Wikipedia scnwiki https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Mèdia Spiciali Discussioni Utenti Discussioni utenti Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiutu Discussioni aiutu Catigurìa Discussioni catigurìa Purtali Discussioni purtali Pruggettu Discussioni pruggettu TimedText TimedText talk Mòdulu Discussioni mòdulu Evento Discussioni evento 11 di jinnaru 0 1531 784863 784537 2026-08-23T17:53:09Z Mistico Dois 39418 784863 wikitext text/x-wiki {{Jinnaru}} == Abbinimenti == * [[1693]]: [[Tirrimotu dû 11 di jinnaru 1693|tirrimotu]] 'n [[Sicilia]] urientali. La valli di [[Nuotu|Notu]] è distruggiuta. All'urìggini di stu abbinimentu, c'è la nàscita e lu sviluppu di l'architittura [[Baroccu sicilianu|barocca]], chi sarà aduttata ppi la ricostruzzioni di palazzi e cresî. * [[1923]]: Veni stabbilutu lu Parcu Nazziunali d'[[Abruzzu]] == Nasciuti == * [[1975]]: [[Matteu Renzi]], pulìticu talianu == Morti == * [[1801]]: [[Duminicu Cimarosa]], musicista napulitanu * [[1931]]: [[Giuvanni Boldini]], pitturi talianu * [[1966]]: [[Albertu Giacumetti]], sculturi svìzziru * [[1999]]: [[Fabrizziu De André]], cantanti talianu * [[2005]]: [[Mauritania]] - Lu pilota di [[motociclismu]] [[Fabrizio Meoni]] murìu doppu di un ncidenti abbinutu duranti lu svurgimentu di na tappa dâ [[Barcellona-Dakar]]. * [[2008]]: Sir [[Edmund Hillary]], lu primu alpinisa chi acchianau supra l'[[Everest]] * [[2010]]: [[Éric Rohmer]], riggista francisi * [[2015]]: [[Anita Ekberg]], attrici svidisi (n. [[1931]]) d823dmh4n4prpgca9u4sdy9yocplrzb Scurdìa 0 2600 784864 775081 2026-08-24T08:22:29Z Effems 13365 /* Li chiesi */ 'Ntigrazzioni 784864 wikitext text/x-wiki {{Cumuni| nomucumuni=Scurdìa| panurama = Panorama Scordia.JPG| mmaggini=Scordia-Stemma.svg| muttu=Scurdia: u paisi di l'aranci cchiù boni do munnu!| nomuufficiali=Scordia| pruvincia=[[Pruvincia di Catania|Catania]]| nomuabitanti=Scurdioti (ITA Scordiensi/Scordienzi)| superfici=24| abbitanti=16.692| dinsita=696| cumunilimitrofi=[[Lintini]], [[Militeddu in Val di Catania]]| cap=95048| prifissutelefonicu=+095| situufficiali=http://www.comune.scordia.ct.it/ |}} [[Mmàggini:Scordia.svg|thumb|300px|right|U cumuni di Scurdia ntâ pruvincia di Catania.]] '''Scurdìa''' è un cumuni di 16.692 abbitanti dâ [[pruvincia di Catania]]. S'attrova ntâ chiana di [[Catania]], na riggiuni assai fèrtili.<br> Nzinu a picca tempu arredi, l'ecunumìa tirava grazzî â produzzioni di [[arancia|aranci]], mannati 'n [[Italia]] e ntî tutta l'[[Europa]], ma pi camora ci su' na pocu di prubblema di sordi. L'azienni cchiù grossi sunnu chiddi d'aranci (tipu l'Oranfrizzer, 'a Mariarosa, 'a Spidi, ecc.), ma và bona macari a Compir ca s'hà misu a fari seggi e scrivanìi. Lu Sìnnacu è pi camora Franco Tambuni ed è na pocu a manca. == Li festi == [[Mmàggini:Chiesa di San Rocco (1628) (Scordia - Sicilia).JPG|thumb|200px|right|La chiesa di Santu Roccu a Scurdia.]] === Santu Roccu: Lu Patronu === Ogn'annu, ô 16 d'Austu, si fistèggia la [[jornu|jurnata]] di Santu Roccu. Si dici la missa e si fà na prucissioni pi li strati di Scurdia.<br /> Ô 23 d'Austu si fistèggia l'uttava sempri cu li stissi cosi. Zzo ca abbilliscia l'uttava jè a sparata 'ei bummi 'ndi Patre Ppiu, 'ndo mienzu a chiazzetta. 'Ndo mienzu di sti jorni ci su cuncerti je attrattivi varii. === U Carnalivari === A Scurdia u carnalivari è dedicatu ai giovani, infatti u cumuni conza u parcu e un complessu sona i canzuni, ca tutti i giovini ballunu tutti i siri e sa divertunu. === La Pasqua === Ô mercuridìa Santu si svolgi la prucissioni fùnibbri dû ''Signuri ô cippu''; ô venniridìa, mmeci, si svolgi lu ''Signuri muortu'' chî ''tri Santi'', ca fannu sempri na prucissioni, ca parò s'accapa cchiù tardu. Pi Pasqua, tutti li fratelli di li tri cunfratèrniti, fannu na sfilata, n'unuri ô Signuri ca risuscitau. A sira, da Matrici, u parrinu, patre Vitu Valenti, affaccia a Santu Roccu. === San Giuseppi === O 19 i Marzu, ogna annu, si fisteggia la festa di San Giuseppi, festa assai sintuta tra u populu di Scurdia e macari i forastieri. A matina c'è a sfilata de' scecchi cc'a Sacra Famigghia. Nt'o pomiriggiu, 'nveci, c'è lasta pupulari, si vinnunu l'offerti purtati apposta ddei fideli. A sira, 'nveci, duopu a missa, c'è a prucissioni da statua i S. Giuseppi ppe strati do paisi. === San Duminicu Saviu === A Scurdia, c'è macari a tradizioni da festa di San Duminicu Saviu, però ava 25 anni ca nun si fa. St'annu, u parrinu di San Duminicu Saviu ha dicidutu di fari a festa o 15 i Lugliu. === Li festi 'ra Madonna === Scurdia fisteggia sulennementi a Madonna tri voti l'annu: l'8 settembri, ccà prucissioni a Muntagna 'ra Madonna 'a Stidda; l'8 dicembri, quannu si fisteggia a 'Mmaculata. A processioni parta do Cunventu e prosegua ppou Centru Storicu accumpagnata dei fideli e dei fratelli, i russi, i jianchi e i blu. Appuoi si fisteggia macari lu 31 maggiu, ccà processioni 'ri S. Maria Maggiuri. === Lu Natali === A Scurdia, lu Natali è riccu di tradizioni pupulari e folclori. Accumincia lu 16 di Dicembri, quannu ognia sira, finu o 24 li musicanti sonunu li nuveri, prisepi cunzati avanti a porta, cummigghiati 'ri sparacogni, aranci e mannarini. Appoi, lu 24 sira, sempri i musicanti sonunu dinn'a Culonna finu a Cava a tradizunali "Calata 'a Chiazza", ca vena seguita ogna annu di tuttu lu populu di Scurdia. [[Mmàggini:Novena.gif|thumb|200px|left|La Nuvera di Natali a Scurdia.]] == Li chiesi == Li chiesi di Scurdia su setti. Sulu quattru, però, su funziunanti. Chisti su: La chiesa di Santu Roccu, ca è a matrici guidata di patre Vitu Valenti; chidda di San Duminicu Saviu guidata di patre Jurandir (Gerardu) Jesus Da Silva; chida di San Giuseppi guidata di patre Gaetanu Tomagra e chiddi di Santa Maria Maggiuri e di Gesù Redenturi guidati di patre Sarvaturi Abbottu. L'autri chiesi su chidda da' Madonna a' Stidda, affidata a patre Jurandir Jesus Da Silva, chidda di Santa Libbirata, affidata a patre Gaetanu Tomagra, chiddi do' Priatoriu e do' Cunventu, affidati a patre Vitu Valenti. == Palazzi == * Palazzu Branciforte. == La Cultura == === Lu museu "Mariu de Mauru" === A Scurdia, c'è un museu etnu-antropologicu 'ntitulatu a Mariu De Mauru, ca s'attrova nta via Marconi, intra 'o palazzu Viecchiu-Majorana. Dda rintra ci su tutti li cosi di na vota, a partiri de casci d'[[arancia|aranci]] finu a arrivari e [[computer]] cchiù antichi. Sta struttura mpurtanti ppi Scurdia è curata dû Prussuri Nucciu Gambera. [[Mmàggini:Museu "M. De Mauru" di Scurdia.jpg|thumb|200px|right|Lu Museu "M. De Mauru di Scurdia.]] ===Muvumenti culturali=== Muvimenti giuvanili cci nn'é assai, abbastanza famusi addivintaru li ''Sensidikappa'', n'assuciazzioni [[tiatru|tiatrali]] fatta di [[carusu|carusi]]; nasciutu di picca è lu ''Scordia@localhost'', ca fussa n'assuciazioni macari chista di carusi ca cèrcanu di diffunnìri l'usu di Linux ntô paisi; n'àutra assuciazzioni è ''L'Humanitas'', ca è assuciazzioni culturali, suciali e furmativa. Appuoi c'è l'"Anffass", l'"AGESCI" (i [[Scout]]), a "Super Omnia Caritas", i cori de' parrocchi, "Scurdia.info" (un situ di infurmazioni lucali) e tanti jautri ca pirmettunu lu sviluppu do pajsi. == Pirsunaggi 'mpurtanti == * Duminicu Centamuri (atturi) * Paulu Bonvinu (cumpusituri) * Umbertu Amuri (prussuri) * Salvo Bassu (pueta) * [[Francu Barresi]] (musicanti) * Vastianu Ministeri (atturi) * Mons. Umbertu Pedi (Vicariu Generali Diocesanu di Cartagiruni) == Curiusitati == 'Ntô film '''U Sorteggiu'' Toninu Baruni (Beppi Fiorellu) dicia di pruviniri d'on paisieddu 'nta pruvincia di Catania, ca arrisulta siri propria Scurdia. [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Catania]] j52icdxn7h4kmz9movnnplq5b38o8gx Àrcamu 0 4613 784860 784857 2026-08-23T14:16:25Z Effems 13365 /* Noti */ 'Ntigrazzioni 784860 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Àrcamu|nomuufficiali=Àlcamo |pruvincia=[[Pruvincia di Trapani|Tràpani]] (TP) |superfici=130,86 |abbitanti=45.985 |dinsita=353,7 |cumunilimitrofi= [[Balistrati]] (PA), [[Calatafimi-Segesta]], [[Campuriali]] (PA), [[Casteddammari]], [[Murriali]] (PA), [[Partinicu]] (PA) |cap=91011<ref>[https://www.ilcapdi.it/trapani/alcamo CAP di Àrcamu, Tràpani]</ref> |prifissutelefonicu=0924 |situufficiali=http://www.comune.alcamo.tp.it }} '''Àrcamu''' (pi [[Lingua taliana|talianu]]: '''''Alcamo''''') è na citati a 53 chilòmitri di [[Tràpani]]. N sicilianu l'abbitanti sunnu chiamati "[[arcamisi]]". == Storia == [[File:Castello di Alcamo 0024.JPG|thumb|Casteddu di li Cunti di Muòrica.]] [[File:PanAlcamo1.jpg|right|thumb|Panurama di Àrcamu.]] Lu nomu “Arcamu” nun si sapi precisamenti di dunni veni, ci sunnu varii virsiuna. Anticamenti si cridìa ca era na palora arabba ma è cchiù probabbili chi veni o di la palora siciliana càccamu o di Arcamu di Troia chi aiutau a lu Re Priamu nta la guerra di Troia. Lu primu nùcliu nascìu 'n capu lu munti Bonifatu dunni c'èni na necropuli, e li resti di Longuru (un villaggiu [[Elimi|Elimu]] a guardia di [[Seggesta|Siggèsta]]). L' [[Elimi]] si facìanu discenniri puru di li Troiani, ma sapemu ca ô niveddu linguisticu eranu un populu Italicu comu li [[Sìculi|Siculi]], si penza chi eranu lu stissu populu. Successivamenti doppu chi li Rumani scunfiggeru a li Cartagginisi, l'abbitanti di Longuru scinneru di la muntagna, pi putiri travagghiari li terri, e stu novu centru pigghiau lu nomu latinu di Longaricu(m), pi chissu s'attruvaru videmma antichi tannuri Rumani, chi sirvìanu a travagghiari la ciramica, nta lu tirritoriu sutta la muntagna. Lu primu documentu chi parra di Arcamu è di lu 1154 nn'un passu di lu libbru di Ruggeru, scrivutu di lu giugrafu [[arabbu]] [[Al-Idrisi]], chi ammùntua Arcamu comu un quasali 'ranni cu tirrena boni a siminàri. Tannu li [[cristiani]] si n'avíanu turnatu a stari arreri 'n capu lu munti Bonifatu, mmeci sutta ci stavanu li [[mussurmani]]. La citati dunni s'attrova ora fu ri-funnata ni lu 1233 di lu Mpiraturi [[Fidiricu II di Hohenstaufen]] (Fidiricu I di Sicilia) chi poi appi a assicutari li [[mussurmani]] pi nun farili strarriari cu li [[cristiani]], vistu chi ci fù un ribellamentu di iddi di lu 1221 ô 1243, e dunca li [[cristiani]] pòttiru scinniri di la muntagna. Accussì li quattru quartera chi spartìanu Arcamu (S. Vitu, S. Liunardu, S. Ippolitu e S. Nicolò) addivintaru [[cristiani]]. Fu tannu chi ddocu nascìu lu famusu pueta dâ [[Scola Siciliana]] [[Ciullu d'Àlcamu]]. La citati addivintau prima un [[feu]] dâ famigghia Ventimiglia ( e n'arristau na turri d'un casteddu ncapu lu munti Bonifatu) e poi passau sutta li Cunti di [[Muòrica]] chi vi lassaru un beddu casteddu chi s' attrova ni la Chiazza di la Ripubbrica, ditta all'Arcamisi "Ncapu lu chianu". == Àrcamu Marina == È lucalità turìstica cu na plaja dorata troppu bedda di circa 7 Km chi ntâ stati si pòpula di turisti chi vennu di tutti li banni. === Archititturi religgiusi === [[File:Brogi, Carlo (1850-1925) - n. 13790 - Alcamo - Cattedrale e campanile.jpg|thumb| Basilica di Santa Maria Assunta 'ntê primi anni dû XX seculu.]] [[File:Santuario della Madonna dei Miracoli (Alcamo) - Facciata.jpg|thumb|Û Santuariu di Marìa Santissima dî Miraculi.]] [[File:Chiesa del Collegio dei Gesuiti (Alcamo) - Facciata.jpg|thumb| Chiesa dî Gesù.]] Tra i principali edifici religiosi di Alcamo figurano: * '''Basilica di Santa Marìa Assunta''', chiesa matrici.<ref>{{Cita web |url=http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/229-basilica-di-santa-maria-assunta.html |titolo=Comune di Alcamo - Basilica di Santa Maria Assunta |accesso=22 gennaio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123040210/http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/229-basilica-di-santa-maria-assunta.html |urlmorto=sì }}</ref> * '''Santuariu dâ Madonna dî Miracoli''', 1547.<ref>{{Cita web |url=http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/234-santuario-di-maria-santissima-dei-miracoli.html# |titolo=Comune di Alcamo - Santuario di Maria Santissima dei Miracoli |accesso=22 gennaio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123034806/http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/234-santuario-di-maria-santissima-dei-miracoli.html# |urlmorto=sì }}</ref> * '''Santuariu di Marìa Santissima dill'Auto'''. * '''Santuariu di Marìa Santissima dû Ciumi'''. * '''Chiesa di Santa Marìa dâ Stiḍḍa'''. * '''Chiesa di San Tummaso Apostulu'''.<ref>{{Cita web |url=http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/226-chiesa-di-san-tommaso.html |titolo=Comune di Alcamo - Chiesa di San Tommaso |accesso=22 gennaio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123035722/http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/226-chiesa-di-san-tommaso.html |urlmorto=sì }}</ref> * '''Chiesa di Santa Marìa di Gesù'''. * '''Chiesa del Santissimo Salvatore'''.<ref>{{Cita web|url=http://www.trapaniplus.it/schedacosedavedere.php?cosadavedere=141|titolo=Chiesa del monastero del SS Salvatore|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123034403/http://www.trapaniplus.it/schedacosedavedere.php?cosadavedere=141|urlmorto=sì}}</ref> * '''Chiesa di Sant'Oliva'''. * '''Chiesa dû Santissimu Crucifissu'''. * '''Chiesa dill'Annunziata'''.<ref>{{Cita web |url=http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/235-chiesa-dell-annunziata.html |titolo=Comune di Alcamo - Chiesa dell'Annunziata |accesso=22 gennaio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150923205847/http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/235-chiesa-dell-annunziata.html |urlmorto=sì }}</ref> * '''Chiesa di San Franciscu d'Assisi'''.<ref>{{Cita web|url=http://www.fratiminoriconventualisicilia.it/conventi/alcamo.htm|titolo=Convento San Francesco d'Assisi|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123031012/http://www.fratiminoriconventualisicilia.it/conventi/alcamo.htm|urlmorto=sì}}</ref> * '''Chiesa dî Santi Paulu e Vartulumeu'''. * '''Chiesa dî Santi Cocimu e Damianu'''.<ref>{{Cita web |url=http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/227-chiesa-dei-santi-cosma-e-damiano.html |titolo=Comune di Alcamo - Chiesa dei Santi Cosma e Damiano |accesso=22 gennaio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123040448/http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/227-chiesa-dei-santi-cosma-e-damiano.html |urlmorto=sì }}</ref> * '''Badia Nova'''. * '''Chiesa dû Gesù'''.<ref>{{Cita web |url=http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/231-chiesa-del-ges%C3%B9.html |titolo=Comune di Alcamo - Chiesa del Gesù |accesso=22 gennaio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20160130172924/http://www.comune.alcamo.tp.it/in-citta/chiese/231-chiesa-del-ges%C3%B9.html |urlmorto=sì }}</ref> * '''Chiesa di San Petru Apostulu'''. * '''Chiesa di Santa Maria dî Grazii'''. * '''Chiesa di Sant'Anna'''. * '''Chiesa dû Santu Anciulu Custodi'''. * '''Chiesa dâ Madonna dâ Catina'''. * '''Chiesa dâ Santissima Trinità'''. * '''Chiesa di Santa Marìa dû Rusariu'''. * '''Chiesa dill'Animi Santi'''. * '''Chiesa di San Giuseppi Travagghiaturi''.<ref>{{Cita web|url=https://www.alqamah.it/2013/10/22/verra-traslata-nella-chiesa-di-san-giuseppe-la-salma-di-padre-palumbo/|titolo=Verrà traslata nella chiesa di San Giuseppe la salma di Padre Palumbo|sito=Alqamah}}</ref> * '''Chiesa dû Sacru Cori'''.<ref name="sacr">{{Cita web|url=http://www.sacrocuorealcamo.it/la%20parrocchia.html|titolo=Parrocchia Sacro Cuore di Gesù, Alcamo|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150123022116/http://www.sacrocuorealcamo.it/la%20parrocchia.html|urlmorto=sì}}</ref> * '''Chiesa di Gesù Cristu Ridinturi'''.<ref name="arclov">{{Cita web|url=https://www.archilovers.com/projects/95719/chiesa-parrocchiale-gesu-cristo-redentore.html#info|titolo=Chiesa Parrocchiale Gesù Cristo Redentore|sito=Archilovers}}</ref> === Architetture militari === * '''Casteḍḍu dî Conti di Muòrica'''. * '''Casteḍḍu dî Vintimigghia'''.<ref>{{Cita web|url=https://www.bta.it/txt/a0/03/bta00303.html|titolo=Il Castello di monte Bonifato|autore=Mariangela Ettari}}</ref> * '''Casteḍḍu dî Calatubu'''.<ref name="icast">{{Cita web |url=http://www.icastelli.it/castle-1234870944-castello_di_calatubo-it.php |sito=iCastelli.it |titolo=Castello di Calatubo |accesso=16 febbraio 2015 |urlarchivio=https://web.archive.org/web/20141228094245/http://www.icastelli.it/castle-1234870944-castello_di_calatubo-it.php |urlmorto=sì }}</ref> * '''Turri Calandrinu'''. == Noti == <references/> == Tradizzioni e manifestazzioni == * Carnalivari di Àrcamu. Sfilati di carri e corsi mascarati. * Rappresentazzioni pasquali ducumintati.<ref>{{Cita|Giuseppe Pitrè|pp. 20}}.</ref> * [[26 di giugnettu]], Festa 'rî Sant'Anna, festa dâ santa prutittrici. * [[24 di austu]], San Vartulumeu. Fistiggiamenti. == Bibliografia == * {{Cita libro |titolo = "''DELLE SACRE RAPPRESENTAZIONI POPOLARI IN SICILIA MEMORIA DI GIUSEPPE PITRE' ''" |autore = Giuseppe Pitrè |url = https://www.google.it/books/edition/Delle_sacre_rappresentazioni_popolari_in/Ije64-yk-vEC |editore = Stabilimento Tipografico di B, Virzì |città = Palermo |anno = 1876 |volume = Unico |cid = Giuseppe Pitrè }} == Talìa puru == * [[Franca Viola]] == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Tràpani|Arcamu]] 4nyi1ki8djs584swlyngpsoke7yx53s Parma di Muntichiaru 0 6380 784858 782963 2026-08-23T13:06:25Z Effems 13365 /* Lu Casteddu */ 'Ntigrazzioni 784858 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Parma di Muntichiaru|nomuufficiali=Palma di Montechiaro |pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] |superfici=76 |abbitanti=21.533 |dinsita=283 |cumunilimitrofi= [[Girgenti]], [[Camastra]], [[Licata]], [[Naru]] |cap=92020 <ref> [https://www.ilcapdi.it/agrigento/palma-di-montechiaro#google_vignette CAP Palma Di Montechiaro, Agrigento]</ref> |prifissutelefonicu=0922 }} ''' Parma di Muntichiaru''' (o simpricimenti '''Parma''') è un cumuni di 21.533 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]. == Storia == La citati di Parma fu funnata lu [[3 di maiu]] dû [[1637]] di li jèmmuli [[Rausa|rausani]] [[Carlu Tomasi|Carlu]] e [[Giuliu Tomasi]] chi ncaricaru lu scienziatu e architettu [[Rausa|rausanu]] [[Giovan Battista Odierna]] pi lu disignu dâ citati, nta chiddu chi era lu fèudu ''La Comune''. ===Parma, citati santa=== [[Image:GB-Odierna.jpg|thumb|right|Giuvan Battista Hodierna]] Puru ntô clima ginirali di firvuri riliggiusu dâ [[Sicilia]] dâ [[Contrariforma]] la famigghia Tomasi spiccava. Parma, nfatti, già dâ funnazzioni era nu locu fortimenti spirituali, na [[Girusalemmi]] nova. Doppu la rinunza ô ducatu di parti dû funnaturi, macari [[Rusalìa Tràina]], muggheri di lu Duca Giuliu (dittu ''lu Duca Santu'') cu quattru dî sò figghi fìmmini funna lu [[Munasteru di Clausura]] dû SS. Rusariu, e ci si chiudi. Pi lu munasteru lu Duca Giuliu dunau addirittura lu sò palazzu nun ancora accabbatu. Una dî soru, La Biata Sor Marìa Crucifissa addiventa na [[mìstica]] famusa. Dî dù figghi màsculi lu maiuri siquìu lu zu ntra li [[Tiatini]], e addiventa nfini lu [[cardinali]] [[San Giuseppi Marìa Tomasi]]. Ô sèquitu dî Tomasi arrivau a Parma Don [[Giuvanni Battista Hodierna]], di [[Rausa]], piuneri dâ scienza e ntillittuali. Puru nta l'edificazzioni dâ citati l'aspettu riliggiusu è asssai mpurtanti; trent'anni doppu la funnazzioni Parma cunta sulu 4.630 abbitanti, ma avvanta deci cresi, cchiù lu Munasteru dû SS. Rusariu, Lu santuariu ''extra moenia'' dû [[Calvariu]] meta di prucissioni, sìdici prèviti e àutri chièrici, e li cresi sunnu addutati di arredi ricchi, tutti assulutamenti cunformi a li dittami dû ricenti [[Cunciliu di Trentu]]; summi mpurtanti sunnu spisi netta l’accattata di riliqui, c’attràinu piddigrini macari di lochi luntani. L'urganizzazzioni dâ sucitati làica era basata supra li cunfratèrniti. ===La storia cchiù ricenti=== [[Image:Chiesa_Madre_Palma_Montechiaro.JPG|thumb|left|La Matrici]] Ntô [[1812]], Parma vinni eliggiutu a cumuni autònumu. L'[[11 di giugnettu]] dû [[1943]], sùbbitu doppu lu sbarcu anglu-miricanu n [[Sicilia]] ([[Opirazzioni Husky]]), la 3a Divisioni estinnìu la testa di ponti dâ Sèttima Armata di [[Licata]] versu Ovest. La Sèttima Fantarìa, doppu na battagghia dura casa pi casa, ammuttau li difinzura taliani fora di Parma di Muntichiaru. Ntô stissu tempu, lu Cumandu Combat A e la 2a Divisioni Armata, s’uneru â 3a, fìciru n’attaccu â citati di [[Naru]]. Subbisci lu [[24 di sittèmmiru]] dû [[1943]] un massacru dâ pupulazzioni ca prutistava contra lu richiamu a l’armi, di parti d’arcuni riparti militari miricani. Ntô doppuguerra, addiventa terra di forti emigrazzioni, speci versu lu nord Italia e li paisi di l'Europa Uccidintali.[[ Giuseppi Fava]], ntô sò ''Mafia'' cita Parma comu unu dî lochi unni la prisenza dâ mafia, chidda ca nasci secunnu a iddu dâ cuncumitanza di tri fattura, puvirtati, gnuranza, assenza dû Statu, è mpurtanti. ===Anni 2000=== Parma è nu centru agrìculu grossu. L'emigrazzioni, puru siddu n tonu minuri, cuntìnua versu la [[Girmania]] (sitturi dâ risturazzioni) e li riggiuni sittintriunali taliani (sitturi edilizziu). Li spiranzi pi nu sviluppu stannu suprattuttu ntê praji nun cuntaminati dû liturali. ==La famigghia Tomasi== La funnazzioni ''ex novo'' di citati ntâ [[Sicilia]] dû [[XVI sèculu|XVI]] e [[XVII sèculu]] è finòminu di granni prupurzioni; ntô casu di Palma, lu mutivu dâ funnazzioni era na campagna di liggittimazzioni di na famigghia nubbiliari emirgenti ma ancora nun abbastanti arradicata ntô tirritoriu e nta l'aristucrazzìa dâ [[Sicilia]]. [[Mariu Tomasi]] avìa agghicatu n Sicilia ô sèquitu di [[Marcantoniu Colonna]], ca l'avìa numinatu Capitanu d'armi di Licata, sulu ntô [[1585]]. Sulu lu sò matrimoniu cu [[Francisca Caru]] di Muntichiaru avìa signatu la sò accittazzioni nta l'àutu cetu.[[Image:Tomasi di lampedusa.jpg|thumb|left|140px|[[Giuseppi Tomasi di Lampidusa]]]] L'acquisizzioni di parte di Carlu, Baruni dû [[1616]], dâ ''[[Licentia Populandi]]'' ntô [[1637]] cu l’elivazzioni ô tìtulu di Duca di Parma, è nu passu ntâ stissa direzzioni. Picca dopppu [[Carlu Tomasi]], dâ saluti fràggili e di sempri attrattu dâ vita riliggiusa, lassa lu ducatu e la zita [[Rusalìa Tràina]], niputi dû putenti Vìscuvu di [[Girgenti]] ô frati Giuliu, pi tràsiri nta l'Òrdini dî Chièrici Rigulari [[Tiatini]]. La dota dâ Nova Duchissa, nummarusi fèudi e un patrimoniu lìquidu mpurtanti, pirmèttinu lu cunzulidamentu difinitivu dâ Famigghia Tomasi ntê strati cchiù àuti di l'aristucrazzìa [[Sicilia|isulana]], dâ quali java a èssiri tra li famigghi ca duraru a longu: è saputu ca lu pinùrtimu dî [[Tomasi di Lampidusa]] [[Giuseppi Tomasi di Lampedusa|Giuseppi]], auturi dû [[Il Gattopardo (rumanzu)|Gattupardu]] pussidìa ancora vasti prupitati ntâ zona di Parma, e ca ci ambientau granni parti dî vicenni dû sò rumanzu, appena mascarànnunni lu nomu n "Donnafugata". == Monumenta == Ntâ citati è ntirissanti la Matrici barocca, ca s’attrova n cima a na scalunata. Sempri ntô centru, vicinu la cresia, si pò ammirari lu palazzu Tomasi (o ''Palazzu Ducali''). S’havi a vìdiri videmma lu ''Munasteru Binidittinu di Marìa SS. dû Rusariu'', zoè lu primu palazzu ducali, n stili [[baroccu]]. Vicinu lu centru ci sunnu li ruvini dû Cumplessu dâ cresia di ''S. Marìa dâ Luci'' o ''Munti Calvariu'' bisugnusi di ristàuri. === Lu Casteddu === [[Image:castello_chiaromonte_palma_montechiaro.jpg|thumb|right|200px|Marina di Parma: lu casteddu chiaramuntanu.]] Ntê dintorni, versu ''Marina di Parma'', si pò visitari lu casteddu. Nta l'architittura tìpica e sivera dî furtizzi mediuevali, lu casteddu surgìu ntô [[XIV sèculu]] a difisa d'un carricaturi. Secunnu a lu [[Tomasi Fazellu]] fu funnatu di [[Famigghia Chiaramunti|Fidiricu III Chiaramunti]] ntô [[1358]]. Passatu a àutri prupitari nòbbili, canciau la dinuminazzioni di Casteddu Chiaramunti a Casteddu di Muntichiaru. Ntô [[XV sèculu]] fu assignatu ê nòbbili [[de Caro]] e di chisti a li [[Tomasi]], appoi pr ìncipi di [[Lampidusa]]. Ô nternu s'attrova la cappella dû casteddu, unni è sarvata la stàtua n màrmuru dâ Madonna di Muntichiaru, òpira di [[Ntuneddu Gagini]]. Lu maneru fu ristauratu ricentimenti. === Palazzu dî Scolopi === Palazzu, poi Università, di Patri Scolopi già Istitutu dî Scoli Pie. L'Ordini dî Chierici Rigulari Poviri dâ Matri di Diu fundatu da San Giuseppi Calasanzio. == Noti == <references/> == Talìa puru == *[[Littra dû Diàvulu]] *[[Dumìnicu Pruvinzani]] == Lijami di fora == * [http://www.comune.palmadimontechiaro.ag.it Situ Web Stituzziunali dû cumuni di Parma di Muntichiaru] * [http://www.mondimedievali.net/Castelli/Sicilia/agrigento/palmamontechiaro.htm Lu casteddu di Parma di Muntichiaru] * [http://www.palmadimontechiaro.com Situ Web supra Parma di Muntichiaru] *[https://web.archive.org/web/20040822101912/http://www.forzagiovanipalma.it/TESTO/news/Fatto/2712ag06.pdf N'artìculu dû giurnali ''La Sicilia'' chi parra di stu fattu] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] 6t6ibhnhr30ava5g2kkkzvwwshmqa0j Santa Elisabbetta (Girgenti) 0 6387 784867 775290 2026-08-24T10:57:33Z ~2026-46076-34 51730 784867 wikitext text/x-wiki {{Cumuni| nomucumuni=Santa Elisabbetta| mmaggini=Santa Elisabetta.png| muttu=&nbsp;| nomuufficiali=Santa Elisabetta| pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] (AG)| superfici=16| abbitanti=3.073| dinsita=192| cumunilimitrofi=[[Aragona]], [[Jòppulu Giancaxiu]], [[Raffadali]], [[Sant'Àngilu Muxaru]]| cap=92020 <ref> [https://www.ilcapdi.it/agrigento/santa-elisabetta#google_vignette CAP Santa Elisabetta, Agrigento]</ref>| prifissutelefonicu=+0922 }} ''' Santa Elisabbetta''' (o '''A Sabbetta''' ntâ parrata lucali) è un cumuni di 3.073 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]. Addivintau cumuni autònumu, staccànnusi di [[Aragona]], nta l'annu [[1955]]. A Sabbetta è un paisi misu 'n capu a 'na cullina cà nasciu picchì ,si cunta, 'na principessa ,ca appunto di nomu facia Sabbetta, si innamurao di un pasturi e si ni scappao cu iddru dato ca sò pà unnu vulia pi ienniru. si p u paisi crisciu , ma pò si nnieru tutti prima alu Belgio e ala Germania e pò ni sti ultimi tempi al'altitalia a fari i bidelli. é pusiziunata a 25 kilometri di Girgenti e dilu mari, avi 'na muntagna ca pi i paisani è a muntagna comuni, pi l'antri è a muntagna Roseto, anchi si rose un ci nnè. Attualmenti cunta 2800 cristiani, cu' n'età media di 60 anni e cu 5 barri ( Stivi, Musciddru, Ciarli, Talendo e u bar dell'angolo). == Tradizzioni == * 26 dicèmmiru, Festa 'rî Santu Stefanu, festa 'rû Patronu. ==Noti== <references/> [[File:Santa Elisabetta.jpg|thumb|right|300px|Santa Elisabbetta]] [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] 5dqmlma9lkedetcuj8c90zbpzviavb6 Santu Stèfanu Quisquina 0 6388 784866 783464 2026-08-24T10:46:39Z ~2026-46076-34 51730 784866 wikitext text/x-wiki {{Cumuni| nomucumuni=Santu Stèfanu Quisquina| mmaggini=Santo Stefano Quisquina-Stemma.png| muttu=&nbsp;| nomuufficiali=Santo Stefano Quisquina| pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]]| superfici=85| abbitanti=5.397| dinsita=63| cumunilimitrofi=[[Lisciànnira di la Rocca]], [[Bivona]], [[Cammarata]], [[Casteltermini]], [[Castrunovu]], [[San Biaggiu Plàtini]]| cap=92020 <ref> [https://www.ilcapdi.it/agrigento/santo-stefano-quisquina CAP Santo Stefano Quisquina, Agrigento]</ref> | prifissutelefonicu=+0922 }} '''Santu Stèfanu Quisquina''' (o simpricimenti '''Santu Stèfanu''') è un cumuni di 5.397 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]. == Tradizzioni == * 18 giugnu, Festa 'rî San Calojru. Fisteggiamenti. * [[15 di giugnettu]], Festa 'rî Santa Rusulia, fistiggiamenti 'ppâ Santa patrona. == Lijami di fora == * [https://web.archive.org/web/20080409205126/http://www.santostefanoonline.it/ Lu situ novu e aggiurnatu supra lu cumuni di Santu Stèfanu] ==Noti== <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] [[Catigurìa:Sicilia]] nzu9t6mkjf2i43gfysmu8pj02e831wr Ciuriddia 0 7240 784861 784844 2026-08-23T14:48:24Z Effems 13365 /* Geografia */ 'Nsirimentu sizzioni 784861 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Ciuriddia|nomuufficiali=Floridia |muttu= ''Xiridia dilecta'' |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]] (SR) |superfici=26,22 |abbitanti=20.803 |dinsita=800 |cumunilimitrofi=[[Palazzolu Acrèidi]], [[Sarausa]], [[San Pàulu]] |cap=96014<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/floridia CAP di Ciuriddia, Sarausa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 |situufficiali=http://portale.comune.floridia.sr.it/ }} '''Ciuriddia''' è nu cumuni di 20.803 abbitanti dâ [[pruvincia di Sarausa]]. == Geografia == Ciuriddia è 12 chilometri ni Sarausa. E 'ndustrie principali sue su l'agricultura e l'allevamentu. == Munumenti == [[File:Floridia Kirche.jpg|miniatura|Chiesa dâ Madonna dû Carmini.]] === Architetturi religgiusi === * '''Chiesa di San Vartulumeu Apostulu''' (''chiesa matrici'').<ref>{{Cita web|lingua=it|url=https://www.enjoysicilia.it/it/siracusa-area/floridia/chiesa-madre-floridia/|titolo=Chiesa Madre di Floridia|sito=Enjoy Sicilia|accesso=6 agosto 2026}}</ref> * '''Chiesa di Sant'Antoniu di Paduva'''. * '''Chiesa dâ Madonna dû Carmini'''. * '''Chiesa di Sant'Anna'''. * '''Chiesa di Santa Flora'''. * '''Chiesa dâ Madonna dî Grazii'''. * '''Chiesa di San Franciscu d'Assisi'''. * '''Chiesa di Santa Lucia'''. * '''Chiesa dû Spiritu Santu'''. * '''Chiesa di San Giuvanni Bosco. * Istituto di Beneficenza – Monumento ai Caduti. * Istituto Don Orione. === Architetturi civili === * '''Palazzu Comunali''', sidi dell'amministrazzioni municipali. * '''Palazzu Casaccio''', sidi dâ biblioteca comunali. * '''Palazzu Raieli'''. * '''Palazzu Lecchi'''. * '''Palazzu Mazzarella - Avolio''', storicu edificiu nobiliari dû centrû cittadinû. == Noti == <references/> == Tradizzioni == * 20 jinnaru, Festa di San Bastianu Martiri. Fistiggiamenti. * [[24 di austu]], San Vartulumeu. Fistiggiamenti. * [[8 di dicèmmiru]], Festa dâ 'Mmaculata Cuncizzioni. Festa dâ patrona. == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa]] 7p0idxl1f0jz6jyy1cg9tb06oghklqc 784862 784861 2026-08-23T15:37:01Z Effems 13365 /* Architetturi religgiusi */ 784862 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni=Ciuriddia|nomuufficiali=Floridia |muttu= ''Xiridia dilecta'' |pruvincia=[[Pruvincia di Sarausa|Sarausa]] (SR) |superfici=26,22 |abbitanti=20.803 |dinsita=800 |cumunilimitrofi=[[Palazzolu Acrèidi]], [[Sarausa]], [[San Pàulu]] |cap=96014<ref>[https://www.ilcapdi.it/siracusa/floridia CAP di Ciuriddia, Sarausa]</ref> |prifissutelefonicu=0931 |situufficiali=http://portale.comune.floridia.sr.it/ }} '''Ciuriddia''' è nu cumuni di 20.803 abbitanti dâ [[pruvincia di Sarausa]]. == Geografia == Ciuriddia è 12 chilometri ni Sarausa. E 'ndustrie principali sue su l'agricultura e l'allevamentu. == Munumenti == [[File:Floridia Kirche.jpg|miniatura|Chiesa dâ Madonna dû Carmini.]] === Architetturi religgiusi === * '''Chiesa di San Vartulumeu Apostulu''' (''chiesa matrici'').<ref>{{Cita web|lingua=it|url=https://www.enjoysicilia.it/it/siracusa-area/floridia/chiesa-madre-floridia/|titolo=Chiesa Madre di Floridia|sito=Enjoy Sicilia|accesso=6 agosto 2026}}</ref> * '''Chiesa di Sant'Antoniu di Paduva'''. * '''Chiesa dâ Madonna dû Carmini'''. * '''Chiesa di Sant'Anna'''. * '''Chiesa di Santa Flora'''. * '''Chiesa dâ Madonna dî Grazii'''. * '''Chiesa di San Franciscu d'Assisi'''. * '''Chiesa di Santa Lucia'''. * '''Chiesa dû Spiritu Santu'''. * '''Chiesa di San Giuvanni Bosco. * Istitutu di Binificenza – Monumentu dî Caduti. * Istitutu Don Orione. === Architetturi civili === * '''Palazzu Comunali''', sidi dell'amministrazzioni municipali. * '''Palazzu Casaccio''', sidi dâ biblioteca comunali. * '''Palazzu Raieli'''. * '''Palazzu Lecchi'''. * '''Palazzu Mazzarella - Avolio''', storicu edificiu nobiliari dû centrû cittadinû. == Noti == <references/> == Tradizzioni == * 20 jinnaru, Festa di San Bastianu Martiri. Fistiggiamenti. * [[24 di austu]], San Vartulumeu. Fistiggiamenti. * [[8 di dicèmmiru]], Festa dâ 'Mmaculata Cuncizzioni. Festa dâ patrona. == Noti == <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Sarausa]] k4swalhdrsxz7qwkswb6mgkd2akfj6x Villafranca (Girgenti) 0 7945 784865 753713 2026-08-24T10:43:29Z ~2026-46076-34 51730 784865 wikitext text/x-wiki <sub>Testu pi lu pedici</sub>{{Cumuni| nomucumuni=Villafranca| mmaggini=Villafranca Sicula-Stemma.png| muttu=&nbsp;| nomuufficiali=Villafranca Sicula| pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]] (AG)| superfici=17| abbitanti=1.511| dinsita=89| cumunilimitrofi= [[Burgiu]], [[Calamònaci]], [[Cataviddotta]], [[Lucca Sìcula]]| cap=92020 <ref> [https://www.ilcapdi.it/agrigento/villafranca-sicula CAP Villafranca Sicula, Agrigento]</ref>| prifissutelefonicu=+0925 }} ''' Villafranca''' è un cumuni di 1.511 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]]. == Nomu dû paisi == Duranti sèculi, lu paisi veni chiamatu "Villafranca" (dû latinu "villa franca") e ricentimenti fu agghiunciutu l'aggittivu "Sicula" pi pricisari ca s'attrova ntâ [[Sicilia]]. == Giografìa== Lu paisi si sviluppa a 330 metri supra lu liveddu dû mari pressu la Vaddi dû [[ciumi]] [[Virdura (ciumi)|Virdura]] ==Storia== Villafranca è funnata ntô [[1499]] supra lu tirritoriu di '''[[Triocala]]'''. [[Diodoru Sìculu]] spiega lu significatu dû topònimu, accussì chiamatu pirchì dispunìa di tri risursi splèntiti: tanta acqua surgìa di na rara ducizza, na campagna assai fèrtili ma adatta â [[vigna]] e a l’[[alivu]], e nfini na sicurizza ccizziunali. Stu tirritoriu fu lu scinariu dâ secunna rivolta dî schiavi dû [[104 a.C.]]. Lu reghi dî ribbelli, Sarviu, chiamatu Trituni dî sò òmini, cunquista l'ària e la furtìfica cu strutturi prutittivi custusi. Li tistimunianzi succissivi sunnu d’[[èbbica nurmanna]]; ricca di nzidiamenti mpurtanti, Triocala veni dunata dû reghi nurmannu [[Ruggeru II]], a l'archimandrita di [[Missina]], nzèmmula cû munasteru vasilianu di San Giorgi e nu tempiu cèlibbri, già riedificatu dû conti Ruggeru, ntô [[1134]]. Nta na pirgamena bilingui ([[grecu]] e [[àrabbu]]) dû [[1141]], lu reghi [[Ruggeru II]], cunferma li privileggi cunciduti ntô [[1097]]-[[1098]] ô munasteru di San Giorgi n Troccoli (Triocala), prisintati di Luca, archimandrita di San Sarvaturi n Missina. Lu [[22 di nuvèmmiru]] dû [[1446]], lu tirritoriu veni cuncidutu di l'archimandrita Luca de Bufalis a Antoniu Luna Peralta, conti di [[Cataviddotta]], cu facurtati d’affrancàrilu cu attu d’enfitèusi stipulatu dû nutaru Nicolu Abbatellis alias De Florellis. Câ morti dû conti Antoniu, lu figghiu Carlu arèdita lu pussessu. È attraversu lu cugnatu di Carlu Luna, Petru Alliata Sèttimu, ca lu tirritoriu di Troccoli junci pâ prima volta a l’'''Alitata'''. A Petru succedi lu niputi Antoniu Alitata Sèttimu (maritu d’Elionora Luna eralta, cuntissa di Cataviddotta e pi tali mutivu appillatu « Conti di Cataviddotta ») pi dunazzioni fatta a iddu dû zu. Nta l'annu [[1499]], st’Antoniu Alitata, nzèmmula ô frati Andriotta, ch’era distinatu appoi a succidìricci ntô duminiu fiudali dâ barunìa, a càusa dâ morti senza figghi d’Antoniu, addumanna a lu suvranu la facurtati di nfiudari lu tirritoriu di Troccoli, di chiamari pupulazzioni ntô fèudu (''[[Licentia Populandi]]'') e quinni accrìsciri la sò pruduttivitati agraria, funnannu accussì na terra nova. Lu vicirè Giuvanni La Nuza, cu privileggiu datu n [[Palermu]] lu [[27 di sittèmmiru]] dû [[1499]], accorda a Antoniu la cresia facurtati di dinuminari la barunìa e terra nova "Villafranca". L’Alliata èranu prisenti n [[Sicilia]] dî nizzi dû [[sèculu XIV]] cu Filippu Alliata e li sò dui figghi Giuvanni e Niculò, urigginari di [[Pisa]] e trasfiruti a [[Palermu]]. Stu casatu strinci lijami di parintela cun vari famigghi nòbbili [[Sicilia|siciliani]] e utteni la cuncissioni di nummarusi fèudi. Villafranca, doppu circa un sèculu di [[barunìa]], addiventa principatu cu Franciscu Alitata e Paruta, c’utteni la cummirsioni dû tìtulu di baruni nta chiddu di prìncipi di Villafranca p’iddu stissu, li sò aredi e succissura, cu privileggiu datu n [[Palermu]] dû reghi [[Filippu III]], n data dû [[23 d’uttùviru]] dû [[1609]], n ricumpenza dî sirvizza rinnuti â cruna; la mmistitura avvinìa lu [[10 di marzu]] dû [[1622]]. E’ accussì ca la barunìa di Villafranca, c’avìa cuntatu setti baruna, addiventa [[principatu]] e manteni li sò cunnizzioni di terra fiudali nzinu ô [[1812]], annu ch’è abbuluta la fiudalitati n [[Sicilia]]. L’Alitata jùncinu la sò putenza cchiù granni ntô [[XVIII sèculu]], e ortri ô tìtulu di Prìncipi dû Sacru Rumanu Mperu e si dicùranu dû Grandatu di Spaglia e dû Toson d'oru, juncennu a summari setti principati, quattru ducati e trentadui barunìi. A pàrtiri dû [[1734]] uttèninu videmma lu privileggiu di l'amministrazzioni dî posti, dittu Corso Maggiore, cu sedi ô chianu dî Bologni ntô palazzu Villafranca; ntô [[1786]] la currarìa -5 cessa d’èssiri affidata a privati, pi rèvuca dâ Reggia Corti, ca la gistisci direttamenti attraversu n’òrganu appòsitu. Dî lijami stritti di l’Alliata cu li famigghi cchiù mpurtanti dâ nubbirtà [[Sicilia|siciliana]] è tistimoni lu stemma aràrdicu cu n'àcula mpiriali ca supporta na rapprisintazzioni n oru a tri pali di nìuru, â quali, ntô cursu dâ storia, s’agghiunceru li simmuluggìi aràrdichi dî famigghi apparintati comu chidda dî Paruta, dî Di Giovanni, dî Morra e dî Valguarnera. ==Econumìa== Villafranca è na citatina di l'econumìa privalentimenti agrìcula. Li risursi significativi dâ terra ci cunzèntinu d’aviri na pruduzzioni varigata e ricca, dutata pur'idda di prudutti cu tutti li prupitati organulèttichi ca pussèdinu l’àutri culturi dû tirritoriu limìtrufu. La tradizzioni agrìcula acchiana già ô [[XVI sèculu]] quannu [[frumentu]], [[mirtu]] e [[vigna]] èranu li curtivazzioni privalenti; nortri lu tirritoriu, di tannu, era curtivatu macari a ciriali e significativa era la prisenza di mulini. Doppu lu [[1950]] l'agricultura è nisciuta di na fasi crìtica e acchianau arrè attraversu na suddivisioni dû latifunnu ca pirmittìu di varigari li cultivazzioni. Accussì, siquennu li nclinazzioni e li vucazzioni dî lochi limìtrufi, videmma a Villafranca si diffunnìu la cultivazzioni di l'[[aranciu]] (ca la varitati cchiù rinumata è la Washington Navel), chidda dâ [[pèrsica]] muntagnola e chidda di l’[[alivu]], dû quali s’utteni n’[[ogghiu]] extravìrgini òttimu. Li mètudi di cultivazzioni biològgica e ntigrata, appricati di l’azziendi dû tirritoriu, si nzirìscinu chinamenti ntê tinnenzi attuali versu la digustazzioni di civi sicuri. S'addèvanu [[pècura|uvini]] e [[vacca|buvini]] grazzi ê nummarusi terri pû pàsculu. N’àutra risursa [[econumìa|econòmica]] mpurtanti dû paisi è l'artiggianatu: li fìmmini mantèninu l’usanzi antichi dû raccamu e di l'avugghitta e cuntìnuanu a travagghiari tuvagghi di tàvula, cummigghialetti e cintrini; l’òmini, nortri, sunnu ancora dèditi â rializzazzioni di cappeddi e "coffi", zoè dî vurzi ntrizzati rializzati câ [[parma nana]], assai risistenti e ùtili macari pâ campagna. ==Arti e monumenta== Ntô paisi s’attròvanu frammenti e riperti di l'etati ellenìsticu-rumana e tardu-rumana. Li nutizzi stòrichi ni ripòrtanu a l'asistenza di nu casteddu anticu, comu rècita la [[licentia populandi]] ntô [[1499]]; ristrutturatu ntô 1700 di l’Alliata, iddu facìa di curnici ô tiatru nicu e ô palazzu Alliata c’animaru n modu significativu la vita culturali dû pirìudu. Lu tirrimotu dû [[1968]] distrudìu lu casteddu ca fu, quinni, rasu ô solu comu tanti àutri edifici danniati. Passiannu pi li strati dû paisi, nfatti, sunnu rintracciàbbili nummarusi rasti di monumenta antichi, ruvini ca, na vota, avìanu a èssiri di granni splinnuri: tanti cresi, p’asempiu, ma puru zoccu resta dû casteddu anticu e di palazzi nubbiliari antichi. === Li monumenta cchiù mpurtanti === *la cincucintisca Matrici ca fu danniata dû tirrimotu tirrìbbili dû [[1968]] ca curpìu la ntera Vaddi dû Belici, e chissa, custituisci oi un monumentu ntirissanti pi Villafranca. Lu nternu, ùnicu vanu a chianta quatrata, è arriccutu dâ cùpula dâ cappella dû Purgatoriu, un giuiellu d’affrischi dû [[sèculu XVIII]]. *la Cresia di San Giuvanni Battista (dû Terz'òrdini Rigulari di San Franciscu) dû [[XVII sèculu]]. L'ex cunventu attagghiu è oi sedi dû cumuni. Lu pruspettu è di stili [[baroccu]] cu a lu centru un purtali fattu ntô [[1698]] a spisi dâ principissa Margarita Alliata. L'ùnica navata nterna cunnuci agghiri l'artaru maiuri n màrmuru vìridi e russu cu vasciurilevi n lignu doratu. La nicchia absidali òspita la stàtua acculurata di San Giuvanni, purtata n giru pû paisi nzèmmula a chidda di San Micheli ntô pirìudu [[Pasqua|pasquali]] pî cilibbrazzioni ditti ''rigattiati''. La cresia òspita, ô sò nternu, teli ntirissanti raffiuranti un vìscuvu santu e l'Àngilu e Tobia. Nfini, ntâ cresia sunnu sarvati li dui vari dâ Madonna dâ Catina; la cchiù granni è dû [[XVIII sèculu]]. *la Cresia dû Càrmini dâ fini dû [[XVIII sèculu]] cu ô nternu lu quatru dâ Madonna dû Mirtu dû [[XVIII sèculu]]; *la Cresia di San Giuseppi dû [[XVIII sèculu]] ca lu pruspettu fu ristauratu ricentimenti. Ô sò nternu lu menzubustu di lignu di tanti culuri di San Brasi dû [[sèculu XVI]]. Tra l’àutri ex cresi asistenti ricurdamu: * chidda dâ Nnunziata dâ quali risisti lu purtali principali dû [[XVI sèculu|XVI]] e [[XVIII sèculu]]; * l'ex Cresia di Santa Marìa di Gesù dî Patri Minuri Ossirvanti ca havi lu bloccu absidali e lu jardinu ricintatu, quasi tutarmenti abbannunatu; * l'ex Cresia di Sant'Anna cullijata a nu spitali ca prubbabbirmenti funcìa di ospizziu pî viaggiatura ca tranzitàvanu di sti banni. Ricentimenti foru arritruvati arcuni pizzudda di mura e na finestra cu stucchi, dui arcati e lu purtali principali surmuntatu di n’uvali dû [[XVIII sèculu]]. A circa dui chilòmitri dû paisi è situara la Casina dû baruni Giuseppi Antoniu Mussu, oi nteramenti ristrutturata. Lu baruni riposa ntâ cappella didicata a iddu, di frunti â Casina. ==Tradizzioni== Lu patrunu dû paisi è [[Sant'Eucarpiu]], ca si fisteggia lu [[18 di marzu]]. Ntô cumuni è apprizzata la festa dâ [[Madonna dû Mirtu]]. Tantu è apprizzata c’apprima si svurgìa ntô misi di maiu ma ogi, pi cunzèntiri la participazzioni a li villafranchisi emigrati turnati pî vacanzi d’estati, fu spustata ntô misi d’austu. La Madonna dû Mirtu è patruna di Villafranca nzèmmula a Sant’Eucarpiu. La Festa dâ Madonna dû Mirtu si cèlibbra a Villafranca ntâ prima dumìnica d’austu e ci partìcipanu dui fazzioni divisi n divoti di San Giuvanni (''sangiuannari'') e divoti di San Micheli Arcàncilu (''sammichilari''). </br>La tradizzioni voli ca, lu jornu dâ viggilia dâ festa, li curtei dî fideli cu li propi Santi vannu dî cresi rispittivi â Matrici pi rènniri lu sò salutu rispittusu â Madonna. La dumìnica, jornu dâ festa, accumenza chî jòchira [[focu|pirotècnici]] ô tèrmini dî quali ripìgghianu li dui prucissioni ntôn clima di particulari entusiasmu. Nfini, li Stàtui dî Santi, doppu aviri riaccumpagnatu la Vìrgini Marìa â sò cresia, arritòrnanu a li sò santuari. La scena è ùnica: li curtei prucèdinu currennu ntâ sira lluminata dî ciàcculi. Àutri mumenti di festa, particularmente apprizzati dî turisti lucali, avvèninu ntô pirìudu [[Pasqua |pasquali]] (li '''rigattiati'') e di [[San Giuseppi]]. Macari nta sti ricurrenzi lu paisi òspita un turismu lucali fattu sia d’emigrati di ritornu ntê sò terri ca di passaggeri accasiunali. ==Gastrunumìa== Ccà sutta n’alencu di pitanzi lucali: *Pasta ''cu li sardi'' (ditta puru ''a la milinisa''): fatta cu [[sarda|sardi]], [[finocchiu]] sarvaggiu e sucu di [[pumadoru]]. *Sarde ''a beccaficu'': sardi fritti chini di pani grattatu, [[agghia]], [[furmaggiu]] e [[pitrusinu]]. *pasta ''incasciata'': fatta cu [[cavuluciuri]], [[sausizza]] e sucu di pumadoru. *''muffuletta'': pani càudu fattu cu sardi, [[ogghiu]] e spezzi, tìpicu dâ festa dâ [[Mmaculata Cuncezzioni]]. *pasta ''mezzu zitu'': pasta tìpica dâ sira di Natali, fatta cu sucu di carni di [[maiali]]]. *Pasta cu favi e ricotta: minestra cu favi virdi sbucciati, [[ricotta]] frisca di latti di [[pècura]] e ''cavatuna'' (furmatu di pasta). *minestra di virduri e ligumi: [[fava|favi]] sicchi, [[fasola|fasoli]], [[cipudda]], [[vastunaca|vastunachi]], [[accia]], [[càvulu virdi]], [[nnivia]], [[lattuca]], [[pumadoru|pumadora]] maturi, [[ogghiu]], [[sali]] e [[pipi]]. *''u pupu cu l'ovu'': pastafrolla travagghiata n vari furmi cu n’ovu; è na rizzetta tìpica di [[Pasqua]]. ==Curiusitati== È di Villafranca, lu Cardinali [[Sarvaturi Pappalardu]], Arcivìscuvu di na cresia metrupulitana emèritu di [[Arcidòcisi di Palermu|Palermu]], dicidutu a Palermu (Baida) lu [[10 di dicèmmiru]] dû [[2006]]). Lu Cardinali Pappalardu fu n’omu [[riliggiuni|riliggiusu]] illustri difinutu lu "nannu dî siciliani". ==Noti== <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] [[Catigurìa:Sicilia]] k01mub380js3e640n5zat1qpqmjf6x7 San Giuseppi 0 9226 784869 782219 2026-08-24T11:27:26Z Effems 13365 /* Pruvincia di Agrigentu */ 'Ntigrazzioni 784869 wikitext text/x-wiki {{Nota disambigua|àutri significati|[[San Giuseppi (disambiguitati)]]}} [[File:Saint Joseph with the Infant Jesus by Guido Reni, c 1635.jpg|miniatura|San Giuseppi]] San Giuseppi (o San Juseppi) è lû patri putativu di [[Ghiesù Cristu]], e maritu di [[Marìa (matri di Gesù)|Marìa]], '''San Giuseppi''' è unu dî santi 'cchiù pupulari di l'icunugrafia cristiana. Falignami, ha statu aduttatu comu prutitturi dî travagghiatura. E' lu sulu santu chi nun ha fattu miràculi. Assai pupulari 'ntô calinnariu canonicu, lu [[Jurnata di lu Patri‎|journu dâ sô festa]], lû [[19 di marzu]] fù 'ppî longu tempu 'nû journu fistivu in [[Italia]], e 'n [[Sicilia]] la sô festa è ancora assai sintuta. == Simbuli icunugrafici 'rî San Giuseppi == * " ''Gigghiu jancu'' ": castità e purizza in quantu castu sposu di Maria. * " ''Bastuni ciurutu'' ": û pridistinatu. Ricorda û miraculu di quannu fu presceltu comu sposu di Maria. * " ''Sega, marteḍḍu e squadra'' ": umiltà. Strumenti 'rî faliggnami, attrezzi dû sô nobbili travagghiu. * " ''Bambinu Gesù 'ntê 'vrazza'' " o " ''Gesù carusittu tìnutu 'ppî manu'' ": ricorda â missioni di Patri putativu e custodi di Gesù. == Festa 'rî San Giuseppi == A festa 'rî San Giuseppi, ca è quannu accumincia a [[primavera]] avi assai celebbrazziuni ca' accominciaru prima 'rû cultu religgiusu. 'Nni paisi 'râ Sicilia l'altari 'rî chiesi s'addobbanu 'ccû pani abbinidittu 'rî San Giuseppi 'cchî forme 'cchiù fantasiuse. 'Nni riti religgiusi 'rû iornu spissu li parrini runanu â benedizziuni 'rî pani.<ref>https://www.siciliainfesta.com/feste/festa_di_san_giuseppe_salemi.htm</ref> [[File:Vampa di San Giuseppe in piazza Kalsa.jpg|miniatura|Vampa ri'San Giuseppi r'Ausa, [[Palermu]], 2019.]] In [[Palermu]] e li paisi appressu su tradizziunali i vampi 'rî San Giuseppi, fatti 'rî mobili i ligna viecchi ca s'addumanu 'nnâ nutti 'ntra û 18 e û 19 'rî marzu. A festa un teni riconoscimentu pubblicu e i cristiani a fannu a cumm'è gghiè 'nnî quarteri populari i 'nnî paisi puru ca su illegali 'rî quannu nasciu û [[Italia|Statu Talianu]] e un si fici mai 'nâ leggi 'ppî regulamentarla. Cosa simili ci fu 'ccû curteu e i fochi r'artificiu 'rû Fistinu î Santa Rusulia, chi pero roppu fu arriconosciutu e organizzatu 'rû Comune. S'annu feste accussì puru in [[Pugghia]], [[Calabbria]], [[Mulisi]], [[Tuscana]] e Val Trebbia.<ref>http://www.palermoviva.it/san-giuseppe-e-le-tradizioni/</ref> I vivianne ruci 'rî San Giuseppi 'n [[Palermu]] su i [[Sfincia|Sfinci 'ccâ ricotta]], fatti 'rî pasta fritta figghia 'râ tradizzioni araba. 'N [[Catania]] si mancianu i zeppole 'rî risu. Su parti 'rî Prodotti Agroalimentari Tradizionali arriconosciuti 'rû [[Italia|Statu Talianu]]. 'Nna cìvita i 'nna pruvincia 'rî [[Valenza (Spagna)|Valencia]], â festa î Sant Josep 'cchi fochi tradizziunali addivintò 'nâ festa civica assai sintuta, rura suverchiu i ru semane 'ccû cuncerti, manciate e curtei urganizzati tantu 'rô comune, tantu 'rê cunfraternite laiche ritte Fallas in tutti i quarteri. 'Un s'abbrucianu cchiù pire î ligna, ma statue î cartapesta ritte puru Fallas, ca su iudicate 'rê giurie 'ccâ assegnunu premi. 'Sti statue su fatte 'rî mastri artiggiani 'ccû misi 'rî travagghiu, e ssu û centru 'râ festa, in particulari 'nna "Nit del Foc" (nutti 'rû focu) quannu s'abbrucianu tutte. Las Fallas su parti 'rû Patrimonio Immateriali 'rî l'umanità 'rû [[UNESCO]].<ref>https://ich.unesco.org/es/listas</ref> San Giuseppi è festeggiatu puru û 1° di maju 'ccû l'appellativu o titulu: ''artiggianu'' o ''falignami'' o ''lavuraturi'' o ''operaiu''. == San Giuseppi 'n Sicilia == Elencu dî cumuni 'ccû fistiggiamenti pro San Giuseppi. Eventi pubblicizzati dâ siti e nutizziari d'amministrazzioni cumunali, enti riliggiusi e raccolti online di tradizzioni e divuzzioni populari. Elencu incompletu. Lijami antropulogici. Non sempre û luogu di cultu, 'ppî svariati raggiuni, coincidi 'ccû tempiu dû titolari o 'ccû primitivu riuni citàdinu. * ''Cucciḍḍata 'rî San Giuseppi''. * Filati, intagghi, pizzi, cinigghia, cutri, merletti, raccami, rasi, tomboli, veli, nastri, nocchi 'ppi l'abbellimentu e cupertura di li tavulati e artari. * ''Cardi 'n pastella'', ''Finocchi 'n pastella'', ''Cacuocciuli 'n pastella'', ''Sparici 'n pastella'', legumi. * ''Pasta 'cchê sardi'', ''maccu 'rî favi'', ''baccalà pastellattu'', ''sfinci righini 'rî ricotta''. === Pruvincia di Agrigentu === * [[Araùna (Girgenti)|Araùna]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', fistiggiamenti 'n unuri 'rî San Giuseppi pressu â chiesa 'rî San Giuseppi Artigianu, ''Minestra e sfingie di San Giuseppi''. * [[Calamònaci]], ''Viergineḍḍi'', Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Vincenzu Ferreri. * [[Catòlica]], Festa 'rô Patronu. ''Giru 'rê Santi'', ''Purciḍḍrate'', ''Tavulata 'rî San Giuseppi'' e ''Pranzu 'râ Sacra Famigghia'', ''Mangiata di li Santi''. ''Cucciḍḍati 'rî San Giuseppi'', '' 'Ntorci 'ccâ surra''. * [[Cammarata]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi'' e ''Festinu''. * [[Campubbeddu (Girgenti)|Campubbeḍḍu]], ''Binirizzioni 'rî Tavulati'', ''Binirizzioni e distribuzzioni 'rî Vastuneḍḍra 'rî San Giuseppi'', ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. Rapprisintazzioni 'râ ''Fuga in Egitto''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi. * [[Cataviddotta]], ''Sagra dâ pasta 'cchê sardi'', ''Sfinci e zeppuli'', ''Zuppa 'rî San Giuseppi''. * [[Cianciana (Girgenti)|Cianciana]], ''Cavalcata 'rî San Giuseppi'', ''Ostensioni 'râ Cinigghia''. ''Binirizzioni 'rû Pani e 'rî Tavulati 'rî San Giuseppi''. ''Vistizzioni 'rî Santi''. ''Pigghiata di li Purciḍḍati''. ''Pigghiata di li Santi''. ''La Cravaccata''. * [[Favara (Girgenti)|Favara]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi''. Ministruni 'rî San Giuseppi 'ntô misi 'r'austu. * [[Girgenti]], ''Pani di San Giuseppi'' e ''Minestra 'rî San Giuseppi'', fistiggiamenti 'n unuri 'rî San Giuseppi pressu û Santuariu 'rî San Giuseppi. * [[Licata]]. * [[Lisciànnira di la Rocca]]. * [[Muntiriali]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Portu Empedocli]], ''Nuvene 'rî San Giuseppi''. ''Binirizzioni dî Tavulati 'rî San Giuseppi''. ''Rapprisintazzioni 'râ Sacra Famigghia e 'râ Fuga in Egittu''. ''Distribbuzzioni 'râ Minestra 'rî San Giuseppi''. Funzioni pressu û santuariu di San Giuseppi Lavuraturi''. * [[Racalmutu]]. * [[Ribbera]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'' e ''Straula 'rî San Giuseppi''. ''Minestra 'rî San Giuseppi''. ''Cavalcata 'rî San Giuseppi''. * [[Rivinusa]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Sammuca]], ''Altari e Pani 'rî San Giuseppi''. * [[San Brasi (Girgenti)|San Brasi Platani]]. * [[San Giuvanni (Girgenti)|San Giuvanni Gemini]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi e San Giuvannuzzu''. * [[Siculiana]], ''Artari 'rî San Giuseppi'', ''Sacra Famigghia'', ''Tuppuliata di li Santi'', ''Mangiata di li Santi'', ''Distribbuzioni 'rû Pani''. Fistiggiamenti pressu û santuariu dû Santissimu Crucifissu. === Pruvincia di Cartanissetta === * [[Butera]], ''Artari, Ceni e Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Cartanissetta]], ''Binidizzioni dû Pani'', ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Delia]], ''Binidizzioni 'rû Pani'', ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Gela]], ''Binidizzioni 'rû Pani'', ''Ceni 'rî San Giuseppi'' e ''Tavulati 'rî San Giuseppi'', fisteggiamenti pressu â chiesa 'rî Sant'Agostino. * [[Manchi]] - [[Marianopoli]], ''Ceni e Tavulati 'rî San Giuseppi'', fisteggiamenti pressu â chiesa 'rî San Prosperu. * [[Milocca]], ''Tavulata di li vecchiariddi''. Festa dô Patronu. * [[Mussumeli]]. * [[Niscemi]], ''Cena 'rî Santi'', ''Tavulati di San Giuseppi''. Festa 'rô Compatronu. * [[Naduri]] o [[Bompinzeri]], ''Binidizzioni 'rû Pani'', ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Rastanu]]. Festa 'rû prutitturi. * [[Riesi]]. ''Tavulati di San Giuseppi'', ''Pranzu 'rî Santi'', ''Binirizzioni e distribuzzioni 'ri pani'', fisteggiamenti pressu â basilica santuariu di Maria Santissima dâ Catina. * [[Santu Catallu (Caltanissetta)|Santu Catallu]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Binidizzioni 'râ tavula 'rî San Giuseppi''. Fisteggiamenti pressu â chiesa 'rî San Giuseppi. * [[Serradifarcu]], ''Tavulata 'rî San Giusé''. Patrucinata 'rô ''Cicculu dî l'Artiggiani'' e si svolgi di fronti â chiesa di San Giuseppe unni è cunzata 'nâ mensa supra un palcu, 'ccû pissunaggi viventi, ditta '' tavulata 'rî San Giuse' ''. Attornu s'assettunu â Madonna, San Giuseppi e û Bambineḍḍu Gesù, sceltu 'ppî tradizzioni tra i figghi 'rî l'artiggiani e havi û compitu 'rîi binidiri â tavula. ''Prucissioni 'rî San Giuseppi'' * [[Summatinu]], ''Paliu 'rî San Giuseppi'', ''Tavulati svampati''. * [[Vaddilonga]]. * [[Villarba]], ''Binidizzioni 'rû Pani'', ''Tavulata 'rî Vicchiareḍḍi''. === Pruvincia di Catania === * [[Belpasso]], ''Altari 'rî San Giuseppi''. * [[Biancavilla]], Binirizzioni e distribuzzioni dû ''Pani e risu 'rî San Gnuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa dû Sacru Cori di Gesù. * [[Catania]], ''Maccu 'rî San Giuseppi'' e ''Crispeḍḍi di risu fritti e 'ccô mele dô munasteru binidittinu di San Nicolò l'Arena''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Maia della Salette. * [[Ciumifriddu|Ciumifriddu di Sicilia]], ''Binidizzioni dû Pani'', ''Fera dî Maccaruna e dî dolci'', ''Pesca di Beneficenza''. Fistiggiamenti dô patronu pressu â chiesa di Maria Santissima dû Rusariu. * [[Grammicheli]], ''Vinnita 'rî San Giuseppi''. * [[Gravina di Catania]]. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Sant'Antonio di Padova. * [[Jaciriali]], fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi. * [[Jaci Casteddu]], fistiggiamenti dû compatronu pressu â chiesa di San Giuseppi, ''Pasta e ciciri'', ''Sagra dû dolci''. * [[Jaci Catina]], ''Cena di Solidarietà'', fistiggiamenti pressu a chiesa di San Giuseppi ô Collegiu. * [[Jaci Sant'Antoniu]]. * [[Licuddìa]], Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Maria dû Carmelu. * [[Màscali]] frazzioni di Carrabba, ''Sagra'', ''Tavula 'rî San Giuseppi'', fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi. * [[Mazzarruni]], ''Binidizzioni dû Pani'', ''Altari 'rî San Giuseppi'' e ''Cena 'rî San Giuseppi'', festa dô Patronu. * [[Militeddu (Catania)|Militeḍḍu]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Mineo]], ''Altari 'rî San Giuseppi'' e ''Cena 'rî San Giuseppi''. Chiesa di Santa Maria Maggiore. * [[Mirabella Imbaccari|Mirabbeḍḍa]], ''Altari 'rî San Giuseppi'' e ''Cena 'rî San Giuseppi'', festa dô Patronu. * [[Nicolosi]], ''Asta in Piazza''. ''Distribuzzioni dâ Minestra dî Ciciri''. Fistiggiamenti pressu a chiesa dû Spiritu Santu. ''Asta 'rî doni''. * [[Palagunìa]], ''Biscotti di San Giuseppi'', ''Lavata dî manu di San Giuseppi'', ''Binirizioni 'rî doni e dî Trì Pirsoni'', ''Pranzu 'rî San Giuseppi'', ''Asta 'rî Doni'', fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi. * [[Paternò]], festa dô Patronu. * [[Pirara]]. * [[Pisano Etneo]] di [[Zafarana]], ''Altari 'rî San Giuseppi'', ''Tavuli 'rî San Giuseppi'' e ''Cena 'rî San Giuseppi'', ''Asta 'rî doni'', ''Pasta 'cchê ciciri'', festa dô Patronu. * [[Prisa]], ([[Piadimunti]]), fistieggiamenti 'rî San Giuseppi Travagghiaturi 'rô 1° maju. * [[Raddusa]], ''Altari 'rî San Giuseppi'', festa 'rô Patronu. * [[Rannazzu]], festa dô Patronu. * [[Ramacca]], ''Altari 'rî San Giuseppi'' e ''Banchettu dî Tri Pirsuni'', ''Virgineḍḍi'', ''Pasta 'ccô maccu'', festa dô Patronu. * [[Riposto]], ''Altari 'rî Pani 'rî San Giuseppi'' e ''Distribuzzioni 'rû Pani''; ** chiesa di San Giuseppi, fistiggiamenti 'rî San Giuseppi Travagghiaturi 'rô 1° maju. * [[San Micheli di Ganzarìa]], ''Binirizzioni dill'Altari'', ''Binirizzioni 'rî Doni'', ''Cena 'rî Santi'', ''Asta 'rî Doni'', fisteggiamenti pressu a chiesa di San Micheli Arcanciulu. * [[Santa Marìa di Licuddìa]]. * [[Scurdìa]], ''Sfilata 'rê scecchi 'ccâ Sacra Famigghia'', ''Rusariu cantatu'' pressu â chiesa 'rî San Giuseppi. * [[Vizzini]], ''Festa 'rô Patrociniu'', ''Cucciḍḍati'', ''Prucissioni 'rî Virgineḍḍi''. === Pruvincia di Enna === * [[Aidone]], ''Atari, tavulati e ceni 'rî San Giuseppi''. ''Tavulati 'rî Virgineddi''. * [[Àsaru]], San Giorgio, ''Artari 'rî San Giuseppi''. * [[Barrafranca]], ''Allerizzi e prumissioni a San Giuseppi''. * [[Carrapipi|Carrapipi Valguarnera]], ''Cavalacata 'rî San Giuseppi'', ''Festinu e Tavulati 'rî San Giuseppi''. '' 'M'Braculi''. * [[Castrugiuvanni]], ''Atari, Tavulati e Ceni 'rî San Giuseppi''. ''Panuzzi 'rî San Giuseppi''. Prucissioni 'râ ''Sacra Famigghia''. * [[Catinanova]], ''Atari, Tavulati e Ceni 'rî San Giuseppi''. ''Binirizzioni e distribuzzioni'' 'rû pani 'ntâ chiesa matri 'rî San Giuseppi. Festa dô patronu. * [[Centuripe]], ''Atari, Tavulati e Ceni 'rî San Giuseppi''. ''Binirizzioni e distribuzzioni'' 'rû pani 'ntâ chiesa 'rî San Giuseppi. Prucissioni e ''Giru 'rî Santi''. * [[Enna|Castrugiuvanni]], ''Cunfraternita 'rî San Giuseppi''. ''Binirizzioni e distribuzzioni'' 'rî panuzzi 'ntô santuariu 'rî San Giuseppi. ''Binirizzioni 'rî tavulati''. * [[Liunforti]], ''Binirizzioni dill'Altari'', ''Frittura 'rî Cardi e Finocchi'', ''Frittura 'rî Spincie'', ''Festa 'rû Compatronu''. ''Artari 'rî San Giuseppi'', ''Girarchia e prucissioni 'rî Pani 'rî San Giuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa 'rî San Giuseppi. * [[Nicusìa (Enna)|Nicusìa]]. * [[Piazza Armerina]], ''Tavulata 'râ cundivisioni'' di Borgu San Giuvanni. * [[Petrapirzia]], ''Fuga 'râ Sacra Famigghia'', ''Tavulati e Ceni 'rî San Giuseppi''. * [[Truina]], ''Artari 'rî San Giuseppi''. ''Binirizzioni 'rî pani'' e ''Binirizzioni 'rî tavulati''. === Pruvincia di Missina === * [[Alcara Li Fusi]], ''Salutu tra l'Annunziata e San Giuseppi''. * [[Barcialona-Pizzagottu|Barcellona Pizzaottu]], Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi di Acquaficara, ''Binidizzioni dû Pani'', ''Sagra dâ Spincia''. Spincie duci e salati, fritti e 'ô funnu, vacanti o farciti di crema o di ricotta. * [[Castedd'Umbertu]], ''Binidizioni dâ Minestra di San Giuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Maria Assunta. * [[Francavigghia di Sicilia]], chiesa di Santa Maria Assunta, ''Binidizzioni dû Pani''. * [[Letujanni]], festa dô Patronu. * [[Milazzu]], Pia pratica dî 7 mercuri 'n unuri dû Gluriusu Patriarca San Giuseppi, chiesa di Nostra Signura dû Santu Rusariu, Burgu Anticu di Milazzu. ''Binidizzioni dû Pani'', ''Sagra dâ Spincia'', ''Tavulata di San Giuseppi''. * [[Militeddu (Missina)|Militeḍḍu Rosmarinu]], fistiggiamenti pressu a chiesa di Santa Maria Assunta, ''Sacra Famigghia'', ''Salutu tra â Madonna e San Giuseppi''. * [[Missina]], Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi a Palazzo - Università. ''Tavulata di San Giuseppi'', Spincie duci e salati, fritti e ô funnu, vacanti o farciti di crema o di ricotta. ** [[Giampilieri]], chiesa di San Nicolò. * [[Patti]], ''Binidizzioni dû Pani''. * [[Rometta]], Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi di cuntrada Filari. * [[Salina]], '' quadara î San Giuseppi''. * [[Sant'Àita di Militieddu]], festa dô Patronu. === Pruvincia di Palermu === * [[Autavidda Milicia|Autaviḍḍa Milicia]]. * [[Baarìa]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Binirizzioni 'rî pani'', festa 'rô Patronu. ''Sagra 'râ Sfincia''. * [[Balestrate]], ''Binidizzioni dû Pani''. * [[Baucina]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi''. * [[Burgettu]], ''Mense di San Giuseppi'', ''Maccarruna'', ''Spaghettata'', ''Sagra dâ sfincia'', ''Ricotta'' e ''Sagra dâ cassatella siciliana''. ''Û Triunfu di San Giuseppi'' e ''Parti''. ''Pasciuta''. '' scinnuta 'rû santu'' pressu â chiesa matrici di Santa Maria Maddalena. * [[Càccamu]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi''. '' Retina e  Scalunata di San Giuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa dâ Santissima Annunziata. * [[Caltavuturu]], ''Sfincie 'rî San Giuseppi'', fistiggiamenti pressu a chiesa matrici dî Santi Apostoli Pietro e Paolo. * [[Campuciurutu]], ''Vampe 'rî San Giuseppi'', ''Cinigghie, cutri e cuperti'', ''Ambientazioni, archi, artari, pani, tavulati, mensi''. ''Binidizzioni dill'altari'', ''Artaru 'rî San Giuseppi'', Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santu Stefanu e San Giuseppi. * [[Camporeale]]. ''Altari e Mense di San Giuseppi'', ''Mense dî Santi''. * [[Capaci]], ''Ministruni di San Giuseppi'' priparatu a basi di legumi, brocculi, virdura, ogghiu 'r'aliva e pasta. * [[Castiddaccia|Castiaccia]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Ministruni 'rî San Giuseppi'', ''Distribuzzioni 'rî Panuzzi 'rî San Giuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Maria Santissima Immacolata. * [[Castiddubbonu]], ''Altari e Mense di San Giuseppi''. * [[Campufilici di Rucceḍḍa]], ''Tavulata 'rê Virgineḍḍi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Rusulia. * [[Carini]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Cerda]], '' 'Nciurata 'rî San Giuseppi''. ''Cavalcata 'rî San Giuseppi''. ''Artari di 'rî San Giuseppi''. ''Tavulata 'rî San Giuseppi''. ''Prucissioni 'rî San Giuseppi''. Chiesa matrici 'rî Maria Santissima Immacolata. * [[Chiusa Sclafani]], ''Binidizzioni dû Pani''. ''Binidizzioni dill'altari vutivi''. ''Distribbuzzioni dî pani vutivi''. * [[Cifalù]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Ciminna]], ''Artari 'rî San Giuseppi'', ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Vulata 'ri l'Ancili''. * [[Cinisi]], ''Altari e Mense di San Giuseppi'', ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa matrici di Santa Fara. * [[Cunigghiuni]], ''Binidizzioni dâ Tavulata di San Giuseppi'', ''Sagra da Sfincia'', fisteggiamenti pressu â chiesa matri di San Leoluca. * [[Cuntissa]]. * [[Geraci Siculo|Jiraci]], ''Festa di San Giuseppi''. Fisteggiamenti pressu â chiesa di Santa Maria Maggiore. * [[Lascari]], ''A Vampa'' e ''Tavulata di li Virgineḍḍi''. ''Tavulata 'rî San Giuseppi 'cchiù longa d'Italia''. Fistiggiamenti pressu â chiesa dî San Micheli Arcanciulu. * [[Lercara|Lercara Friddi]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. * [[Lu Burgettu]], ''Mensi'' e ''Sagra 'rî San Giuseppi'', ''Mensa dâ Cunfraternita 'rî San Giuseppi''. * [[Marineu]], '' pigghiata di li Santi''. ''Tavulati 'rî San Giuseppi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa dî Santi Ciru e Giorgiu. * [[Mezzojuso]], ''Svigghia 'rî San Giuseppi''. * [[Monreale]], [[Malpasso]], [[Villaciambra]], [[Grisì]], ''Artari, Mense e Tavulati 'rî San Giuseppi''. ** [[San Martino delle Scale]], ''Artare 'rî San Giuseppi''. * [[Montelepre]]. ''Binidizzioni dû focu'', ''Distribuzzioni dû pani 'ccû ll'ogghiu'', ''Pranzu dâ Sacra Famigghia'', ''Distribuzzioni dû pani binidittu''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Giuseppi. * [[Muntimaiuri]], ''Tavulati 'rî San Giuseppi'', ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Virgineddi'', '' Pupa e l'arancia''. * [[Palazzu Adrianu]]. ''Altari e Mense di San Giuseppi'', ''Binidizzioni dî Tavulati''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Maria del Carmine. * [[Palermu]] a Borgo Vecchio, chiesa del Santissimo Crocifisso al Borgo, ''Binidizzioni dû Pani''. * [[Palermu]] a Danisinni, chiesa di Sant'Agnese Vergini e Martiri dill'Ordini franciscanu dî frati minuri cappuccini, ''Altari 'rî San Giuseppi'', ''Cunfraternita di Gesù Maria e Giuseppi'' dû 1745. * [[Palermu]] ai Teatini, ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Sfinci e Cannoli 'rî San Giuseppi'', ''Binidizzioni dû Pani''. ''Nuvene 'rî San Giuseppi pressu i Cappelli 'rî San Giuseppi a piazza Scaffa e Corso dei Mille'' . ''Vampe''. ''Û miraculu 'rî San Giuseppi''. ''Û Triunfu 'rî San Giuseppi''. * [[Palermu]] a via Delia al Borgo, ''Binidizzioni dû Pani''. * [[Palermu]] allo Sperone, ''Altari 'rî San Giuseppi''. In tanti quartieri si pripara û: ''Ministruni 'rî San Giuseppi fattu 'cchî spizzuni, û riciuppu e â smuzzatura, i rimasugghi accantunati 'rî tutta â pasta sfusa e ammiscata: i lisci ê zitu, i cavatuna, attuppatiaeḍḍi, â tagghiarina, â margherita, î cannaruzzini, î svampasciuscia, â reginella, î rigatoni, l'anellieatti, û spizziatieḍḍu, û capiḍḍi 'r'anciulu, û spaghettu, û spaghittinu, û bucatinu, û maccarruni, û maccarruncinu, tutta pasta anzemula 'ccû finocchiettu a rumpiri, favuzzi, pisellini, cacuocciuli, spariciḍḍatu, lenticchi, fagioli, giri, giri di campagna, asparici, cavuli, cavuliceḍḍi, î cruzzitieḍḍi. Priparazzioni accumpagnata 'ccû pagnotti 'ccô finocchiu 'ngranatu, vopi 'ccâ cippuḍḍuzza. Rituali dâ binirizzioni 'rî Pani: forbice (tagghiu 'râ cuda 'rô diavulu), palma (Pasqua), e colomba (pace)''.<ref>Trascrizzioni di diliziusa ricetta e di menù sciogghilingua in dialettu ricitatu da Salvo Piparo.</ref> * [[Palermu]], ''Binidizzioni e distribuzzioni 'rû Pani'' pressu a chiesa di Santa Maria dei Rimedi. * [[Parcu]] ([[Altofonte]]), ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Pasta 'cchê sardi'', funzioni pressu a chiesa matrici di Santa Maria d'Altofonte. * [[Partinicu]], ''Ceni 'rî San Giuseppi''. * [[Petralia Sottana]], ''Virgineḍḍi''. * [[Prizzi]], Cilibrazzioni pressu a chiesa dû Colleggiu. * [[Pulizzi]], ''Binidizzioni e distribuzzioni 'rû Pani'', ''Tavulata 'rî Virgineddi''. ''Pani 'cchê aranci, tagliatelli 'cchê facioli badda e finucchiettu sarvaggiu, cardi e brocculi fritti 'n pastella, Sfingi 'ri San Giuseppi, dolci tipicu cunzatu 'ccô miele e cannella o 'ccâ ricotta.'' * [[Roccamena]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', festa 'rô Patronu. * [[San Ciupirreddu]], ''Altari e Mense di San Giuseppi''. * [[San Giuseppi Jatu (Palermu)|San Giuseppi Jatu]], ''Binirizzioni dill'artari'', ''Sagra della Sfincia'', ''Binirizzioni 'rî pani'', ''I Parti di San Giuseppi'', ''Mensa di San Giuseppe con Pasta tradizionale''. Fistiggiamenti pressu â chiesa dû Santissimu Redenturi e San Nicolò di Bari. * [[Santa Flavia]] - [[Porticello]], ''Altari e Mense di San Giuseppi''. * [[Trabia]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi''. * [[Tèrmini]]. * [[Terrasini]], ''Altari e Mense di San Giuseppi''. * [[Vaddilurmu]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', ''Pasta 'cchê sardi e moḍḍica atturrata'', ''Fritturi 'rî pisci, cardi e pranzi 'ppî Virgineddi 'rî San Giuseppi''. * [[Vìcari]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi''. * [[Villabati]], ''Tavulata 'rî San Giuseppi'', festa 'rô Patronu pressu a chiasa matri di San'Agata. ''Binirizzioni dill'artari 'rî pani'', ''Giru 'rû bastuni ciurutu'', ''Binirizzioni e distribuzzioni 'rû pani binidittu''. === Pruvincia di Rausa === * [[Acati]], ''Artari 'rî San Giuseppi'' e ''Pranzu Sacru 'râ Sacra Famigghia''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di San Nicolò di Bari. * [[Ciaramunti]], ''Binirizzioni 'rû Pani'', ''Artari 'rî San Giuseppi''. ''Binirizzioni 'rî ceni'', ''Asta 'rî doni''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Maria la Nova. * [[Comisu]], ''Artari 'rî San Giuseppi'' e ''Pranzi e Ceni 'rî San Giuseppi ''. * [[Donnalucata]], ''Cavalcata 'rî San Giuseppi'': rievocazzioni 'râ ''Fuga in Egittu''. Festa 'rû Patronu. ''Cena 'rî San Giuseppi '' * [[Giarratana]], ''Pani 'rî San Giuseppi'', ''Ceni 'rî San Giuseppi''. * [[Scicli]], ''Binirizzioni 'rû Pani'', ''Binirizzioni 'rî Doni''. * [[Raddusa]], ''Binirizzioni 'rû Pani'', ''Binirizzioni 'rî Doni''. ''Artari 'rî San Giuseppi''. * [[Rausa]], ripristinu dâ Pia pratica 'rî 7 mercuri 'n unuri 'rî San Giuseppi a cura 'rê monache Binidittini e 'rî gruppi di Cunsacrazzioni a San Giuseppi, chiesa 'rî San Giuseppi 'rô munasteru 'rî Binidittini dû Santissimu Sacramentu. ''Tavulati 'rî San Giuseppi'', Fistiggiamenti pressu â chiesa dû Sacru Cori di Gesù. * [[Santa Cruci Camarina]], ''Cene 'rî San Giuseppi'', ''Pani 'rî San Giuseppi'' o ''Pani pulitu''. * [[Scicli]], ''Cavalcata'': rievocazzioni 'râ ''Fuga in Egittu 'râ Sacra Famigghia'', ''Cena di San Giuseppi'' e ''Binirizioni dî Tavulati'', fistiggiamenti pressu a chiesa 'rî San Giuseppi. * [[Spaccafurnu]], Pia pratica 'rî 7 mercuri 'n unuri 'rû Gluriusu Patriarca San Giuseppi, chiesa 'rî San Giuseppi, ''Binirizzioni 'rû Pani'', ''Sagra 'rû Pani'', ''Sagra 'rû Pani cunzatu e 'rû cannolu'', ''Gala equestri 'rî San Giuseppi'', ''Cena 'rî San Giuseppi''. * [[Puzzaddu|Puzzaḍḍu]], ''Sirata 'râ ricotta'', ''Binirizzioni 'rû Pani''. * [[Vittoria]], ''Artari 'rî San Giuseppi''; ** [[Scugghitti]], ''Artari 'rî San Giuseppi''. === Pruvincia di Sarausa === * [[Austa]], ''San Giusippuzzu'' e la ''Cunfraternita di San Giuseppi'' dill'anticu cetu dî ''mastri d'ascia''. * [[Àvula]], ''Fera 'rô Duci e 'rû Salatu'', ''Binirizzioni e distribuzzioni 'rû Pani 'rî San Giuseppi'', ''Prucissioni 'râ Sacra Famigghia''. Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Venera. * [[Buscemi]], ''Asta 'rî San Giuseppi'', ''Vanniaturi''. ''Fistiggiamenti pressu â chiesa matrici di Sant'Antonio Abate. * [[Carruntini]], ''Binirizzioni 'rû Pani''. Lunedì dill'Anciulu: sfilata dâ Sacra Famigghia e Curteu Storicu. Pranzu e vindita all'incantu dinuminata ''Vinteuru unu, vintieuru dui, vintieuru tri, San Giuseppi puttassi i soddi''. * [[Ciuriddia]], Fistiggiamenti pressu â chiesa di Santa Maria del Carmelo. * [[Francufunti]], ''Festa 'rî San Giuseppi'' pressu â chiesa matrici di Sant'Antonio Abate. * [[Janiattini]]. * [[Lintini]], ''Binirizzioni 'rû Pani'', ''Binirizzioni 'rî Doni''. Ex cattidrali 'rî Santa Maria la Cava, chiesa matrici 'rî Sant'Alfiu, Cirunu e Filadelfiu. * [[Muntirrussu|Muntirrussu Jalmu]]. * [[Notu (Sarausa)|Notu]]. * [[Pachinu]], ''Binirizzioni 'rû Pani 'e San Giuseppi'', ''Asta 'rî San Giuseppi''. Distribuzzioni di ''Ricotta caura'', ''Agneḍḍu 'rrustutu'' e ''Coppu frittu''. * [[Pedagaggi]]. * [[Priolo Gargallo|Priolu]]. * [[Rusalini]], ''Artari, dolci e Pani 'rî San Giuseppi'', ''Cavalcata vutiva 'rî San Giuseppi''. * [[Sarausa]] ad Ortigia. * [[Sarausa]] a [[Bedduvidiri]]. === Pruvincia di Tràpani === * [[Campubbeddu (Trapani)|Campubbeddu di Mazara]], ''Altari di lû Patriarca San Giuseppi''. Eventu prulungatu in periudu pascali ''in memoria dî primi rializzaturi'', fattu e accunzatu 'ccû veli di sposa e tuvagghi ê curredu. ''Pani vutivi'', ''Binirizzioni rî Palmi'' â duminica prima di Pasqua, ''Sfilata di trì Santi'', ''Tuppuliata'', ''Pranzu di 101 pietanzi''. * [[Custunaci]], ''Festa 'rî San Giuseppi''. * [[Erice]], '' tradizzioni 'rî Pani 'rî San Giuseppi''. * [[Marèttimu]], ''Festa 'rî San Giuseppi'', ''Û Pignolo 'rî San Giuseppi''. * [[Marsala]], ''Ammitu 'rî San Giuseppi'', ''Artari 'rî San Giuseppi''. * [[Paceca]], ''Pani e Artari 'rî San Giuseppi'', '' 'Mmitu 'rî San Giuseppi''. ** [[Dattilo]], ''Pani 'rî San Giuseppi''' e ''Vampi 'rî San Giuseppi''. * [[Partanna]], ''Artari 'rî San Giuseppi''. * [[Poggiuriali]]. * [[Salaparuta]], ''Artari 'rî San Giuseppi'', ''Ceni 'rî San Giuseppi'' e ''Pani 'rî San Giuseppi'', ''Pranzi 'rî Santi''. Fistiggiamenti pressu â chiesa da Santissima Trinità. * [[Salemi]], ''Artari 'rî San Giuseppi'', ''Binidizzioni 'rû Pani'', ''Ceni 'rî San Giuseppi'', ''Cuḍḍureḍḍi, dolci e sfingi 'rî San Giuseppi''. ''Invitu 'rî li Santi'' e ''Mangiata 'rî li Santi''. * [[Santa Catarina (Caltanissetta)|Santa Catarina Villarmosa]], ''Artari 'rî San Giuseppi''. * [[Santa Ninfa (TP)|Santa Ninfa]], Feudo del Biviere. ''Artari 'rî San Giuseppi''. * [[Tràpani]], ''Festa 'rî San Giuseppi'', ''Cassatelle 'rî San Giuseppi''. * [[Vita (TP)|Vita]], ''Artari 'rî San Giuseppi''. == Noti == {{Commonscat|Saint Joseph}} <references/> [[Catigurìa:Santi|Giuseppi]] cyd3gj9r1y0p37l2ulnef416z9uwvic Sant'Àngilu Muxaru 0 12048 784868 727768 2026-08-24T11:00:32Z ~2026-46076-34 51730 784868 wikitext text/x-wiki {{Cumuni| nomucumuni=Sant'Àngilu Muxaru| mmaggini=Sant'Angelo Muxaro-Stemma.png| muttu=&nbsp;| nomuufficiali=Sant'Angelo Muxaro| pruvincia=[[Pruvincia di Girgenti|Girgenti]]| superfici=64| abbitanti=1.730| dinsita=27| cumunilimitrofi=[[Girgenti]], [[Lisciànnira di la Rocca]], [[Aragona]], [[Casteltermini]], [[Catòlica]], [[Cianciana]], [[Raffadali]], [[San Biaggiu Plàtini]], [[Santa Elisabbetta]]| cap=92020 <ref> [https://www.ilcapdi.it/agrigento/santangelo-muxaro CAP Sant'Angelo Muxaro, Agrigento]</ref>| prifissutelefonicu=+0922 }} ''' Sant'Àngilu Muxaru''' (o '''Sant'Àngilu''' ntâ parrata lucali) è un cumuni di 1.730 abbitanti dâ [[pruvincia di Girgenti]] chi s'attrova a 30 chilòmitri a nord di [[Girgenti]], a 335 metri supra lu liveddu dû mari. [[File:Panoramica su Sant'Angelo.jpg|300px|right|thumb|Sant'Àngilu Muxaru]] == Lu nomu == A li voti lu nomu talianu è scrittu ''Sant'Angelo Musciaro''. == Storia e archioluggìa == Supra li pareti di gissu cristallinu dâ cullina di Sant’Àngilu, tantìssimi sunnu li '''tombi''' rinvinuti. Granni parti di chissi sunnu di furma tunna a pseudo-cùpula cònica, ditta a Tholos e richiàmanu li custruzzioni fùnibbri principischi dâ [[Grecia]] [[Micinei|micinèa]]. Ginirarmenti cuntinìanu un nùmmaru granni di catàviri (nta una foru arritruvati 35 crozzi) e chistu fà pinzari a n’usu dumèsticu o dinàsticu. Ntra sti tombi, la cchiù monumintali è la '''Grutta dû Prìncipi''', furmata di dui càmmiri circulari cumunicanti granni: una antiriuri, assai granni (diàm. m. 8,8) e la secunna cchiù ntirnata e di diminzioni cchiù arriduciuti, ca prisenta - ntagghiatu ntâ roccia - un littuzzu fùnibbri. </br> E’chiamata macari “Grutta Sant’Àngilu”, dû nomu dû santu prutitturi ca secunnu la tradizzioni avissi scigghiutu la grutta pû sò erimitaggiu doppu avìrila libbirata dû dimoniu. Dî diversi arritruvamenti archiològgici nta Sant’Àngilu Muxaru s’havi nutizzia dû ‘700, doppu ca ntâ cullezzioni privata dû Vìscuvu Monz. Lucchesi Palli cumpàrsiru '''quattru coppi d’oru''' pruvinenti di st’ària, ntra li quali dui dicurati cu fiuri di tàuri disposti tutt’attornu a n’omphalos cintrali. </br>Di sti stissi uggetti si parra nta diversi scritti di viaggiatura ca ccà fìciru tappa, comu lu Prìncipi di Biscardi (ntô sò ''Viaggio per tutte le antichità della Sicilia'''), lu baruni Von Riedesel e lu pitturi [[Francia|francisi]] Jean Houel. St'ùrtimu, ortri a discrìviri l’uggetti cu nu disignu, assignalìa puru ô postu di l’arritruvamentu: “au fond d’un tombeau, dans un village antique aujourd’hui appellé Sant’Angelo”. </br>Sempri grazzi a Houel s’apprinnìu ca ô mumentu dâ sò vìsita sulu una dî dui coppi era prisenti, poichì l’àutra fu vinduta a nu [[Ngriterra|ngrisi]], passannu succissivamenti â cullezzioni di Lord William Hamilton, ammasciaturi pressu lu [[Regnu dî dui Sicili]], pi jùnciri e ristari tuttora ô [[British Museum]]. Attornu ô [[XIX sèculu]] circa, Sant’Àngilu Muxaru assumi na pusizzioni di rilivanza particulari ntô cuntestu dû panurama archiològgicu [[Sicilia|sicilianu]], datu ca ntâ parti cchiù vascia dâ cullina ca vorgi a menzujornu, comu midemmi nta àutri punti nun propiu limìtrufi ô munti di Sant’Àngilu, cuntadini dû postu scavaru dicini di tombi rinvinennu uggetti, vasi e matiriali archiològgicu n granni nùmmaru. </br>Li cuntadini di lu locu carricàvanu tali riperti n appòsiti cesti e cu muli e [[sceccu|scecchi]], pircurrennu sinteri e trazzeri antichi, li purtàvanu a li mircati di [[Girgenti]] e [[Palermu]]. Tanti di st’uggetti finìanu pi fari parti di cullezzioni privati, àutri ntê musei dî citati. '''Riperti lijati â civirtati dî [[Sicani]]'''. </br>Unu dî scavi pressu la nicròpuli pirmittìu di rinvèniri na tomba ditta “A”, ancora ntatta: Mt. 3,30/2,10 di diàmitru circa e di mt. 2,10 di autizza. Nta dd’accasioni vìnniru ripurtati â luci cinquanta vasi, bùcculi di bronzu e di ferru e un granni nùmmaru di catàviri. Li vasi di pruduzzioni ndìggina foru assai particulari e ntirissanti poichì piculiari dâ cultura e lu stili propi dâ ciràmica di Sant’Àngilu Muxaru. La nicròpuli dû munti di Sant’Àngilu Muxaru rapprisenta la parti cchiù sterna d’un situ archiològgicu assai cchiù anchia. Chissa assumi na pusizzioni tali di fari pinzari a na barrera posta a prutezzioni di n’ària cchiù mpurtanti, chidda dû “Munti Casteddu”, ca supra la cima chianiggianti li studiusi sunnu oramai cuncordi ntô cullucari la sedi dâ furtizza antica e mìtica dî [[Sicani]]: [[Kamikos]]. Ccà foru rinvinuti cintinara di tombi, sia a tholos ca a furnu. Li cchiù spittaculari sunnu sicuramenti l’accussidditti “Grutticeddi”: nu nzemi di tombi scavati ntâ roccia. La granni quantitati di matiriali archiològgicu, la particularitati di l’architittura funiraria riscuntrata ntô tirritoriu santancilisi ni cunnùcinu ô putenti pòpulu dî [[Sicani]]. Propiu nta sta vaddi li Sicani arrinisceru a raffurzari la sò prisenza, cuntrullannu lu tràfficu di merci e di prudutti di mpurtanza vitali e arriniscennu midemma a viggilari supra li vìi di cumunicazzioni nterni, comu lu [[ciumi]] [[Plàtani]], ca dâ costa [[Àfrica|africana]] s’ammuttava agghiri lu nternu dâ [[Sicilia]] assumennu, di cunziquenza, un rolu strateggicamenti nivràlgicu pi l’eculibbri econòmici e pulìtici di ddi tèmpira. == Speleoluggìa == Ô nternu dû tirritoriu dû cumuni di Sant’Àngilu Muxaru sunnu prisenti un cintinaru di cavitati di ntiressi speleològgicu. Arcuni d’iddi sunnu usati dî turisti e quinni adatti a tutti li gradi di difficurtati, àutri distinati a un visitaturi cchiù spertu ntô campu speleològgicu. === Grutti di l'Acqua === Nu cumplessu di grutti, veramenti miritèvuli d’attinzioni, è rapprisintatu di l’accussidditti Grutti di l’Acqua. La sò urìggini acchiana direttamenti dû rusceddu di funnuvaddi. Tali azzioni, ntirissannu tirrena argillusi e rocci gissusi, scavau facirmenti gallarìi suttirrànii ca, evurvennu ntô tempu, purtau â morfoluggìa attuali custituuta di un vattali di l’acqua e tri gallarìi. === Grutta Ciàvuli === Attraversa tutta la cullina dû paisi pi circa 1200 metri: dâ sò enormi vucca fannu lu sò ngressu l’acqui di na surgenti ca, doppu aviri surcatu tutta la cavitati, nèscinu dâ parti di punenti dâ grutta. Nta l’anni lu passaggiu di l’acqua scavau gallarìi, cavitati e ambienti e canciau spissu lu cursu urigginariu criannu nu ntrizzu di passaggi, tani e e caverni di biddizza surprinnenti. == Li cresi == Li cresi di Sant’Àngilu hannu ràdichi prufunni e singulari. Li dui cresi, la Matrici e la Cresia dû Carmelu, chiuttostu granni, hannu storia e tradizzioni lijati a l’urìggini e a li primi sviluppi dû cumuni. Ampliati e azzizzati ntô [[XVIII sèculu]], asistìanu, n furmi e diminzioni diffirenti di chidi attuali, ma ntê stissi posti, ntô [[sèculu XVII]]. Li dui gruppi, pi quasi dui sèculi, si mantìnniru distinti e pari abbitàssiru macari nta dui quarteri distinti. === La Matrici === La facciata principali dâ Matrici, di nchiantu rittu e squatratu dâ tradizzioni cincucintisca, è sprissioni mudirata dû tardu [[baroccu]] di mitati [[sèculu XVIII]]. Si prisenta cu nu sò ciarmu pâ simmitrìa di l’elementi architittònici, pi l’urnati ca ncurnìcianu lu purtali e li ngressi latirali, pi l'armunìa deû nzemi rinnutu gradèvuli midemma dû culuri ambratu dâ petra lucali. Susu lu purtali spicca lu stemma di [[Sant’Àngilu di Gerusalemmi|Sant’Àngilu Carmilitanu]]. Scurputu, a menzurilevu, supra cincu blocchi dâ stissa petra dâ facciata e ncasiddatu bonu ntâ lunetta, n cartigghiu di svulazzi [[baroccu|barocchi]], supra funnu di scutu a cartella irrigulari, evidenzia lu pugnali e la parma sìmmuli dû martiriu dû Santu. La Matrici, a tri navati, è a chianta basilicali cu volta a vutti lunittata ô centru e volti nichi a crucera supra li navateddi. Mpunenti culonni n muratura, lisci dû tipu tuscànicu, sustèninu archi anchi a tuttu sestu e divìdinu la navata cintrali dî latirali nzinu a lu prisbiteriu. Chissi si sùsinu di na basi sòlida a cubbu nzinu a li capiteddi dòrici ca surrègginu l’archi cu li curniciuna suvrastanti ntê quali pòggianu li volti. La volta a vutti dâ navata cintrali è eligantimenti ritmata dî veli c’òspitanu li finestri, quattru p’ogni latu. A spizzari la monutunìa dâ volta cintrali nterveni la cùpula sfèrica, susu l'ària risirvata ê fideli a lìmiti dû prisbiteriu, supra lu quali cuntìnua la volta a vutti. Lu prisbiteriu, nta ogniduna navata, è susutu di tri scaluna e siparatu, dâ parti risirvata a li fideli, di balaustrati e màrmuri di tanti culuri: lu tuttu nta nu jocu di vulumi e nta na divisioni rigurusa dû spazziu ntô quali oramai la prizziusitati, lu dinamismu e la fantasìa [[baroccu|barocca]] cideru â giomitricità e a li canuni estètici dû neoclassicismu. L'artaru maiuri, didicatu a Sant’Àngilu, e lu prisbiteriu, comu s’ossèrvanu oi, sunnu chiddi risurtanti dî nterventi dâ fini dû setticentu. === Cresia Santa Marìa d'Itria o dû Càrmini === S’havi nutizzia di l'asistenza dâ cresia già ntô [[1604]], quannu na bolla viscuvili cunfirmava la cunfratèrnita di Nostra Signura di l'Uria già "chiantata" n Sant’Àngilu ntâ cresia omònima. Li picca tracci di mura, di curniciuna, dâ volta, d’arcati e di na finestra cu nfirriata, visìbbili ô nternu di n’ambienti, oi senza tettu, supra lu latu est e adiacenti â cresia attuali, rimànnanu, pi carattirìstichi custruttivi e stili, a n’edificiu [[riliggiuni|riliggiusu]] dû [[sèculu XVI]]. È quinni prubbàbbili ca chisti sunnu li rasti dâ cresia di l'Itria cchiù antica. Lu campanaru, eliganti ntâ sò simpricità e rinnutu stupendu dâ petra, evidenzia caràttiri di cumpustizza classichiggianti, diffirenti dû purtali, appuntu pî diversi mumenti di custruzzioni. Ô sò nternu, na scala s’avvita a babbaluci nzinu ê campani, nta nu firriuni di sissantadui scaluna. Arricavata n blocchi di petra lucali, idda, è òpira di granni abbilitati e di ncegnu acutu. Lu nternu, dâ cresia, a navata ùnica secunnu la tradizzioni [[baroccu|barocca]], havi curniciuna e lisèni liniari e volta a vutti lunittata. L’ùnici elementi dicurativi di rilevu s’evidènzianu nta l’edìculi latirali unni sunnu sistimati l’artari. Nta quattru cumpàrinu culonni tòrtili e elementi dicurativi dû tìpicu azzizzatu n modu [[rococò]]. Dû stissu stili sunnu li dui pùrpiti n lignu, l'acquasantera n petra lucali e la balaustrata di lignu, azzizzati o sustinuti di cariati e fiuri gruttischi [[carricatura]]li. Lu pavimentu, rifattu di ricenti cu madduna esagunali n conu, a mudellu dû pricidenti, cummigghia na seri di cripti distinati a sipurtura nzinu ô tardu '800. A cimiteru era distinatu macari lu spiazzu attornu â cresia. == Archioluggìa == Secunnu arcuni archiòloggi nta sta zona surgìa la mìtica Rocca di Kamicos, citati furtificata pruggittata, secunnu lu mitu cuntatu di [[Eròdutu]], di [[Dèdalu]] pi lu re sicanu [[Cocalos]]. ==Noti== <references/> [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Girgenti]] dqbsolc8i2qtz68fd1zpl3kx47cov3q Sàvuca 0 12134 784859 775635 2026-08-23T13:58:31Z Effems 13365 'Ntigrazzioni 784859 wikitext text/x-wiki {{Cumuni|nomucumuni= Sàvuca|nomuufficiali=Savoca |pruvincia=[[Pruvincia di Missina|Missina]] (ME) |superfici=8 |abbitanti=1.675 |dinsita=202 |cumunilimitrofi= [[Casalvecchiu Sìculu]], [[Forza d'Agrò]], [[Furci Sìculu]], [[Sant'Alessiu Sìculu]], [[Santa Teresa di Riva]] |cap= 98038 |prifissutelefonicu=0942 }} '''Sàvuca''' è un cumuni di 1.675 abbitanti dâ [[pruvincia di Missina]]. == Munumenti == === Archititturi riliggiusi === * '''Chiesa di San Nicolò''' o '''Chiesa di Santa Lucia'''. Ambientazzioni da parti di [[Francis Ford Coppola]] di cilibri sceni de '''Û Padrinu'''. == Tradizzioni == * [[13 di dicèmmiru]], Festa 'rî Santa Lucia, festa 'râ santa patrona. * [[29 di sittèmmiru]], Festa 'rî San Michele Arcanciulu. Fisteggiamenti. [[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Missina]] korfvs87zepgzzm3sxxajw87fco5qpw