jungendu nsinu a Catania. Li travagghi mancu a dirlu si fìciru cu lintizza e l'arrivu di la ferruvia a Lionforti fu nta lu [[1923]].
Lu pirìudu di l'anni Vinti fu chiddu di la crisi e l'esportazzioni di sùrfuru calàu a causa di la concurrenza di li miricani ca nta lu [[Texas]] avìunu spirimintatiu un sistema di strazzioni di surfuru cu l'acqua cauda e calanndu li prezzi s'avìanu accaparratu tutti li mircati ntirnazziunali. Era lu mumentu di tirari li summi e firmari li vecchi prucetti mudificanduli pi fari lini novi e muderni; ammèci cuntinuarunu a custruire lentamenti e ittandu sordi o ventu;lu ristanti trattu versu Nicusia, fu in parti rializzatu ma non ci muntarunu li binari e fu lassatu abbandunatu; la diramazzioni ''Biviu Patirnò''-Ricarbutu-[[Patirnò]]-Motta Sant'Anastasia si trascinò tra rinvii e modifichi e quandu la custruirunu sulamenti di [[Regarbutu (EN)|Regarbutu]] a Motta la ficiru sì a scartamentu normali ma la naucurarunu nta lu [[1952]] quandu li evintuali viaggiaturi si pigghiavunu già lì autobussi di oltri trentanni.
L'àutra ferruvia Dittainu-Ciazza-Cartaggiruni nta lu [[1930]], a [[San Micheli da Ganzaria]], iniziarunu li travagghi pi farla arrivari nsinu a [[Canicattì]] e nonustatnti fussu già fatta pi oltri la mità non vini mai aperta e fu abbandunata.
Tra [[1928]] e [[1930]] un àutru prugettu, vinni in gran parti custruitu ma mai apertu; si trattava di la linia ca partèva di Palermu passandu pi San Cipirrellu, Campuriali nsinu a Salaparuta, undi s'avissi a ncucchiatu cu la linia pi Castelvitranu. Tra Palermu e Murriali c'iavianu misu puru li binari prima di la secunda guerra mundiali ma non vinni mai aperta. Nta l'anni Trenta inizziò la costruzzioni di lu prulungamentu di la ferrovia Catania-Caltagirone pi arrivari nsinu a Gela (a ddi tempi chiamata Tirranova); erunu 45 km e menzu, appruvati sinu da lu [[1911]] ma di 4 catigurìa a scartamentu ridduttu nonustanti fussi na linia npurtanti ca avissi pututu accurzari lu pircorsu totali di Catania a cicca 135 km, assai chiù curtu di chiddu esistenti via Canicattì (231 km) e via Sarausa/Rausa (268 km). Macari chista, (pari lu distinu di li cosi siciliani), fu rializzata tantu a rilentu ca si firmàu, prima pi la guerra nta lu [[1939]]. Arripigghiau nta li primi anni Cinquanta, poi si rifici n'autru prugettu e ricuminciaru a travagghiari nta lu [[1952]] ma l'apirtura arrivau sulu a nuvemmiru [[1979]].
Di tuttu lu prugramma mastodonticu discrittu chista è l'unica supravvissuta a la pulitica de rami sicchi (o megghiu de rami fatti siccari). Nonustanti si fussiru cuntinuati li custruzzioni ferruviarii nenti vinni fattu pi modernizzari chiddu ca già c'era, pi velocizzari lu sirviziu, pi aumentari la comudità di viaggiu; vinniru lassati li menzi e li carrozzi chiù vecchi, li locomutivi a vapuri cu velocità tra 15 e 20 km/h. L'unica cosa ca sappi fari lu statu fu tagghiari e chiudiri a partiri di la mità di l'anni Cinquanta; l'urtima linia [[Ferruvìa Castelvitranu-Portu Impeducli|la Castelvitranu-Portu Impeducli]]chiudìu a la fine di lu [[1987]]. Scumparìu accussì la grandi riti firruviaria a scartamentu ridduttu di la Sicilia; tanti ricordi di travagghiaturi, braccianti e campagnoli scumparerunu cu issa.
==Alencu di li ferruvii a [[scartamentu]] ridduttu==
[[File:Ferrovie sicilia 1950.JPG|thumb|right|280px|Mappa di li ferruvii siciliani nsinu ô 1950]]
===Ferruvii naucurati esistenti===
*[[Ferruvìa Circumetnea]]
===Ferruvii naucurati, poi chiusi e smantillati===
*Ferruvia Palermu-Curliuni-San Carru
*Ferruvia Lercara-Filaga-Magazzolu
*[[Ferruvìa Castelvitranu-Portu Impeducli]]
*Ferruvia Castelvitranu-San Carru-Burgiu
*Ferruvia Santa Ninfa-Salemi
*Ferruvia Dittainu-Ciazza Armirina-Cartaggiruni
*Ferruvia Dittainu-Liunforti
*Ferruvia Girgenti-Naru-Licata
*Ferruvia Sarausa-Rausa-Vizzini
===Ferruvii custruiti e mai attivati===
*Ferruvia Canicattì-Cartaggiruni
*Progetto di Ferruvia Palermo-Campuriali-Salaparuta
*Prusechimentu ferruvia di Lionforti a Nicusia
*Prusechimentu Ferruvia di Salemi versu Calatafimi
==Carattiristichi genirali==
L'intera riti vinni rializzata a scartamentu ridduttu (dittu puru ''metricu talianu'') misuranti 950 mm tra li facci nterni di li dui rotai. Li rotai di tipu Vignoles erinu di 27 kg/m, in barruni di 12 m, muntati supra [[traversi]] di lignu muntati a la distanza di 0,82 m l'una di l'àutra. Lu raggiu minimu di curva era di 100 m, ma sùpira la Palermu-San Carru ci n'erunu puru di 60 m. Li pinnenzi massimi erinu tra 25 e 30 pi milli. In certi casi a lu scopu di supirari li forti pinnenzi, a 75 pi milli, si muntarunu li ''dinteri''di tipu ''Strub''. La circulazzioni di treni nta stu casu nun avìa a superari la vilocità di 12 km/h pi treni cu locomutiva a vapuri e 20 km/h pi li [[Litturina|littorini]].<ref>Ferrovie dello Stato, Prefazione Generale all'orario di servizio. Norme particolari per l'esercizio sulla rete a scartamento ridotto della Sicilia.Ediz.1969</ref>
Li treni furunu sempi a vapuri pi quasi tutti li linii e nsinu a la chiusura ; da lu 1950 e sulu pi na para di linii di usarunu li littorini diesel pi treni viaggiaturi. Nta stragranni maggiuranza de linii non c'erunu signalamenti e simafuri e tuttu si svulgeva a vista. Pi fari nu ncrociu o na cuincidenza li dui treni s'avianu a firmari prima di arrivari a la stazzioni davanti a nu palu e poi lu pirsunali li chiamava cu li lanterni di sira o cu li banneri di jornu e tuttu chisti marchingegnu aumintava li perditempi di lu viaggiu.
==Noti==
<references/>
==Taliati puru==
*[[Scartamentu]]
*[[Ferruvìa Circumetnea]]
*[[Ferruvìa Castelvitranu-Portu Impeducli]]
==Lijami di fora==
* [http://digilander.libero.it/trenodoc/linee/pa_corleone.html Associazione TRENO D.O.C. (Palermo) - ferruvia a S.R. Palermu - Curliuni]
* [https://web.archive.org/web/20140302205319/http://digilander.libero.it/trenodoc/linee/castelvetr_porto_empedoc.html Associazione TRENO D.O.C. (Palermo) - ferruvia a S.R. Castelvitranu-Portu Impeducli]
[[Catigurìa:Trasporti]]
[[Catigurìa:Ferruvìi]]
lpwg8rcetd6nkk36igelo1l208fyf5h
Mozilla Firefox
0
55133
782819
759059
2026-06-21T02:50:09Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782819
wikitext
text/x-wiki
{{O}}
'''Mozilla Firefox''' è nu web browser [[open source]] multipiattaforma pruduciutu di [[Mozilla Foundation]]. Firefox, a [[frivaru]] di [[2012]], veni utilizzatu dô 20.92% dê nternàuti secunnu NetMarketShare.com; chistu lu renni lu secunnu browser chiù pupulari dâ riti, doppu [[Internet Explorer]] e sùbbitu prima di [[Google Chrome]].
[[File:Firefox 57 Windows.png|thumb|right|300px|Firefox 57]]
== Lu nomu ==
[[File:PhoenixScreen.png|thumb|Mozilla Phoenix 0.1 nta Windows XP]]
Lu primu nomu scigghiutu fu "Phoenix" (''finici'', ntô [[lingua ngrisa|ngrisi]]), pi simmuliari la rinasciuta dê cìnniri di [[Netscape]]. Tuttavìa tali nomu appi a èssiri canciatu pirchì n cunfrittu cu [[Phoenix Technologies]], azzienda pruduttrici di [[BIOS]].<ref>[https://web.archive.org/web/20070914035447/http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 Mozilla browser becomes Firebird]</ref> Lu nomu scigghiutu fu allura "Firebird", a sò vota abbannunatu pirchì n cunfrittu cô [[database]] [[Firebird SQL]]. Lu nomu nfini addivintau l'attuali "Firefox".<ref>[https://web.archive.org/web/20070311043107/http://news.com.com/2100-1032_3-1000146.html Mozilla's Firebird gets wings clipped]</ref>
Abbisogna arricurdari ca "Minefield" era lu nomu scigghiutu di Mozilla pi tutti li release alpha, pre-alpha, nightly e pre-nightly dô sò browser Firefox. Dô sviluppu dâ virsioni 5 "Nightly" è lu nomu scigghiutu p’idintificari li release alpha e pre-alpha, mentri "Aurora" s’arrifirisci ê virsioni pre-beta dô browser.
=== La chistioni dô logu ===
La palora ''firefox'' signìfica littirarmenti ''vurpi di focu'', ma ntô ngrisi ìnnica lu [[panda russu]]. Secunnu Jon Hicks, auturi dô logu di Mozilla Firefox, lu panda russu nun evucava pirò la mmàggini giusta, quinni s’ispirau a na pittura giappunisa ca raffigura na vurpi<ref>[https://web.archive.org/web/20130703063153/http://www.hicksdesign.co.uk/journal/branding-firefox Branding Firefox]</ref> e lu design finali dô logu rapprisenta effittivamenti na vurpi câ cuda nfucata.
Ntô situ ufficiali di Mozilla, ntâ sizzioni FAQ, riguardu ô nomu dô browser si leggi:
{{Quote|Zocch'è nu "Firefox"?<br />Nu "Firefox" è n’àutru nomu dô panda russu|FAQ<ref>[https://web.archive.org/web/20120228204829/http://www.mozilla.org/projects/firefox/firefox-name-faq.html FAQ di Mozilla]</ref>|lingua=en|What's a "Firefox"?<br />A "Firefox" is another name for the red panda}}
D'àutra parti lu panda russu pò arricurdari na vurpi<ref>[https://web.archive.org/web/20110805234947/http://www.repubblica.it/2006/12/gallerie/ambiente/pemba-baby/1.html Nu Panda Russu nasci ô zoo di Sydney]</ref> e veni nfatti chiamatu puru "fat fox", ovveru "vurpi grassa". Nortri, unu dê noma usati dê cinisi pi l'armalu è hǔo hú (火狐), ca littirarmenti signìfica propiu "vurpi di focu" e è utilizzatu midemma pi nnicari la vurpi russa.
Lu [[3 di dicèmmiru]] di [[2010]], [[Mozilla Foundation]] annunzau d’aviri aduttatu dui cùcciuli fìmmini di panda russu, nasciuti lu [[14 di giugnu]] ô zoo di [[Knoxville (Tennessee)|Knoxville]], ntô [[Tennessee]].
== Carattirìstichi ==
A diffirenza di [[Mozilla Suite]], lu pruduttu di punta pricidenti di Mozilla Foundation, Firefox nun è na ''suite'' d’appricazzioni, ma nu [[browser web]].
La filusufìa pruggittuali punta â facilitati d'usu, â stabbilitati, â pirsunalizzazzioni, ô rispettu dê standard web, â sicurizza, â cumpattizza e â vilucitati.
Pi visualizzari li pàggini web, Firefox sfrutta [[Gecko]] comu muturi di rendering, lu quali supporta granni parti dê standard web novi ortri a arcuni carattirìstichi ca foru pruggittati comu estenzioni a st'ùrtimi.
Pruggittaru Firefox comu pruduttu multipiattaforma, e è dispunìbbili pi sistemi [[GNU/Linux]], [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X]], [[OS/2]] e [[Solaris Operating Environment|Solaris]]. Firefox cunnividi câ Mozilla Suite, ortri a bona parti dô [[còdici surgenti]], la natura di [[software lìbbiru]].
Firefox nascìu ntô [[sittèmmiru]] dô [[2002]] comu na spirimentazzioni nterna dô gruppu di sviluppu di Mozilla. Ê tempi, cô pruggettu ancora finanziatu dâ Netscape Communication Corporation, l'autunumìa dicisiunali dê prugrammatura riguardu ê scigghiuti di funnu dô pruggettu era n quarchi modu limitata e era usuali ca si circassi na libbirtati d’azzioni maiuri nta pruggetti nun ufficiali nichi.
[[Dave Hyatt]] (ora rispunzàbbili dô browser [[Safari (browser)|Safari]]) e [[Blake Ross]] dèttiru dunca vita a Firefox comu spirimentazzioni nta l'usabbilitati e p’addimustrari comu fussi pussìbbili aduttari n’approcciu diversu ntâ pruduzzioni di nu browser targatu Mozilla.
Tra li sò carattirìstichi ci sunnu nu filtru ntigratu contra li finestri [[popup]], lu supportu pâ cumunicazzioni sicura [[Transport Layer Security|SSL/TLS]], la funzioni di [[tabbed browsing]] pâ navigazzioni cuntimpurània nta chiù siti (l’accussidditta navigazzioni a schedi), lu download gratùitu e lu pisu cuntinutu dô [[file]] di nstallazzioni (menu di 14 megabyte pâ virsioni pi Windows).
Firefox supporta li [[plugin (nfurmàtica)|plug-in]] di [[Netscape]] e di Mozilla Suite e chiossai è basatu nta na struttura mudulari ca pirmetti d’agghiùnciri funziunalitati novi tràmiti l'usu di l’[[Estenzioni Mozilla|estenzioni]], prugrammi nichi scarricàbbili dô web e di ntigrazzioni veru fàcili nta Firefox. Tra l’àutri estenzioni si ponnu citari chidda pâ gistioni dê "mouse gestures" e la [[Google Toolbar]] pâ ricerca ntô muturi di ricerca rilativu, nu curritturi pâ lingua, na funzioni di ricerca ô nternu dê pàggini web, nzignalibbra live, nu download manager e l’''awesomebar'' nova ca pirmetti di ritruvari li pàggini visitati apprima basànnusi ntô tìtulu di st’ùrtimi.
L'aspettu gràficu dô browser pò èssiri canciatu tràmiti li temi (l'equivalenti dê [[skin (nfurmàtica)|skin]] nta àutri prugrammi).
Nta Firefox è pussìbbili mpustari la graputa di chiù home page, diggitannu ntâ finestra appòsita li siti addisiati siparati dâ [[barra virticali]] "|".
=== Strumenta di sviluppu web ===
Comu Mozilla Suite, Firefox ci havi dui strumenta di sviluppu web: [[DOM Inspector]] (dâ virsioni 3 comu add-on) e [[JavaScript Console]], ùtili ntô sviluppu di pàggini [[web]]. Lu DOM Inspector nun è dispunìbbili nta àutri browser mentri la JavaScript Console è particularmenti avanzata. Sti cumpunenti nun vèninu nstallati comu mpustazzioni pridifinita, ma sunnu dispunìbbili ntâ nstallazzioni pirsunalizzata.
=== Piattaforma di sviluppu ===
N’àutru obbiettivu di Mozilla Suite, e ntâ fattispeci Firefox, fu chiddu d’aviri na piattaforma di sviluppu assai flissìbbili pi criari nterfacci utenti di manera lesta. L'architittura di l’appricazzioni, nfatti, è basata nta standard comu li [[Fogghiu di stili|CSS]], [[Resource Description Framework|RDF]] e [[JavaScript]]. Nortri criaru linguaggi di [[markup]] spicìfici comu [[XML User Interface Language]] (XUL). Nta sta manera lu còdici surgenti di Firefox nun è sulu lìbbiru, ma la stissa struttura archititturali dô pruduttu pò èssiri facirmenti cunfigurata secunnu li propi esiggenzi. Midianti li strumenta misi a dispusizzioni è pirciò pussìbbili criari estenzioni facirmenti ntigràbbili ntô pruduttu.
=== L’estenzioni ===
[[File:Mozilla Firefox 3 su Windows Vista.jpg|thumb|Mozilla Firefox 3 nta [[Windows Vista]] cu arcuni estenzioni nstallati]]
L’estenzioni pi Mozilla Firefox sunnu scarricàbbili dô [https://addons.mozilla.org/it/firefox situ ufficiali], oppuru di nu menù nternu ntigratu ntô browser, simirmenti a quantu succedi nta arcuni appricazzioni ca prisèntanu na sorta di browser nternu.
Arcuni di l’estenzioni chiù pupulari sunnu:
* [[AdBlock]] e AdBlock Plus: pô bloccu dê finestri [[pop-up]] e dê [[banner]] pubbricitari. Offri nortri a l'utenti la pussibbilitati di bluccari cuntinuti pubbricitari rializzati n [[Adobe Flash|flash]];
* BBCodeXtra: ausilia l'utilizzu dô [[Furmatu di file|furmatu]] [[BBCode]], assai diffusu ntê [[forum (Internet)|forum]];
* [[ChatZilla]]: nu client [[IRC]] pê browser Mozilla, scrittu n XUL e JavaScript;
* DownThemAll: ottimizza lu [[download]] dê file. Lu prugramma parti di chiù punti di trasuta, e cunzenti d’ottèniri na crisciuta dâ vilucitati nutèvuli.
* [[Firebug]]: pirmetti lu debug, lu canciamentu e lu munituraggiu di tutti l’aspetti di na pàggina web, comu li [[fogghi di stili]], lu còdici HTML, la struttura DOM e lu còdici [[JavaScript]];
* FireGestures: pirmetti di vilucizzari la navigazzioni, cunzintennu di cullijari cumanni esiquìbbili a muvimenti dô ''[[mouse]]'' ntô [[schermu]].
* Gmail Manager: sempri chiù utilizzatu grazzi â crisciuta di l’utenti c’ùsanu lu sirvizziu mail di [[Google]], è ùtili pi cuntrullari la propia casedda di posta senza ogni vota trasìricci; lu sistema utilizza na serii di nutìfichi visivi e sunori p’avvisari l'utenti ntô casu ntô quali c’è nu missaggiu novu n arrivu;
* HTML Validator: è nu strumentu utilizzatu dê sviluppatura di pàggini web pi cuntrullari lu furmatu dê pàggini stissi e virificari siddu vèninu rispittati li normi mposti dô [[W3C]];
* IE Tab: cunzenti di visualizzari na pàggina cu [[Internet Explorer]], ntigratu nta na scheda ô nternu di Mozilla. È adattu n particulari pi grapiri siti ottimizzati pi IE, p’esempiu chiddi ca privìdinu l'utilizzu di cuntrolli [[ActiveX]].
* NoScript: cunzenti l'esicuzzioni di JavaScript ê suli siti ê quali furneru lu pirmessu e dê quali s’affida.
* [[Sage (estensione)|Sage]]: pirmetti di lèggiri direttamenti ntô browser li [[feed]] [[RSS]], [[XML]] e [[Atom]].
* Video DownloadHelper: cunzenti lu download di cuntinuti nun juncìbbili midianti prucidimenti ordinari, comu p’esempiu li filmati n furmatu flash ripirìbbili nta [[YouTube]];
* [[Web Developer Toolbar]]: agghiunci ô browser na [[toolbar]] cu tanti strumenta ùtili ê [[web developer]];
* WOT, acrònimu di "Web of Trust": furnisci nu votu rispettu a affidabbilitati dô furnituri, sicurizza pi picciutteddi e risirvatizza di nu situ.
=== Electrolysis ===
Electrolysis è nu pruggettu di [[Mozilla]] ca pirmetti di siparari l'esicuzzioni di [[plugin (nfurmàtica)|plugin]], cuntinutu e nterfaccia dô [[browser]] Mozilla Firefox. Lu pruggettu garantisci a Firefox n'architittura multiprucessu, nun dissìmili di chidda di [[Google Chrome]].
Chistu n’arriduci la nstabbilitati, quinni lu nùmmiru di [[Crash (nfurmàtica)|crash]] ortri ôn migghiuramentu dê performance.
La mprimintazzioni:
# siparari l'esicuzzioni dê plugin rispettu ô prucessu principali;
# cumpritari l'esicuzzioni siparata di cuntinuti e nterfaccia;
# criari prucessi siparati p’ogniduna scheda;
# evintuarmenti sfruttari sta suluzzioni p’esèquiri prucessi prutetti o isulati dô restu, arriducennu li prubbremi di sicurizza.
== Storia ==
=== Firefox 1 ===
[[File:Firefox.png|thumb|left|128px|Lu logu di Mozilla Firefox nzinu â virsioni 3]]
[[File:Firefox1.0.8Screen.PNG|thumb|Mozilla Firefox 1.0 nta [[Windows XP]]]]
La lanciata dâ virsioni 1.0 fu n’avvinimentu di diminzioni nutèvuli, siddu si cunzìdira ca si tratta di software lìbbiru nun cummirciali. Tra l’àutri nizziativi, lanciaru na suttascrizzioni cu l'obbiettivu di pubbricari na pàggina pubbricitaria ntô [[New York Times]] lu jornu dô lanciu, ca cugghìu 250.000 dòllari.
Nunostanti na campagna di testing longa arcuni [[Bug (nfurmàtica)|bug]] abbastanti fastidiusi sunnu prisenti ntâ virsioni 1.0 difinitiva. Lu chiù notu di chisti è lu bug 252371, ca càusa la mpussibbilitati di circari na palora ô nternu di nu campu di testu. P’ovviari a sti prubbremi, ntê sei misi succissivi ô lanciu, arrilassaru quattru "minor releases" (zoè aggiurnamenti minuri), cô scopu d’arrisòrviri li bug attruvati.
==== Firefox 1.5 ====
Annullatu lu lanciu dâ release 1.1, ntisa comu virsioni cu funziunalitati migghiurati, riligànnula a sìmprici "bug fix", la cumunitati di Mozilla arrilassau lu [[29 di nuvèmmiru]] [[2005]] la virsioni succissiva â 1.0, la 1.5, ca ncòrpura nuvitati maiuri di chiddi c’avìanu statu chianificati nizziarmenti.
Li sviluppatura dô browser mutivaru lu "sàutu" affirmannu ca lu nùmmiru di virsioni 1.1 avissi risicatu di fari passari la pròssima evuluzzioni di Firefox pi na release minuri, e chistu nun avissi rinnutu giustizzia ô nùmmiru e â mpurtanza dê nuvitati ca mmeci porta cu idda.
La nuvitati chiù mpurtanti è data dâ virsioni nova 1.8 dô muturi di rendering Gecko. Comu spiegau ntô propiu blog [[Asa Dotzler]], sviluppaturi notu di Mozilla Foundation, tra la virsioni 1.7 (ntigrata ntê virsioni pricidenti di Firefox) e la 1.8 di Gecko ci sunnu 16 misi di sviluppu: chistu abbastassi già, secunnu a Dotzler, pi giustificari lu canciu di virsioni.
Ortri ô Gecko novu, Firefox 1.5 ncludi nu sistema arrinnuvatu pi l'aggiurnamentu dô software e la gistioni di l’estenzioni, nu menù "Opzioni" prufunnamenti riorganizzatu, lu supportu a lu standard gràficu vitturiali [[Scalable Vector Graphics|SVG]] e na suite di strumenta pâ criazzioni dê nterfacci e appricazzioni client basati nta Firefox.
L'ùrtimu aggiurnamentu avvinni lu [[30 di maiu]] [[2007]] câ virsioni 1.5.0.12.
=== Firefox 2 ===
[[File:Mozilla Firefox.png|thumb|Mozilla Firefox 2.0 nta Windows XP]]
La roadmap di lu sviluppu di Firefox 2 ([[criptònimu|nomu n còdici]] ''Bon Echo'', appoi arrinuminatu ''Mozilla Firefox'' a pàrtiri dâ virsioni Beta 1) appi vari canciamenti n cursu d'òpira. Arrilassaru la prima virsioni alpha lu [[21 di marzu]] [[2006]], la prima beta acchiana ô [[12 di giugnettu]] mentri la release candidate ô [[26 di sittèmmiru]].
Arrilassaru la virsioni finali lu [[23 d’uttùviru]] [[2006]], na simana doppu lu lanciu di [[Windows Internet Explorer|Windows Internet Explorer 7]], lu browser novu dâ [[Microsoft]] (cuncurrenti principali), avvinutu lu [[18 d’uttùviru]] e cunta, ntô situ ufficiali, chiù di 579 miliuna di download.
''Mozilla Firefox 2'' (basatu ntô muturi gràficu Gecko 1.8.1) prisenta nummirusi nnuvazzioni e migghiuramenti rispettu â virsioni pricidenti, cu attinzioni particulari versu la sicurizza e l'affidabbilitati. Li nuvitati principali sunnu:
* Tema gràficu novu cu iconi novi e lìnii chiù moddi e muderni, sviluppatu di Radiant Core (accanzata di [http://www.zerofootprint.net Zerofootprint].
* Prutizzioni [[phishing]] ntigrata
* Supportu dô flag HttpOnly pê [[cookie]], ùtili a mitigari attacchi [[Cross-site scripting|XSS]], dâ virsioni 2.0.0.5
* Panneddu di l’opzioni novu, chiù orgànicu e ntuitivu
* Gistioni avanzata dê mutura di ricerca
* Sistema di riprìstinu dê tab autumàticu n sequitu ôn crash
* Curritturi ortugràficu ntigratu
* Supportu pi [[JavaScript]] 1.7
* Supportu pi testu [[Scalable Vector Graphics|SVG]] usannu svg:textPath
* Supportu pi sissioni client-side e persistent storage
* Supportu migghiuratu pâ gistioni e la visualizzazzioni dê web feed [[RSS]] e [[Atom]]
* Panneddu di gistioni novu pi l’add-on e l’estenzioni dô browser
* Installer novu basatu nta [[NSIS]]
L'ùrtimu aggiurnamentu arrivau lu [[18 di dicèmmiru]] [[2008]] câ virsioni 2.0.0.20, doppu la quali Mozilla annunzau ca appoi nun vèninu arrilassati àutri aggiurnamenti pi Firefox 2.0.
=== Firefox 3 ===
[[File:Mozilla Firefox 3 su Windows 7 Beta.jpg|thumb|left|Mozilla Firefox 3.0 nta [[Windows 7]] Beta]]
[[File:Firefox 3 Strata XP.png|thumb|La gràfica di Firefox 3 nta [[Windows XP]]]]
[[File:Firefox 3 Strata Aero.png|thumb|La gràfica di Firefox 3 nta [[Windows Vista]]]]
[[File:Firefox 3 Tango Blubuntu.png|thumb|La gràfica di Firefox 3 nta [[Ubuntu]]]]
[[File:Firefox 3 Firelight.png|thumb|La gràfica di Firefox 3 nta [[Mac OS X]]]]
Lu sviluppu di Firefox 3 - nomu n còdici ''Paradisu Granni'' - accuminzau lu 13 d’austu 2005, quarchi misi prima di chiddu di [[Mozilla Firefox#Lu lanciu dâ virsioni 2.0|Firefox 2]] (ovveru ntô primu trimestri [[2006]]). La prima virsioni alpha acchiana ô [[8 di dicèmmiru]] [[2006]], la prima beta ô [[20 di nuvèmmiru]] [[2007]] e la prima release candidate ô [[16 di maiu]] [[2008]]. Arrilassaru la virsioni finali lu [[17 di giugnu]] di lu stissu annu, e ô 2 di giugnettu 2008 cuntava 28 340 281 download.
Duranti lu sviluppu s’ammunziddaru nummirusi ritardi: nizziarmenti, nfatti, l’arrilassata dâ virsioni finali era privista pô nuvèmmiru dô [[2007]].
''Mozilla Firefox 3'', già a pàrtiri dâ prima virsioni alpha, nun supporta chiù li sistemi opirativi [[Windows 95]], [[Windows 98|98]], [[Windows Me|Me]] e [[Windows NT 4|NT 4]] (a càusa dâ ntroduzzioni dâ libbrarìa gràfica ''[[Cairo (gràfica)|Cairo]] 2D''), e mprimenta la virsioni nova 1.9 dô muturi gràficu [[Gecko]]; ntâ virsioni pô sistema opirativu [[Mac OS X]] ntroduceru na nterfaccia gràfica basata nta [[Cocoa]] ô postu di [[Carbon (API)|Carbon]]. Sequi n’elencu dê nuvitati maiuri ca ntroduceru ntâ terza major release dô browser pupulari:
* Gistioni megghia di l’estenzioni e nterfaccia gràfica nova
* Gistioni nova dê nzignalibbra cu sicurizza maiuri
* Putinziamentu e simprificazzioni dâ gistioni dê cuntinuti
* Supportu megghiu pê plug-in d’[[Adobe Flash|Adobe Flash]], [[Acrobat]], [[Windows Media Video|WMV]], [[QuickTime]] e [[Java (linguaggiu)|Java]]
* Putinziamentu dê funzioni di stampa dê ducumenti e chiù accuratizza
* Mprimintazzioni dô Microsoft Installer (pi Windows)
* Supportu pi Microsoft CardSpace e [[OpenID]]
* Simprificazzioni dâ gistioni dâ [[privacy]] e dâ sicurizza
* Mprimintazzioni dô tool Airbag pê [[Crash (nfurmàtica)|crash]] dô prugramma
* Putinziamentu dâ cumunitati di supportu
Rinneru dispunìbbili l'ùrtimu aggiurnamentu lu [[30 di marzu]] [[2010]] câ virsioni 3.0.19, doppu la quali Mozilla annunzau ca appoi nun vèninu arrilassati àutri aggiurnamenti pi Firefox 3.0.
==== Firefox 3.5 ====
Arrilassaru la prima virsioni alpha di Mozilla Firefox 3.5, natu nizziarmenti cô nomu di Firefox 3.1, lu [[28 di giugnettu]] [[2008]], la prima beta lu [[14 d’uttùviru]] e la prima release candidate lu [[16 di giugnu]] 2009. La virsioni difinitiva vinni pubbricata lu [[30 di giugnu]] 2009.
Li nuvitati principali rispettu ê virsioni pricidenti sunnu:
* ''Navigazzioni anònima'' (''Private browsing'')
* Funzioni nova pi cancillari li pàggini visitati chiù ricentimenti
* Supportu p’arcuni carattirìstichi di l'[[HTML5]] comu li tag <code><video></code> e <code><audio></code>
* Supportu maiuri pi li standard [[CSS]] 2.1 e 3, nclusu lu supportu dâ dirittiva <code>@font-face</code>
* Performance ntô carricamentu dê pàggini e nta l'esicuzzioni dô còdici javascript migghiurati
* Funziunalitati web workers thread pi vilucizzari l'esicuzzioni di còdici javascript
* Logu novu, parziarmenti arridisignatu
Sta virsioni otteni nu punteggiu di 93/100 ntê test [[Acid3]].
Cu l'arrivu dâ virsioni nova di Mozilla Firefox li [[download]] supiraru la quota d’un miliardu (10<sup><small>9</small></sup>).
Rinneru dispunìbbili l'ùrtimu aggiurnamentu lu [[28 d’aprili]] [[2011]] câ virsioni 3.5.19, doppu la quali Mozilla annunzau ca appoi nun vèninu arrilassati àutri aggiurnamenti pi Firefox 3.5.
==== Firefox 3.6 ====
[[File:Firefox sad plugin.png|thumb|upright|Lu missaggiu ammustratu ô bloccu di nu plugin]]
Rinneru dispunìbbili li primi virsioni di test di Firefox 3.2 ntê server dâ Mozilla lu [[2 di dicèmmiru]] [[2008]]. Doppu ca la virsioni 3.1 canciau nomu n 3.5, macari la 3.2 vinni di cunziquenza arrinuminata n 3.6. Arrilassaru la prima virsioni alpha lu [[7 d’austu]] 2009, la prima beta lu [[30 d’uttùviru]], la prima release candidate l'[[8 di jinnaru]] [[2010]] e la virsioni finali lu [[21 di jinnaru]].
Tra li nuvitati principali, sta virsioni otteni nu punteggiu di 94/100 ntê test Acid3, ntroduci lu supportu ê font scarricàbbili WOFF e supporta nativamenti li temi leggi "personas". Nortri lu cumpilaturi Javascript Tracemonkey appi vari migghiuramenti.
Câ virsioni 3.6.4, veni ntroduciuta l'esicuzzioni siparata dê plug-in (addon): Firefox, nta sta manera, gistisci li plug-in tràmiti nu prucessu siparatu. Chistu pirmetti ô browser di Mozilla di funziunari cu dui prucessi siparati, tinennu quinni plug-in comu [[Flash Player]], [[QuickTime]], ecc. siparati dô navigaturi e evitannu, dunca, ca lu bloccu evintuali di nu cumpunenti agghiuntivu poti mpricari midemma lu browser (p’esempiu, siddu Flash Player va n crash mentri si guarda nu vìdeu nta [[YouTube]], si ferma lu vìdeu ma nun si blocca lu browser).
=== Firefox 4 ===
[[File:Particolare di Firefox 4.0b7.PNG|thumb|left|Dittagghiu dâ nterfaccia gràfica nta Windows 7 (virsioni beta 7)]]
[[File:Firefox 4.png|thumb|La nterfaccia nova di Firefox 4]]
Già ntô 2007 Brendan Eich, capu dô team tècnicu Mozilla, annunzava dê chiani pi Firefox 4.
Dô [[20 di frivaru]] ô [[13 di maiu]] [[2008]] arrilassaru arcuni build priliminari. Succissivamenti (dô [[14 di maiu]]) tali build vìnniru arrinuminati cô nomu di Firefox 3.1 (Mozilla 1.9.1).
La prima virsioni beta acchiana ô 6 di giugnettu 2010.
A [[frivaru]] [[2011]] lu product manager di Firefox, Mike Beltzner, annunzau la ntinzioni d’arrilassari li virsioni 4, 5, 6, 7 e 8 dô browser ntra la fini di l'annu.
La virsioni stàbbili di Firefox 4 l’arrilassaru lu [[22 di marzu]] [[2011]].
È basatu ntô muturi di rendering Gecko 2.0. Li nuvitati principali rispettu ê virsioni pricidenti sunnu lu rinnuvamentu tutali dâ nterfaccia gràfica, cu l'eliminazzioni dê finestri di diàlugu e la scumparsa dê menù di li strumenta, sustituitu d’un sulu pulsanti di raggruppamentu dê funzioni (stu canciamentu è pridifinitu nta Windows Vista e 7, mentri nta Windows XP e Linux va attivatu manuarmenti), nu cumpilaturi Javascript novu chiù viloci dinuminatu Jaegermonkey e nu support maiuri d l'HTML5 e l'utilizzu di nu prucessu siparatu (dinuminatu plugin-container) p’ogni plugin.
Secunnu la scheda tècnica furnita ntô situ Mozilla, Firefox 4.0 è 6 voti chiù viloci di Firefox 3.6, juncennu ntô test v8 nu punteggiu di 5189.
Firefox 4 e succissivi ottèninu lu punteggiu di 100/100 ntê test [[Acid 3]].
=== Firefox 5 ===
Lu sviluppu di Firefox 5 accuminzau sùbbitu doppu la nisciuta di Firefox 4 e già dô [[20 di maiu]] [[2011]] addivintaru dispunìbbili li primi beta di Firefox 5, appoi arrilassatu n virsioni difinitiva lu [[21 di giugnu]] 2011.
Sta virsioni supporta l’animazzioni CSS, e vanta nu megghiu rispettu di li standard [[HTML 5]], [[MathML]], [[SMIL]], [[XMLHttpRequest|XHR]], na megghia gistioni di l'oggettu [[canvas]], na megghia gistioni dâ mimoria e megghi pristazzioni n [[JavaScript]]. Arripusizziunaru macari l'opzioni Do Not Track, spustànnula dâ sizzioni "Avanzati" â sizzioni "Privacy" e migghiuraru la sicurizza dê cuntinuti n WebGL.
Pi quantu riguarda la virsioni [[Linux]], Firefox 5 furnisci na megghia ntigrazzioni cô sistema opirativu.
Na nuvitati di Firefox 5 è ca tali virsioni accuminzau la tècnica Mozilla dô "Rapid Release", ovveru di l’arrilassari virsioni novi a rìttimu sirratu, circa una ogni dui misi.
Tali tècnica è utilizzata midemma oggi e pari aviri successu ntô pùbbricu, puru siddu quarcunu nun apprezza li "Rapid Release" pê picca diffirenzi visìbbili a utenti picca sperti.
=== Firefox 6 ===
Comu privistu dô ciclu di sviluppu novu, arrilassaru li primi virsioni di test di Firefox 6 (chiamati Nightly) sùbbitu doppu ca Firefox 5 trasìu ntô canali aurora (nu stadiu di sviluppu a mitati tra n'alpha e na beta). La prima virsioni beta niscìu n cuntimpurània câ nisciuta di Firefox 5, lu 21 di giugnu [[2011]], e la virsioni difinitiva niscìu lu [[16 d’austu]] 2011.
Li nuvitati ntâ nterfaccia riguàrdanu sulamenti la barra dê nnirizzi, unni veni ora misu n evidenza lu duminiu dô situ ca si sta visitannu. N'àutru canciamentu minuri pi quantu riguarda la nterfaccia è lu migghiuramentu di l'aspettu dô ''site identity block''.
Migghiuraru appoi la cumpatibbilitati chê principali standard web, comu l'HTML5, cu l'agghiunta di l'elementu <tt><progress></tt> e dê <tt>server-sent events</tt>. Arriduceru lu tempu d’abbìu dô prugramma usannu panurama, agghiunciuti nu menù pê sviluppatura web, unni sunnu riuniti tutti li strumenta di sviluppu, e agghiunceru lu ''scratchpad'', strumentu ùtili pi tistari còdici javascript.
=== Firefox 7 ===
Arrilassaru Firefox 7 lu [[27 di sittèmmiru]] 2011.
L'obbiettivu principali di sta virsioni è minimizzari lu cunzumu di mimoria [[RAM]], cu na riduzzioni dô 20-30% e nta arcuni casi puru dô 50%, grazzi ô pruggettu MemShrink, lanciatu di Mozilla ntô primu quatrimestri dô 2011.
Firefox 7 porta cu iddu macari nu backend novu pô rendering di l’opirazzioni ntô tag HTML5 <tt><canvas></tt> ntê sistemi opirativi Microsoft Windows. Di sta virsioni, nortri, Firefox sync sincrunizza quasi stantaniamenti li canciamenti appurtati a nzignalibbra e password. Pi quantu riguarda la nterfaccia utenti, si pò nutari c’ammucciaru lu prifissu <tt>http://</tt> dâ barra dê nnirizzi; va arricurdatu ca siddu si tagghia o copia (pi nteru) nu nnirizzu dâ barra, lu prifissu è nclusu. Agghiunceru midemma lu supportu pâ prupitati CSS <tt>text-overflow: ellipsis</tt> e la spicìfica <tt>Web Timing</tt>e è migghiuraru lu supportu ô <tt>MathML</tt>; lu protucollu <tt>WebSocket</tt> passa dâ virsioni 7 â 8.
Ntroduceru nortri la pussibbilitati, disabbilitata di default, di mannari dati anònimi supra li pristazzioni di Firefox pi migghiuràrinni li virsioni futuri, chiamata ''Telemetry''.
=== Firefox 8 ===
Arrilassaru Firefox 8 l'[[8 di nuvèmmiru]] [[2011]]. Lu browser novu ìntigra tanti nuvitati, tra li quali spicca principarmenti nu sistema novu pâ gistioni di l’add-on di terzi parti, ca sunnu disabbilitati di default. Ô primu abbìu veni appoi addumannatu di scègghiri quali add-on si vonnu mantèniri e quali no. Sta virsioni ìntigra midemma Twitter ntâ barra di ricerca, ma sulu nta arcuni lingui. Nzireru, nortri, n'opzioni pi carricari schedi sulu quannu silizziunati, migghiurannu li tempi d’abbìu quannu vèninu ripristinati. Migghiuraru macari la gistioni dâ mimoria n prisenza dê tag <tt><audio></tt> e <tt><video></tt>. Firefox 8 agghiunci nortri lu supportu â ticnoluggìa <tt>CORS</tt> pi [[WebGL]], ê ''context menu'' n HTML5 e â prupitati <tt>insertAdjacentHTML</tt>. Nfini offri nu migghiuramentu ô supportu dô protucollu <tt>WebSocket</tt> e â prupitati CSS <tt>hyphen</tt> pi diversi linguaggi.
=== Firefox 9 ===
Arrilassaru Firefox 9 lu [[21 di dicèmmiru]] [[2011]]. Lu ntrèppiti Javascript di Firefox 9 ìntigra na funziunalitati di ''Type inference'', ca pirmetti di vilucizzari lu carricamentu di siti cu tantu còdici JavaScript dô 20 nzinu ô 30 piccentu. Lu còdici veni ottimizzatu pô tipu di dati ca n’oggettu cunteni duranti l'esicuzzioni, cosa nun privista dâ sintassi Javascript. La virsioni pi Mac OS X pirmetti la navigazzioni cu lu swipe (muvimentu latirali) a dui jìdita ntô trackpad e prisenta na ntigrazzioni chiù prufunna dô tema cu Mac OS X Lion. Appoi ntroduceru la prupitati CSS <tt>font-stretch</tt> e migghiuraru lu supportu â prupitati ricentimenti ntroduciuta (nta Firefox)<tt>text-overflow</tt>. Nortri migghiuraru lu supportu cu [[HTML5]], [[MathML]] e [[CSS]].
A distanza di picca uri dâ release arrilassaru la virsioni 9.0.1, ca curreggi nu bug c’affriggìa suprattuttu l’utenti Mac.
=== Firefox 10 ===
Arrilassaru Firefox 10 lu [[31 di jinnaru]] [[2012]]. Rispettu â virsioni pricidenti, li canciamenti ntroduciuti nta Firefox 10 sunnu dicisamenti chiù significativi. L'ùnicu canciamentu "estèticu" è rapprisintatu dâ scumparsa dô pulsanti pi l’avanzamentu ntê pàggini web ca, n rialitati, resta ammucciatu nzinu a chi nun si nn’havi effittivamenti bisognu (ovveru nzinu a quannu nun si torna ntâ pàggina già visitata).
Dô puntu di vista dê canciamenti nterni si signalìa n particulari la ntroduzzioni, accamora parziali, di nu sistema d’autu-aggiurnamentu pi l'appricazzioni. Sempri riguardu l’update, l’estenzioni o l’add-ons ca nun sunnu cumpatìbbili câ virsioni nova sunnu disabbilitati n autumàticu.
N parallelu â nisciuta di FF10, Mozilla arrilassau puru na virsioni particulari dô software targata "Extended Support Release";
A carattirizzari sta virsioni "ESR" è supratuttu lu ciclu di vita assai chiù longu dê virsioni standard. Siddu pi st'ùrtimi oramai Mozilla arrilassa na release nova ogni 6 simani, pi l’ESR l'aggiurnamentu avvinissi ogni 54 simani. Macari la fasi di tranzizzioni tra dui virsioni Extended avveni cu gradualitati maiuri garantennu â release vecchia 12 simani di supportu doppu lu lanciu dâ virsioni nova.
La mutivazzioni c’ammuttau Mozilla a criari sta virsioni è di ricircari ntê prubbremi ca curperu l’azziendi mpussibbilitati di l'aggiurnari lu software ogni 6 simani. Nortri, nun menu prioccupanti, era la difficurtati di li sviluppatura a aggiurnari assiduamenti l’add-on.
Pi quantu riguarda lu supportu ê varii piattaformi, la funnazzioni dicidìu d’abbannunari chiddu pi Windows XP SP 1 e pi Windows 2000, chistu a càusa di l'aduzzioni di Visual Studio 2010 nta lu sviluppu dê Release futuri di Firefox.
Tuttu chistu si traduci nta na crisciuta dê performance, grazzi a l'alliggirimentu dô còdici surgenti.
Tra li nuvitati, nortri, agghiunceru lu supportu a l‘API pô Full Screen pê Web App e â ticnoluggìa CSS3 3D Transform. Ntroduciutu midemma l'Anti-Aliasing pô WebGL, curriggiuti tanti Bug, migghiuratu lu cunzumu di RAM, migghiuratu lu scurrimentu cô cursuri.
Ora è puru pussìbbili visualizzari li statìstichi ntê vìdeu HTML5 e migghiuraru appoi la sincrunizzazzioni di Firefox Sync.
=== Firefox 11 ===
Arrilassaru Firefox 11 lu [[14 di marzu]] [[2012]]. La virsioni nova dô [[browser]] dibbutta cu strumenta novi di sviluppu, la sincrunìa di l’estenzioni e na suluzzioni pi pirmèttiri na migrazzioni chiù sìmprici a l‘utenti Chrome. Ampliaru nortri li funziunalitati di Firefox Sync pi cunzèntiri a l’utenti di sincrunizzari l’add-on. Ntroduceru Page Inspector 3d View ch’è nu strumentu putenti di layout visivu prisenti sulu nta Firefox basatu nta [[WebGL]].
== Futuru ==
[[File:Mozilla firefox aurora nightly.jpg|thumb|upright|Li loghi usati di Mozilla pê virsioni nun difinitivi dô browser]]
Dâ virsioni 4 di Firefox, Mozilla dicidìu d’arrilassari na virsioni nova ogni sei simani, dividennu lu sviluppu nta tri fasi: attuarmenti, Firefox 13 è nzirutu ntô ramu di sviluppu "Aurora", ca servi a stabbilizzari li nuvitati n arrivu dô ramu chiù nstàbbili, chiamatu "Nightly" (a oi Firefox 14), pi l’arrilassata dê virsioni ntô ramu "Beta" (Firefox 12).
Na lista dê funziunalitati, attuarmenti n vìa di sviluppu, ca vèninu appoi nclusi ntê virsioni pròssimi di Firefox è dispunìbbili [https://wiki.mozilla.org/Features/Release_Tracking ntâ wiki dâ Mozilla].
== Firefox nta dispusitivi mòbbili ==
A l’accuminzagghia dinuminata "Fennec" la virsioni pi dispusitivi mòbbili si chiama ora Firefox Mobile
[[File:Firefox Mobile 4.0.1 - left panel.png|thumb|upright|Firefox Mobile 4.0.1]]
Arrilassaru la prima virsioni di Firefox Mobile lu [[28 di jinnaru]] [[2010]], cumpatìbbili cu dispusitivi Nokia [[Maemo]].
Arrilassaru la secunna virsioni (nummirata 4.0 p’unifurmitati câ virsioni desktop) lu [[29 di marzu]] [[2011]], e è cumpatìbbili ortri ca cu Maemo macari cô sistema opirativu [[Android]].
Arrilassaru la terza virsioni (Firefox 5.0) lu [[21 di giugnu]] [[2011]], n cuntimpurània â nisciuta di Firefox 5.0 pi desktop.
Arrilassaru li virsioni succissivi, comu la 5, n cuntimpurània câ contraparti desktop.
Lu pùbbricu addumanna discretamenti li virsioni pi [[iOS (Apple)|iOS]] e Nokia [[Symbian]] ma attròvanu prubbremi di fattibbilitati tècnica.
== ''Spread Firefox'' ==
[[File:Firefox open standards buttons.jpg|thumb|left|Spinguleddi "Please don't hurt the web. Use open standards"]]
Spread Firefox (''diffondi Firefox''), spissu accurzatu nta SFX, è nu [[situ web]], criatu cu software [[Drupal]], ca si pò jùnciri ô nnirizzu [https://web.archive.org/web/20041016074722/http://www.spreadfirefox.com/ www.spreadfirefox.com] ca ci havi lu scopu di fari canùsciri Mozilla Firefox tra l’utenti dâ riti. Lu team dô situ è cumpostu di [[Blake Ross]], co-funnaturi dô pruggettu Firefox, Asa Dotzler, Rafael Ebron, Ian Hayward e midemma Jamey Boje.
Ntê primi tempi lu situ, ortri a ospitari nutizzi e [[blog]], era addutatu, ntâ pàggina principali, di nu cuntaturi ca nnicava, apprussimativamenti, lu nùmmiru dê [[download]] effittuati dô browser. Ntô giugnu dô [[2004]] lu situ appi un primu attaccu nfurmàticu, di parti d’un [[cracker]], e nta l'uttùviru, quannu lu browser stava arrivannu a quota 100 miliuna di download, lu curperu di novu. La simana succissiva supirau ddu traguardu. Doppu aviri junciutu stu nùmmiru di download, livaru lu counter dâ pàggina principali, ma nun sparsi dô tuttu e funziona ancora tràmiti tool esterni. Doppu l’arrilassata dâ terza virsioni dô browser di Mozilla mìsiru arrè lu counter ntô situ.
Ntô dicèmmiru 2004, SpreadFirefox crea [https://web.archive.org/web/20061019025352/http://www.firefoxflicks.com/ Firefox Flicks], nu situ ca cogghi vìdeu [[pubbricitati|pubbricitari]] di Firefox rializzati di l’utenti di Firefox e metti n paliu dê premi, ca vèninu assignati ê vincitura dô cuncursu di na giurìa appòsita. Lu cuncursu durau dô [[21 di dicèmmiru]] [[2004]] ô [[14 d’aprili]] [[2005]]. Annunzaru li vincitura dô cuncursu lu [[27 d’aprili]] [[2006]].
== Pruggetti ==
=== Pruggetti dirivati ===
[[AOL]] (America On Line), azzienda ca nzinu ô [[2005]] finanziava lu pruggettu Mozilla, annunzau ca l'ùrtima virsioni di Netscape Navigator, prisintata lu [[19 di maiu]] [[2005]] cô nomu di [[Netscape|Netscape 8]], fa usu dô còdici di Firefox comu propiu funnamentu.
[[Flock]] è nu browser pi gistiri cuntinuti di [[Social network]] n manera simprificata, cumpretamenti basatu nta Firefox.
Li sviluppatura di [[Debian]] [[GNU/Linux]], nun cunnividennu li scigghiuti dô team di [[Mozilla]] ca ponnu ristrizzioni ntô nomu e ntô logu dê software (benchì lu còdici nteru è [[open source]]), dicideru di criari nu [[fork (sviluppu software)|fork]] dâ suite ntera. Arrinuminaru Firefox cô nomu [[IceWeasel]], e cu stu nomu è dispunìbbili ntê [[repository]] di Debian.
IceWeasel era midemma lu nomu dô browser ufficiali dô [[Pruggettu GNU]], sempri fork di Firefox, câ diffirenza ca nun ci havi bisognu dâ nstallazzioni di cumpunenti agghiuntivi nun lìbbiri (p’esempiu, utilizza [[Gnash]] ô postu di [[Adobe Flash Player]]). Tali browser pirò canciau nomu n [[GNU IceCat]] pi nun ginirari cunfusioni cô browser di Debian.
Esisti na build a 64 bit di Firefox nun ufficiali, ca comu discrivutu ntô situ stissu, nun è cumpatìbbili chê plugin a 32 bit e nun è ancora n gradu d’utilizzari 4 gigabyte di RAM.
=== Pruggetti culliggati ===
Ci sunnu diversi pruggetti cullijati cu Firefox. Lu primu è [[Mozilla Thunderbird]], lu prugramma pi l’utenti ca vonnu cunzurtari la propia posta e vonnu lèggiri e scrìviri ntê [[Newsgroup|gruppi di discussioni]]. Esisti appoi [[Mozilla Sunbird]], n'appricazzioni pâ gistioni di calinnari.
== La diffusioni di Firefox ==
[[File:Usage share of web browsers (Source StatCounter).svg|thumb |280px |Cunfrontu dâ diffusioni di vari browser]]
* Lu [[20 di dicèmmiru]] [[2004]], a picca chiù d’un misi di l’arrilassata, la genti scarricau ortri 12 miliuna di copii di sta virsioni dô prugramma.
* Lu [[15 di frivaru]] [[2005]], a 99 jorna dô lanciu, Firefox 1.0 juncìu 25.000.000 di download.
* Lu [[14 d’aprili]] 2005, Firefox juncìu la quota record di 44.953.258 download.
* Lu [[29 d’aprili]] 2005, ci foru 50.000.000 utenti ca scarricaru Firefox. Lu stissu jornu, lu situ statìsticu miricanu OneStat renni notu ca Firefox avissi junciutu lu 8,69% dê prifirenzi.
* Lu [[10 di maiu]] 2005, WebSideStory cumùnica ca, ô [[29 d’aprili]], Firefox avissi junciutu lu 22,58% di quota di mircatu n Girmania e s’avvicinassi ô 7% nta l’USA.
* Lu [[14 di maiu]] 2005, Firefox juncìu quasi li 55.000.000 download.
* Lu [[30 di maiu]] 2005, Firefox supirau la quota di 60.000.000 di download.
* Lu [[29 di giugnu]] 2005, lu situ ADTech.de pùbbrica la nutizzia secunnu la quali Firefox avissi supiratu la quota di mircatu dô 10% n [[Europa]]. Lu piccu màssimu fussi n [[Finlannia]] cô 23%, e avìssiru riggistratu nu 19% n [[Girmania]].
* Lu [[13 di giugnettu]] 2005 Firefox sùpira li 70.000.000 di download.
* Lu [[19 d’uttùviru]] 2005 Firefox juncìu li 100 miliuna di download.
* Lu [[2 di nuvèmmiru]] 2005 OneStat dichiara ca Firefox juncìu na quota di mircatu dô 11,51%. [[Internet Explorer]], puru siddu n calata, diteni l'85,45%, [[Safari (browser)|Safari]] lu 1,75%, [[Opera (browser)|Opera]] lu 0,77% e [[Netscape Navigator|Netscape]] lu 0,26%.
* Lu [[31 di jinnaru]] [[2006]] OneStat.com vidi Firefox attistàrisi ô 11.23%, n calata di 0.28% dâ rilivazzioni pricidenti dô [[nuvèmmiru]] 2005.
* A [[aprili]] 2006 secunnu Xiti Firefox s’aggiùdica, n Europa, na quota dô 19,4%
* A [[giugnettu]] 2006 secunnu Xiti Firefox s’aggiùdica, n Europa, na quota dô 21,1%
* Lu [[4 d’austu]] 2006 secunnu Xiti, Firefox avissi statu scarricatu 200 miliuna di voti.
* Lu [[24 d’uttùviru]] 2006, data di nisciuta di Firefox 2.0, 2 miliuna di cristiani scarricaru lu browser n 24 uri.
* Lu [[10 di sittèmmiru]] [[2007]] la Mozilla foundation annunzau ca la genti scarricau lu prugramma 400 miliuna di voti.
* Lu [[29 di jinnaru]] [[2008]] Xiti dichiara ca Firefox juncìu na quota di mircatu n Europa attornu ô 28%
* Lu [[30 d’aprili]] 2008 Xiti rileva ca la quota di mircatu di Firefox n Europa juncìu lu 28,8%
* Lu [[18 di giugnu]] 2008 Firefox 3 sùpira quota 8 miliuni di download n menu di 24 uri.
* Lu [[3 di frivaru]] [[2009]] Net Applications rileva ca la pircintuali d'usu di Firefox ntô munnu a jinnaru 2009 è di 21,5%, contra lu 67,5 d’Internet Explorer, l'8,29% di Safari e lu novu natu [[Google Chrome]] ca cunquista 1,2%.
* A fini [[frivaru]] Net Applications rivilau li pircintuali siquenti: IE 67,44%, Firefox 21,77%, Safari ntornu a l'8% e Google Chrome picca chiù di l'1%.
* Lu [[31 di marzu]] 2009, si virificau lu surpassu di Firefox 3 supra Internet Explorer 7 n Europa, macari a càusa dâ nisciuta d’[[Internet Explorer 8]]
* Nta l'àmmitu dâ riti muniturata tràmiti lu tool StatCounter (campiuni di 3 miliuna di siti nta tuttu lu munnu), lu [[1 di dicèmmiru]] 2009 Firefox ci havi n Europa na diffusioni dô 39,64%, mentri Internet Explorer è ô 46,54%. Google Chrome è ô 4,66%, siquitu di Opera (4,35%) e di Safari (3,64%). Nta tuttu lu munnu, sempri ô 1 di dicèmmiru 2009, Internet Explorer ci havi lu 56,92% dô tutali, mentri Firefox è ô 31.5%, siquitu di Google Chrome (4,93%), Safari (3,75%) e Opera (1,95%).
* A [[aprili]] [[2011]] Internet Explorer perdi àutri quoti di mircatu, arrivannu ô 55,11%. Firefox è secunnu cô 21,63%, n calata leggia rispettu ô misi pricidenti. Chrome junci l'11,94% dô mircatu e crisci di circa menzu puntu pircintuali rispettu a marzu. Puru Safari è n crisciuta, cô 7,15% dô mircatu. Opera resta stàbbili cô 2,14%.
=== La diffusioni n Europa dô 2008 ===
[[File:Map of Europe-Mozilla Firefox.svg|thumb|right|237px|Diffusioni di Firefox a [[aprili]] [[2011]]]]
Secunnu la sucitati Xiti, ntôn sunnaggiu effittuatu a marzu 2008, la diffusioni di Firefox criscìu nutevurmenti, suprattuttu n Europa unni la diffusioni media è attistata ô 28,8% (+0,8% rispettu a dicèmmiru 2007) e n [[Ociania]] unni s’attesta attornu ô 31,2%. Li dati vìdinu na diffusioni granni (ortri lu 40%) n Finlannia (45,9%), n [[Pulonia]] (44,0%) e n [[Sluvenia]] (43,7%).
Rèstanu fideli a Internet Explorer suprattuttu paisi comu [[Ucraina]] (15,2%), [[Paisi Vasci]] (16,4%) e [[Principatu di Mònacu|Mònacu]] (18,1%) unni Firefox s’attesta a na pircintuali dô 15-20% circa.
La diffusioni n [[Italia]] s’attesta attornu ô 22,1% (+0,4% rispettu a dicèmmiru 2007).
La crisciuta ntâ diffusioni è nutèvuli cunzidirannu li dati di fini 2006 pubbricati sempri dâ sucitati Xiti c’attribbuìanu a Firefox na diffusioni n Europa dô 23,1%, n cunfrontu ô 28,8% di nizziu 2008.
Ntô 2009, lu duminiu d’Internet Explorer cuntìnua a disfàrisi: a jinnaru, pâ prima vota la sò quota di mircatu scinni sutta quota 70% attistànnusi ô 67,5%; a fini marzu Firefox 3.0, cu na pircintuali dô 35.05%, addiventa pâ prima vota lu browser chiù pupulari n Europa.
Sempri ntô 2009 Firefox junci un miliardu di downloads.
A [[uttùviru]] 2009 Internet Explorer si porta ô 65,7% di quota di mircatu, lu mìnimu stòricu di quannu [[Net Applications]] stila li sò statìstichi, Firefox pesa pô 23,8 piccentu dô mircatu e Safari pô 4,2 (quasi tuttu lucalizzatu tra l’utenti Mac). Sèquinu [[Google Chrome]] (3,2) e Opera (2,2).
A [[dicèmmiru]] [[2009]] [[Net Applications]], cunferma ô cumannu dâ classìfica dê browser chiù utilizzati Internet Explorer, cu nu share dô 62,69%, siquitu di Firefox, cô 24,61%, mentri lu terzu postu spetta a Chrome, acchianatu ô 4,63%. Quartu è Safari, cô 4,46%, quintu Opera, ô 2,4%.
A fini [[maiu]] [[2010]] l'utilizzu di Firefox 3.6 a liveddu europeu è alliniatu a chiddu d’Internet Explorer 8, ô primu postu cu circa 27%. Ntô cunfrontu tra tutti li virsioni mmeci, Internet Explorer, puru siddu n calata, resta lu chiù diffusu cô 43%, davanti a Firefox stàbbili ntornu ô 38,5% e Google Chrome n crisciuta forti forti, passatu dô 7,5% ô 9% n deci simani.
Secunnu [[StatCounter]], a dicèmmiru 2010 l'usu di Firefox n Europa supirau chiddu d’Internet Explorer. IE si ferma nfatti ô 37,52% mentri Firefox resta abbastanti stàbbili, cô 38,11%. Google Chrome cuntìnua a guadagnari punti pircintuali, juncennu lu 14,58%.
A l’accuminzata di giugnu [[2011]], la genti scarricau Firefox 4 circa 226 miliuna di voti.
== Premi e ricanuscimenti ==
* [[#Guinness dê primati|Guinness World Record]], giugnettu 2008
* Webware 100 winner, aprili 2008
* Webware 100 winner, giugnu 2007
* PC World 100 Best Products of 2007, maiu 2007
* PC Magazine Editors' Choice, uttùviru 2006
* CNET Editors' Choice, uttùviru 2006
* ''Digital Lifestyle'' award, Berlino, sittèmmiru 2006
* PC World's 100 Best Products of 2006, giugnettu 2006
* ''Lutèce d'or'' for best OpenSource project, Pariggi, giugnu 2006
* PC Magazine Technical Excellence Award, Software and Development Tools category, jinnaru 2006
* PC Magazine Best of the Year Award, 27 dicèmmiru 2005
* PC Pro Real World Award (Mozilla Foundation), Londra, 8 di dicèmmiru 2005
* CNET Editors' Choice, nuvèmmiru 2005
* UK Usability Professionals' Association Award Best Software Application 2005, nuvèmmiru 2005
* Macworld Editor's Choice with a 4.5 Mice Rating, nuvèmmiru 2005
* Softpedia User's Choice Award, sittèmmiru 2005
* TUX 2005 Readers' Choice Award, sittèmmiru 2005
* PC World Product of the Year, giugnu 2005
* Forbes Best of the Web, maiu 2005
* PC Magazine Editor's Choice Award, maiu 2005
* Titan of the Year for best Open Source project, PC-Welt Editorial Staff Award 2005
* Best Internet Tool, PC-Welt Readers Choice Award 2005
== [[Easter egg]]s ==
* Scrivennu la stringa ''about:robots'' ntâ barra dê nnirizzi, cumpari na pàggina umurìstica didicata ê robot, ntitulata ''[[Ultimatum_alla_Terra#Klaatu.2C_Barada.2C_Nikto.21|Gort! Klaatu barada nikto!]]'', chiaru rifirimentu ô film [[Ultimatum alla terra]] e â [[Tri liggi dâ robòtica|prima liggi dâ robòtica]] d’[[Isaac Asimov]].
* Sempri ntâ barra dê nnirizzi, siddu si scrivi ''about:mozilla'' cumpari na pàggina cu nu testu dô [[Lu Libbru di Mozilla|Libbru di Mozilla]], n’[[Easter egg]] notu.
== Bibbliugrafìa ==
* D., B.King, I.Oeschger, P.Collins, ''Creating applications with Mozilla'', O'Reilly, 2002, ISBN 0-596-00052-9
== Vuci currilati ==
* [[Guerra dê browser]]
* [[Mozilla Italia]]
* [[Mozilla Fennec]]
* [[Lu Libbru di Mozilla]]
* [[Mozilla Thunderbird]]
* [[Mozilla Sunbird]]
* [[Chatzilla]]
* [[Epiphany (browser)|Epiphany]]
* [[K-Meleon]]
* [[KompoZer]]
* [[Konqueror]]
* [[Nvu]]
* [[SeaMonkey]]
* [[IceWeasel]]
* [[Swiftweasel]]
* [[Swiftfox]]
== Lijami cô fora ==
* [http://www.mozilla.org/firefox Situ ufficiali di Mozilla Firefox]
* [http://www.mozillaitalia.it Situ talianu pâ prumuzzioni dê prudutti Mozilla]
* [https://wiki.mozilla.org/Main_Page La wiki di Mozilla (ntô ngrisi)]
*[http://planet.mozilla.org/ Planet mozilla: situ di cugghiuta dê blog principali dâ community (ntô ngrisi)]
*[http://forums.mozillazine.org/ Mozillazine forums: forum principali nun ufficiali (ntô ngrisi)]
* [https://web.archive.org/web/20110123135043/http://firefoxlive.mozilla.org/ Live streaming p’ossirvari li dui cùcciuli di panda russu aduttati dâ Mozilla Foundation]
== Nuti ==
{{references}}
[[Catigurìa:Mozilla Firefox]]
[[Catigurìa:Software Linux]]
[[Catigurìa:Appricazzioni pi Mac OS X]]
[[Catigurìa:Software Windows]]
tm26fyjaq6m8y16p9lhfxmiz9w0c82a
Alessia Scarsu
0
59534
782803
780371
2026-06-21T00:12:20Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782803
wikitext
text/x-wiki
'''Alessia Scarsu''' ([[Muòrica]], [[9 di sittèmmiru]] [[1979]]) è na [[riggista]] [[sicilia]]na.
==Biografìa==
La sò rializzazzioni cchiù canusciuta è lu film ''[[Italo]]''<ref>[https://web.archive.org/web/20150214051253/http://www.lasicilia.it/articolo/marco-bocci-ecco-perch-ormai-mi-sento-un-po-siciliano La Sicilia]</ref> nisciutu ntê [[Cìnima|sali cinimatugrafichi]] di tutta [[Italia]] ntô [[2015]]<ref>[https://web.archive.org/web/20150120145017/http://ragusa.gds.it/2014/12/29/nelle-sale-a-gennaio-un-film-su-italo-randagio-mascotte-di-scicli_287295/ Giornale di Sicilia - Ragusa]</ref>. Lu [[film]], ca parra di la storia di nu [[cani]], Italu, rialmenti vissutu a [[Scicli]] ntô [[2009]]<ref>[http://www.cineblog.it/post/459994/italo-due-nuove-clip-del-film-con-marco-bocci BLOGO - cineblog.it]</ref>, participau ntô [[2014]] a diversi festival cinimatugrafici 'n vari banni ntô munnu. Alessia Scarsu è diplumata ô [[Centru Spirimintali di Cinimatografia]] di [[Roma]].
==Carrèra==
==Nuti==
<references />
==Autri pruggetti==
{{commonscat|Alessia Scarso|Alessia Scarsu}}
== Lijami di fora ==
* [http://www.imdb.com/name/nm3990567/ Internet Movie Data base]
[[Catigurìa:Riggista taliani|Scarsu, Alessia]]
dyoh34xzsb49ylnh2ytc4hmgx39o4ja
Guido Chiarelli
0
59563
782816
782424
2026-06-21T01:55:57Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782816
wikitext
text/x-wiki
[[Mmàggini:Guido chiarelli università (16722853651).jpg|thumb|right|200px|Guido Chiarelli, Univirsitati di Palermu, 1920]]
'''Guido Chiarelli''' ([[Nissa|Cartanissetta]], [[24 di sittèmmiru]] [[1902]] – [[Torinu]], [[7 di uttùviru]] [[1982]]) è statu [[Ncignirìa|ncignèri]] [[Italia|talianu]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190706092853/http://www.piemontetopnews.it/torino-celebra-guido-chiarelli-pioniere-dellilluminazione-pubblica/ Piemonte Top News]</ref><ref>[http://www.torinoggi.it/2019/07/03/leggi-notizia/argomenti/attualita-8/articolo/torino-celebra-guido-chiarelli-ingegnere-artista-e-pioniere-dellilluminazione-pubblica.html Torino Oggi]</ref>.
== Biografìa ==
Nascìu a [[Nissa|Cartanissetta]] nnô 1902. Cumpiacennu u disìu di so patri, chi u vuleva ncignèri minerariu, si scrissi a l'Università ri [[Palermu]]. Cumpletau però i so’ studi ô Politecnicu ri Torinu unni si laureau in [[ncignirìa]] elettrotecnica nnô 1927. A pàrtiri dû 1928 e pi quarant'anni travagghiau ô Comuni ri Torinu e, dû 1956 ô 1968, fu capudivisioni.<ref>Da ''Il Popolo Nuovo'' del 30 novembre 1956.</ref>Murìu a [[Torinu]] nnô [[1982]].
== Carriera ==
Duranti a so carriera si occupau ri mpianti elettrici nterni, mpianti termici, gasdotti, riloggi, semafori. Nna l’anni Cinquanta prugittau macari na culunnina luminosa signaletica di mettiri a li firmati r'i tram. U so nomu però è ammintuatu finu a stiornu soprattuttu pi l'illuminazioni pubblica e li nuvità chi iddu appurtau a l’impianti di la città ri Torinu.
'N particulari un rolu assai significativu fu chiddu chi appi duranti i celebrazioni ri "Italia '61" pû centenariu di l'[[Risurgimentu|Unità d'Italia]], quannu napocu di novi impianti foru prugittati e nstallati apposta pi l'occasioni.<ref>Da ''Stampa Sera'' del 16 ottobre 1957 e dal volume dell'AIDI ''Aspetti dell'illuminazione pubblica di Torino''.</ref> A definizioni ri Torinu comu “ville lumière italiana”, chi cuminciava tannu a circolari, addiventau accussì chiù chi mai apprupriata.<ref>Aghemo, Bistagnino, Ronchetta, ''Illuminare la città'', Celid 1994, Torino.</ref> Cu i moderni applicazioni e l’intuizioni ri Guido Chiarelli, pi la prima vota l'illuminazioni pubblica appi macari un risvoltu artisticu, comu dimostratu in particulari di l’illuminazioni di li funtani e dû "giardino roccioso" ô parcu dû Valentinu, rializzati pi l'esposizioni universali dû [[1961]], eventu chi attirau chiossai di 4 miliuna ri visitaturi nnâ prima capitali taliana. Sempri nnô 1961, Guido Chiarelli rializzau u progettu ri illuminazioni di la Mole Antonelliana, opira chi cumplitau i travagghi di la costruzioni di la guglia.<ref>Una serie di immagini degli interventi di Chiarelli per "Italia '61" è disponibile [https://guidochiarelli.wordpress.com/ on line].</ref>
Nnô [[1958]] fu nsignitu di l'onorificenza ri cavaleri e nnô 1965 ri chidda ri ufficiali "al merito della Repubblica Italiana".
Nnô 2011 duranti i festeggiamenti pi li 150 anni di l'Unità d'Italia a so òpira fu ricurdata a Torinu nna tri occasioni: cu i cartilluna a Chiazza Carignano (5 giugno)<ref>[https://guidochiarelli.wordpress.com/2011/09/01/piazza-carignano-torino-giugno-2011-2/ Piazza Carignano, Torino – giugno 2011 « Guido Chiarelli: percorsi di luce a Torino<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref>, ô Lingotto (8 luglio) e rintra a celebrazioni dû 24 lugliu a l’officini granni riparazioni (organizzata di l'associazioni amici ri Italia 61 pû progettu iu c'era) e tannu fu macari liggiuta a poesia ''U iardinu ncantatu'' a iddu dedicata.<ref>[https://web.archive.org/web/20240529021822/http://www.italia61live.it/chiarelli.html italia'61<!-- Titolo generato automaticamente -->]</ref> Ad Agliè (Torinu) u 9 giugnu 2012, pi l’occasioni di l'assegnazioni r'i premi dû cuncursu letterariu ''U meleto ri Guido Gozzano'', Guido Chiarelli vinni ricordatu cu 'n secunnu componimentu poeticu ''An evening sky'', relativu a l’operi ri illuminazioni chi iddu avia rializzatu. U 3 lugliu 2019, nnô parcu du Valentino, a la prisenza di li autorità cittadini, si fici a cerimonia pû scoprimentu ri na targa commemorativa pû travagghiu fattu di Guido Chiarelli dû 1928 ô 1968 pû Comuni ri Torinu.<ref>[https://web.archive.org/web/20190703123335/https://www.lastampa.it/2019/06/26/torinosette/in-ricordo-di-guido-chiarelli-6GC7N2ocAw5p4uPf5lhiXN/pagina.html La Stampa TorinoSette]</ref>
Sennu chi si ficiru li 120 anni di quannu chi nascìu, nna lu saluni di li festi di la Villa Amoretti di Turinu, vinni organizzata la granni mostra Luci pi la cità chi ci participaru na sittantina di artisti.<ref>{{cita web|url=https://www.civico20news.it/sito/articolo.php?id=46143/|titolo=''Luci per la città'' a Torino. Mostra Omaggio a Guido Chiarelli a 120 anni dalla sua nascita|sito=Civico 20 News|data=31 ottobre 2022|accesso=3 dicembre 2022}}</ref>
Lu jornu 28 dicembri 2023 a Caltanissetta fu scuperta na targa pi onurarini la mimoria a la prisenza di lu Pruf. Enzo Falzone, storicu e studiusu di la cità, e di l’autorità citadini in particulari di l’assissuri Cettina Andaloro e Marcello Frangiamone. Pi nteressamentu di Marco D’Arma, Prisidenti di lu quarteri Provvidenza, la targa fu misa in via Narese 27, unni Guido Chiarelli abitau nsina a lu 1922.<ref>{{cita web|url=https://www.civico20news.it/sito/https://www.civico20news.it/sito/articolo.php?id=49966&fbclid|titolo=Guido Chiarelli, il "poeta della luce", ricordato a Caltanissetta|sito=Civico 20 News|data=1 gennaio 2024|accesso=8 gennaio 2024}}</ref>
==Galleria di li immagini==
{| align=center
| <div align="center"><gallery widths="175px" heights="175px">
File:Progetto G. Chiarelli.JPG|Pruggettu ri Guido Chiarelli pî l'illuminazzioni râ ''Mole Antonelliana'', 1961
File:Mole 150.jpg|Illuminazzioni râ ''Mole Antonelliana'' cinquant'anni dopu, pî 150 anni rî [[Risorgimentu]]
File:Flor 61-rid.3.gif |Suggistivu scorciu ru jardinu rucciusu ô ''Parcu ru Valentino'', illuminazzioni rializzata pi [[Expo 1961]]
File:Fontana luminosa.jpg|Funtana luminusa pruggettata ra Guido Chiarelli pî cèlibbrazzioni ri Italia '61 a Torino
File:Monumento a Massimo d'Azeglio.jpg|Illuminazzioni ru monumentu a [[Massimo d'Azeglio]], ''Parcu ru Valentino'', 1961
File:Superga-di-notte-1961.jpg|Illuminazzioni râ [[Basilica di Superga]], 1961
File:Chiarelli-Targa 2019.JPG|Scuprimentu ri na targa cummemorativa pi Guido Chiarelli ô ''Parcu ru Valentino'', Torino 3 giugnettu 2019<ref>[https://www.ilfattonisseno.it/2019/07/torino-al-valentino-una-targa-per-il-nisseno-guido-chiarelli-pioniere-dellilluminazione-pubblica/ Il Fatto Nisseno]</ref>
File:GUIDO CHIARELLI TARGA.jpg|Targa ri memoria ri Guido Chiarelli, apposta râ Cumuni ri Torino ntô ''Parcu ru Valentino''
File:Chiarelli Targa 2021.jpg|A nuova targa ri memoria all'ingresso du iardinu roccioso o Valentino, apposta u 4 ginnaiu 2021
File:Targa Guido Chiarelli Caltanissetta.jpg|Targa pi Guido Chiarelli apposta a [[Caltanissetta]] u 28 ricìemri 2023
</gallery></div>
|}
== Noti ==
<references/>
== Pubbricazzioni ('n [[lingua taliana]]) ==
* ''Il trattamento delle spazzature'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 7, 1931
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/520/#1176]
*''L'illuminazione pubblica di Torino'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 6, 1933
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/522/#668]
*''La centrale telefonica automatica municipale'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 11, 1933.
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/522/#1362]
*''La segnalazione automatica degli incendi'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 11, 1934.
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/529/#1572]
*''Le piastre riflettenti per la segnalazione stradale notturna a riflessione'', "L'Industria", n. 5, 1935.
*''Trazione elettrica ferroviaria per il nuovo mercato ortofrutticolo'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 12, 1935).
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/530/#1681/z]
*''Vivide luci sulla città'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 2, 1936
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/531/#858]
*''Illuminazione moderna'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 2, 1938, p. 55.
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/535/#226-227]
*''Torino sotto la luce blu'', "Il Fiduciario", luglio-settembre 1939.
*''Il trattamento delle spazzature'', "Rivista dell'Istituto Nazionale di Urbanistica", n. 2, 1939.
u po' vìriri on line [http://www.inu.it/wp-content/uploads/Urbanistica_1939_2.pdf]
*''L'oscuramento delle luci in caso di guerra'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 1, 1939.<ref>[http://webthesis.biblio.polito.it/1208/ vd. in webthesis.biblio.polito.it].</ref>
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/536/#30]
*''Luci delle città'', "Illustrazione d'Italia ", 6 ottobre 1946.
u po' vìriri on line [https://guidochiarelli.wordpress.com/2020/04/14/luci-delle-citta-articolo-di-guido-chiarelli-su-illustrazione-ditalia-6-ottobre-1946/]
*''Come si fabbrica il gas'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 2, 1949.
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/541/#100]
*''Il consumo dell'energia elettrica a Torino nell'ultimo venticinquennio'', "Torino" rivista mensile municipale, n. 7, 1951.
u po' vìriri on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/542/#468]
== Bibbliografìa ==
* AIDI (Associazione Italiana d'Illuminazione), ''Aspetti dell'illuminazione pubblica di Torino'', atti del 1º Convegno Nazionale AIDI (Torino, 11-13 maggio 1961), Torino, Ilte, 1961.
* Chiara Aghemo, Luigi Bistagnino, Chiara Ronchetta, ''Illuminare la città. Sviluppo dell'illuminazione pubblica a Torino'', Torino, Celid, 1994.
* Alessandro Guido Actis, Marco Bodo, Mario Broglino, ''Torino di Luce'', Pinerolo, Alzani, 2006.
*[http://www.storiaindustria.it/fonti_documenti/biblioteca/ricerca?submitRicerca%5BdocumentiAutore%5D=&a=1365&l=b Storia dell'illuminazione pubblica a Torino] in storiaindustria.it
*[http://guidochiarelli.files.wordpress.com/2011/04/le-luci-di-torino.pdf Le Luci di Torino, articolo di Lidia Chiarelli, La Stampa TorinoSette, 11 marzo 2011]
* Mario Broglino, Lidia Chiarelli, Enzo Papa, ''Torino: Percorsi di luce'', Rotary Club Torino Crocetta - Distretto Rotary 2030, 2011
* ''Piano della luce decorativa - Relazione Illustrativa'', Città di Torino - Iride Servizi, ottobre, 2011<ref>https://web.archive.org/web/20160304204635/http://www.comune.torino.it/canaleambiente/pric/pdf/pld/pld2011_relazione_illustrativa.pdf</ref>
* Paolo Silvetti, ''Torino Città Illuminata (Alla scoperta dei suoi lampioni storici)'', Torino, Daniela Piazza Editore, 2021
* Nico Ivaldi, ''Italia 61 - L'Evento che cambiò Torino'', Sant'Ambrogio (Torino), Susalibri 2021
* Milo Julini, ''Torino Luoghi e Personaggi'', Castellamonte (Torino), Editrice Tipografia Baima-Ronchetti & C, 2023
== Lijami di fora ==
*[http://guidochiarelli.jimdofree.com/ Situ]
*[https://www.museotorino.it/view/s/4dbbf8f1c0e64776a10f09287603d97b/ Guido Chiarelli:cèlibbrazzioni di Italia '61]
*[https://lidiachiarelli.jimdo.com/2017/12/03/un-celu-di-sira-di-lidia-chiarelli-adattamentu-in-sicilianu-di-marco-scalabrino/ Arba Sicula: puisìa di LidiaChiarelli]
*[https://lidiachiarelli.jimdofree.com/poesia-per-guido-chiarelli-premio-il-meleto-di-guido-gozzano/ Puisìa pi Guido Chiarelli]
*[http://guidochiarelli.wordpress.com/ Luci a Torino]
*[http://imagespoetry.files.wordpress.com/2010/01/articoli-originali-di-guido-chiarelli.pdf Articuli di Guido Chiarelli]
*[https://web.archive.org/web/20191018210913/http://italia61live.it/ Situ di Italia61 Live]
*[https://guidochiarelli.jimdofree.com/video-videos/ Video dê cèlibbrazzioni di Italia '61 a Torino]
[[Catigurìa:Ncignirìa|Chiarelli, Guido]]
[[Catigurìa:Biografìi|Chiarelli, Guido]]
[[Catigurìa:Nasciuti ntô 1902|Chiarelli, Guido]]
[[Catigurìa:Muruti ntô 1982|Chiarelli, Guido]]
ro11nn9htlluhh0ydlldkoogrcojahs
ANIEF
0
60706
782802
767128
2026-06-21T00:01:38Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782802
wikitext
text/x-wiki
{{O}}
[[Mmàggini:Anief.jpeg|thumb|200px]]
L<nowiki>'</nowiki>'''ANIEF''' ('n [[Lingua taliana|talianu]]: '''Associazione sindacale nazionale insegnanti e formatori - ONLUS''') e nu sinnacatu talianu. Fu funnata a Palermu ntô 2002<ref>[https://web.archive.org/web/20160315205832/http://digilander.libero.it/ANIEF/ANIEF-documenti/ATTO_COSTITUTIVO_ANIEF.htm Statutu ANIEF 2002]</ref>.
==Prisidenti==
* Marcello Pacifico (2002 - 'n cursu)
==Noti==
<references />
==Lijami di fora==
*[https://web.archive.org/web/20220701123351/https://anief.org/ Situ web ufficiali]
[[Catigurìa:Pulìtica]]
[[Catigurìa:Sinnicati taliani]]
fzah63lrn2j7zj1lku8aa8s25x1quq6
Nenè Sciortino
0
62273
782820
747322
2026-06-21T02:55:24Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782820
wikitext
text/x-wiki
{{O}}
{{wikificari}}
'''Nenè Sciortino''' (Realmonte 28/06/1954) un artista, cantanti, autori, poeta, attori, cuntastorii, si cunferma puntu di riferimentu di la musica pupulari siciliana.
Cu lu so gruppu "Cumpagnia di tradizioni pupulari", canta e cunta la memoria, sta purtannu n'giru pi lu munnu lu megghiu di la musica tradizziunali girgintana.
Nenè Sciortino è unu di li pochi artisti a fari canusciri lu patrimoniu teatrali e narrativu di la musica siciliana.
Cu la so presenza scenica proverbiali arrinesci a emozionari cu li canzuni di lu passatu.
Canti di travagghiu, d’amori, di passiuni, e la so vuci meludiosa e austera n'canta l'appassiunati di na Sicilia vera.
*[https://web.archive.org/web/20170827171816/http://agrigento.gds.it/2015/08/15/a-cianciana-canti-e-cunti-con-nene-sciortino_396042/ Articulu supra ''Il Giornale di Sicilia'']
rajzgbzxn3alimqkpaieqww7b5je2ov
Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2017
0
62469
782813
782173
2026-06-21T01:27:12Z
InternetArchiveBot
37902
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
782813
wikitext
text/x-wiki
{{Elizzioni
| nomu = Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2017
| paisi = ITA
| divamm1 = Sicilia
| data = 5 di nuvèmmiru [[2017]]
| vutanti = 46,76
| diffirenzavutanti = {{diminuzioni}} 0,66
| liggislatura = '''[[XVII ligislatura dâ Riggiuni Siciliana|XVII]]'''
| culuri1 =#0A6BE1
| mmàgini1 = [[File:Nello Musumeci stampa estera.jpg|160x160px]]
| candidatu1 = [[Nello Musumeci]]
| partitu1 = #DiventeràBellissima
| cualizzioni1 = [[Centru-destra]]
| vuta1 = 830.821
| %1 = 39,85
| siggi1 = {{siggi|36|70|#0A6BE1 }}
|diffirenza%1 = {{aumentu}} 14,12%
|diffirenzasiggi1 = {{aumentu}} 15
| culuri2 =#ffff00
| mmàgini2 = [[File:Giancarlo Cancelleri.jpg|160x160px]]
| candidatu2 = Giancarlo Cancelleri
| partitu2 = [[Muvumentu 5 Stiddi|Muvimentu 5 Stiddi]]
| cualizzioni2 = Nuddu
| vuta2 = 722.555
| %2 = 34,65
| siggi2 = {{siggi|20|70|#ffff00}}
|diffirenza%2 = {{aumentu}} 16,48%
|diffirenzasiggi2 = {{aumentu}} 5
| culuri3 =#ffa500
| mmàgini3 = [[File:Fabrizio Micari crop.jpg|160x160px]]
| candidatu3 = Fabrizio Micari
| partitu3 = [[Partitu dimucràticu (Italia)|Partitu Dimucràticu]]
| cualizzioni3 = [[Centru-manca]]
| vuta3 = 388.886
| %3 = 18,65
| siggi3 = {{siggi|13|70|#ffa500}}
|diffirenza%3 = {{diminuzioni}} 11,82%
|diffirenzasiggi3 = {{diminuzioni}} 26
| aùtru =
| mappa =
| mappa2 =
| niscenti = [[Rosario Crocetta]] ([[Lu Migafunu - Lista Crocetta]])
| càrica = [[Prisidenti dâ Sicilia|Prisirenti niscenti]]
| pricidenti = [[Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2012|2012]]
| succissiva = [[Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2022|2022]]
}}
Li '''elizzioni riggiunali''' 'n [[Sicilia]] di lu [[2017]] pi lu rinnovu dâ [[Samprea Riggiunali Siciliana]] e l'elizzioni di lu [[Prisidenti dâ Riggiuni Siciliana]], avrannu locu 'n Sicilia sicunnu l'art. 3 di lu [[Statutu d'autonumìa sicilianu|statutu sicilianu]], lu [[5 di nuvèmmiru]] comu privistu da lu Dicritu dû Prisirenti dâ Riggiuni n. 445 dû 1 di sittèmmiru 2017<ref>[https://web.archive.org/web/20211206024040/https://www.usr.sicilia.it/attachments/article/925/nota%20prot.%20n%C2%B0%2014257%20del%2006.09.2017%20trasmissione%20del%20decreto%20di%20indizione%20dei%20comizi.PDF Dicritu dû Prisirenti dâ Riggiuni n. 445 dû 1 di sittèmmiru 2017]</ref>.
== Antifattu ==
=== Li pricidenti elizzioni ===
Li elizzioni pricidenti ca si tinninu lu 28 di uttùviru [[2012]], vittiru la vittoria stòrica di lu [[centru-manca]] guirata da [[Rosario Crocetta]], ex [[cumunismu|cumunista]] e puliticu [[antimafia]] da quannu era sinnacu di [[Gela]]. Lu centru-manca vincìu cu lu 30,47% dî vuti ca li cunsintìu di pigghiari 39 siggi cu tuttu lu premiu di maggiuranza, quannu p'avìri la maggiuranza assuluta ni sirvìanu 46. Lu stòricu risurtatu di lu centru-manca avvinni grazzì a la divisioni pulitica di lu [[centrudestra]], tra [[Nello Musumeci]], candidatu dû [[Pòpulu dî Libbirtati]] (PDL) e [[Gianfranco Micciché]], candidatu da li aùtunumiì e da l'arìa cchìu mudirata di lu centrudestra. Da l'elizzioni niscìu scunfittu lu PDL ca pigghiau lu 12,91% di cunsensi contru lu 33,42% di l'elizzioni dû [[2008]]. Lu [[Muvumentu 5 Stiddi|Muvimentu 5 stiddi]] è lu partitu cchìu vutatu a l'elizzioni riggiunali cu lu 14,88% di cunsensi, ca li pirmettiu di uttiniri 15 siggi. Lu datu chi privalìu fu l'astensiunismu, li siciliani disirtaru li urni cu sulu lu 47,41% di affluenza.<ref>[https://web.archive.org/web/20211208151204/http://www.tg3.rai.it/dl/tg3/articoli/ContentItem-7745fd1c-3423-4016-b69b-e34299f2bc87.html?refresh_ce tg3 rai]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170925181403/http://www.ilfattoquotidiano.it/2012/10/29/elezioni-sicilia-solo-47-al-voto-astensione-record-e-primo-partito/396226/ ilfattoquotidiano]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171104150719/http://cise.luiss.it/cise/2012/10/30/regionali-in-sicilia-crocetta-vince-nellisola-degli-astenuti-boom-del-movimento-5-stelle/ risurtati elizzioni 2012]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150420141857/http://www.blitzquotidiano.it/politica-italiana/regionali-sicilia-diretta-elezioni-spoglio-risultati-1379780/ blizquotidiano]</ref>
=== Crocetta nun s'arricandida ===
A frivaru [[2017]] lu Prisirenti dâ Riggiuni Siciliana, [[Rosario Crocetta]], annunzia la sò ricannidatura e prisenta lu sò novu muvimentu puliticu, ''#RipartiSicilia''<ref>[https://web.archive.org/web/20170329003005/http://www.tp24.it/2017/02/19/politica/crocetta-ha-presentato-riparte-sicilia-il-suo-nuovo-movimento/107140 #RipartiSicilia]</ref>. Quannu lu [[Partitu dimucràticu (Italia)|Partitu Dimucràticu]] (PD) addumanna a [[Pietro Grasso]] di candidarisi a Prisirenti pi l'elizzioni dû 5 di nuvèmmiru, Crocetta dichiara ca è dispunibili a ritirari la sò candidatura e a sustiniri chidda di Grasso, ca pirò rifiuta e cumferma la sò indispunibilitati<ref>[https://web.archive.org/web/20170617120351/http://www.lasicilia.it/news/politica/89316/crocetta-su-ipotesi-candidatura-pietro-grasso-pronto-a-sostenerlo.html Crocetta susteni Grasso]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170930055051/http://livesicilia.it/2017/06/19/pd-direzione-elezioni-regionali-crocetta-grasso_864915/ dirizzioni PD Grasso]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170724015525/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/07/20/news/regionali_grasso_ribadisce_la_sua_indisponibilita_impegni_stringenti_al_senato_e_crocetta_chiede_le_primarie-171225939/ Grasso rifiuta candidatura]</ref>. A giugnettu Crocetta addumanna li primariì di lu [[centru-manca]] e dichiara lu sò dirittu a la ricandidabilitati<ref>[https://web.archive.org/web/20171101221802/http://gds.it/2017/07/19/crocetta-rompe-gli-indugi-e-rilancia-mi-ricandido-come-presidente-della-regione_698613/ gds]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20170731202736/http://www.siciliatoday.net/quotidiano/articolo.php?Crocetta-Che-si-facciano-le-primarie-ho-il-diritto-a-ricandidarmi-8219 siciliatoday]</ref>, ca pirò arritira dopu nu ncontru cu sicritariu [[Matteu Renzi|Matteo Renzi]], pi sustiniri chidda dû candidatu dû PD, lu ritturi di l'[[Universitati di Palermu]], Fabrizio Micari<ref>[http://www.ansa.it/sicilia/notizie/2017/09/04/crocetta-verso-ritiro-candidatura_c410c5bd-013e-4657-82b1-4135c863327d.html Crocetta suteni Micari]</ref>.
== Sistema eletturali ==
La liggi custituzionali n° 2 dû [[7 di frivaru]] [[2013]] diminuiu di 20 lu nùmmaru dî cumpunenti di l’[[Samprea Riggiunali Siciliana|ARS]], ca nfinu a la cchìu ricenti liggi elitturali prividìa l'elizzioni di 90 diputati<ref>[https://web.archive.org/web/20170914104136/http://www.normattiva.it/uri-res/N2Ls?urn:nir:stato:legge.costituzionale:2013;2 Liggi Custituzionali dû 7 di frivaru 2013, n. 2]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20211130024431/http://www.aransicilia.it/normativa/20130207_2.pdf Mudifichi a l'articulu 3 dû Statutu dâ Riggiuni Siciliana, 'n
materia di riduzzioni dî diputati di l'Samprea Riggiunali Siciliana]</ref>. Lu sistema eletturali riggiunali 'n Sicilia priviri nu mètudu mistu 'n larga parti prupurzionali ma cu nu currettivu maggiuritariu sicunnu la prucidura di la Liggi Riggiunali dû 3 di giugnu 2005, n. 7<ref name="http://www.regione.sicilia.it/presidenza/contrstrat/attuazione/Leggi%20regionali/03-06-05%20n.%207.htm">Liggi Riggiunali dû 3 di giugnu 2005, n. 7.</ref><ref name="http://pti.regione.sicilia.it/portal/page/portal/PIR_PORTALE/PIR_LaStrutturaRegionale/PIR_AssessoratoRegionaleAutonomieLocaliFunzionePubblica/PIR_DipAutonomieLocali/PIR_Elezioni/PIR_ElezioniRegionali2017/PIR_05Pubblicazioni/pubblicazione%201%20R%20corretto%20x%20stampa.pdf"> Normi pi l'elizzioni diretta dû prisirenti dâ Riggiuni e di l'Samprea Riggiunali Siciliana</ref>:
* 62 diputati scigghiuti attraversu lu [[sistema prupurzionali]] su basi pruvinciali, cu lu [[Metudu di lu quozzienti e di li cchìu avuti resti|metudu di li cchìu avuti resti]] e [[votu di prifirenza]], cu nu sbarramentu eletturali a lu 5% riggiunali pi lista.
* 6 diputati vennu eletti sicunnu lu sistema dû premiu di maggiuranza.
* 1 diputatu è lu prisirenti elettu.
* 1 diputatu è lu migghiuri prisirenti nun elettu.
Lu premiu di maggiuranza veni assignatu si la lista o cualizzioni cullijati a lu novu prisirenti nun havì almenu 42 diputati eletti. Li siggi vennu spartuti siccunu l'òrdini di prisintazioni di la lista riggiunali (listinu) e pi quanti ni servunu p'arrivari a 42 siggi. Si lu nùmmaru di siggi di lu novu prisirenti e pari o supiriori a 42 , vennu spartuti a la cchìu vutata lista nun cullijata a lu novu prisirenti.
=== Mudalitati di votu ===
L'elitturi havì dui pussibilitati di votu, unu pi la lista riggiunali e l'àutra pi la lista pruvinciali. Lu votu a li listi pruvinciali e a chiddi riggiunali avveni ntâ stissa scheda sicunnu li sicuenti mudalitati<ref name="http://www.regione.sicilia.it/presidenza/contrstrat/attuazione/Leggi%20regionali/03-06-05%20n.%207.htm">Liggi Riggiunali dû 3 di giugnu 2005, n. 7.</ref><ref name="http://pti.regione.sicilia.it/portal/page/portal/PIR_PORTALE/PIR_LaStrutturaRegionale/PIR_AssessoratoRegionaleAutonomieLocaliFunzionePubblica/PIR_DipAutonomieLocali/PIR_Elezioni/PIR_ElezioniRegionali2017/PIR_05Pubblicazioni/pubblicazione%201%20R%20corretto%20x%20stampa.pdf"> Normi pi l'elizzioni diretta dû prisirenti dâ Riggiuni e di l'Samprea Riggiunali Siciliana</ref>:
* Nni l'ammitu di la lista pruvinciali scelta, l'elitturi esprimi lu sò votu tracciannu nu signu nnô contrassignu currispunnenti a la lista e esprimiri na prifirenza scrivennu nni la riga lu cognomi (o nomu e cognomi) di unu di cannidati diputati alla riggiuni appartinenti a la lista.
* Lu votu pi la lista riggiunali s'esprimi tracciannu nu signu nnô nominativu di lu cannidatu a la càrica di prisirenti, cioè tracciannu nu signu su lu cuntrassignu dâ lista riggiunali scelta. Si l'elitturi avissi a signari sia lu nominativu ca la lista riggiunali, lu votu s'intendi validamenti espressu.
* È pussibili lu votu disgiuntu, l'elittori pò validamenti vutari na lista riggiunali e na lista pruvinciali nun cullijati tra ri iddi.
* Si l'elitturi vuta sulu pi la lista pruvinciali, lu votu veni assignatu puru a la lista riggiunali cullijata (effettu trascinamentu)<ref>[https://web.archive.org/web/20170914165750/https://www.leggioggi.it/2017/09/14/regione-sicilia-si-vota-5-novembre-tutte-le-novita/]</ref>.
* Sunnu annulati li schedi chi hannu nnicazioni di votu a cchìu listi riggiunali o chi cumunqui nun cunsentunu di nnividuari la scelta pulitica di l'elitturi.
=== Siggi ê cullegi pruvinciali ===
{| class="wikitable" style="font size: 85%"
! colspan="7"| Ripartizioni dî siggi<ref>[https://web.archive.org/web/20211128182138/http://pti.regione.sicilia.it/portal/page/portal/PIR_PORTALE/PIR_LaStrutturaRegionale/PIR_AssessoratoRegionaleAutonomieLocaliFunzionePubblica/PIR_DipAutonomieLocali/PIR_Elezioni/PIR_ElezioniRegionali2017/PIR_05Pubblicazioni/CALENDARIO%20DELLE%20OPERAZIONI%20PER%20LE%20ELEZIONI%20REGIONALI%20DE.pdf Riggiuni Siciliana - Siggi]</ref>
|- valign="top"
! valign="middle"| Cullegi
! valign="middle"| Pupulazioni
! valign="middle"| Quozienti
! valign="middle"| Restu
! valign="middle"| Siggi
! rowspan="11"|
! valign="middle"| Siggi 2012
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Caltanissetta|Caltanissetta]]'''
| align="center"| 273.099
| align="center"| 3
| align="center"| 31.023
| align="center"| 3
| align="center"| 4
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Catania|Catania]]'''
| align="center"| 1.078.766
| align="center"| 13
| align="center"| 29.770
| align="center"| 13
| align="center"| 17
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Enna|Enna]]'''
| align="center"| 173.451
| align="center"| 2
| align="center"| 12.067
| align="center"| 2
| align="center"| 3
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]]'''
| align="center"| 446.837
| align="center"| 5
| align="center"| '''43.377'''
| align="center"| 6
| align="center"| 7
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Missina|Missina]]'''
| align="center"| 649.824
| align="center"| 8
| align="center"| 4.288
| align="center"| 8
| align="center"| 11
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Palermu|Palermu]]'''
| align="center"| 1.243.585
| align="center"| 15
| align="center"| '''33.205'''
| align="center"| 16
| align="center"| 20
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Rausa|Rausa]]'''
| align="center"| 307.492
| align="center"| 3
| align="center"| '''65.416'''
| align="center"| 4
| align="center"| 5
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]]'''
| align="center"| 399.933
| align="center"| 4
| align="center"| '''77.165'''
| align="center"| 5
| align="center"| 6
|-
| align="center"|'''[[Pruvincia di Trapani|Trapani]]'''
| align="center"| 429.917
| align="center"| 5
| align="center"| 26.457
| align="center"| 5
| align="center"| 7
|-
| bgcolor="#d3d3d3" align="center"|'''Tutali'''
| bgcolor="#d3d3d3" align="center"| 5.002.904<ref>Cinsimentu ufficiali dû 2011</ref>
| bgcolor="#d3d3d3" align="center"| 58
| bgcolor="#d3d3d3" align="center"| -
| bgcolor="#d3d3d3" align="center"| 62
| bgcolor="#d3d3d3" align="center"| 80
|-
|}
== Candidaturi a la Prisirenza ==
Lu 20 di sittèmmiru 2017 ha statu pubbricatu nta Gazzetta lu dicritu di cunvucazzioni di li cumizi elitturali e lu ratizzu dî siggi nta li cullegi pruvinciali<ref>[https://web.archive.org/web/20171118010057/http://www.gurs.regione.sicilia.it/Gazzette/g17-39/g17-39.pdf G.U.R.S.]</ref>. Li cannidaturi a prisirenti e li listi sunnu stati prisintati lu 5 e lu 6 di uttùviru 2017 cu scarenza a li ori 16:00 dû 6 di uttùviru.
=== Candidaturi ammissi ===
* '''Giancarlo Cancelleri''': Lu [[MuVumentu 5 Stiddi|Muvimentu 5 Stiddi]], lu 9 di giugnettu [[2017]] ufficializzau la candidatura ri Cancelleri, candidatu prisirenti nta l'[[Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2012|Elizzioni di lu 2012]] e diputatu dâ [[Samprea Riggiunali Siciliana]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170711110156/http://www.ilfattonisseno.it/2017/07/regionali-candidato-governatore-m5s-e-giancarlo-cancelleri-e-una-grande-responsabilita/ Il Fatto Nisseno]</ref>. Lu 5 di uttùviru Cancelleri prisintau ufficialmenti la sò cannidatura e lu listinu riggiunali<ref>[https://web.archive.org/web/20171108070106/http://livesicilia.it/2017/10/05/movimento-cinque-stelle-ecco-il-listino-regionale_894379/ Live Sicilia]</ref>.
* '''[[Claudio Fava]]''': I cumitati siciliani di [[Pussìbbili]], [[Rivoluzzioni Civili|Azzioni Civili]], [[Rifunnazzioni Cumunista]], [[Partitu Cumunista Italianu (2016)|Partitu Cumunista Italianu]] e Risurgimentu Sucialista lu 29 di giugnettu innicaru la cannidatura di l'ex parrammintari [[Ottavio Navarra]]<ref>[https://web.archive.org/web/20171105204137/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/07/29/news/la_sinistra_candida_navarra_a_palazzo_d_orleans-171936430/ La sinistra candida Navarra a Palazzo d'Orleans La Ripubbrica]</ref>. Lu 26 di austu [[Articulu 1 - Muvimentu Dimucràticu e Prugrissista|Articulu 1 - MDP]] e [[Sinistra Italiana]] innicanu la cannidatura di lu parramintari nazziunali Claudio Fava<ref>[https://web.archive.org/web/20171031094112/http://gds.it/2017/08/26/regionali-mdp-propone-claudio-fava-come-candidato_715867/ Jurnali di Sicilia]</ref>. Succissivamenti puru [[Fidirazzioni dî Virdi|Virdi]] annunzia lu sustegnu a Fava. Lu 4 di sittèmmiru Navarra ritira la sò cannidatura 'n faùri di Fava<ref>[https://web.archive.org/web/20171009232148/http://www.ansa.it/sito/notizie/politica/2017/09/04/sicilia-fava-candidato-sinistra-atto-di-nascita-di-una-sfida-politica_68fe8a84-9eab-4361-98a7-fd9fa781a857.html Ansa - Politica]</ref>. Dopu lu ritiru di Navarra a la cannidatura e lu sustegnu a Fava, lu [[Partitu Cumunista Italianu (2016)|Partitu Cumunista Italianu]], [[Rivoluzzioni Civili|Azzioni Civili]] e Risurgimentu Sucialista lassanu la cualizzioni<ref>[https://web.archive.org/web/20170915204247/http://gds.it/2017/09/08/regionali-ingroia-azione-civile-non-sosterra-fava_722287/ Jurnali di Sicilia]</ref><ref>[https://www.lecodelsud.it/regionali-siciliane-risorgimento-socialista-pci-fava-accordo-col-pd-dietro-la-candidatura LecuDûSud]</ref>. Lu 18 di sittèmmiru Claudio Fava prisenta la lista Centu Passi pâ Sicilia<ref>[https://web.archive.org/web/20171022143346/http://gds.it/2017/09/18/cento-passi-per-la-sicilia-il-candidato-fava-presenta-la-lista-a-sostegno_727182/ Jurnali di Sicilia]</ref>. Lu 5 di uttùviru Fava prisenta ufficialmenti li sò cannidaturi a lu listinu dû prisirenti<ref>[https://web.archive.org/web/20171108070028/http://livesicilia.it/2017/10/05/cento-passi-per-la-sicilia-ecco-il-listino-regionale_894384/ Live Sicilia]</ref>.
* '''Fabrizio Micari''': Lu 22 di austu lu [[Partitu dimucràticu (Italia)|Partitu Dimucràticu]] e [[Alternativa Pupulari]], nzemi a lu sinnacu di Palermu [[Leoluca Orlando]], e cu li [[Cintristi pi l'Europa|Cintristi pâ Sicilia]] attrovanu n'accordu pi la cannidatura di Micari, ritturi di l'Universitati di Palermu<ref>[https://web.archive.org/web/20171024231213/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/08/22/news/regionali_sicilia_accordo_pd-alfano-orlando_sul_nome_di_micari-173638512/ Repubblica - Palermo]</ref>. Succissivamenti puru Sicilia Futura annunzia l'appuaju a Micari<ref>[https://web.archive.org/web/20170923123247/http://www.canicattiweb.com/2017/08/27/sicilia-regionali-michele-cimino-micari-candidato-di-qualita/]</ref>, nta na lista nzemi a li [[Partitu Sucialista Italianu (2007)|Sucialisti]] di Nencini. Macari [[Rosario Crocetta]] ca a giugnettu avìa annunziatu la sò ricannidatura, lu 4 di sittèmiru annunzia lu sò ritiru e lu sustegnu a Micari<ref>[https://web.archive.org/web/20170912084738/http://www.corriere.it/politica/17_settembre_04/crocetta-governatore-sicilia-ritiro-candidatura-lista-micari-092c980e-9190-11e7-8332-148b1c29464d.shtml Currieri]</ref>. Lu 5 di sittèmiru lu [[Centru Dimucràticu (Italia)|Centru Dimucràticu]] susteni la cualizzioni di centru-manca. Lu 6 di uttùviru prisenta li sò cannidaturi a lu listinu dû prisirenti<ref>[https://web.archive.org/web/20171007021423/http://m.livesicilia.it/2017/10/06/micari-presidente-ecco-il-listino-regionale_895016/ Live Sicilia]</ref>.
* '''[[Nello Musumeci]]''': Lu 28 di aprili, lu muvimentu #DiventeràBellissima, ufficializza la cannidatura di l'ex prisirenti dâ [[Pruvincia di Catania]] e ex suttasicritariu, e la chiusura a lu centru-destra<ref>[https://web.archive.org/web/20170725073746/http://gds.it/2017/04/28/si-spacca-il-centrodestra-musumeci-chiude-a-forza-italia-pronti-ad-andare-soli-alle-elezioni_659102/ Jurnali d Sicilia]</ref>. Lu 27 di giugnettu [[Frati di Talia - Allianza Nazziunali]] annunzia ca prisenterà na lista a sustegnu di Musumeci<ref>[https://web.archive.org/web/20170728035413/http://ilmessaggero.it/primopiano/politica/sicilia_meloni_fratelli_d_italia_sosterra_musumeci-2586539.html Sustegnu Meloni a la cannidatura Musumeci]</ref>. Lu 5 di austu puru [[Lega Nord|Nuatri cu Salvini]] annunzia lu sustegnu a la cannidatura a prisirenti di Musumeci<ref>[https://web.archive.org/web/20170913205059/http://gds.it/2017/08/05/salvini-la-sicilia-sara-un-test-berlusconi-scelga-me-o-alfano_706921/ Jurnali di Sicilia]</ref>. Stefano Parisi cu lu muvimentu "Enirgii pi l'Italia" susteni la cannidatura di Musumeci<ref>[https://web.archive.org/web/20181213180518/https://www.energieperlitalia.com/con-musumeci-in-sicilia/ Enirgii pi l'Italia]</ref>. Puru lu vicicummissariu di ll'[[Unione dei Democratici Cristiani e di Centro|UDC]] 'n Sicilia, [[Girolamo Turano]], annunzia lu sustegnu a Musumeci<ref>[https://web.archive.org/web/20210516222813/https://gds.it/video/politica/2017/09/06/ludc-sostiene-musumeci-cesa-discontinuita-con-crocetta-c0ec9a42-55bd-4c4f-b53c-8af48435f929/ Jurnali di Sicilia]</ref>. Lu 29 di austu lu cuurdinaturi riggiunali di [[Forza Italia]] [[Gianfranco Miccichè]] annunzia lu ritiru di la candidatura di l'ex Assissuri a l'Ecunumia Gaetano Armao e lu sustegnu a Musumeci<ref>[https://web.archive.org/web/20171104160714/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/08/29/news/regionali_sicilia_musumeci_candidato_del_centrodestra_e_armao_vice_salvini_berlusconi_si_e_convinto_da_solo_-174126799/ La Ripubbrica]</ref>. Lu 1º di sittèmmiru l'ex ritturi di l'Universitati di Palermu, Roberto Lagalla, annunzia lu ritiru di la cannidatura a prisirenti<ref>[http://palermo.repubblica.it/dettaglio-news/-/4708873 La Ripubbrica]</ref> e lu sustegnu di la sò lista Idea Sicilia, nzemi a [[Canteri Pupulari]], [[Muvimentu pi l'Autunumii|MpA]], Novu CDU e Siciliani Indignati, a la candidatura di Musumeci<ref>[https://web.archive.org/web/20171105122049/http://m.livesicilia.it/2017/09/01/elezioni-sicilia-musumeci-armao-lagalla_884358/ Live Sicilia]</ref><ref>[http://m.livesicilia.it/2017/09/01/cantiere-popolare-con-musumeci-bene-asse-con-lagalla-e-armao_884342/ Live Sicilia]</ref>. Lu 18 di sittèmmiru [[Scelta Civica]] e lu [[Partitu Libbirali Italianu (1997)|Partitu Libbirali Italianu]] annunzianu ca prisentirannu li cannidati a lu nternu dâ lista di Forza Italia<ref>[https://web.archive.org/web/20171021112037/http://palermo.blogsicilia.it/musumeci-in-sicilia-la-formazione-professionale-massacrata-da-crocetta-e-pd/409963/ Blog Sicilia]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171109070929/http://palermo.blogsicilia.it/regionali-il-partito-liberale-appoggia-musumeci/410406/ Blog Sicilia]</ref>. [[Vittorio Sgarbi]] sustinutu da Rinascimentu e Mudirati 'n Rivuluzzioni, c'àvianu annunziatu la cannidatura, lu 28 di sittèmmiru s'arritira dichirannu lu sustegnu a Musumeci.<ref>[https://web.archive.org/web/20171003182427/http://livesicilia.it/2017/09/28/sgarbi-a-musumeci-pronto-a-collaborare_892325/ Livesicilia]</ref> Lu 5 di uttùviru Musumeci prisenta ufficialmenti li sò cannidaturi a lu listinu dû prisirenti<ref>[https://web.archive.org/web/20171006162112/http://livesicilia.it/2017/10/05/nello-musumeci-presidente-ecco-il-listino-regionale_894455/ Live Sicilia]</ref>.
* '''Roberto La Rosa''': Lu 9 di giugnettu lu muvimentu nnipennintista Siciliani Liberi, annunzia la cannidatura di l'avvucatu La Rosa<ref>[http://www.sicilianiliberi.org/index.php/news/329-il-candidato-di-siciliani-liberi-e-roberto-la-rosa-2 Siciliani Libbiri]</ref>. Lu 5 di uttùviru prisenta la sò cannidatura a prisirenti e lu listinu riggiunali<ref>[https://web.archive.org/web/20171108173641/http://livesicilia.it/2017/10/05/siciliani-liberi-ecco-il-listino-regionale_894382/ Live Sicilia]</ref>.
=== Candidaturi rispinti ===
* '''Pierluigi Reale''': Lu 6 di uttuvirù prisenta la sò cannidatura a prisirenti e lu listinu riggiunali cu la lista ''Casapound''<ref>[https://web.archive.org/web/20171014210637/http://www.lasicilia.it/news/politica/112519/regionali-casa-pound-presenta-la-lista-un-catanese-candidato-presidente.html Prisintazioni listi Pierluigi Reale]</ref>. Lu 10 di uttùviru, la corti d'appeddu di Palermu rispingi la cannidatura<ref name="http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/10/news/regionali_dopo_busalacchi_esclusi_anche_loiacono_e_reale-177847440/">Cannidatura rispinta.</ref>.
* '''Franco Busalacchi''': Lu 17 di giugnettu, cu na cunfirenza stampa, Busalacchi prisenta la sò cannidatura, lu simmùlu e dui assissuri<ref>[https://web.archive.org/web/20171103140649/http://livesicilia.it/2017/07/17/regione-il-candidato-busalacchi-ecco-simbolo-e-primi-assessori_873059/ prisentazione cannidatura Busalacchi]</ref>. Lu 6 di uttuvirù prisenta la sò cannidatura a prisirenti e lu listinu riggiunali cu la lista ''Nuatri Siciliani - Sicilia libbira e suvrana''<ref>[https://web.archive.org/web/20171008193228/http://palermo.blogsicilia.it/elezioni-regionali-in-sicilia-noi-con-busalacchi-presenta-la-sua-lista/412654/ Prisintazioni listi Franco Busalacchi]</ref>. Lu 9 di uttùviru, la corti d'appeddu di Palermu rispingi la cannidatura<ref>[https://web.archive.org/web/20171028164326/http://gds.it/2017/10/09/regionali-esclusa-anche-la-lista-di-busalacchi_738806/ cannidatura rispinta busalacchi]</ref><ref name="http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/10/news/regionali_dopo_busalacchi_esclusi_anche_loiacono_e_reale-177847440/">Cannidatura rispinta.</ref>.
* '''Piera Maria Loiacono''': Lu 27 di giugnu la demucristiana Loiacono si candida a la prisirenza<ref>[https://web.archive.org/web/20170925095026/http://gds.it/2017/06/27/regionali-unaltra-candidata-alla-presidenza-e-maria-piera-loiacono_687311/ cannidata Piera Maria Loiacono]</ref>. Lu 6 di uttuvirù prisenta la sò cannidatura a prisirenti e lu listinu riggiunali cu la lista ''Lista civica pû travagghiu''<ref>[https://web.archive.org/web/20171008193548/http://palermo.blogsicilia.it/elezioni-regionali-in-extremis-piera-loiacono-presenta-la-sua-lista-civica-per-il-territorio/412666/ prisintazioni lista loiacono]</ref>. Lu 10 di uttùviru, la corti d'appeddu di Palermu rispingi la cannidatura<ref name="http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/10/news/regionali_dopo_busalacchi_esclusi_anche_loiacono_e_reale-177847440/">Cannidatura rispinta.</ref>.
== Quatru puliticu ==
{| class="wikitable"
! colspan=2 | Listi Riggiunali
! Cullucazioni
! Idiolugia
! colspan=2 | Leader
|-
! style="background-color:orange" |
! Micari Prisirenti- La Sfida Gintili<br /><small>Listi pruvinciali: [[Partitu dimucràticu (Italia)|Partitu dimucràticu]], [[Altirnativa Pupulari]] - [[Cintristi pi l'Europa|Cintristi X Micari]], PDR - Sicilia Futura - [[Partitu Sucialista Italianu (2007)|PSI]], Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri</small>
| <small>'''[[Centru-manca]]'''</small>
| <small>'''[[Sucialdimucrazzìa]], [[Eurupiismu]], [[Sucialìsimu dimucràticu]], [[Ammientalismu]], <br />[[Libbiralìsimu]], [[Cristianesimu dimucràticu]], [[Centrismu]], [[Sucialismu Libbirali]]'''</small>
| style="background:#ffa500;"| <small>'''<span style="color:white">Fabrizio Micari</span>'''</small>
| style="background:#ffa500;"| [[File:Fabrizio Micari crop.jpg|60px]]
|-
! style="background-color: #0066CC" |
! 'N Sicilia Nello Musumeci Prisirenti<br /><small>Listi pruvinciali: #DiventeràBellissima - Pâ Sicilia, [[Forza Italia]], [[Frati di Talia - Allianza Nazziunali|Frati di Talia - AN]] - Allianza pâ Sicilia - [[Lega Nord|Nuatri cu Salvini]], Sicilia Vera - Libertas - Riti Dimucràtica - [[Unione dei Democratici Cristiani e di Centro|Unioni di Centru]], Idea Sicilia - [[Canteri Pupulari|Pupulari]] e [[Muvimentu pi l'Autunumii|Autunumisti]]</small>
| <small>'''[[Centru-destra]],<br />[[Destra (pulitica)|destra]]'''</small>
| <small>'''[[Libbiralìsimu]], [[Eurupiismu]], [[Suvranismu]], [[Nazziunalismu]], [[Pupulismu di destra]], <br />[[Destra suciali]], [[Cristianesimu dimucràticu]], [[Riggiunalismu (Italia)|Riggiunalismu]], [[Euruscetticisimu]], [[Cunsirvaturisimu libbirali]]'''</small>
| style="background:#0066CC;"|<small>'''[[Nello Musumeci|<span style="color:white">Nello Musumeci</span>]]'''</small>
| style="background:#0066CC;"| [[File:Nello Musumeci crop.jpeg|60px]]
|-
! style="background-color: yellow" |
! MuVimentu 5 Stiddi<br /><small>Listi pruvinciali: [[MuVumentu 5 Stiddi|MuVimentu 5 Stiddi]]</small>
| <small>'''[[Trasvirsalisimu]]'''</small>
| <small>'''[[Dimucrazzia diretta]], [[Euruscetticisimu]], [[Ammientalismu]], [[Partitucrazia|antipartitucrazia]], <br />[[curruzioni|anticurruzioni]], [[Pupulismu]]'''</small>
| style="background:#ffff00;"| <small>'''<span style="color:white">Giancarlo Cancelleri</span>'''</small>
| style="background:#ffff00;"| [[File:Giancarlo Cancelleri.jpg|60px]]
|-
! style="background-color: #a9a9a9" |
! Siciliani Libbiri<br /><small>Listi pruvinciali: [[Siciliani Libbiri]]</small>
| <small>'''[[Trasvirsalisimu]]'''</small>
| <small>'''[['Nnipinnintisimu sicilianu]], [[Euruscetticisimu]]'''</small>
| style="background:#a9a9a9;"| <small>'''<span style="color:white">Roberto La Rosa</span>'''</small>
| style="background:#a9a9a9;"| [[File:Roberto La Rosa.jpg|60px]]
|-
! style="background-color: red" |
! Centu Passi pâ Sicilia - Claudio Fava prisirenti<br /><small>Listi pruvinciali: Centu Passi pâ Sicilia</small>
| <small>'''[[Sinistra (pulitica)|Sinistra]], [[Sinistra radicali]]'''</small>
| <small>'''[[Sucialdimucrazzìa]], [[Eurucumunismu]], [[Sucialismu dimucràticu]], [[Ammientalismu]], [[Cumunismu]], [[Libbiralismu suciali]],[[Princìpiu di ligalitàti|Ligalitarisimu]]'''</small>
| style="background:#ff0000;"| <small>'''[[Claudio Fava|<span style="color:white">Claudio Fava</span>]]'''</small>
| style="background:#ff0000;"| [[File:Claudio Fava 2009.jpg|60px]]
|}
'''Centru-manca'''
* La lista Arcipelagu Sicilia cumprenni: [[Lu Migafunu - Lista Crocetta]], Sinistra Siciliana e Ginirazioni Next
'''Centru-destra/destra'''
* La Lista Forza Italia cumprenni: [[Scelta Civica]], [[Partitu Libbirali Italianu (1997)|Partitu Libbirali Italianu]] e Unioni dî Siciliani Indignati
'''Sinistra'''
* La Lista Centu Passi pâ Sicilia cumprenni : [[Articulu 1 - Muvimentu Dimucràticu e Prugrissista|Articulu 1 - MDP]], [[Sinistra Italiana]], [[Pussìbbili]], [[Fidirazzioni dî Virdi|Virdi]] e [[Rifunnazzioni Cumunista]].
== Campagna Elitturali ==
La campagna elitturali 'n [[Sicilia]] ha statu carattirizzata da polemica e liti tra li cannidati a la prisirenza di la riggiuni, ca viri comu principali prutagunisti ''Giancarlo Cancelleri'' e [[Nello Musumeci]], leaders di lu [[Muvumentu 5 Stiddi|Muvimentu 5 Stiddi]] e dâ cualizzioni di centru-destra.
Lu slogan di lu primu manifestu elitturali di Musumeci è "l'unicu pizzu ca piaci a li siciliani", 'n riferimentu a la sò varba, pi puntari a la ligalitati e a la lotta â corruzzioni<ref>[https://web.archive.org/web/20171018021527/http://gds.it/2017/08/23/musumeci-al-via-slogan-e-manifesti-elettorali_714306/ Manifestu elitturali Musumeci -Jurnali di Sicilia]</ref>. Lu 1° di sittèmmiru Musumeci annunzia l'unitati di lu centru-destra e li sò novi assissuri, li ex cannidati a la prisirenza di la riggiuni, Gaetano Armao (Siciliani Indignati) e Roberto Lagalla (IdeaSicilia)<ref>[https://web.archive.org/web/20171104105349/http://gds.it/2017/09/01/il-centrodestra-compatto-alle-regionali-anche-lagalla-a-sostegno-di-musumeci_718715/ Centru-destra Junciutu -Jurnali di Sicilia]</ref>. Una simana cchìu tardi [[Forza Italia]] rapi la campagna elitturali di lu centrudestra ô tiatru pulitiama di [[Palermu]], d'unni nun participa Armao dopu li pulemichi pû listinu riggiunali<ref>[https://web.archive.org/web/20171009195533/http://www.lasicilia.it/news/politica/111734/regionali-per-musumeci-il-listino-e-troppo-corto-armao-s-indigna-micciche-lo-appoggia.html Armao, Musumeci - Listinu]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171110200826/http://gds.it/2017/10/07/forza-italia-apre-la-campagna-elettorale-a-palermo-assente-armao_737671/ Campagna elitturali Armao assenti]</ref>. Dopu li accusi di l'avvirsari su li mprisintabbili e la prisentazioni di la cannidatura di lu figghiu di l'ex diputatu [[Partitu dimucràticu (Italia)|PD]] [[Francantonio Genovese]], Musumeci richimau a la ligalitati li listi di la sò cualizzioni<ref>[https://web.archive.org/web/20170912011602/http://www.ansa.it/sicilia/notizie/2017/09/08/musumeci-liste-pulite-per-dignita_df0310ae-4b15-45e6-a98b-5f1221febff7.html listi puliti - Musumeci]</ref>, nunustanti li pruclami li listi prisintaru li cannidati ndagati e sutta prucessu<ref>[https://web.archive.org/web/20171110024924/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/07/news/condannati_indagati_e_sotto_processo_tutti_in_lista_i_candidati_indesiderati_-177608336/? Indagati e cunnannati]</ref>. Lu 13 e 24 di uttùviru vennu cunnannati ''Carmelo Pino'', ex sinnacu di [[Milazzu]], e ''Ernesto Calogero'', cannidati nta li listi di lu centrudestra<ref>[https://web.archive.org/web/20171014234430/http://livesicilia.it/2017/10/13/condanna-per-lex-sindaco-di-milazzo-e-in-lista-con-fdi-noi-con-salvini_897144/ Sinnacu Milazzu cunnannatu]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20171025174213/http://www.cataniatoday.it/politica/elezioni/regionali-sicilia-2017/condannato-e-candidato-lista-musumeci-24-ottobre-2017.html cunnannatu lista #DiventeràBellissima]</ref>. [[Silvio Berlusconi]] annunzia la sò prisenza a [[Palermu]] lu 1° di nuvìmmiru<ref>[https://web.archive.org/web/20171028080405/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/24/news/regionali_sicilia_e_giallo_su_berlusconi_rinviato_il_blitz_nell_isola-179246825/ Berlusconi a Palermu]</ref>.
La campagna elitturali di Giancarlo Cancelleri nizziau cu lu tour 'n Sicilia cu lu viciprisirenti di la camira [[Luigi Di Maio]] e [[Alessandro Di Battista]], contru li privilegi dî diputati di l'[[Samprea Riggiunali Siciliana|ARS]], e appi comu prima tappa [[Marina di Rausa]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170727154759/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/07/27/news/parte_la_campagna_elettorale_dei_5_stelle_cancelleri_in_tour_con_di_maio_e_di_battista-171756261/ Tour 5 stiddi]</ref>. Lu 15 di sittèmmiru Cancelleri lanza n'appeddu a la [[Cummissioni parramintari antimafia]] ri vigilari li listi di li cannidati â riggiuni<ref>[https://web.archive.org/web/20201026134523/http://www.sicilia5stelle.it/2017/09/cancelleri-appello-allantimafia-nazionale-vigili-assicurare-liste-pulite-alle-regionali/ Appeddu antimafia]</ref>. A prisintazioni uffiali dî listi, Cancelleri pubblica li nomi di mpresintabbili nta li fila dû centrudestra<ref>[http://www.corriere.it/video-articoli/2017/10/08/cancelleri-m5s-ecco-nomi-impresentabili-musumeci/e0aa7e6e-ac51-11e7-b229-0974b7f57cc3.shtml?refresh_ce-cp Corrieri]</ref>, lu stissu Di Maio addumanna a l'[[Urganizzazzioni pâ sicurizza e la Cuupirazzioni nta l'Europa|OSCE]] di vigilari l'elizzioni 'n Sicilia<ref>[https://web.archive.org/web/20171030195303/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/16/news/regionali_sicilia_di_maio_vogliamo_gli_osservatori_osce_per_le_elezioni_-178428709/ Di Maio OSCE]</ref>, richiesta c'adduma li pulemichi di l'avvirsari, e c'arricivi lu siccu no dû [[Ministru dû Nternu]], [[Marco Minniti]]<ref>[https://web.archive.org/web/20171020100002/http://livesicilia.it/2017/10/18/ispettori-osce-per-le-regionali-minniti-dice-no-ai-5-stelle_898797/ OSCE Minniti]</ref>. Lu 19 di uttùviru lu muvimentu prisenta n'espostu contru li listi di Micari e Musumeci pi la validitati di la ducumentazioni prisintata<ref>[https://web.archive.org/web/20171022181025/http://meridionews.it/articolo/59764/regionali-esposto-m5s-contro-listini-micari-e-musumeci-firme-raccolte-quando-non-cerano-certezze-sui-nomi/ espostu m5s]</ref>. [[Beppe Grillo]] annunzia lu sò tour 'n Sicilia pi chiuìri la campagna elitturali di Cancelleri<ref>[https://web.archive.org/web/20171028064502/http://livesicilia.it/2017/10/26/tappe-grillo-in-sicilia-elezioni-regionali_901295/ Grillo 'n SIcilia]</ref>.
Fabrizio Micari nizziau la sò campagna elitturali a [[Catania]], d'unni prupuni nu canciu di marcia rispettu a lu guvernu [[Rosario Crocetta|Crocetta]], ri cui sarva sulu chiddu ca fici pi lu bilanciu riggiunali<ref>[http://www.cataniatoday.it/politica/elezioni/regionali-sicilia-2017/micari-a-catania-platea-semivuota-elezioni-regionali-16-settembre-2017.html campagna elitturali Catania - Micari]</ref>. Dopu li pulemichi pâ sò cannidatura e li dimissioni nun annunziati a la càrica di ritturi a l'[[Universitati di Palermu]]<ref>[https://web.archive.org/web/20171102080639/http://www.younipa.it/2017/08/29/polemiche-sulla-candidatura-di-micari-senza-le-dimissioni-da-rettore/26547/ pulemica cannidatura - Micari]</ref>, annunzia lu cungedu urdinariu c'addiventirà straurdinariu lu 5 di uttùviru, a prisentazioni di cannidatura<ref>[https://web.archive.org/web/20171011063648/http://www.palermotoday.it/politica/elezioni/regionali-sicilia-2017/micari-congedo-rettore-universita-palermo.html cungedu a ritturi - Micari]</ref>. 'N secuitu a l'accusi di Cancelleri di imprisintabilitati pi li candidati nni li listi di lu centru-manca, Micari abbannuna la sò sfida gintili e accusa di parintopuli lu Muvimentu 5 Stiddi<ref>[https://web.archive.org/web/20171017161339/http://palermo.blogsicilia.it/5-stelle-contro-gli-impresentabili-micari-contro-la-parentopoli-pentastellata-e-tutti-contro-tutti-per-la-regione/413999/ parintopuli M5S]</ref>. Tanti li pulemichi contru li sundaggi, cu Micari chi accusa di manipulazioni cû tintativu di cumminciri li siciliani ca li jochi sunnu fatti<ref>[http://www.tempostretto.it/news/verso-regionali-micari-sondaggi-manipolano-verit-non-considerano-peso-liste.html pulemichi sundagi]</ref>. Lu 27 di uttùviru [[Matteu Renzi|Matteo Renzi]] a [[Catania]] pi sustiniri la cannidatura di Micari, rispunni a li accusi di disimpegnu pi l'elizzioni siciliani<ref>[http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/27/news/renzi_a_catania_tutto_il_pd_e_con_micari_meglio_la_saggezza_a_un_voto_al_buio_-179498594/ Renzi a Catania]</ref>.
Lu 18 di sittèmmiru Claudio Fava lanza la lista "Centu passi pâ Sicilia", comu lu firm su [[Pippinu Impastato]] ri cui iddu stissu hà statu sciniggiaturi<ref>[https://web.archive.org/web/20171023225217/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/09/18/news/regionali_sicilia_fava_presenta_la_lista_si_chiama_cento_passi_-175838198/? Centu Passi]</ref>, criannu pulemichi cu Giovanni Impastato, frati di Pippinu, contru l'usu strumintali di la mmàgini dû frati nta lu mpegnu puliticu elitturali<ref>[https://web.archive.org/web/20170928204620/http://gds.it/2017/09/26/lista-cento-passi-scontro-sul-nome-tra-il-fratello-di-impastato-e-fava_731446/ pulemichi Giovanni Impastato]</ref>. Cuntinui li priuccupazioni di infiltrazzioni mafiusi dintra la turnata elitturali, cu li accusi a Micari e Musumeci di òmini lijati a la mafia dintra li listi pruvinciali a iddi cullijati<ref>[https://web.archive.org/web/20171108031628/http://www.ilfattoquotidiano.it/2017/10/05/elezioni-sicilia-claudio-fava-attacca-musumeci-e-gli-uomini-di-mafia/3896022/ IlFattoQuotidiano]</ref>. La campagna elitturali vitti na granni tinzioni cu lu centru-manca su sundaggi e votu utili<ref>[https://web.archive.org/web/20171023190150/http://gds.it/2017/10/23/fava-attacca-martina-e-micari-su-di-me-parole-rancorose_745259/ pulemichi votu utili]</ref>, cchìu sintunia nveci cu Giancarlo Cancelleri, cu Fava chi rapi a na pùssibili cunvirgenza di prugramma<ref>[https://web.archive.org/web/20171024031848/http://www.huffingtonpost.it/2017/10/16/cladio-fava-ad-huffpost-con-m5s-possibili-convergenze-post-elettorali-sul-programma_a_23244927/ cunvirgenza di prugramma fava cancelleri]</ref>. Lu 21 di uttùviru prisenta li sò assissuri, e turnannu a li sunnaggi, riorda ca nun curri p'arrivari ô terzu postu ma pi vinciri<ref>[https://web.archive.org/web/20171025161045/http://palermo.repubblica.it/politica/2017/10/21/news/regionali_sicilia_claudio_fava_presenta_i_suoi_assessori-178906582/ prisintazioni assissuri fava]</ref>.
Lu 28 di Austu a [[Missina]], Roberto La Rosa prisenta la lista pruvinciali di Siciliani Libbiri e rapi la campagna elitturali contru lu culonialismu ntê cunfronti dâ [[Sicilia]], parrannu di li 10 miliardi di euru di prilievu di lu Statu Italianu<ref>[https://web.archive.org/web/20170828113000/http://livesicilia.it/2017/08/28/al-via-la-campagna-di-siciliani-liberi-la-rosa-candidato-governatore_883145/ prisentazioni lista Siciliani Libbiri]</ref>. La Rosa accusa li avvirsari di nun aviri nu prugramma pâ Sicilia ma sulu logichi spartitori<ref>[https://web.archive.org/web/20171109055104/http://palermo.blogsicilia.it/regionali-i-siciliani-liberi-contro-le-logiche-spartitorie-da-vecchia-politica/407950/ Siciliani Libbiri contru logichi spartitori]</ref>. Lu 26 di sittèmmiru, 'n secuitu a l'ipotesi di la stampa di n'allianza ê rggiunali cu [[Vittorio Sgarbi]], La Rosa annunzia ca nunn'è ntirissatu a allianzi cu li partiti italiani<ref>[https://web.archive.org/web/20231126020744/https://www.quotidianosociale.it/movimento-siciliani-liberi-roberto-la-rosanon-ci-interessano-alleanze-partiti-italiani-meno-mai-vittorio-sgarbi/ La Rosa allianzi]</ref>. Lu 5 di uttùviru a la prisentazioni dâ ducumentazioni dî listi, lu muvimentu dinunzia un erurri nta li moduli, d'unni nun veni citata la liggi Severino<ref>[https://web.archive.org/web/20171005122107/http://gds.it/2017/10/05/si-presentano-le-liste-costa-errore-nei-moduli-non-viene-citata-la-legge-severino_736351/ erruri liggi Severino]</ref>. Dopu la prisentazioni di tutti li listi riggiunali e pruvinciali, La Rosa metti 'n dubbiu la rigularitati dî listi di centru-manca e centru-destra<ref>[https://web.archive.org/web/20171010101217/http://www.lasicilia.it/news/politica/112624/siciliani-liberi-mette-in-dubbio-regolarita-delle-liste.html dubbiu rigularitati listi centru-manca e centru-destra]</ref>, e nzemi a lu Muvimentu 5 Stiddi, prisenta un espostu a li prucuri siciliani<ref>[https://web.archive.org/web/20171021225218/http://palermo.blogsicilia.it/presunte-anomalie-nella-raccolta-firme-dei-listini-dopo-i-grillini-esposto-anche-dei-siciliani-liberi/414562/ espostu siciliani libbiri]</ref>.
==Sundaggi==
Elencu di sundaggi ca vannu da sittèmmiru a uttùviru 2017. Li cannidaturi a prisirenti e li listi foru prisintati lu 5-6 di uttùviru.
<br>Lu 21 di uttùviru scatta lu divietu di divulgazioni<ref>[https://web.archive.org/web/20171021182009/http://www.lasicilia.it/news/politica/115373/ultimo-sondaggio-fra-musumeci-e-cancelleri-22mila-voti-di-distacco.html Divietu di divulgazioni - Urtimu sunnagiu LaSicilia]</ref>.</br>
{|class=wikitable style="text-align:center;font-size:85%;line-height:13px"
|- style="height:30px; background-color:#E9E9E9"
! style="width:150px; "rowspan="2"| Data
! style="width:120px;" "rowspan="2"| Istitutu
! style="width:65px; background-color:#0066CC; color:white;" "rowspan="2"| Musumeci
! style="width:65px; background-color:yellow; color:white;" "rowspan="2"| Cancelleri
! style="width:65px; background-color:orange; color:white;" "rowspan="2"| Micari
! style="width:65px; background-color:red; color:white;" "rowspan="2"| Fava
! style="width:65px; background-color:#a9a9a9; color:white;" "rowspan="2"| La Rosa
! style="width:65px; background-color:#add8e6; color:white;" "rowspan="2"| Sgarbi
! style="width:65px;" "rowspan="2"| Àutri
! style="width:35px;" "rowspan="2"| Distaccu
|-
| 20 di Uttùviru 2017
| [http://www.termometropolitico.it/1271664_sondaggi-elettorali-demos-pi.html Demos & Pi]
| style="background:#4c93db"| '''35.5'''
| 33.2
| 15.7
| 13.8
| 1.8
| -
| -
| style="background:#4c93db; color:black;"| 2.3
|-
| 20 di Uttùviru 2017
| [http://www.termometropolitico.it/1271520_sondaggi-elettorali-sicilia-demopolis-3.html Demopolis]
| style="background:#4c93db"| '''36.0'''
| 35.0
| 21.0
| 7.0
| 1.0
| -
| -
| style="background:#4c93db; color:black;"| 1.0
|-
| 18 di Uttùviru 2017
| [https://web.archive.org/web/20171019060520/http://www.lasiciliaweb.it/articolo/154598 Keix]
| 33.0
| style="background:#FFFF66"| '''33.2'''
| 24.2
| 7.6
| 1.6
| -
| -
| style="background:#FFFF66; color:black;"| 0.2
|-
| 18 di Uttùviru 2017
| [http://ecodaipalazzi.it/2017/10/20/sicilia-sondaggio-index-research-musumeci-avanti-cancelleri-si-avvicina/ Index research]
| style="background:#4c93db"| '''35.0'''
| 32.0
| 22.0
| 9.0
| 2.0
| -
| -
| style="background:#4c93db; color:black;"| 3.0
|-
| 13 di Uttùviru 2017
| [https://web.archive.org/web/20190522225038/http://www.marsalanews.it/24819-2/ Demopolis]
| style="background:#4c93db"| '''35.0'''
| 33.0
| 22.0
| 9.0
| 1.0
| -
| -
| style="background:#4c93db; color:black;"| 2.0
|-
| 11 di Uttùviru 2017
| [http://www.termometropolitico.it/1270748_sondaggi-elettorali-sicilia-piepoli-2.html Piepoli]
| style="background:#4c93db"| '''42.0'''
| 33.0
| 16.0
| 9.0
| n.d.
| -
| 1.0
| style="background:#4c93db; color:black;"| 9.0
|-
| 5 di Uttùviru 2017
| [https://web.archive.org/web/20171011005454/http://palermo.blogsicilia.it/lultimo-sondaggio-a-un-mese-dal-silenzio-elettorale-musumeci-avanti-di-7-punti-su-cancelleri-micari-terzo-e-fava-al-10/412520/ Index research]
| style="background:#4c93db"| '''37.0'''
| 30.0
| 20.0
| 10.0
| n.d.
| n.d.
| 3.0
| style="background:#4c93db; color:black;"| 7.0
|-
| 5 di Uttùviru 2017
| [https://web.archive.org/web/20171007073430/http://www.lasicilia.it/news/politica/112110/fra-musumeci-e-cancelleri-appena-il-2-5-regionali-la-partita-resta-aperta.html Demopolis]
| style="background:#4c93db"| '''34.5'''
| 32.0
| 22.5
| 9.0
| n.d.
| n.d.
| 2.0
| style="background:#4c93db; color:black;"| 2.5
|-
| 2 di Uttùviru 2017
| [https://web.archive.org/web/20171004191056/http://www.t-mag.it/2017/10/03/le-intenzioni-di-voto-alle-politiche-e-alle-regionali-siciliane/ Tecnè]
| style="background:#4c93db"| '''36-38'''
| 30-32
| 14-16
| 10-12
| n.d.
| n.d.
| 5-7
| style="background:#4c93db; color:black;"| 6.0
|-
| 23 di Sittèmmiru 2017
| [http://www.corriere.it/politica/17_settembre_24/sicilia-musumeci-testa-il-38percento-65a56a8c-a08d-11e7-bad7-1b467cbbafcc.shtml?refresh_ce-cp Ipsos]
| style="background:#4c93db"| '''38.0'''
| 31.0
| 13.0
| 10.0
| n.d.
| 5.0
| 3.0
| style="background:#4c93db; color:black;"| 7.0
|-
| 23 di Sittèmmiru 2017
| [https://web.archive.org/web/20170926225936/http://livesicilia.it/2017/09/23/regione-sicilia-sondaggio-musumeci-micari-cancelleri-fava_890812/ Piepoli]
| style="background:#4c93db"| '''37.0'''
| 29.0
| 28.0
| 4.0
| n.d.
| n.d.
| 1.0
| style="background:#4c93db; color:black;"| 8.0
|-
| 21 di Sittèmmiru 2017
| [http://scenaripolitici.com/2017/09/sondaggio-index-research-21-settembre-2017-elezioni-regionali-sicilia-2017.html Index Research]
| style="background:#4c93db"| '''36.0'''
| 30.0
| 15.0
| 16.0
| n.d.
| n.d.
| 3.0
| style="background:#4c93db; color:black;"| 6.0
|-
| 18 di Sittèmmiru 2017
| [http://www.ilfattoquotidiano.it/2017/09/18/sondaggi-sicilia-piepoli-centrodestra-testa-micari-pd-e-ap-iall8-fava-e-cancelleri-m5s-al-25/3863877/ Piepoli]
| style="background:#4c93db"| '''42.0'''
| 25.0
| 8.0
| 25.0
| n.d.
| n.d.
| n.d.
| style="background:#4c93db; color:black;"| 17.0
|-
| 5 di Sittèmmiru 2017
| [https://www.agi.it/politica/regionali_sicilia_nello_musumeci_raffaele_cancelleri-2126262/news/2017-09-06/ Demopolis]
| 34.0
| style="background:#FFFF66"| '''35.0'''
| 22.0
| 6.0
| n.d.
| n.d.
| 3.0
| style="background:#FFFF66; color:black;"| 1.0
|}
Comu si nota da li sunnaggi si priviri nu testa a testa tra [[Nello Musumeci]] e '''Giancarlo Cancelleri''' pi la prisirenza di la Riggiuni Siciliana, cu la cualizzioni a sustegnu a '''Fabrizio Micari''' ô terzu postu insidiatu dâ lista ''Centu passi pâ Sicilia'' di [[Claudio Fava]], urtimu e fora lu sbarramentu, lu cannidatu nnipinnintista '''Roberto La Rosa'''. Mpurtanti pi li cannidati è la cunquista di la granni fedda ri indicisi (nu quartu di elittura siciliani) e di li putinziali elittura astinsionisti. Li rilivazioni prividunu ca chiossai di la mitati di la pupulazioni siciliana nun prisentirà a li urni.
=== Exit poll ===
{|class=wikitable
|- style="height:30px; background-color:#E9E9E9"
! "rowspan="2"| Data
! "rowspan="2"| Istitutu
! style="width:100px; background-color:#0066CC; color:white;" "rowspan="2"| Musumeci
! style="width:100px; background-color:yellow; color:white;" "rowspan="2"| Cancelleri
! style="width:100px; background-color:orange; color:white;" "rowspan="2"| Micari
! style="width:100px; background-color:red; color:white;" "rowspan="2"| Fava
! style="width:100px; background-color:#a9a9a9; color:white;" "rowspan="2"| La Rosa
|-
| 5 di Nuvèmmiru 2017
| [http://www.rainews.it/dl/rainews/articoli/Exit-poll-elezioni-regionali-Sicilia-2aed053f-70ea-49a7-904b-9fee5992e536.html Piepoli - RAI]
| align="center" | 35-39%
| align="center" | 33-37%
| align="center" | 16-20%
| align="center" | 7-11%
| align="center" | -
|-
| 5 di Nuvèmmiru 2017
| [http://tg.la7.it/politica/exit-poll-musumeci-centrodstra-e-cancelleri-m5s-testa-a-testa-terzo-distaccato-micari-05-11-2017-121556 EMG - La7]
| align="center" | 36,5-39,5%
| align="center" | 34-37%
| align="center" | 16-20%
| align="center" | 6-9%
| align="center" | 0-2%
|}
== Affluenza ==
Li dati di l'affluenza sunnu ca riepilugati:<ref>[https://web.archive.org/web/20171108163840/http://www.elezioni.regione.sicilia.it/rep_6/affluenzaRegionale3.html Report Affluenza - Riggiuni Siciliana]</ref>
{| class="wikitable" style="font-size: 90%;"
!rowspan=2 style="background-color:#ececec" valign="middle"| Circuscrizioni
!colspan=3 style="background-color:#ececec" valign="middle"| 12:00
! rowspan="12"|
!colspan=3 style="background-color:#ececec" valign="middle"| 19:00
! rowspan="12"|
!colspan=3 style="background-color:#ececec" valign="middle"| 22:00
! rowspan="12"|
!colspan=3 style="background-color:#ffee93" valign="middle"| Elizzioni 2012 - 22:00
|-
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''Elitturi'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''Vutanti'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''%'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''Elitturi'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''Vutanti'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''%'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''Elitturi'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''Vutanti'''
|align="center" style="background-color:#ececec"| '''%'''
|align="center" style="background-color:#ffee93"| '''Elitturi'''
|align="center" style="background-color:#ffee93"| '''Vutanti'''
|align="center" style="background-color:#ffee93"| '''%'''
|-
![[Pruvincia di Caltanissetta|Caltanissetta]]
|align="center"|278.368
|align="center"|24.298
|align="center"|8,73%
|align="center"|278.368
|align="center"|83.355
|align="center"|29,94%
|align="center"|278.368
|align="center"|110.881
|align="center"|39,83%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|279.275
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|115.488
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|41,35%
|-
![[Pruvincia di Catania|Catania]]
|align="center"|986.303
|align="center"|125.143
|align="center"|12,69%
|align="center"|986.303
|align="center"|392.052
|align="center"|39,75%
|align="center"|986.303
|align="center"|508.750
|align="center"|51,58%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|975.664
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|498.472
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|51,09%
|-
![[Pruvincia di Enna|Enna]]
|align="center"|201.380
|align="center"|14.968
|align="center"|7,43%
|align="center"|201.380
|align="center"|54.830
|align="center"|27,23%
|align="center"|201.380
|align="center"|75.872
|align="center"|37,68%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|198.495
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|82.781
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|41,70%
|-
![[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]]
|align="center"|483.996
|align="center"|39.198
|align="center"|8,10%
|align="center"|483.996
|align="center"|146.109
|align="center"|30,19%
|align="center"|483.996
|align="center"|191.647
|align="center"|39,60%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|480.190
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|198.512
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|41,34%
|-
![[Pruvincia di Missina|Missina]]
|align="center"|586.346
|align="center"|62.066
|align="center"|10,59%
|align="center"|586.346
|align="center"|238.665
|align="center"|40,70%
|align="center"|586.346
|align="center"|303.091
|align="center"|51,69%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|591.873
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|303.300
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|51,24%
|-
![[Pruvincia di Palermu|Palermu]]
|align="center"|1.112.320
|align="center"|126.815
|align="center"|11,40%
|align="center"|1.112.320
|align="center"|404.270
|align="center"|36,34%
|align="center"|1.112.320
|align="center"|516.168
|align="center"|46,40%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|1.112.363
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|514.767
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|46,28%
|-
![[Pruvincia di Rausa|Rausa]]
|align="center"|267.567
|align="center"|30.085
|align="center"|11,24%
|align="center"|267.567
|align="center"|100.600
|align="center"|37,60%
|align="center"|267.567
|align="center"|127.049
|align="center"|47,48%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|264.277
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|131.150
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|49,63%
|-
![[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]]
|align="center"|359.715
|align="center"|43.983
|align="center"|12,23%
|align="center"|359.715
|align="center"|138.193
|align="center"|38,42%
|align="center"|359.715
|align="center"|171.053
|align="center"|47,55%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|359.955
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|175.655
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|48,80%
|-
![[Pruvincia di Trapani|Trapani]]
|align="center"|385.129
|align="center"|36.981
|align="center"|9,60%
|align="center"|385.129
|align="center"|138.130
|align="center"|35,87%
|align="center"|385.129
|align="center"|174.963
|align="center"|45,43%
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|385.067
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|183.040
|align="center" style="background-color:#fff6c6"|47,53%
|-
!Tutali
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''4.661.123'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''503.537'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''10,80%'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''4.661.123'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''1.696.204'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''36,39 %'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''4.661.123'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''2.179.474'''
|align="center" style="background-color:#ececec"|'''46,76%'''
|align="center" style="background-color:#ffee93"|'''4.647.159'''
|align="center" style="background-color:#ffee93"|'''2.203.165'''
|align="center" style="background-color:#ffee93"|'''47,41%'''
|-
|}
== Risurtati ==
=== Tabella risurtati elitturali ===
Li risurtati pi l'elizzioni dû prisirenti, li vuti a li listi e la distribuzzioni dî siggi sunnu nnicati nta la secuenti tabella:<ref>[https://web.archive.org/web/20130129073433/http://www.elezioni.regione.sicilia.it/rep_7/riepilogoRegionale.html risurtati elizzioni riggiuni siciliana]</ref>
{| class="wikitable" style="font-size: 90%;"
| colspan="11" bgcolor="#d3d3d3" style="text-align:center; height:2.5em" | ([[Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2012|2012]]) <small>[[File:Left arrow.svg|12px]]</small> '''Elizzioni riggiunali 'n Sicilia dû 2017''' <small>[[File:Right arrow.svg|12px]]</small> ([[Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2022|2022]])
|-
|- bgcolor="#ececec"
! colspan="2"| Cannidati
! rowspan="2"| Vuti
! rowspan="2"| %
! rowspan="2"| Siggi listi riggiunali
! rowspan="2" colspan="2"| Listi Pruvinciali
! rowspan="2"| Vuti
! rowspan="2"| %
! rowspan="2"| Siggi listi pruvinciali
! rowspan="2"| Siggi tutali
|-
! colspan="2"| Listi Riggiunali
|-
| rowspan="1" bgcolor="yellow"|
| rowspan="1" align=center|'''Giancarlo Cancelleri''' '''<br><small>(MuVimentu 5 Stiddi)</small></br>'''
| rowspan="1" align=center|722.555
| rowspan="1" align=center|34,65
| rowspan="1" align=center|{{siggi|1|8|#FFFF00}}
| rowspan="1" bgcolor="yellow"|
| [[MuVumentu 5 Stiddi|MuVimentu 5 Stiddi]]
| rowspan="1" align=center|513.359
| rowspan="1" align=center|26,67
| rowspan="1" align=center|{{siggi|19|62|#FFFF00}}
| rowspan="1" align=center|{{siggi|20|70|#FFFF00}}
|-
| rowspan="1" bgcolor="red"|
| rowspan="1" align=center|'''[[Claudio Fava]]''' '''<br><small>(Centu Passi pâ Sicilia - Claudio Fava prisirenti)</small></br>'''
| rowspan="1" align=center|128.157
| rowspan="1" align=center|6,15
| rowspan="1" align=center|{{siggi|0|8|red}}
| rowspan="1" bgcolor="red"|
| Centu Passi pâ Sicilia
| rowspan="1" align=center|100.583
| rowspan="1" align=center|5,23
| rowspan="1" align=center|{{siggi|1|62|red}}
| rowspan="1" align=center|{{siggi|1|70|red}}
|-
| rowspan="5" bgcolor="orange"|
| rowspan="5" align=center|'''Fabrizio Micari''' '''<br><small>(Micari Prisirenti- La Sfida Gintili)</small></br>'''
| rowspan="5" align=center|388.886
| rowspan="5" align=center|18,65
| rowspan="5" align=center|{{siggi|0|8|orange}}
|rowspan="1" bgcolor="orange"|
| [[Partitu dimucràticu (Italia)|Partitu Dimucràticu]]
| align=center|250.633
| align=center|13,02
| align=center|{{siggi|11|62|orange}}
| rowspan="5" align=center|{{siggi|13|70|orange}}
|-
| rowspan="1" bgcolor="0069B2"|
| [[Altirnativa Pupulari]] - [[Cintristi pi l'Europa|Cintristi X Micari]]
| align=center|80.366
| align=center|4,18
| align=center|{{siggi|00|62}}
|-
| rowspan="1" bgcolor="DC143C"|
| PDR - Sicilia Futura - [[Partitu Sucialista Italianu (2007)|PSI]]
| align=center|115.751
| align=center|6,01
| align=center|{{siggi|2|62|#DC143C}}
|-
| rowspan="1" bgcolor="EC5800"|
| Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri*<ref name="http://www.ilfattoquotidiano.it/2017/10/09/elezioni-sicilia-fuori-crocetta-micari-messina-siracusa/3902271/">La lista Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri nunn'è prisenti nnî cullegi di Missina e Sarausa - IlFattoQuotidiano</ref><ref name="http://livesicilia.it/2017/10/20/anche-il-cga-respinge-il-ricorso-messina-fuori-la-lista-micari_899440/">La lista Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri nunn'è prisenti nnî cullegi di Missina e Sarausa - LiveSicilia</ref>
| align=center|42.189
| align=center|2,19
| align=center|{{siggi|00|62}}
|-
| colspan="2"|'''Tutali cualizzioni'''
| align=center|'''488.939'''
| align=center|'''25,40'''
| align=center|'''{{siggi|13|62|#f0f0f0}}'''
|-
| rowspan="6" bgcolor="0066CC"|
| rowspan="6" align=center|'''[[Nello Musumeci]]''' '''<br><small>('N Sicilia Nello Musumeci Prisirenti)</small></br>'''
| rowspan="6" align=center|830.821
| rowspan="6" align=center|39,85
| rowspan="6" align=center|{{siggi|7|8|#0066CC}}
| rowspan="1" bgcolor="0000ff"|
| #DiventeràBellissima - Pâ Sicilia*<ref name="http://livesicilia.it/2017/10/07/polemiche-e-ombre-sui-candidati-le-sfide-nel-collegio-di-siracusa_895343/">La lista #DiventeràBellissima nnô cullegiu di Sarausa curri dintra la lista Frati di Talia - AN - Allianza pâ Sicilia - Nuatri cu Salvini - LiveSicilia</ref>
| align=center|114.708
| align=center|5,96
| align=center|{{siggi|4|62|#0000ff}}
| rowspan="6" align=center|{{siggi|36|70|#0066CC}}
|-
|rowspan="1" bgcolor="00AAE4"|
| [[Forza Italia]]
| align=center|315.056
| align=center|16,37
| align=center|{{siggi|12|62|#00AAE4}}
|-
|rowspan="1" bgcolor="0000ff"|
| [[Frati di Talia - Allianza Nazziunali|Frati di Talia - AN]] - Allianza pâ Sicilia - [[Lega Nord|Nuatri cu Salvini]]
| align=center|108.713
| align=center|5,65
| align=center|{{siggi|3|62|#0000ff}}
|-
|rowspan="1" bgcolor="48D1CC"|
| Sicilia Vera - Libertas - Riti Dimucràtica - [[Unione dei Democratici Cristiani e di Centro|Unioni di Centru]]
| align=center|134.124
| align=center|6,97
| align=center|{{siggi|5|62|#48D1CC}}
|-
|rowspan="1" bgcolor="6565FF"|
| Idea Sicilia - [[Canteri Pupulari|Pupulari]] e [[Muvimentu pi l'Autunumii|Autunumisti]]
| align=center|136.520
| align=center|7,09
| align=center|{{siggi|5|62|#6565FF}}
|-
| colspan="2"|'''Tutali cualizzioni'''
| align=center|'''809.121'''
| align=center|'''42,04'''
| align=center|'''{{siggi|29|62|#f0f0f0}}'''
|-
| rowspan="1" bgcolor="a9a9a9"|
| rowspan="1" align=center|'''Roberto La Rosa''' '''<br><small>(Siciliani Libbiri)</small></br>'''
| rowspan="1" align=center|14.656
| rowspan="1" align=center|0,70
| rowspan="1" align=center|{{siggi|0|8}}
|rowspan="1" bgcolor="a9a9a9"|
| Siciliani Libbiri
| rowspan="1" align=center|12.600
| rowspan="1" align=center|0,65
| rowspan="1" align=center|{{siggi|00|62}}
| rowspan="1" align=center|{{siggi|00|70}}
|-
| colspan="11" bgcolor="#ececec"|
|-
| colspan="2" align=left|'''Tutali vuta cannidati'''
| align=center|2.085.075
| align=center|
|
| colspan="2" align=left|'''Tutali vuta listi'''
| align=center|1.924.602
| colspan="3"|
|-
| colspan="2"| ''Schedi Janchi''
| align=center|0
| align=center|00,00
| colspan="7" rowspan="4"|
|-
| colspan="2"| ''Schedi nulli''
| align=center|0
| align=center|00,00
|-
| colspan="2"| ''Schedi cuntistati e nun assignati''
| align=center|0
| align=center|00,00
|-
| colspan="2"| '''Tutali dî vuti'''
| align=center|2.179.474
| align=center|
|-
| colspan="11" bgcolor="#ececec"|
|-
| colspan="11"| * ''La lista '''Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri''' nunn'è prisenti nnî cullegi di Missina e Sarausa''<ref name="http://www.ilfattoquotidiano.it/2017/10/09/elezioni-sicilia-fuori-crocetta-micari-messina-siracusa/3902271/">La lista Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri nunn'è prisenti nnî cullegi di Missina e Sarausa - IlFattoQuotidiano</ref><ref name="http://livesicilia.it/2017/10/20/anche-il-cga-respinge-il-ricorso-messina-fuori-la-lista-micari_899440/">La lista Arcipegalu Sicilia - Muvimentu dî Tirrituri nunn'è prisenti nnî cullegi di Missina e Sarausa - LiveSicilia</ref>.
|-
| colspan="11"| * ''La lista '''#DiventeràBellissima - Pâ Sicilia''' nnô cullegiu di Sarausa curri dintra la lista '''Frati di Talia - AN - Allianza pâ Sicilia - Nuatri cu Salvini'''''<ref name="http://livesicilia.it/2017/10/07/polemiche-e-ombre-sui-candidati-le-sfide-nel-collegio-di-siracusa_895343/">La lista #DiventeràBellissima nnô cullegiu di Sarausa curri dintra la lista Frati di Talia - AN - Allianza pâ Sicilia - Nuatri cu Salvini - LiveSicilia</ref>.
|-
| colspan="11" bgcolor="#ececec"|
|-
| colspan="11"| Funti: Cannidati a l'elizzioni dû Prisirenti dâ Riggiuni Siciliana e di l’Samprea Riggiunali Siciliana dû 5 di nuvèmmiru 2017. '''Gazzetta Ufficiali dâ Riggiuni Siciliana, n. 45, 25 di Uttùviru 2017.'''<ref>[https://web.archive.org/web/20211204162834/http://www.gurs.regione.sicilia.it/Gazzette/g17-45/g17-45.pdf Gazzetta Ufficiali dâ Riggiuni Siciliana, n. 45, 25 di Uttùviru 2017.]</ref>
|}
=== Risurtati candidati pi pruvincia ===
{| class="wikitable sortable" style="width:80%; text-align:center;"
|-
!Candidati <br><small>risurtati 'n %</small></br>||[[Pruvincia di Caltanissetta|Caltanissetta]]||[[Pruvincia di Catania|Catania]]||[[Pruvincia di Enna|Enna]]||[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]]||[[Pruvincia di Missina|Missina]]||[[Pruvincia di Palermu|Palermu]]||[[Pruvincia di Rausa|Rausa]]||[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]]||[[Pruvincia di Trapani|Trapani]]
|-
| align="left" style="background:#FFFF00"|'''<span style="color:white">Cancelleri</span>''' || 38,452% || 34,177% || '''41,044%''' || '''37,929%''' || 27,225% || 31,322% || '''39,327%''' || '''43,237%''' || '''38,191%'''
|-
| align="left" style="background:red"|'''<span style="color:white">Fava</span>''' || 4,633% || 5,303% || 4,992% || 5,543% || 6,406% || 7,164% || 9,995% || 6,639% || 4,029%
|-
| align="left" style="background:orange"|'''<span style="color:white">Micari</span>''' || 14,496% || 17,652% || 19,483% || 18,988% || 18,09% || 21,578% || 14,177% || 16,676% || 20,972%
|-
| align="left" style="background:#0066CC"|'''<span style="color:white">Musumeci</span>''' || '''41,765%''' || '''42,343%''' || 33,795% || 36,991% || '''47,585%''' || '''38,98%''' || 35,525% || 33,023% || 36,034%
|-
| align="left" style="background:#a9a9a9"|'''<span style="color:white">La Rosa</span>''' || 0,654% || 0,526% || 0,687% || 0,548% || 0,694% || 0,956% || 0,977% || 0,425% || 0,774%
|}
=== Risurtati listi pi pruvincia ===
{| class="wikitable sortable" style="width:80%; text-align:center;"
|-
!Listi<br><small>risurtati 'n %</small></br>||[[Pruvincia di Caltanissetta|Caltanissetta]]||[[Pruvincia di Catania|Catania]]||[[Pruvincia di Enna|Enna]]||[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]]||[[Pruvincia di Missina|Missina]]||[[Pruvincia di Palermu|Palermu]]||[[Pruvincia di Rausa|Rausa]]||[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]]||[[Pruvincia di Trapani|Trapani]]
|-
| align="center" style="background:#FFFF00"|'''<span style="color:white">M5S</span>''' || '''29,239%''' ||'''26,541%''' || '''32,72%''' || '''27,346%''' || 19,742% || '''24,181%''' || '''31,559%''' || '''34,895%''' || '''30,322%'''
|-
| align="center" style="background:red"|'''<span style="color:white">Centu Passi</span>''' || 3,224% ||4,602% || 3,288% || 4,991% || 5,686% ||6,278% || 9,458% || 5,175% || 2,563%
|-
| align="center" style="background:orange"|'''<span style="color:white">PD</span>''' || 10,436% ||15,079% || 22,461% || 10,669% || 11,518% ||8,835% || 16,357% || 12,941% || 20,068%
|-
| align="center" style="background:#0069B2"|'''<span style="color:white">AP-CxM</span>''' || 1,798% ||3,945% || 0,988% || 8,06% || 4,46% ||3,876% || 1,23% || 9,114% || 0,961%
|-
| align="center" style="background:#DC143C"|'''<span style="color:white">PDR-Si.Fu.-PSI</span>''' || 7,729% ||5,97% || 4,818% || 7,887% || 6,729% ||7,437% || 0,776% || 1,106% || 6,449%
|-
| align="center" style="background:#EC5800"|'''<span style="color:white">Ar.Si.-Mu.Ti.</span>''' || 3,079% ||1,177% || 1,491% || 0,241% || - ||6,642% || 0,901% || - || 0,884%
|-
| align="center" style="background:#0000ff"|'''<span style="color:white">#Di.Be.</span>''' || 8,648% ||6,556% || 3,589% || 2,675% || 7,988% ||5,643% || 13,609% || - || 5,038%
|-
| align="center" style="background:#00AAE4"|'''<span style="color:white">FI</span>''' || 16,881% ||15,253% || 15,195% || 10,583% || '''23,464%''' ||14,255% || 17,11% || 16,783% || 19,027%
|-
| align="center" style="background:#0000ff"|'''<span style="color:white">FdT-ApS-NcS</span>''' || 4,304% ||8,323% || 5,245% || 2,343% || 7,099% ||5,818% || 3,545% || 4,505% || 2,156%
|-
| align="center" style="background:#48D1CC"|'''<span style="color:white">Si.Ve-Li.-Ri.Di.-UDC</span>''' || 7,545% ||5,667% || 2,576% || 11,889% || 6,766% ||7,947% || 1,795% || 6,715% || 8,047%
|-
| align="center" style="background:#6565FF"|'''<span style="color:white">Id.Si.-PUeAU</span>''' || 6,546% ||6,416% || 7,001% || 12,925% || 5,911% ||8,152% || 2,597% || 8,389% || 3,747%
|-
| align="center" style="background:#a9a9a9"|'''<span style0"color:white">Si.Li.</span>''' || 0,57% ||0,472% || 0,628% || 0,39% || 0,636% ||0,935% || 1,062% || 0,377% || 0,738%
|-
|}
=== Assignazioni siggi - maggiuranza e minuranza ===
====Cualizioni====
{| style="width:100%; text-align:center;"
|- style="color:white;"
|+ ↓
| style="background:#0066CC; width:51.42%;" | '''36'''
| style="background:#FFFF00; width:28.57%;" | '''20'''
| style="background:orange; width:18.57%;" | '''13'''
| style="background:red; width:1.42%;" |'''1'''
|-
| style="width:100px; background-color:white; color:#0066CC;" rowspan="2"| '''C-D'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#FFFF00;" rowspan="2"| '''M5S'''
| style="width:100px; background-color:white; color:orange;" rowspan="2"| '''C-S'''
| style="width:100px; background-color:white; color:red;" rowspan="2"| '''SI'''
|}
====Listi====
{| style="width:100%; text-align:center;"
|- style="color:white;"
|+ ↓
| style="background:#00AAE4; width:20%;" | '''14'''
| style="background:#48D1CC; width:8.57%;" | '''6'''
| style="background:#6565FF; width:8.57%;" | '''6'''
| style="background:#0000ff; width:8.57%;" |'''6'''
| style="background:#0000ff; width:5.71%;" | '''4'''
| style="background:#FFFF00; width:28.57%;" | '''20'''
| style="background:orange; width:15.71%;" | '''11'''
| style="background:#DC143C; width:2.85%;" |'''2'''
| style="background:red; width:1.42%;" | '''1'''
|-
| style="width:100px; background-color:white; color:#00AAE4;" rowspan="2"| '''FI'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#48D1CC;" rowspan="2"| '''Si.Ve-Li.-Ri.Di.-UDC'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#6565FF;" rowspan="2"| '''Id.Si.-Pu.&.Au.'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#0000ff;" rowspan="2"| '''#Di.Be.'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#0000ff;" rowspan="2"| '''FdT-ApS-NcS'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#FFFF00;" rowspan="2"| '''M5S'''
| style="width:100px; background-color:white; color:orange;" rowspan="2"| '''PD'''
| style="width:100px; background-color:white; color:#DC143C;" rowspan="2"| <small>PDR-SF-PSI</small>
| style="width:100px; background-color:white; color:red;" rowspan="2"| <small>C.<br>P.</br></small>
|}
== Anàlisi dû votu ==
Lu votu viri vincituri [[Nello Musumeci]], chi arriniscìu a jiunciri lu centru-destra chi arriva a lu 42,04% di cunsensi. Li listi di la cualizioni tutalizzaru 29 siggi chi cu chiddi di lu listinu riggiunali arriva a 36 siggi, chi rapprisinta la maggiuranza minima di lu parramentu riggiunali a 70 diputati. [[Forza Italia]] migghiura ri picca lu risurtatu di lu [[Elizzioni riggiunali 'n Sicilia di lu 2012|2012]], d'unni havìa pigghiatu lu 12,91% di cunsensi. La [[Lega Nord]], nta la lista cu [[Frati di Talia - Allianza Nazziunali|Frati di Talia]], trasi pi la prima vota nnô parramentu sicilianu supirannu di picca la sogghia di lu sbarramentu. Sicunnu [[Giancarlo Cancelleri]] cu lu 34,65%, candidatu di lu [[Muvumentu 5 Stiddi|Muvimentu 5 Stiddi]] ('''M5S'''). Lu M5S utteni nu ottimu risurtatu aumintannu lu sò cunsensu nna l'isula e vincennu 'n tutti li pruvinci tranni chi a [[Pruvincia di Missina|Missina]], cunfirmmannusi primu partitu cu lu 26,67% di cunsensi. Lu votu disgiuntu premia Cancelleri, chi viri na diffirenza di 200mila vuti cu la lista pruvinciali. Li nùmmari cunfermanu ca l'isulamentu di lu muvimentu riduci li sò ammizioni nnî l'ammitu nazziunali. Nèsci scunfittu da l'elizzioni lu [[centru-manca]], cu lu candidatu Fabrizio Micari ca finisci terzu cu sulu lu 18,65% di cunsensi, cu na diffirenza di 7 punti pircituali cu la sò cualizioni ca pigghia lu 25,40%. Li nùmmari di lu [[Partitu dimucràticu (Italia)|Partitu Dimucràticu]] sunnu li stissi di chiddi di 5 anni n'arreri, nun arrinesci nveci a supirari lu sbarramentu la lista di [[Ncilinu Alfano|Angelino Alfano]], ca si ferma ô 4,18%. [[Claudio Fava]] cu la sò lista supira lu 5% e trasi a l'assimbrea riggiunali. Sulu lu 0,65% pi lu muvimentu nnipinnentista Siciliani Libbiri c'arresta fora lu parramentu.
=== Diffirenza tra lu votu di candidati e chiddi dî listi ===
{| class="wikitable"
|-
!Candidati
!Vuti candidatu
!Vuti listi
!Diffirenza
|-
| align="left" style="background:#0066CC"|'''<span style="color:white">Musumeci</span>'''
| align="center"|830.821
| align="center"|809.121
| align="center"|{{diminuzioni}}21.700
|-
| align="left" style="background:#FFFF00"|'''<span style="color:white">Cancelleri</span>'''
| align="center"|722.555
| align="center"|513.359
| align="center"|{{diminuzioni}}209.196
|-
| align="left" style="background:orange"|'''<span style="color:white">Micari</span>'''
| align="center"|388.886
| align="center"|488.939
| align="center"|{{aumentu}}100.053
|-
| align="left" style="background:red"|'''<span style="color:white">Fava</span>'''
| align="center"|128.157
| align="center"|100.583
| align="center"|{{diminuzioni}}27.574
|-
| align="left" style="background:#a9a9a9"|'''<span style="color:white">La Rosa</span>'''
| align="center"|14.656
| align="center"|12.600
| align="center"|{{diminuzioni}}2.056
|}
==Lijami nterni==
* [[Samprea Riggiunali Siciliana]]
* [[Prisidenti dâ Riggiuni Siciliana]]
* [[Statutu d'autonumìa sicilianu|statutu sicilianu]].
== Lijami di fora ==
*
[https://web.archive.org/web/20180910231050/http://pti.regione.sicilia.it/portal/page/portal/PIR_PORTALE/PIR_LaStrutturaRegionale/PIR_AssessoratoRegionaleAutonomieLocaliFunzionePubblica/PIR_DipAutonomieLocali/PIR_Elezioni Ufficiu elitturali Riggiuni Siciliana]
== Noti ==
<references responsive="1" />
{{Elizzioni 'n Sicilia}}
[[Catigurìa:Elizzioni riggiunali 'n Sicilia]]
b0luvtmlvyilvnaehw5wqryjqerwr4o