Wikipedia
scwiki
https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale
MediaWiki 1.47.0-wmf.4
first-letter
Media
Ispetziale
Cuntierra
Usuàriu
Cuntierra usuàriu
Wikipedia
Cuntierra Wikipedia
File
Cuntierra file
MediaWiki
Cuntierra MediaWiki
Template
Cuntierra template
Agiudu
Cuntierra agiudu
Categoria
Cuntierra categoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Alia Bhatt
0
23477
190089
190079
2026-06-02T07:59:17Z
PNNu
12712
Arràngiu
190089
wikitext
text/x-wiki
{{S}}{{Biografia|nùmene=Alia Bhatt|immàgine=Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|immàgine_alt=Alia Bhatt|descritzione=Bhatt in sa Berlinale de su 2022|data_de_nàschida=15 de martzu de su 1993|logu_de_nàschida=[[Bombay]], Maharashtra, India|tzitadinàntzia=Britànnica|nùmene_mama=Soni Razdan|nùmene_babbu=Mahesh Bhatt|parentes=Famìlias Bhatt e Kapoor (dae sa coja)|còjube=Ranbir Kapoor (dae su 2022)|fìgios=1|traballu=Atora|perìodu_de_atividade=2012–oe}}
'''Alia Bhatt''' (/ˈɑːliə ˈbʌt/; nàschida su 15 de martzu de su 1993) est un'[[attrice|atora]] [[Ìndia|indiana]], connota pro àere leadu parte a produtziones medas de su gènere Bollywood.<ref name="thetimes">{{Tzita novas|nùmene=Nirpal|sambenadu=Dhaliwal|url=https://www.thetimes.com/culture/article/alia-bhatt-meet-the-most-famous-briton-youve-never-heard-of-hmmcrg03t|tìtulu=Alia Bhatt: meet the most famous Briton you've never heard of|publicatzione=[[The Times]]|data=4 September 2022|atzessu=19 January 2023|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230119091138/https://www.thetimes.co.uk/article/alia-bhatt-meet-the-most-famous-briton-youve-never-heard-of-hmmcrg03t|dataarchìviu=19 January 2023}}</ref><ref name="BritishCitizen">{{Tzita novas|nùmene=Prashant|sambenadu=Singh|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|tìtulu=Alia Bhatt can't vote in 2014, encourages youth to cast their votes|publicatzione=[[Hindustan Times]]|data=3 April 2014|atzessu=5 June 2016|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160713192416/http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|dataarchìviu=13 July 2016}}</ref>
==References==
[[Categoria:Biografias|Bhatt, Alia]]
[[Categoria:Indianos|Bhatt, Alia]]
[[Categoria:Attores|Bhatt, Alia]]
<references />
== Àteros progetos ==
{{Commons|Alia Bhatt}}
mc76w4lt4iwgo2jgc6hc4xrnbew74rj
190090
190089
2026-06-02T08:00:29Z
PNNu
12712
Arrangiaus riferimentus
190090
wikitext
text/x-wiki
{{S}}{{Biografia|nùmene=Alia Bhatt|immàgine=Alia Bhatt attends at the 2026 Cannes Film Festival (cropped) (cropped).jpg|immàgine_alt=Alia Bhatt|descritzione=Bhatt in sa Berlinale de su 2022|data_de_nàschida=15 de martzu de su 1993|logu_de_nàschida=[[Bombay]], Maharashtra, India|tzitadinàntzia=Britànnica|nùmene_mama=Soni Razdan|nùmene_babbu=Mahesh Bhatt|parentes=Famìlias Bhatt e Kapoor (dae sa coja)|còjube=Ranbir Kapoor (dae su 2022)|fìgios=1|traballu=Atora|perìodu_de_atividade=2012–oe}}
'''Alia Bhatt''' (/ˈɑːliə ˈbʌt/; nàschida su 15 de martzu de su 1993) est un'[[attrice|atora]] [[Ìndia|indiana]], connota pro àere leadu parte a produtziones medas de su gènere Bollywood.<ref name="thetimes">{{Tzita novas|nùmene=Nirpal|sambenadu=Dhaliwal|url=https://www.thetimes.com/culture/article/alia-bhatt-meet-the-most-famous-briton-youve-never-heard-of-hmmcrg03t|tìtulu=Alia Bhatt: meet the most famous Briton you've never heard of|publicatzione=[[The Times]]|data=4 cabudanni 2022|atzessu=19 ghennàrgiu 2023|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230119091138/https://www.thetimes.co.uk/article/alia-bhatt-meet-the-most-famous-briton-youve-never-heard-of-hmmcrg03t|dataarchìviu=19 ghennàrgiu 2023|limba=en}}</ref><ref name="BritishCitizen">{{Tzita novas|nùmene=Prashant|sambenadu=Singh|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|tìtulu=Alia Bhatt can't vote in 2014, encourages youth to cast their votes|publicatzione=[[Hindustan Times]]|data=3 abrile 2014|atzessu=5 làmpadas 2016|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160713192416/http://www.hindustantimes.com/entertainment/alia-bhatt-can-t-vote-in-2014-encourages-youth-to-cast-their-votes/story-O0cEnVn13dMi85tnQIiJmK.html|dataarchìviu=13 trìulas 2016|limba=en}}</ref>
==References==
[[Categoria:Biografias|Bhatt, Alia]]
[[Categoria:Indianos|Bhatt, Alia]]
[[Categoria:Attores|Bhatt, Alia]]
<references />
== Àteros progetos ==
{{Commons|Alia Bhatt}}
tmihg5qe7b7074e0xojvuho00xem432
Viticultura in Sardigna
0
23504
190085
190082
2026-06-02T07:41:36Z
PNNu
12712
Primu arrangiamentu de un'artìculu furriau cun MinT de unu chi est giai marcau comenti malu in sa Wikipedia cossa. Bogu una pariga de cosas chi no mi parit chi currispondant a is riferimentus
190085
wikitext
text/x-wiki
[[File:Vin jaune 13.jpg|thumb|Vernàcia de Aristanis]]
Sa '''viticultura in Sardigna''' est s'in paris de sos traballos de coltivatzione de sa bide e de produtzione de su binu in s'ìsula italiana de [[Sardigna]]. S'ìsula tenet unos 26.000 ètaros de bìngias,<ref name="Quattrocalici-SA">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/ |tìtulu=Il vino in Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-04-09 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> divididas intre zonas de montagna (13%), de montigru (69%) e de pranura (18%).<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sa produtzione annuale est de unos 638.000 hl: su 56% est binu nieddu e rosadu e su 44% binu biancu.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Su sistema normativu reconnoschet una DOCG, deghessete DOC e bìndighi IGT.<ref name="SardAgr-denom">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/ |tìtulu=Vini e denominazioni |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Istòria ==
Sa [[Vitis vinifera]] agreste in s'ìsula esistet dae in antis de is primas tziviltades istòricas.<ref name="cibo360">{{Tzita web |url=https://www.cibo360.it/wellness_gourmet/produttori/sardegna/vini_doc_tipici_sardi.htm |tìtulu=Vini DOC, DOCG e IGT della Sardegna |situ web=Cibo360 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sos pòpulos sunt bìvidos in Sardigna — [[fenìtzios]], cartaginesos, romanos — ant contribuidu a s'isvilupu de sa coltivatzione de sa bide.<ref name="activsardegna">{{Tzita web |url=http://www.activsardegna.com/it/enogastronomia-in-sardegna/enologia-in-sardegna |tìtulu=Enologia in Sardegna |situ web=Activsardegna |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> A pustis de sas invasiones de sos bàrbaros, sa pràtica de sa viticultura torrat s'arribu sos [[Impèriu bizantinu|bizantinos]], chi introduent sa malvasia in sas zonas de [[Bosa]] e [[Casteddu]] e istabilint normas pro sa produtzione.<ref name="cibo360" />
In s'[[Edade mèdia|edade de mesu]] sa viticultura creschet gràtzias a sos mòngios basilianos, chi ponent bìngias a inghìriu de sos monastèrios issoro.<ref name="LeStrade">{{Tzita web |url=https://www.lestradedelvino.com/storia-e-cultura/sardegna-storia-territorio-e-vitigni/ |tìtulu=Sardegna: storia, territorio e vitigni |situ web=Le Strade del Vino Sardegna |data=2022-02-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Cun sa formatzione de sos bator [[Judicadu sardu|giudicados]] — [[Giudicadu de Casteddu|Casteddu]], [[Judicadu de Arbaree|Arborea]], [[Judicadu de Torres|Torres]] e [[Judicadu de Gaddura|Gaddura]] — sa produtzione est istada ammanniada e regulada.<ref name="LeStrade" /> Sa [[Carta de Logu]], promulgada dae [[Elianora de Arbarèe|Elianora de Arborea]] a fine de su sèculu XIV, obligaiat de pònnere sos rudios a bìngia.<ref name="activsardegna" />
Durante sa dominatzione [[Corona de Aragona|aragonesa]], intre su sèculu XIV e su XVIII, sa produtzione est crèschida gràtzias a su cummèrtziu cun sas àteras regiones de su Mediterràneu.<ref name="LeStrade" /> In antis de s'arribu de sa peronòspera, chi nd'at ispèrdidu bìngias europeas medas in su sèculu XIX, sa Sardigna teniat unos 80.000 ètaros de bìngias.<ref name="LeStrade" /> A pustis s'est remediadu inferchende bìngias noas a subra de bides americanas e sa viticultura est torrada a s'ispainare, lompende a su màssimu me is annos 1970.<ref name="LeStrade" />
== Zonas ==
[[File:Sella e Mosca.JPG|thumb|Bìnzas de Sella&Mosca, a nord de s'Alighera.]]
Su territòriu sardu podet èssere divìdidu in sete zonas printzipales de produtzione.<ref name="Viniferare">{{Tzita web |url=https://viniferare.it/i-vini-e-i-vigneti-della-sardegna/ |tìtulu=I vini e i vigneti della Sardegna |situ web=Viniferare |data=2025-05-28 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Gaddura (nord-est): terrinos de orìgine granìtica, arenosos e pedrosos, espostos a su bentu maestrale. Sede de s'ùnica DOCG de s'isula, su [[Vermentino di Gallura]].<ref name="Viniferare" />
* Nord-ovest (provìntzia de Tàtari): terrinos marmu-calcàreos, DOC Vermentino di Sardegna e [[Alghero]] (Cagnulari).<ref name="Viniferare" />
* Ogiastra e zona tzentru-orientale: terrinos granìticos, Cannonau, Mònica e Pascale.<ref name="Wikipedia-it">{{Tzita web |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Viticoltura_in_Sardegna |tìtulu=Viticoltura in Sardegna |situ web=Wikipedia italiana |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Campidanu: pranura tzentrale e meridionale, zona printzipale de su [[Nuragus]] e de sa Mònica.<ref name="Quattrocalici-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/vitigni/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-03-12 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Sulcis (sud-ovest): terrinos de arena antiga, arghidda e calcare, adatos pro su [[Carignano del Sulcis]].<ref name="Bibes">{{Tzita web |url=https://blog.bibes.it/la-sardegna/ |tìtulu=I vini della Sardegna |situ web=Bibes |data=2024-09-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Aristanis e oru de su Tirsu: territòriu de sa Vernaccia de Aristainis e de su [[Semidano]].<ref name="money-it">{{Tzita web |url=https://www.money.it/isola-a-parte-i-vitigni-autoctoni-della-sardegna-tra-mare-e-nuraghi |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Money.it |data=2026-03-20 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Mandrolisai e Barbàgia: zona interna cun binos de Cannonau, Bovale e Mònica suta a sa DOC [[Mandrolisai]].<ref name="SardAgr-DOC">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/doc.html |tìtulu=Vini DOC della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Clima ==
Su clima de Sardigna est de tipu [[clima mediterràneu|mediterràneu]], cun ierros mites e istades callentes e sicas.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sos bentos, e prus che totu su maestrale, diminuint s'umididade e s'arriscu de maladias critogàmicas in sas bìngias.<ref name="mangiaresardo-vitigni">{{Tzita web |url=https://mangiaresardo.com/blog/vitigni-autoctoni-della-sardegna-quali-sono-e-dove-si-trovano/ |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Mangiare Sardo |data=2025-08-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sas abbas sunt tziclònicas e si cuntzentrant prus che totu in atòngiu e ierru.<ref name="DiscVerm">{{Tzita web |url=http://catalogoviti.politicheagricole.it/scheda_denom.php?t=dsc&q=2323 |tìtulu=Disciplinare di produzione: Vermentino di Sardegna |situ web=Catalogo Viti – Ministero delle Politiche Agricole |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> S'istajone de sa maturatzione longa permitit un'echilìbriu intre rantzidesa e durcura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
== Terrinu ==
{{S}}
== Variedades ==
Sa Sardigna tenet prus de 150 variedades autòctonas de bide. 21 sunt iscritas in su Registru Natzionale Italianu de sas Variedades de Bide.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> Sa produtzione de binu biancu est cuntzentrada in su tzentru e in su nord de s'ìsula, mentres sa produtzione de nieddu est prus cuntzentrada in su sud.<ref name="Quattrocalici-SA" />
=== Variedades de àghina niedda ===
* [[Cannonau]]: sa variedade niedda prus coltivada, unos 8.000 ha (29% de sa superfìtzie).<ref name="Quattrocalici-Vitigni" /> Parente dae su puntu de vista genèticu de su Grenache ispagnolu e frantzesu,<ref name="money-it" /> creschet prus che totu in sas zonas internas de sa Barbàgia e de s'Ogiastra.
* [[Carignano]]: prus che totu in su Sulcis, in terrinos arenosos.<ref name="money-it" /> S'introdutzione sua est atribuida a sa dominatzione aragonesa de su sèculu XIV.<ref name="money-it" />
* [[Monica di Sardegna|Monica]]: variedade presente in totu s'ìsula, unos 1.900 ha.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" />
* [[Bovale]]: includet su Bovale Sardu e su Bovale Grande; faghet parte de sa DOC [[Mandrolisai]] e sa DOC [[Campidano di Terralba]].<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Cagnulari]]: ligadu a una zona istrinta in su nord-ovest de Tàtari, DOC [[Alghero]].<ref name="SardAgr-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/vitigni.html |tìtulu=Vitigni della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* [[Girò]]: introduidu in su Campidanu in sa dominatzione ispagnola.<ref name="SardAgr-Vitigni" />
* Nieddera: variedade autòctona, presente in manera limitada.<ref name="Bevisardo">{{Tzita web |url=https://www.bevisardo.it/blog/i-vitigni-della-sardegna/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Bevisardo |data=2024-10-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
=== Variedades de àghina bianca ===
* [[Vermentino]]: sa variedade bianca prus difusa, unos 4.200 ha in totu s'ìsula.<ref name="LeStrade" /> Est arribadu in Sardigna dae sa [[Còrsica]] a fine de su sèculu XIX.<ref name="impetodivino">{{Tzita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/sardegna |tìtulu=Sardegna – La storia e le origini del vino |situ web=Impeto di Vino |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* [[Vernaccia di Oristano]]
* [[Nuragus]]: una de sas prus antigas de s'ìsula, coltivada prus che totu in su Campidanu e forsis introduidu dae sos fenìtzios.<ref name="money-it" />
* [[Malvasia]]: duas DOC: [[Malvasia di Bosa]] e DOC [[Cagliari]] Malvasia.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
* [[Nasco]]: coltivada in sas provìntzias de Casteddu e de Aristanis.<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Semidano]]: de sa Sardigna tzentrale, cun una suta-zona in [[Mogoro|Mògoro]].<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Torbato]]: variedade rara e aromàtica, presente prus che totu in [[s'Alighera]].<ref name="Bevisardo" />
* [[Moscato]]: coltivada in zonas calcàreas de su Campidanu de sud e in sos granitos de Gaddura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
* Arvisionadu: variedade rara meda, presente in àreas internas limitadas.<ref name="money-it" />
=== Variedades internatzionales ===
Mancari in forma minore, s'agatant [[Cabernet Sauvignon]], [[Syrah]], [[Chardonnay]] e [[Carménère]], impreadas a fitianu impreadas in paris cun variedades locales.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" />
== Produtzione ==
=== Binos ===
Sos [[binos de sa Sardigna]] includent binos nieddos, biancos, rosados, ispumantes, muscados e binos licuorosos.<ref name="sardiniamagazine">{{Tzita web |url=https://www.sardiniamagazine.com/viticoltura-sardegna/ |tìtulu=La viticoltura della Sardegna |situ web=Sardinia Magazine |data=2025-06-16 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
==== Elencu de sos binos printzipales ====
* [[Cannonau di Sardegna]] (DOC)
* [[Carignano del Sulcis]] (DOC)
* [[Vermentino di Gallura]] (DOCG)
* [[Vermentino di Sardegna]] (DOC)
* [[Vernaccia di Oristano]] (DOC)
* [[Monica di Sardegna]] (DOC)
* [[Nuragus di Cagliari]] (DOC)
* [[Malvasia di Bosa]] (DOC)
* [[Moscato di Sorso-Sennori]] (DOC)
* [[Nasco di Cagliari]] (DOC)
=== Denominatzionis e normativa ===
In su 2010, sa reforma de sa ''Organizzazione Comune del Mercato vitivinicolo'' at incorporadu sas categorias DOCG, DOC e IGT in sos sistemas europeos [[Denominatzione de Origine Protetta|DOP]] e [[Indicatzione Geogràfica Protetta|IGP]], ma sas denominatziones natzionales podent sighire a èssere impreadas.<ref name="SardAgr-denom" /> Su disciplinare de produtzione ponet règulas pro sa produtzione de binos DOCG.<ref name="CadiceDiVino">{{Tzita web |url=https://calicedivino.com/vini-docg-sardegna/ |tìtulu=Vini DOCG Sardegna: il disciplinare |situ web=Calice di Vino |data=2022-03-14 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
==== DOCG ====
* [[Vermentino di Gallura]] DOCG (reconnòschida in su 1996): riservada a sos binos de Gaddura cun a su mancu su 95% de Vermentinu.<ref name="impetodivino" />
==== DOC (elencu) ====
* [[Alghero DOC]]
* [[Arborea DOC]]
* [[Cagliari DOC]]
* [[Campidano di Terralba DOC]]
* [[Cannonau di Sardegna DOC]]
* [[Carignano del Sulcis DOC]]
* [[Girò di Cagliari DOC]]
* [[Malvasia di Bosa DOC]]
* [[Malvasia di Cagliari DOC]]
* [[Mandrolisai DOC]]
* [[Monica di Cagliari DOC]]
* [[Monica di Sardegna DOC]]
* [[Moscato di Cagliari DOC]]
* [[Moscato di Sorso-Sennori DOC]]
* [[Nasco di Cagliari DOC]]
* [[Nuragus di Cagliari DOC]]
* [[Sardegna Semidano DOC]]
* [[Vermentino di Sardegna DOC]]
* [[Vernaccia di Oristano DOC]]
<ref name="SardAgr-DOC" />
==== IGT (elencu) ====
* Isola dei Nuraghi IGT
* Marmilla IGT
* Nurra IGT
* Ogliastra IGT
* Parteolla IGT
* Planargia IGT
* Provincia di Nuoro IGT
* Romangia IGT
* Sibiola IGT
* Tharros IGT
* Trexenta IGT
* Valle del Tirso IGT
* Valli di Porto Pino IGT
<ref name="SardAgr-IGT">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/igt.html |tìtulu=Vini IGT della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Riferimentos ==
<references />
[[Categoria:Binos sardos]]
7diiq3abc8ulor7ig3nfo5bvb5urk4h
190086
190085
2026-06-02T07:42:17Z
PNNu
12712
PNNu moved page [[Bitigultura in Sardigna]] to [[Viticultura in Sardigna]]: Misspelled title: Impreu sa forma chi liat su CROS
190085
wikitext
text/x-wiki
[[File:Vin jaune 13.jpg|thumb|Vernàcia de Aristanis]]
Sa '''viticultura in Sardigna''' est s'in paris de sos traballos de coltivatzione de sa bide e de produtzione de su binu in s'ìsula italiana de [[Sardigna]]. S'ìsula tenet unos 26.000 ètaros de bìngias,<ref name="Quattrocalici-SA">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/ |tìtulu=Il vino in Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-04-09 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> divididas intre zonas de montagna (13%), de montigru (69%) e de pranura (18%).<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sa produtzione annuale est de unos 638.000 hl: su 56% est binu nieddu e rosadu e su 44% binu biancu.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Su sistema normativu reconnoschet una DOCG, deghessete DOC e bìndighi IGT.<ref name="SardAgr-denom">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/ |tìtulu=Vini e denominazioni |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Istòria ==
Sa [[Vitis vinifera]] agreste in s'ìsula esistet dae in antis de is primas tziviltades istòricas.<ref name="cibo360">{{Tzita web |url=https://www.cibo360.it/wellness_gourmet/produttori/sardegna/vini_doc_tipici_sardi.htm |tìtulu=Vini DOC, DOCG e IGT della Sardegna |situ web=Cibo360 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sos pòpulos sunt bìvidos in Sardigna — [[fenìtzios]], cartaginesos, romanos — ant contribuidu a s'isvilupu de sa coltivatzione de sa bide.<ref name="activsardegna">{{Tzita web |url=http://www.activsardegna.com/it/enogastronomia-in-sardegna/enologia-in-sardegna |tìtulu=Enologia in Sardegna |situ web=Activsardegna |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> A pustis de sas invasiones de sos bàrbaros, sa pràtica de sa viticultura torrat s'arribu sos [[Impèriu bizantinu|bizantinos]], chi introduent sa malvasia in sas zonas de [[Bosa]] e [[Casteddu]] e istabilint normas pro sa produtzione.<ref name="cibo360" />
In s'[[Edade mèdia|edade de mesu]] sa viticultura creschet gràtzias a sos mòngios basilianos, chi ponent bìngias a inghìriu de sos monastèrios issoro.<ref name="LeStrade">{{Tzita web |url=https://www.lestradedelvino.com/storia-e-cultura/sardegna-storia-territorio-e-vitigni/ |tìtulu=Sardegna: storia, territorio e vitigni |situ web=Le Strade del Vino Sardegna |data=2022-02-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Cun sa formatzione de sos bator [[Judicadu sardu|giudicados]] — [[Giudicadu de Casteddu|Casteddu]], [[Judicadu de Arbaree|Arborea]], [[Judicadu de Torres|Torres]] e [[Judicadu de Gaddura|Gaddura]] — sa produtzione est istada ammanniada e regulada.<ref name="LeStrade" /> Sa [[Carta de Logu]], promulgada dae [[Elianora de Arbarèe|Elianora de Arborea]] a fine de su sèculu XIV, obligaiat de pònnere sos rudios a bìngia.<ref name="activsardegna" />
Durante sa dominatzione [[Corona de Aragona|aragonesa]], intre su sèculu XIV e su XVIII, sa produtzione est crèschida gràtzias a su cummèrtziu cun sas àteras regiones de su Mediterràneu.<ref name="LeStrade" /> In antis de s'arribu de sa peronòspera, chi nd'at ispèrdidu bìngias europeas medas in su sèculu XIX, sa Sardigna teniat unos 80.000 ètaros de bìngias.<ref name="LeStrade" /> A pustis s'est remediadu inferchende bìngias noas a subra de bides americanas e sa viticultura est torrada a s'ispainare, lompende a su màssimu me is annos 1970.<ref name="LeStrade" />
== Zonas ==
[[File:Sella e Mosca.JPG|thumb|Bìnzas de Sella&Mosca, a nord de s'Alighera.]]
Su territòriu sardu podet èssere divìdidu in sete zonas printzipales de produtzione.<ref name="Viniferare">{{Tzita web |url=https://viniferare.it/i-vini-e-i-vigneti-della-sardegna/ |tìtulu=I vini e i vigneti della Sardegna |situ web=Viniferare |data=2025-05-28 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Gaddura (nord-est): terrinos de orìgine granìtica, arenosos e pedrosos, espostos a su bentu maestrale. Sede de s'ùnica DOCG de s'isula, su [[Vermentino di Gallura]].<ref name="Viniferare" />
* Nord-ovest (provìntzia de Tàtari): terrinos marmu-calcàreos, DOC Vermentino di Sardegna e [[Alghero]] (Cagnulari).<ref name="Viniferare" />
* Ogiastra e zona tzentru-orientale: terrinos granìticos, Cannonau, Mònica e Pascale.<ref name="Wikipedia-it">{{Tzita web |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Viticoltura_in_Sardegna |tìtulu=Viticoltura in Sardegna |situ web=Wikipedia italiana |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Campidanu: pranura tzentrale e meridionale, zona printzipale de su [[Nuragus]] e de sa Mònica.<ref name="Quattrocalici-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/vitigni/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-03-12 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Sulcis (sud-ovest): terrinos de arena antiga, arghidda e calcare, adatos pro su [[Carignano del Sulcis]].<ref name="Bibes">{{Tzita web |url=https://blog.bibes.it/la-sardegna/ |tìtulu=I vini della Sardegna |situ web=Bibes |data=2024-09-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Aristanis e oru de su Tirsu: territòriu de sa Vernaccia de Aristainis e de su [[Semidano]].<ref name="money-it">{{Tzita web |url=https://www.money.it/isola-a-parte-i-vitigni-autoctoni-della-sardegna-tra-mare-e-nuraghi |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Money.it |data=2026-03-20 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Mandrolisai e Barbàgia: zona interna cun binos de Cannonau, Bovale e Mònica suta a sa DOC [[Mandrolisai]].<ref name="SardAgr-DOC">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/doc.html |tìtulu=Vini DOC della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Clima ==
Su clima de Sardigna est de tipu [[clima mediterràneu|mediterràneu]], cun ierros mites e istades callentes e sicas.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sos bentos, e prus che totu su maestrale, diminuint s'umididade e s'arriscu de maladias critogàmicas in sas bìngias.<ref name="mangiaresardo-vitigni">{{Tzita web |url=https://mangiaresardo.com/blog/vitigni-autoctoni-della-sardegna-quali-sono-e-dove-si-trovano/ |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Mangiare Sardo |data=2025-08-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sas abbas sunt tziclònicas e si cuntzentrant prus che totu in atòngiu e ierru.<ref name="DiscVerm">{{Tzita web |url=http://catalogoviti.politicheagricole.it/scheda_denom.php?t=dsc&q=2323 |tìtulu=Disciplinare di produzione: Vermentino di Sardegna |situ web=Catalogo Viti – Ministero delle Politiche Agricole |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> S'istajone de sa maturatzione longa permitit un'echilìbriu intre rantzidesa e durcura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
== Terrinu ==
{{S}}
== Variedades ==
Sa Sardigna tenet prus de 150 variedades autòctonas de bide. 21 sunt iscritas in su Registru Natzionale Italianu de sas Variedades de Bide.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> Sa produtzione de binu biancu est cuntzentrada in su tzentru e in su nord de s'ìsula, mentres sa produtzione de nieddu est prus cuntzentrada in su sud.<ref name="Quattrocalici-SA" />
=== Variedades de àghina niedda ===
* [[Cannonau]]: sa variedade niedda prus coltivada, unos 8.000 ha (29% de sa superfìtzie).<ref name="Quattrocalici-Vitigni" /> Parente dae su puntu de vista genèticu de su Grenache ispagnolu e frantzesu,<ref name="money-it" /> creschet prus che totu in sas zonas internas de sa Barbàgia e de s'Ogiastra.
* [[Carignano]]: prus che totu in su Sulcis, in terrinos arenosos.<ref name="money-it" /> S'introdutzione sua est atribuida a sa dominatzione aragonesa de su sèculu XIV.<ref name="money-it" />
* [[Monica di Sardegna|Monica]]: variedade presente in totu s'ìsula, unos 1.900 ha.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" />
* [[Bovale]]: includet su Bovale Sardu e su Bovale Grande; faghet parte de sa DOC [[Mandrolisai]] e sa DOC [[Campidano di Terralba]].<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Cagnulari]]: ligadu a una zona istrinta in su nord-ovest de Tàtari, DOC [[Alghero]].<ref name="SardAgr-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/vitigni.html |tìtulu=Vitigni della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* [[Girò]]: introduidu in su Campidanu in sa dominatzione ispagnola.<ref name="SardAgr-Vitigni" />
* Nieddera: variedade autòctona, presente in manera limitada.<ref name="Bevisardo">{{Tzita web |url=https://www.bevisardo.it/blog/i-vitigni-della-sardegna/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Bevisardo |data=2024-10-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
=== Variedades de àghina bianca ===
* [[Vermentino]]: sa variedade bianca prus difusa, unos 4.200 ha in totu s'ìsula.<ref name="LeStrade" /> Est arribadu in Sardigna dae sa [[Còrsica]] a fine de su sèculu XIX.<ref name="impetodivino">{{Tzita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/sardegna |tìtulu=Sardegna – La storia e le origini del vino |situ web=Impeto di Vino |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* [[Vernaccia di Oristano]]
* [[Nuragus]]: una de sas prus antigas de s'ìsula, coltivada prus che totu in su Campidanu e forsis introduidu dae sos fenìtzios.<ref name="money-it" />
* [[Malvasia]]: duas DOC: [[Malvasia di Bosa]] e DOC [[Cagliari]] Malvasia.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
* [[Nasco]]: coltivada in sas provìntzias de Casteddu e de Aristanis.<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Semidano]]: de sa Sardigna tzentrale, cun una suta-zona in [[Mogoro|Mògoro]].<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Torbato]]: variedade rara e aromàtica, presente prus che totu in [[s'Alighera]].<ref name="Bevisardo" />
* [[Moscato]]: coltivada in zonas calcàreas de su Campidanu de sud e in sos granitos de Gaddura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
* Arvisionadu: variedade rara meda, presente in àreas internas limitadas.<ref name="money-it" />
=== Variedades internatzionales ===
Mancari in forma minore, s'agatant [[Cabernet Sauvignon]], [[Syrah]], [[Chardonnay]] e [[Carménère]], impreadas a fitianu impreadas in paris cun variedades locales.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" />
== Produtzione ==
=== Binos ===
Sos [[binos de sa Sardigna]] includent binos nieddos, biancos, rosados, ispumantes, muscados e binos licuorosos.<ref name="sardiniamagazine">{{Tzita web |url=https://www.sardiniamagazine.com/viticoltura-sardegna/ |tìtulu=La viticoltura della Sardegna |situ web=Sardinia Magazine |data=2025-06-16 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
==== Elencu de sos binos printzipales ====
* [[Cannonau di Sardegna]] (DOC)
* [[Carignano del Sulcis]] (DOC)
* [[Vermentino di Gallura]] (DOCG)
* [[Vermentino di Sardegna]] (DOC)
* [[Vernaccia di Oristano]] (DOC)
* [[Monica di Sardegna]] (DOC)
* [[Nuragus di Cagliari]] (DOC)
* [[Malvasia di Bosa]] (DOC)
* [[Moscato di Sorso-Sennori]] (DOC)
* [[Nasco di Cagliari]] (DOC)
=== Denominatzionis e normativa ===
In su 2010, sa reforma de sa ''Organizzazione Comune del Mercato vitivinicolo'' at incorporadu sas categorias DOCG, DOC e IGT in sos sistemas europeos [[Denominatzione de Origine Protetta|DOP]] e [[Indicatzione Geogràfica Protetta|IGP]], ma sas denominatziones natzionales podent sighire a èssere impreadas.<ref name="SardAgr-denom" /> Su disciplinare de produtzione ponet règulas pro sa produtzione de binos DOCG.<ref name="CadiceDiVino">{{Tzita web |url=https://calicedivino.com/vini-docg-sardegna/ |tìtulu=Vini DOCG Sardegna: il disciplinare |situ web=Calice di Vino |data=2022-03-14 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
==== DOCG ====
* [[Vermentino di Gallura]] DOCG (reconnòschida in su 1996): riservada a sos binos de Gaddura cun a su mancu su 95% de Vermentinu.<ref name="impetodivino" />
==== DOC (elencu) ====
* [[Alghero DOC]]
* [[Arborea DOC]]
* [[Cagliari DOC]]
* [[Campidano di Terralba DOC]]
* [[Cannonau di Sardegna DOC]]
* [[Carignano del Sulcis DOC]]
* [[Girò di Cagliari DOC]]
* [[Malvasia di Bosa DOC]]
* [[Malvasia di Cagliari DOC]]
* [[Mandrolisai DOC]]
* [[Monica di Cagliari DOC]]
* [[Monica di Sardegna DOC]]
* [[Moscato di Cagliari DOC]]
* [[Moscato di Sorso-Sennori DOC]]
* [[Nasco di Cagliari DOC]]
* [[Nuragus di Cagliari DOC]]
* [[Sardegna Semidano DOC]]
* [[Vermentino di Sardegna DOC]]
* [[Vernaccia di Oristano DOC]]
<ref name="SardAgr-DOC" />
==== IGT (elencu) ====
* Isola dei Nuraghi IGT
* Marmilla IGT
* Nurra IGT
* Ogliastra IGT
* Parteolla IGT
* Planargia IGT
* Provincia di Nuoro IGT
* Romangia IGT
* Sibiola IGT
* Tharros IGT
* Trexenta IGT
* Valle del Tirso IGT
* Valli di Porto Pino IGT
<ref name="SardAgr-IGT">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/igt.html |tìtulu=Vini IGT della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Riferimentos ==
<references />
[[Categoria:Binos sardos]]
7diiq3abc8ulor7ig3nfo5bvb5urk4h
190091
190086
2026-06-02T08:05:48Z
PNNu
12712
/* Variedades de àghina bianca */ bogu ligòngiu chi andat a sa bidda, no a su binu
190091
wikitext
text/x-wiki
[[File:Vin jaune 13.jpg|thumb|Vernàcia de Aristanis]]
Sa '''viticultura in Sardigna''' est s'in paris de sos traballos de coltivatzione de sa bide e de produtzione de su binu in s'ìsula italiana de [[Sardigna]]. S'ìsula tenet unos 26.000 ètaros de bìngias,<ref name="Quattrocalici-SA">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/ |tìtulu=Il vino in Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-04-09 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> divididas intre zonas de montagna (13%), de montigru (69%) e de pranura (18%).<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sa produtzione annuale est de unos 638.000 hl: su 56% est binu nieddu e rosadu e su 44% binu biancu.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Su sistema normativu reconnoschet una DOCG, deghessete DOC e bìndighi IGT.<ref name="SardAgr-denom">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/ |tìtulu=Vini e denominazioni |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Istòria ==
Sa [[Vitis vinifera]] agreste in s'ìsula esistet dae in antis de is primas tziviltades istòricas.<ref name="cibo360">{{Tzita web |url=https://www.cibo360.it/wellness_gourmet/produttori/sardegna/vini_doc_tipici_sardi.htm |tìtulu=Vini DOC, DOCG e IGT della Sardegna |situ web=Cibo360 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sos pòpulos sunt bìvidos in Sardigna — [[fenìtzios]], cartaginesos, romanos — ant contribuidu a s'isvilupu de sa coltivatzione de sa bide.<ref name="activsardegna">{{Tzita web |url=http://www.activsardegna.com/it/enogastronomia-in-sardegna/enologia-in-sardegna |tìtulu=Enologia in Sardegna |situ web=Activsardegna |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> A pustis de sas invasiones de sos bàrbaros, sa pràtica de sa viticultura torrat s'arribu sos [[Impèriu bizantinu|bizantinos]], chi introduent sa malvasia in sas zonas de [[Bosa]] e [[Casteddu]] e istabilint normas pro sa produtzione.<ref name="cibo360" />
In s'[[Edade mèdia|edade de mesu]] sa viticultura creschet gràtzias a sos mòngios basilianos, chi ponent bìngias a inghìriu de sos monastèrios issoro.<ref name="LeStrade">{{Tzita web |url=https://www.lestradedelvino.com/storia-e-cultura/sardegna-storia-territorio-e-vitigni/ |tìtulu=Sardegna: storia, territorio e vitigni |situ web=Le Strade del Vino Sardegna |data=2022-02-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Cun sa formatzione de sos bator [[Judicadu sardu|giudicados]] — [[Giudicadu de Casteddu|Casteddu]], [[Judicadu de Arbaree|Arborea]], [[Judicadu de Torres|Torres]] e [[Judicadu de Gaddura|Gaddura]] — sa produtzione est istada ammanniada e regulada.<ref name="LeStrade" /> Sa [[Carta de Logu]], promulgada dae [[Elianora de Arbarèe|Elianora de Arborea]] a fine de su sèculu XIV, obligaiat de pònnere sos rudios a bìngia.<ref name="activsardegna" />
Durante sa dominatzione [[Corona de Aragona|aragonesa]], intre su sèculu XIV e su XVIII, sa produtzione est crèschida gràtzias a su cummèrtziu cun sas àteras regiones de su Mediterràneu.<ref name="LeStrade" /> In antis de s'arribu de sa peronòspera, chi nd'at ispèrdidu bìngias europeas medas in su sèculu XIX, sa Sardigna teniat unos 80.000 ètaros de bìngias.<ref name="LeStrade" /> A pustis s'est remediadu inferchende bìngias noas a subra de bides americanas e sa viticultura est torrada a s'ispainare, lompende a su màssimu me is annos 1970.<ref name="LeStrade" />
== Zonas ==
[[File:Sella e Mosca.JPG|thumb|Bìnzas de Sella&Mosca, a nord de s'Alighera.]]
Su territòriu sardu podet èssere divìdidu in sete zonas printzipales de produtzione.<ref name="Viniferare">{{Tzita web |url=https://viniferare.it/i-vini-e-i-vigneti-della-sardegna/ |tìtulu=I vini e i vigneti della Sardegna |situ web=Viniferare |data=2025-05-28 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Gaddura (nord-est): terrinos de orìgine granìtica, arenosos e pedrosos, espostos a su bentu maestrale. Sede de s'ùnica DOCG de s'isula, su [[Vermentino di Gallura]].<ref name="Viniferare" />
* Nord-ovest (provìntzia de Tàtari): terrinos marmu-calcàreos, DOC Vermentino di Sardegna e [[Alghero]] (Cagnulari).<ref name="Viniferare" />
* Ogiastra e zona tzentru-orientale: terrinos granìticos, Cannonau, Mònica e Pascale.<ref name="Wikipedia-it">{{Tzita web |url=https://it.wikipedia.org/wiki/Viticoltura_in_Sardegna |tìtulu=Viticoltura in Sardegna |situ web=Wikipedia italiana |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Campidanu: pranura tzentrale e meridionale, zona printzipale de su [[Nuragus]] e de sa Mònica.<ref name="Quattrocalici-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.quattrocalici.it/regione/sardegna/vitigni/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Quattrocalici |data=2024-03-12 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Sulcis (sud-ovest): terrinos de arena antiga, arghidda e calcare, adatos pro su [[Carignano del Sulcis]].<ref name="Bibes">{{Tzita web |url=https://blog.bibes.it/la-sardegna/ |tìtulu=I vini della Sardegna |situ web=Bibes |data=2024-09-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Aristanis e oru de su Tirsu: territòriu de sa Vernaccia de Aristainis e de su [[Semidano]].<ref name="money-it">{{Tzita web |url=https://www.money.it/isola-a-parte-i-vitigni-autoctoni-della-sardegna-tra-mare-e-nuraghi |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Money.it |data=2026-03-20 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* Mandrolisai e Barbàgia: zona interna cun binos de Cannonau, Bovale e Mònica suta a sa DOC [[Mandrolisai]].<ref name="SardAgr-DOC">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/doc.html |tìtulu=Vini DOC della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Clima ==
Su clima de Sardigna est de tipu [[clima mediterràneu|mediterràneu]], cun ierros mites e istades callentes e sicas.<ref name="Quattrocalici-SA" /> Sos bentos, e prus che totu su maestrale, diminuint s'umididade e s'arriscu de maladias critogàmicas in sas bìngias.<ref name="mangiaresardo-vitigni">{{Tzita web |url=https://mangiaresardo.com/blog/vitigni-autoctoni-della-sardegna-quali-sono-e-dove-si-trovano/ |tìtulu=Vitigni autoctoni della Sardegna |situ web=Mangiare Sardo |data=2025-08-04 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> Sas abbas sunt tziclònicas e si cuntzentrant prus che totu in atòngiu e ierru.<ref name="DiscVerm">{{Tzita web |url=http://catalogoviti.politicheagricole.it/scheda_denom.php?t=dsc&q=2323 |tìtulu=Disciplinare di produzione: Vermentino di Sardegna |situ web=Catalogo Viti – Ministero delle Politiche Agricole |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref> S'istajone de sa maturatzione longa permitit un'echilìbriu intre rantzidesa e durcura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
== Terrinu ==
{{S}}
== Variedades ==
Sa Sardigna tenet prus de 150 variedades autòctonas de bide. 21 sunt iscritas in su Registru Natzionale Italianu de sas Variedades de Bide.<ref name="mangiaresardo-vitigni" /> Sa produtzione de binu biancu est cuntzentrada in su tzentru e in su nord de s'ìsula, mentres sa produtzione de nieddu est prus cuntzentrada in su sud.<ref name="Quattrocalici-SA" />
=== Variedades de àghina niedda ===
* [[Cannonau]]: sa variedade niedda prus coltivada, unos 8.000 ha (29% de sa superfìtzie).<ref name="Quattrocalici-Vitigni" /> Parente dae su puntu de vista genèticu de su Grenache ispagnolu e frantzesu,<ref name="money-it" /> creschet prus che totu in sas zonas internas de sa Barbàgia e de s'Ogiastra.
* [[Carignano]]: prus che totu in su Sulcis, in terrinos arenosos.<ref name="money-it" /> S'introdutzione sua est atribuida a sa dominatzione aragonesa de su sèculu XIV.<ref name="money-it" />
* [[Monica di Sardegna|Monica]]: variedade presente in totu s'ìsula, unos 1.900 ha.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" />
* [[Bovale]]: includet su Bovale Sardu e su Bovale Grande; faghet parte de sa DOC [[Mandrolisai]] e sa DOC [[Campidano di Terralba]].<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Cagnulari]]: ligadu a una zona istrinta in su nord-ovest de Tàtari, DOC [[Alghero]].<ref name="SardAgr-Vitigni">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/vitigni.html |tìtulu=Vitigni della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* [[Girò]]: introduidu in su Campidanu in sa dominatzione ispagnola.<ref name="SardAgr-Vitigni" />
* Nieddera: variedade autòctona, presente in manera limitada.<ref name="Bevisardo">{{Tzita web |url=https://www.bevisardo.it/blog/i-vitigni-della-sardegna/ |tìtulu=I Vitigni della Sardegna |situ web=Bevisardo |data=2024-10-30 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
=== Variedades de àghina bianca ===
* [[Vermentino]]: sa variedade bianca prus difusa, unos 4.200 ha in totu s'ìsula.<ref name="LeStrade" /> Est arribadu in Sardigna dae sa [[Còrsica]] a fine de su sèculu XIX.<ref name="impetodivino">{{Tzita web |url=https://www.impetodivino.it/vini/regioni/sardegna |tìtulu=Sardegna – La storia e le origini del vino |situ web=Impeto di Vino |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
* [[Vernaccia di Oristano]]
* Nuragus: una de sas prus antigas de s'ìsula, coltivada prus che totu in su Campidanu e forsis introduidu dae sos fenìtzios.<ref name="money-it" />
* [[Malvasia]]: duas DOC: [[Malvasia di Bosa]] e DOC [[Cagliari]] Malvasia.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
* [[Nasco]]: coltivada in sas provìntzias de Casteddu e de Aristanis.<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Semidano]]: de sa Sardigna tzentrale, cun una suta-zona in [[Mogoro|Mògoro]].<ref name="SardAgr-DOC" />
* [[Torbato]]: variedade rara e aromàtica, presente prus che totu in [[s'Alighera]].<ref name="Bevisardo" />
* [[Moscato]]: coltivada in zonas calcàreas de su Campidanu de sud e in sos granitos de Gaddura.<ref name="mangiaresardo-vitigni" />
* Arvisionadu: variedade rara meda, presente in àreas internas limitadas.<ref name="money-it" />
=== Variedades internatzionales ===
Mancari in forma minore, s'agatant [[Cabernet Sauvignon]], [[Syrah]], [[Chardonnay]] e [[Carménère]], impreadas a fitianu impreadas in paris cun variedades locales.<ref name="Quattrocalici-Vitigni" />
== Produtzione ==
=== Binos ===
Sos [[binos de sa Sardigna]] includent binos nieddos, biancos, rosados, ispumantes, muscados e binos licuorosos.<ref name="sardiniamagazine">{{Tzita web |url=https://www.sardiniamagazine.com/viticoltura-sardegna/ |tìtulu=La viticoltura della Sardegna |situ web=Sardinia Magazine |data=2025-06-16 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
==== Elencu de sos binos printzipales ====
* [[Cannonau di Sardegna]] (DOC)
* [[Carignano del Sulcis]] (DOC)
* [[Vermentino di Gallura]] (DOCG)
* [[Vermentino di Sardegna]] (DOC)
* [[Vernaccia di Oristano]] (DOC)
* [[Monica di Sardegna]] (DOC)
* [[Nuragus di Cagliari]] (DOC)
* [[Malvasia di Bosa]] (DOC)
* [[Moscato di Sorso-Sennori]] (DOC)
* [[Nasco di Cagliari]] (DOC)
=== Denominatzionis e normativa ===
In su 2010, sa reforma de sa ''Organizzazione Comune del Mercato vitivinicolo'' at incorporadu sas categorias DOCG, DOC e IGT in sos sistemas europeos [[Denominatzione de Origine Protetta|DOP]] e [[Indicatzione Geogràfica Protetta|IGP]], ma sas denominatziones natzionales podent sighire a èssere impreadas.<ref name="SardAgr-denom" /> Su disciplinare de produtzione ponet règulas pro sa produtzione de binos DOCG.<ref name="CadiceDiVino">{{Tzita web |url=https://calicedivino.com/vini-docg-sardegna/ |tìtulu=Vini DOCG Sardegna: il disciplinare |situ web=Calice di Vino |data=2022-03-14 |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
==== DOCG ====
* [[Vermentino di Gallura]] DOCG (reconnòschida in su 1996): riservada a sos binos de Gaddura cun a su mancu su 95% de Vermentinu.<ref name="impetodivino" />
==== DOC (elencu) ====
* [[Alghero DOC]]
* [[Arborea DOC]]
* [[Cagliari DOC]]
* [[Campidano di Terralba DOC]]
* [[Cannonau di Sardegna DOC]]
* [[Carignano del Sulcis DOC]]
* [[Girò di Cagliari DOC]]
* [[Malvasia di Bosa DOC]]
* [[Malvasia di Cagliari DOC]]
* [[Mandrolisai DOC]]
* [[Monica di Cagliari DOC]]
* [[Monica di Sardegna DOC]]
* [[Moscato di Cagliari DOC]]
* [[Moscato di Sorso-Sennori DOC]]
* [[Nasco di Cagliari DOC]]
* [[Nuragus di Cagliari DOC]]
* [[Sardegna Semidano DOC]]
* [[Vermentino di Sardegna DOC]]
* [[Vernaccia di Oristano DOC]]
<ref name="SardAgr-DOC" />
==== IGT (elencu) ====
* Isola dei Nuraghi IGT
* Marmilla IGT
* Nurra IGT
* Ogliastra IGT
* Parteolla IGT
* Planargia IGT
* Provincia di Nuoro IGT
* Romangia IGT
* Sibiola IGT
* Tharros IGT
* Trexenta IGT
* Valle del Tirso IGT
* Valli di Porto Pino IGT
<ref name="SardAgr-IGT">{{Tzita web |url=https://www.sardegnaagricoltura.it/argomenti/prodottitipici/vini/igt.html |tìtulu=Vini IGT della Sardegna |situ web=Sardegna Agricoltura |idiomu=it |data accèssu=2026-05-25}}</ref>
== Riferimentos ==
<references />
[[Categoria:Binos sardos]]
7bm2jb8e1qjat92kr1km69nw8n9eswj
Bitigultura in Sardigna
0
23505
190087
2026-06-02T07:42:17Z
PNNu
12712
PNNu moved page [[Bitigultura in Sardigna]] to [[Viticultura in Sardigna]]: Misspelled title: Impreu sa forma chi liat su CROS
190087
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Viticultura in Sardigna]]
l7lcrc8paiumauf3mjv5v67lan3dd2p
Cuntierra:Viticultura in Sardigna
1
23506
190088
2026-06-02T07:44:49Z
PNNu
12712
Pàgina creada cun '{{Bortadu dae|co|Viticultura_in_Sardegna|31/05/2026|402530}}'
190088
wikitext
text/x-wiki
{{Bortadu dae|co|Viticultura_in_Sardegna|31/05/2026|402530}}
fyjgbqjl05ek7qfcf688ibt9agn5wlb
190092
190088
2026-06-02T08:37:35Z
PNNu
12712
PNNu moved page [[Cuntierra:Bitigultura in Sardigna]] to [[Cuntierra:Viticultura in Sardigna]]: Misspelled title
190088
wikitext
text/x-wiki
{{Bortadu dae|co|Viticultura_in_Sardegna|31/05/2026|402530}}
fyjgbqjl05ek7qfcf688ibt9agn5wlb
Cuntierra:Bitigultura in Sardigna
1
23507
190093
2026-06-02T08:37:35Z
PNNu
12712
PNNu moved page [[Cuntierra:Bitigultura in Sardigna]] to [[Cuntierra:Viticultura in Sardigna]]: Misspelled title
190093
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Cuntierra:Viticultura in Sardigna]]
6e53ywlsslbg2skrwrzfdlbzt42jpim