Wikipedia scnwiki https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Mèdia Spiciali Discussioni Utenti Discussioni utenti Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiutu Discussioni aiutu Catigurìa Discussioni catigurìa Purtali Discussioni purtali Pruggettu Discussioni pruggettu TimedText TimedText talk Mòdulu Discussioni mòdulu Evento Discussioni evento Rausa 0 129 782918 782882 2026-06-24T20:39:48Z GiovanniPen 22308 782918 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Rausa|nomuufficiali=Ragusa |muttu=Crevit Ragusia Hiblae Ruinis |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=442,37 |abbitanti=71.765 <small>(2004)</small> |dinsita=155 |cumunilimitrofi=[[Ciaramunti]], [[Còmmisu]], [[Giarratana]], [[Muòrica]], [[Muntirrussu]], [[Rusalini]] (SR), [[Santa Cruci Camarina]], [[Scicli]], [[Vittoria]] |cap=97100 |prifissutelefonicu=0932 }} '''Rausa''' è na cità dâ [[Sicilia]] e capuluocu di l'[[Pruvincia di Rausa|omonima pruvincia]]. Lu paisi havi 71.765 abbitanti e si trova a 500 metri supra lu liveddu dû mari ô cori dî [[munti Ibblèi]]. Ricustruita cumpritamenti doppu lu [[tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693]] , oggi è na cità muderna cûn quartieri baroccu, Ibla, ricanusciutu di l'[[UNESCO]] patrimoniu mundiali di l'umanità. Rausanu celibbri fu [[Gian Battista Odierna]], scienziatu e architettu. Attuarmenti lu sindacu eni [[Fidiricu Piccittu]]. [[File:Ragusa-Chiesa-Anime-Purgatorio.JPG|left|thumb|La chiesia dê animi dû Purgatoriu a Rausa Ibla.]] == Giamillaggi == *[[Image:Flag of United States.svg|20px|border]] '''[[Little Rock]]''' - [[Stati Uniti di Mèrica]] *[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''[[Milanu]]''' - [[Talia]] *[[Image:Flag of Romania.svg|20px|border]] '''[[Rădăuţi]]''' - [[Rumanìa]] *[[Image:Flag of Malta.svg|20px|border]] '''[[Mosta]]''' - [[Malta]] *[[Image:Flag of Paraguay.svg|20px|border]] '''[[Asunción]]''' - [[Paraguay]] *[[Image:Flag of Croatia.svg|20px|border]] '''[[Rausa (Croazzia)|Rausa]]''' - [[Croazzia]] == Talìa puru == * [[Parrata rausana]] * [[Turciniuna]] (piattu tìpicu rausanu) [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] q6krlrq8q8zozl88oubceqlb9yclq5o Spaccafurnu 0 130 782914 782878 2026-06-24T20:36:02Z GiovanniPen 22308 782914 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Spaccafurnu|nomuufficiali=Ispica |riggiuni=Sicilia |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=113,5 |abbitanti=16000 (giugnettu 2015, ISTAT) |dinsita=127 |cumunilimitrofi=[[Muòrica]], [[Nuotu]] (SR), [[Pachinu]] (SR), [[Puzzaddu]], [[Rusalini]] (SR) |cap=97014 |prifissutelefonicu=0932 |situufficiali = }} '''Spaccafurnu''' è na cità di 16.000 abbitanti a 30 chilòmitri di [[Rausa]] e 50 di [[Sarausa]], canusciuta puru cu lu nomu italianu '''Ìspica'''. L'abbitanti si chiàmunu ''spaccafurnàri''. Si trova a 170 metri supra lu liveddu dû mari e lu tirritoriu, quasi tuttu campagni, cumprenni [[Santa Maria dû Fucaddu]] cû 10 chilòmitri di spiaggia, la [[Marza]], li [[pantanu di Longarini|pantana di Longarini]] e l'[[isula dî Puorri]]. == Econumìa == L'econumìa di Spaccafurnu si basa principarmenti supra l'agricultura. Li campagni prudùciunu [[pummaroru]], [[carota|caroti]], [[carciofulu|carciofuli]]. Sti tri prudotti sunnu espurtati ntî tutta l'Italia e all'estiru. Si pruduciunu macari [[uliva|ulivi]], [[racina]], [[mennula|mennuli]], [[granu]], [[mais]]. Lu turismu, attività chi havi granni putinzialità si limita a na riti di agriturismu criata ntî l'urtimi anni, e chi valurizzanu nu tipu di visitaturi ntirissatu â natura e all'architittura. Lu turismu balniari si limita essenziarmenti ê visitatura forasteri di uriggini spaccafurnara. Quarchi stabbilimentu privatu, chi gistisci circa 5% dâ lunchizza dî spiaggi, assicuranu puru na parti di turimu balniari di tipu classicu. == Storia == Lu tirritoriu di Ìspica è abbitatu di l'èbbica dû bronzu. Li grutti scavati ntâ [[timpa]] sunnu na tistimunianza eloquenti di st'èbbica. Una di sti grutti è canusciuta comu la grutta di [[S.Ilariuni]], unni, secunnu la liggenna, lu santu vissi in eremitaggiu versu lu [[330]]. [[File:25I.jpg|thumb|left|Na vista panoràmica di Spaccafurnu]] Lu primu documentu scrittu unni la cità è muntuvata è na ''bolla'' dû [[1093]] dû [[papa]] [[Urbanu II]], unni sunnu fissati li cunfini dî diòcesi, e la cità di ''Isbacha'' è assignata a diòcesi di [[Sarausa]]: la vicina cità di Notu avìa statu libbirata dû duminiu mussulmanu sulu dû anni prima. Ntê sèculi chi sigueru, la cità è muntuvata cu li noma di ''Ispicae fundus'', e poi di ''Spaccaforno'' (in italianu). Ntô [[1935]], la cità cancia lu nomu ufficiali di Spaccaforno a Ìspica. Quarchi annu doppu, lu [[10 di giugnettu]] [[1943]] duranti la [[secunna guerra munniali]], Spaccafurnu e Pachinu foru lu tiatru di nu [[Secunna guerra munniali (Opirazzioni Husky)|sbarcu alliatu]], chi libbirau la zona di l'occupazzioni tudisca. Fu chistu unu di l'episodî ditirminanti di l'avanzata alliata pi la libbirazzioni italiana. == Architittura == Li monumenti principali di caràttiri non riliggiusu sunnu lu palazzu Brunu, chi è sedi dû cumuni; lu parcu archeològgicu dâ Forza, li grutti di S. Marcu, d'èbbica paleocristiana. Li monumenti principali di caràttiri riliggiusu sunnu li chiesî di S. Marìa cu la chiazza semicirculari, òpira di l'architettu [[Vincenzu Sinatra]], dâ Nunziata, la Matrici, lu cunventu e la chiesia dû Càrmunu, e lu cunventu e la chiesia di Gghièsu e riflèttunu tutti lu stili baroccu chi fu aduttatu doppu lu [[Tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693|tirrimotu dû 1693]] . L'architittura dî casi e dî palazzi di l'inizziu dû [[sèculu XX|vintèsimu sèculu]] è nu bonu esempiu di Liberty. == Nasceru a Spaccafurnu == * [[Maria Crucifissa Curciu]], biata dâ [[Chiesa Cattòlica Rumana]]. * [[Salvu Mònica]], pitturi e scurturi. == Tradizzioni == * 19 marzu, Festa 'rî San Giuseppi: ''Sagra 'rô Pani''. * [[24 di austu]], San Vartulumeu, Fisteggiamenti. == Talìa puru == *[[Cava r'Ispica]] == Lijami di fora == *[http://www.comune.ispica.rg.it/ Situ ufficiali di Spaccafurnu] *[https://web.archive.org/web/20041211024359/http://www.annunziata-ispica.it/ Arciconfratèrnita dâ Nunziata] *[https://web.archive.org/web/20080301221046/http://www.confrati-santamaria.it/ Confratèrnita di Santa Maria Maggiore] *[https://web.archive.org/web/20060509014626/http://www.copai.it/interventi/13.htm Catacummi San Marcu (situ COPAI)] {{Artìculu dâ simana|24 di aprili| 2008}} [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] 4w40zu46ibk56zpqz080cnf450gzuel Puzzaddu 0 210 782917 782881 2026-06-24T20:39:03Z GiovanniPen 22308 782917 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Puzzaddu|nomuufficiali=Pozzallo |muttu=Secundis ventis |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=14,94 |abbitanti=17.688 |dinsita=1.263 |cumunilimitrofi=[[Spaccafurnu]], [[Muòrica]] |cap=97016 |prifissutelefonicu=0932 |situufficiali = }} '''Puzzaddu''' (ca certi voti veni chiamatu '''U Puzzaddu''', 'n talianu '''Pozzallo''') è nu paisi di 15000 abbitanti ca s'affaccia ntâ costa sud dû [[mari Meditirràniu]], a 35 chilòmitri di [[Rausa]] e 65 di [[Sarausa]]. Na vota era sulu nu paisi di piscatura, duminatu di na turri, la [[turri Cabrera]], pi l'avvistamentu dê [[saracini]], ca versu ô 1500 vìnniru spissu nnê costi siciliani pi mèttiri a ferru e [[focu]] î villaggi dâ costa. Oggi lu Puzzaddu è na cità ca si sviluppa principalmenti grazzi ô [[turismu]] e ô portu, ca è lu principali cullicamentu pi l'[[arcipèlacu]] di [[Malta]]. Nu pirsunnaggiu llustri dô Puzzaddu fu [[Giorgiu La Pira]]. [[Image:Pozzallo-TorreCabrera.JPG|thumb|left|400px|La [[Turri Cabrera]] ô Puzzaddu]] Na bedda assuciazzioni ca c'è ô Puzzaddu è â [[banna (musicali)|banna]] "[[Vincenzu Bellini]]" ca offri ê [[picciottu|picciuotti]] n'oppurtunità, chidda di sunari e capiri comu liegghiri e scriviri â [[musica]]. Ô Puzzaddu s'attrova unu dî principali centra italiani pi l'accuglienza di l'immigrati clannistini agghicati via mari. Ntâ costa puzzaddisa, a l'estremu sud di l'[[Italia]], sbarcunu ognui tantu barcuna di clannistini, ma puru li clannistini agghicati ntî tutta la costa tra Vittoria e Portupalu, vennu smistatu ntô centru d'accuglienza puzzaddisi. [[Catigurìa:Cità custeri]] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] 3f7jqdqsteto7wz6wh7orca3amm9yyc Palermu 0 267 782907 782555 2026-06-24T20:10:34Z GiovanniPen 22308 fix infobox 782907 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Palermu|nomuufficiali=Palermo |mmaggini=Palermo-Stemma.svg |muttu= Senatus Populusque Panormitanus |pruvincia=[[Pruvincia di Palermu|Paliemmu]] (PA) |riggiuni=Sicilia |superfici=158,88 |abbitanti=624.848 |dinsita=4.188,28 |cumunilimitrofi=[[Parcu]], [[Belmunti Minzagnu]], [[Ficarazzi]], [[Ìsula (Palermu)|Ìsula]], [[Musulumeli]], [[Murriali]], [[Turretta (Palermu)|Turretta]], [[Villabbati]] |cap=90121-90151 |prifissutelefonicu=091 }} {{quote|''Beḍḍa e granni citati, lu massimu e zizzu suggiornu [...] Palermu cci àvi palazzi di tanta biḍḍizza ca li passijaturi si mèttinu 'n caminu mossi di la nòmina di la magnificenzia ca cca arrijàla l'architittura, lu travagghiu sapuritu, l'urnamentu di tanti piḍḍirini attruvati di l'arti.|[[Edrisi]], giògrafu e caminanti àrabbu, di: "U dilettu pi cu' si diverti a firrijari u munnu"''|}} '''Palermu''' (o '''Palìajmmu''' 'nta la parrata di la zona) è la capitali di la Sicilia, havi na pupulazzioni di 624.848 abbitanti (datu di lu [[2025]]), è la quinta citati d'[[Italia]] pi pupulazzioni doppu [[Roma]], [[Milanu]], [[Nàpuli]] e [[Turinu]] e la 30esima citati 'nta l'[[Europa]]. Cunzidirannu la so' [[Ària (supirfici)|ària]] mitrupulitana, lu so' [[nùmmuru]] d'abbitanti acchiana a 1 192 726, la so' ària mitrupulitana cunta li 27 cumuni di la so' [[Pruvincia di Palermu|pruvincia]]. È la citati principali e lu capulocu cunòmicu e amministrativu di l'umònima pruvincia e di la [[Sicilia]]. Arricogghi munumenta di tutti li pirìudi stòrichi a cuminzari di li [[Fenici|Finici]] 'nzinu a li nostri jorna. Pi chistioni curturali, artìstichi e cunòmichi ha statu 'ntra li maggiuri citati di lu [[Miditirràniu]] e oi è 'ntra li principali citati turìstichi di la riggiuni e di la nazzioni. == Storia == [[File:Palermo_panorama.JPG|thumb|300px|left|Panurama di Palermu]] L'[[Ària (supirfici)|ària]] unni ora c'è la citati di Palermu vinni abbitata già nnâ [[pristoria]], nfatti nta lu [[Munti Piddirinu]] s'attròvanu tistimunianzi di pupulazioni pristòrichi, n particulari li graffiti ca lassaru d'intra li [[grutta|grutti]]. Palermu la funnaru nnâ l'[[Sèculu VIII a. C.|uttavu sèculu a.C.]] li [[Finici]], ntornu a na nzinatura naturali e ntô menzu di dui [[ciumi]], lu [[Kemonia]] e lu [[Papireto]], nnâ Sicilia nord-uccidintali. Palermu arristò finicia finu a la [[Prima Guerra Pùnica]] ([[264 a.C.|264]]-[[241 a.C.]]), quannu la [[Sicilia]] cadìu sutta lu putiri [[Roma|rumanu]]. Stu piriudu fu unu dî cchiù tranquilli di la sò storia, sutta l'amministrazzioni pruvinciali di [[Sarausa]]. Lu nomu finìciu era ''Zîz'', ma li [[Greci antichi|grechi antichi]] la chiamaru '''Panormos''', ca veni a diri ''tuttu portu''. Quannu lu [[Mperu Rumanu]] si spartìu, la Sicilia, e macari Palermu, addivintaru parti di lu [[Mperu Bizzantinu]]. La situazzioni stetti accussì n' finu [[seculu IX|nonu sèculu]], quannu li [[Mussurmanu|Mussurmani]] nvàsirù l'[[Africa]] sittintriunali e appoi la Sicilia; iddi pigghiaru Palermu nnû [[831]] e lu restu dâ Sicilia nnû [[965]]. Li Mussurmani canciaru la capitali di la Sicilia di Sarausa a Palermu (ca pigghiò lu nomu di '''Balarm'''), e accussì idda addivintò pâ prima vota ntâ sò storia la citati dâ Sicilia cchiù mpurtati pù cummerciu e pâ curtura; li funti dìcinu ca la citati avìa chiàssai di 300 [[muschèa|muschèi]] e dìcinu macari ca era n'èbbica di pruspiritati e li [[Cristianu (cridenti)|cristiani]] e l'[[Ebbreu|ebbrei]] putìanu campari n paci, ô ciancu l'unu cu l'àutru, nnâ stissa citati. Doppu 200 anni arrivaru li [[Nurmanni]] (pricisamenti nnû [[1071]]) e n picca tiempu cunquistaru la citati e tutta l'[[ìsula]]. Palermu arristò la capitali e, sparti, addivintò capitali di lu mperu. Doppu li [[Nurmanni]], vìnniru li [[Svevi]] di lu [[1194]] nzinu a lu [[1266]]; la citati àppi lu cchiù àutu splinnuri cu l'arrivu di lu Mpiraturi [[Fidiricu II di Hohenstaufen|Fidiricu II]] nnû [[Seculu XIII|tridicèsimu sèculu]], ca, a la sò morti, si fici accrozzar' nnâ [[Cattidrali di Palermu]]. Appoi vìnniru li [[Angiò|Angioini]], di lu [[1266]] nzinu a lu [[1282]] (ca spustaru la capitali a [[Nàpuli]], picchì chissa era na citati cchiù facirmenti gistìbbili e non suggetta a rivorti, comu anveci era Palermu); vìnniru appoi l'[[Sicilia (èbbica aragunisa)|Aragunisi]] di lu [[1282]] nzinu a lu [[1500]] e doppu li [[Sicilia (èbbica spagnola)|Spagnoli]]. Ntô [[1713]] la citati veni pigghiata di li [[Sicilia (èbbica burbònica)|Burbona]], ca spustaru la capitali a Nàpuli n manera difinitiva, e accussì arresta nzinu ô [[1860]] cu la [[Sicilia (èbbica cuntimpurània)|mmasioni dâ Sicilia]] fatta dî piemuntisi, cumannati di [[Giuseppi Garibbaldi|Garibbaldi]]. Di stu mumentu li ntiressi ecunòmichi e pulìtichi s'arrassaru dâ citati, ca avìa stata mpurtanti nzinu a ddù mumentu. Pi unurari l'[[Unità d'Italia|unitati taliana]], lu cumuni di Palermu accumincia la custruzzioni di granni òpiri architittònichi, tra chisti lu tagghiu dâ [[Via Roma (Palermu)|Via Roma]] e la custruzzione di li dui [[tiatru|tiatri]] cchiù mpurtanti dâ citati: lu [[Tiatru Massimu (Palermu)|Massimu]] e lu [[Tiatru Politeama (Palermu)|Politeama]]. <big>'''Tàlìa macari'''</big> * [[Vespri siciliani]] * [[Rivuluzzioni ndipinnintista siciliana dû 1848]] * [[La rivorta dû 7 e menzu di Palermu]] == Pupulazzioni == L'evuluzzioni di lu nùmmiru d'abbitanti di Palermu: {|style="width: 75%; align:top" |- |valign=top| * '''1550''': 55.000 ca. * '''1853''': 185.000 ca. * '''1861''': 199.911 * '''1871''': 223.689 * '''1881''': 244.898 * '''1901''': 309.566 |valign=top| * '''1911''': 339.465 * '''1921''': 397.486 * '''1931''': 379.905 * '''1936''': 411.879 * '''1951''': 490.692 * '''1961''': 587.985 |valign=top| * '''1971''': 650.645 * '''1981''': 701.782 * '''1991''': 698.556 * '''2001''': 686.722 * '''2004''': 679.730 * '''2007''': 663.173 |} Palermu è l'ùnica granni citati taliana ca di lu [[1971]] a lu [[2001]] aumintò lu sò nùmmaru d'abbitanti. Palermu, nnû [[2007]], arrisurtò la quinta citati d'Italia, ntra tutti li 103 citati capulochi di pruvincia, pi la pircintuali di pupulazzioni juvanili (15-29 anni) cchiù àuta: 21,2 %. == Li quartera == === Li quattru mannamenti - Li quartera stòrichi === [[File:4 mandamenti.jpg||thumb|right|200px|Cartina dû centru stòricu di Palermu]] Lu centru stòricu di Palermu (prima circuscrizzioni), currispunnenti a chidda ca a l'èbbica era la citati d'intra a li mura cincucinteschi, è spartutu di dui strati ca s'ancrocianu a li [[Quattru canti (Palermu)|Quattru canti]] e vannu a criari a "la cruci barocca" (chiamata macari lu "Tiatru dû Suli"), la [[Via Maqueda (Palermu)|via Maqueda]] e [[Lu Càssaru (Palermu)|Lu Càssaru]]. Sti dui strati crìanu quattru quartera stòrichi accanusciuti comu a li ''quattru mannamenti'': * ''' La [[Kavusa]]''' o Mannamentu Tribunali, * ''' La [[Loggia]]''' o Mannamentu Castellammari, * ''' Lu [[Seralcadi]]''' o Û Capu o Mannamentu Munt'i Pietà, * ''' [[Briarìa]]''' o Mannamentu Palazzu Riali. Sti quartera foru sistimati ntê sèculi passati: la prima trasfurmazzioni vinni fatta nnû [[1600]] cô tagghiu dâ [[Via Maqueda (Palermu)|via Maqueda]], ca criò la ''cruci barocca''; la sucunna vinni fatta nnû [[1885]] cû tagghiu dâ [[Via Roma (Palermo)|Via Roma]]. === Frazzioni === Palermu havi diversi frazzioni; li cchiù mpurtanti sunnu [[Munneddu]] e [[Sferracavaddu]]. Sti frazzioni s'attròvanu tutti dui nta la parti nord di la citati e ntî la zona custera. N'àutra frazzione di Palermu è Baida, ca s'attrova supra la citati: é nicaredda, ma assai tranquilla n cunfrontu a ddu caos dâ citati. == Istruzzioni == [[Immagine:Palermo-Palazzo-Chiaramonte-bjs2007-01.jpg|thumb|right|200px|Palazzu Steri, sedi dô ritturatu di l'[[Univirsitati di li studi di Palermu]] ]] * '''[[Univirsitati di li studi di Palermu]]''', funnata nta lu [[1805]], cu oltri 62 mila iscritta, eni una di li cchiu ranni univirsitati taliani e cumprenni li siguenti facultati: ** Scenzi dâ Furmazzioni ** Lettiri e Filusofia ** Lieggi ** Ngigniria ** Iconumia ** Scenzi Matimatichi Fisichi e Naturali ** Scenzi Pulitichi ** Architittura ** Miricina e Chiruggia ** Fammacia ** Aggraria ** Scenzi Mutorie * '''[[LUMSA|LUMSA - Libbira Univirsitati Maria Santissima Assunta]]''' eni n'atineu privatu cu sedi principale a [[Roma]] e prisenti a Palermu cu li siguenti facultati: ** Scenzi dâ Furmazzioni ** Giurisprudenza * '''[[Facultati Tiuloggica di Sicilia "San Giuvanni Ivangilista"|Facultati Tiuloggica di Sicilia San Giuvanni Ivangilista]]''' * '''[[Cunsirbatoriu di Musica "Vincenzu Billini"|Cunsirbatoriu di Musica Vincenzu Billini]]''' * '''[[Accademia ri Beddi Arti (Palermu)|Accademia di Beddi Arti ri Palermu]]''' * '''[[Istitutu supiriori di giurnalismu (Palermo)|Istitutu Supiriori di Giurnalismu di Palermu]] * '''[[Scola Nazziunale di Cinema]]''' - '''[[Centru Spirimentali di Cinematoggrafia]]''' (si sta rapiennu nu futuru) === Istituti ntirnazziunali pa diffusioni di la lingua e di la cultura === * '''[[Sucitati Danti Alighieri]]''' - [[Lingua taliana]] * '''[[Goethe-Institut]]''' - [[Lingua tidesca]] * '''[[Instituto Cervantes]]''' - [[Lingua spagnola]] * '''[[Centre Culturel Français]]''' - [[Lingua francisi]] === Ricecca === * '''[[ISMETT|ISMETT - Istitutu Miditirraniu pi li Trapianti e Tirapii ccu Ghiauta Spicializzazioni]]''' ==== Strutturi di lu [[CNR|Cunsigghiu Nazziunali di li Ricerchi]] prisenti a Palermu ==== * '''[[Istitutu di biumidicina e d'immunologgia muleculari "Albertu Monroy"]]''' * '''Articulazzioni tirrituriali di l'istitutu''' ** Istitutu di càrculu e rita cchiu gghiauti pristazziona ** Istitutu di sturi supra li sistema ntelliggenti pi l'autumazzioni ** Istitutu pi lu studiu di matiriala nanustrutturati ** Istitutu di ginetica viggitali ** Istitutu pi li ticnuloggii didattchi ** Istitutu di biufisica == Monumenta == La citati di Palermu è china di monumenta di li diffirenti èbbichi e stili architittònichi. Li principali sunnu: [[Mmàggini:Palermo palazzo normanni.jpg|thumb|right|Palazzu Riali]] [[Mmàggini:Palermo-Zisa-bjs-1.jpg|thumb|right|Zisa]] [[Mmàggini:Palermo BW 2012-10-09 12-04-52.jpg|thumb|right|Cattidrali]] [[Mmàggini:Palermo-San-Giovanni-bjs-2.jpg|thumb|right|San Giuvanni di l'Erimiti]] [[Mmàggini:Chiesa di San Cataldo in Palermo.jpg|thumb|right|San Cataldu]] [[Mmàggini:Palermo-Teatro-Massimo-bjs2007-03.jpg|thumb|right|Tiatru Màssimu]] [[Mmàggini:Palermo Teatro Politeama BW 2012-10-09 16-44-27.jpg|thumb|right|Tiatru Politeama]] [[Mmàggini:Palermo_piazza_pretoria.jpg|thumb|right|Funtana Pritoria]] [[Mmàggini:Palermo-Harbour-bjs-1.jpg|thumb|right|Portu]] * Palazzi: ** [[Palazzu dî Nurmanni|Palazzu Riali]] ** [[Palazzu Valguarnera-Gangi]] ** [[Palazzu Mirtu]] ** [[palazzu Steri|Palazzu Chiaramunti-Steri]] ** [[Palazzu Sclàfani]] ** [[Palazzu di li Posti]] * Musei: ** [[Palazzu Abatellis]] ** [[Museu di li Mariunetti]] ** [[Museu Archiulòggicu Riggiunali A. Salinas]] * Casteddi: ** [[La Zisa]] ** [[La Cubba]] * Chiesi: ** [[Cattidrali di Palermu|Cattidrali]] ** [[San Giuseppi dî Teatini]] ** [[Chiesa di Gesù (Palemmu)|Chiesa di Gesù]] a [[Casa Prufessa]] ** [[Chiesa di San Cataldu|San Cataldu]] ** [[La Marturana]] ** [[San Giuvanni di l'Erimiti]] ** [[La Maggiuni]] ** [[Chiesa di Santa Catarina|Santa Catarina]] ** [[San Franciscu d'Assisi]] ** [[Oratoriu di San Lorenzu]] ** [[Oratoriu dû Rosario di San Dumìnicu]] ** [[Santa Maria dû Spàsimu]] ** [[Sant’Austinu]] * Tiatri: ** [[Tiatru Màssimu]] ** [[Tiatru Politeama]] ** [[Tiatru Biunnu]] * Funtani: ** [[Funtana Pritoria]] ** [[Funtana dû Geniu]] == Trasporti == === Trasporti urbani === Lu trasportu urbanu è fattu dâ metropulitana e di l'[[autubussu|autubussi]]. ==== Metropulitana ==== La [[Metropulitana di Palermu]], gistita di l'[[AMAT]] e di l'[[FS]], utilizza li binari dû passanti ferruviariu e havi dui lìnii. ** La '''lìnia A''' havi 14 stazzioni: ''Stazzioni Cintrali, Vespri-Policlìnicu, Palazzu Riali-Orleans, Notarbàrtulu, Francia, San Lorenzu-Colli, Cardillu-Zen, Tummasu Natali, Ìsula di li Fìmmini, Capaci, Capaci-Turru Ciachea, Carini, Pirainetu, Ariuportu Falcone-Borsellino''. Lu pruggettu pi l'ampliamentu dâ lìnia A, cumprenni la cutruzzioni di novi firmati: ''Ruccella, Brancacciu risidinziali, Guadagna, Palazzu di Giustizzia, Lolli, Lazziu-Ristivu, Belgiu, La Malfa, Sferracavaddu''. La lìnia A camina di li 4:45 nzinu a li 22:00 agghiri a l'Ariuportu, e di li 5,30 nzinu a li 23,00 ammeri la Stazzioni Cintrali, tutti li jorna dâ simana e fà menu cursi nnû fini simana. A la fini dî travagghi (ca foru accuminciati lu [[22 di frivaru]] [[2008]]) lu sirvizziu dê cursi addiventa ogni 5/10 minuti. ** La '''lìnia B''' havi 4 stazzioni (Notarbàrtulu, Mpiraturu Fidiricu, Fera, Giachery). Li travagghi pâ '''lìnia B''' ca foru appartati, privèdunu la rializzazzioni di 4 novi firmati: ''Portu, Politeama, Malaspina-Catania, Lazziu-Libbirtati''. La Lìnia B camina di li 6:40 nzinu a li 20:40, sulu nni li jorna firiali. A la fini dî travagghi lu trenu passa ogni 5 minuti. ==== Autubussi ==== Lu trasportu citatinu supr'â umma è fattu di l'[[AMAT]]. Li lìnii di l'[[autubussu|autubussi]] firrìanu pi tutta la citati e agghìcanu macari finu a nu pocu di cumuna cchiù vicini. L'urarî vannu di li 4:00 di matina nzinu a menzanotti. Li lìnii N1 e N2 sù lìnii nutturni e camìnanu di li 23.00 finu a li 4.00. Lu capu-lìnia s'attrova nnâ zona "Passu di Rìganu" . Chiossai di li autubussi tradizziunali, ci nni sù àutri n virsioni graputa, ca vènunu utilizzati ntâ [[stati]] pi cullicari lu centru a [[Munneddu]]. ==== Trammi ==== Li lìnii dû [[trammi]] sunnu n custruzzioni e quannu finìsciunu li travagghi ci sù appoi dui capulìnii, unu nnâ zona Ruccedda e unu nnâ zona [[Brancacciu]], cursìi prutetti e 3 lìnii: * La '''lìnia 1''' ca servi a cullicari la zona di [[Brancacciu]] câ [[Stazzioni di Palermu Cintrali|Stazzioni Cintrali]], cu nu passaggiu ogni 5 minuta. * La '''linea 2''' ca veni a cullicari la [[Stazzioni di Palermu Notarbartolo|Stazzioni Notarbàrtulu]] câ zona di [[Burgu Novu (Palermu)|Borgu Novu]], cu passiggi ogni 10 minuta. * La '''linea 3''' và a cullicari la [[Stazzioni di Palermu Notarbartolo|Stazzioni Notarbàrtulu]] a la zona di [[San Giuvanni Apòstulu (quarteri)|CEP San Giuvanni Apòstulu]] passannnu pô Cursu Calatafimi, cô passaggiu dû mezzu ogni 10/20 minuta. ==== Mitrupulitana leggia ==== Ha statu pruggittata la custruzzioni dâ mitrupulitana leggia supra umma cu menzi sinza piluta. Dui linii avrìanu a pàrtiri di la rutunna dâ strata Oreto supra [[Viale Regione Siciliana|strata Riggiuni Siciliana]] e avrìanu a agghicari n [[Munneddu]], cu pircursi diffirenti. Li treni avrìanu a passari unu pi 3 minuta e li stazziuni prividuti sunnu: Svincolo oreto; Oreto sud; Oreto nord; Piazza Giulio Cesare; Piazza Borsa; Teatro Massimo; Politeama; Archimede; Notarbartolo; Sciuti; Empedocle Restivo; Alcide De Gasperi ;Stadio; Libertà-Lazio; Via D'annunzio; Aldisio; Lanza Scalea; Villa adriana; ZEN San Filippo Neri; Tommaso Natale; Piano Verde; Partanna-Mondello. ==== Pisti ciclabbili ==== Sunnu prisenti dui pisti ciclàbbili di 7 chilometri: una passa allatu a lu mari e l'àutra purta di lu mari (zona portu) nzinu a la strata Riggiuni Siciliana. === Autustrati === La citati di Palermu è culliata, grazzi a la circunvaddazziuni o [[Viale della Regione Siciliana|strata Riggiuni Siciliana]] (cu 2 cursii pi sensu di marcia, cchiù li cursii d'emirgenzia), a 4 autustrati: * '''[[Autustrata A19|A19]]''': cullìa Palermu cu [[Catania]], nun si paga, attravirsa arii cu picca abbitanti. Nnaugurata di l'[[ANAS]] ntô [[1975]], havi nu record: lu viaduttu cchiù longu d'Italia, ca va a sèrviri comu svinculu pi [[Enna]]. * '''[[Autustrata A20|A20]]''': cullìa Palermu cu [[Missina]], si paga, parziarmènti accabbata ntô [[2005]]. Ntô [[2006]] passaru di sta autustrata cchiù di 21 miliuna di autuveiculi. * '''[[Autustrata A29|A29]]''': cullìa Palermu cu [[Mazara del Vallo]] n pruvincia di [[Trapani]], nun si paga. Manca di arii di sirvizziu. * '''[[Autustrata A29|A29 dir]]''': na parti dâ [[A29]] cullìa Palermu cu [[Trapani]]. La pruvincia havi pruggittatu na nova tanginziali cchiù di fora rispittu a Palermu, ca avissi a cullìari li autustrati [[Nord]] cu chiddi a [[Sud]], jiennu di [[Villabbàti]] a l'[[Aeroporto di Palermo-Punta Raisi]]. [[Mmàggini:Palermo-Airport-bjs2007-01.jpg|thumb|200px|[[Aeroporto di Palermo-Punta Raisi]]]] === Ariuporti === * '''[[Ariuportu di Palermu-Punta Raisi]]''', lu nomu ufficiali ha statu canciatu n '''Aeroporto Falcone e Borsellino''': è lu nonu scalu talianu pi nùmmaru di passiggeri (4.511.000 ntô [[2007]]<ref>{{cita web|url=http://www.assaeroporti.it/fin.asp|titolo=Dati da Assaeroporti|accesso=}}</ref>), s'attrova a circa 35&nbsp;km di Palermu ntâ dirizziuni [[Trapani]]. Ntô [[2008]] era ancora n fasi di allascamentu, pittantu avrìa a passari di 35.000 mq di spazzi pi li passiggeri di ora a 100.000 mq. * '''[[Ariuportu di Palermu-Vuccadifarcu]]''': ex-ariuportu militari, ntô [[2005]] l'ariuportu addivintò civili. S'attrova dintra a la citati e è usatu pi vuli riggiunali. === Porti === [[Mmàggini:Porto acquasanta.jpg|thumb|250px|right|[[Porto dell'Acquasanta (Palermo)|Porto turistico dell'Acquasanta]]]] * '''[[Porto di Palermo|Porto Civile]]''': è ntra li cchù granni porti dû [[Miditirraniu]] pi passiggeri e merci. Lu nùmmaru di passiggeri ntô [[2007]] fu di 2.400.000, cu nu ncrimentu dû 30% rispittu a lu annu [[2006]]. È lu sestu portu talianu pi trafficu di passiggeri nta li navi di crucera cu 470.000 passiggeri ntô [[2007]]<ref>{{cita web|url=http://www.ttgitalia.com/pagine/news_Il_porto_di_Palermo_chiuder%C3%A0_il_2007_con_2,4_milioni_di_pax.aspx?id_news=234328&idx=0&L=IT|titolo=Traffico Portuale di Palermo|accesso=}}</ref>. * '''[[La Cala]]''': uno dei cchù vecchi porti attivi nnù munnu, fu fattu nnù [[VIII seculo a.C.]]. * '''[[Porto dell'Arenella (Palermo)|Arenella]]''': s'attrova sottu [[Monti Piddirino]], era un portu pi piscatura ora addivintò porto turistico. * '''[[Porto di Sferracavallo|Sferracavallo]]''': è macari oggi un portu pi piscatura. * '''[[Porto di Mondello|Mondello]]''': era un portu di piscatura ora è macari porto turistico * '''[[Porto dell'Acquasanta (Palermo)|Acquasanta]]'''. * '''[[Fossa del Gallo]]'''. * '''[[Porto dell'Addaura]]'''. * '''[[Porto di Sant'Erasmo (Palermo)|Sant'Erasmo]]'''. * '''[[Porto della Bandita|Bandita]]'''. === Firruvìa === [[Mmàggini:StazioneFS Palermo.JPG|thumb|250px|right|[[Stazzioni di Palermu Cintrali|Stazziuni Cintrali]]]] Li principali stazziuni di Palermu sunnu: * '''[[Stazzioni di Palermu Cintrali|Stazziuni Cintrali]]''': custruita nta la fini dû [[XIX secolo]], a la fini dâ guerra munniali furu custruita àutri dui chiani cu stissu stili [[neoclassicismo|niuclassicu]] di la basi. Ntô stissu pirìudu furu costruiti li penzilini ncapu a li binari pi sustituìri dd'àutri distrutti duranti la guerra. Accamora ([[2009]]) havi 12 binari e dintra s'attruvanu putìi e lochi laschi pi pistiari. * '''[[Stazzioni di Palermu Notarbartolo|Stazziuni Notarbartolo]]''': custruita ntî li [[anni 1970|anni '70]] pi sèrviri la nova zona Nord dâ citati. La furma è assai particulari picchì la struttura dâ stazziuni è ntû liveddu dâ strata, mentri li binari s'attruvanu cchiù sutta. Havi 7 binari. Dintra cci sunnu lochi pi pistiari e putìi vari. Ntô [[2008]] accuminzaru a travagghiari pi rènniri cchiù muderna la struttura e pi custruiri nu centru cummirciali. * '''[[Stazzione di Palermo Lolli|Stazziuni Lolli]]''': fu costruita nta la fini dû [[XIX secolo]] grazzi la nizziativa di arcuni nòbbili di Palermu pi culliàrisi cu la zona di [[Trapani]] china di campi agriculi, ha stata chiusa ntâ mitati dû sèculu XX e accamora è abbannunata. Ha statu prisintatu nu chianu pi ricupirari lu mmùbbili, macari comu nova stazziuni o frimmata pi la futura mitrupulitana. * '''[[Stazziuni Orleans]]''': costruita ntô [[2001]], s'attruva sutta a lu liveddu stratali. Utilizzata comu frimmata dâ mitrupulitana, è misa nnâ pusizzioni faurìuli a lu tràfficu dû travagghiu. Nfatti s'attruva casi appressu a l'[[Universitati di Palermu]], a lu [[Palazzo dei Normanni]] e a una di li cchiù mpurtanti chiazzi dâ citati [[Piazza Indipendenza (Palermo)|Chiazza Nnipinnenza]]). == Sport == ==== Palluni ==== * La principali squatra di càuciu è il<nowiki>'</nowiki>'''[[US Palermu|Palermo Football Club]]''', funnata comu sula squatra dâ citati ntô [[1898]] e funnata arreri ntô [[1987]], canusciuta comu '''Palermu''', li sò culura sunnu rusa e nìuru; joca ntâ [[Seria B (palluni)|Seria B]]. La squatra usa lu [[Stadiu La Favurita di Palermu|Stadiu Renzo Barbera]]. Àutri squatri, menu mpurtanti picchì jocanu n catigurii nfiriuri, sunnu: la '''[[Fincantieri Cauciu|Fincantieri]]''' e la '''[[Panormus Cauciu|Panormus]]'''. * Dui mmeci li squatri di càuciu fimminili: li [[Aquile Palermo ACF]] e la [[Polisportiva Ludos Palermo]], ca jocanu ntâ [[Seria A2 (palluni fìmminili)|Seria A2]]. ==== Cursi autumubbilistichi ==== * [[Targa Florio]]: arresta la cchiù antica cursa di machini dû munnu. Nzinu a li anni '70, cursa valida pi lu campiunatu munniali, doppu trasfurmata n rally di mpurtanza ntirnazziunali. ==== Ciclismu ==== * Ntô maju dû [[1930]] la sicunna tappa dû [[Giro d'Italia]] (''Firriata d'Italia'' n [[lingua siciliana|sicilianu]]) accabbò n Palermu. * Lu [[12 di maiu]] [[1986]] la prima tappa dû Giro d'Italia (cronometru) fu n Palermu. * Lu [[30 di maiu]] [[1993]] l'uttava tappa dû Giro d'Italia accabbò n Palermu. * Lu [[10 di maiu]] [[2008]] di Palermu partìu lu Giro d'Italia. ==== Puggilatu ==== * [[Nino Castellini]] ha statu unu di li cchiù granni pùggili dâ boxe taliana e siciliana; a 25 anni era già campiuni talianu superwelter, avìa statu lu prutagunista n dui campiunati munniali ([[1970]] e [[1972]]) e avìa participatu a li [[Olimpiadi di Monaco]]. Murìu nnû ncidenti stratali ntâ [[A29|Palermo-Punta Raisi]] lu [[26 di austu]] dô [[1976]]. * [[Michele Orlando]], campiuni [[Europa|europeu]] [[2008]] di li pisi welter, è urigginariu dû quarteri [[Noce (quartiere)|Nuci]] e manteni àuta la tradizzioni puggilistica siciliana ntî ring d'Europa e di tuttu lu munnu. ==== Canoapòlu ==== * [[Ghisamestieri Palermo]], culura suciali jancu e blè. E' la sula squatra di la citati ca vincìu nu scudettu pi la vittoria dû campiunatu nazziunali ntô [[2000]], vincìu videmma dui Coppa Italia, ntô [[2004]] e ntô [[2005]]. Joca ntî la massima seri dû campiunatu nazziunali. * [[C.N.Marina S.Nicola]], culura suciali jancu e azzurru. Joca ntâ massima seri dû campiunatu nazziunali. * [[Società Canottieri Trinacria]], culura suciali giarnu e russu. Joca ntâ massima seri dû campiunatu nazziunali. ==== Àutri sport ==== '''Càuciu a 5''' * [[Palermo Calcio a 5]] {|style="width: 100%; align:top" |- |valign=top| '''Pallacanestro maschili''' * Pallacanestro Ares Palermo '''Pallacanestro fimminili''' * [[Verga Palermo]] '''Pallavulu''' * [[Iveco Palermo]] * [[Pallavolo Palermo]] '''Rugby''' * [[A.S.D. Palermo Rugby 2005]] * [[CUS Palermo|CUS Palermo Rugby]] |valign=top| '''Pallamano''' * [[Pallamano CUS Palermo]] '''Hockey n-lìnia''' * [[A.S. Phoenix Palermo]] '''Pallanotu''' * [[Telimar Palermo]] * [[Waterpolo Palermo]] '''Baseball''' * [[UISP Zisa Palermo]] |valign=top| '''Football miricanu''' * [[Sharks Palermo]] * [[Corsari Palermo]] '''Canuttaggiu''' * [[Società Canottieri Trinacria]] '''Atlìtica''' * [[CUS Palermo]] '''Kung Fu''' * [[My Gym Palermo]] |} == Tradizzioni == * 20 jinnaru, Festa liturgica di San Bastianu Martiri. * 05 frivaru, Festa liturgica di Sant'Àgata, festa dâ santa compatrona. * 13 giugnu, Festa di Sant'Antoniu di Pàduva. Fistiggiamenti. * 15 giugnu, Festa di San Vitu Martiri. * 18 giugnu, Festa di San Calojru. Fisteggiamenti. * 15 giugnettu, Fistinu di Santa Rusulia, festa liturgica e prucissiunali, sacra e prufana. 04 settèmmiru, acchianata ô santuariu di Munti Pellegrinu. * Festa di Santa Ninfa ccû rapprisintazzioni sacra.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 50 - 51}}.</ref> * Sittimana Santa e Casazze ducumentati.<ref>{{Cita|ARCHIVIO STORICO SICILIANO|pp. 155}}.</ref> * Rapprisintazzioni storica.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 7 - 9}}.</ref> == Giamillaggi == *[[Image:Flag of Tunisia.svg|20px|border]] '''[[Biserta]]''' - [[Tunisìa]] *[[Image:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|20px|border]] '''[[Bukavu]]''' - [[Ripùbbrica Dimucràtica dû Congu]] *[[Image:Flag of China.svg|20px|border]] '''[[Chengdu]]''' - [[Cina]] *[[Image:Flag of United States.svg|20px|border]] '''[[Miami]]''' - [[Stati Uniti di Mèrica]] *[[Image:Flag of United States.svg|20px|border]] '''[[Monterey]]''' - [[Stati Uniti di Mèrica]] *[[Image:Flag of Vietnam.svg|20px|border]] '''[[Hanoi]]''' - [[Vietnam]] *[[Image:Flag of Poland.svg|20px|border]] '''[[Danzica]]''' - [[Pulonia]] *[[Image:Flag of Palestine.svg|20px|border]] '''[[Khan Younis]]''' - [[Palestina]] *[[Image:Flag of Canada.svg|20px|border]] '''[[Ottawa]]''' - [[Canadà]] *[[Image:Flag of Colombia.svg|20px|border]] '''Palermo''' - [[Colombia]] *[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''[[Pistoia]]''' - [[Talia]] *[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''[[Sestu]]''' - [[Talia]] *[[Image:Flag of Croatia.svg|20px|border]] '''[[Rijeka]]''' - [[Croazzia]] *[[Image:Flag of Croatia.svg|20px|border]] '''[[Zagabria]]''' - [[Croazzia]] *[[Drapeau de la France Montpellier (France) 2014]] ** [[Image:Flag of Russia.svg|20px|border]] '''[[Samara]]''' - [[Russia]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px|border]] '''[[Yaroslavl]]''' - [[Russia]] *[[Image:Flag of Cuba.svg|20px|border]] '''[[Santiago de Cuba]]''' - [[Cuba]] *[[Image:Flag of Georgia.svg|20px|border]] '''[[Tbilisi]]''' - [[Giorgia]] *[[Image:Flag of Romania.svg|20px|border]] '''[[Timişoara]]''' - [[Rumanìa]] *[[Image:Flag of Lithuania.svg|20px|border]] '''[[Vilnius]]''' - [[Lituania]] ** == Liami nterni == {|style="width: 100%; align:top" |- |valign=top| Lòcura: * [[La Favuruta]] * [[Vucciria]] |valign=top| Pirsuni: * [[Lista dî sìnnaci di Palermu]] * [[Pio La Torre]] * [[Simonetta Agnello Hornby]] |valign=top| Storia: * [[Fistinu]] |valign=top| Giugrafia: * [[Cumuni dâ pruvincia di Palermu]] |valign=top| Cultura: *[[Palermu àrabbu-nurmanna e li cattidrali di Cefalù e Murriali]] |} == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''ARCHIVIO STORICO SICILIANO - SOCIETA' SICILIANA DI STORIA PATRIA''" |autore = |url = https://www.google.it/books/edition/Archivio_storico_siciliano/GPZ_dmVh4m8C? |editore = Stabilimento Tipografico di B. Virzì, via Cintorinai, n° 62 |città = Palermo |anno = 1876 |volume = ANNO I, FASCICOLO I |cid = ARCHIVIO STORICO SICILIANO }} * {{Cita libro |titolo = "''DELLE SACRE RAPPRESENTAZIONI POPOLARI IN SICILIA MEMORIA DI GIUSEPPE PITRE' ''" |autore = Giuseppe Pitrè |url = https://www.google.it/books/edition/Delle_sacre_rappresentazioni_popolari_in/Ije64-yk-vEC |editore = Stabilimento Tipografico di B, Virzì |città = Palermo |anno = 1876 |volume = Unico |cid = Giuseppe Pitrè }} == Noti == <references/> == Pi sapìrinni chiossai == * [https://web.archive.org/web/20110226130511/http://www.comune.palermo.it/ Lu situ ufficiali dû cumuni] {{commons|Category:Palermo}} {{Pruvincia di Palermu}} [[Catigurìa:Palermu| ]] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Palermu]] [[Catigurìa:Sicilia]] [[Catigurìa:Cità custeri]] loh83estofx6967hvg9npd09l6ckco4 Notu (Sarausa) 0 1464 782915 782879 2026-06-24T20:36:28Z GiovanniPen 22308 782915 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Nuotu|nomuufficiali=Noto |mmaggini= |muttu=''Numquam vi capta'' |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]] (SR) |riggiuni=Sicilia |superfici=550,86 km |abbitanti=22971 |dinsita=42 |cumunilimitrofi= [[Àvula]], [[Janiattini]] , [[Spaccafurnu]] (RG), [[Muòrica]] (RG), [[Pachinu]], [[Palazzolu Acrèidi]], [[Rusalini]], [[Sarausa]] |cap=96017<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/noto CAP di Noto, Sarausa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 }} '''Notu''' (talianu: '''Noto'''; '''Nuòtu''' ntâ parrata lucali) è na cità dû sud-est di la [[Sicilia]], i circa 23000 abbitanti. Si trova a circa 30 km di [[Sarausa]] e 70 di [[Rausa]], e 10 dô [[mari Joniu]]. == Giugrafia == L'abbitanti si chiàmanu "nuticiani". Lu cumuni di Notu è lu quartu 'n [[Italia]] pi superfici. Ricustruiuta doppu lu tirrimotu dô [[1693]], Notu è canusciuta pi l'architittura [[barocco|barocca]], e oi è patrimonu munniali di l'[[Unesco]]. Prima di lu tirrimotu, la [[Notu antica|cità]] surgia a na chinnicina di chilòmitri di unni sa trova attualmenti. Meta di piddirinaggi di erimiti, na vallata vicinu la cità fu scigghiuta di [[S. Currau]] comu erimitaggiu. [[File:NotoMVergini.jpg|thumb|La chiesia Montevergini a Notu, disignata di l'architettu [[Vincenzu Sinatra]].]] Anticamenti, Notu dava lu nomu a tutta la Sicilia sud orientali, chi era chiamatu appuntu lu [[Val di Notu]]. La cità di Notu fu l'ùrtima cità siciliana occupata dî mussulmani a rinnìrisi ê nurmanni ntô [[1091]]. [[File:NotoSR-Porta Reale.jpg|thumb|Porta Riali.]] == Tradizzioni == * 13 giugnu, Festa di Sant'Antoniu di Pàduva. Fistiggiamenti. * Festa di San Corrado.<ref>{{Cita|ARCHIVIO STORICO SICILIANO|pp. 173}}.</ref> * 29 sittèmmiru, Festa dî San Michele Arcanciulu. Fisteggiamenti. * 06 dicèmmuru, Festa rî San Nicola, festa rû santu patronu a cui è didicata a matrici e cattidrali. == Nuticiani cèlibbri == * [[Ibn Hamdis]], pueta àrabbu di l'XI sêculu. * [[Vincenzu Sinatra]], architettu baroccu dû XVIII sèculu. * [[Cristina Cassar Scalia]], scrittrici. == Talìa puru == * [[Villa rumana dû Tellaru]] * [[Eloru]] * [[Riserva naturali Oasi Faunistica di Vendicari]] == Noti == <references/> == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''ARCHIVIO STORICO SICILIANO - SOCIETA' SICILIANA DI STORIA PATRIA''" |autore = |url = https://www.google.it/books/edition/Archivio_storico_siciliano/GPZ_dmVh4m8C? |editore = Stabilimento Tipografico di B. Virzì, via Cintorinai, n° 62 |città = Palermo |anno = 1876 |volume = ANNO I, FASCICOLO I |cid = ARCHIVIO STORICO SICILIANO }} [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa]] ei4nsq42p1qh3sqnjzl91xbm5i855ui Vittoria 0 2510 782920 782884 2026-06-24T20:41:06Z GiovanniPen 22308 782920 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Vittoria|nomuufficiali=Vittoria |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=181,31 |abbitanti=63.332 |dinsita=349,3 |cumunilimitrofi=[[Acati]], [[Ciaramunti]], [[Còmmisu]], [[Rausa]] |cap=97019<ref>[https://www.ilcapdi.it/ragusa/vittoria CAP di Vittoria, Rausa]</ref> |prifissutelefonicu=0932 }} '''Vittoria''' è na citati ca cunta quasi 65mila abbitanti. Stapi a 168 metri supra lu liveddu dû mari e u puntu cchiù autu è a 258 metri. == Storia == Vittoria nasci lu 24 aprili dû 1607 grazzî â cuntissa [[Vittoria Colonna Enriquez]]. A citati ntê primi tempi si sviluppa vicinu ô ciumi [[Ippari]], ca scurri ntra na vallata ca tutt'oi veni chiamata "li cannavati", picchì china di canni. Si pò ricurdari macàri ca versu di la foci di stu ciumi, lucalitati Scugghitti ca è sempri dû cumuni di Vittoria, surgìa na culunia grica ca si chiamava "[[Kamarina]]". Stu ciumi nasci di tri surgenti: una a Voscurotunnu (Boscorotondo), na cuntrada vicinu ô paisi, una a funti Diana o [[Còmmisu]] e una ca stapi ntâ cuntrada Cifali. == Architittura == A citati d'oi s'apprisenta cu na struttura urbanistica a scacchiera e tanti palazzi sunnu di stili [[Liberty]]. Li munumenti chiù mpurtanti di Vittoria sunnu : la chiazza dû Populu, unni c'è u Tiatru Cumunali ( ca è praticamenti, a lu nternu, na riproduzzioni nica dâ scala di Milanu ) e la Cresia dî Grazzî. Autru munumentu mpurtanti è a cresia di San Giuanni, ca è u patrunu prutitturi dâ citati. == Econumia == L'ecunumia di Vittoria è essenzialmenti agricula. La citati ospita lu cchiù mpurtanti mircatu all'ingrossu di ortofrutta di tutta l'[[Italia]] dû sud, e esporta ogni sorta di primizzî nta tuttu lu territoriu italianu e all'esteru. Dâ cità di Vittoria pigghia lu nomu nu cèlibbri [[vinu]] sicilianu, lu [[Cirasuolu di Vittoria]]. == Giamillaggi == * [[Image:Flag of Malta.svg|20px|border]] '''[[Siġġiewi]]''' - [[Malta]] * [[Image:Flag of Hungary.svg|20px|border]] '''[[Mátészalka]]''' - [[Unghirìa]] == Sport == * [[Luca Marin]] è nu [[natari|nataturi]] vitturisi di livellu nternazziunali. Ntô [[2006]] vinciu la midagghia d'oru all'Europei di [[Helsinki]]. == Gallarìa == <gallery> Image:Vittoria_Piazza_del_Popoplo.jpg|<center>Chiazza dû Pòpulu</center> Image:Vittoria_Teatro_Comunale.jpg|<center>Tiatru Cumunali</center> Image:Vittoria_La_Chiesa_e_il_Convento_delle_Grazie.jpg|La Cresia e lu Cunventu dî Grazzi </gallery> == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] 7yjhwdb15sjqgazfyz0eu3lof7y3ifi Muòrica 0 2530 782913 782877 2026-06-24T20:35:36Z GiovanniPen 22308 782913 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Mòdica|nomuufficiali=Modica |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Ragusa]] (RG) |superfici=290,77 |abbitanti=53.695 |dinsita=180 |cumunilimitrofi=[[Buscema]] (SR), [[Giarratana]], [[Spaccafurnu]], [[Notu]] (SR), [[Palazzolu Acrèidi]] (SR), [[U Puzzaḍḍu]], [[Ragusa]], [[Rusalini]] (SR), [[Scìchili]] |cap=97015 |prifissutelefonicu=0932 }} [[Image:Modica-SGiorgio.jpg|thumb|left|A cresia di S. Giorgiu a Mòdica. Magnìficu asempiu di architittura barocca.]] Cità di quasi 54.000 abbitanti dâ provincia di [[Ragusa]], '''Mòdica''' ('n mudicanu: '''Muòrica''') è una dî cità ca fu scartata pi fari parti dû patrimoniu munniali di l'[[Unesco]] pi scaciuni di l'architittura [[baroccu sicilianu|barocca]], ca àvi asempi ripprisintativi nnâ cresia di S. Giorgiu (a Mòdica auta), opra di l'architettu Franciscu Pàulu Làbisi, e nnâ cresia di santu Petru (a Mòdica vascia). Tutti sti chiesi foru ricustrujuti cû stili [[baroccu]] doppu dû tirrìbbili [[tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693]]. U tirritoriu mudicanu si stenni nzinu ô mari, unni si trova a frazziuni di [[Marina di Mòdica]], ca è na tranquilla lucalità di villiggiatura, a vinti chilòmitri dâ cità. == Storia == Ammintuvata di [[Ciciruni]] nnâ causa contra u malu guvernu di [[Verri]], Mòdica fu àrabba a pàrtiri dû [[844]]-[[845]] e appoi [[Nurmanni|nurmanna]]. A pàrtiri dû [[1296]] a cità fu a capu dâ [[Cuntìa di Mòdica|cuntìa umònima]], u tirritoriu dâ quali cumprinnìa nu terzu dâ [[Sicilia]] e dâ quali facìanu parti macari [[Àlcamu]], [[Càccamu (PA)|Càccamu]] e [[Calatafimi]], agghicannu a nu certu pirìudu nzinu ê [[Gherbi]], isuleḍḍi ô sud dâ costa tunisina. == Tradizziuna == A cità è canusciuta puru pâ [[ciocculatta mudicana]], nu tipu di ciocculatta fatta sicunnu na rizzetta basata supra a l'usu d'aromi naturali spiciali, comu u pipi-sbezzi, a canneḍḍa e a vanigghia. Nna l'ùrtimi anni l'amministrazziuni lucali e arcuni cupirativi pâ prumuzziuni turìstica ànnu ripurtatu 'n vita tanti tradizziuna mudicani 'ntichi. A prima 'i tutti è "A giostra di Chiaramunti" (veni chiamata "U Paliu") ca àvi urìggini di l'inizzi dû [[sèculu XIV]] e fu vuluta pi òpira dû cunti Manfredi Chiaramunti, ca si trasfirìu nnâ capitali dâ cuntìa nzèmula â so mugghieri Isabella Mosca. A giostra cunzisti nni nu circùitu uvali ca i cavaleri a turnu ànn'a pircùrriri, supirannu provi e ustàculi; ogni cuntrata di Mòdica prisenta nu so cavaleri. == Mudicani cèlibbri== * [[Tummasu Campailla]], pueta, filòsufu e scinziatu. * [[Sarbaturi Quasimodo]], pueta e [[premiu Nobel]] pâ littiratura. * [[Girolama Lorefice Grimaldi]] puitissa == Talìa puru == * [[Friggintini]] * [[Zappudda]] {{Artìculu dâ simana|2007}} [[Catigurìa:Muòrica| ]] t3o35jkix82loagq81f6bf53g8kfmb5 Vizzini 0 2605 782908 782887 2026-06-24T20:31:49Z GiovanniPen 22308 782908 wikitext text/x-wiki {{Cumuni |nomucumuni=Vizzìni|nomuufficiali=Vizzini |pruvincia=[[Pruvincia di Catania|Catania]] |superfici=125 |abbitanti=6.770 |dinsita=57 |cumunilimitrofi=[[Buccheri]], [[Francufonti]], [[Giarratana]], [[Licuddìa]], [[Militeddu in Val di Catania]], [[Miniu]] |cap=95049<ref>[https://www.ilcapdi.it/catania/vizzini CAP di Vizzìni, Catania]</ref> |prifissutelefonicu=0933 }} '''Vizzìni''' è nu cumuni talianu di 6.770 abbitanti dâ [[pruvincia di Catania]]. == Storia == Vizzìni è un paisi di l'Ibblei d'urìggini assai antica. La prisenza di munzeddi di grutti trugludìtichi lu tistimonia. Nutizzi pricisi si hannu a pàrtiri di l'[[Etati dû Brunzu]]. Di stu pirìudu [[Ippolitu Cafici]] rinvinìu, ntâ cuntrata Tri Canali, nu ripustigghiu ca oi è visitàbbili ô Museu Paolo Orsi di [[Sarausa]]. [[Mmàggini:Vizzini-scalinata.jpg|thumb|200px|left|La scalazza di Vizzini.]] Secunnu quarchi studiusu, Vizzìni fussi la vecchia Bidi cuntata di [[Tucìdidi]] e [[Ciciruni]]. Lu nomu addivinissi dô grecu ''Bedis'', appui addivinutu Bidi o Bidini ntî l'èbbica rumana, canciatu in ''Bizini'' di l'àribbi, appui ccô tempu addivintau Vizzìni, comu lu chiàmanu oramai chiddi dô postu. Na mpurtanti funti stòrica, chidda di Tucìdidi, ni dicìa ca un certu Feace vinni mannatu ntâ [[Sicilia]] di l'atinisi comu ammasciaturi pi prucurari, ntê culoni jònichi, alliati a favuri dê Leontinisi pâ verra ca chisti fìciru contru a Sarausa ntô [[sèculu V a.C.]]. Lu fattu ca Vizzìni arrispunnìu a dda chiamata è na cunferma (oltri li reperta archiulòggici rinvinuti di l'èbbica greca) ca nun sulu esistìa prima dû V sèculu a.C., ma ca macari avìa arraggiungiutu nu sviluppu tali di pussidiri na milizzia accussì mpurtanti di fari antirissari [[Ateni]]. La cità, doppu ca li greci e li rumani (di cui si hannu picca nutizzi), fu adduminata dê Bizzantini e appui di l'àrabbi. Lu granni giògrafu àrabbu [[Al Idrisi]] la discrivìa comu na cità ca "è assittata supra un poju, havi campa di semininaggiuni e nu bonu tirrenu". Doppu la duminazzioni àrabba, si havi nutizzia ca ntô [[1105]] Achinos de Bizinos instaurau la sò corti e ca ntô [[1177]] lu conti Robbertu de Bizino fiùra ntra li tistimoni dê nozzi dô re nurmannu [[Guglielmu II]] ccu Giuvanna di Nghirterra. E' ntî stu piriudu ca veni a furmàrisi, abberi ô Casteddu (ca ccu lu tempu addiveni carzari ntî l'etati burbònica), lu primu nucliu dâ cità, circunnatu di mura. E' sempri ntî stu piriudu, ntô [[1224]], ca secunnu la tradizzioni Sant'Antoniu di Pàduva spummintau lu Cunventu di l'Annunziata. La cità canuscìu nu mumentu mpurtanti da sò storia quannu, ntô [[1252]], Curradu IV di Svevia ci desi lu privileggiu di "pirpitua dimanialità", mpignànnusi a nun la dari cchiù comu barunìa o fiudu. 'N sìcutu, pi 6 voti fu data a nu fiudatariu ma arriniscìu sempri a libbiràrisi. Ntô [[1282]] la città participau a l'arribbiddioni dê [[Vespri siciliani|Vespri]]. Doppu la paci di Caltabillotta (1302), essennu passata sutta ô duminiu di l'aragunisi, vinni pigghiata di [[Manfredi Alagona]] e dô [[baruni]] di [[Licuddìa]] Ughettu Santapau, ccu tuttu fussi assignata â "Càmmira Rigginali", stitujuta di [[Federicu III]] ntô [[1361]]. Sulu ntô [[1403]], doppu la ricustituzioni dâ "Càmmira Rigginali" a favuri di [[Bianca di Navarra]], Vizzìni s'arripigghiau la libbirtà. Ntê primi anni dû [[sèculu XV]], la cità mudificau la sò struttura urbanìstica ngrannènnusi oltri li mura medivali, suprattuttu versu orienti, ntâ cuddina dû Calvariu, truvannu tri assi principali d'ispansioni ca currispùnnunu ê attuali Via Roma, Via Vittoriu Emmanueli e Via San Giuvanni. [[File:Vizzini.jpg|thumb|600px|Vista panuràmica di Vizzìni.]] Ntô [[1536]], doppu l'avvintu di [[Carlu d'Asburgu]], la cità torna ntî un piriudu unni, sia pì arginari l'insidî sempri apprisenti ntê baruna vicinu, sia pi aggrazziàrisi lu cuvernu, accumincia ad accattàrisi a caru prezzu na manciata di privileggia e tìtula onurari, comu chiddu appuntu di "Pirpitua Dimanialità", "Meru e Mistu Imperu", "Cita' fidilissima", oltri â pussibbilità di alìggiri un veru e propiu Cunsigghiu Municipali. Vizzìni nzinu a prima mità dû Seicentu appi na cuntinua ispansioni, finu ad aviri oltri 16.000 abbitanti (cchiù assai dû duppiu di l'attuali 7.000). Macari c'avìa addivintatu un centru cchiù ca influenti ntâ Sicilia, nun anterrumpìu mai la sò cumplicata storia ca la vidìa sempri a cummàttiri ccu quarchi fiudatariu ca ni rivinnicava li diritti di pussidimentu. Accussì fu ntô 1648, quannu fu data comu fiudu ô ginuvisi Nicolò Squittini. Sulu appena trint'anni doppu, ntô 1679, grazzi a Don Giuvanni Caffarelli arriniscìu, comu avia succiurutu autri voti, a ripigghiàrisi la libbirtà. Ntô 1693 macari Vizzìni appi li catastrofici cunsiguenzi dû trimennu trimuotu ca divastau assai paisi ntô Val di Notu. Mòrsiru quasi 2.500 pirsuni, sulu 400 pô cidimentu da Cupula da Matrici, mentri prijàuvanu propiu pi scongiuràrisi di lu piriculu dû trimuotu doppu ca avia datu nu avvirtimentu, ccu quarchi scossa di cchiù picca putenza, a malapena dui jorna prima di chidda fatali. Pì tuttu lu seculu XVIII Vizzìni happa li stissi sorti di quasi tutti li paisi da' Sicilia, subennu li diversi prisenzi ca sìcunu ntî la storia di l'ìsula: di l'Asburgu ê Savoia, di l'Austriici ê Burbuni. Ntô 1848 piagghiau parti a la [[Rivuluzzioni ndipinnintista siciliana dû 1848]]. Li Sìnnaca, macari ntî l'èbbica sabauda, cuntinuaru a èssiri scartati ntra li nòbbili dû postu: Catalanu, Cafici, Passanisi, Gaudiusu, Giusinu, Caffarelli. Ntî lu piriudu di doppu l'annittimentu dâ Sicilia a l'[[Italia]], nascìu [[Giuvanni Verga]] (1840-1922), lu quali accuminciau ad ambintari bona parti da sò òpira littiraria a Vizzìni: la "[[Cavalliria Rusticana]]", "Mastru Don Gisuardu", "La Lupa", "Jeli lu pasturi". Lassannu jiri lu piriudu ca va di la [[Prima Verra Munniali]] ô [[fascismu]], nzinu a la [[Sicunna Verra Munniali]], picchì storia troppu ricenti, va sulu arricurdatu ca sùbbitu doppu la [[Secunna Guerra Munniali]] Vizzìni appi la dulurusa sorti di assai àutri centra di la Sicilia e di lu Minzjornu d'Italia, avennu na granni unnata migratoria (cchiossai abberi l'Australia) di quasi 12.000 abbitanti, passannu di 20.885 a li attuali 7.100. == Cunziria == La [[Cunziria]] era na burgata artiggianali unni ntô passatu vinìa travagghiatu lu cuoju. == Pirsunaggi alliati ccu Vizzìni == * [[Giuvanni Verga]], scritturi, cchiù granni esponenti dô [[Verismu]]. * [[Luciu Marineu Sìculu]], stòricu e littiratu sicilianu ca era â corti di [[Firdinandu lu Cattòlicu]] ntra '400 e '500. * [[Gisuardu Costa]], mèdicu e chirurgu di fama ntirnazziunali. * [[Alfredu Mazzuni]], drammaturgu e riggista, spummintatu lu ''[[tiatru di riviviscenza]]''. == Eventi == * Prucissiuni do Signuri 'a Culunna - Miercuri Santu * Prucissioni di l'Addulurata" - Venneridìa Santu * "'A Cugnunta" - Duminica di Pasqua * "'''Sagra dâ ricotta e dô furmaggi'''" - 23, 24 e 25 Aprili * Festa di San Giuseppi - 29 Aprili * Festa di Maria l'Itria - Martidìa doppu a Pinticosti * Festa di San Giuvanni Battista - 28 e 29 Aùstu<ref>{{Cita|ARCHIVIO STORICO SICILIANO|pp. 154}}.</ref> * Manifestazioni Verghiani - Giugnettu / Aùstu * Festa dô Patronu San Gregoriu Magnu - 2 e 3 Sittèmmiru * 29 sittèmmiru, Festa dî San Micheli Arcanciulu. Fisteggiamenti. * Tradizziunali "Fera dê Morti" - 31 Uttùviru e 1 Nuvèmmiru * Presepìu Viventi - Dicèmmiru == Pruverbi vizzinisi == * Di mmernu ogni fichitieddu di musca è sustanza. * Ciancìu un cìu e doppu un cìu nun ciancìu cciù (chistu si pò cunzidirari a mitati ntra lu [[Pruverbi siciliani|pruverbiu]] e la [[tiritera]]). == Noti == <references/> == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''ARCHIVIO STORICO SICILIANO - SOCIETA' SICILIANA DI STORIA PATRIA''" |autore = |url = https://www.google.it/books/edition/Archivio_storico_siciliano/GPZ_dmVh4m8C? |editore = Stabilimento Tipografico di B. Virzì, via Cintorinai, n° 62 |città = Palermo |anno = 1876 |volume = ANNO I, FASCICOLO I |cid = ARCHIVIO STORICO SICILIANO }} == Talìa puru == * [[Cunziria]] == Lijami di fora == * [https://web.archive.org/web/20100325041622/http://www.ilpentagrammavizzini.it/ U situ 'ra Musica - "Associazione Culturale, Musicale ed Educativa 'Il Pentagramma'"] * [http://www.infovizzini.it InfoVizzini.it - "Il web al servizio del cittadino"] * [http://www.vizzinidascoprire.it "Vizzini da scoprire" - Ass. turistica "Vizzini da scoprire"] * [https://web.archive.org/web/20070928020321/http://www.vizzinicittadiverga.it/ VizziniCittadiVerga.it] * [https://web.archive.org/web/20061205024954/http://vizzinionline.it/ VizziniOnline.it] * [https://web.archive.org/web/20211229112101/https://www.vizzinesi.org/ Genealogia di Vizzini] (ngrisi) {{Artìculu dâ simana| 2006}} [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Catania]] [[Catigurìa:Vizzini]] 6dkutd7zkewcq8lhotcf6649ioclahe Buscemi 0 2775 782912 782876 2026-06-24T20:34:57Z GiovanniPen 22308 782912 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Buscema|nomuufficiali=Buscemi |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Saragusa]] (SR) |superfici=51 |abbitanti=1.147 |dinsita=24 |cumunilimitrofi=[[Buccheri|Buccheri]], U [[Cassaru|Càssuru]], [[Ferla (SR)|A Ferra]], [[Giarratana]] (RG), [[Mòdica]] (RG), [[Palazzolu Acrèidi]] |cap=96010<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/buscemi CAP di Buscemi, Siracusa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 |situ=http://www.comune.buscemi.sr.it/ }} '''Buscema''' (prununzia [[w:it:Alfabeto_fonetico_internazionale|IPA]]: /bʊʃˈʃɛma/; ''Buscemi'' 'n [[Lingua italiana|italianu]]; ''Buxema'' 'n [[Lingua latina|latinu]]; قَلْعَة أَبُو شَامَة (''Qalʾat ʾabū šāma'') 'n [[Lingua araba|àrabbu]], prununziatu [[w:it:Alfabeto_fonetico_internazionale|IPA]]: /qal.ʕɑt ʕaˌb ʃaːˈmɑ/) è nu [[cumuni]] di 1.147 abbitanti dâ [[Pruvincia di Sarausa|pruvincia di Saragusa]]. L'abbitanti su' chiamati ''buscimisi'' 'n sicilianu e "buscemesi" 'n italianu. == Etimuluggìa == L'urìggini dû nomu mudernu veni di l'àrabbu nticu قَلْعَة أَبُو شَامَة (''Qalʾat ʾabū Šāma''), lucuzziuni ca veni ripurtata d'accussì nnô [[1154]] dû giògrafu [[Hammudidi|hammudita]] [[Al-Idrisi|Idrisi]]<ref>“Il sollazzo per chi si diletta di girare il mondo”, altrimenti detta il “Libro di Ruggero”.</ref>. U nomu àrabbu urigginali è sulitamenti traduciutu comu "''Casteḍḍu di chiḍḍu cû nivu''" (o "''câ vogghia''")<ref>http://www.comuni-italiani.it/089/004/</ref>. A palora ''qalʾat'' ([[wikt:en:قلعة#Arabic|قَلْعَة]]) voli diri ''casteḍḍu'', ca dinota a 'ranni mpurtanza stratèggica e militari ca Buscema avìa 'n passatu e ca 'mmanteni macari ora pi menzu dâ bona viduta dâ Vaḍḍi 'i l'[[Ànapu]]. U rifirimentu àrabbu di na furtificazziuni – ca veni a mancari nnô nomu latinu ''Buxema'' – u truvamu mmeci ancora oji nni tanti autri citati siciliani comu a [[Cartaggiruni]], [[Calatafimi-Seggesta|Calatafimi]], [[Calascibbetta]]. Macari u vicinu paisi dû [[Càssaru_(Sarausa)|Càssuru]] trova a so urìggini nnâ palora latina ''[[w:it:castrum|castrum]]'', addivintata a poi l'àrabbu ''qaṣr'' ([[wikt:en:قصر#Etymology_2|قَصْر]]). Pi quantu cuncerni ''ʾabi'', pruvabbirmenti si tratta di na curruzziuni di ''ʾabū'' ([[wikt:en:أبو#Arabic|أبو]]), palora ca àvi a funziuni di [[w:it:kunya|kunya]], ca è nu tìtulu unurìficu ca putissi siri traduciutu comu "''patri di''". Veni usatu quannu si voli purtari rispettu pi soccu pirsuna mpurtanti, nni stu casu forsi nu figghiu primu natu o macari na prima nata. È pussìbbili pirò ca nni l'assenza di figghi u ''kunya'' veni mmintatu, spissu pigghiannu a muzzu u nomu di nu pirsunaggiu storicu pupulari; certi voti po macari siri u nomu dû propiu patri. Pi finiri, putissi pirò nnicari na gnuria, ca si rifirisci a na carattirìstica fìsica dâ pirsuna 'n custiuni. Abbisogna macari diri ca u passaggiu â prununza simplificata “''bu''” addipenni dû fattu ca nni tanti dialetti àrabbi è cumuni tagghiari [[w:it:Occlusiva glottidale sorda#Arabo|u sonu]] [[w:en:Glottal_stop|ʔ]] postu all'inizziu di ''ʾabū'' (ca graficamenti è u signu ''ʾ'' ). ''Šāma'' ([[wikt:en:mole#Translations|شَامَة]]) è mmeci l'uggettu dâ lucuzziuni e signìfica simplicimenti ''[[wikt:en:neo#Italian|nivu]]''. Annunca ''ʾAbi Šāma'' putissi siri u nomu di na pirsuna pricisa, carattirizzata dâ prisenza di nu nivu nni soccu parti dû corpu, o puru putissi macari fari rifirimentu ô nomu di n'antica famigghia àrabba. Sicunnu autri ''l'omu cû nivu'' avissi a siri nu rifirimentu ô prufeta [[Maumettu]]. A tali riguardu si cunta ca iḍḍu avissi duvutu aviri nnâ carina stu nivu 'ranni ca fu vidutu comu u ''Siggillu dî prufeti'' ([[Lingua araba|Arabo]]: ختم النبوه, ''[[en.wiki:Khatam an-Nabiyyin|Khatam an-Nabiyyin]]''), zzoè u signu ca sicunnu i mussurmani addimustrava u so distinu di prufeta; nfatti sicunnu na ntirpritazziuni pigghiata dâ [[Bibbia]] l'''ùrtimu prufeta'' s'avissi distintu pi stu signu purtatu nnâ spaḍḍa<ref>Bibbia, [[Libro di Daniele]] capitolo 9,24: "pi siggillari a visiuni e a prufizzìa e cunsacrari u cchìu sacru dî lochi"</ref>. Cû tempu foru assai i tintativi di trascrìviri "Buscema" cu caràttiri latini. Truvamu p'esempiu ''Abu Xamah'' o ''Abuxama''<ref>unni a lìttira ''x'' addiriva prubbabbirmenti di l'infruenza dû grecu bizzantinu e annunca si tratta di nu tintativu di riprudùciri graficamenti u sonu di na cunzunanti [[w:it:fricativa postalveolare sorda|fricativa postarviulari surda]] [[w:en:Help:IPA/Sicilian|ʃ]]</ref> o puru ancora ''Abisama''. A virsiuni latinizzata ''Buxema'' e ''Bussema'', di l'èbbica nurmanna, è pirò chiḍḍa cchiù vicina â furma muderna. Cu l'Unitati di l'Italia si passau difinitivamenti â furma ''Buscemi'', ma nnê parrati lucali u pajisi è sempri chiamatu ''Buscema''. ''Buscema'' (e ''Buscemi'') è macari nu cugnomu assai diffusu 'n [[Sicilia]], suprattuttu nni chiḍḍa [[Sicilia orientale|urintali]]<ref>G. Rohlfs: ''Dizionario storico dei cognomi nella Sicilia orientale'', Palermo, 1984, p.55</ref>. 'N menzu ê cchiù famusi pirsunaggi cu 'stu cugnomu cc'è l'atturi [[Steve Buscemi]]. == Giugrafìa == Buscema si trova 52 chilòmitri a [[Ovest]] di [[Sarausa|Saragusa]], 45 a [[Nord]] di [[Rausa|Ragusa]] e 70 a [[Sud]] di [[Catania]]. È ncapu ê [[Munti Ibblei]], spicificamenti ncapu ô munti Vignitti (autu 788 m ncapu ô liveḍḍu dû mari), e nnô so tirritoriu cci passa u ciumi [[Ànapu]]; vicinu ê lochi stòrici di l'antica [[Akrai]], di [[Casmeni]] e dâ [[Pantalica|Nicròpuli di Pantàlica]]. I cumuni cchiù vicini su' [[Buccheri|Buccheri]] e [[Palazzolu Acrèidi (SR)|Palazzolu Crèidi]], ca dìstunu menu di 10 chilòmitri l'unu. [[File:Buscemi_-_Panorama.JPG|440px|left|thumb|Buscema vistu dî fora paìsi]] == Storia == Si penza ca i primi abbitanti di Buscema arrisàlinu a l'[[ità dû bronzu]], sicunnu li ritruvamenti di l'archiòlugu [[Paulu Orsi]]. Avemu autri tracci dû pajisi nnô pirìudu dâ [[àrabbu|duminazziuni àrabba]]. Di ssu mumentu s'accumincia a aviri tistimunianza stòrica muderna di Buscema comu centru abbitatu. Nnô so tirritoriu cci su' macari i ritruvamenti di l'antica [[Casmeni]], [[Magna grecia|culunia greca]] dû 644 a.C. U pajisi fu distrujutu cumpritamenti quannu cci fu u [[Tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693|tirrimotu dû 1693]]. == Munumenta == *Chiesa Matri; *Chiesa di san [[Jàbbicu]] (oji scunsacrata); *Chiesa di sant'[[Sant'Antoniu di Pàduva|Antuninu]]; *Chiesa di san [[Vastianu]]; *Santuariu dâ [[Madonna]] dû voscu ('n buscimisi: ''Maronna rô vuoscu''); *Chiesa dû [[Càrminu]]; *Resta dû casteḍḍu dî [[Requisenz]]; *Resta dû cummentu dî [[Cappuccini]]: *Chiesa bizzantina rupestri di santu [[San Petru apostulu|Petru]]. == Festi == *[[Festa dâ Madonna dû Voscu, di Buscema|Festa dâ Madonna dû Voscu]] *[[Festa dû Crucifissu]] * 13 giugnu, Festa di Sant'Antoniu di Pàduva. Fistiggiamenti. == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa]] bgpchoax9m2i3o5rs7c3iidcsl1yt09 Priolu 0 2786 782911 782875 2026-06-24T20:34:18Z GiovanniPen 22308 782911 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Priolu|nomuufficiali=Priolo Gargallo |mmaggini=Priolo Gargallo-Stemma.svg |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]] (SR) |superfici=57,58 |abbitanti=11.752 |dinsita=206 |cumunilimitrofi=[[Mililli]], [[Sarausa]], [[San Pàulu]], [[Sciurtinu]] |cap= 96010<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/priolo-gargallo CAP di Priolo Gargallo, Sarausa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 }} '''Priolu''' è un cumuni di 11.752 abbitanti dâ [[pruvincia di Sarausa]]. Dû dopuguerra, la costa di Priolu fu scigghiuta comu polu ndustriali pi la raffinazzioni dû [[pitroliu]]. [[File:Priolo-Panorama.JPG|right|thumb|Panurama di Priolu]] == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa]] 39qo3of8rg57uo4et3ia1nevm3qvbp4 Santa Cruci Camarina 0 2915 782909 782886 2026-06-24T20:32:21Z GiovanniPen 22308 782909 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Santa Cruci Camarina|nomuufficiali=Santa Croce Camerina |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=40,76 |abbitanti=8.474 |dinsita=212 |cumunilimitrofi=[[Rausa]] |cap=97017 |prifissutelefonicu=0932 }} [[Image:Faro-Punta-Secca.jpg|thumb|center|U faru r'A Sicca a siritina.]] '''Santa Cruci Camarina''' (o simpricimenti '''Santa Cruci''') è un cumuni di 8.474 abbitanti dâ [[pruvincia di Rausa]]. == Frazziòni == * Casuzzi * Caucana * 'A Sicca [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] 5qlxikmgyu7xsh6xins091k1cza2xp0 15 di giugnu 0 3267 782897 782620 2026-06-24T19:53:04Z GiovanniPen 22308 782897 wikitext text/x-wiki {{Giugnu}} == Abbinimenti == * [[2008]]: Vinni cunfirmata la [[custituzzioni dâ Ripùbbrica di Kòssuvu]] == Nasciuti == * [[1914]]: [[Yuri Andropov]], sicritariu ginirali dû [[PCUS]] (m. [[1984]]) * [[1920]]: [[Alberto Sordi]], attura còmico taliano (m. [[2003]]) * [[1927]]: [[Hugo Pratt]], fumittista italianu (m. [[1995]]) * [[1953]]: [[Xi Jinping]], sicritariu dû partitu cumunista cinisi e prisidenti dâ ripubbrica pupulari cinisi == Morti == * [[869]]: [[Khafâgia-ibn-Sofiân-ibn-Sewâda]], emiru di [[Sicilia]] * [[1938]]: [[Ernst Ludwig Kirchner]], pitturi tudiscu * [[1996]]: [[Ella Fitzgerald]], cantanti miricana dû [[jazz]] a0x4nmzjbh31waa9q7sa8qot6cbh93q 4 di giugnettu 0 3288 782902 782712 2026-06-24T20:03:41Z GiovanniPen 22308 782902 wikitext text/x-wiki {{Giugnettu}} == Abbinimenti == * [[1187]]: Na scaccianti vittoria ê Corni di Hattin grapi la strata a [[Saladinu]] pâ ricunquista di [[Girusalemmi]] * [[1776]]: Proclamazzioni di l'innipinnenza dê [[Stati Uniti]] == Nasciuti == * [[1807]]: [[Giuseppi Garibbaldi]] * [[1927]]: [[Gina Lollobrigida]] == Morti == * [[965]]: [[Papa Binidittu V]] * [[1934]]: [[Marie Curie]], scinzata pulacca * [[1992]]: [[Astor Piazzolla]], musicista e fisarmonicista argintinu bsuag77f7ujaiyyhsmed3chyad53rgb Ciuriddia 0 7240 782910 782874 2026-06-24T20:33:31Z GiovanniPen 22308 782910 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Ciuriddia|nomuufficiali=Floridia |muttu= ''Xiridia dilecta'' |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]] (SR) |superfici=26,22 |abbitanti=20.803 |dinsita=800 |cumunilimitrofi=[[Palazzolu Acrèidi]], [[Sarausa]], [[San Pàulu]] |cap=96014<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/floridia CAP di Ciuriddia, Sarausa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 |situufficiali=http://portale.comune.floridia.sr.it/ }} '''Ciuriddia''' è nu cumuni di 20.803 abbitanti dâ [[pruvincia di Sarausa]]. == Geografia == Ciuriddia è 12 chilometri ni Sarausa. E 'ndustrie principali sue su l'agricultura e l'allevamentu. == Tradizzioni == * 20 jinnaru, Festa di San Bastianu Martiri. Fistiggiamenti. * [[24 di austu]], San Vartulumeu. Fistiggiamenti. == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa]] 3vecu2kr45hvz3lrsa37y5rrzikrd7u Àvula 0 11978 782916 782880 2026-06-24T20:38:27Z GiovanniPen 22308 782916 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Àvula|nomuufficiali=Avola |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]] (SR) |superfici=74,27 |abbitanti=31.650 |nomuabitanti=àvulisi, àulisi, àlisi |dinsita=420 |cumunilimitrofi=[[Notu]], [[Sarausa]] |cap=96012<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/avola CAP di Avola, Sarausa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 }} [[Image:Avola Chiasa Madre.jpg|thumb|La chiesia dâ matrici.]] == Giugrafìa == '''Àvula''' (''Lucarmenti prununziatu Àula, Aila ntâ àutri parrati'') è un cumuni di 31.650 abbitanti dâ [[pruvincia di Sarausa]]. Lu centru, a un chilòmitru dû [[mari Joniu]], fu ricostruitu doppu lu tirrimotu di l'[[11 di jinnaru]] [[1693]] secunnu la pianta esagunali assai ardita idiata di l'urbanista licatisi fra' [[Ancilu Italia]]. Ogni angulu di l'esagunu hàvi na cresia, ntû menzu di l'esagunu c'è "a ciazza" (chiazza) fatta di quattru quartini, chiddu dû rològgiu e dû museu e chiddu dâ Matrici, dû Santu Prutitturi, San Sebastianu (lucarmenti Sammastianu). Ortri â Matrici ad Àvula si pònnu ricurdari puru a Chiesa di San Giuvanni, chidda di Sant'Antoniu, chidda ri Santa Vennira e chidda da Badìa famusa pû stili baroccu. Ntû centru di Àvula ci sunnu macari i Villi fatti ntû stli liberty, inoltri c'è di vìdiri a rotonda, di picca ristaurata, e lu Dolmen. Ntâ muntagna supra Àvula unni una vota surgeva Àvula Antica, si pònnu ammirari a riserva dû Cassibbili chî famusi laghetti. == Tradizzioni == '''Festa di Sammastianu''': 'Ntû pirìudu di aprili-maju si vìdinu assai cristiani fari a "strata a Sammastianu" partennu dû "Misteri 'i Sanmmastianu", ntâ strata i Saragusa, a circa tri kilometri di Àvula, finu â Matrici; la secunna duminica di maju c'è a festa di San Sebastianu e la dumìnica ô prestu c'è a prucissioni dî "nuri": cristiani vistuti di jancu cû na fascia russa ntû pettu ca fannu a strata prijannu San Sebastianu. L'autru patrunu di Àvula è Santa Vennira ca hàvi la só festa ntâ l'urtima simana di Giugnettu, câ famusa notturna (cursa di bicicletti ntâ una mitati di l'esagunu di sira tardu) e l'ex [[cursa ri cavaddi|cura dî cavaddi]], a festa si chiudi ô Luniddì cû "cantanti". * Riti pasquali e Misteri.<ref>{{Cita|ARCHIVIO STORICO SICILIANO|pp. 169}}.</ref> * [[13 di giugnu]], Sant'Antoniu di Pàduva. Fistiggiamenti. == Econumìa == Àvula oji è canusciuta a liveddu ntirnazziunali pi li mennuli: câ pizzuta dî Àvula si fanni i cunfetti, e pi lu vinu ca pruduci, dinuminatu ''[[Nero d'Avola]]'', pi lu culuri chi lu carattirizza. == Noti == <references/> == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''ARCHIVIO STORICO SICILIANO - SOCIETA' SICILIANA DI STORIA PATRIA''" |autore = |url = https://www.google.it/books/edition/Archivio_storico_siciliano/GPZ_dmVh4m8C? |editore = Stabilimento Tipografico di B. Virzì, via Cintorinai, n° 62 |città = Palermo |anno = 1876 |volume = ANNO I, FASCICOLO I |cid = ARCHIVIO STORICO SICILIANO }} == Lijami di fora == * http://www.comune.avola.sr.it/ * http://www.avolesi.it [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa|Avula]] lswvjeutkeidwsrftu553k94ui5kjcy Còmmisu 0 11993 782919 782883 2026-06-24T20:40:29Z GiovanniPen 22308 782919 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Còmmisu|nomuufficiali=Comiso |muttu=Post casmenarum fata nitida resurgo |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=64,93 |abbitanti=30.577 |dinsita=470,92 |cumunilimitrofi=[[Ciaramunti]], [[Rausa]], [[Vittoria]] |cap=97013 |prifissutelefonicu=0932 }} '''U Còmisu''' è nu cumuni di 28.389 abbitanti dâ [[pruvincia di Ragusa]]. == Storia == U primu nzidiamentu di l'òmu nnô tirritoriu dû Còmmisu risali ô sicunnu millenniu prima di [[Cristu]], quannu i [[Sìculi]] stàvanu ìn menzu ê muntagni dû Còmisu. [[File:Comiso Chiasa Madre.jpg|thumb|200px|left|La matrici ô Còmmisu]] Tempu arreri si pinzava ca nnô Cozzu Apolla si truvava a mistiriusa "[[Kasmenai]]", ammintuvata di [[Tucidide]]. A inizziu nuvicentu pirò l'archiòlugu [[Paolo Orsi]] spruvau sta suppusizziuni, truvannu u situ di Casmeni ncapu a [[munti Lauru]], ô cantu di [[Buscema]]. Àvi na sfunnacata di resti grechi e rumani: mpurtanti sun' i termi [[Dianae Fons]], vicinu â chiazza "Fonti Diana". L'agghicata dî [[Bizzantini]], doppu di scurrirìi dî bàrbari, desi nu novu arrupigghiu: a citati si pigghiau i mura e tutti i nucli abbitativi si mèttunu nzèmmula pi furmari u casali di Còmicio (chiamatu appoi Jhòmiso). Ma a vera storia dâ citati accuminza cu l'Aragunisi ca dunaru u fìudu dû Còmisu a Fridiricu Speciario di [[Missina]], nnô [[1296]]. Chistu si fici fari nu palazzu-casteḍḍu ca addivintau u centru dû pajisi. Appoi u fìudu arrivau nnê manu di Giuvanni Chiaramunti e nnô [[1392]] addivintau di Birnandu Cabrera, catalanu e conti di [[Muòrica|Mòdica]]. Ma so figghiu Giuvanni si jinchìu di dèbbiti e vinnìu a citati nnô [[1453]] a Don Piriconiu II dî Naselli, nòbbili di ntica famigghia. Chisti tènniru u fìudu nzinu ô [[XVIII sèculu]] e, sutta di iḍḍi, u Còmmisu juncìu a na bona pusizziuni ecunòmica e suciali grazzi a liggi cchiù muderni. A l'accumminzagghia dû [[XVII sèculu]] u rinnuvamentu ca cci fu nnê sèculi passati, si firmau pi tanti mutivi: a funnazziuni dû Casali di Vittoria, cu tanti cumisari ca si nni jeru a Vittoria; la pesti dû [[1624]]; u [[Tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693|tirrimotu dû 1693]], ca fici nuvanta morti. Propia doppu ô tirrimotu, a cità fu ricustrujuta cû stili baroccu. Nnô piriudu dû fascìsimu ô Còmisu vinni custrujuta na basi militari dâ NATO. Versu a fini dû [[1944]] Badoglio, ca era u capu di guvernu 'n càrrica, cummannau a tutti i surdati taliani di turnari 'n guerra. Ma li cumisari, stanchi dâ guerra, ntonzi attacaru la prifittura e dichiararu la "''Ripùbbrica nnipindenti dû Còmisu''", ca durau sì e no sulu du' misa. L'artèfici di sta "ripùbbrica" foru arristati e mannati a [[Ustica]]. Chisti turnau pirò na vota ca fu dichiarata a [[Ripubblica Italiana]]. == Storia ricenti == Nni l'anni '80 ô Còmisu a basi militari fascista fu cummirtuta dî miricani pi fari na basi [[NATO]] cu mìssili nucliari; fu appoi smantiḍḍata nnô [[1991]], câ fini dâ [[guerra fridda]]. L'airuportu militari ''Magliocco'' fu ristrutturatu e trasfurmatu 'n ''airuportu civili''. L'[[airuportu]] è ora attivu a pàrtiri dû [[30 di maju]] [[2013]]. == Cumisari cèlibbri == *[[Nirìa Lu Blancu, dittu lu Còmisu]], pitturi *[[Patri Petru Palazzu]], parrinu *[[Sarbaturi Adamu]], cantanti *[[Gesuardu Bufalinu]], scritturi *[[Can. Raffieli Flaccaventu]], stòricu e scritturi *[[Brasi Paci]], archiolugu e privissuri universitariu *[[Carmelu Lauretta]], poeta, scritturi e sicilianista *[[Sarbaturi Fiumi]], pitturi, sculturi e scritturi == Tradizzioni e manifestazzioni == * 03 frivaru, Festa 'rî San Blasi. Fistiggiamenti. == Talìa puru == * [[Pruvincia di Ragusa]] * [[Airuportu Vicenzu Maglioccu]] == Lijami di fora == *{{it}}[http://sicilia.indettaglio.it/ita/comuni/rg/comiso/comiso.html Còmmisu ntô situ di Sicilia in Dettaglio] *{{it}}[http://comisoecomisani.altervista.org Còmisu e Cumisari] *{{it}}[http://comisani.altervista.org Viecci fotografii ri Còmisu e Cumisari] *{{it}}[http://comiso2.altervista.org Canti riliggiusi cumisani ro XXI seculu] *{{it}}[http://www.comisoecomisani.altervista.org/San.Biagio.pdf SAN MILASI PATRONU RO COMISU] *{{it}}[https://web.archive.org/web/20200923141015/https://digilander.libero.it/comiso/Santa_Lucia.pdf SANTA LUCIA - Virgini e Martiri sirausana] *{{it}}[https://web.archive.org/web/20220828151932/https://digilander.libero.it/librettimusica/Coroncina.Santa.Filomena.pdf Coroncina a Santa Filumena Virgini e Martiri] * [https://web.archive.org/web/20200923140443/https://digilander.libero.it/librettimusica/Canti.popolari.comisani.pdf Canti pupulari cumisani] * [https://web.archive.org/web/20200923135719/https://digilander.libero.it/librettimusica/Coroncina.Sette.Dolori.pdf Coroncina re Setti Riluri ri Maria SS] * [https://web.archive.org/web/20220626195724/https://digilander.libero.it/librettimusica/Bedda.Matri.Razia.pdf BEDDA MATRI 'A RAZIA] * [https://web.archive.org/web/20200923132354/https://digilander.libero.it/librettimusica/Poesia.e.musica.pdf POESIA E MUSICA (Omaggio a quattro poeti comisani)] * [https://web.archive.org/web/20160411162302/http://digilander.libero.it/librettimusica/Canti.Maria.Addolorata.pdf CANTI A MARIA SS. ADDOLORATA per la Chiesa Madre di Comiso] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] hsqjz2x65xlo6dk200uo4tr1emanv3z Muntirrussu 0 12001 782921 782885 2026-06-24T20:41:31Z GiovanniPen 22308 782921 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Muntirrussu|nomuufficiali=Monterosso Almo |pruvincia=[[Pruvincia di Rausa|Rausa]] (RG) |superfici=56,3 |abbitanti=3.333 |dinsita=60 |cumunilimitrofi=[[Ciaramunti]], [[Giarratana]], [[Licuddìa]] (CT), [[Rausa]] |cap=97010<ref>[https://www.ilcapdi.it/ragusa/monterosso-almo CAP di Muntirrussu, Rausa]</ref> |prifissutelefonicu=0932 }} '''Muntirrussu''' (o '''Muntirussi Jalmu''' ntâ parrata lucali) è un cumuni di 3.333 abbitanti dâ [[pruvincia di Rausa]]. [[File:Monterossoalmopanorama.jpg|right|thumb|Panurama di Muntirussi Jalmu.]] == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Rausa]] 0p9drpzoaomsh5jpc2bz9pvrhixbq02 Catigurìa:Cauciu talianu 14 13318 782905 756866 2026-06-24T20:05:58Z GiovanniPen 22308 removed [[Category:Sport]]; added [[Category:Palluni]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 782905 wikitext text/x-wiki [[Catigurìa:Palluni]] [[Catigurìa:Italia]] 43vyucinr4b8b0hq8tvsbld6tpmbrao Mazzareddu 0 17395 782890 782502 2026-06-24T19:45:03Z GiovanniPen 22308 GiovanniPen spustau la pàggina [[Mazzareddu (larva acquàtica)]] nni [[Mazzareddu]]: disambigua non necessaria 782502 wikitext text/x-wiki U '''mazzareḍḍu''' è na larba acquàtica di l'armali anfibbi, cû corpu a furma di ovu, unni a testa è ancora ncucchiata ô truncu e câ cuda allungata ca, facennu a poi a mitamòrfusisi, va scunchennu e si va pirdennu. {{stub}} [[Catigurìa:Armali]] 9zj5zuk4j1nyxffta1u76appeqayamc Pirùggia 0 31730 782896 782608 2026-06-24T19:52:46Z GiovanniPen 22308 782896 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Pirùggia|nomuufficiali=Perugia |mmaggini=Perugia-Stemma.svg |pruvincia=[[Pruvincia di Perugia|Perugia]] |superfici=449,92 |abbitanti=161.944| dinsita=360 |cumunilimitrofi= [[Assisi]], [[Bastia Umbra]], [[Corciano]], [[Deruta]], [[Gubbio]], [[Magione]], [[Marsciano]], [[Panicale]], [[Piegaro]], [[Torgiano]], [[Umbertide]], [[Valfabbrica]] |cap=06100 |prifissutelefonicu=075 }} '''Pirùggia''' è na [[citati]] di 161.944 abbitanti, 240.000 su si cunta tutta l'ària urbana. E' una dê citati cchiù mpurtanti di l'[[Italia cintrali]], capulocu di la [[pruvincia di Pirùggia|pruvinza ca porta lu sò nomu]] e dâ riggiuni [[Umbria|ummira]]. {{Umbria}} {{Pruvincia di Pirùggia}} [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Pirùggia]] bkg9b7q0uwyf1xvf725nmipwjcsa99r Template:Pàggina principali/Munnu 10 32842 782922 782135 2026-06-25T08:39:14Z Gmelfi 8 aggiurnamentu 782922 wikitext text/x-wiki '''[[25 di giugnu]]''' *[[Caracas]]: Du' scossi di [[tirrimotu]] di ntinsità 7,2 e 7,5 dâ [[scala Richter]] foru arrigistrati ô [[Venezzuela]]. Secunnu li primi nutizzi, s'arriggistranu dicini di morti. ---- '''[[13 di maiu]]''' *[[Pechinu]]: Lu prisidenti amiricanu accuminza na visita ufficiali mpurtanti n [[Cina]]. [[Donald Trump]] ncontra [[Xi Jinping]] pi circari d'arrisorviri na seri di quistioni ca vanu di la guerra cu '[[Iran]] e la quistioni di lu [[strittu di Ormuz]], ê quistioni di diritti di dugana e li rapporti cummirciali. ---- '''[[12 di aprili]]''' *[[Principatu di Mònacu|Munticarlu]]: Ntâ finali di [[tennis]] dû turneu Master 1000, [[Jannik Sinner]] battìu [[Carlos Alcaraz]] addivintannu arreri nùmmuru 1 dâ classifica di l'[[ATP]]. ---- [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|miniatura|80px|L'equipaggiu di Artemis 2.]] 4c7fv1mwjloayxnubovva7ffqg0gh2r 782923 782922 2026-06-25T08:39:45Z Gmelfi 8 782923 wikitext text/x-wiki '''[[25 di giugnu]]''' *[[Caracas]]: Du' scossi di [[tirrimotu]] di ntinsità 7,2 e 7,5 dâ [[scala Richter]] foru arrigistrati ô [[Venezzuela]]. Secunnu li primi nutizzi, s'arriggistranu dicini di morti. ---- '''[[13 di maiu]]''' *[[Pechinu]]: Lu prisidenti amiricanu accuminza na visita ufficiali mpurtanti n [[Cina]]. [[Donald Trump]] ncontra [[Xi Jinping]] pi circari d'arrisorviri na seri di quistioni ca vanu di la guerra cu '[[Iran]] e la quistioni di lu [[strittu di Ormuz]], ê quistioni di diritti di dugana e li rapporti cummirciali. ---- '''[[12 di aprili]]''' *[[Principatu di Mònacu|Munticarlu]]: Ntâ finali di [[tennis]] dû turneu Master 1000, [[Jannik Sinner]] battìu [[Carlos Alcaraz]] addivintannu arreri nùmmuru 1 dâ classifica di l'[[ATP]]. ---- [[File:Artemis 2 Crew Portrait.jpg|miniatura|80px|L'equipaggiu di Artemis 2.]] '''[[2 di aprili]]''' *[[Cape Canaveral]]: La missioni [[prugramma Artemis|Artemis II]] partìu cu quattru astrunauti a bordu pi agghicari â [[Luna]] e arriturnari facennu lu giru di darreri, senza attirrari. Doppu chiossai di 50 anni, la missioni rapprisenta lu ritornu di l'uomu ntô [[spazziu]] fora di l'orbita tirrestri. arsrn57uj7ni3fhcmdbgx46mzl942uh Rhode Island 0 36147 782925 738068 2026-06-25T11:34:25Z Alhadis 50377 PNG -> SVG 782925 wikitext text/x-wiki [[File:Map of USA RI.svg|thumb|300px|La mappa dî Stati Uniti cû Rhode Island 'n russu.]] [[File:Flag of Rhode Island.svg|thumb|150px|La bannera di Rhode Island]] [[File:Seal of Rhode Island (pre 2022).svg|thumb|150px|Lu stemma di Rhode Island]] Lu '''Rhode Island''' è unu dî 50 stati dî [[Stati Uniti d'America]]. Di na supirfici di circa 4'000 kilòmitri quatrati, havi na pupulazzioni di circa 1'080'000 abbitanti. La capitali è [[Providence (Rhode Island)|Providence]]. {{Stati Uniti}} [[Catigurìa:Stati dî Stati Uniti]] 8f4r0livuji9ussmdbl1a4zdvvaara6 San Micheli Arcancilu 0 39879 782895 782535 2026-06-24T19:50:37Z GiovanniPen 22308 782895 wikitext text/x-wiki [[File:GuidoReni MichaelDefeatsSatan.jpg|thumb|San Michele ciampe Satana.]] [[File:L'arcangelo Michele (Gagini).jpg|thumb|''San Micheli Arcanciulu'', Antonellu Gaggini, Colleggiu Massimu, [[Palermu]].]] [[File:Statua San michele.jpg|thumb|''San Micheli Arcanciulu'', Casteḍḍu, [[Santa Lucìa dû Mela]].]] '''Micheli''' o '''Arcancilu Micheli''' (in ebraicu מִיכָאֵל‎; in latinu «''[[Quis ut Deus?]]''», “Cu è comu Diu?”, chi traduci ''Mîkhā'ēl''; in grecu anticu: {{lang|grc|Μιχαήλ}}, liggiuto ''Mikhaḗl''; in latinu ''Michaël''; in arabu ميخائيل|, liggiuto ''Mīkhā'īl'') è 'nâ fijura dâ [[Riliggiuni|riliggiune]] [[Riliggiuni ebbraica|ebbraica]] e [[Cristianèsimu|cristiana]], jè n'anciulu e arcancilu (tranni 'ntâ chiḍḍa [[Avventismo|avventista]]), e 'ntâ l'[[Islam]]. Patronu 'rû Populu Ebbraicu. Cumu principali avvirsariu 'rî Satana, Micheli ha assuntu â funzioni di difinsuri dill'Animi ô mumentu dû judizziu. 'Ntô [[Deposito della fede|depositu dâ tradizzioni]] dî chiesi [[Chiesa cattolica|Cattolica Romana]] e [[Chiesa ortodossa|Ortodossa]], 'ntâ fidi [[Anglicanesimo|Anglicana]] e [[Luteranesimo|Luterana]], è chiamatu "San Micheli l'Arcanciulu" (l'Arcaciulu 'ppî eccellenza), 'n brevi "San Micheli". 'Ntâ tradizzioni dî [[Chiese ortodosse orientali]] e [[Chiesa ortodossa|ortodossa]], è chiamatu "[[Tassiarca]]<ref>{{cita web|url= https://archive.org/search.php?query=%22St.%20Michael%20the%20Taxiarch%22&sin=TXT/|titolo=List of books attesting the title of 'Saint Michael the Taxiarch' |lingua=en, de}}</ref> Arcanciulu Micheli", o 'bbriviatu "Arcanciulu Micheli".<ref>{{Cita libro |autore=Gabriella Cappelletti |url=https://books.google.it/books?id=zR5oBgAAQBAJ&pg=PT72&dq |titolo=GRECIA/1 |editore=Simonelli Editore |anno=2015 |ISBN=978-88-7647-997-7}}</ref> Vinniratu comu santu da tutti î Chiesi. Festa û [[29 di sittèmmiru]]. == Biugrafìa == {{...}} == Iconografìa == Ali, spada, armatura, bilancia, globu crucigeru, scettru. == Patrucinii == Patronu principali di: [[Cartanissetta]], [[Grammicheli]], [[San Micheli di Ganzarìa]]. Fistiggiatu a [[Jaci Sant'Antoniu]], [[Jaciriali]], [[Calatafimi-Seggesta|Calatafimi Seggesta]], a [[Catania]] 'ccû 2 chiesi, [[Gratteri]], [[Isnello]], [[Làscari]], [[Marsala (Trapani)|Marsala]], [[Màscali]], [[Mazara del Vallo]], [[Miliddi|Miliḍḍi]], [[Motta Camastra]], [[Nicusìa (Enna)|Nicusìa]], [[Notu]], [[Palazzolo Acreide]], [[Palermu]], [[Patti]], [[Pitralìa Suprana]], [[Roccalumera]], [[Sammuca|Sammuca di Sicilia]], [[Sàvuca]], [[Sciacca (Girgenti)|Sciacca]], [[Scicli]], [[Sinagra]], [[Sant'Àita li Vattiati]], [[Truina]], [[Vizzini]]. A [[Murriali]] è rapprisintatu in ebbìca normanna 'ntê musaici in stili bizantinu dâ [[Domu di Murriali|cattidrali di Santa Maria Nova]], puru a Palermu è raffijuratu 'ntâ '''Cappella Palatina''' di [[Palazzu dî Nurmanni]] 'ntâ cupola assemi all'autri arcangeli: ''Gabrieli, Raffaeli, Uriel, Selatiel, Iehudiel e Barachiel''. Sutta û regnu dû 'mpiraturi [[Carlu V, Sacru Rumanu Mpiraturi|Carlo V]] a Palermu fu ripristinatu û cultu dî Setti Arcanciuli. Fu funnata â ''Cunfraternita di Setti Arcanciuli'' attistata pressu â chiesa eponima chi surgiva 'ntô chianu da cattidrali, ora non 'cchiù esistenti. Û stissu 'mpiraturi era cunfrati e fu û promuturi dâ diffusioni dû cultu a Roma, 'ntô restu da pinisula e oltri i cunfini dill'arcu alpinu. == Usi e custumi == Difunti, vardianu (e custodi) dâ Chiesa cattolica, patronu dâ Città dû Vaticanu, Bielorussia, Filippini, Francia, Girmania, Israeli, Ucraina, Nurmandia, Arcangelu, Bruxelles, Cartanissetta, Cebu, Kiev, Coreglia Antelminelli, compatronu di Napuli e patronu di nummirusi riggiuni, citàdi e cumuni 'ntâ tuttu û mundu. Infermi, fozzi dill'ordini, paramedici, marinari, paracadutisti, viggili dû focu, radiologi, drughieri, succurrituri. In Italia è patronu di: Polizia di Statu, Brigata paracadutisti "Folgore", 9º Reggimentu paracadutisti "Col Moschin", 1º Reggimentu Carabinieri Paracadutisti "Tuscania", Ordini dî Minimi. {{Commonscat|Archangel Michael}} == Noti == <references/> == Bibliugrafìa == ... == Lijami di fora == * [https://web.archive.org/web/20090501211320/http://www.micaelitico.it/home.html Progetto Micaelitico] * [http://www.santiebeati.it/dettaglio/21600 Biografia e immagini di San Michele Arcangelo] dal sito [http://www.santiebeati.it/index.html Santiebeati.it] * [https://web.archive.org/web/20120108083608/http://www.angelologia.it/arcangeli.htm Arcangeli] * [https://web.archive.org/web/20160303190943/http://www.custos.unibari.eu/ Progetto sul Culto micaelico tra Puglia ed Europa] * [https://web.archive.org/web/20101006233929/http://www.clementina.it/san-michele-arcangelo.html San Michele Arcangelo] Iconografia * [https://web.archive.org/web/20090914153301/http://www.stabiana.it/studi13sanmichele.htm ''I pellegrinaggi al Faito e il miracolo di San Michele (2007)''] * [https://web.archive.org/web/20090914153227/http://www.stabiana.it/spigol22catellomichele.htm ''San Catello e il culto micaelico sul Faito (2008)''] * [http://digilander.libero.it/vangeli/michele.htm Arcangelo Michele e la sua missione] * [http://www.sanmichelearcangelo.com Sito dedicato a San Michele Arcangelo dove trovare icone e altri articoli con la Sua effigie] [[Catigurìa:Santi|Michele]] rnvy6602yhn3ie4mog7fko3qq8x39m3 San Placidu martiri 0 39924 782899 782659 2026-06-24T19:57:21Z GiovanniPen 22308 fix data di nascita 782899 wikitext text/x-wiki [[Mmàggini:San Placidu.jpg|thumb|300px|Tila di [[Correggiu (pitturi)|Antoniu Allegri dittu lu Curreggiu]], 1523, Museu Civicu Parma.]] '''Placidu''' (Roma, 515 - [[Missina]], [[5 di uttuviru]] [[541]]) è nu santu martiri da [[Chiesia Cattolica]]. Nu monacu binidittinu agiografu du XII seculu, tali Petru Jacunu, cunfunnìu a vita di Placidu, discipulu di [[San Binidittu di Norcia]] (dû [[522]]) cu chidda di un Placidu monacu missinisi, martirizzatu sutta a pirsicuzioni di [[Dioclezianu]] no [[313]] doppu Cristu. 'Nsemmula a iddu foru ammazzati sò soru Flavia e i frati Eutichiu, Vitturinu e trenta monaci pà fidi cristiana. == Riliquii == I riliquii foru truvati û 4 Austu 1558 nò locu unni oj c'è a Cresia di San Giuvanni di Malta. Û papa Sistu V pirmittìu ca si cilibrassi a festa dû ritruvamentu di riliquii. Sunnu riuniti dintra artistici riliquiari dintra 'na Cappella; û corpu di Placidu ( vistutu però comu monacu binidittinu ) è sutta l'artaru. Autri riliquii sunnu a [[Biancavidda (CT)]], a [[Casteddu di Luciu (ME)]] a Ciriana (IM), a Munti Carottu (AN) a [[Poggiu Mpiriali]] (FG), a Iglesias (CI). È Patronu di Missina câ [[Madonna da Littra]] e [[Santa Eustochia Calafatu]] e di l'Arcidiocesi di Missina-Lipari-Santa Lucia du Mela e di nuvizi [[binidittinu|binidittini]]. == Vuci currilati == {{Commonscat|Saint Placid}} Liami: www.granmirci.it [[Catigurìa:Biografìi|Placidu martiri]] [[Catigurìa:Santi|Placidu martiri]] mb3x1eayiququqcoabkttd7o84eurvt 782901 782899 2026-06-24T19:59:56Z GiovanniPen 22308 Rinnirizzamentu â pàggina [[Plàzzitu (monacu)]] 782901 wikitext text/x-wiki #redirect[[Plàzzitu (monacu)]] 88q0xhq3yb7wag9m58cram1eo4rfuwk Santu Vitu 0 39945 782892 782575 2026-06-24T19:48:31Z GiovanniPen 22308 782892 wikitext text/x-wiki [[File:Santu Vitu Paulu Gili 1532 Museu Diocesanu PA.jpg|miniatura]] '''San Vitu''' ([[Mazzara dû Vaddu]], [[285]] - [[Lucania]], [[15 di giugnu]] [[303]]) è nu santu martiri viniratu da [[Cresia Cattolica]]. == Aggiografìa == Secunnu na Passioni du VII seculu Vitu nasciu a Mazzara du Vaddu o secunnu autri a [[Marsala (TP)]]. So patri si chiamava Hila e so matri Bianca, ca murìu pi parturillu. Fu addivatu e crisciutu da nutrici ''Criscenzia'' e d’un pricetturi, forsi medicu o Catichista, tali ''Modestu''. In assenza dû patri fu vattiatu e siccomi c’era la pirsicuzioni di [[Diuclezianu]], [[Valerianu]], ca era Prifettu dâ Sicilia li fici arristari pi farici rinnigari a fidi [[cristianesimu|cristiana]]. Ma li tri scapparu da prigiuni e da spiaggia di Egitarsu (oji [[San Vitu lu Capu]]) parteru cu na navi e sbarcaru né costi dâ [[Lucania]], unni si jetta a mari lu ciumi [[Seli]]. Lu ‘Mperaturi Diuclezianu li chiamò pirchì avia la figghia malata. Ma sapennu ca era cristianu, dissi ca si sirvia di arti magichi e lu fici jittari chi sò cumpagni dintra l’ogghiu bollenti, poi ci avviaru li [[liuni]] nò circu e finalmenti li fici moriri supra lu cavallittu. === Li Riliquii === Li corpi foru sippilluti dintra na grutta vicinu o ciumi Seli o Silaru. Na donna di [[Salernu]], ca si chiamava Flurenza, fici custruiri na Cresia vicinu Ebuli, pi custudilli. Na parti foru purtati a [[Mariglianu]] (NA). No [[756]] l’abati di [[San Diunisiu Fulradu]] fici purtari li Riliquii a Parigi e nall’annu [[836]] l’abati Ilduinu e lu ‘Mperaturi [[Luduvicu lu Piu]] li rialarunu o Monasteriu di [[Korway no Weser]]. Versu lu 1618 foru purtati a [[Praga]], unni la Catidrali è didicata ô Santu. L’Europa è china di pizzuddi di Riliqui; a Mazzara c’è u Cori di San Vitu, parti d’un vrazzu di Modestu e na jamma di Criscenzia. Una parti dâ testa, un brazzu e un pedi sunnu a [[Regalbutu]], na Cresia Matrici. === Iconografia === Parma dû martiriu, cruoci, cani, jaḍḍu jancu, tinozza o pignata, tunica blu e mantu russu. == Patrucinii == San Vitu è patronu di cinquantadui cumuni italiani, da citàdi e diocesi di Mazzara e di [[Fiumi]] 'ntâ [[Cruazzia]]. Patronu di [[Barcialona Pizzaottu|Pizzaottu]], [[Campubbeddu (Trapani)|Campubbeḍḍu di Mazzara]], [[Ciaramunti]], [[Mazzara|Mazzara del Vallo]], [[Partanna]], [[San Vitu (Trapani)|San Vitu Lo Capu]], [[Vita (TP)|Vita]]. Fistiggiatu a [[Belpassu]], [[Cammarata]], [[Favara (Girgenti)|Favara]], [[Mascalucìa]], [[Palermu]], [[Paternò]], [[Regarbutu]], [[Roccalumera]]. == Usi e custumi == Atturi e cummedianti, ballerini, danzaturi, epilettici, lattunieri. Invucatu contru â letargia o sunnulenza, muzzicatini di bestie vilinusi e contru û "''ballu 'rî San Vitu''". == Talìa puru == * [[Santi taliani]] [[Catigurìa:Santi|Vitu]] szmmcug7cwxpmhbcez4ov342imwzfjb San Giuseppi Muscati 0 40750 782894 782534 2026-06-24T19:49:28Z GiovanniPen 22308 Canciu narrè di Effems cu l'ùrtima virsioni di GiovanniPen. 775998 wikitext text/x-wiki [[Mmàggini:San Giuseppi Muscati.jpg|thumb|San Giuseppi Muscati no quatru du Vaticanu, 1987]] '''Giuseppi Muscati''' ([[Beneventu]], [[25 di giugnettu]] [[1880]] – [[Napuli]], [[12 di aprili]] [[1927]]) è un [[santi italiani|Santu]] viniratu da [[Cresia Cattolica]]. == Biografìa == Fu lu settimu di novi figghi di Francescu Muscati e Rosa De Luca. Nò 1897, a dicissett'anni pigghiò la Licenza Liceali a Napuli e si iscrissi â facultà di Midicina. Di quannu era picciottu dimustrò na granni sensibilità pi suffirenzi e li duluri dû prossimu, voli guariri li malanni du corpu, ma sapi ca prima dû medicu omu c'è u Medicu divinu: Gesù Cristu. Si làuria cu massimu di voti e fa dui Cuncursi pi Assistenti di Spitali Riuniti di Napuli e Coadiuturi ne stissi Spitali. A cuminciari du 1904 fa u Coadiuturi nò Spitali di 'Ncurabili e salva i malati di Turri du Grecu duranti un'eruzioni du Visuviu nò 1906. Travagghia nò Laboraturiu du Spitali di Malattii 'nfettivi ed è u primu nò Cuncursu di Spitali Riuniti. Addiventa Primariu. Assistenti vuluntariu di Fisiulugia; di Chimica Fisiulogica e Prufessuri Urdinariu di Chimica Biulogica, di Clinica Medica e Ricercaturi. Avia na fama di purtata 'nternaziunali e un corpu d'occhiu diagnosticu. Pur essennu scienziatu di prim'ordini a sò vita era tutta china di Diu. Avìa Fidi e Carità; vidia né malati u Cristu piatusu e suffirenti. Nun aspetta i malati: i va cerca nè Quarteri chiù poviri e abbannunati di Napuli. I cura, l'assisti, nun voli dinari, rijali, accamazioni, ma lassa i sò guadagni e puvuredda, cunvintu ca du Cristu ca va trova nò Sacramentu è prisenti na so Prufissioni di medicu. È l'Apostulu di Gesù: senza mai pridicari è tistimoniu di virità e di buntà. Muriu a 46 anni e a so morti è prupagata comu chidda di un Santu. Fu biatificatu du Papa Paulu VI u 16 Novemmiri du 1975 e fattu Santu du Papa Giuvanni Paulu II. Lu [[25 di uttùviru|25 Uttuviri]] 1987. La Festa è lu 16 Novemmiri. == Riliquii == Lu corpu sanu sanu è na Cresia du Gesù Novu a Napuli. == Lijami di fora == *http://www.gesuiti.it/moscati/Ita.htm [[Catigurìa:Santi|Muscati, Giuseppi]] [[Catigurìa:Nasciuti ntô 1880|Muscati, Giuseppi]] [[Catigurìa:Muruti ntô 1927|Muscati, Giuseppi]] n8vslwi1sj9u0ucriabbuwmdgsmk9mm Albertu Magno 0 45067 782893 782533 2026-06-24T19:49:17Z GiovanniPen 22308 782893 wikitext text/x-wiki [[File:AlbertusMagnus.jpg|right|thumb| Albertu Magno]] '''Albertu Magno''' di Bollstädt, annincatu comu ''Doctor Universalis'', canusciutu macari comu '''Albertu lu Granni''' o '''Albertu di Culònia''' ([[Lauingen]], [[1206]] - [[Culònia]], [[15 di nuvèmmiru]] [[1280]]), fu nu [[riliggiuni|riliggiusu]] [[duminicanu]] [[Girmania|tidescu]]. Veni cunzidiratu lu cchiù granni [[filusufìa|filòsufu]] e [[tiuluggìa|tiòluggu]] tidescu di lu [[Midiuevu]], ppi la sò granni erudizzioni e ppi lu sò sforzu di accucchiari fedi e raggiuni, applicannu la filusufìa di [[Aristòtili]] a lu pinzeru [[Cristianèsimu|cristianu]]. Fu macari maistru di [[Tummasu d'Aquinu]]. La [[Cresia]] [[cattolicèsimu|cattòlica]] lu cunzidira [[santu]], prutiggituri di li [[Scienza|scinziati]] e Dutturi di la Cresia. [[Catigurìa:Littiratura latina|Magno]] [[Catigurìa:Mediuevu|Magno]] [[Catigurìa:Santi|Albertu Magno]] qlxsl5npvkp2pbmtrmujfzz73uhcdc4 Catigurìa:Squatri taliani di palluni 14 57805 782904 692612 2026-06-24T20:05:39Z GiovanniPen 22308 removed [[Category:Sport]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 782904 wikitext text/x-wiki [[Catigurìa:Squatri taliani]] [[Catigurìa:Palluni]] [[Catigurìa:Cauciu talianu]] 3h57hvlskwrnji9veosonw0q8xj3rmp Plàzzitu (monacu) 0 66536 782900 781299 2026-06-24T19:59:42Z GiovanniPen 22308 782900 wikitext text/x-wiki '''Plàzzitu''' ([[Roma]], [[515]] – [[Missina]], [[5 di uttuviru]] [[541]]) fu nu monacu e martiri cristianu, siguaci di Binidittu da Norcia. Iè viniratu comu santu da Chiesa cattolica i da chidda ortodossa. Fu u chiù famusu discipulu di [[San Binidittu di Norcia]]. 'Nsemmula a iddu foru ammazzati sò soru Flavia e i frati Eutichiu, Vitturinu e trenta monaci pà fidi cristiana. [[File:San_Placidu.jpg|miniatura|300x300px|Tila di [[Correggiu (pitturi)|Antoniu Allegri dittu lu Curreggiu]], 1523, Museu Civicu Parma.]] ==A vita== Plazzitu nascìu ntî [[Roma]] nu [[515]], da a nobili e antica famigghia di Anicii, da Tertullo e da a missinisi Faustina. Primu di quattru frati, fu 'ntrodottu da giovini, cu Mauru, nta cucina di [[Subiacu]], dinna [[San Binidittu di Nurcia|Binidittu di Norcia]] 'niziau a sa opera monastica. Nu siguitu Binidittu, Mauru e Plazzitu si trasfirirunu ntî [[Cassinu]], unni fonnirannu supra u colli sovrastanti u cilibri Monastiru di Monticassinu. Mauru i Plazzitu furunu accussì i tistimoni e i cufunnaturi da nascita du monachisimu binidittinu, comu ampiaminti discrittu di Dialughi du [[Grigoriu Magnu|Santu Grigoriu Magnu]]. Binidittu di Norcia mannau a [[Missina]] u giovani monacu Plazzitu pi funnari u primu monastiru du Ordini binidittinu da Sicilia, cu annissa a chiesa du Santu Iuvanni Battista. L'edificiu fu eriggiutu supra li ruvini d'una istisa necròpuli romana na vicinanza da fini du torrenti Boccetta, vicinu all'istiernu du centru du paisi, pi mieritu da doti da a matri Faustina derivanti da a famigghia Anicia. U [[28 di lugliu]] du [[540]], a cirimonia da dedicazioni prisiduta du viscuvu Eucarpo II. Di recenti rinvinirunu nu capitellu, ntô vicinu palazzu da prifittura, chi attistarissi a funnaziuni plazzitana du compliessu monumentali. U [[5 di ottobri]] du [[541]] attraccò ad Acqualadroni na flotta di pirati vannali da religioni ariana, cunnutti di Mamuca. Li pirati distrussiru e sacchiggiarunu tuttu chiddu chi 'ncontrarunu ntô loru camminu, 'nzinu quannu 'ncontrarunu a chiesa. Plazzitu vinni ligatu nta n'arbiru d'alivu i durannni a tortura lo fu domannatu di nigari a so fidi, cosa chi iddu non fici. Pi punirlu, Mamuca domannau ai so prima di tagghiari a iddu a lingua e adunca d'ammazzarlu 'nsiemi ai so frati Eutichiu i Vitturinu, a soru Flavia i a circa trinta monaci. I maschi vienneru tutti dicapitati, mientri Flavia fu trafitta ntô sinu cu na spata. Frati Gordianu, fuitu pi tiempu i scampatu da carnificina, ricomposi i corpi provvidinnu a sipolturi. I tistimonianzi ditti duranni u sogghiornu 'nta Costantinopoli pirmittirunu di ricostruiri l'opiratu di martiri i a futura localizzazzioni du sepolcretu. == Riliquii == I riliquii foru truvati û 4 Austu 1558 nò locu unni oj c'è a Cresia di San Giuvanni di Malta. Û papa Sistu V pirmittìu ca si cilibrassi a festa dû ritruvamentu di riliquii. Sunnu riuniti dintra artistici riliquiari dintra 'na Cappella; û corpu di Placidu ( vistutu però comu monacu binidittinu ) è sutta l'artaru. Autri riliquii sunnu a [[Biancavidda (CT)]], a [[Casteddu di Luciu (ME)]] a Ciriana (IM), a Munti Carottu (AN) a [[Poggiu Mpiriali]] (FG), a Iglesias (CI). È Patronu di Missina câ [[Madonna da Littra]] e [[Santa Eustochia Calafatu]] e di l'Arcidiocesi di Missina-Lipari-Santa Lucia du Mela e di nuvizi [[Binidittinu|binidittini]]. {{Commonscat|Saint Placid}} [[Catigurìa:Santi]] 6wut0nob6p84uuu6vgxyfns1ula4rf5 2026 0 66876 782924 782868 2026-06-25T08:42:14Z Gmelfi 8 junchiuti 782924 wikitext text/x-wiki {{annu}} == Abbinimenti == [[File:Nicolas Maduro on board the USS Iwo Jima.png|thumb|100px|Maduru ntâ navi ca lu trasfirisci a New York.]] *[[Primu di jinnaru]]: A [[Crans-Montana]] nu ncendiu fa quaranta morti tra li picciotti ca friquintavanu nu bar pi la festa di capuilannu *[[3 di jinnaru]]: A [[Caracas]], l'opirazzioni militari di l'esercitu dî [[Stati Uniti]] esfiltra lu prisidenti dû [[Venezzuela]] [[Nicolás Maduro]], trasfirutu a [[New York]] a misu n carciri cu l'accusa di traficu di [[droga]] e [[tirrurismu]] *[[19 di jinnaru]]: A [[Davos]], cèlibbri lucalitati dî muntagni [[svizzira|svizziri]], si grapi lu [[World Economic Forum]]. *[[28 di frivaru]]: Cu n'opirazzioni militari cungiunta tra [[Israeli]] e li [[Stati Uniti]] fu bumminata [[Teheran]] la capitali di l'[[Iran]], causannu la morti di l'ayatollah [[Ali Khamenei]] ==Morti== *[[19 di jinnaru]]: [[Valentino]], cèlibbri stilista di moda *[[19 di marzu]]: [[Chuck Norris]], atturi *[[19 di marzu]]: [[Umbertu Bossi]], òmunu puliticu *[[30 di aprili]]: [[Georg Baselitz]], pitturi e sculturi tudiscu *[[11 di giugnu]]: [[David Hockney]], pitturi britànnicu *[[20 di giugnu]]: [[Jean Ziegler]], puliticu e sociolugu svizziru [[Catigurìa:Sèculu XXI]] hjm66ih9nlb36o6hc2ngmotys583mxk Santi patruni e prutitturi (Palermu) 0 67468 782898 782647 2026-06-24T19:54:46Z GiovanniPen 22308 782898 wikitext text/x-wiki Santi patruni e prutitturi da citàdi di [[Palermu]] titulari di insigni munumenti e autri manufatti citàdini. == Alencu == {| class="wikitable" align="center" |- style="text-align:center" ! <div align="center"> Santu </div> ! <div align="center"> Annu </div> ! <div align="center"> Juornu </div> ! <div align="center"> Misi </div> ! <div align="center"> Santu </div> ! <div align="center"> Annu </div> ! <div align="center"> Juornu </div> ! <div align="center"> Misi </div> |- | [[Marìa (matri di Gesù)|Santa Maria]] sutta û titulu dill'«[[Assunzione di Maria|Assunta]]» | [[1185]] | | | Santa Maria sutta û titulu di «Montesanto»<ref name="ReferenceA">Titolare e data tratte a Pagine 18 e 19, Pierfrancesco Palazzotto, "''Sante e Patrone. Iconografia delle Sante Agata, Cristina, Ninfa e Oliva nelle chiese di Palermo dal XII al XX secolo''" [http://www.academia.edu/6548824/Sante_e_Patrone._Iconografia_delle_Sante_Agata_Ninfa_Cristina_e_Oliva_nelle_chiese_di_Palermo_dal_XII_al_XX_secolo], Officine Tipografiche Aiello & Provenzano Bagheria, Palermo, 2005.</ref> | [[1668]] | 21 | jinnaru |- | [[Santa Rusulìa]] | [[1624]] | 04 | sittèmmiru | [[San Nicola di Bari]]<ref name="ReferenceB">Data tratta a Pagine 18 e 19, Pierfrancesco Palazzotto, "''Sante e Patrone. Iconografia delle Sante Agata, Cristina, Ninfa e Oliva nelle chiese di Palermo dal XII al XX secolo''" [http://www.academia.edu/6548824/Sante_e_Patrone._Iconografia_delle_Sante_Agata_Ninfa_Cristina_e_Oliva_nelle_chiese_di_Palermo_dal_XII_al_XX_secolo], Officine Tipografiche Aiello & Provenzano Bagheria, Palermo, 2005.</ref> | [[1668]] | 21 | jinnaru |- | Santa Maria sutta û titulu dâ «'Mmaculata Cuncizzioni»<ref>{{Cita|Antonio Mongitore Tomo primo|pp. 72}}</ref> | [[1624]] | 16 | nuvèmmiru | [[Santa Catarina d'Alessandria]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1669]] | 17 | uttùviru |- | [[Sant'Àita (màrtiri)|Sant'Àita]] | [[1602]] | 04 | frivaru | [[San Giuvanni di Diu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1669]] | 17 | uttùviru |- | [[Sant'Uliva di Palermu|Sant'Uliva]] | [[1606]] | 05 | giugnu | [[Santi Cocimu e Damianu]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1673]] | 31 | uttùviru |- | [[Cristina di Bolsena|Santa Cristina]]<ref>Pagina 83, [[Gioacchino di Marzo]] (Conte Antonio Cavagna Sangiuliani di Gualdana Lazelada di Bereguardo), "''I Gagini e la scultura in Sicilia nei secoli XV e XVI; memorie storiche e documenti.''" [https://archive.org/details/igaginielascultu01dima], Volumi I e II, Stamperia del Giornale di Sicilia, Palermo.</ref> | [[1477]]c. | | | [[Sant'Ignazziu d'Antiochia]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1677]] | 05 | nuvèmmiru |- | [[Santa Ninfa di Palermu|Santa Ninfa]] | | | | [[San Martinu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1679]] | 31 | uttùviru |- | [[San Bastianu]] | | | | [[Sant'Orsula]] | [[1680]] | 05 | nuvèmmiru |- | [[Santu Roccu]] | | | | [[Santa Vènnira]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1681]] | 25 | uttùviru |- | [[San Mamilianu]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1624]] | 16 | nuvèmmiru | Santa Maria sutta û titulu dâ «Pruvvidenza» | [[1685]] | 23 | giugnu |- | [[Sant'Agatuni di Palermu]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1624]] | 16 | nuvèmmiru | [[San Giuvanni Battista]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1687]] | 07 | nuvèmmiru |- | [[San Giuvanni Teristi di Palermu|San Giuvanni Theristis di Palermu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1624]] | 16 | nuvèmmiru | Santa Maria sutta û titulu dû «[[Carmelo]]»<ref name="ReferenceB"/> | [[1688]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[San Giuseppi]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1668]] | 21 | jinnaru | [[San Franciscu di Sales]] | [[1691]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[Santa Maria Maddalena]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1675]] | 31 | uttùviru | [[San Raimondu Nonnato]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1692]] | 07 | nuvèmmiru |- | [[San Filareti di Palermu]]<ref name="ReferenceC">Titolare tratto a Pagine 18 e 19, Pierfrancesco Palazzotto, "''Sante e Patrone. Iconografia delle Sante Agata, Cristina, Ninfa e Oliva nelle chiese di Palermo dal XII al XX secolo''" [http://www.academia.edu/6548824/Sante_e_Patrone._Iconografia_delle_Sante_Agata_Ninfa_Cristina_e_Oliva_nelle_chiese_di_Palermo_dal_XII_al_XX_secolo], Officine Tipografiche Aiello & Provenzano Bagheria, Palermo, 2005.</ref> | | | | [[San Franciscu Borgia]] | [[1693]] | 07 | nuvèmmiru |- | Santa Maria sutta û titulu di «[[Madonna dâ Littra]]» | | | | [[San Stanislau Kostka]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1693]] | 10 | nuvèmmiru |- | '''Santi eletti dû Sinatu''' | | | | Santa Maria sutta û titulu dâ «Grazia»<ref name="ReferenceA"/> | [[1695]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[San Filippu Neri]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1622]] | 21 | giugnu | [[San Marcu Evangelista]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1699]] | 10 | nuvèmmiru |- | [[Gnazziu di Loyola|Sant'Ignazziu di Loyola]] | [[1624]] | 22 | uttùviru | [[Ferdinando III di Castiglia|San Firdinandu di Castiglia]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1700]] | 05 | giugnettu |- | [[San Franciscu Saveriu]] | [[1624]] | 22 | uttùviru | [[San Luigi Gunzaga]] | [[1704]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[Sant'Andria Avellinu]] | [[1624]] | 22 | uttùviru | [[Giacomo il Maggiore|San Giacomu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1707]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[San Franciscu di Paula]] | [[1625]] | 31 | jinnaru | Santa Maria sutta û titulu di «[[Loreto]]»<ref name="ReferenceA"/> | [[1708]] | | |- | [[San Lorenzu Giustiniani]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1625]] | 31 | jinnaru | Santa Maria sutta û titulu dâ «[[Guadagna]]»<ref name="ReferenceA"/> | [[1709]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[San Duminico di Guzmán]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1625]] | 15 | giugnettu | [[San Filici da Cantalice]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1712]] | 07 | nuvèmmiru |- | [[San Franciscu d'Assisi]] | [[1625]] | 15 | giugnettu | [[Santa Catarina da Bologna]] | [[1712]] | 17 | nuvèmmiru |- | [[Santa Teresa d'Avila]] | [[1625]] | 11 | sittèmmiru | [[Stefanu protomàrtiri|Santu Stefanu Protomàrtire]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1715]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[Isidoru di Sivigghia|Sant'Isidoru Agricola]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1625]] | 11 | sittèmmiru | [[San Jachinu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1720]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[Sant'Àncilu di Girusalemmi|Sant'Anciulu Carmilitanu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1626]] | 04 | maiu | [[Sant'Atanasiu di Catania]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1722]] | 08 | austu |- | [[Sant'Austinu|Sant'Agustinu d'Ippona]] | [[1626]] | 03 | austu | [[Silvestru I|San Silvestru Papa]] e [[San Castrensi]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1723]] | 03 | nuvèmmiru |- | [[Sant'Albertu di l'Abati]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1626]] | 03 | austu | Santa Maria sutta û titulu dâ «[[Pietà]]»<ref name="ReferenceA"/> | [[1725]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[Ventisei martiri del Giappone|Martiri Giappunisi]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1628]] | 10 | jinnaru | San Giulianu e Sant'Eunu<ref name="ReferenceA"/> | [[1725]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[San Binidittu di Nurcia]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1628]] | 19 | sittèmmiru | San Giacumu e [[San Franciscu Solano]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1727]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[San Sergiu Papa di Palermu]] | [[1628]] | 19 | sittèmmiru | [[Anciuli Custodi]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1730]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[Sant'Andria Corsini]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1629]] | 31 | uttùviru | [[Santissimu Ecce Homo all'Uditore]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1735]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[San Gaetanu Thiene|San Gaitanu da Thiene]] | [[1629]] | 31 | uttùviru | [[San Camillu de Lellis]] | [[1742]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[Santa Barbara]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1648]] | 09 | nuvèmmiru | [[Sant'Emidiu Martiri]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1753]] | 04 | maiu |- | [[San Nicola di Tulintinu]] | [[1650]] | 24 | uttùviru | [[Grigoriu Magnu|San Grigoriu Magno]] | [[1753]] | 04 | maiu |- | [[Onofrio (anacoreta)|Sant'Onofriu]] | [[1650]] | 20 | giugnettu | Santa Maria sutta û titulu dâ «[[Miccè]]»<ref name="ReferenceB"/> | [[1753]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[San Binidittu lu Moru]] | [[1652]] | 24 | aprili | San Gerardu<ref name="ReferenceA"/> | [[1753]] | 08 | nuvèmmiru |- | '''Santi eletti dô Cunsigghiu civicu'''<ref>Giusto decreto di [[Urbanu VIII]]</ref>. | | | | [[San Pasquali Baylon]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1753]] | 08 | nuvèmmiru |- | [[Santa Silvia]] | | | | [[San Petru apostulu]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1758]] | 09 | nuvèmmiru |- | [[San Calojru]]<ref name="ReferenceC"/> | | | | [[Sant'Elia di Enna]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1764]] | 07 | aprili |- | [[Sant'Antoniu di Pàduva]] | [[1654]] | 14 | uttùviru | [[Sant'Omobono]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1766]] | 10 | nuvèmmiru |- | [[Santa Lucia]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1625]] | 22 | uttùviru | [[San Giuseppi Calasanziu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1776]] | 10 | nuvèmmiru |- | [[San Micheli Arcancilu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1659]] | 30 | uttùviru | [[San Giuvanni de Matha]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1767]] | 10 | nuvèmmiru |- | [[Tummasu d'Aquinu|San Tummasu d'Aquinu]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1659]] | 30 | uttùviru | [[Felice di Valois|San Filici de Valois]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1767]] | 10 | nuvèmmiru |- | [[San Tummasu di Villanova]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1659]] | 30 | uttùviru | [[San Liboriu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1773]] | 10 | nuvèmmiru |- | [[Sant'Anna|Sant'Anna la Misericordia]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1660]] | 08 | nuvèmmiru | Santa Maria sutta û titulu dill'«Agonizzanti»<ref name="Gaspare Palermo-181">{{Cita|Gaspare Palermo Volume secondo|pp. 181}}</ref> | [[1630]] | 09 | giugnettu |- | [[San Basiliu]]<ref name="ReferenceB"/> | [[1662]] | 27 | uttùviru | - | - | - | - |- | [[San Matteu]] e [[San Mattia]] apostoli<ref name="ReferenceB"/> | [[1663]] | 27 | uttùviru | [[Pinu Puglisi]]<ref name="Futuri prutitturi">Prossimu probbabili Prutitturi di Palermu</ref> | [[?]] | ? | ? |- | [[San Liberali]] e [[Sant'Evasio|Sant'Evanziu]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1665]] | 02 | marzu | [[Giuvanni Battista Sidotti]]<ref name="Futuri prutitturi"/> | [[?]] | ? | ? |- | [[San Petru Nolasco]]<ref name="ReferenceA"/> | [[1664]] | 26 | uttùviru | [[Biagiu Conte]] missiunariu laicu<ref name="Futuri prutitturi"/> | [[?]] | ? | ? |} == Noti == <references/> == Bibliografia == * Pierfrancesco Palazzotto, "''Sante e Patrone. Iconografia delle Sante Agata, Cristina, Ninfa e Oliva nelle chiese di Palermo dal XII al XX secolo''" , Officine Tipografiche Aiello & Provenzano Bagheria, Palermo, 2005. == Talìa puru == * [[Palermu]] * [[Arcidiocesi di Palermu]] == Lijami di fora == {{commons|Category:Churches in Palermo}} [[Catigurìa:Storia siciliana|Storia siciliana]] [[Catigurìa:Santi|Santi]] [[Categoria:Palermu]] 76dldorhtmeho3fpi6c02oz5506qjqv Como 1907 0 67475 782903 782745 2026-06-24T20:05:16Z GiovanniPen 22308 782903 wikitext text/x-wiki Lu '''Como 1907''' è na šquàtra di [[Palluni (sport)|palluni]] dë [[Comu]] ca joca nta [[Seria A (palluni)|Sèrie A]]. [[File:Logo Como 1907 2019.png|thumb]] [[Catigurìa:Palluni]] [[Catigurìa:Squatri taliani di palluni]] [[Catigurìa:Lummardìa]] 9bm38vewo8hy55boo000nvfmxsp2o3l 782906 782903 2026-06-24T20:06:17Z GiovanniPen 22308 removed [[Category:Palluni]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 782906 wikitext text/x-wiki Lu '''Como 1907''' è na šquàtra di [[Palluni (sport)|palluni]] dë [[Comu]] ca joca nta [[Seria A (palluni)|Sèrie A]]. [[File:Logo Como 1907 2019.png|thumb]] [[Catigurìa:Squatri taliani di palluni]] [[Catigurìa:Lummardìa]] byuthqo64nv7ebewxjyrkq3m1wh24dx