Wikipedia
scnwiki
https://scn.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0ggina_principali
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
Mèdia
Spiciali
Discussioni
Utenti
Discussioni utenti
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiutu
Discussioni aiutu
Catigurìa
Discussioni catigurìa
Purtali
Discussioni purtali
Pruggettu
Discussioni pruggettu
TimedText
TimedText talk
Mòdulu
Discussioni mòdulu
Evento
Discussioni evento
Caltaggiruni
0
2561
785248
782126
2026-09-06T11:27:53Z
~2026-48200-93
51827
785248
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|nomucumuni=Caltaggiruni|nomuufficiali=Caltagirone
|articulustemma=[[Stemma cità di Caltaggiruni|Stemma di Caltaggiruni]]
|muttu=''Urbs Gratissima'' (''Città bonu vuluta''), ''La Rîna dî Munti Erei''
|riggiuni=[[Sicilia]]
|pruvincia=[[Pruvincia di Catania|Catania]]
|superfici=383,38
|abbitanti=35 709
|dinsita=93,14
|cumunilimitrofi=[[Acati|Vischiri]], [[Gela]], [[Grammicheli]], [[Licuddìa]], [[Mazzarinu]], [[Mazzarruni]], [[Miniu]], [[Mirabella Imbaccari|Li Maccara]], [[Niscemi]], [[Chiazza]] , [[Sammicheli]]
|cap=95041
|prifissutelefonicu=0933
}}
'''Caltaggiruni''' (''Caltagirone'' nnû talianu) è nu cumuni di 35 709 abbitanti dâ [[Pruvincia di Catania|Città metrupolitana di Catania]].
È luntana 68 km dû sò capulocu pruvinciali Catania e 195 km dû sò capulocu riggiunali [[Palermu]]. È lu quintu cumuni cchiù populatu dâ Città metrupolitana catanisi e lu primu pi grandizza tirritoriali.
Caltaggiruni è ntrê 25 cumuna dâ Sicilia pi pupulazzioni e lu quintu pi grandizza dû sò tirritoriu.
A liveḍḍu riliggiusu, specialmenti pi zoccu cuncerni la riliggiuni cristiano-cattòlica, Caltaggiruni è sedi piscupali (Piscupatu di Caltaggiruni, nnû talianu ''Diocesi di Caltagirone'') dû 1816.
È storicamenti capulocu di'n grandi cumprinsoriu tirrituriali, chiamatu nnû talianu ''Calatino e Sud-Simeto'' (macari canusciuti comu li ''paisa caltaggirunisa''), ca è nnâ parti miridiunali di l'enti metrupolitanu di oji.
[[File:Chiesa di San Francesco d'Assisi all'Immacolata (1535729032).jpg|miniatura|Chiesa di San Francescu â Mmaculata]]
[[File:Countryside between Caltagirone and Piazza Armerina, Sicily, Italy.jpg|miniatura|Paisaggiu di campagna ntra Caltaggiruni e [[Ciazza (Enna)|Chiazza]]]]
Centru urbanu misu cintralmenti ntrâ Sicilia cintrali, chiḍḍa urêntali e lu liturali miridiunali, è celebbri pâ pruduzzioni dâ ciramica, la quali la renni lu majuri centru riggiunali e unu dê cchiù mpurtanti d’Italia.
Fu pi ultra dui millenni nu puntu stratèggicu di cuntrollu pi assai populi ca contrullavanu li chiana di Catania e Gela, ntra di cui li greci, li bizzantini, l'arabbi, li ginuvisa, li ràunisa e li nurmanni.
È vidè nu mpurtanti centru agriculu, pê so grandi campagni, comu Chianu Sampòlu, Costabbaira, lu Nuci, lu Mazzuni, Racineci e Rannasìa.
Lu centru storicu avi lu titulu di Patrimoniu di l’umanità UNESCO dû 2002, facenti parti dû consorziu du Vaḍḍ'i Notu, nzemmula ê città di [[Catania]], [[Militeddu (Catania)|Militeḍḍu]], [[Scicli]], [[Modica]], [[Rausa]], [[Notu (Sarausa)|Notu]] e [[Palazzolu Acrèidi]].
{{vidipuru1|Cullina di Sant'Ippòlitu (Caltaggiruni)}}
== Etimoluggia dû nomu ==
L'etimoluggìa dû nomu diriva di l'àrabbu: si sapi ca la prima parola significa ''casteḍḍu'' (qal'at), ma l'àutra parti è di etimoluggia ca nun è canusciuta, e nun si sapi pi certu zoccu putissi significari; pi chistu mutivu, li studiusi, cchiù o menu titulati, ànu prupunutu assai significati, ca ponu purtari â storia greca (picciò Casteḍḍ'i Gela o Casteḍḍ'i gilisi), â storia midêvali (Casteḍḍ'i ginuvisi) u ô tirritoriu pi comu era(Casteḍḍ'i grutti, Casteḍḍ'i cignali, Casteḍḍ'i quartari, ecc.)
=== Lu paisi oji ===
[[File:Piazza Bellini, Caltagirone (CT).jpeg|sinistra|miniatura|Chiazza Bellini, unu dê posta cchiù canusciuti dû centru novu di Caltaggiruni, nfacci ô viali Mariu Milazzu]]
Oji, ultra lu celebbri centru storicu, la città avi vidè n'area abbitata di età recenti, misa a sud-ovest, unni putemu truvari arcuni mpurtanti vî, palazzi, lochi e chiazzi centrali dâ città. Chista parti dâ città è oji lu cori urbanu dû cumuni, unni la majurìa dê pirsuni abbitanu (quasi 20 000 ncapu picca cchiù di 35 000 pirsuni).
La città, nnâ sò storia ricenti, mustràu sempri l'ambizzioni di essiri capulocu di na sò pruvincia ca fussi cchiù o menu lu tirritoriu dê paisa caltaggirunisi (''Calatino e Sud-Simeto'' nnâ lingua taliana), accussì comu la vicina Gela chê sò paisi di l'area gilisi. È lu secundu centru dâ Sicilia cintrali cu cchiù abbitanti, dopu Cartanissetta e davanzi cumuna comu [[Caniattì]], [[Adranu|Dirnò]] e [[Castrugiuvanni|Castruggiuvanni]].
== Frazziona ==
Pâ grandizza dû sò tirritoriu, Cartaggiruni avi diversi frazziona, arcuni di chisti sunu luntani dicina di chilometri dâ città. Li cchiù canusciuti e mpurtanti sunu:
* [[Granieri]] (frazzioni li cui abbitanti veninu dê cumuna dâ pruvincia di [[Rausa|Ràusa]])
* [[Santu Petru (frazzioni)|Santu Petru]] (frazzioni ca si sviluppàu 'n facci ô boscu omonimu)
* Chianu Sampòlu o Sampàulu (frazzioni agricula a quarcu chilometru dû paisi)
* Favareḍḍa (frazzioni li cui abbitanti sunu [[Grammicheli|grammichilisi]])
== Giamillaggi ==
Ntrê parentisi sunu scritti o la riggiuni (nnû casu dâ Talia) o l'unità amministrativi fidirali si nnû paisi adintificatu asisti.
*[[Image:Flag of Venezuela.svg|20px|border]] '''San Diego''' - [[Venezzuela|Vinizzuèla]] (Carabobo)
*[[Image:Flag of Greece.svg|20px|border]] '''Kallikrateia''' - [[Grecia]]
*[[Image:Flag of United States.svg|20px|border]] '''[[San Franciscu]]''' - [[Stati Uniti di Mèrica|Stati Uniti dâ Mèrica]] (Califurnia)
*[[Image:Flag of Germany.svg|20px|border]] '''Arnsberg''' - [[Girmania]] (Nord Rinu-Vistifalia)
*[[Image:Flag of Malta.svg|20px|border]] '''Mdina''' - [[Malta]]
*[[Image:Flag of Palestine.svg|20px|border]] '''Bittilemmi''' - [[Palistina|Autorità Nazzionali Palistinisi]]
*[[Image:Flag of Italy.svg|20px|border]] '''Abbadìa Larana''' - [[Talia]] (Lummardìa)
== Nasciuti a Caltaggiruni ==
Chista è na lista nun cumpleta di pirsuni ca nàppiru o crisciru a Caltaggiruni:
* Don [[Luiggi Sturzu]], parrinu, funnaturi dû Partitu Pupulari Talianu, sinaturi a vita dâ Ripubblica Taliana
*Mariu Sturzu, frati di Luiggi Sturzu, piscupu di [[Ciazza (Enna)|Chiazza]]
*Carmelu Carìstia, diputatu dâ Ripubblica Taliana pâ Dimucrazzia Cristiana
*Giambattista Fanales, diputatu dâ Ripubblica Taliana pû Partitu Comunista Talianu
*Gnaziu Muntimagnu, piscupu di Girgenti
*Juseppi Missina, riggista cinematograficu
*Nnucenzu Marcinnò, riliggiusu
*Francescu Parisi, senaturi dâ Ripubblica Taliana
* [[Domenicu Semineriu|Duminicu Semineriu]], scritturi
*Antuninu Raguna o Ràuna, studiusu dâ ciramica
*Nicola Longubardi, gisuita missiunariu â Cina
*[[Silvio Milazzo|Silviu Milazzu]], puliticu già presidenti dâ [[Riggiuni Siciliana]] e funnaturi dâ Uniuni Siciliana Cristianu Suciali
*[[Mariu Scelba]], puliticu già presidenti dû [[Prisidenti dû Cunsigghiu dî Ministri Italiani|Cunsigghiu dê Ministri]] dâ Rippubblica Taliana e vidè già Ministru dô Ntiriuri.
*Gisualdu Climenti, medicu e prufissuri, già Magnificu Ritturi dâ [[Univirsitati di Catania]]
*Saveriu Fragapani o Frâpani, architettu
*Gualteru di Caltaggiruni, nobbili e puliticu dû periudu dê [[Vespri siciliani|Vespri Siciliani]]
*Ottavia Pinna Buscemi, pulitica, diputata dâ Assemblea Costituenti dâ Ripubblica Taliana pû Fronte dell'Uomo Qualunque
*Salvaturi Castagna, ginirali militari
*Paulu Ciuḍḍa, fàusaru di muneta
*Marianu Giaquinta o Jaquinta, matimaticu
*Jacupu Rannazzu, diriggenti sportivu, già presidenti dâ [[Atalanta Bergamasca Calcio|Atalanta Bergamasca]]
*Alessiu Narbuni, gisuita e storicu
*Mariu Sampirisi, jucaturi di [[Palluni (sport)|palluni]], difinsuri dû Monza
*Nicole Grimàudu, attrici pû cinema e la televisiuni
== Dialettu ==
[[File:Piazza Umberto (1495440361).jpg|miniatura|232x232px|Chiazza Umbertu I: si vidi la Cattidrali e lu Munti di Pietà]]
A Caltaggiruni, ntrê secula [[Seculu XIX|XIX]] e [[Seculu XX|XX]], in virtù di l’[[Risurgimentu|unificazzioni nazzionali]] e dâ diffusiuni di menza di communicazzioni di massa visiva e stampata, l’usu dâ [[lingua taliana]] si allargàu in quasi tutti l'abbitanti e vidé in registra diversi di chiḍḍi furmali. La [[lingua siciliana]] pirò è vidè presenti, nnâ sò varianti cittatina.
La so varietà lucali, lu '''''caltaggirunisi''''', è'n dialettu di transizzioni, ca avi elementa urîntali ( cunzidirati comu lìati ô catanisi, ma pigghiati dû missinisi) e èlimenta cintrali (famigghia di dialetta a unni appirtenunu chiḍḍi di [[Castruggiuvanni]] e [[Nissa]]). Avi forti nfluenza ligguri (prubabbilmenti [[Savuna|savunisi]]).
Comu'n autri dialetta dû sicilianu, sunu prisenti nfluenzi dê lingui [[Lingua spagnola|castigghiana]], [[Lingua catalana|catalana]], [[Lingua occitana|pruvinzali]], bèrbira, tuscana e [[Lingua greca|greca]], ultra a prestiti dû talianu e vidè du [[Lingua ngrisa|nglisi]].
=== Asempi scritti ===
Sutta ci stanu arcuni asempi scritti, lu primu è lu primu articulu da Dichiarazzioni Universali dê diritta di l'Omu dê Nazziona Uniti, lu secunnu è lu prìara cristiana dû [[Patri nostru|Patri Nostru]], lu terzu è la fabbula dû Lupu e l'Agneḍḍu dû scritturi di fabbuli grecu Èsupu:
'''Dichiarazzioni Universali di li diritti di l'Omu'''
''"Ì crìstijani nasciunu tutti lìbbiri e tutti ì stìssi, pi dignità e dirìtti.''
''C'ànu u stìssu ciribeḍḍu e cuscienza, e s'han'a cumpurtari 'ntra ri ìḍḍi comu si fussuru frati râ stìssa matri."''
==== Patri nostru ====
''Patri nostru, chi sï ndû cełu,''
''Santiffijatu vè u nommu tò,''
''vinìssi prestu u tò regnu,''
''sempri fatta vè a tò vułuntà,''
''comu 'dû cełu accussi 'n terra.''
''Danni oggi u nostru pani cutidijànu,''
''e levini ì nostri debbita''
''<nowiki/>'ccussï comu nuatri ì tugghìmu''
''ê debbitura nostri.''
''E nun ni bbannunari 'dâ tentazzijoni,''
''ma lìbbirini dû màłi, AMEN.''
'''Lu lupu e l'agneḍḍu di Ésupu'''
''Un lupu e nu gneḍḍu, morti di sìti, jungìru a bìviri ô stìssu sciumi.''
''Ncapu v'era u lupu, cchiù sutta v'era u gneḍḍu.''
''Ḍḍura, ḍḍu disgranijatu dû lupu, chi c'avìa a panza vacanti, si circà a sciarra cû gneḍḍu e c'à dìttu:''
''-Disgranijatu, ti lèvi di ḍḍocu chi mi sta lurdannu tutta l'acqua!''
''E u gneḍḍu ci rispunnï:''
''-'Un ti siḍḍijari, vìri chi tò mi sta lurdannu l'acqua, ca passa prìma di tìa!''
''U lupu, ch'ava caputu ca v'era 'dû tortu, c'à dittu:''
''- He sintutu ca sï mìsi fa m'à sparratu cu l'ammìci!''
''E u gneḍḍu contrubbattï:''
''- Ma ìu sï mìsi fa mancu ava natu, chi mi sta dicennu?''
''E câ raggia dâ fami, prima di bbirarissìllu, c'à dittu:''
''- E ḍḍura à statu ḍḍu porch'i tò pa' a sparrarimi.''
''E dopu, senza mancu vìririci si l'à bbiratu e si l'à spurpatu tuttu sanu.''
''Sti paroli l'àn'a sentiri tutti i crìstijani chi cunnannunu ì nnucenti gnustamenti.''
== Tradizzioni ==
* '''Giunta''.<ref>{{Cita|ARCHIVIO STORICO SICILIANO|pp. 170}}.</ref>
* 26 dicèmmiru, Festa dê Santu Stefanu, fistìamenti cittàtini.
== Noti ==
<references/>
== Bibliografia ==
* {{Cita libro
|titolo = "''ARCHIVIO STORICO SICILIANO - SOCIETA' SICILIANA DI STORIA PATRIA''"
|autore =
|url = https://www.google.it/books/edition/Archivio_storico_siciliano/GPZ_dmVh4m8C?
|editore = Stabilimento Tipografico di B. Virzì, via Cintorinai, n° 62
|città = Palermo
|anno = 1876
|volume = ANNO I, FASCICOLO I
|cid = ARCHIVIO STORICO SICILIANO
}}
[[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Catania]]
rc1fharx7gli8xrvt2mm1uwj1zu61u5
Caltavuturu
0
3507
785240
785119
2026-09-05T19:25:15Z
GiovanniPen
22308
785240
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|nomucumuni=Caltavuturu|nomuufficiali=Caltavuturo
|pruvincia=[[Pruvincia di Palermu|Palermu]] (PA)
|superfici=97,22
|abbitanti=4.571
|dinsita=47
|cumunilimitrofi= [[Pulizzi]], [[Scillatu]], [[Sclafani Bagni]]
|cap=90022
|prifissutelefonicu=0921
|situufficiali=[http://www.comune.caltavuturo.pa.it/ www.comune.caltavuturo.pa.it]
}}
'''Caltavuturu''' è nu cumuni di 4.571 abbitanti dâ [[pruvincia di Palermu]].
Fa parti di lu [[Parcu Riggiunali Naturali dî Madonî]].
Secunnu tanti studiusi lu nomu e l'urìggini dâ citati venunu fatti acchianari â duminazzioni [[Àrabbi|Àrabba]]. Lu nomu addirivassi di chiddu di lu cunnutteru àrabbu Abu-Thur, e Calaat-Abu-Thur significassi "lu casteddu d'Abu-Thur", ma putissi addirivari videmma di l'àrabbu "Calaat" (casteddu) e dâ palora siciliana "[[vuturu]]".
Duranti la duminazzioni [[Nurmanni|nurmanna]] lu paiseddu appartinìu â famigghia dû conti Ruggeru; e sutta li [[Dinastìa Sveva|Svevi]] fu cuncessu a li Vintimigghia, a cui si succideru varî famigghi nzinu a lu [[XVI sèculu]].
Ntô [[1550]] arcuni di l'abbitanti si trasfireru fora la cinta muraria, a quota nfiriuri rispettu a lu tirrazzu rucciusu dâ "Terravecchia", seggi di lu nùcliu origginali. Lu novu nziggiamentu fu dittu "Terranuova" e dû [[1720]] si jìu arricchennu dî palazzi nubbiliari.
Duranti la sò storia stu paiseddu fu chiamatu Cartavuturo, Caltabuturo, e Catavuturo.
== Tradizzioni ==
* [[?]], Festa di Marìa Santissima dû Succursu, fisteggiamenti 'ppâ Santa Patrona.
== Lijami di fora ==
*{{it}}[http://sicilia.indettaglio.it/ita/comuni/pa/caltavuturo/caltavuturo.html Caltavuturu ntû situ di Sicilia.inDettaglio]
*{{it}}[https://web.archive.org/web/20101129133328/http://sicilyweb.com/caltavuturo/ Caltavuturu n Sicilyweb]
{{Pruvincia di Palermu}}
[[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Palermu]]
2y328o0qn62zh8otr715fg439cj9bzp
1º di sittèmmiru
0
4233
785243
785213
2026-09-05T19:29:23Z
GiovanniPen
22308
785243
wikitext
text/x-wiki
{{Sittèmmiru}}
== Abbinimenti ==
* [[1726]]: A [[Palermu]] nu [[tirrimotu]] fa circa 400 morti
* [[1939]]: In [[Europa]] accuminza la [[secunna guerra munniali]]
== Nasciuti ==
* [[1145]]: [[Ibn Giobair]], viaggiaturi àrabbu
* [[1341]]: [[Fidiricu III lu Sìmprici]], futuru [[re di Sicilia]]
* [[1937]]: [[Carmelu Beni]], drammaturgu italianu
* [[1996]]: [[Zendaya]], cantanti, attrici e danzatrici statunitenza di mùsica pop
== Morti ==
* [[1648]]: [[Marin Mersenne]], matimàticu
* [[1715]]: [[Luiggi XIV di Francia]]
* [[1929]]: [[Gaitanu Ortisi]], tinuri sicilianu
dwk3r4k7hlqf6lcm20t970i04rb1ouq
6 di sittèmmiru
0
4238
785245
771722
2026-09-06T00:31:15Z
Dostojewskij
18849
/* Morti */ [[Papa Giuvanni XIII]] ➯ Papa [[Giuvanni XIII]]
785245
wikitext
text/x-wiki
{{Sittèmmiru}}
== Abbinimenti ==
* [[1565]]: N'asèrcitu spagnolu dâ [[Sicilia]] arriva a [[Malta]] e doppu nu cummattimentu navali rinesci a firmari li Turchi chi [[Assediu di Malta (1565)|assidiàvunu]] l'ìsula
* [[1620]]: Li [[Patri Piddirini]] si mmàrcanu di [[Plymouth]], [[Ngriterra]], suprâ [[Mayflower]], pâ [[Mèrica dû Nord]]
* [[1941]]: [[Olocaustu]] - a tutti l'ebrei di n'etati di cchiù di 6 anni veni ubbligatu di ndussari la Stidda di David câ scritta ''Jude'' (Giudeu)
== Nasciuti ==
* [[1925]]: [[Andrea Camilleri]], scritturi sicilianu
* [[1943]]: [[Roger Waters]], musicista dû gruppu [[Pink Floyd]]
== Morti ==
* [[972]]: Papa [[Giuvanni XIII]]
* [[1566]]: [[Solimanu lu Magnìficu]], sultanu ottomanu
* [[1688]]: [[Giàcumu II di Ngriterra]]
* [[1998]]: [[Akira Kurosawa]], riggista giappunisi
* [[2007]]: [[Lucianu Pavarotti]], cèlibbri cantanti lìricu
covi424ih2od28r2w6xe8zclavr4s4b
1846
0
4939
785244
785219
2026-09-05T19:30:17Z
GiovanniPen
22308
785244
wikitext
text/x-wiki
{{stub}}
{{annu}}
{| align=right cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;"
|-
| align="center" colspan=2 | <small>'''Anni:'''</small><br />[[1843]] - [[1844]] - [[1845]] - '''1846''' - [[1847]] - [[1848]] - [[1849]]
|-
| align="center" colspan=2 | <small>'''[[Dicini]]:'''</small> <br />[[1820ini]] - [[1830ini]] - '''[[1840ini]]''' - [[1850ini]] - [[1860ini]]
|-
| align="center" | <small>'''[[Seculi]]:'''</small> <br /> [[Sèculu XVIII]] - '''[[Sèculu XIX]]''' - [[Sèculu XX]]
|}
== Abbinimenti ==
* [[16 di marzu]]: [[Alexandra Fedorovna]], la muggheri di lu mpiraturi di [[Russia]], doppu cincu misi di soggiornu a Palermu si ni arriparti versu Napuli, e appoi versu Pietroburgu
* [[23 di sittèmmiru]]: Scuperta dû pianeta [[Nettunu (pianeta)|Nettunu]]
[[File:Franz_Ludwig_Catel_Spaziergang_in_Palermo.jpg|thumb|La passiata di la mpiratrici a Palermu, di Franz Ludwig Catel.]]
== Nasciuti ==
{{...}}
== Morti ==
* [[21 di giugnu]]: [[Jean Massieu]], prufessuri surdu francisi (n. [[1772]])
[[Catigurìa:Sèculu XIX]]
r1mj1s56jllx6btiaxuppt2304yjpz4
972
0
5394
785246
763600
2026-09-06T00:31:28Z
Dostojewskij
18849
/* Morti */ [[Papa Giuvanni XIII]] ➯ Papa [[Giuvanni XIII]]
785246
wikitext
text/x-wiki
{{annu}}
{| align=right cellpadding=3 id=toc style="margin-left: 15px;"
|-
| align="center" colspan=2 | <small>'''Anni:'''</small><br /> [[969]] - [[970]] - [[971]] - '''972''' - [[973]] - [[974]] - [[975]]
|-
| align="center" colspan=2 | <small>'''[[Dicini]]:'''</small> <br />[[950ini]] - [[960ini]] - '''[[970ini]]''' - [[980ini]] - [[990ini]]
|-
| align="center" | <small>'''[[Sèculi]]:'''</small> <br /> [[Sèculu IX]] - '''[[Sèculu X]]''' - [[Sèculu XI]]
|}
== Abbinimenti ==
* Li [[Siria]]ni e la coalizziuni dî Karmati attacarunu l'[[Egittu]], ma lu ginirali arabbu-sicilianu [[Jawhar al-Siqilli]] ô cumannu dû sò esèrcitu li battìu.
== Nasciuti ==
*[[27 di marzu]]: [[Rubbertu II di Francia]]
== Morti ==
* [[6 di sittemmiru]]: Papa [[Giuvanni XIII]]
[[Catigurìa:Sèculu X]]
1zd3g0i0tlqmksgi7kh2mi3pqv51qet
Barcialona Pizzaottu
0
6203
785241
785125
2026-09-05T19:27:17Z
GiovanniPen
22308
785241
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|nomucumuni=Barcialona Pizzaottu|nomuufficiali=Barcellona Pozzo di Gotto
|pruvincia=[[Pruvincia di Missina|Missina]] (ME)
|superfici=58
|abbitanti=41.569
|dinsita=717
|cumunilimitrofi= [[Castruriali]], [[Merì]], [[Malazzu]], [[Santa Lucìa dû Mela]], [[Termi Lugghiaturi]]
|cap= 98051
|prifissutelefonicu=090
|riggiuni={{bandiera|Sicilia}} [[Sicilia]]
}}
'''Barcialona Pizzaottu''' ('''Baccialona''' o '''Baccellona''' ntâ parrata lucali) è nu [[cumuni|cumuni sicilianu]] di 41.569 abbitanti dâ [[pruvincia di Missina]].
== Giografìa ==
La sò ària è di 58,89 km2. Lu cumuni cunta ammeri 42.000 abbitanti ca sù chiamati bacciallunisi e pizzauttisi, ma acchidunu li nciurìa "mancia cagnola" i baccialunisi e 'nfummicati i pizzauttisi. Chistu picchi si cunta chi in tempu di guerra i baccialunisi si manciavanu i cani pi fami. A Pizzaottu, inveci, c'era na funnaci unni si facianu i matuni, e c'era na ciminera intra 'o paisi ('nta zona du vecchiu spitali) chi ittava fumu notti e jonnu... eccu picchi a 'nciuria di 'nfummicati. Pizzaouttu è ranni quantu menza città, e l'autra menza è Baccialona. Pizzaottu è moltu antica, mentri Baccialona è moderna. Sunnu divisi du ciumi Longanu, e si pi sfuttuna i comuni s'avissuru a dividiri attonna, tutti i cosi cchiù 'mpurtanti si trovanu ntô territoriu i Baccialona. L'amministrazioni da città non s'avissi a scuddari chi avissi a curari puru i biddizzi di Pizzaottu, chi sunnu tanti, inveci di spenniri tutti i picciuli pi Baccialona.
== Urìggini dû nomu ==
Lu nomu havi urìggini di l'umònima citati catalana. Mmeci l'àutra banna di lu nomu ('''Pozzo di Gotto''') veni di lu nomu di '''Niccolò Goto''', nu nòbbili missinisi, chi avìa la patrunanza supra la Pizz'a Ottu.
== Storia ==
=== Urìggini e etimuluggìa ===
[[Mmàggini:Barcellona Pozzo di Gotto Il Municipio.jpg|thumb|right|Municipiu di Baccialona Pizzaottu. Palazzu Longanu.]]
[[Mmàggini:VARA ECCE HOMO.JPG|thumb|right|ECCE HOMO di Pizzaottu.]]
[[Mmàggini:Panorama Barcellona Pozzo di Gotto.jpg|thumb|right|Panorama di Baccialona Pizzaottu.]]
Ô viaggiaturi attentu non ci può scappari â sumigghianza tra â posizzioni giografica dâ cìtati catalana e chidda dâ cìtadina dû Tirrenu. È chista l'ipotisi 'cchiù accriditabbili chi trova funnamentu 'ntâ duminazzioni dâ [[Curona d'Aragona]] (1282 – 1516) e poi 'ntâ [[Sicilia (èbbica spagnola)|Sicilia Spagnola]] dû [[1516]] - [[1713]] quannu l'isula 'ppî quasi cinqu seculi è suttaposta â 'nfluenza ibberica, confluendu unitamenti ô [[Regnu di Napuli]] sutta â giurisdizzioni dâ "Curona di [[Spagna]]". Â stissa analugia ravvisaru i primi conquistaturi pruvinenti dâ "Cuntea d'Aragona" e dâ "Cuntea di Baccialona di Spagna". Â cîtati catalana, digradanti supra i lievi e spogghi prupaggini timminali dî Pirenei e affacciata a miridiuni supra û [[Mediterraneu]], 'ppî contru, â secunna è pusata 'ntâ chìanura chi scinni a sittintrioni a latu dî rilevi cuddinari e virdissimi dâ catina dî [[Peloritani]], s'affaccia 'ntô golfu di [[Patti]] 'ntô mari [[Tirrenu]] 'ntâ patti infacci all'isuli [[Eolie]] 'ntâ pozzioni di costa cumprisa tra â pinisula di Milazzu a levanti e û promuntoriu dù Tunnaru a punenti. Û nucleu 'cchiù anticu dâ cìtadina s'idintifica 'ccû Pizzaottu, chi potta û nomi duvutu ô scavu d'un puzzu a usu irrigu 'ntâ terra cultivata posta tra û turrenti Idria e û Longano, appartinenti ô missinisi "Nicolò Goto" comu discrittu in "latinu vulgari" 'ntô documentu datatu 1463: "'' … Nicolao de Gotho, … , in quo Puzzo de Gotho …''". 'Ntô [[1571]] i Pizzauttisi ottenunu dâ Gran Corti Arciviscuvili di Missina l'autorizzazzioni a eliggiri û cappeddanu di stanza a [[San Vitu]] senza 'cchiù dipenniri dall'arcipretura di [[Milazzu]]. Ottenutu û ricunuscimentu, è avanzata â richiesta di riscattu â Corti di [[Madrid]] contru û putiri vessatoriu di Milazzu, â cui giurisdizzioni Pizzaottu dipindia puliticamenti e fisicamenti, costituendunni nâ luntana frazzioni, vinculu chi sarà definitivamenti 'ntirruttu û 22 maìu [[1639]] e sanciutu 'ccû reggiu dicritu dû Viceré sutta û regnu di [[Filippu IV di Spagna]], assumi û titulu "Libera et Realis Civitas Putei de Gotho". Â frazzioni a punenti dû turrenti Longanû a sô vota, dipinnia dâ giurisdizzioni di [[Castroreale]] e avia già seguitu l'esempiu dâ cumunità vicina ribbillandusi ai giurati Castriciani, facendu ricanusciri in campu ecclesiali â propria 'nnipinnenza. Atti nutarili risalenti ô [[1522]] â Castroreale, riportunu â denominazzioni dâ cuntrada o casali di "Barsalona", nomi da attribuiri verosimilmenti â prisenza 'ntê libbri di battjiu di Pizzaottu dû nominativu di "Graziosa Barsalona", 'ppî contru è vera â tisi chi û nomi â località fu datu dî marinari spagnoli avendu riscuntratu â nutivuli rassumigghianza dî dui tirritori. L'autonomia dû casali di Baccialona è delibbirata dû "Parlamento Siciliano" [[Samprea Riggiunali Siciliana]], ricanusciuta dû Re û 15 maìu [[1815]] e ratificata â [[Vienna]] û 28 fìvraru [[1823]] dû Re [[Firdinannu IV di Burboni]] o "Firdinannu I dî Dui Sicili". L'unioni amministrativa dicritata û 5 iènnaru [[1835]] 'ntrasi in viguri û 1º giugnu [[1836]] 'ppî vuliri di Re [[Firdinannu II dî Dui Sicili]] o "Firdinannu V di Burboni", decidendu chi û novu cumuni furmatu dâ fusioni dî dui antichi cuntradi purtassi û nomi cumpletu di Baccialona Pizzaottu. Sunnu scartati dô Re tutti l'opzioni di nomi avanzati dirivati dâ palora "Longanu", riscuotendu l'apprezzamentu unanimi, 'ppî contru, â binivulenza iniziali si trasfurmmirà in odiu e rancuri 'ntê cunfrunti dû munarca 'n seguitu all'azzioni criminali 'ntraprisi 'ntâ tutta â pruvincia, in particulari modu a Milazzu e Missina, chi 'cci valiu â 'ngiuria di "Re Bomba". Â cìtati appena custituita, i "baccialunisi" e i "pizzauttisi" ricuprirunu un ruolu ditimminanti 'ccû nutevuli contribbuti 'ppâ cacciata difinitiva dî [[Burboni]] dâ pruvincia e dâ Sicilia 'ntera, sempri fattivi 'ntâ tutti î vicenni 'nsiriti 'ntô prucessu d'unificazzioni dû nascenti [[Regnu d'Italia]].
=== Storia antica ===
'Ntâ supirfici currispundenti all'attuali tirritoriu cumunali sunnu stati rinvinuti i seguenti 'nsidiamenti:
* 'Nsidiamentu e Necropuli collucabbili all'età dû bronzu e dû ferru 'ntâ località Malotu.<ref>{{Cita|Nello Cassata|pp. 26}}.</ref>
* 'Nsidiamentu e Necropuli attestabbili intornu ô X seculu a. C. 'ntâ lucalità Pizzu Landu.
* 'Nsidiamentu e Necropuli d'epuca greca o ellenistica valutabbili all'VIII seculu a. C. 'ntâ località Olivitu.<ref>{{Cita|Nello Cassata|pp. 25}}.</ref>
* 'Nsidiamentu e Necropuli Sicanu Grecu stimabbile intornu ô VI e V seculu a. C. 'ntâ località Sant'Onofriu.
* 265 a.C. Battagghia dû Longanu tra l'esercitu di Ierone ([[Gerone II]]) di [[Siracusa]] ed i [[Mamertini]] ô comandu dû cundutteru [[Cione]]. Ppâ giusta attribuzzioni dû postu in mancanza di resti cetti, causa tirrimoti o alluvioni o diviazzioni di ciumara, esistonu diversi ipotisi che collocanu l'eventu longu i corsi dî turrenti vicini dû "Mela" o dû "Patrì"; autri in prussimità dî mitiche cìtati: "Longane" ([[Rodì Milici]]) o "Abacena" ([[Tripi]]), nsidiamenti sempri lijati ô midisimu conflittu.
=== Storia muderna ===
* 1282 - 1302. Û territoriu è tiatru di scontri versu gli angioini capitanati da "Robertu d'Angiò", noti comu [[Vespri Siciliani]]. Periodu compresu tra l'attaccu di Missina 25 lugliu 1282 e â paci di [[Caltabellotta]] primu accordu ufficiali di paci firmatu û 31 aùstu 1302.
* 1314 - 1321. Fini dâ tregua. Novi scontri tra Pietru [[Fidiricu III di Sicilia]] e Robertu d’Angiò.
* 1647. Caristia e Vaiolu. Insurrezzioni contru î Spagnoli.
* 1717. Ù territoriu è cchiù voti teatru di scontri fra l'armati di [[Filippu V di Spagna]] e â coalizzioni dâ "Quadruplici Allianza", ntô 1734 û [[Regnu di Sicilia]] è cidutu a [[Carlu di Burboni, Re di Nàpuli]].
* 1743. Epidimia gravissima canusciuta comu Pesti di Missina.
* 1757. Alluvioni turrenti Longanu e avviu costruzzioni dî bastiuni sutta û regnu dû Re "Carlu III" o "Carlu di Burboni, Re di Nàpuli" ppi suggerimentu e opera dû baruni Michele Nicolaci. Arginaturi simili effettuati ppî turrenti Idria, Mela, Termini.
* 1783. Eventu sismicu, canusciutu comu û "Tirrimotu dâ Calabria meridiunali dû 1783" arreca nutevuli danni.
* 1835. 5 iènnaru. unioni amministrativa dicritata dû Re "Firdinannu II dî Dui Sicili".
* 1836. 1º giugnu. 'Ntrasuta in vigori dû decretu unioni amministrativa.
* 1846. Alluvioni torrenti Longanu.
* 1848. 31 maiu. Partecipazzioni dû cuntingenti dâ Guardia Nazzionali cìtadina all'insurrezzioni di Calabria.
* 1848. 3 sìttemmiru. Partecipazzioni dû cuntingenti dâ Guardia Nazzionali cìtadina all'insurrezzioni di Messina.
* 1848. Moti Rivoluzzionari. Austriaci e libbirali custritti a lassari â cìtati, [[Rivoluzioni siciliana dû 1848]]. Opprissioni dî Burboni a Baccialona Pizzaottu dopu i falliti tintativi 'nsurrezzionali di Missina e dâ [[Calabria]]. Puru [[Catania]] cadi 'ntô ritaggiu di [[Franciscu I dî Dui Sicili]]. Dopu misi di strenua risistenza capitula puru [[Palermo]] 1849.
* 1854. Duranti â "Guerra di Crimea" dilaga in [[Europa]] pruvinienti dall'[[India]] tramiti navi ingrisi, nâ viulenta epidimia di [[culera]] chi ben presto supera i confini dill'[[Alpi]] e scunvolgi tutto l'arcu dâ Pinisula, raggiungendu tassi autissimi di murtalità 'ntê pruvinci di Missina e Palermu.
==== Ebbìca unitaria ====
* 1860. 6 aprili. Vennardì Santu. Duranti â tradizziunali prucissioni dî varetti û curreri pustali 'nnuncia û scoppiu dâ rivoluzzioni a Palermo dô cunventu dâ Gancia dî Patri dill'Ordini dî frati minuri osservanti nota comu rivolta dâ Gancia.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 305 e 306}}.</ref> Û 14 maju Giuseppe Garibaldi e i Milli sbarcarunu a Marsala.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 310 e 311}}.</ref> Ù 31 maju a Catania, duranti i combattimenti, si distinsi Giuseppina Bolognani, ditta '''Peppa â cannunera''', citadina baccialunisa rispincendu l'avvirsariu a cannunati.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 328}}.</ref>
* 1860. 20 giugnettu. Â citati urmai strimata ma, rinviguruta dê successi d'imprisi garibaldini, addiveni nevralgicu centru 'nsurrezziunali dill'intera costa tirrenica. Û cunventu dâ chiesa dû Carminu, û cunventu dâ chiesa di San Franciscu d'Assisi ê cappuccini, â sidi dî Patri Basiliani, l'oratoriu di San Filippu Neri, â chiesa dû Crocifissu, û Tiatru Mandanici, tanti casi privati, sunu adibiti a fabbrichi, dipositi, maiazzeni, alloggi e quatteri 'ppî scopi militari.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 322}}.</ref> Dopu î du' battagghi di Curriolo tutta â popolazzioni supporta â battagghia di Milazzu 'ppâ cunquista dâ cittadella furtificata e dû Casteḍḍu di Milazzu 'ppâ cacciata dî Burboni. 'Ppî affruntari l'emergenzi furunu organizzati 'spidali pruvvisori pressu l'oratoriu di San Filippu Neri, 'ntâ chiesa di San Bastianu, 'ntâ chiesa di Santa Maria Assunta, 'ntâ chiesa di San Giuvanni e 'ntô cumplessu dî Basiliani.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 356}}.</ref> E ancora û 'spidali 'ntâ chiesa dâ 'Mmaculata e chiḍḍu pressu â chiesa dâ Madonna dî Grazie.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 400}}.</ref> 'Ppû slanciu e l'impegnu manifistatu Giuseppe Garibaldi â 'nsignì dû titulu di Patriottica.
* 1860 - 20 lugliu. À cìtati ommai è strimata ma, rinvigurita dî successi d'imprisi Garibbaldini, addiveni nevralgicu centru insurrezzionali dill'intira costa Tirrenica, dopu î dui "Battagghi di Curriolu" tutta â pupulazzioni suppotta â "Battagghia di Milazzu" (1860) ppâ cunquista dù Casteddu Futtizza di Milazzu ppâ cacciata dî [[Burboni]].
* 1866. Cunfisca dî beni dî numerosi ordini riligiusi in cìtati.
* 1872. Alluvioni turrenti Longanu.
* 1880. Frivaru. Alluvioni turrenti [[Patrì]], [[Longanu (fiume)|Longanu]], [[Idria]] e [[Mela]]. Inondazzioni di decine di ettari. Vittime a Gala, Portosalvo.<ref>{{Cita|Nello Cassata volume II|pp. 118}}.</ref>
* 1890. 27 sittèmmiru. È 'naugurata â tratta di linea firrata Barcillona - Milazzu supra â dirittrici [[Ferrovia Palermo-Messina|Palermo - Messina]].
* 1890. 22 dicèmmiru. È 'naugurata â [[Tranvia Messina-Barcellona Pozzo di Gotto]].
* 1894. Eventu sismicu, canusciutu comu "Tirrimotu dâ Calabbria miridiunali dû 1894" arreca danni in città e 'ntâ vicina [[Castroreale]].
* 1902. 28 sittèmmiru. Alluvioni turrenti Longanu.<ref>{{Cita|Nello Cassata volume II|pp. 155}}.</ref>
* 1908. 28 dicèmmiru. H. 5:20 Eventu sismicu disastrusu, canusciutu comu û "Tirrimotu di Messina dû 1908" apporta gravi danni.<ref>{{Cita|Nello Cassata volume II|pp. 177}}.</ref> Crolli e vittimi, costruzzioni di baracche in via Regina Margherita, via Sant'Onofrio, via Roma.
* 1910. Dicèmmiru. Epidemia gravissima di spagnola, tanti vittimi.<ref>{{Cita|Nello Cassata volume II|pp. 186}}.</ref>
=== Storia cuntimpuranea ===
* 1943 - 15 aùstu, Bombardamentu ingrisiamiricanu causò 74 motti tra â populazzioni..
* 2008 Alluvioni turrenti Longanu.
* 2011 - 22 novemmiru, Alluvioni ed esondazzioni dû turrenti Longanu, gravissimi danni. Ô stissu tempu l'eventu meteorologicu ntirissò û territoriu di Milazzu e dâ frazzioni di Calderà cû l'esondazzioni dû turrenti Mela e â cìtadina di [[Saponara]] cû frani di fangu chi causarunu vittimi.
== Munumenti e posti d'intiressi ==
=== Architetturi riliggiusi ===
[[File:Barcellona Pozzo di Gotto Basilica San Sebastiano.JPG|thumb|Â nova Basilica minuri di San Bastiano.]]
==== Chiesi ====
* Il '''Duomu di San Bastianu''' o [[Duomu di Barcellona Pozzo di Gotto|Duomu di Barcialona-Pizzagottu]] o '''Basilica minuri di San Bastianu''' dû [[1936]].<ref name=autogenerato6>{{Cita|Francesco Sacco Vol. 1°|pp. 40}}.</ref><ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 123, 126, 147, 187, 356}}.</ref>
** Chiesa dâ 'Mmaculata Cuncizzioni ([[1702]]), ritturia.
* Duomu di Santa Maria Assunta di Pizzaottu ([[1620]] - [[1646]]), riedificatu 'ntô [[1938]].<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 114, 192, 197, 356}}.</ref>
** Chiesa di Gesù e Maria ([[1623]]).
** Chiesa di San Franciscu d'Assisi sutta û titulu dâ 'Mmaculata Cuncizzioni o chiesa dî Cappuccini dû [[1623]].<ref name=autogenerato6/> Cunventu dill'Ordini di frati minuri cappuccini.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 187, 200, 322}}.</ref>
** Salesiani:
*** Oratoriu salesianu «San Michele Arcanciulu».
*** Chiesa di San Giuvanni Bosco.
{| width=100% border=0|
| width=50% valign=top |
* Chiesa di San Giuvanni Battista ([[1635]]), fundata 'ntô storicu quarteri.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 356}}.</ref>
* Chiesa di Santa Maria dû Pileri, frazzioni Acquaficara.<ref name=autogenerato2>{{Cita|Francesco Sacco Vol. 1°|pp. 12}}.</ref><ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 86}}.</ref>
* Chiesa di Santa Venera del Piano, frazzioni Santa Venera. Ricostruzzioni dû 1930.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 83}}.</ref>
* Chiesa di Santa Maria dâ Visitazzioni, frazzioni Centineo, ricostruzzioni ([[1955]] - [[1959]]).<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 89}}.</ref>
* Chiesa dei Santi Paolu Apostolu e Giobbe ([[1958]]), frazzioni Cannistrà.
* Chiesa di Santa Maria e San Roccu, frazzioni Nasari ([[1300]] - [[1310]]).<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 85}}.</ref>
* Chiesa di Sant'Antoniu Abbati ([[1637]]). Ristaurata 'ntô [[1930]]c. e [[1960]]c.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 91}}.</ref>
* Chiesa dî Santi Andria Apostolu e Martiri ([[2004]]).
** Cappeḍḍa 'Spidali «Cutroni Zodda».
* Chiesa di Santa Maria di Loreto, frazzioni Oreto, ricostruzzioni.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 67}}.</ref><ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 306}}.</ref>
* Chiesa di Santa Maria dâ Trebisonda, frazzioni Portosalvo. Ricostruzzioni su primitivu tempiu dû [[1664]].<ref name=autogenerato3>{{Cita|Francesco Sacco|pp. 135}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|pp. 149}}.</ref><ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 88}}.</ref>
* Chiesa di San Roccu, frazzioni Calderà. Primitiva chiesa di Santa Rosalia e San Rocco di Calerà o Caldora fundata 'ntô [[1747]].<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 65}}.</ref>
* Chiesa di Santa Maria Maggiuri, frazzioni Gala. Dirivata dô monasteru di Santa Maria di Gala.<ref name=autogenerato4>{{Cita|Francesco Sacco Vol. 1°|pp. 222}}.</ref><ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 78}}.</ref>
* Chiesa di Santa Maria Maggiuri, costruzzioni dû XX seculu 'ntâ frazzioni Gala.
| width=50% valign=top |
* Chiesa di San Franciscu di Paola ([[1948]] - [[1954]]).
** [[Sant'Antoniu di Pàduva (Barcialona Pizzaottu)|Santuariu di Sant'Antoniu di Pàduva]] e cunventu dill'Ordini dî frati minuri osservanti ([[1622]]).<ref name=autogenerato6/>
* Santuariu dû Carmini e conventu dill'Ordini dî Carmelitani ([[1579]] - [[1583]]).<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 178, 185, 192, 322, 375}}.</ref>
* Chiesa ritturia dû Santissimu Crucifissu ([[1663]]).<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 322}}.</ref> Sidi di cunfraternita.
* Chiesa di Maria Santissima dû Tindari e monasteru dill'ordini basilianu ([[1776]] - [[1791]]).<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 322, 356, 381}}.</ref>
* Chiesa dâ 'Mmaculata ([[1750]]).
* Chiesa di San Vitu ([[1472]] - [[1571]]).<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 144, 193}}.</ref>
* Oratorio dill'Animi dû Purgatoriu, pressu San Vitu ([[1472]] - [[1663]]).
* Chiesa padrunali di Santa Rusalia ([[XVIII sèculu]]).
* Chiesa dî Santi Cocimu e Damianu ([[XVIII sèculu]]), ristaurata 'ntô [[1980]]c., aggregatu di riligiusi Clarissi mai ufficializzatu canonicamenti.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 187, 188}}.</ref>
* Chiesa dâ Madonna dî Grazzie, via Umberto I.<ref>{{Cita|Filippo Rossitto|pp. 186, 376}}.</ref>
* Chiesa padrunali di Santa Maria dî Grazzie ([[XVIII sèculu]]), in contrada Acquacalda.
* Chiesa di Santa Maria dill'Itria ([[1985]]), ricostruzzioni di luogo di cultu risalenti al [[XVII sèculu]].
** Chiesa dâ Resurrezzioni.
* Chiesa di Santa Maria dû Buon Riposu.
* Chiesa di Santa Maria di Fatima ([[1995]]).
|}
== Econumìa ==
L'attivitati ecunòmichi principali sunnu l'agricultura, l'addivamentu (bovini e ovini) e l'artiggianatu. Li culturi privalenti sunnu li ciriali, la [[racina]], li gissi, l'alivi, l'agrumi e li tabbacchi. Carattirìstica è la pruduzzioni artiggianali dû lignu e 'n particulari modu dî vutti.
[[File:Barcellona Pozzo di Gotto.JPG|thumb|right|300px|Bacciallona Pizza Ottu]]
== Miss Italia 2003 ==
Francesca Chillemi, bacciallunisa di diciottu anni, fu Miss Italia 2003.
== Manifestazzioni ==
* Carnalivari di Barcialona Pizzaottu. Sfilati di carri e corsi mascarati.
* Riti dâ [[Sumana Santa]] sunnu nâ manifestazzioni riligiusa populari tipica dû periudu pasquali.
== Tradizzioni ==
* [[20 di jinnaru]], Festa di San Bastianu Martiri, festa dû santu patronu. Festa liturgica pressu â basilica eponima e prucissioni citadina.
* [[3 di frivaru]], Festa di San Blasi. Fistiggiamenti.
* [[19 di marzu]], Acquaficara, Festa di San Giuseppi, ''Binidizzioni dû Pani'', ''Sagra dâ Spincia''.
* [[13 di giugnu]], Sant'Antoniu di Pàduva. Fistiggiamenti.
* [[15 di giugnu]], Festa di San Vitu Martiri patronu dill'arcipretura di Pizzaottu.
* Giugnettu, Festa di Nostra Signura dû Munti Carmelu o Madonna dû Carmunu, compatruna di Pizzaottu, fistiggiata ô Santuariu dû Carmunu.
* [[5 di austu]], Festa di Santa Marìa Maggiuri o Madonna dâ Nivi. Fistiggiamenti da Santa Patrona da frazzioni di Gala.
* [[15 di austu]], Festa di Santa Marìa Assunta 'n Celu, festa da patrona di Pizzaottu e compatruna di Barcialona.
* [[6 di dicèmmiru]], Festa dî San Nicola, festa dû santu patronu. Festa liturgica pressu â chiesa dû Santissimu Crucifissu.
* [[8 di dicèmmiru]], Festa dâ 'Mmaculata Cuncizzioni. Festa liturgica pressu â chiesa dâ 'Mmaculata Cuncizzioni e a basilica di San Bastianu.
* Festa di Nostra Signora di Custantinòpuli o Madonna dill'Itria o Odigitria, fisteggiamenti â Pizzaotto.
== Geografia antropica ==
=== Frazioni ===
Dû comuni di Barcillona Pizzaotto<ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 172, Definita Terre e abitazioni}}.</ref> fannu parti î frazzioni di Acquacalda, [[Acquaficara]]<ref name=autogenerato2 /><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|p. 164}}.</ref>, Bruschetto, Calderà, Camicia, Cannistrà<ref name=autogenerato5>{{Cita|Francesco Sacco Vol. 1°|p. 97}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 30}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 188, Casale}}.</ref>, Case Bucca, Case Longo, Case Miano, Case Migliardo, [[Torri di Barcellona Pozzo di Gotto#Torre Longa|Centineo]]<ref>{{Cita|Francesco Sacco Vol. 1°|p. 172}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 43}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 206, Casale}}.</ref>, Contrada Petraro, Croce Maloto, Femmina Morta, Gala<ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 214, Casale}}.</ref>, [[Torri di Barcellona Pozzo di Gotto#Torre di Gurafi|Gurafi]], [[Torri di Barcellona Pozzo di Gotto#Torre di Gurafi|Gurafi Alto]], Larderia, Madonna dell'Acqua Calda, Maloto, Migliardo, Moasi, Mortellito, [[Torri di Barcellona Pozzo di Gotto#Torre di Nasari|Nasari]]<ref>{{Cita|Francesco Sacco|p. 2}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 101}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 249, Casale}}.</ref>, Oreto, Portosalvo<ref name=autogenerato1>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 131}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 280, Casale}}.</ref>, Pozzo di Gotto<ref name=autogenerato1 /><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 279, Città Reale}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 325, Torre}}.</ref>, Pozzo Perla, San Paolo<ref>{{Cita|Francesco Sacco|p. 178}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 123}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 294, Casale}}.</ref>, San Paolo - Cannistrà, Sant'Andrea, Sant'Antonino, Sant'Antonino Convento, Sant'Antonio<ref>{{Cita|Francesco Sacco|p. 196}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 12}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|pp. 288, Casale}}.</ref>, Santa Nicola, [[Santa Venera del Piano|Santa Venera]],<ref>{{Cita|Francesco Sacco|p. 191}}.</ref><ref>{{Cita|Giuseppe Emanuele Ortolani|p. 153}}.</ref><ref>{{Cita|Giovanni Andrea Massa|p. 295, Casale}}.</ref> [[Santa Venera Grotta]]. [http://italia.indettaglio.it/ita/sicilia/barcellonapozzodigotto.html]
== Noti ==
<references/>
== Bibliografia ==
*{{cita libro|titolo = Dizionario onomastico della Sicilia. Repertorio storico-etimologico di nomi di famiglia e di luogo|autore = Girolamo Caracausi|editore = Centro di studi filologici e linguistici siciliani/L'Epos|città = Palermo|anno = 1993/1994|volume = vol. I (A-L)|opera = Lessici siciliani (7)|sbn = PAL0108219|cid = DOS I}}
* Girolamo Caracausi, "''Dizionario onomastico della Sicilia. Repertorio storico-etimologico di nomi di famiglia e di luogo''", Centro di studi filologici e linguistici siciliani/L'Epos, 1993 / 1994, Palermo, vol. I (A-L), Lessici siciliani (7), isbn = PAL0108219.
* Fonte: Decreto Assessoriale 8 febbraio 2007 - Assessorato del Territorio e dell'Ambiente - Regione Siciliana - G.U.R.S. Parte I n. 20/2007
* Gioacchino di Marzo, "''I Gagini e la scultura in Sicilia nei secoli XV e XVI. Memorie storiche e documenti''", 2 voll., Palermo, 1880-1883.
*{{Cita libro
|titolo = "''Dizionario geografico del Regno di Sicilia''"
|autore = [[Francesco Sacco]]
|url = https://books.google.it/books?id=nvXyxUwUsBEC
|editore = Reale Stamperia
|città = Palermo
|anno = 1800
|volume = Tomo uno
|cid = Francesco Sacco Vol. 1°
}}
*{{Cita libro
|titolo = "''Dizionario geografico del Regno di Sicilia''"
|autore = [[Francesco Sacco]]
|url = https://books.google.it/books?id=v3WGCdFL0JoC
|editore = Reale Stamperia
|città = Palermo
|anno = 1800
|volume = Tomo due
|cid = Francesco Sacco
}}
*{{Cita libro
|titolo = "''Nuovo dizionario geografico, statistico e biografico della Sicilia antica e moderna''"
|autore = [[Giuseppe Emanuele Ortolani]]
|url = https://books.google.it/books?id=rmw5AAAAcAAJ
|editore = Francesco Abbate
|città = Palermo
|anno = 1819
|cid = Giuseppe Emanuele Ortolani
}}
* "''Raccolta di memorie della città Barcellona Pozzo di Gotto provincia di Messina''" [https://books.google.it/books?id=zMPvhRsMhb8C], Tipografia del Regno d'Italia, Torino, 1864.
* {{Cita libro
|titolo = "''La Sicilia in prospettiva. Parte prima, cioè il Mongibello, e gli altri ...''"
|autore = Giovanni Andrea Massa
|url = https://books.google.it/books?id=lzrIMIlinwEC
|editore = Stamperia di Francesco Chicè
|città = Palermo
|anno = 1709
|volume = Parte prima
|cid = Giovanni Andrea Massa
}}
* {{Cita libro
|titolo = "''Nuovi studj sulle memorie della città di Milazzo e nuovi principj di scienza e pratica utilità''"
|autore = Giuseppe Piaggia
|url = https://books.google.it/books?id=vLQsAAAAYAAJ
|editore = Tipografia del Giornale di Sicilia
|città = Palermo
|anno = 1866
|cid = Giuseppe Piaggia
}}
* Filippo Rossitto, "''La città di Barcellona Pozzo di Gotto''", ristampa, Editrice La Palma, volume unico, 1986, Palermo.
* Nello Cassata, "''Storia di Barcellona Pozzo di Gotto - Periodo risorgimentale: 1820 - 1860''", Volume primo, Editrice La Palma, Palermo, 1981.
* Nello Cassata, "''Storia di Barcellona Pozzo di Gotto - Periodo post - unitario: 1860 - 1923''", Volume secondo, Editrice La Palma, Palermo, 1981.
== Lijami di fora ==
{{Commons|Category:Barcellona Pozzo di Gotto}}
*{{it}}[https://web.archive.org/web/20140512075236/http://www.barcellonapg.it/ Barcellonapg]
*{{it}}[http://www.barcellonapozzodigotto.it/ Barcillona Online]
*{{it}}[http://sicilia.indettaglio.it/ita/comuni/me/barcellonapozzodigotto/barcellonapozzodigotto.html Barcillona ntû situ di Sicilia.inDettaglio]
*{{it}}[http://sicilyweb.com/barcellonapozzodigotto/ Barcillona n Sicilyweb]
[[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Missina]]
rdobul2cgc294c4g7vlvud8ao58eweo
Spatafora
0
30880
785242
785237
2026-09-05T19:29:11Z
GiovanniPen
22308
785242
wikitext
text/x-wiki
{{Cumuni|nomucumuni=Spatafora|nomuufficiali=Spadafora
|pruvincia=[[Pruvincia di Missina|Missina]] (ME)
|superfici=10
|abbitanti=5.322
|dinsita=524
|cumunilimitrofi= [[Roccavaldina]], [[Rometta]], [[Venetico]]
|cap= 98048
|prifissutelefonicu=090
}}
'''Spatafora''' è nu cumuni di 5.322 abbitanti dâ [[pruvincia di Missina]].
== Tradizzioni ==
* [[19 di marzu]], Festa di San Giuseppi, fisteggiamenti 'ppû santu patronu. Fisteggiamenti estivi.
[[Catigurìa:Cumuni dâ pruvincia di Missina]]
3tx29j8g1k87ehpcvidm0gbnci2dzmj
Jòcura dû Meditirràniu 2026 - Palluni
0
67572
785247
785211
2026-09-06T05:30:45Z
CommonsDelinker
524
[[commons:User:Orgullobot/commands|Bot]]: Cancillatu lu file Stadio_Iacovone_2026.png da [[Wikimedia Commons|Commons]] da Minorax pirchì: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Stadio Iacovone 2026.png|]]
785247
wikitext
text/x-wiki
Lu '''[[Palluni (sport)|palluni]] ntî li [[jòcura dû Meditirràniu 2026]]''' di [[Tàrantu]] fu svoltu dô [[22 di austu|22]] ô [[31 di austu|31]] Agustu.
== Li strutturi ==
{| class="wikitable"
!Impiantu
!Citati
!Capienza
|-
|[[Stadiu Erasmu Iacovone|Stadio Erasmo Iacovone]]
|[[Tàrantu]]
| align="center" |20.500
|-
|[[Stadiu Etturi Giardiniero|Stadio Ettore Giardiniero]]
|[[Lecci]]
| align="center" |31.500
|-
|[[Stadiu Giuvanni Paulu II|Stadio Giovanni Paolo II]]
|[[Francaidda]]
| align="center" |3.500
|-
|[[Stadiu Francu Fanuzzi|Stadio Franco Fanuzzi]]
|[[Brìndisi]]
| align="center" |7.500
|}
== Turnèu maschili ==
Participaru ottu nazzioni (cincu europei, tri asiatichi), divisi n dui giruna, ca purtaru li rapprisintativi ''under 20'' o ''under 21'' (tranni l'[[Italia]] ca mannò li ''under 18''). Li vincenti dî li giruna jucaru la finalissima, li secunni la finalina. L'[[Algirìa]] vincìu la cumpitizzioni.
=== Gruppu A ===
* Maroccu - Turchìa 2-2
* Tunisìa - Macidonia dû Nord 0-0
* Maroccu - Tunisìa 0-1
* Turchìa - Macidonia dû Nord 3-0
* Macidonia dû Nord - Maroccu 1-5
* Turchìa - Tunisìa 1-2
{| class="wikitable sortable"
!Squatra
!Pt
!V
!N
!P
!GF
!GS
!DR
|-
|'''[[Tunisìa]]'''
|'''7'''
|2
|1
|0
|3
|1
| +2
|-
|'''[[Maroccu]]'''
|'''4'''
|1
|1
|1
|7
|4
| +3
|-
|[[Turchìa]]
|'''4'''
|1
|1
|1
|6
|4
| +2
|-
|[[Macidonia dû Nord]]
|'''1'''
|0
|1
|2
|1
|8
| -7
|}
=== Gruppu B ===
* Algirìa - Kòssuvu 2-1
* Italia - Albanìa 1-1
* Italia - Algirìa 1-3
* Albanìa - Kòssuvu 3-1
* Algirìa - Albanìa 2-0
* Kòssuvu - Italia 0-3
{| class="wikitable sortable"
!Squatra
!Pt
!V
!N
!P
!GF
!GS
!DR
|-
|'''[[Algirìa]]'''
|'''9'''
|2
|0
|0
|7
|2
| +5
|-
|'''[[Italia]]'''
|'''4'''
|1
|1
|1
|5
|4
| +1
|-
|[[Albanìa]]
|'''4'''
|1
|1
|1
|4
|4
|0
|-
|[[Kòssuvu]]
|'''0'''
|0
|0
|3
|2
|11
| -9
|}
=== Semifinali ===
* Tunisìa - Italia 3-1
* Algirìa - Maroccu 5-4 (dcr)
=== Finali ===
==== Terzu-quartu postu ====
* Italia - Maroccu 1-4
==== Primu-secunnu postu ====
* Tunisìa - Algirìa 0-2
== Turnèu fimminili ==
Participaru sulu cincu squatri (quattru europee, una asiatica) ''under 18'' ntâ la prima cumpitizzioni caucistica fimminili dî la storia dî li jòcura. Pricidintimenti macari [[Spagna]] e [[Algirìa]] dovevanu jucari, ma pî n'equivucu nun lu feceru: allura li squatri jucaru n nu gruppu unicu, cu li primi dui qualificati â la finalissima e terza e quarta â la finalina. Lu [[Portugallu]] vincìu la cumpitizzioni.
=== Gruppu unicu ===
* Slovenia - Maroccu 0-4
* Portugallu - Kòssuvu 3-0
* Portugallu - Maroccu 2-2
* Italia - Kòssuvu 4-1
* Maroccu - Kòssuvu 4-0
* Italia - Slovenia 1-1
* Portugallu - Slovenia 4-0
* Italia - Maroccu 3-1
* Slovenia - Kòssuvu 1-1
* Portugallu - Italia 1-1
{| class="wikitable sortable"
!Squatra
!Pt
!V
!N
!P
!GF
!GS
!DR
|-
|'''[[Portugallu]]'''
|'''8'''
|2
|2
|0
|10
|3
| +7
|-
|'''[[Italia]]'''
|'''8'''
|2
|2
|0
|9
|4
| +5
|-
|[[Maroccu]]
|'''7'''
|2
|1
|1
|11
|5
| +6
|-
|[[Slovenia]]
|'''2'''
|0
|2
|2
|2
|10
| -8
|-
|[[Kòssuvu]]
|'''1'''
|0
|1
|3
|2
|12
| -10
|}
=== Finali ===
==== Terzu-quartu postu ====
* Maroccu - Slovenia 3-1
==== Primu-secunnu postu ====
* Portugallu - Italia 4-0
== Midagghieri ==
{| class="wikitable sortable"
!Pos.
!Nazzioni
!O
!A
!B
!Tutali
|-
| rowspan="2" align="center" |1
|[[Algirìa]]
|1
|0
|0
|1
|-
|[[Portugallu]]
|1
|0
|0
|1
|-
| rowspan="2" align="center" |3
|[[Italia]]
|0
|1
|0
|1
|-
|[[Tunisìa]]
|0
|1
|0
|1
|-
| align="center" |5
|[[Maroccu]]
|0
|0
|2
|2
|-
! colspan="2" |Tutali
!2
!2
!2
!6
|}
== Cullegamenti di fora ==
* [https://www.ta2026.com/featured_item/calcio/ Lu palluni ntû lu situ ufficiali.]
rg3jtkun7gzha9kvjfyfr6mtwjxrjlv