Wikipedia
scwiki
https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Ispetziale
Cuntierra
Usuàriu
Cuntierra usuàriu
Wikipedia
Cuntierra Wikipedia
File
Cuntierra file
MediaWiki
Cuntierra MediaWiki
Template
Cuntierra template
Agiudu
Cuntierra agiudu
Categoria
Cuntierra categoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Boicotta film russos
0
14031
190458
190193
2026-07-30T00:45:58Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190458
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|LOG}}
[[File:Boycott of Russian cinema.jpg|200px|thumbnail|right|Logo]]
'''Boicotta film russos''' (in [[limba ucraina|ucrainu]]: ''Бойкот російського кіно'') est una campagna tzivica [[Ucraina|ucraina]] pro boicottare siat film siat programmas televisivos [[Russia|russos]]. Est parte de una campagna prus manna - de nòmine "[[boicotta cosa russa]]".
==Cajones==
Sa campagna est naschida pro more de sas fattias militares russas in terra ucraina in su 2014. Cosas comente su domìniu de sa TV russa in sa retza ucraina, in ue bi aìat sentidos anti-ucrainos e propaganda anti-ucraina, sa laude a tottu sas fortzas de segurantzia russa e politzia segreta, tottu custu at giuttu a su movimentu pro boicottare TV e film russos<ref name="Mediasapiens_22.09.2014">[http://osvita.mediasapiens.ua/material/34788 Активісти започаткували ініціативу «Бойкот російського кіно»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927044244/http://osvita.mediasapiens.ua/material/34788 |date=2014-09-27 }} {{uk icon}}. Mediasapiens. 22.09.2014</ref>.
==Punna==
Sa punna de sos attivistas est de ponner unu frenu a sas cosas russas ammustradas in televisione e in sos teatros ucrainos<ref name="Mediasapiens_22.09.2014"/><ref name="Zaxid.net_1">[http://zaxid.net/news/showNews.do?v_ukrayini_ogolosheno_boykot_rosiyskogo_kino&objectId=1323286&utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+zaxid%2FtopNews+%28Zadix.Net+-+%D0%A2%D0%9E%D0%9F-%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B8%29 В Україні оголошено «Бойкот російського кіно»] . Zaxid.net. 22.09.2014</ref><ref name="24_22.12.2014">[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?pid_ap_zibralisya_zombi_vimagayut_mozok_porechenkova_i_ohlobistina_foto&objectId=523928 Під АП зібралися "зомбі", вимагають мозок Пореченкова і Охлобистіна [Фото]] {{uk icon}}. Channel "24". 22.12.2014</ref>.
==Titulos==
In su mese de martzu de su 2014, bi aìat una declarassione in ue medas artistas russos, cumpresos cussos assotziados a film e televisione, cun sas firmas issoro, aìan amparadu su presidente Vladimir Putin, mescamente pro si àer pigadu sa Crimea e àer fattu atziones militares in Ucraina orientale<ref>[http://rupaper.com/post/22682 The letter in support of Putin's policy in the Crimea signed more than 100 cultural figures]. Russian News. 13.03.2014</ref>.
Semper in su matessi mese de su 2014, cando fit torrada a proponner sa campagna "Non compores cosa russa!", una truma de attivistas ucrainos impare a calicunu politicu at faeddadu cara a su publicu pro boicottare series TV russas e sos programmas russos in generale<ref>[http://galnet.org/news/112605-v-sotsmerezhah-oholosyly-bojkot-rosijskym-tovaram-ta-serialam У соцмережах оголосили бойкот російським товарам та серіалам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141203160257/http://galnet.org/news/112605-v-sotsmerezhah-oholosyly-bojkot-rosijskym-tovaram-ta-serialam |date=2014-12-03 }} {{uk icon}}. Galnet.org. 03.03.2014</ref>.
Su primu casu làdinu de boicottamentu bi at appidu in s'undighi de abrile de su 2014, cando calicunu tzinema in Kiev, Lviv e Odessa an annuntziadu de non fagher prus bider film russos<ref>[http://censor.net.ua/news/280504/nekotorye_kinoteatry_kieva_lvova_i_odessy_obyavili_boyikot_rossiyiskoyi_kinoproduktsii Некоторые кинотеатры Киева, Львова и Одессы объявили бойкот российской кинопродукции] . ЦензорНЕТ. 11.04.2014</ref>.
==Fattos==
[[File:Russian films are cilling.jpg|thumb|250px|Poster de sa campagna]]
In tardu Austu de su 2014, attivistas de su movimentu tzivile naradu "Vidsich", comente parte de sa campagna "Non compores mercantzia russa!" nde faghen essire un'attera chi bolet boicottare fintzas sos film russos. Sa retza fit prena de paginas e de zente chi aìat cumintzadu a ispargher messazos, immagines, etz. pro ispingher a no nde bider<ref name="Mediasapiens_22.09.2014"/><ref name="Zaxid.net_1"/>.
In su 27 de Agustu, sos attivistas aìan manifestadu in su canale TV ICTV. Sa pregunta de sos manifestadores fit cussa de nche bogare sas serias televisivas russas.<ref name="ICTV_27.08.2014">[http://vesti-ua.net/novosti/obschestvo/9886-aktivisty-nashli-predateley-sredi-ukrainskih-telekanalov.html Активисты нашли предателей среди украинских телеканалов] {{ru icon}}. Vesti UA. 08.09.2014</ref>
In su 4 de Cabidanne, in s'Agentzia de Istadu ucrainu pro su tzinema in Kiev, sos attivistas aìan fattu una protesta teatrale "No amus a fagher intrare su bambaghe ([[limba ucraina|ucrainu]] e [[limba russa|russu]]: ''вата'') in domo nostra". Su bambaghe (ovatta) tenet raighina in sa paraula "vatnik" chi sa zente fit impreande pro inditare cussos russos ultra-natzionalistas chi non poden bider a ticu tottu su chi no est cosa issoro. In sa protesta, sos attivistas aìan fattu lamenta chi bi aìat troppu film e serias televisivas russas in sa televisione ucraina, pedinde de ponner unu frenu a custa pìnniga e de nche bogare tottu cussos film chi faghian dannu a s'interessu natzionale de s'Ucraina. A parrer de sos attivistas, difattis, sos film russos dìan fagher propaganda subliminale anti-ucraina, ponende a birgonza sos ucrainos e faghende manna s'idea de unu "mundu russu" (ucrainu: ''Російський світ'', russu: ''Русский мир''), sordados russos e gai sichinde. In prus, sos attivistas aìan fattu notare chi sa prus parte de balanzu pro fagher essire film russos andaìat in Russia<ref>[http://www.radiosvoboda.org/media/video/26566903.html «Не пустимо в хату російську вату» — театралізована акція під Держкіно] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303231312/http://www.radiosvoboda.org/media/video/26566903.html |date=2016-03-03 }} {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 04.09.2014</ref><ref>[http://www.depo.ua/ukr/politics/pod-goskino-trebovali-ubrat-s-ekranov-rossiyskuyu-propagandu-04092014162700 Під Держкіно вимагали прибрати з екранів російську пропаганду] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140909110606/http://www.depo.ua/ukr/politics/pod-goskino-trebovali-ubrat-s-ekranov-rossiyskuyu-propagandu-04092014162700 |date=2014-09-09 }} . DePo. 04.09.2014</ref><ref>[http://www.unn.com.ua/uk/news/1382267-u-kiyevi-mitinguvali-proti-rosiyskogo-kino У Києві відбулася акція протесту проти російського кіно] . UNN. 04.09.2014</ref>.
A cumintzare dae su mese de Cabidanne, mescamente in Kyiv, sos attivistas aìan aparitzadu atziones contra sa presentzia de film e serias televisivas russas in sa televisione ucraina in su Cunsizu Natzionale pro sa Televisione e Radio<ref>[http://www.telekritika.ua/kontekst/2014-11-06/100141 Нацраду пікетували представники «Комітету ТелеЕтики», який виступає проти показу російських серіалів (ФОТО)] {{uk icon}}. Telekrytyka. 06.11.2014</ref><ref>[http://ukr.lb.ua/news/2014/11/06/285133_babushki_studenti_okruzhili_natssovet.html Бабусі і студенти оточили Нацраду з телерадіомовлення] {{uk icon}}. LB.ua. 06.11.2014</ref><ref>[http://www.telekritika.ua/kontekst/2014-10-30/99879 Канал «1+1» пікетували представники «Комітету ТелеЕтики», який виступає проти показу російських серіалів (ОНОВЛЕНО)] {{uk icon}}. Telekrytyka. 30.10.2014</ref><ref>[http://unuj.org/ru/raznoe/item/4941-zupinit-finansuvannya-rosiyskih-teleserialiv.html Зупиніть фінансування російських телесеріалів!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108005600/http://unuj.org/ru/raznoe/item/4941-zupinit-finansuvannya-rosiyskih-teleserialiv.html |date=2014-11-08 }} {{uk icon}}. Portal of journalists. 05.11.2014</ref>, e fintzas in sos uffitzios tzentrales de canales TV ucrainos<ref>[http://www.0372.ua/news/622575 У Чернівцях пікетували зйомки російського серіалу] {{uk icon}}. 0372.ua. 18.09.2014</ref>.
[[File:Зомбі під Нацрадою з ТБ та радіомовлення.jpg|thumb|250px|Manifestada cara a su Cunsizu Natzionale]]
In su 3 de Nadale, in Kyiv in su Cunsizu Natzionale pro Radio e Televisione, attivistas de su movimentu "Vidsich" aìan fattu una protesta teatrale, cun sa punna de ispingher a proibire serbitzios televisivos russos in sa TV ucraina. A bisu de sos attivistas, sa zente non-morta fit rappresentande a cussos chi fin ruttos "vittimas" de sa propaganda russa e sichidores de su "mundu russu"<ref>[http://www.radiosvoboda.org/media/photogallery/26723261.html До Нацради з питань телебачення прийшли «телезомбі»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141204030548/http://www.radiosvoboda.org/media/photogallery/26723261.html |date=2014-12-04 }} {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 03.12.2014</ref><ref>[http://www.unn.com.ua/uk/news/1413322-zombi-pid-natsradoyu-vimagali-pozbaviti-litsenziy-telekanali-yaki-translyuyut-rosiyski-seriali-1 «Зомбі» під Нацрадою вимагали позбавити ліцензій телеканали за трансляцію російських серіалів] {{uk icon}}. UNN. 03.12.2014</ref><ref>[http://ua.112.ua/suspilstvo/nacteleradio-otochili-zombi-yaki-vimagayut-pripinennya-translyaciyi-rosiyskih-serialiv-155425.html Нацтелерадіо оточили «зомбі», які вимагають припинення трансляції російських серіалів] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207192358/http://ua.112.ua/suspilstvo/nacteleradio-otochili-zombi-yaki-vimagayut-pripinennya-translyaciyi-rosiyskih-serialiv-155425.html |date=2014-12-07 }} {{uk icon}}. 112 Ukraine. 03.12.2014</ref>. Su rapresentadore de su Cunsizu Natzionale, Vladislav Sevryukov, in custa campagna at nadu chi su protzessu de trasmittida fit diffitzile meda e non faghiat, pagu tempus, a nche bogare sa produtzione russa<ref>[http://nrada.gov.ua/ua/news/radanews/22414.html Активісти громадянського руху «Відсіч» під стінами Національної ради протестували проти російської телепродукції у вітчизняному ефірі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207111411/http://nrada.gov.ua/ua/news/radanews/22414.html |date=2014-12-07 }} {{uk icon}}. National Council for Television and Radio Broadcasting. 03.12.2014</ref>. Su Cunsizu Natzionale aìat promittidu de traballare cun sa leze pro parare fronte a sa propaganda russa<ref>[http://www.ibtimes.co.uk/ukraine-zombie-protests-why-activists-raised-walking-dead-fight-putin-1478105 Ukraine zombie protests: Why activists raised the Walking Dead to fight Vladimir Putin]. [[IBTimes]]. 04.12.2014</ref><ref>[http://mashable.com/2014/12/03/zombie-protesters-ukraine/ 'Zombie' protesters demand Ukraine stop airing Russian TV shows]. [[Mashable]]. 03.12.2014</ref>.
In s'11 de Nadale, sos attivistas aìan bloccadu s'intrada a s'uffitziu de su canale televisivu "Inter" in Kyiv. In s'attu, nadu "Non ti ponzas a bochire a sos defensores nostros cun propaganda russa!", zente zovana aìat apitzigadu s'intrada printzipale cun fotografias de sordados ucrainos mortos in s'interventu militare russu de su 2014. Sigundu a sos attivistas, "Inter" fit su segundu canale a fagher essire prus cosa russa. Sos protestadores aìan marcadu chi film e serias televisivas, chi tantu bogaìan bantu de sas fortzas armadas russas, non si podìan atzettare<ref>[http://www.radiosvoboda.org/media/video/26737000.html Активісти заблокували вхід до «Інтеру» протестуючи проти російських серіалів] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141211120557/http://www.radiosvoboda.org/media/video/26737000.html |date=2014-12-11 }} {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 11.12.2014</ref><ref>[http://espreso.tv/news/2014/12/11/quotrosiyski_filmy_na_quotinteriquot___nashi_heroyi_na_cvyntariquot__bilya_ofisu_quotinteraquot_proyshla_protestna_akciya «Російські фільми на «Інтері» - наші герої на цвинтарі!» – біля офісу "Інтера" пройшла протестна акція] {{uk icon}}. [[Espreso TV]]. 11.12.2014</ref>.
In su 22 de Nadale, sos attivistas "Vidsich" a curtzu de s'Amministratzione presidentziale de s'Ucraina aìan pedidu a nche bogare tottu sos film russos fintzas a cando non fit agabbada sa gherra, francu cussos chi tenìan premios Oscar o Parma de Oro e non tenìan propaganda<ref name="24_22.12.2014"/><ref>[http://maidanpresscenter.com.ua/ua/news/sotsialno-kulturni/item/1372-pid-administratsiieiu-prezydenta-provely-fleshmob-proty-zasyllia-rosiiskoho-telebachennia.html Під Адміністрацією Президента провели флешмоб проти засилля російського телебачення.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223154537/http://maidanpresscenter.com.ua/ua/news/sotsialno-kulturni/item/1372-pid-administratsiieiu-prezydenta-provely-fleshmob-proty-zasyllia-rosiiskoho-telebachennia.html |date=2014-12-23 }} {{uk icon}}. Maidan press-center. 22.12.2014</ref>. Zente zovana aìat nadu chi su numeru de cosas russas in sa TV ucraina fit in aumentu<ref>[http://www.unn.com.ua/uk/news/1419662-aktivisti-zombi-vimagayut-pid-ap-zaboroniti-pokaz-rosiyskikh-serialiv Активісти-«зомбі» під АП вимагали заборонити показ російських серіалів] {{uk icon}}. UNN. 22.12.2014</ref>. Attivistas aìan fattu petitziones e propostas a sos deputados, faeddadu a sa presidente ucraina Petro Poroshenko, e fattu una manifestada a curtzu de su palattu: bi aìat zombies cun mitràllias, dimandande a nche bogare film russos in ue bi fin Mikhail Porechenkov e Ivan Okhlobystin<ref>[http://www.ibtimes.co.uk/ukraines-zombies-rise-again-demand-purge-russian-actors-1480671 Ukraine's zombies rise again to demand purge of Russian actors]. [[IBTimes]]. 22.12.2014</ref><ref>[http://zik.ua/ua/news/2014/12/22/u_kyievi_pid_ap_desyatky_zakryvavlenyh_telezombi_vymagaly_bilshe_serialiv_z_ohlobystinom_ta_porechenkovym_551211 У Києві під АП «закривавлені телезомбі» вимагали більше серіалів з Охлобистіним] {{uk icon}}. ZIK. 22.12.2014</ref>.
Dae su 29 de Nadale in susu, sos attivistas aìan bloccadu sa bisione de film russos in sos tzinemas de Kyiv. Sos attivistas aìan, in logu de custos, fattu manifestadas in forma de su flash mob "Sos benes russos ti bochin!", chi faghìan parte de sa campagna "Non compores mercantzia russa!"<ref>[http://www.telekritika.ua/kontekst/2014-12-29/102134 Активісти у Києві провели «акцію ганьби» для глядачів російського фільму «Ёлки 1914» (ФОТО)] {{uk icon}}. Telekrytyka. 29.12.2014</ref><ref>[http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html А ты подарил русскому солдату пулю под елку на Новый Год? (ФОТО)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150323025041/http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html |date=2015-03-23 }} {{ru icon}}. Novyi Region. 30.12.2014</ref><ref>[https://www.facebook.com/norukino/posts/585474538249467] {{uk icon}}. Boycott Russian Films. 04.01.2015</ref><ref>[http://www.volynpost.com/news/44918-aktyvisty-vlashtuvaly-kryvavyj-fleshmob-pered-pokazom-rosijskogo-filmu-foto Активісти влаштували «кривавий» флешмоб перед показом російського фільму. ФОТО] {{uk icon}}. ВолиньPost. 05.01.2015</ref><ref>[http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html В киевском ТРЦ «Скаймол» охранники избили активистов, протестовавших против показа российских фильмов (ФОТО, ВИДЕО)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150319194317/http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html |date=2015-03-19 }} {{ru icon}}. Novyi Region. 08.01.2015</ref>.
Dae su 31 de Nadale de su 2014 a su primu de bennarzu de su 2015, faghende festa pro s'annu nou su canale aìat publicadu su film "Isettami in s'Annu nou" (russu: ''Жди меня в Новый год''), cun attores russos chi aìan amparadu s'occupatzione russa de sa Crimea (Joseph Kobzon, Oleg Gazmanov, Valeriya, etc.). Custa cosa aìat pesadu polemica meda in blog ucrainos e in sa retza sotziale<ref>[http://uapress.info/ru/news/show/55012 «Интер», как и все каналы, боится потерять аудиторию, — Береза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150107060436/http://uapress.info/ru/news/show/55012 |date=2015-01-07 }} {{ru icon}}. Пресса Украины. 01.01.2015</ref><ref>[http://tsn.ua/ukrayina/u-socmerezhah-povstali-proti-intera-za-koncert-zirok-yaki-pidtrimali-agresiyu-rf-400626.html У соцмережах повстали проти «Інтера» за концерт зірок, які підтримали агресію РФ] {{uk icon}}. ТСН. [[1+1 (channel)|1+1]]. 01.01.2015</ref><ref>[http://obozrevatel.com/crime/93084-interbojkot--sotsseti-vzorvalis-iz-za-rossijskih-pesen-i-plyasok-na-intere.htm #ИнтерБойкот. Соцсети взорвались из-за «российских песен и плясок» на «Интере»] {{ru icon}}. Obozrevatel. 01.01.2015</ref>. In su primu de bennarzu, unu muntone de uffitziales ucrainos politicos e operadores culturales aìan reazidu<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26772803.html «Подробности» на «Інтері» про новорічний концерт» каналу: це «російський шабаш»] {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 01.01.2015</ref><ref>[http://obozrevatel.com/politics/08693-natssovet-zajmetsya-prorossijskim-novyim-godom-na-intere.htm Нацсовет по телевидению займется «пророссийским» Новым годом на «Интере»] {{ru icon}}. Obozrevatel. 01.01.2015</ref><ref>[http://delo.ua/ukraine/jurij-stec-ne-budet-lishat-inter-licenzii-287306/?supdated_new=1420143705 Юрий Стець не будет лишать «Интер» лицензии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150101223701/http://delo.ua/ukraine/jurij-stec-ne-budet-lishat-inter-licenzii-287306/?supdated_new=1420143705 |date=2015-01-01 }} {{ru icon}}. Delo. 01.01.2015</ref>. Su canale "1+1" lu aìan criticadu peri pro fagher essire unu programma in ue Oleg Gazmanov fit partetzipande<ref>[http://www.theinsider.ua/politics/54a6ae4acc245/ Нацрада обіцяє зайнятися не тільки «Інтером», але і 1+1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150103205236/http://www.theinsider.ua/politics/54a6ae4acc245/ |date=2015-01-03 }} {{uk icon}}. Insider. 02.01.2014</ref>.
In su 27 de bennarzu de su 2015, attivistas "Vidsich" aìan fattu sa manifestada "Sa TV est prena de bambaghe - a su Cunsizu Natzionale no nde li affutit nudda!", a curtzu de su Cunsizu natzionale pro sa Televisione e Trasmittida Radio. Sa zente aìat cobertu su palattu cun bambaghe, e faghende lamenta a su Cunsizu. Sos attivistas naraìan chi non lis piaghìat pro nudda comente si fit cumportande su capu de s'istitutzione Yuriy Artemenko, sa deputada Olga Gerasimyuk e s'operadu de su Cunsizu Natzionale in generale. Custu fit ca non si aìat galu fattu nudda contra "Inter" e atteros canales chi non respettaìan sa leze, chi bolet a fagher essire a su mancu su 50% programmas ucrainos<ref>[http://24tv.ua/news/showNews.do?pid_natsradoyu_aktivisti_protestuyut_proti_teleproduktiv_z_rosiyi&objectId=536518 Під Нацрадою активісти протестують проти телепродуктів з Росії] {{uk icon}}. 24 Channel. 27.01.2015</ref><ref>[http://uazmi.org/article/3778383604205616 Під Нацрадою активісти протестують проти телепродуктів з Росії] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214013107/http://uazmi.org/article/3778383604205616 |date=2015-02-14 }} {{uk icon}}. UZNAMI. 27.01.2015</ref><ref>[http://spilno.tv/uk/%D0%91%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8/%C2%AB%D0%97_%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B2_%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B5_%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0_%E2%80%93_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D1%8E%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B8!%C2%BB:1406 «З екранів лізе вата – Нацраді наплювати!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150214013606/http://spilno.tv/uk/%D0%91%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8/%C2%AB%D0%97_%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B2_%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B5_%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0_%E2%80%93_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D1%8E%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B8!%C2%BB:1406 |date=2015-02-14 }} {{uk icon}}. Spilno.TV. 27.01.2015</ref>. A pustis, su Cunsizu Natzionale los aìat pigadu in cunsideru in sa cunferentzia de su 12 de frearzu.<ref>[http://www.telekritika.ua/pravo/2015-01-30/103155 Нацрада проаналізує дотримання мовниками квоти національного продукту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150201063613/http://www.telekritika.ua/pravo/2015-01-30/103155 |date=2015-02-01 }} {{uk icon}}. Telekrytyka. 30.01.2015</ref>
In su 2 de Martzu, sos attivistas de "Vidsich" e atteros aìan fattu un'attera manifestada nada "In su mentras chi su gubernu istentat, sambene ucrainu si isparghet!" a chirriu de Verkhovna Rada. Aìan pedidu a su presidente de su parlamentu Volodymyr Groysman de ratificare sa leze #1317 "a pizu de cambiu de leze ucraina pro s'amparu de s'ispatziu informativu televisivu e radiofonicu ucrainu", chi dìat ponner unu frenu a sos produttos russsos in sa TV ucraina. Sa leze la aìan firmada in su 5 de su mese coladu, ma non galu ratificada. Sos attivistas aìan publicadu sa petitzione a su presidente de Verkhovna Rada, chi aìan poi firmadu paritzos assotzios ucrainos<ref>[http://zaxid.net/news/showNews.do?aktivisti_zaklikali_golovu_vr_pidpisati_zakonoproekt_pro_zaboronu_rosiyskogo_kino&objectId=1342707 Активісти закликали голову ВР підписати законопроект про заборону російського кіно] {{uk icon}}. zaxid.net. 02.03.2015</ref><ref>[https://www.facebook.com/norukino/posts/613343768795877] {{uk icon}}. Boycott Russian Films. 02.03.2015</ref><ref>[https://www.facebook.com/events/795304040545039] {{uk icon}}. [[Vidsich]]. 26.01.2015</ref><ref>[http://internews.ua/2015/03/ban-of-russian-propaganda/ Невідкладно підписати закон про заборону російської телепропаганди] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402132408/http://internews.ua/2015/03/ban-of-russian-propaganda/ |date=2015-04-02 }} {{uk icon}}. Internews Ukraine</ref>.
In su mese de Martzu, sa banda musicale rock ucraina "Kozak System" aìat fattu essire unu bideu musicale nadu ''Нахуй маніфест'', in ue sos cantadores aìan espricadu su pensamentu issoro a pizu de s'occupatzione russa e ispinghidu a boicottare sas cosas issoro. In sa cantone, bi at paraulas malas contra s'ispettadore mediu e metzanu de Ucraina e Russia; contra tzertos operadores culturales russos famados pro sos pensamentos anti-ucrainos issoro; contra calicunu film sovieticu, etz. In su bideu, aìan impreadu su simbulu de sa campagna "Non compores mercantzia russa!"<ref>[http://galinfo.com.ua/news/187625.html Йдіть ви нах*р, ми вас не знаєм - Kozak System випустили антиросійський маніфест] {{uk icon}}. galinfo. 11.03.2015</ref>
.
In su 17 de Martzu, in Kiev sos attivistas aìan apparitzadu un'attu teatrale a curtzu de Verkhovna Rada, pedinde a Volodymyr Groysman de firmare su prozetu de leze #1317. Nanchi non respettaìat sa leze. In sa manifestada, sa zente si fit bestida galu un'attera borta comente non-mortos<ref>[http://www.radiosvoboda.org/media/video/26905764.html «Зомбі» захищали російські серіали під Верховною Радою] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150318093920/http://www.radiosvoboda.org/media/video/26905764.html |date=2015-03-18 }} {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 17.03.2015</ref><ref>[http://24tv.ua/news/showNews.do?pid_radoyu_zibravsya_piket_zombi&objectId=555342 Під Радою зібрався пікет «зомбі»] {{uk icon}}. 24. 17.03.2015</ref><ref>[http://galinfo.com.ua/news/188198.html Зомбі подякували Гройсману за блокування закону про заборону російських серіалів] {{uk icon}}. galinfo. 17.03.2015</ref>. Sa die a pustis, sos de su parlamentu no aìan amparadu s'isseberu a refudare custu prozetu; e tando, Groysman si fit postu a la firmare issu puru<ref>[http://tyzhden.ua/News/132213 Депутати відмовилися скасувати заборону на трансляцію російських серіалів] {{uk icon}}. [[The Ukrainian Week]]. 18.03.2015</ref><ref name="RL_18.03.2015">[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26908299.html Гройсман повідомляє, що підписав закон «про заборону російських серіалів»] {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 18.03.2015</ref>.
==Averiguadura==
===Cuntènnidu===
Sa prima chida de su mese de Cabidanne de su 2014, sos attivistas an abberguadu chi, in sa televisione ucraina, sos 10 canales prus mannos ("Ukrayina", "ICTV", "NTN", "Novyi Kanal", "Inter", "STB", "2+2", "TET", "K1", "1+1") aìan publicadu in cussas dies 71 film o serias tv russas. E tando, sos attivistas an nadu chi su "tzinema" russu est su mere de sa televisione ucraina<ref name="espreso_09.09.2014">[http://espreso.tv/news/2014/09/09/rosiyske_kino_vse_sche_dominuye_na_ukrayinskomu_teleprostori Російське кіно все ще домінує на українському телепросторі] {{uk icon}}. [[Espreso TV]]. 09.09.2014</ref>. Sigundu a issos, su chi bi aìat de bìder fit de calidade lezza abberu e a s'ispissu tenìat propaganda russa<ref name="Zaxid.net_1"/><ref name="ICTV_27.08.2014"/>.
In sa segunda chida, sos attivistas aìan torradu a bìder itte faghìan essire sos 10 canales ucrainos prus mannos. A bisu issoro, sa televisione russa tenet prus de sa meidade de su tempus. Sa TV faghet bìder cosa russa assumancu 1/6 de sa die. In media, unu canale nde faghet essire prus de 7 oras e mesu<ref>[http://tvoemisto.tv/news/ukrainskyy_kanal_pokazuie_v_den_75_godyn_rosiyskyh_peredach_66291.html Українські канали показують у день по 7,5 годин російських передач] {{uk icon}}. Tvoye misto. 23.09.2014</ref>.
In su 27 de Cabidanne, sos attivistas aìan galu torradu a fagher sa solita cosa. Custa borta, su cuntènnidu russu fit a su 40%. Sos attivistas aìan abberguadu chi, a distantzia de s'attera averiguadura, su volùmene de cosa russa in sa TV ucraina fit prus artu. Su canale chi nde faghet bìder de prus est "Ukrayina", chi est a s'87%. A costazu de custu bi sun "NTN" (71%), "Inter" (67%), "ICTV" (43%), "2+2" (42%). Parte manna de custas serias est de militares russos "eroicos" e de politzia segreta russa<ref>[http://espreso.tv/news/2014/09/30/sytuaciya_z_kilkistyu_rosiyskoho_kontentu_na_ukrayinskykh_ekranakh_pohirshylasya____doslidzhennya Кількість російського контенту на українських екранах збільшується, — дослідження] {{uk icon}}. [[Espreso TV]]. 30.09.2014</ref><ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26675283.html Кого заборонять для показу після Пореченкова?] {{uk icon}}. Marichka Naboka. [[Radio Liberty]]. 05.11.2014</ref>.
Dae su 27 de Santu Gaine a su 2 de Sant'Andrìa de su 2014, sos attivistas fin cumpartos ind unu programma de top-ten chi faghìat bìder sos canales chi faghen essire prus film russos<ref>[http://galinfo.com.ua/news/176368.html Ідеологічна диверсія проти України триває - близько 70 російських фільмів і серіалів на тиждень] {{uk icon}}. Galinfo. 10.11.2014</ref>.
Dae s'unu a su sete de Nadale, sos attivistas fin torrados a pompiare itte faghian essire sos canales ucrainos. Su resurtu fit chi su cuntennidu russu fit galu in aumentu. Sos prus famados fin "Ukrayina", chi nde at fattu bessire puru dae 12:45 a 15:15, su canale "Inter", dae 11:15 a 13:15, e "NTN", chi si ponet a publicare cosa russa dòighi oras a die.<ref>[http://galinfo.com.ua/news/180059.html Обсяги російського контенту на українському ТБ зростають попри війну, — «Відсіч»] {{uk icon}}. Galinfo. 19.11.2014</ref>
In sa cherta de su 5-11 de Nadale, sos attivistas an fattu bider chi sos canales "Ukrayina" e "Inter" non respettan sa leze, chi bolet a fagher essire assumancu su 50% de cosa fatta in Ucraina (artigulu 9 de sa leze ucraina a pizu de televisione e radio). In ie, de produttos ucrainos bi nde at a su 16% in su primu, a su 17% in su segundu<ref>[https://www.facebook.com/norukino/photos/a.519873911476197.1073741828.519503281513260/589023627894558/?type=1] {{uk icon}}. Бойкот російського кіно. 12.01.2015</ref><ref>[http://galinfo.com.ua/news/181709.html Телеканали «Україна» та «Інтер» порушують закон, - Громадянський рух Відсіч] {{uk icon}}. Galinfo. 12.01.2015</ref>.
===Limba===
In su primu de Santu Gaine de su 2014, sos attivistas, basèndesi in subra de sos datos chi aìan regollidu, an ammustradu istatisticas a pizu de cale limba sos canales ucrainos imprèen de prus. Sigundu a custos, su cuntènnidu in limba ucraina est petzi de su 29%, cussu in russu ebbìa de su 39.3%, cussu de russu-ucrainu cun sutatìtulos de su 23.5%, cussu bilìmbe (ucrainu e russu) de su 8.2%<ref>[https://www.facebook.com/norukino/photos/a.519873911476197.1073741828.519503281513260/537712279692360/?type=1] {{uk icon}}. Boycott Russian Films. 01.10.2014</ref>.
===Chirca sotziologica===
In su mese de Nadale de su 2014, "Telekrytyka" aìat publicadu una chirca sotziologica, fatta impare a s'Istitutu de Sotziologia Internatzionale de Kyiv. Sigundu a custa, su 60,9% de sa zente ucraina no aìat bidu de pag'ora serias televisivas russas. Sos chircadores marcan chi sos ucrainos bolen a affortigare sa politiga informativa. Sun prontos a amparare paritzos passos, chi lu dìat fagher, a cumintzare dae pònner unu frenu a sa TV russa. Ma bi at zente meda puru chi bolet a bìder cosa russa, in tottu sas regiones, de tottus sas edades e de cada casta e libellu de imparu<ref>[http://www.telekritika.ua/kontekst/2014-12-24/101919 ГО «Телекритика» презентувала дослідження «Російська пропаганда-2014: тенденції, підсумки, вплив на українське суспільство»] {{uk icon}}. Telekrytyka. 24.12.2014</ref>.
==Reatziones==
===Artistas, espertos e pùblicu===
*In su mese de Cabidanne de su 2014, su iscritore Oksana Zabuzhko at faeddadu de su muntone de programmas russos in sa televisione ucraina: "...sa situatzione est ischitzofrènica: a un'ala bi at sàmben ispàrghidu, sa zente morindesìnche, chi faedden russu o ucrainu o ambos, non faghet diferentzia, cussos chi si naran ucrainos si nche sun morinde. E a su matessi tempus, petzi in sa prima chida de Cabidanne, 10 canales ucrainos an ammustradu 71 serias televisivas russas, cumpresu "Likvidatsiya" (''Ликвидация''), in ue sos ufitziales de segurantzia bochin a "banderivetses".<ref>[http://vsiknygy.net.ua/neformat/38327/ Оксана Забужко: «Ця вiйна почалася не вчора»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141010091400/http://vsiknygy.net.ua/neformat/38327/ |date=2014-10-10 }} {{uk icon}}. Druh chytacha. 05.10.2014</ref><ref>[http://cultprostir.com.ua/uk/post/oksana-zabuzhko-cya-viyna-pochalasya-ne-vchora Оксана Забужко: «Ця війна почалася не вчора»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141102094638/http://cultprostir.com.ua/uk/post/oksana-zabuzhko-cya-viyna-pochalasya-ne-vchora |date=2014-11-02 }} {{uk icon}}. Anastasiya Gerasimova. Сultprostir. 01.10.2014</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=oCznx1cYJUg&index=6&list=PL0Ny-Fs4Wa7hCz76oExw06qj2V69lNvh1 Культуркины посиделки. Вып. 5: Культура и информационная война] (video) {{uk icon}}. betv. 17.09.2014</ref>
*In su 3 de Santu Gaine de su 2014, su iscritore ucrainu Andriy Kokotyukha at nadu chi su bascarràmine russu de "pulitziotos", "NKVD" e "fortzas ispetziales" sighin a istare in sa televisione ucraina ca "non tenen atteru chi podat esser in logu de custos".<ref>[http://www.telekritika.ua/rinok/2014-10-03/98813 Сміх і сльози — поганий вибір вітчизняного кінотелевиробника] {{uk icon}}. Andriy Kokotyukha. Telekrytyka. 03.10.2014</ref>
*In su mese de Santu Gaine de su 2014, su cumandante 'e su battallione de boluntèris Yuriy Bereza ("Dnipro-1"), Semen Semenchenko ("Donbass") and Andriy Teteruk ("Myrotvorets") at iscritu una lìtera aberta a sa presidente ucraina Petro Poroshenko pro firmare sa "trasmìtida de propaganda russa in sos mass media, cumpresas serias, film, ispàssiu, in ue s'inimigu si pintat comente idealitzadu".<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26643566.html Комбати просять президента заборонити на українському ТБ російські серіали, що «ідеалізують ворога»] {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 18.10.2014</ref>
*In su mese de Santu Gaine de su 2014, s'analista politicu ucrainu Volodymyr Fesenko at nadu chi a iscantzellare sos programmas russos est a fagher unu passu perigulosu. S'espertu credet chi sìat pagu appropriadu fagher essire serias de paracadutistas russos, ma narat chi non si podat fagher sos estremistas: "No amparo su boicottamentu. Est una cosa in ue est làdinu chi sa gherra informativa si faghet pigande un'attera pìnniga. Sun faghende una propaganda aggressiva, e ja lu cumprendo, pro como, a iscantzellare cussos canales chi faghen custa gherra informativa. Pro cantu pertocat sas serias televisivas, semus andande tropu atesu. S'atteru passu dìat a esser cussu de boicottare tottus sos produttos russoss. E, chi nos piagat o nono, meidad'e sa populatzione o sun russos, o familias chi tenen unu calchi ligàmine, etnicu o culturale, cun sa traditzione russa. Bolìmus a nche los bogare a issos puru? Non mi pare meda justu."<ref>[http://m.gordonua.com/news/politics/Fesenko-Zapreshchat-nado-to-chto-prinosit-pryamoy-vred-gde-est-pryamaya-propaganda-A-serialy-ostavit-v-pokoe-47395.html Фесенко: Запрещать надо то, что приносит прямой вред, где есть прямая пропаганда. А сериалы оставить в покое] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101234427/http://m.gordonua.com/news/politics/Fesenko-Zapreshchat-nado-to-chto-prinosit-pryamoy-vred-gde-est-pryamaya-propaganda-A-serialy-ostavit-v-pokoe-47395.html |date=2014-11-01 }} {{ru icon}}. Gordon. 21.10.2014</ref>
*Su dirigidore de film Igor Savychenko, fundadore de "Директорія кіно", in su mese de Nadale de su 2014 at nadu chi su gubernu, si bolet a nde bogare produttos russos, depet mandare un'attera cosa. Imbetzes, at nadu, s'istadu dat semper prus pagu dinare a sa produida de film. "Cando s'istadu proibit calicuna cosa, ja lu ischit chi si nch'est imbolande parte manna de su mercadu, faghet falare a giossu s'industria intrea. Nos depes torrare calchi cosa. Dà nos su dinare pro finantziare s'industria, de custa manera non dìamus andare in disterru e sighire a traballare inoghe. Fintzas a su 2012, amus campadu de film e serias televisivas russas. Dae su 2013, cando an fundadu s'agentzia de finantziamentu "Derzhkino", amus cumintzadu a fagher essire roba nostra fatta in logu. Como s'echilibriu est tottu bulluzadu."<ref>[http://www.telekritika.ua/rinok/2014-12-19/101756 Українські телеканали витрачають на російський контент $ 65 млн на рік, за ці кошти краще знімати українські фільми – Савиченко] {{uk icon}}. Telekrytyka. 19.12.2014</ref>
===Polìtiga===
====Parlamentu====
In su 20 de Santu Gaine de su 2014, su deputadu Mykola Tomenko at postu cara a sa Verkhovna Rada de Ucraina su progetu de leze #5036<ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=52126 Проект Закону про внесення змін до Закону України «Про телебачення і радіомовлення» щодо захисту інтересів держави] {{uk icon}}. [[Verkhovna Rada of Ukraine]]. 05.09.2014</ref> a pizu de "Televisione e Radio". Su documentu cherìat bogare cussos traballos audio-visivos in ue sos personazos printzipales sun ufitziales, fortzas armadas, servitzios militares de sa Federatzione Russa e/o Unione Sovietica e/o Imperju Russu, e cussos chi "laudan sos imbasores de s'Ucraina"<ref name="МінКульт_20.10.2014">[http://mincult.kmu.gov.ua/mincult/uk/publish/article/373877 Євген Нищук: «Ми будемо ставити питання щодо заборони на законодавчому рівні російської пропаганди в українському медіа-просторі і до нової Верховної Ради України»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141119094620/http://mincult.kmu.gov.ua/mincult/uk/publish/article/373877 |date=2014-11-19 }} {{uk icon}}. [[Ministry of Culture (Ukraine)|Ministry of Culture of Ukraine]]. 20.10.2014</ref>. Comùncas, su progetu no at tennidu bastante numeros pro passare<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=1hvXd_StvfY&list=UUkyrSWEcjZKpIwMxiPfOcgg Останнє засідання ВР 7-го скликання - як це було] (video) {{uk icon}}. [[5 Kanal (Ukraine)|5 Kanal]]. 20.10.2014</ref>.
In su 9 de Nadale de su 2014, in su Parlmentu Ucrainu, sos parlamentares Mykola Knyazhytsky e Vadim Denisenko an fattu unu progetu de leze chi nde currezìat calicuna a pizu de sa Televisione e Radio de Ucraina (#1317). Su documentu proponìat de acontzare sa leze a pizu de Tzinematografìa, e pruschetottu azùngher s'artigulu 15-1 "Isparghimentu e Trasmìtida de film, chi popularitzan s'immagine de sos ocupadores e sos balores de subcultura criminale". Sigundu a s'artigulu, est proibida calesisiat trasmitida in Ucraina de calesisiat traballu audio-visivu chi tenet propaganda a favore de agentzias, fortzas armadas e atteras trumas militares de s'ocupadore<ref>[http://www.unian.ua/politics/1020023-v-ukrajini-proponuyut-zaboroniti-filmi-i-programi-yaki-propaguyut-viyskovih-ta-silovikiv-okupanta.html В Україні пропонують заборонити фільми і програми, які пропагують військових та силовиків окупанта] {{uk icon}}. [[UNIAN]]. 10.12.2014</ref><ref>[http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=52781 Проект Закону про внесення змін до деяких законів України щодо захисту інформаційного телерадіопростору України] {{uk icon}}. [[Verkhovna Rada of Ukraine]]. 09.12.2014</ref>. In su 13 de bennarzu de su 2015, su Parlamentu ucrainu at atzettadu sa leze cun 240 botos a prima leghida<ref>[http://ukr.lb.ua/news/2015/01/13/291943_rada_pershomu_chitanni_uhvalila_zakon.html Рада в першому читанні ухвалила закон про заборону пропагандистських російських фільмів] {{uk icon}}. Livyi bereh. 13.01.2015</ref>.
A pustis sun cumpartos sos progetos de leze de Andriy Levus<ref>[http://m.gordonua.com/news/localnews/Nardep-Levus-trebuet-proverit-pokupku-akciy-telekanala-Inter-u-rossiyskogo-Pervogo-kanala-64842.html Нардеп Левус требует проверить покупку акций телеканала "Интер" у российского «Первого канала»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150205230312/http://m.gordonua.com/news/localnews/Nardep-Levus-trebuet-proverit-pokupku-akciy-telekanala-Inter-u-rossiyskogo-Pervogo-kanala-64842.html |date=2015-02-05 }} {{ru icon}}. Gordon. 05.02.2015</ref> and Viktoria Siumar. In su 5 de Frearzu, a sa segunda leghida su parlamentu at atzettadu su progetu de leze #1317 chi aìan postu Mykola Knyazhytsky e Vadim Denisenko, cun 259 botos. Fintzas s'emendamentu de su Partidu Radicale an atzettadu, chi bolìat a nde bogare tottu cussos film e serias TV russas fattas a pustis de su 1991<ref>[http://www.pravda.com.ua/news/2015/02/5/7057631/ Рада заборонила трансляцію фільмів, знятих у Російській Федерації] {{uk icon}}. [[Ukrayinska Pravda]]. 05.02.2015</ref>.
====Agentzìa de istadu pro su tzinema ucrainu====
In su mese de Santu Gaine de su 2014, s'Agentzia de istadu pro su tzinema ucrainu ("Derzhkino") at proibidu a fagher essire serias TV chi faghen bìder servitzios de segurantzia russos. Sigundu a su presidente de s'agentzia, Pylyp Illyenko, s'isseberu lu an fattu pro more de su chi fit sutzedinde de pag'ora in Ucraina e ca "non dìat a esser umanu a mustrare film russos, chi sun tottu propaganda, comente sa magnificadura de sas istrutturas de podere in sa TV ucraina"<ref>[http://www.hromadske.tv/culture/v-ukrayini-ne-vikhoditimut-sim-rosiiskikh-filmiv--/ В Україні не виходитимуть сім російських фільмів — Держкіно] {{uk icon}}. [[Hromadske.TV]]. 22.10.2014</ref>. Prus a pustis, cun s'iscandalu e sas protestas chi sun sighidas,<ref>[http://espreso.tv/news/2014/10/31/ukrayinski_aktyvisty_vymahayut_zaboronyty_filmy_ta_serialy_z_porechenkovym Українські активісти вимагають заборонити фільми та серіали з Пореченковим] {{uk icon}}. [[Espreso TV]]. 31.10.2014</ref>, su dipartimentu at proibidu fintzas film cun Mikhail Porechenkov<ref>[http://ukrainiancrisis.net/news/5165 Movies with Porechenkov banned. Channels are asked to sift RF products] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223121342/http://ukrainiancrisis.net/news/5165 |date=2014-12-23 }}. Ukrainian Crisis. 04.11.2014</ref><ref>[http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkino_taky_zaboronylo_filmy_z_porechenkovym Держкіно таки заборонило фільми з Пореченковим] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103015140/http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkino_taky_zaboronylo_filmy_z_porechenkovym |date=2014-11-03 }} {{uk icon}}. [[ТВі]]. 31.10.2014</ref>, e at nadu a sos chi traballan cun sa televisione sos media a nde bogare peri a Joseph Kobzon, Ivan Okhlobystin, Mikhail Zadornov, e a atteros artistas russos chi an nadu cosas anti-ucrainas<ref>[http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkomteleradio_zaklykaye_oholosyty_boykot_kobzonu_okhlobystinu_zadornovu_ta_in Держкомтелерадіо закликає оголосити бойкот Кобзону, Охлобистіну, Задорнову та ін.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141103015144/http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkomteleradio_zaklykaye_oholosyty_boykot_kobzonu_okhlobystinu_zadornovu_ta_in |date=2014-11-03 }} {{uk icon}}. [[ТВі]]. 31.10.2014</ref><ref>[http://24tv.ua/home/showSingleNews.do?chem_zamenyat_zapreshhennie_rossiyskie_seriali&objectId=507589&lang=ru Чем заменят запрещенные российские сериалы?] {{ru icon}}. TV channel "24". 10.11.2014</ref>. In su 9 de Nadale, "Derzhkino" nche at bogadu 71 film e serias TV russas chi tenìan s'atore Ivan Okhlobystin<ref>[http://en.molbuk.ua/ukraine/83010-v-ukrayini-zaboronyly-filmy-ta-serialy-u-yakykh-zigrav-okhlobystin.html In Ukraine banned movies and series which played Okhlobystin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223121133/http://en.molbuk.ua/ukraine/83010-v-ukrayini-zaboronyly-filmy-ta-serialy-u-yakykh-zigrav-okhlobystin.html |date=2014-12-23 }}. Molodyi Bukovynets. 09.12.2014</ref><ref>[http://tsn.ua/ukrayina/v-ukrayini-zaboronyat-vsi-filmi-zi-skandalnim-ohlobistinim-395683.html В Україні заборонять всі фільми зі скандальним Охлобистіним] {{uk icon}}. ТСН. [[1+1 (channel)|1+1]]. 04.12.2014</ref> In December, "Derzhkino" also promised support for those channels boycotting Russian content<ref>[http://www.ukrinform.ua/ukr/news/dergkino_obitsyae__pidtrimku_kanalam_yaki_vidmovlyayutsya_vid_rosiyskogo_kontentu_2003461 Держкіно обіцяє підтримку каналам, які відмовляються від російського контенту] {{Webarchive|url=https://archive.today/20141220185438/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/dergkino_obitsyae__pidtrimku_kanalam_yaki_vidmovlyayutsya_vid_rosiyskogo_kontentu_2003461 |date=2014-12-20 }} {{uk icon}}. [[Ukrinform]]. 19.12.2014</ref>. In Nadale, "Derzhkino" at nadu chi bolet amparare sos canales chi faghen su boicottamentu e, in prus, at proibidu atteros 4 film russos<ref>[http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/318/derzhkino_vidmovilo_u_vidachi_prokatnih_posvidchen_shche_chotirom_rosiyskim_filmam.html Держкіно відмовило у видачі прокатних посвідчень ще чотирьом російським фільмам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225053330/http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/318/derzhkino_vidmovilo_u_vidachi_prokatnih_posvidchen_shche_chotirom_rosiyskim_filmam.html |date=2014-12-25 }} {{uk icon}}. The State Agency of Ukraine for Cinema. 22.12.2014</ref>. In su 5 de Frearzu de su 2015, "Derzhkino" nde at bogadu atteros 20 film e serias TV russas<ref>[http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/326/derzhkino_zaboronyaie_shche_ryad_rosiyskih_filmiv_i_serialiv.html Держкіно забороняє ще ряд російських фільмів і серіалів] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150207043329/http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/326/derzhkino_zaboronyaie_shche_ryad_rosiyskih_filmiv_i_serialiv.html |date=2015-02-07 }} {{uk icon}}. Derzhkino. 05.02.2015</ref>.
====Cunsìzu natzionale de Radio e Televisione====
Sa persone a cabu de su Cunsizu Natzionale de Radio e Televisione, Yuriy Artemenko, a pustis de manifestadas e protestas publicas, at nadu chi dìat a esser una cosa pretzìsa pro sos canales etottu a nde bogare film e serias TV cun Porechenkov and Okhlobystin. "Fortzis sa situatzione, bogande a fora film cun zente comente Porechenkov and Okhlobystin, at a ispìngher sos canales a nde essire cun atteras propustas, cun politigas chi tànghen non tottus sas serias TV russas, ma petzi cussas chi faghen prus pagu ispantu"<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26737740.html Нацрада: канали ризикують втратити ліцензію за трансляцію фільмів з Охлобистіним] {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 11.12.2014</ref>. In su mese de Nadale de su 2014, su primu deputadu de su Cunsizu Olha Herasymyuk at andu chi tzertos film russos faghen a trastu de propaganda, pro custu si depen iscantzellare. Sigundu a issu, sos canales ucrainos bolen a comporare prus pagu serias TV russas cunforma s'annu coladu, ma a dontzi modu sa compora at a esser manna<ref>[http://www.radiosvoboda.org/content/article/26756711.html Телеканали не збираються відмовлятися від російських серіалів — Герасим'юк] {{uk icon}}. [[Radio Liberty]]. 22.12.2014</ref>.
==Resultados==
'' '''Bae puru a bidere''' : [[Non compores mercantzia russa!#Resurtaos|Resultados de "non compores mercantzia russa!"]].''
==Nòmine==
Sos attivistas an dadu a custa campagna sotziale su nòmine de "boicotta film russos" (''Бойкот російського кіно''), bidu chi dae su cumintzu fit custa sa pagina ufitziale de facebook. A pustis, su nòmine est bènnidu populare in sos mass media, ma perdet sentidu in limbas comente su [[limba sarda|sardu]], in ue "film" cheret nàrrer "pellicula longa de tzinema" ebbìa: in ucrainu, difattis, ''кіно'' (film) narat tottu, cumprendende film, serias tv e gai sighende.
==Referèntzias==
<references />
==Atteras fontes==
* [http://forbes.ua/ua/business/1370808-rosijski-seriali-ekonomichna-zbroya-upovilnenoyi-diyi Російські серіали: економічна зброя уповільненої дії] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150516050205/http://forbes.ua/ua/business/1370808-rosijski-seriali-ekonomichna-zbroya-upovilnenoyi-diyi |date=2015-05-16 }} (Ucrainu). [[Forbes]]. 13.05.2014.
* [http://www.day.kiev.ua/uk/article/media/potribna-teledekolonizaciya Потрібна теледеколонізація!] (Ucrainu). Serhiy Hrabovskyi [[Den (newspaper)|Den]]. 24.10.2014.
* [http://www.umoloda.kiev.ua/number/2554/211/90210/ Переможений російський «Спецназ»] (Ucrainu). Valentyna Samchenko. [[Ukrayina Moloda]]. # 162, 31.10.2014.
* [http://porogy.zp.ua/2014/11/patr%D1%96oti-ogolosili-boykot-ros%D1%96yskomovnomu-telev%D1%96z%D1%96ynomu-kontentu/ Патріоти оголосили бойкот російськомовному ТВ-контенту] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218134035/http://porogy.zp.ua/2014/11/patr%D1%96oti-ogolosili-boykot-ros%D1%96yskomovnomu-telev%D1%96z%D1%96ynomu-kontentu/ |date=2014-12-18 }} (Ucrainu). Artem Kurikhin. Porohy. 25.11.2014.
== Aggantzos de fora ==
* [https://www.facebook.com/norukino Бойкот російського кіно] (ucrainu). Pazina uffitziale de sa campagna in [[Facebook]].
* [https://vk.com/norukino Бойкот російського кіно] (ucrainu). Pazina uffitziale de sa campagna in [[vk.com]].
4bfpknfgj93uc8weekny8g1rwz13qbt
Litru
0
19486
190466
178363
2026-07-30T02:24:21Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190466
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|LSC}}
[[File:Messbecher.png|thumb|Un'istèrgiu cun indicatziones de su volùmene de lìcuidu cuntentu, finas a 1 litru.]]
[[File:1000_ml_Erlenmeyer_flask.svg|thumb|Proveta de laboratòriu chi mesura finas a unu litru.]]
Su '''litru''' de sìmbulu '''l''' o '''L''', lìtera ''ella'' in minoreddedda o in majùscula, est dae su [[1964]] unu nùmene ispetziale pro su '''decìmetru cùbicu''' ('''dm³''') segundu detzisione pigada a sa de 12 [[Cunferèntzia Generale de Pesos e Mesuras]]<ref name="12CGPM">{{Tzita web|url=https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=12&RES=6|tìtulu=Résolution 6 de la 12e CGPM (1964)|limba=fr|atzessu=2020-03-21|dataarchìviu=2020-01-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200110115305/https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=12&RES=6|deadurl=yes}} abolende sa definitzione de su litru, istabilende chi su litru est unu nùmene ispetziale pro su detzìmetru cùbicu e racumandende de no impreare custa unidade in mesuras de pretzisione.</ref> (CGPM). S'unidade de volùmene de su [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|Sistema Internatzionale de Unidades]] (SI) est su [[metru cùbicu]] (m³), su litru agualat a unu millèsimu de [[metru cùbicu]]. Su sìmbulu '''L''' est istadu adotadu in su [[1979]] a sa de 16 Cunferèntzia Generale de Pesos e Mesuras e est racumandadu pro evitare confusiones cun su nùmeru 1.
Cun totu chi no est un'unidade de medida de su Sistema Internatzionale, su SI nd'atzetat s'impreu cun totu chi racumandat s'impreu de sas unidades de su SI, e est un'unidade usada meda in sa vida fitiana ma non si racumandat s'impreu suo in su campu de [[Iscièntzia|sièntzia]].<ref name="BIPM2006">
{{Tzita web|url=http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf|tìtulu=The International System of Units|curadore=Ufìtziu Internatzionale de Pesos e Mèdidas, 2006|limba=fr}} Sas "dies" e sas "oras" sunt esempros de àteras unidades non de su SI chi sunt atzetadas dae su SI.
</ref>
De custa manera, mancari non si racumandet s'impreu de su litru nen apartèngiat a su SI, si podet impreare paris cun unidades de su SI, gosi comente si faghet in s'atualidade cun unidades comente s'ora o sa die.<ref>{{Tzita web|url=http://www.bipm.fr/utils/common/pdf/si_brochure_8_en.pdf|tìtulu=«Days» and «hours» are examples of other non-SI units that SI accepts.|curadore=Bureau International des Poids et Mesures|limba=fr}}
</ref>
S'etimologia de s'unidade derivat dae un'unidade antiga de volùmene frantzesa, su ''litron'', a traessu de s'unidade Medievale ''litra'' (in [[Limba latina|latinu]]). Custu ùrtimu nùmene benit a su matessi tempus de un'unidade [[Limba grega|grega]] de tzirca 16 untzas. Su sistema mètricu frantzesu at pigadu su litru comente a unidade fundamentale, in sa creatzione de unu sistema pròpiu de mesuras.<ref name="Schwarzman">
{{Tzita libru|nùmene=Steven|sambenadu=Schwartzman|curadore=MAA|tìtulu=The words of mathematics: an etymological dictionary of mathematical terms used in English|annu=1994|limba=en|p=128|ISBN=0883855119}}
</ref>
== Istòria ==
[[File:Guillaume_1920.jpg|thumb|Charles Édouard Guillaume, fìsicu chi at dadu resurtados subra su volùmene de su litru segundu sa definitzione fundada supra s'abba. Est istadu su diretore de s'Ufìtziu Internatzionale de Pesos e Mesuras dae [[1915]].]]
S'orìgine de su litru s'agatat in s'unificatzione de mesuras fata durante sa [[Rivolutzione frantzesa|Rivolutzione Frantzesa]] pro s'Assemblea Costituente de su 1791 pro fàghere fronte a sa diversidade de mesuras chi tando b'aiat. Su litru aparesset sa prima bia comente a mesura de sa capatzidade a sa lege de su ''18 germinal de s'annu 3''<ref name="decret">
{{Tzita web|url=http://smdsi.quartier-rural.org/histoire/18germ_3.htm|tìtulu=Décret relatif aux poids et aux mesures|data=1795-04-07|limba=fr}}</ref> (7 de abrile de su [[1795]]) definidu in funtzione de su metru, su litru est istadu definidu comente “sa mesura de volùmene, tantu pro lìcuidos comente pro sòlidos, de unu cubu cun una chighirista eguale a una dècima parte de unu [[Metre|metru”]].<ref name="Litre">Su testu originale fiat: ''Litre, la mesure de capacité, tant pour les liquides que pour les matières sèches, dont la contenance sera celle du cube de la dixièrne partie du mètre.''</ref>
In su [[1879]] su [[Comitadu Internatzionale de Pesos e Mesuras]] at adotadu su litru, e s'incurtzadura sua, sa ''l'' minoreddedda. Su 1901 sa de tres Cunferèntzias Generales de Pesos e Mesuras at definidu su litru comente “su volùmene ocupadu dae sa massa de unu [[chilogrammu]] de abba pura a sa màssima [[densidade]] sua e suta sa [[pressione]] atmosfèrica normale”, custu diat chèrrere nàrrere: [[Aba|abba]] pura a 1 atm e una temperadura in manera lèbia in subra de 3,98 °C. Su litru fiat, segundu custa definitzione ecuivalente a 1.000028 dm³ (a sas primas 1.000027 dm³), atzetende de custa manera s'iscuncordàntzia cun su tzentìmetru cùbicu sebestada segundu sa definitzione.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/3/1/|tìtulu=BIPM - Résolution de la 3e CGPM|situ=www.bipm.org|limba=fr|atzessu=2020-03-21|dataarchìviu=2020-03-18|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200318144559/https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/3/1/|deadurl=yes}}</ref>
Prus tardu s'est ispetzificadu 4 °C comente su puntu de riferimentu de sa densidade de s'abba pro inditare unu litru, cun una densidade de s'abba pura lèbiamente inferiora a 1,0000 kg/litru.
Unu de sos ricercadores chi at averguadu sas deviatziones de sa mesura de su litru in custos cambiamentos est istadu su fìsicu Charles Édouard Guillaume, chi in su [[1904]] at averguadu in manera isperimentale chi sa densidade de s'abba a 4 °C fiat de 1.000028 dm³.<ref name="Espasa-Calpe">
{{Tzita libru|curadore=Espasa-Calpe, S.A|tìtulu=Enciclopedia Universal Ilustrada|annu=1920|limba=ca}}</ref><ref name="nature">
{{Tzita publicatzione|autore=|nùmene=J. L.|sambenadu=Heilbron|data=18 desembre 2003|tìtulu=1904 and all that|rivista=Nature, International weekly journal of science|volume=|nùmeru=|p=761-764|limba=en|atzessu=2009-12-30|url=http://www.nature.com/nature/journal/v426/n6968/full/426761a.html|nùmene2=W. F.|sambenadu2=Bynum}}</ref>
A sa fine, a causa de sa definitzione complessa de su litru, su 1964 s'est torrada a leare sa definitzione de su [[1793]], a sa de 12 CGPM in s'àere averiguadu in su [[1964|1960]] chi b'aiat una diferèntzia de 28 millionesimos rispetu a su decímetru cùbicu, su litru at passadu a èssere petzi unu nùmene ispetziale pro su decímetru cùbicu.<ref name="12CGPM" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=11&RES=13|tìtulu=Résolution 13 de la 11e CGPM (1960)|limba=fr|atzessu=2020-03-21|dataarchìviu=2021-02-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210227223110/https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=11&RES=13|deadurl=yes}} averguende sa diferèntzia intre su litru e su detzìmetru cùbicu.</ref>
In su [[1979]] in sa de 16 CGPM s'est detzìdidu s'impreu tantu de sa '''l''' minoreddedda chi de sa '''L''' majùscula pro evitare confusiones intre sa '''l''' e su nùmeru 1 o cun sa lìtera "i" majùscula, cun s'indicatzione chi in unu benidore petzi diat dèpere abarrare unu de sos duos sìmbulos.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/16/6/|tìtulu=BIPM - Résolution 6 de la 16e CGPM|situ=www.bipm.org|limba=fr|atzessu=2020-03-21|dataarchìviu=2018-09-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20180921034545/https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/16/6/|deadurl=yes}}</ref> Sende gasi, sa dualidade galu sighit.
In antis de su 1979, su sìmbulu ℓ (U+2113), est divenidu familiare in carchi paisu; pro esempru, fiat racumandadu dae sa publicatzione M33 de sa ''[[South African Bureau of Standards]]''. Custu sìmbulu si podet agatare galu in carchi paisu de allega inglesa e s'impreu suo est galu atzetadu in su Giapone e in Corea de su Sud. Sos font chi coberint sos carateres CJK de solitu non includent petzi s'ella minoreddedda, ma nch'includent fintzas bator carateres pre-cumpostos: ㎕, ㎖, ㎗, e ㎘ (dae su U+3395 a su U+3398) pro inditare micròlitru, millìlitru, decìlitru e kilolitru pare pare. Carchi paisu (comente su Canada racumandaiat de utilizare sa ℓ minoreddedda semper chi esseret possìbile o pro difetu (semper chi non b'apat confusione possìbile cun su numerale 1). In s'atualidade custu sìmbulu non s'impreat in sa majoria de paisos e mai est istadu reconnotu dae sa CGPM nen dae s'[[Organizatzione Internatzionale pro s'Istandardizatzione]] (ISO).<ref name="CC">{{Tzita web|url=http://www.bipm.org/en/committees/cc/cc_criteria.html|tìtulu=Criteria for membership of a Consultative Committee|curadore=Ufìtziu internatzionale de sos pesos e de sas medidas|limba=en|atzessu=2012-09-25}}</ref>
Sa de 16 Cunferèntzia Generale de Pesos e Mesuras, at fatu possìbile s'impreu de sos duos sìmbulos pro espressare custa unidade de mesura. Sa L majùscula est sa chi s'utilizat in sa pràtica, dassende cunfinada sa ℓ minoreddedda a sos puristas (fàtzile de distìnghere intre sa tzifra 1). In s'atualidade non b'at resone tècnica bera pro custa etzetzione a sa numencladura de sos sistemas de mesuras, ca sos sistemas de iscritura informàticos de s'atualidade faghent possìbile s'impreu de sistemas de codificatzione prus distinguibiles.
In su [[1990]], su matessi Ufìtziu de Pesos e Mesuras at cunsideradu primidiu eliminare unu de sos duos sìmbulos.
== Mùltiplos ==
[[File:Syringe.jpg|thumb|Sciringa cun interlínia de mesura in ml, unu de sos sutamùltiplos prus utilizados.]]
A su litru si l'àplicant sos prefissos de su Sistema Internatzionale de Unidades, su prus utilizadu est su [[millìlitru]] chi agualat a una parte millèsima de unu litru. In sa tabella imbeniente s'agatant sos mùltiplos e sutamùltiplos cun sos ecuivalentes issoro in volùmene. Si podet bìdere chi sos mùltiplos e sutamùltiplos de litru aumentant o mìnimant pare pare, in un'òrdine de magnitùdine in base 10. Notare chi sos prus utilizados si sunt marcados in grassetu.
{| class="wikitable" style="text-align:centre"
!Mùltiplu
!Nùmene
! colspan="2" |Sìmbulos
! colspan="2" |Volùmene ecuivalente
| rowspan="12" |
!Multiplu
!Nùmene
! colspan="2" |Sìmbulos
! colspan="2" |Volùmene ecuivalente
|-
|100 L
|'''litru'''
|l
|L
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |dm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |decìmetru cùbicu
| colspan="4" |
| colspan="2" style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |
|-
|101 L
|[[decalitru]]
|dal
|daL
| colspan="2" style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |
|10–1 L
|'''decilitru'''
|dl
|dL
| colspan="2" style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |
|-
|102 L
|'''[[etòlitru]]'''
|hl
|hL
| colspan="2" style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |
|10–2 L
|'''tzentilitru'''
|cl
|cL
| colspan="2" style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |
|-
|10³ L
|'''[[chilolitru]]'''
|kl
|kL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |m³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |'''[[metru cùbicu]]'''
|10–3 L
|'''millìlitru'''
|ml
|mL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |cm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |'''tzentìmetru cùbicu''' (cc)
|-
|106 L
|'''megàlitru'''
|Ml
|ML
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |dam³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |decàmetru cùbicu
|10–6 L
|'''micròlitru'''
|µl
|µL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |mm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |millìmetru cùbicu
|-
|109 L
|'''gigalitru'''
|Gl
|GL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |hm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |[[Metre|etòmetru cùbicu]]
|10–9 L
|nanolitru
|nl
|nL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |106 µm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 millione de micrometros cùbicos
|-
|1012 L
|teralitru
|Tl
|TL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" | km³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |[[Metru cùbicu|chilòmetru cùbicu]]
|10–12 L
|picolitru
|pl
|pL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |10³ µm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 miler de micrometros cùbicos
|-
|1015 L
|petalitru
|Pl
|PL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |10³ km³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 miler de [[Metru cùbicu|chilòmetros cùbicos]]
|10–15 L
|femtolitru
|fl
|fL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |µm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |micrometru cùbicu
|-
|1018 L
|esalitru
|Su
|SU
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |106 km³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 millione de [[Metru cùbicu|chilòmetros cùbicos]]
|10–18 L
|atolitru
|a su
|a su
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |106 nm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 millione de nanòmetros cùbicos
|-
|1021 L
|zetalitru
|Zl
|ZL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |Mm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |megàmetru cùbicu
|10–21 L
|zeptolitru
|zl
|zL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |10³ nm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 miler de nanòmetros cùbicos
|-
|1024 L
|yotalitru
|Yl
|YL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |10³ Mm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |1 miler de megàmetros cùbicos
|10–24 L
|yoctolitru
|yl
|yL
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |nm³
| style="background-color:#e8e8e8;color:#909090" |nanòmetru cùbicu
|}
=== Microlitru ===
Su microlitru est s'unidade de volùmene ecuivalente a sa milionèsima parte de unu litru, rapresentada dae su sìmbulu ''μl''. Agualat a 1 millìmetru cùbicu.
* 1 '''μl''' = 10-6 L = 1 mm<sup>3</sup>
=== Millìlitru ===
[[File:Spritze_5ml_Record_01.jpg|thumb|Dosadore marcadu in cm³]]
Su '''millìlitru''' de sìmbulu '''ml''' o, in manera ecuivalente, unu '''tzentìmetru cùbicu''' de sìmbulu '''cm³,''' est un'unidade pro su volùmene, chi agualat a unu milionèsimu de metru cùbicu. Est su volùmene ocupadu dae unu cubu chi tenet sas chighiristas de unu tzentìmetru. A bias puru s'abreviat (isballiende) in '''cc''' (mescamente in cuntestos automobilìsticos) e fintzas in '''ccm'''.
Cun totu chi no est un'unidade de mesura de su [[Sistema Internatzionale de Unidades de Medida|Sistema Internatzionale]], est un'unidade usada meda in [[Iscièntzia|sièntzia]]. S'unidade de mesura de su volùmene in su SI est su [[metru cùbicu]] (m³). Est s'unidade baso de volùmene in su sistema antigu de mesuras CGS.
* 1 ml = 1 c[[Metru cùbicu|m³]] = 0,1 cl = 0,01 dl = 0,001 litros = 0,000 001 m³
=== Tzentìlitru ===
Su '''tzentilitru''' (abreviadu cun cL) est su segundu sutamùltiplu de su litru. Si tratat de un'òrdine de magnitùdine chi s'est impreadu, in carchi casu, pro medire minores consumos, comente sos consumos de abba in casu de fuidas o su consumu de combustìbile in carchi veìculu, cun totu chi s'impreu suo dipendet dae s'òrdine de magnitùdine de sas cantidades volumètricas chi si descrient.<ref name="vik">{{Tzita web|url=http://www.vik-burgas.com/VikSiteEn/pages/index.aspx?id=45&catid=802&ex=1|tìtulu=Water Usage at home|curadore=VIK - EAD Bourgas.|limba=en|atzessu=2010-03-11|dataarchìviu=2012-10-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20121011185317/http://www.vik-burgas.com/VikSiteEn/pages/index.aspx?id=45&catid=802&ex=1|urlmortu=eja}}</ref><ref name="rowlett">{{Tzita web|url=http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictL.html|tìtulu=Units: L|sambenadu=Rowlett|nùmene=Russ|curadore=University of North Carolina at Chapel Hill|limba=en|atzessu=2010-03-11|dataarchìviu=2013-10-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20131016012340/http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictL.html|urlmortu=eja}}</ref>
=== Decilitru ===
Su '''decilitru''' (abreviadu cun dL) est su primu sutamùltiplu de litru. In custa unidade si costumant espressare carchi tassa de cuntenutu de sustàntzias in anàlisis mèigas, dende sos resurtados in cantidades de decilitros de sàmbene.
=== Decalitru ===
Su '''decalitru''' (abreviadu cun daL) est un'unidade de mesura pro sos lìcuidos chi agualat a deghe litros, no est meda utilizadu in sa vida fitiana.
=== Etolitru ===
[[File:Ceres-env-pk-hdst-tank.jpg|thumb|Costrutzione de unu serbatoju de abba de 100 qL pro collire abba dae sas terratzas de sas domos e l'impreare in giardinàgiu.]]
S''''Etolitru''' (abreviadu cun hL) est un'unidade de mesura pro sos lìcuidos chi agualat a chentu litros, est una de sas importantes. S'utilizat a fitianu in s'indùstria de bèvidas.
=== Chilolitru ===
Su Chilolitru (abreviadu cun kL) est un'unidade de mesura pro sos lìcuidos chi agualat a milli litros. S'utilizat pro medire o dare resurtados in abba in grandu cantidades comente pantamos o semplitzemente depòsitos de abba. Si podet puru utilizare pro medire grandu estensiones de abba comente mares, lagos e otzèanos.
== Cunversiones non mètricas ==
S'adotzione de su Sistema Internatzionale de mesuras, at fatu obsoletas medas de sas unidades anterioras de mesura de volùmenes. Restende in un'istadu de atzetatzione pro parte de sa CGPM, cunsiderende·si s'ecuivalente a su decímetru cùbicu, in s'ora de sestare sas mesuras antigas costumat si pigare su litru comente a base. In sos capìtulos e tàulas imbenientes s'agatat carchi ecuivalèntzia de unidades.
=== Sistema Cunventzionale Americanu ===
{| class="wikitable sortable"
| align="left" |'''Unidade mètrica<br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />'''
!Balore Serente<br /><br /><br /><br />
!Unidade non mètrica<br /><br /><br /><br />
!Sistema<br /><br /><br /><br />
!Unidade non mètrica<br /><br /><br /><br />
!Ecuivalente mètricu<br /><br /><br /><br />
|-
|1 L
|≈ 0.87987699
|cuartu
|Imperiale
|1 cuartu
|≡ 1.1365225 L
|-
|1 L
|≈ 1.056688
|cuartu flùidu
|U.S.
|1 cuartu flùidu
|≡ 0.946352946 L
|-
|1 L
|≈ 1.75975326
|pinta
|Imperiale
|1 pinta
|≡ 0.56826125 L
|-
|1 L
|≈ 2.11337641
|pintas flùidas
|U.S.
|1 pinta flùida
|≡ 0.473176473 L
|-
|1 L
|≈ 0.2641720523
|gallone lìcuidu
|U.S.
|1 gallone lìcuidu
|≡ 3.785411784 L
|-
|1 L
|≈ 0.21997
|gallone
|Imperiale
|1 gallone
|≡ 4.54609 L
|-
|1 L
|≈ 0.0353146667
|pee cùbicu
|
|1 pee cùbicu
|≡ 28.316846592 L
|-
|1 L
|≈ 61.0237441
|pòddighe cùbicu
|
|1 pòddighe cùbicu
|≡ 0.01638706 L
|-
|1 L
|≈ 33.8140
|untza fluida cunventzionale
|U.S.
|1 untza flùida cunventzionale
|≡ 29.5735295625 mL
|-
|1 L
|≈ 35.1950
|untza flùida
|Imperiale
|1 untza flùida
|≡ 28.4130625 mL
|-
|+ align="bottom" style="font-size:87%" |Bidais puru [[Unidades Imperiales]] e [[Sistema Cunventzionale Americanu]]
|}
=== Relatzione cun su ''litron'' ===
Su ''litron'' est un'antiga unidade frantzesa de volùmene, chi s'impreaiat pro medire arena. De custa unidade si derivat in manera etimològica su nùmene de su litru. Su volùmene de unu litron est ecuivalente a 0,813 L.<ref name="Larousse">
{{Tzita libru|curadore=Planeta|tìtulu=Gran Enciclopedia Larousse|annu=1967|limba=ca|p=638|volume=6|ISBN=84-320-2036-2}}</ref><ref name="miaryObjetosci">
{{Tzita web|url=http://pixiland.info/pl.page08e.htm|tìtulu=Antigues Unitats: Volum|curadore=pixiland.info|limba=ca|atzessu=2010-03-11}}
</ref>
== L majùscula e l minùscula ==
[[File:Mons_moulins_decalitre.JPG|thumb|Decalitru dòpiu.]]
Sos duos sìmbulos '''L''' e '''l''' sunt reconnotos. In [[Unicode]] sa « ℓ minùscula rotundada » (Unicode U+2113, 8467 in deghimale) est su caratere tipogràficu racumandadu dae su sìmbulu istòricu, cun totu chi custu sìmbulu non tenet su reconnoschimentu de s'Ufìtziu Internatzionale de Pesos e Mesuras (cun acrònimu ''BIPM'' in frantzesu). In generale si connoschet chi su sìmbulu de un'unidade non si depet iscrìere in majùscula si non currispondet a unu nùmene pròpiu, comente podet èssere su casu de su newton (N). In custu sensu nche figurat su contu istòricu de istabilire unu personàgiu fitìtziu pro isòrvere sas irregularidades cummìtidas reconnoschende su sìmbulu in majùscula. Su personàgiu est istadu numenadu [[Claude Émile Jean-Baptiste Litru|Claude Émile Jean-Baptiste Litre]] cun una bibliografia originale disvilupada su [[1977]].<ref name="Waterloo">{{Tzita web|url=http://bionmr-c1.unl.edu/221/fi1.2.pdf|tìtulu=Recull d'articles sobre la falsa biografia de Claude Émile Jean-Baptiste Litre|curadore=Universitat de Waterloo|limba=fr|atzessu=2020-03-18|dataarchìviu=2010-06-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100626223207/http://bionmr-c1.unl.edu/221/fi1.2.pdf|deadurl=yes}}</ref>
Mancari su printzìpiu de sas majùsculas petzi a sas unidades de nùmenes pròpios, sos litros fiant fàtziles de confùndere cun sa tzifra 1 in sas iscrituras mecanografiades, cosa chi at favoridu s'istabilimentu de s'etzetzione cun custa unidade.
== Unidades derivadas ==
Su litru-atmosfera est un'unidade de traballu impreada in s'àmbitu de sos motores tèrmicos. Est su traballu chi risultat de iscostiare unu pistone de unu decímetru cuadradu de àrea ricurrende una carriera de 1 dm de distàntzia, traballende contra una pressione de un'atmosfera. Est ecuivalente a 101,3 J.<ref name="Larousse" /><ref name="VanNostrand">{{Tzita libru|curadore=Van Nostrand Company, Inc.|tìtulu=Van Nostrand's Scientific Encyclopedia|ed=4|annu=1968|limba=en}}</ref>
== Riferimentos ==
<references />
bh4b4tz7hyhhhmnz4rjb6tnm5lubcny
Copernìtziu
0
19510
190460
164199
2026-07-30T00:58:06Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 2 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190460
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|LSC}}
[[File:Cn-TableImage.svg|thumb|246x246px|Su copernìtziu in sa tàula periòdica de is elementos]]
[[File:Elektronskal_112.png|thumb|246x246px|Cunfiguratzione eletrònica]]
Su '''copernìtziu''' (in pretzedèntzia naradu unùnbiu temporalmente de su [[IUPAC]]) est s'[[elementu chìmicu]] de [[nùmeru atòmicu]] 112. Su sìmbulu est '''Cn'''.<ref>{{Tzita web|url=https://www.webelements.com/copernicium/|tìtulu=Copernicium: the essentials|atzessu=2020-03-22|dataarchìviu=2020-03-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200309042001/https://www.webelements.com/copernicium/|urlmortu=eja}}</ref>
S'elementu 112 partenet a sa famìlia de sos [[Elementos transurànicos|elementos supergraes]]; s'[[isòtopu]] suo prus istàbile tenet un' [[Emivida (fìsica)|emivida]] de 11 minutos. In carchi chirca est mentovadu cun su nùmene de ''eka-mercùriu''. In acòrdiu a sa perioditzidade de sas caraterìsticas chìmicas osservadas in sa [[Tàula periòdica de is elementos|tàula periòdica]] si nche abetat chi su copernìtziu siat unu [[metallu]] lìchidu a temperadura ambiente (298 K)<ref>{{Tzita web|url=https://www.webelements.com/copernicium/|tìtulu=Copernicium: the essentials|atzessu=2020-03-22|dataarchìviu=2020-03-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200309042001/https://www.webelements.com/copernicium/|urlmortu=eja}}</ref> prus volàtile de su [[Mercùriu (elementu chìmicu)|mercùriu]] e cun caraterìsticas metàllicas simigiantes a su [[Ràdiu (elementu chìmicu)|ràdiu]], mancari prus pagu reativu.
== Notas ==
<references />
[[Categoria:Elementos chimicos]]
== Àteros progetos ==
{{commons|Category:Copernicium|Copernìtziu}}
{{Elementos chìmicos}}
pbqz5b0jm2ersu53trezm81r5ptbhbq
EjaTV
0
20584
190462
181938
2026-07-30T01:22:03Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190462
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}
'''EjaTV''' est unu canale televisivu sardu.
== Istòria ==
Fundadu in su [[2014]], est nàschidu dae un'idea de su giornalista, iscritore, iscienegiadore e produtore tzinematogràficu [[Tore Cubeddu]], e pro mèdiu de sa collaboratzione intre sa domo de produtzione fundada dae issu duos annos in antis, Terra de Punt, e su tzircùitu Sardex.<ref name=":0">{{Tzita noas|nùmene=Gabriele|sambenadu=Tanda|autore=|url=https://salimbasarda.net/ejatv-su-sardu-in-sa-modernidade/|tìtulu=EjaTV: su sardu in sa modernidade|publicatzione=Limba Sarda 2.0|data=2020-02-28|atzessu=2021-02-15}}</ref><ref name=":2">{{Tzita web|url=https://sardex.net/ejatv-format-2016/|tìtulu=EjaTV: nuovi format e partnership importanti per la web tv dei sardi|situ=Il Magazine di Sardex.net|data=2016-04-15|limba=it-IT|atzessu=2021-02-15}}{{Ligàmene interrùmpidu}}</ref><ref name=":1">{{Tzita web|url=https://www.newslinet.com/tv-locali-sardegna-sul-mux-sardegna-1-parte-eja-tv-vera-novita-la-regione-unemittente-vuol-la-voce-tutti-sardi-delle-aziende-dellisola/|tìtulu=Tv locali, Sardegna. Sul mux di Sardegna 1 parte Eja Tv, una vera novità per la regione. Un’emittente che vuol essere la voce di tutti i sardi e delle aziende dell’isola|situ=Newslinet|data=2019-01-02|limba=it-IT|atzessu=2021-02-15}}</ref><ref name=":3" /> Sa punna sua est sa de fàghere trasmissiones in [[limba sarda]] e in sas àteras limbas de [[Sardigna]] ([[tataresu]], [[gadduresu]], [[Saligheresu|catalanu saligheresu]] e [[tabarchinu]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Tzita noas|limba=it|nùmene=Ignazio|sambenadu=Sanna|autore=|url=https://www.agoravox.it/Sardegna-Eja-Tv-fra-radici-e-ali.html|tìtulu=Sardegna: Eja Tv fra radici e ali|publicatzione=Agoravox|data=2019-10-29|atzessu=2021-02-15}}</ref> Pro custa resone, sos fundadores ant isseberadu de lu presentare a su pùblicu cun sa fràsia "''sa Tv de sas limbas de Sardigna, sa Tv de sos sardos".''<ref name=":1" />
Pro sos primos 5 annos est istada una webtv, trasmitende sos programmas suos in su situ web suo, in unos cantos suta-canales,<ref name=":3">{{Tzita noas|limba=it-IT|nùmene=Marco|sambenadu=Scaramella|url=https://www.shmag.it/tecnologia/web/04_07_2016/ejatv-la-tv-dei-sardi/|tìtulu=EJATV: LA TV DEI SARDI!|publicatzione=S&H Magazine|data=2016-07-04|atzessu=2021-02-15}}</ref> ma dae su 2020, pro mèdiu de su sinnale multiplicadu de [[Sardegna uno|Sardegna Uno]],<ref name=":1" /> at incumintzadu a trasmìtere in su canale 172 de su digitale terrestre. Sas trasmissiones suas s'òcupant de argumentos medas: sas atividades ligadas a sa terra sarda, s'istòria antiga, s'iscièntzia, sa literadura, sa mùsica, s'economia, sa polìtica e àteru.<ref name=":0" /><ref>{{Tzita noas|nùmene=Gabriele|sambenadu=Tanda|url=https://salimbasarda.net/nicola-dessi-aici-conto-sa-sardigna-antiga/|tìtulu=Nicola Dessì: aici conto sa Sardigna antiga|publicatzione=Limba Sarda 2.0|data=2020-07-03|atzessu=2021-02-15}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.ejatv.com/|tìtulu=EJATV - Canale 172 de su Digitale Terrestre|atzessu=2021-02-15}}</ref>
At collaboradu cun Areavisuale Film de Paolo Carboni, cun s'Assòtziu culturale Babel, fintzas pro sa trasmissione de su [[Babel Film Festival]]<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.ansa.it/sardegna/notizie/2021/02/01/torna-il-babel-festival-voce-alle-minoranze-linguistiche_f57106bc-7151-4d0d-a844-a6be60973695.html|tìtulu=Torna il Babel festival, voce alle minoranze linguistiche|publicatzione=ANSA|data=2021-02-01|atzessu=2021-02-15}}</ref> e pro su Prèmiu Kentzeboghes<ref>{{Tzita noas|url=https://salimbasarda.net/babel-film-festival-2021/|tìtulu=Babel Film Festival 2021|publicatzione=Limba Sarda 2.0|data=2021-02-03|atzessu=2021-12-18}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.babeltv.org/editzione-20212022|tìtulu=Kentzeboghes Editzione 2021/2022|situ=Babel TV|limba=it|atzessu=2021-12-18|dataarchìviu=2021-07-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210730203639/https://www.babeltv.org/editzione-20212022|urlmortu=eja}}</ref>, cun Sardegna Produzioni, cun Arionline (Youtg), cun [[Cagliari Calcio|s'iscuàdra de fùbalu de su Casteddu]], cun Sardegna Teatro, cun s'istùdiu Inoke de [[Nùgoro]] e cun àteros entes e aziendas de sa Sardigna.<ref name=":4" />
In su [[2016]] at collaboradu cun sa Fundatzione Sartìglia pro s'editzione de sa [[Sartiglia|Sartìglia]] de cuss'annu, trasmitende in direta su vìdeu de s'eventu cun cummentos in tres limbas: [[Limba sarda|sardu]], [[Limba italiana|italianu]] e [[Limba inglesa|inglesu]]. Cussas diretas las ant pompiadas prus de 35000 persones.<ref name=":2" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardex.net/sartiglia-2016-da-record/|tìtulu=Sartiglia, diretta streaming e seguito record sui social per l'edizione 2016|situ=Il Magazine di Sardex.net|data=2016-02-12|limba=it-IT|atzessu=2021-02-15|dataarchìviu=2020-08-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200811184810/https://sardex.net/sartiglia-2016-da-record/|deadurl=yes}}</ref>
In su [[2019]] at trasmìtidu sa direta de s'òpera teatrale "''Processo alla statua di Carlo Felice''" de s'atore e regista Gianluca Medas, nàschida dae s'ispiratzione de su sàgiu ''Carlo Felice e i tiranni sabaudi'', de [[Frantziscu Casula]], chi at tentu unu sutzessu mannu de pùblicu.<ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=https://www.vistanet.it/cagliari/2020/08/28/processo-alla-statua-di-carlo-felice-replica-la-discussione-appassiona-i-cagliaritani/|tìtulu=“Processo alla statua di Carlo Felice” replica, la discussione appassiona i cagliaritani|publicatzione=Vistanet|data=2020-08-28|atzessu=2021-02-14}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.sardegnareporter.it/2020/08/a-cagliari-processo-alla-statua-di-carlo-felice/343998/|tìtulu=A Cagliari “Processo alla statua di Carlo Felice”|publicatzione=Sardegna Reporter|data=2020-08-28|atzessu=2021-02-14}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://sardegnaeventi24.it/eventi/processo-alla-statua-di-carlo-felice-rappresentazione-teatrale-c-o-palazzo-regio-in-cagliari/|tìtulu=Processo alla statua di Carlo Felice - rappresentazione teatrale c/o palazzo regio in Cagliari|publicatzione=Sardegnaeventi24|atzessu=2021-02-14|dataarchìviu=2021-05-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210516154250/https://sardegnaeventi24.it/eventi/processo-alla-statua-di-carlo-felice-rappresentazione-teatrale-c-o-palazzo-regio-in-cagliari/|urlmortu=eja}}</ref>
Semper in su [[2020|2019]]<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.vistanet.it/cagliari/2021/01/02/sardegna-in-tv-domani-la-prima-puntata-di-un-programma-sulle-lingue-dellisola/|tìtulu=Sardegna in tv, domani la prima puntata di un programma sulle lingue dell’Isola|publicatzione=Vistanet|data=2021-01-02|atzessu=2021-02-15}}</ref>, in paris cun Terra de Punt,<ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnaeventi24.com/notizie/cumintzat-dae-casteddu-sa-serie-in-ses-puntadas-adria-beni-cun-me/|tìtulu=Cumintzat dae Casteddu sa sèrie in ses puntadas “Adrià – Beni cun me!”|situ=SardegnaEventi24|atzessu=2021-02-15|dataarchìviu=2021-07-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210730165137/https://www.sardegnaeventi24.com/notizie/cumintzat-dae-casteddu-sa-serie-in-ses-puntadas-adria-beni-cun-me/|urlmortu=eja}}</ref> at produidu una sèrie televisiva in ses puntadas, "Adrià- Beni cun me!", in ue Adrià Martín-Mor, un'istudiosu e professore catalanu espertu de tradutzione automàtica e ativista pro sa limba sarda, biàgiat cun unu furgone in totu sa Sardigna chistionende in sardu e in sas àteras limbas sardas siat cun chie s'òcupat de valorizatzione de cussas limbas siat cun persones agatadas in sa carrera, pro cumprèndere ite raportu tenent sos abitantes de s'ìsula cun su sardu e sas àteras limbas locales issoro. Sa sèrie l'at comporada e trasmìtida sa [[Rai|RAI]], in su canale suo RAI3, in su [[ghennàrgiu]] e in su [[freàrgiu]] de su 2021, e at retzidu interessu mannu dae parte de su pùblicu, e fintzas a livellu giornalìsticu internatzionale.<ref>{{Tzita noas|limba=ca|nùmene=David|sambenadu=Paloma|url=https://www.elpuntavui.cat/cultura/article/19-cultura/1906298-el-foraster-sard.html|tìtulu=El foraster sard|publicatzione=El Punt Avui|data=2021-01-12|atzessu=2021-02-15}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.rac1.cat/programes/via-lliure/20210117/491615916423/adria-martin-beni-cun-me-un-catala-a-la-rai.html|tìtulu=El ‘foraster’ de la televisió pública italiana|situ=RAC1|data=2021-01-17|limba=ca|atzessu=2021-02-15}}</ref><ref>{{Tzita vìdeu|autore=TV3|tìtulu=Planta baixa - Les claus del vot per correu|url=https://www.ccma.cat/tv3/alacarta/planta-baixa/planta-baixa-les-claus-del-vot-per-correu/video/6080793/|limba=ca|minutu=45|segundu=52}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=ca|nùmene=Alicia|sambenadu=Salvatella|url=https://www.diaridebarcelona.cat/w/adria-martin-estem-proces-global-desertificacio-linguistica|tìtulu="Estem en un procés global de desertificació lingüística"|publicatzione=Diari de Barcelona|data=2021-02-04|atzessu=2021-02-15}}</ref>Semper Adrià Martín-Mor at iscritu e cantadu sa colonna sonora e sa sigla de sa sèrie, chi a pustis at publicadu in lìnia in unu discu a litzèntzia aberta.<ref>{{Tzita web|url=http://adriamusic.cat/index.php/sc/lo-somris-de-la-magrana-2/|tìtulu=Lo somrís de la magrana|sambenadu=Martín-Mor|nùmene=Adrià|situ=Adrià Mor – Música catalanosarda {{!}} mùsica sarducatalana|limba=sc|atzessu=2021-05-08|dataarchìviu=2021-05-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210508195538/http://adriamusic.cat/index.php/sc/lo-somris-de-la-magrana-2/|urlmortu=eja}}</ref>
Semper in su [[2021]], pro neghe de sa [[pandèmia de COVID-19]], s'editzione annuale de sa Sartìglia est istada annullada, e remplasada cun una sèrie de eventos belle totus in digitale. EjaTV s'est ocupada de trasmìtere in sos canales suos sas tzelebratziones de sa Candelera, films curtzos, filmados, programmas de aprofundimentu e de dibata e intervistas.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.lanuovasardegna.it/oristano/cronaca/2021/01/30/news/covid-sartiglia-annullata-celebrazioni-sul-web-1.39840635|tìtulu=Covid, Sartiglia annullata: celebrazioni sul web|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2021-01-30|atzessu=2021-02-15}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|autore=|url=https://www.linkoristano.it/prima-categoria/2021/02/05/al-via-gli-eventi-sartiglia-2021-mostre-maratone-tv-concorsi-carnevale/|tìtulu=Al via gli Eventi di Sartiglia: mostre, maratone tv e concorsi per il carnevale|publicatzione=LinkOristano.it|data=2021-02-05}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnainblog.it/52735/eventi-di-sartiglia-2021/|tìtulu=Eventi di Sartiglia 2021, ecco il programma dal 4 al 16 febbraio, con mostre, speciali TV e WEB!|situ=Sardegna in Blog|data=2021-02-06|limba=it-IT|atzessu=2021-02-15|dataarchìviu=2021-07-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210730165138/https://www.sardegnainblog.it/52735/eventi-di-sartiglia-2021/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.oristanonoi.it/2021/02/al-via-gli-eventi-di-sartiglia-2021-mostre-maratone-tv-e-concorsi-per-il-carnevale/|tìtulu=Al via gli Eventi di Sartiglia 2021: mostre, maratone tv e concorsi per il carnevale {{!}} Oristano Noi|limba=it-IT|atzessu=2021-02-15}}</ref>
A sa fine de su 2021, a pustis de sa modìfica de sas frecuèntzias de su digitale terrestre in Sardigna<ref>{{Tzita web|url=https://www.fm-world.it/news/sardegna-e-tv-digitale-una-situazione-in-costante-evoluzione/|tìtulu=Sardegna e Tv digitale: una situazione in costante evoluzione|situ=FM-World|data=2021-12-02|limba=it-IT|atzessu=2022-01-25}}</ref>, EjaTV at incumintzadu a trasmìtere sas produtziones suas in un'emitente televisiva noa, [[Radio Televisione Sarda]], in su canale 79 e in su situ e su canale ufitziales suos<ref>{{Tzita web|url=https://www.facebook.com/webtvdesaslimbasdesardigna/posts/4382730215166206|tìtulu=Como podides sighire totu is produtziones de Ejatv in sa Radio Televisione Sarda fintzas in streaming in su situ|situ=Facebook|limba=sc|atzessu=2022-01-25}}</ref>, in collaboratzione cun s'Assòtziu Culturale Torretonda de [[Tàtari]], Terra de Punt, SardegnaEventi24, Produzioni Sardegna e s'Assòtziu Babel.<ref>{{Tzita web|url=https://www.facebook.com/SardegnaEventi24.it/photos/a.357599367605250/5074397615925378/|tìtulu=Sardegnaeventi24.it - Est nàschia sa Radio Televisione Sarda|situ=www.facebook.com|limba=sc,it|atzessu=2022-01-25}}</ref>
== Riferimentos ==
<references responsive="" />
== Ligàmenes esternos ==
* {{Tzita web|url=http://www.ejatv.com/|tìtulu=Situ ufitziale de EjaTV|atzessu=2021-02-15}}
[[Categoria:Sardigna]]
[[Categoria:Cultura sarda]]
[[Categoria:Televisione]]
[[Categoria:Internet]]
[[Categoria:Multimedia]]
[[Categoria:Limba sarda]]
1wht0qqg7wbydlcv3kgtd8c5x5rpvin
Anthony Muroni
0
20826
190456
189891
2026-07-30T00:18:45Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190456
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}{{Biografia|àteros_nùmenes=Antoni Murone|data_de_nàschida=6 de austu de su 1972|logu_de_nàschida=Perth|natzionalidade=sarda|tzitadinàntzia=italiana, australiana|traballu=giornalista, iscritore|situ=http://www.anthonymuroni.it/su}}
'''Anthony Muroni''' ([[Perth]], 6 de [[austu]] de su [[1972]])<ref>{{Tzita web|url=https://www.cityandcity.it/lintervista-anthony-muroni-da-tresnuraghes-al-senato-una-vita-da-comunicatore/|tìtulu=L’intervista {{!}} Anthony Muroni, da Tresnuraghes al Senato una vita da comunicatore|situ=City&City Magazine|data=2021-06-07|limba=it-IT|atzessu=2021-07-16}}</ref> est unu [[giornalista]] e [[iscritore]] [[Populu sardu|sardu]].
== Biografia ==
Nàschidu in [[Australia|Austràlia]]<ref name=":0" /> dae una famìlia originària de [[Tresnuraghes]], incumentzat a collaborare cun sas pàginas isportivas de su cuotidianu ''[[La Nuova Sardegna]]'' a s'edade de 18 annos. In su 1993 incumentzat a s'ocupare de crònaca pro su matessi giornale, diveni·nde unu currispondente pro su [[Montiferru]]. Dae su 1997, pro tres annos, coordinat sa redatzione giornalìstica de Ràdiu Planargia, emitente locale de [[Bosa]] fundada e dirìgida dae su satzerdote don Paolino Fancello. In su ghennàrgiu de su 2000 l'assument in su cuotidianu [[L'Unione Sarda|S'Unione Sarda]] e l'assignant a sa redatzione de [[Aristanis]], in ue s'òcupat de crònaca niedda e giuditziària, in paris a su coordinamentu de sa pàgina de su Màrghine-Pranarza. In su 2003 lu tramudant a sa redatzione de [[Macumere]], in ue abarrat finas a sa serrada, in su 2006. Dae su 2006, pro tres annos, colat a sa redatzione de [[Nùgoro]] de su cuotidianu casteddaju, in ue s'òcupat de crònaca niedda e sindacale. In su nadale 2008 colat a sa redatzione tzentrale de [[Casteddu]], in ue s'òcupat de polìtica cumonale in su cabulogu. Dae s'abrile 2011 est a sa ghia de su repartu Polìtica e, in su matessi momentu, assumet sa ghia de sa trasmissione televisiva "Dentro la notizia", in direta in [[Videolina]].
Su 8 de làmpadas de su 2013 divenit diretore de su cuotidianu [[L'Unione Sarda]]<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.sardiniapost.it/cronaca/cambio-alla-direzione-dellunione-sarda-anthony-muroni-al-posto-di-figus/|tìtulu=Cambio alla direzione dell'Unione Sarda, Anthony Muroni al posto di Figus|data=2013-06-08|atzessu=2020-04-29|urlmortu=eja}}</ref>, càrriga dae sa cale s'at a dimìtere su 9 de cabudanni de su 2016.<ref>{{Tzita web|url=https://www.sardiniapost.it/cronaca/anthony-muroni-facebook-lascio-la-direzione-de-lunione-sarda/|tìtulu=Anthony Muroni su Facebook: "Lascio la direzione de L'Unione Sarda"|data=2016-09-10|limba=it|atzessu=2020-04-29|dataarchìviu=2021-07-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210716165508/https://www.sardiniapost.it/cronaca/anthony-muroni-facebook-lascio-la-direzione-de-lunione-sarda/|urlmortu=eja}}</ref> In sas matessi dies lassat fintzas sas diretziones de Radiolina e Unionesarda.it, chi aiat pigadu su 1u de ghennàrgiu de su 2014 e su 2 de martzu de su 2015.
In su 2017 est unu de sos fundadores de s'assòtziu culturale Sardos, nàschidu cun sa punna de promòvere ideas noas pro su benidore de sa Sardigna.<ref>{{Tzita web|url=http://www.anthonymuroni.it/su/2017/07/21/perche-nascere-lass/|tìtulu=It'est s'assòtziu Sardos|sambenadu=Filippini|nùmene=Albertu|situ=Anthony Muroni|data=2017-07-21|limba=sc|atzessu=2021-07-16|dataarchìviu=2022-05-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220528174056/http://www.anthonymuroni.it/su/2017/07/21/perche-nascere-lass/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.youtg.net/canali/in-sardegna/763-perche-aderisco-a-sardos-fuori-dalla-contesa-partitica-muroni-scende-in-campo-con-l-associazione-culturale|tìtulu="Perché aderisco a Sardos, fuori dalla contesa partitica": Muroni "scende in campo" con l'associazione culturale|situ=YouTG.NET|data=2017-05-27|limba=it-it|atzessu=2021-07-16|dataarchìviu=2021-07-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210716165558/https://www.youtg.net/canali/in-sardegna/763-perche-aderisco-a-sardos-fuori-dalla-contesa-partitica-muroni-scende-in-campo-con-l-associazione-culturale|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.ansamed.info/sardegna/notizie/2017/12/02/sardos-si-presenta-a-sassari_7754e7dd-8a9d-4483-94b1-afb3cccd565c.html|tìtulu=Sardos si presenta a Sassari, fari su malessere di una città in declino|publicatzione=Ansa|data=2017-12-02|atzessu=2021-07-16}}</ref> In su matessi annu at fintzas dirigidu unu documentàriu, "''La terra toglie, la terra da''", subra de sa paradura fata dae sos pastores sardos a sos pastores de Càscia a pustis de su terremotu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ejatv.com/produtzione/la-terra-toglie-la-terra-da/|tìtulu=La terra toglie, la terra da|situ=EJATV|data=2021-02-03|atzessu=2023-02-10|urlmortu=eja}}</ref>
In su 2019 curat e presentat su programma "Regionali Live", in italianu e in sardu,<ref>{{Tzita web|url=https://www.facebook.com/anthony.muroni/posts/10216110927038239|tìtulu="Custu sero in sardu"|sambenadu=Muroni|nùmene=Anthony|data=2019-02-05|atzessu=2021-07-16}}</ref> dedicadu a sas eletziones regionales de su 2019, pro su giornale in lìnia Sardegna Live.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.sardegnalive.net/news/elezioni-regionali-2019/32017/sardegna-al-voto-i-risultati-gli-approfondimenti-e-le-interviste-nella-maratona-curata-e-condotta-da-anthony-muroni|tìtulu=Sardegna al voto: i risultati, gli approfondimenti e le interviste nella maratona curata e condotta da Anthony Muroni|publicatzione=Sardegna Live|data=2019-02-23|atzessu=2021-07-16|dataarchìviu=2021-07-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210716172602/https://www.sardegnalive.net/news/elezioni-regionali-2019/32017/sardegna-al-voto-i-risultati-gli-approfondimenti-e-le-interviste-nella-maratona-curata-e-condotta-da-anthony-muroni|urlmortu=eja}}</ref>
Dae su 2019 incumintzat a traballare comente responsàbile pro sa comunicatzione de s'Ufìtziu Imprenta de s'Archìviu Istòricu e de sa Biblioteca de su Senadu de sa [[Repùblica Italiana]].<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.linkoristano.it/2020/09/23/anthony-muroni-cabras-parlare-libro-venticinque-anni/|tìtulu=Anthony Muroni a Cabras per parlare del suo libro “Venticinque anni”|publicatzione=LinkOristano|data=2020-09-23|atzessu=2021-07-16}}</ref>
In su 2020, durante sa serradura causada dae sa [[pandèmia de COVID-19]], presentat, in su canale suo de Youtube e in Facebook, su programma "Cronache a domicilio", una sèrie de intervistas a personàgios de annotu de sa sotziedade, de sa cultura e de sa polìtica sarda.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.cagliaripad.it/460078/cronache-a-domicilio-anthony-muroni-intervista-paolo-savona/|tìtulu=‘Cronache a domicilio’: Anthony Muroni intervista Paolo Savona|publicatzione=CagliariPad|data=2020-05-08|atzessu=2021-07-16|urlmortu=eja|dataarchìviu=2021-07-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210716165555/https://www.cagliaripad.it/460078/cronache-a-domicilio-anthony-muroni-intervista-paolo-savona/}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.cronachenuoresi.it/2020/11/16/assessore-regionale-alla-sanita-mario-nieddu-nessuna-riduzione-delle-terapie-per-i-pazienti-oncologici/|tìtulu=Assessore regionale alla Sanità Mario Nieddu: “Nessuna riduzione delle terapie per i pazienti oncologici”|publicatzione=Cronache Nuoresi|data=2020-11-16|atzessu=2021-07-16}}</ref>
Dae su 28 de [[freàrgiu]] de su 2021 presentat sa trasmissione in sardu "A intro ‘e su contu", produida dae Emmeffe comunicatzione paris a Terra de Punt pro [[Rai]] Sardigna, e trasmìtida dae su canale Rai3 cada ùrtima domìniga de su mese finas a maju.<ref>{{Tzita web|url=https://www.facebook.com/radiosardegna/posts/1720295688151062|tìtulu=Post de presentatzione in sa pàgina de Facebook de Radio Sardegna|situ=Facebook|data=2021-02-24|limba=en|atzessu=2021-07-17}}</ref> Sa trasmissione chistionaiat de sotziedade e cultura in Sardigna, e sas puntadas a pustis las ant torradas a carrigare in [[YouTube]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.youtube.com/channel/UCr_KAI9iG8WM-K19IBKEaCw|tìtulu=A INTRO 'E SU CONTU|situ=www.youtube.com|atzessu=2021-07-17}}</ref>
Dae su 1u de [[trìulas]] de su 2021 divenit su primu presidente de sa Fundatzione Mont'e Prama, nàschida in sa matessi die cun sa punna de gestire su patrimòniu culturale de importu mannu rapresentadu dae sos [[Gigantes de Mont'e Prama]], dae s'àrea archeològica de [[Tharros]], dae s'Ipogeu de [[Santu Srabadoi de Sinnis|Santu Srabadoi]] e dae sa Turre de [[Sant'Uanni de Sinnis|Sant'Uanni]], totu cantos ligados a su territòriu de su comunu de [[Crabas]].<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.lanuovasardegna.it/regione/2021/07/01/news/la-fondazione-dei-giganti-batte-oggi-il-primo-colpo-1.40452969|tìtulu=La fondazione dei giganti batte oggi il primo colpo|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2021-07-01|atzessu=2021-07-16}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.linkoristano.it/2021/07/01/fondazione-monte-prama-anthony-muroni-presidente-paolo-fresu-nel-cda/|tìtulu=Fondazione Mont’e Prama: Anthony Muroni presidente, Paolo Fresu nel cda|publicatzione=LInkOristano|data=2021-07-01|atzessu=2021-07-16}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.youtg.net/canali/culture/37836-giganti-conosciuti-in-tutto-il-mondo-e-scavi-museo-a-cielo-aperto-i-piani-di-muroni-per-mont-e-prama|tìtulu="Giganti conosciuti in tutto il mondo e scavi museo a cielo aperto": i piani di Muroni per Mont'e Prama|publicatzione=YouTG.NET|data=2021-07-09|atzessu=2021-07-16}}</ref>
In su [[2021]] e in su [[2022]], pro sos 150 annos dae sa nàschida de [[Gràtzia Deledda]], est istadu diretore artìsticu de su comitadu pro sos medas eventos de sas tzelebratziones<ref>{{Tzita noas|url=https://www.istorias.it/31/05/2022/7322/sa-tecnologia-de-alexa-faeddat-de-grazia-deledda/|tìtulu=Alexa faeddat de Grazia Deledda|publicatzione=Istorias|data=2022-05-31|atzessu=2022-10-27}}</ref>, chi sunt incumintzados su 28 de [[cabudanni]] de su 2021 pro durare un'annu intreu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.150graziadeledda.it/un-anno-di-eventi/|tìtulu=Un anno di Eventi|situ=Grazia Deledda|limba=it-IT|atzessu=2022-10-27}}</ref>
== Polìtica ==
In ocasione de sas polìticas de su 2018 aderit a su partidu indipendentista ''Autodeterminatzione''<ref>{{Tzita web|url=http://www.autodeterminatzione.it/i-candidati/|tìtulu=I candidati di Autodeterminatzione|limba=it|atzessu=11 martzu 2018|dataarchìviu=2018-03-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20180312085617/http://www.autodeterminatzione.it/i-candidati/|deadurl=yes}}</ref> de su cale divenit portaboghe, e si càndidat pro su Senadu, ma non benit eletu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cagliaripad.it/271947/nasce-polo-dellautodeterminatzione-anthony-muroni-portavoce/|tìtulu=Nasce il “Polo dell’Autodeterminatzione”, Anthony Muroni è il portavoce - Politica|autore=Redazione Cagliaripad|data=2017-11-24|limba=it|atzessu=2020-04-29|dataarchìviu=2021-07-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210716165519/https://www.cagliaripad.it/271947/nasce-polo-dellautodeterminatzione-anthony-muroni-portavoce/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnalive.net/news/politica/22030/referendum-insularita-parla-anthony-muroni-non-era-lo-strumento-giusto|tìtulu=Referendum insularità, parla Anthony Muroni: "Non era lo strumento giusto"|limba=it|atzessu=2020-04-29}}</ref>
== Fatos giuditziàrios ==
In su ghennàrgiu de su 2016 Muroni at retzidu una cundenna pro difamatzione, pro àere iscritu un'artìculu ligadu a un'indàgine, chi a pustis si fiat rivelada farsa, in subra de Claudia Lombardo, presidente de su Cussìgiu regionale sardu in su 2014.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.castedduonline.it/condannato-anthony-muroni-diffamazione-del-direttore-dellunione/|tìtulu=Condannato Anthony Muroni: diffamazione del direttore dell’Unione|publicatzione=Casteddu Online|data=2016-01-28|atzessu=2021-07-16}}</ref> In su 2019 sa Cassatzione at cunfirmadu sa cundenna in manera definitiva,<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.sardiniapost.it/cronaca/cassazione-respinge-ricorso-di-muroni-confermata-condanna-per-diffamazione/|tìtulu=Cassazione respinge ricorso di Muroni: confermata condanna per diffamazione|publicatzione=Sardinia Post|data=2019-04-20|atzessu=2021-07-16|dataarchìviu=2020-07-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200704231757/https://www.sardiniapost.it/cronaca/cassazione-respinge-ricorso-di-muroni-confermata-condanna-per-diffamazione/|urlmortu=eja}}</ref> a pustis de su ricursu de Muroni, sentèntzia cunfirmada fintzas in apellu.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.sardiniapost.it/cronaca/muroni-ha-diffamato-claudia-lombardo-condanna-confermata-in-appello/|tìtulu=Muroni ha diffamato Claudia Lombardo, condanna confermata in appello|publicatzione=Sardinia Post|data=2017-11-22|atzessu=2021-07-16}}</ref>
== Òperas ==
=== Libros ===
* {{Tzita libru|tìtulu=Peppino Pes: l'inedita confessione del "prete" bandito|data=2004|editore=L'Unione sarda|limba=it|OCLC=799181684}}
* {{Tzita libru|tìtulu=Il sangue della festa. Mortu in die nodida|annu=2012|editore=Ethos Edizioni|tzitade=Ulìana|limba=it|ISBN=8895226283}}
*{{Tzita libru|tìtulu=Francesco Cossiga dalla A alla Z. Il vocabolario del sardo che viveva per la politica|annu=2012|editore=Ethos Edizioni|tzitade=Ulìana|limba=it|OCLC=795156541|ISBN=978-88-95226-24-8}}
* {{Tzita libru|tìtulu=Venticinque anni. Fatti, personaggi, interviste. Appunti sparsi di un cronista|annu=2017|editore=Edizioni La Zattera|limba=it|ISBN=8885586066}}
* {{Tzita libru|tìtulu=Cossiga e l'alfabeto con la K|annu=2020|editore=Santelli Editore|limba=it|ISBN=9788892920125}}
* {{Tzita libru|tìtulu=Venticinque anni. Fatti, personaggi, interviste. Appunti sparsi di un cronista|annu=2017|editore=Edizioni La Zattera|limba=it|ISBN=8885586066}}
* {{Tzita libru|nùmene=Anthony|sambenadu=Muroni|tìtulu=Mario Melis: il presidente dei Sardi|data=2021|editore=Arkadia Editore|tzitade=Casteddu|limba=it|OCLC=1258021853|ISBN=978-88-6851-326-9}}
* {{Tzita libru|nùmene=Antoni|sambenadu=Murone|tradutore=[[Tore Cubeddu]] e Micheli Ladu|tìtulu=In s'àndala de is gigantes: Un'istòria ispantosa|data=2023|editore=Edizioni La Zattera|tzitade=Casteddu|ISBN=979-12-2205-530-5}}
=== Òperas tzinematogràficas ===
* {{Tzita vìdeu|tìtulu=La terra toglie, la terra da|url=https://www.ejatv.com/produtzione/la-terra-toglie-la-terra-da/|data=2017|limba=it,sc}}
== Riferimentos ==
<references responsive="" />
== Ligàmenes esternos ==
* {{Tzita web|url=http://www.anthonymuroni.it/su|tìtulu=Situ personale|limba=sc,it|atzessu=2021-07-16|dataarchìviu=2021-09-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210921044740/http://www.anthonymuroni.it/su/|urlmortu=eja}}
{{Controllu de autoridade}}
[[Categoria:Giornalistas]]
[[Categoria:Sardos]]
[[Categoria:Iscritores sardos]]
sns9ugnmr0toqww1p3zacg9561tf4hx
Cuntierra:Boicotta film russos
1
20889
190459
190194
2026-07-30T00:45:59Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190459
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 16 ligàmenes esternos in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172225 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20141203160257/http://galnet.org/news/112605-v-sotsmerezhah-oholosyly-bojkot-rosijskym-tovaram-ta-serialam annantu a http://galnet.org/news/112605-v-sotsmerezhah-oholosyly-bojkot-rosijskym-tovaram-ta-serialam
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141108005600/http://unuj.org/ru/raznoe/item/4941-zupinit-finansuvannya-rosiyskih-teleserialiv.html annantu a http://unuj.org/ru/raznoe/item/4941-zupinit-finansuvannya-rosiyskih-teleserialiv.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141207192358/http://ua.112.ua/suspilstvo/nacteleradio-otochili-zombi-yaki-vimagayut-pripinennya-translyaciyi-rosiyskih-serialiv-155425.html annantu a http://ua.112.ua/suspilstvo/nacteleradio-otochili-zombi-yaki-vimagayut-pripinennya-translyaciyi-rosiyskih-serialiv-155425.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141223154537/http://maidanpresscenter.com.ua/ua/news/sotsialno-kulturni/item/1372-pid-administratsiieiu-prezydenta-provely-fleshmob-proty-zasyllia-rosiiskoho-telebachennia.html annantu a http://maidanpresscenter.com.ua/ua/news/sotsialno-kulturni/item/1372-pid-administratsiieiu-prezydenta-provely-fleshmob-proty-zasyllia-rosiiskoho-telebachennia.html
*Archìviu https://archive.is/20141230160151/http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html annantu a http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html
*Archìviu https://archive.is/20150109182026/http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html annantu a http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150402132408/http://internews.ua/2015/03/ban-of-russian-propaganda/ annantu a http://internews.ua/2015/03/ban-of-russian-propaganda/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141102094638/http://cultprostir.com.ua/uk/post/oksana-zabuzhko-cya-viyna-pochalasya-ne-vchora annantu a http://cultprostir.com.ua/uk/post/oksana-zabuzhko-cya-viyna-pochalasya-ne-vchora
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141223121342/http://ukrainiancrisis.net/news/5165 annantu a http://ukrainiancrisis.net/news/5165
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141103015140/http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkino_taky_zaboronylo_filmy_z_porechenkovym annantu a http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkino_taky_zaboronylo_filmy_z_porechenkovym
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141103015144/http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkomteleradio_zaklykaye_oholosyty_boykot_kobzonu_okhlobystinu_zadornovu_ta_in annantu a http://tvi.ua/new/2014/10/31/derzhkomteleradio_zaklykaye_oholosyty_boykot_kobzonu_okhlobystinu_zadornovu_ta_in
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141223121133/http://en.molbuk.ua/ukraine/83010-v-ukrayini-zaboronyly-filmy-ta-serialy-u-yakykh-zigrav-okhlobystin.html annantu a http://en.molbuk.ua/ukraine/83010-v-ukrayini-zaboronyly-filmy-ta-serialy-u-yakykh-zigrav-okhlobystin.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141225053330/http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/318/derzhkino_vidmovilo_u_vidachi_prokatnih_posvidchen_shche_chotirom_rosiyskim_filmam.html annantu a http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/318/derzhkino_vidmovilo_u_vidachi_prokatnih_posvidchen_shche_chotirom_rosiyskim_filmam.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150207043329/http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/326/derzhkino_zaboronyaie_shche_ryad_rosiyskih_filmiv_i_serialiv.html annantu a http://dergkino.gov.ua/ua/events/show/326/derzhkino_zaboronyaie_shche_ryad_rosiyskih_filmiv_i_serialiv.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150516050205/http://forbes.ua/ua/business/1370808-rosijski-seriali-ekonomichna-zbroya-upovilnenoyi-diyi annantu a http://forbes.ua/ua/business/1370808-rosijski-seriali-ekonomichna-zbroya-upovilnenoyi-diyi
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141218134035/http://porogy.zp.ua/2014/11/patr%D1%96oti-ogolosili-boykot-ros%D1%96yskomovnomu-telev%D1%96z%D1%96ynomu-kontentu/ annantu a http://porogy.zp.ua/2014/11/patr%D1%96oti-ogolosili-boykot-ros%D1%96yskomovnomu-telev%D1%96z%D1%96ynomu-kontentu/
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 21:14, 9 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmenes esternos in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=173259 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20141207111411/http://nrada.gov.ua/ua/news/radanews/22414.html annantu a http://nrada.gov.ua/ua/news/radanews/22414.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150201063613/http://www.telekritika.ua/pravo/2015-01-30/103155 annantu a http://www.telekritika.ua/pravo/2015-01-30/103155
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141119094620/http://mincult.kmu.gov.ua/mincult/uk/publish/article/373877 annantu a http://mincult.kmu.gov.ua/mincult/uk/publish/article/373877
*Archìviu https://archive.today/20141220185438/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/dergkino_obitsyae__pidtrimku_kanalam_yaki_vidmovlyayutsya_vid_rosiyskogo_kontentu_2003461 annantu a http://www.ukrinform.ua/ukr/news/dergkino_obitsyae__pidtrimku_kanalam_yaki_vidmovlyayutsya_vid_rosiyskogo_kontentu_2003461
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 08:07, 21 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178084 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20140909110606/http://www.depo.ua/ukr/politics/pod-goskino-trebovali-ubrat-s-ekranov-rossiyskuyu-propagandu-04092014162700 annantu a http://www.depo.ua/ukr/politics/pod-goskino-trebovali-ubrat-s-ekranov-rossiyskuyu-propagandu-04092014162700
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150101223701/http://delo.ua/ukraine/jurij-stec-ne-budet-lishat-inter-licenzii-287306/?supdated_new=1420143705 annantu a http://delo.ua/ukraine/jurij-stec-ne-budet-lishat-inter-licenzii-287306/?supdated_new=1420143705
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150214013107/http://uazmi.org/article/3778383604205616 annantu a http://uazmi.org/article/3778383604205616
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150214013606/http://spilno.tv/uk/%D0%91%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8/%C2%AB%D0%97_%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B2_%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B5_%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0_%E2%80%93_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D1%8E%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B8!%C2%BB:1406 annantu a http://spilno.tv/uk/%D0%91%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8/%C2%AB%D0%97_%D0%B5%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B2_%D0%BB%D1%96%D0%B7%D0%B5_%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0_%E2%80%93_%D0%9D%D0%B0%D1%86%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BF%D0%BB%D1%8E%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B8!%C2%BB:1406
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:40, 3 Cab 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178908 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150107060436/http://uapress.info/ru/news/show/55012 annantu a http://uapress.info/ru/news/show/55012
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:56, 24 Stg 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180418 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141010091400/http://vsiknygy.net.ua/neformat/38327/ annantu a http://vsiknygy.net.ua/neformat/38327/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 19:47, 26 Maj 2023 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183297 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150103205236/http://www.theinsider.ua/politics/54a6ae4acc245/ annantu a http://www.theinsider.ua/politics/54a6ae4acc245/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 21:04, 8 Mar 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187348 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20160303231312/http://www.radiosvoboda.org/media/video/26566903.html annantu a http://www.radiosvoboda.org/media/video/26566903.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141204030548/http://www.radiosvoboda.org/media/photogallery/26723261.html annantu a http://www.radiosvoboda.org/media/photogallery/26723261.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141211120557/http://www.radiosvoboda.org/media/video/26737000.html annantu a http://www.radiosvoboda.org/media/video/26737000.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150318093920/http://www.radiosvoboda.org/media/video/26905764.html annantu a http://www.radiosvoboda.org/media/video/26905764.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:01, 6 Stg 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189944 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20141101234427/http://m.gordonua.com/news/politics/Fesenko-Zapreshchat-nado-to-chto-prinosit-pryamoy-vred-gde-est-pryamaya-propaganda-A-serialy-ostavit-v-pokoe-47395.html annantu a http://m.gordonua.com/news/politics/Fesenko-Zapreshchat-nado-to-chto-prinosit-pryamoy-vred-gde-est-pryamaya-propaganda-A-serialy-ostavit-v-pokoe-47395.html
*Archìviu https://web.archive.org/web/20150205230312/http://m.gordonua.com/news/localnews/Nardep-Levus-trebuet-proverit-pokupku-akciy-telekanala-Inter-u-rossiyskogo-Pervogo-kanala-64842.html annantu a http://m.gordonua.com/news/localnews/Nardep-Levus-trebuet-proverit-pokupku-akciy-telekanala-Inter-u-rossiyskogo-Pervogo-kanala-64842.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:36, 10 Maj 2026 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190193 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Ligàmene de archìviu https://archive.today/20141230160151/http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html remplasadu cun https://web.archive.org/web/20150323025041/http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html pro http://nr2.com.ua/News/culture_and_science/A-ty-podaril-russkomu-soldatu-pulyu-pod-elku-na-Novyy-God-87597.html
*Ligàmene de archìviu https://archive.today/20150109182026/http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html remplasadu cun https://web.archive.org/web/20150319194317/http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html pro http://nr2.com.ua/News/Kiev_and_regions/V-kievskom-TRC-Skaymol-ohranniki-izbili-aktivistov-protestovavshih-protiv-pokaza-rossiyskih-filmov-87898.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:38, 18 Làm 2026 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Boicotta film russos]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190458 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20140927044244/http://osvita.mediasapiens.ua/material/34788 annantu a http://osvita.mediasapiens.ua/material/34788
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:45, 30 Trì 2026 (CEST)
fib8fsfrlutrebce2986ii9h5cbsgvc
Cuntierra:EjaTV
1
20929
190463
181939
2026-07-30T01:22:04Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190463
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmenes esternos in [[EjaTV]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172312 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Eticheta {{tlx|dead link}}annanta a https://sardex.net/ejatv-format-2016/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200811184810/https://sardex.net/sartiglia-2016-da-record/ annantu a https://www.sardex.net/sartiglia-2016-da-record/
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 21:50, 9 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[EjaTV]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178128 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210730203639/https://www.babeltv.org/editzione-20212022 annantu a https://www.babeltv.org/editzione-20212022
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210508195538/http://adriamusic.cat/index.php/sc/lo-somris-de-la-magrana-2/ annantu a http://adriamusic.cat/index.php/sc/lo-somris-de-la-magrana-2/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:42, 3 Cab 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2023) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[EjaTV]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181938 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210516154250/https://sardegnaeventi24.it/eventi/processo-alla-statua-di-carlo-felice-rappresentazione-teatrale-c-o-palazzo-regio-in-cagliari/ annantu a https://sardegnaeventi24.it/eventi/processo-alla-statua-di-carlo-felice-rappresentazione-teatrale-c-o-palazzo-regio-in-cagliari/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210730165137/https://www.sardegnaeventi24.com/notizie/cumintzat-dae-casteddu-sa-serie-in-ses-puntadas-adria-beni-cun-me/ annantu a https://www.sardegnaeventi24.com/notizie/cumintzat-dae-casteddu-sa-serie-in-ses-puntadas-adria-beni-cun-me/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:37, 22 Stg 2023 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[EjaTV]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190462 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210730165138/https://www.sardegnainblog.it/52735/eventi-di-sartiglia-2021/ annantu a https://www.sardegnainblog.it/52735/eventi-di-sartiglia-2021/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:22, 30 Trì 2026 (CEST)
9xskrcl9tegqimqqwr5p7d1yudoo4h8
Cuntierra:Litru
1
21000
190467
178364
2026-07-30T02:24:21Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190467
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 5 ligàmenes esternos in [[Litru]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172499 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200110115305/https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=12&RES=6 annantu a https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=12&RES=6
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200318144559/https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/3/1/ annantu a https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/3/1/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210227223110/https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=11&RES=13 annantu a https://www.bipm.org/jsp/fr/ViewCGPMResolution.jsp?CGPM=11&RES=13
*Archìviu https://web.archive.org/web/20180921034545/https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/16/6/ annantu a https://www.bipm.org/fr/CGPM/db/16/6/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20100626223207/http://bionmr-c1.unl.edu/221/fi1.2.pdf annantu a http://bionmr-c1.unl.edu/221/fi1.2.pdf
. Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 22:55, 9 Aus 2021 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Litru]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178363 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20131016012340/http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictL.html annantu a http://www.unc.edu/~rowlett/units/dictL.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:44, 27 Cab 2022 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Litru]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190466 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20121011185317/http://www.vik-burgas.com/VikSiteEn/pages/index.aspx?id=45&catid=802&ex=1 annantu a http://www.vik-burgas.com/VikSiteEn/pages/index.aspx?id=45&catid=802&ex=1
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:24, 30 Trì 2026 (CEST)
6j98djygs61ypfq3t791micwida7rb2
IrDA
0
22227
190464
179854
2026-07-30T01:59:17Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190464
wikitext
text/x-wiki
{{LSC}}[[File:IrDA_USB.jpg|thumb|Interfache IrDA pro mèdiu de USB]]
'''IrDA''' ([[acrònimu]] in [[limba inglesa]] de '''I'''nfra'''r'''ed '''D'''ada '''A'''ssociation, Assòtziu de datos infrarujos) est un'organizatzione sena profitu de produtores eletrònicos, costituida in su [[1994]], chi definit piessìnnios fìsicos de protocollos de comunicatzione chi impreant sa [[radiatzione infraruja]] pro sa trasmissione de datos chene filos a curtzu.
IrDA funtzionat pro mèdiu de una pila de protocollos: IrPHY, IrLAP, IrLMP, IrCOMM, Tiny TP, IrOBEX, IrLAN, IrSimple e IrFM. Onni protocollu - netzessàriu pro su funtzionamentu o a seberu - definit e manìgiat unu o prus aspetos de su standard de comunicatzione. Is protocollos sunt progetados a livellos subrapostos, onniunu ocupadu dae unu protocollu diferente, e onni livellu comùnicat isceti cun is duos bighinos.
IrDA permitit sa creatzione de retzas de tipu PAN e est unu standard ispainadu in manera globale. Fiat impreadu meda in [[Computer|cumputeras]] portàtiles, palmares e [[Telefoneddu|telefoneddos]]. Su [[bluetooth]], chi est unu standard de trasmissione ràdiu, at a pustis pigadu su logu suo pro sa comunicatzione a curtzu.
[[File:IrDA_w_tel.jpg|thumb|Interfache IrDA in unu telèfoneddu Siemens CXT70.]]
Is aparatos a rajos infrarujos, pro funtzionare in manera curreta, depent èssere in cunditziones de si bìdere pari-pari (e duncas s'agatare in ''lìnia de bista'', o LoS, Line of Sight in sa documentatzione) 1 o 2 metros a tesu. Custas limitatziones dipendent dae su fatu chi sa radiatzione infraruja prodùida non podet passare a traessu de muros o àteras barrieras sòlidas (fintzas su bidru de una ventana podet guastare sa calidade de sa trasmissione). Sa lestresa de trasmissione prus comuna est de unos 4 Mbit/s, ma unos cantos aparatos arribant a 16 Mbit/s.
== Protocollos ==
[[File:Irda_protocol_stack_basic.png|right|thumb|Istrutura a livellos de is protocollos IrDA]]
=== IrPHY ===
Su protocollu '''IrPHY''' ('''Infrared Physical Layer Specification''') est obligatòriu e format su livellu prus bàsciu de s'architetura IrDA.
Is piessìnnios printzipales suos sunt:
* Istesiada de trasmissione: 1 m (istandard), 0,3 [[Metre|m]] (in cunditziones de consumu bàsciu), 0,2 m (intre duos aparatos in cunditziones de consumu bàsciu)
* Àngulu de trasmissione: conu mìnimu de +-15°
* Lestresa: dae 2.4 kbit/s a 16 Mbit/s
* Modulatzione: banda de base, peruna portante
* Ventana a infrarujos
S'aparatu IrDA comùnicat pro mèdiu de impulsos infrarujos imbiados in unu volùmene cònicu cun un'abertura mìnima de 15°. A subra de s'istesiada de trasmissione is documentos sunt genèricos: s'irradiamentu mìnimu depet permìtere sa trasmissione a su mancu a unu metru a tesu e s'istesiada màssima non devet èssere tale de "tzurpare" su retzidore si s'aparatu de trasmissione est tropu acanta. Comente a cunsighèntzia esistent dispositivos chi no arribant a unu metru de distàntzia e àteros chi retzint vàrios metros, e fintzas trastos chi funtzionant male a paga distàntzia.
Sa distàntzia de trasmissione ideale est cumpresa intre 5 e 60 [[Metre|cm]] cun su retzidore in su tzentru de su conu. Sa comunicatzione funtzionat semper in modalidade half-duplex sende chi s'aparatu retzidore est ''tzurpadu'', in s'ìnteri de sa trasmissione, dae sa lughe emìtida de su trasmitidore. Is duos aparatos podent però simulare una comunicatzione full-duplex alternende a sa lestra sa trasmissione de datos.
==== Modalidade de trasmissione ====
Is modalidades de trasmissione sunt bator:
* '''SIR''' (''Serial Infrared'') tenet una lestresa de trasmissione ecuivalente a sa de una ghenna seriale: 9600 bit/s, 19.2 kbit/s, 38.4 kbit/s, 57.6 kbit/s e 115.2 kbit/s. Pro garantire sa màssima cumpatibilidade, su rilevamentu de is aparatos e sa negotziatzione de su trasferimentu de datos acontesset a sa lestresa mìnima possìbile (9600 bit/s)
* '''MIR''' (''Medium Infrared'') no est unu faeddu ufitziale, ma est impreadu pro lestresa cumprèndidas intre 0.576 Mbit/s e 1.152 Mbit/s.
* '''FIR''' (''Fast Infrared'') est unu faeddu betzu de is documentos IrDA, ma est impreadu a fitianu pro inditare una lestresa de trasmissione de 4 Mbit/s.
* '''VFIR''' (''Very Fast Infrared'') suportat una lestresa de trasferimentu de 16 Mbit/s. Is aparatos VFIR disponìbiles comente a su TFDU8108 de s'istadunidensa Vishay podent impreare fintzas is modalidades de trasmissione pretzedentes.
* '''UFIR''' (''Ultra Fast Infrared'') arribat a una lestresa de 96 Mbit/s.
* '''GigaIR''' suportat lestresas de 512 Mbit/s - 1 Gbit/s.
=== IrLAP ===
Su protocollu obrigatòriu IrLAP ('''Infrared Link Access Protocol''') est su segundu livellu de s'architetura IrDA. Rapresentat su livellu de ligòngiu de datos de su mollu ISO/OSI. Is prus tareas de importu suas sunt:
* autenticatzione
* rilevamentu de àteros aparatos de comunicatzione IrDA
* istabilimentu de una connessione bidiretzione
* negotziatzione de su ruolu de is aparatos. Is aparatos a infrarujos de una retza sunt partzidos intre un'aparatu primàriu, chi controllat e abilitat o no is àteros a su trasferimentu, e unu o prus aparatos segundàrios chi dipendent de su primàriu.
=== IrLMP ===
Su protocollu '''IrLMP''' ('''Infrared Link Management Protocol''') format su de tres livellos. Est unu protocollu obligatòriu e est partzidu in duas alas. LM-MUX (''Link Management Multiplexer''), chi s'agatat a subra de su livellu IrLAP, creat [[Canale logico|canales lògicos]] mùltiplos pro sa trasmissione de su flussu de datos, e permitit s'iscàmbiu intre aparatu primàriu e dispositivos segundàrios. Sa segunda ala de su protocollu, LM-IAS (''Link Management Information Access Service'') frunit unu registru de servìtzios integràbile e atzessìbile pro mèdiu de interrogatziones.
=== Tiny TP ===
'''Tiny TP''' ('''Tiny Transport Protocol''') est unu protocollu a seberu chi si ponet subra a su livellu IrLMP cun is tareas chi sighint:
* Trasferimentu de datos pro mèdiu de SAR (''Segmentation and Reassembly'', ''segmentu e assemblamentu nou''): is [[Archìviu (informàtica)|documentos]] trasmìtidos sunt partzidos in pachetes piticos (pro megiorare sa lestresa de trasmissione e ismenguare sa pèrdida de datos) chi su retzidore torrat a pònnere in pari, formende su documentu originàriu.
* Controllu de flussu de datos assinniende sa prioridade a onni canale lògicu.
=== IrCOMM ===
'''IrCOMM''' ('''Infrared Communications Protocol''') est unu protocollu a seberu chi permitit a un'aparatu a infrarujos de funtzionare comente a una ghenna seriale o parallela. Est postu a subra de su livellu IrLMP.
=== IrOBEX ===
'''IrOBEX''' ('''Infrared Object Exchange''') est unu protocollu a seberu chi permitit s'iscàmbiu de datos a ogetos (p.e. vCard, [[vCalendar]] o àteros formados) intre aparatos. Si ponet a subra de su protocollu Tiny TP, chi bolet duncas ativadu pro su funtzionamentu de IrOBEX.
=== IrLAN ===
'''IrLAN''' ('''Infrared Local Àrea Network''') est unu protocollu a seberu chi permitit de acapiare un'aparatu a rajos infraujos cun una retza locale in tres modos:
* Access Point
* Peer-to-peer
* Host
Si ponet a subra de su protocollu Tiny TP chi bolet duncas ativadu pro su funtzionamentu de IrLAN.
=== IrSimple ===
'''IrSimple''' megiorat s'atòliu de su protocollu de trasmissione creschende·nde sa lestresa dae 4 a 10 bortas, mantenende fintzas sa cumpatibilidade a s'imbesse cun is protocollos IrDA pretzedentes.
=== IrSimpleShot ===
IrSimpleShot (IrSS) frunit una connessione chene filos intre videofoneddos e imprentadoras fotogràficas.
=== IrFM ===
'''IrFM''' ('''Infrared financial messaging''') est unu protocollu a seberu pro fàghere transatziones finantziàrias tràmite un'aparatu a infrarujos. S'aparatu (unu palmare o unu telèfonu tzellulare) trasmitet is datos pro s'averìguu de una tèssera de crèditu o àteros sistemas de pagamentu a unu terminale de pagamentu chene chi ddoe bolat unu badge o sa cumponidura de còdighes.
== Bibliografia ==
* Charles D. Knutson, Jeffrey M. Brown, ''IrDA Principles and Protocols'', 2004, ISBN 0-9753892-0-3
== Ligàmenes esternos ==
* {{Tzita web|1=http://www.irda.org/|2=Giassu web de sa Infrared Data Association|limba=en|atzessu=2023-02-11|dataarchìviu=2008-05-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080522132313/http://www.irda.org/|urlmortu=eja}}
[[Categoria:Informàtica]]
0zvi2oei71ln8o18l8f40z7bbpi8fal
2024
0
22640
190454
190094
2026-07-30T00:09:13Z
InternetArchiveBot
10458
Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5
190454
wikitext
text/x-wiki
{{Annu|XX sèculu|10=2021|16=2027|15=2026|14=2025|13=2024|12=2023|11=2022|9=2020|XXI sèculu|8=2040|7=2030|6=2020|5=2010|4=2000|XXII sèculu|17=2028}}{{Variant|LSC}} Su '''2024''' (MMXXIV in nùmeros romanos) est un'annu de su de XXI sèculos incumintzadu in sa die de lunis.
S'[[ONU]] dd'at decraradu annu de is ''camelidae''<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.fao.org/camelids-2024/es|tìtulu=Inicio {{!}} Año Internacional de los Camélidos {{!}} Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura|situ=IY-Camelids|limba=es|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
Sa [[Organizatzione de sas Natziones Unidas pro sa Massaria e su Nudriamentu|FAO]] dd'at decraradu ''annu de atzione antitzipatòria'' in [[Amèrica Tzentrale]]<ref name=":1">{{Tzita web|url=https://www.fao.org/honduras/noticias/detail-events/es/c/1661602/|tìtulu=Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura: Declaran el 2024 como el “año de la acción anticipatoria” en Centroamérica {{!}} FAO en Honduras {{!}} Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura|situ=www.fao.org|limba=es|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
== Acuntessimentos ==
=== Ghennàrgiu ===
* 1 ghennàrgiu:
** [[Egitu]], [[Etiòpia]], [[Iran]], [[Aràbia Saudita]] e is [[Emirados Àrabos Unidos]] s'unint a sa BRICS<ref name=":2">{{Tzita web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/brics-2023-summit-new-members-saudi-uae-iran-b2398553.html|tìtulu=Brics countries agree major expansion as six countries invited to join|situ=The Independent|data=2023-08-24|limba=en|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
** Sa [[Repùblica de Nagorno-Karabakh|Repùblica d'Artsakh]] est isòrvida in manera ufitziale pro s'èssere unida a s'[[Azerbaigián]]<ref name=":3">{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Francesca|sambenadu=Ebel|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/09/28/nagorno-karabakh-dissolved-azerbaijan-armenia/|tìtulu=For three decades, Nagorno-Karabakh sought statehood. That quest is dead.|publicatzione=Washington Post|data=2023-09-28|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
** Incumentzat su turnu de su [[Bèlgiu]] de presidèntzia de s'[[Unione Europea]]<ref name=":4">{{Tzita web|url=https://www.iltirreno.it/ultimora-adnkronos/2024/01/01/news/ue-belgio-assume-la-presidenza-di-turno-sfide-e-obiettivi-1.100448233|tìtulu=Ue, Belgio assume la presidenza di turno: sfide e obiettivi|situ=Il Tirreno|limba=it|atzessu=2024-01-01}}</ref>.
*2 ghennàrgiu: eletziones generales me is Ìsulas Marshall. Hilda Heine est eleta a presidente pro sa segunda borta non consecutiva<ref>{{Tzita web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|tìtulu=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|situ=RNZ|data=2024-01-03|limba=en-nz|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
*3 ghennàrgiu: in sa tzitade de Kemàn, [[Iran]], in s'ìnteri de s'ammentu de s'ochidòrgiu de Qasem Soleimani, un'atentadu [[Terrorismu|terrorista]] islàmicu ochiet a 94 persones<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/iran-bombing-ringleader-tajikistan-4dec3cf4b1479a0222b2853bbb2f72bb|tìtulu=Iran identifies alleged bomb-maker behind last week's IS twin suicide attack that killed dozens|situ=AP News|data=2024-01-11|limba=en|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
*7 ghennàrgiu: eletziones generales in [[Bangladesh]]. Binchet sa Lega Populare Bengalesa pro sa de cuàturu bortas consecutivas.<ref>{{Tzita web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|tìtulu=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|autore=Senior Correspondent|situ=bdnews24.com|limba=en|atzessu=2024-04-05}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|tìtulu=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|data=2024-01-07|atzessu=2024-04-05}}</ref>
*8 ghennàrgiu: su presidente de [[Ecuadòr|Ecuador]] decrarat s'istadu de emergèntzia a pustis chi José Adolfo Macías Villamar, cabu de unu cartellu de sa droga, fuet de presone<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Alexandra Valencia|url=https://www.reuters.com/world/americas/ecuador-declares-state-emergency-amid-prison-chaos-2024-01-08/|tìtulu=Ecuador declares state of emergency amid prison chaos|publicatzione=Reuters|data=2024-08-01}}</ref>.
*10 ghennàrgiu: in [[Pàpua Noa Guinea]], incumentzat unu sumbùgiu, nàschidu dae sa protesta pro sa ridutzione de su salàriu de is guàrdias de seguresa (atribuida a una faddina), chi at a causare 22 mortos e 44 ingortos<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-01-12/png-government-attempts-to-restore-essential-services/103312786|tìtulu=Discovery of six bodies lifts death toll in PNG riots to 22|publicatzione=ABC News|data=2024-01-12|atzessu=2024-04-05}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html|tìtulu='Waves of casualties' : Troops restore order after riots in Papua New Guinea|situ=today.rtl.lu|limba=en|atzessu=2024-04-05|dataarchìviu=2024-01-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240112054158/https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html|urlmortu=eja}}</ref>.
*12 ghennàrgiu: ''Operatzione Bardianu de sa Prosperidade'': una coalitzione conduida dae is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] bombardat fortzas Houti in [[Jemen]] comente a risposta a is atacos a is naves in su [[Mare Ruju]] de su mese de ledàmene [[2023]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Alex|sambenadu=Horton|nùmene2=Dan|sambenadu2=Lamothe|nùmene3=Missy|sambenadu3=Ryan|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/01/11/us-strike-yemen-houthis-red-sea/|tìtulu=U.S.-led coalition strikes Iran-aligned Houthi militants in Yemen|publicatzione=Washington Post|data=2024-01-20|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
*13 ghennàrgiu: eletziones presidentziales in [[Taiwan]]. Binchet Lai Ching-te (Partidu Progressista Democràticu) cun su 40% de is votos<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Helen|sambenadu=Davidson|nùmene2=Amy|sambenadu2=Hawkins|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|tìtulu=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|publicatzione=The Observer|data=2024-01-13|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
*14 ghennàrgiu:
**Margarita II de [[Danimarca]] abdicat in su de 52 anniversàrios de rennu, lassende sa càrriga a fìgiu suo, Federicu X<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67854395|tìtulu=Queen Margrethe II: Danish monarch announces abdication live on TV|data=2023-12-31|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
**Eletziones presidentziales me is [[Comoras]]. Pro more de sa boicotadura de s'opositzione, Azali Assoumani est torradu a elègere cun su 62,9 de is votos, ma cun s'acudida de su 16,3% isceti de is chi teniant deretu de votu<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/afrique/20240117-unrest-grips-comoros-opposition-rejects-president-re-election|tìtulu=Unrest grips Comoros as opposition rejects president's re-election|situ=France 24|data=2024-01-17|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.barrons.com/news/comoros-to-hold-presidential-vote-on-january-14-671cffbe|tìtulu=Comoros To Hold Presidential Vote On January 14|autore=AFP-Agence France Presse|situ=www.barrons.com|limba=en-US|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
*15 ghennàrgiu:
**a pustis de una crisi polìtica curtza a pustis de is eletziones de su 2023, Bernardo Arévalo essit su de 52 presidentes de [[Guatemala]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/guatemala-election-torres-arevalo-d5bffc895c90570aafa77a0b2056a640|tìtulu=Progressive Arévalo is 'virtual winner' of Guatemala election after corruption angered voters|situ=AP News|data=2023-08-20|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/guatemala-arevalo-inauguration-opposition-f968cd763fa6540a784ea9612fc33e38|tìtulu=Bernardo Arévalo sworn in as Guatemala's president despite months of efforts to derail inauguration|situ=AP News|data=2024-01-14|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
**[[Nauru]] bogat su connoschimentu ufitziale a su [[Taiwan]]<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/taiwan-loses-first-ally-post-election-nauru-goes-over-china-2024-01-15/|tìtulu=Taiwan loses ally Nauru, accuses China of post-election ploy|publicatzione=Reuters|data=2024-01-15}}</ref>.
**[[Iran]] bombardat "tzentros de ispia anti-Iran" in Erbil ([[Iraq]]), acanta de su consoladu [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensu]], s'arioportu locale e residèntzias tziviles<ref>{{Tzita web|url=https://www.elconfidencial.com/mundo/2024-01-15/iran-bombardea-la-embajada-de-estados-unidos-en-irak_3811793/|tìtulu=Irán bombardea "centros de espionaje antiiraní" en Irak, cerca del consulado de EEUU|autore=Alicia Alamillos;Óscar Hernández|situ=elconfidencial.com|data=2024-01-15|limba=es|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
**Kim Jong Un, ghia de sa [[Corea de su Norte|Corea de su Nord]], abbandonat s'idea de unificare su paisu cun sa [[Corea de su Sud]], e domandat de cambiare sa costitutzione pro dda cunsiderare paisu inimigu<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/01/16/corea-del-nord-kim-jong-un-riunificazione|tìtulu=Corea del Nord, Kim Jong Un abbandona le prospettive d riunificazione|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-01-16|limba=it|atzessu=2024-07-19}}</ref>.
*16 ghennàrgiu: S'Iran ghetat una sèrie de atacos cun mìssiles e drones in sa provìntzia [[Pakistan|pakistana]] de su Balochistan, narende chi boliat corpire su grupu militante iranianu Baloch Jaish ul-Adl.<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67999465|tìtulu=Iran admits carrying out deadly strike on Pakistan territory|data=2024-01-16|atzessu=2024-07-19}}</ref>
*18 ghennàrgiu: su Pakistan ghetat atacos aèreos de vindita contras sa provìntzia iraniana de Sistan e Baluchestan<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68014882|tìtulu=Pakistan launches retaliatory strikes into Iran, killing nine people|data=2024-01-18|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*19 ghennàrgiu: su [[Giapone]] est su de chimbe paisos chi renessent a aterrare a subra de sa [[Luna]], cun sa missione SLIM<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/science-environment-68019846|tìtulu=Japan makes contact with 'Moon Sniper' on lunar surface|situ=BBC News|data=2024-01-19|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*24 ghennàrgiu: unu bòlidu [[Rùssia|russu]] cun 65 presoneris de gherra [[Ucraina|ucràinos]], ses membros de echipàgiu e tres guàrdias ruet sena lassare subrabìvidos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-us-canada-68079336|tìtulu=Russian plane crash: Ministry says 65 Ukrainian prisoners of war on plane that crashed|situ=BBC News|data=2024-01-24|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*26 ghennàrgiu:
**S'ONU pedit a [[Israele]] totu is mesuras possìbiles pro evitare atos de [[genotzìdiu]] in [[Fròngia de Gaza|Gaza]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-68097640|tìtulu=ICJ ruling: UN top court orders Israel to prevent genocidal acts in Gaza but not to end war|situ=BBC News|data=2024-02-13|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>. Aberit fintzas un'imbìstigu in contu de unos cantos impreados suos, suspetados de àere leadu parte a is atentados de su 7 de su mese de ledàmene passadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240126-unrwa-investiga-presunta-colaboraci%C3%B3n-de-su-personal-en-ataques-del-7-de-octubre-ee-uu-suspende-financiaci%C3%B3n|tìtulu=UNRWA investiga presunta colaboración de su personal en los ataques del 7 de octubre en Israel|situ=France 24|data=2024-01-26|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
**Eletziones generales in [[Tuvalu]]. Feleti Teo est eletu primu ministru<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Agence|sambenadu=France-Presse|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/26/tuvalu-election-feleti-teo-named-pm-prime-minister-kausea-natano|tìtulu=Tuvalu names Feleti Teo prime minister after pro-Taiwan leader Kausea Natano ousted|publicatzione=The Guardian|data=2024-02-26|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*27 ghennàrgiu: s'[[Iran]] ponet unu satèllite a 275 km de artària, sa màssima in ue siat mai lòmpida, moende oriolos in contu de sa capatzidade sua de ghetare atacos de mìssiles cun pretzisione<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240120-ir%C3%A1n-lanza-exitosamente-un-sat%C3%A9lite-y-acrecienta-las-preocupaciones-por-el-programa-de-misiles|tìtulu=Irán lanza exitosamente un satélite y acrecienta las preocupaciones por el programa de misiles|situ=France 24|data=2024-01-20|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*28 ghennàrgiu: [[Niger]], [[Mali]] e [[Burkina Faso]] annùntziant de bòlere lassare sa Comunidade Econòmica de is Istados de s'Africa Otzidentale, acusende·dda de àere traidu is ideales de is fundadores suos<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mali-niger-burkina-faso-ecowas-west-africa-5a5dc2180e39223c91b1820067db4011|tìtulu=Mali, Niger and Burkina Faso withdraw from West Africa regional bloc ECOWAS as tensions deepen|situ=AP News|data=2024-01-28|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
=== Freàrgiu ===
* 2 freàrgiu: in [[Cile]], me is comunas de [[Viña del Mar]] e [[Valparaiso]] e àteras s'isvilupat unu fogu chi isperdet àreas mannas de padente, urbanas e industriales, ochiende fintzas a 131 persones, su prus nùmeru artu de vìtimas in eventos de custu tipu in su sèculu XXI<ref>{{Tzita web|url=https://www.meganoticias.cl/nacional/438432-incendio-en-valparaiso-se-transforma-en-el-segundo-mas-letal-del-mundo-en-el-siglo-xxi-05-02-2024.html|tìtulu=Incendio en Valparaíso se transforma en el segundo más letal del mundo en el siglo XXI|situ=meganoticias.cl|data=2024-02-05|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://cooperativa.cl/noticias/pais/desastres-naturales/incendios-forestales/bomberos-centra-trabajo-en-busqueda-de-victimas-y-control-de-amagos-de/2024-02-04/175909.html|tìtulu=Bomberos centra trabajo en búsqueda de víctimas y control de amagos de incendio|autore=Cooperativa.cl|situ=Cooperativa.cl|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 6 freàrgiu: s'ex-presidente de Cile Sebastián Piñera morit in sa ruta de un'[[elicòteru]].
* 4 freàrgiu: eletziones generales in [[El Salvadòr|El Salvador]]. Nayib Bukele (de Nuevas Ideas, partidu de tzentru-dereta) est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.treccani.it/magazine/atlante/geopolitica/nayib-bukele-rieletto-presidente-di-el-salvador.html|tìtulu=Nayib Bukele rieletto presidente di El Salvador|situ=Treccani|limba=it|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 8 freàrgiu: eletziones parlamentares in [[Pakistan]]. Sa majoria de is iscannos andat a polìticos indipendentes, chi benint in parte manna dae su partidu natzionalista bandidu de tzentru Movimentu pro sa Giustìtzia de Pakistan<ref>{{Tzita web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|tìtulu=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|situ=www.ft.com|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 10 freàrgiu: sa presidente de [[Ungheria]] Katalin Novák renùntziat a sa càrriga a pustis de un'iscàndalu nàschidu pro àere fatu gràtzia a un'òmine cundennadu pro pedofilia<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2024/02/10/ungheria-la-presidente-katalin-novak-si-e-dimessa-concesse-la-grazia-a-un-uomo-che-voleva-insabbiare-processo-a-un-pedofilo/7442228/|tìtulu=Ungheria, la presidente Katalin Novak si è dimessa. Concesse la grazia a un uomo che voleva insabbiare processo a un pedofilo|situ=Il Fatto Quotidiano|data=2024-02-10|limba=it-IT|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 11 freàrgiu: segundu turnu de is eletziones generales in [[Finlàndia]]. Su cunservadore Alexander Stubb est torradu a elègere a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-02-11/finlandia-acude-a-las-urnas-en-la-segunda-vuelta-de-las-elecciones-presidenciales.html|tìtulu=El conservador Alexander Stubb gana las elecciones presidenciales de Finlandia|autore=Agencias, El País|situ=El País|data=2024-02-11|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 14 freàrgiu:
** In [[Kansas City (Missouri)]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]], morit una persone e 21 sunt ingortas in un'isparadòrgiu in s'ìnteri de sa festa pro sa bìnchida de su Super Bowl<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cd17gl36pz3o|tìtulu=Kansas City Chiefs: al menos un muerto y 21 heridos en un tiroteo en las celebraciones de los campeones del Super Bowl en EE.UU.|situ=BBC News Mundo|data=2024-02-14|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
** Eletziones presidentziales in [[Indonèsia]]. Binchet Prabowo Subianto de su Movimentu Gran Indonesia (dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://www.thejakartapost.com/election-2024|tìtulu=Indonesia Decides: 2024 Elections|autore=The Jakarta Post|situ=The Jakarta Post|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 18 freàrgiu: in su cuntestu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|Gherra Russu-Ucraina]], sa tzitade ucràina Avdíivka ruet in manu a is fortzas armadas russas a pustis de meses de cumbatas<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366|tìtulu=Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town|data=2024-02-17|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 21 freàrgiu: a su mancu 60 sordados russos morint a pustis chi duos mìssiles ucràinos corpint unu tzentru de annestru in sa regione de Donetsk, [[Ucraina|Ucràina]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68358008|tìtulu=Ukraine war: Dozens of Russian troops 'die in air strike'|data=2024-02-21|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 22 freàrgiu:
** [[Fogu de València de su 2024|Unu fràigu de 138 apartamentos de brùsiat]] in sa tzitade de [[Valentzia|València]]. Morint 10 persones e 15 sunt fertas<ref>{{Tzita web|url=https://www.levante-emv.com/comunitat-valenciana/2024/03/12/incendio-campanar-policia-confirma-electrodomestico-cocina-piso-86-origen-fuego-99356036.html|tìtulu=La Policía confirma que un electrodoméstico de la cocina del piso 86 originó el incendio de Campanar|autore=Teresa Domínguez|situ=Levante-EMV|data=2024-03-12|limba=es|atzessu=2024-04-05}}</ref>.
** Nova-C lander, de s'azienda americana Intuitive Machines est su primu veìculu cummertziale a aterrare a subra de sa Luna<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Maanvi|sambenadu=Singh|nùmene2=Martin|sambenadu2=Belam|nùmene3=Maanvi|sambenadu3=Singh (now)|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|tìtulu=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|publicatzione=the Guardian|data=2024-02-23|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*24 freàrgiu: sa Comunidade Econòmica de is Istados de s'Africa Otzidentale santzionat su [[Niger]] e sighit a pedire sa liberatzione de s'ex presidente Mohamed Bazoum e sa famìlia sua<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/24/ecowas-lifts-sanctions-on-niger-amid-tensions-in-west-africa-bloc|tìtulu=ECOWAS lifts sanctions on Niger amid tensions in West Africa bloc|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*28 freàrgiu: [[Haiti]] decrarat s'istadu de emergèntzia a pustis chi bandas atzòchiant in suas presones e esigint is dimissiones de su primu ministru Ariel Henry<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/haiti-prison-break-2788f145b0d26efc2aa199e923724e0f|tìtulu=Haiti declares a curfew as it tries to restore order after weekend jailbreak, explosion of violence|situ=AP News|data=2024-03-03|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
*29 freàrgiu: sordados de is fortzas armadas de [[Israele]] ochient a prus de chentu persones in sa Tzitade de [[Gaza]]. Su contu de is vìtimas palestinesas de sa gherra passat is 30000 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195|tìtulu=More than 100 killed as Israeli troops accused of opening fire on Gazans crowded around aid convoy|situ=NBC News|data=2024-02-29|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
=== Martzu ===
* 7 martzu: s'[[Isvètzia]] intrat in sa [[Organizatzione de su Tratadu de s'Atlànticu Norte|NATO]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm|tìtulu=Sweden officially joins NATO|autore=NATO|situ=NATO|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 8 martzu: s'ex presidente de [[Honduras]] Juan Orlando Hernández est decraradu culpàbile de tràficu de droga dae una corte federale de [[Noa York]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/honduras-president-juan-orlando-hernandez-corruption-trial-7c43423f12ff71859c370be2fc6ac5b0|tìtulu=Former president of Honduras convicted in US of aiding drug traffickers|situ=AP News|data=2024-03-08|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 10 martzu: eletziones legislativas in [[Portogallu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/|tìtulu=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest|situ=POLITICO|data=2024-03-10|limba=en-GB|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 11 martzu: su primu ministru e presidente de [[Haiti]] Ariel Henry annùntziat is dimissiones cando unu guvernu de transitzione at a essere formadu, pro neghe de s'ispainadura de sa violèntzia de sa gherra de bandas in sa capitale de s'istadu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/haiti-henry-resignation-prime-minister-violence-28acaecc1d80d993c99fe43a5e1e1f7f|tìtulu=Haiti is preparing itself for new leadership. Gangs want a seat at the table|situ=AP News|data=2024-03-12|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 13 martzu: s'[[Unione Europea]] aprovat sa Lege a subra de s'Inteligèntzia Artifitziale, su primu regulamentu de su mundu in contu de custos trastos<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html|tìtulu=World’s first major act to regulate AI passed by European lawmakers|autore=Karen Gilchrist,Ruxandra Iordache|situ=CNBC|data=2024-03-13|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 14 martzu: Tres sordados morint e 27 persones sunt feridas in un'atacu de 5 terroristas de s'organizatzione [[Al Shabaab]] contra a s'Hotel Syl de [[Mogadìsciu]], capitale de [[Somàlia]], frecuentadu dae funtzionàrios de su guvernu e legisladores. Is 5 terroristas sunt istados ochidos dae agentes de seguresa<ref>{{Tzita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/3-soldiers-dead-27-civilians-injured-in-somalia-attack-4557340|tìtulu=3 soldiers dead, 27 people injured in Somalia's Al Shabaab attack|situ=The East African|data=2024-03-15|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 15-17 martzu: eletziones presidentziales in [[Rùssia]]. [[Vladimir Putin]] est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.teleborsa.it/News/2024/03/18/russia-putin-rieletto-presidente-con-l87-5percento-3.html|tìtulu=Russia, Putin rieletto presidente con l'87,5%|situ=www.teleborsa.it|limba=it|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 22 martzu: in [[Krasnogorsk]], [[Rùssia]], terroristas de s'ISIS-K ochient a su mancu a 145 persones e nde ferrent a àteras 551 in un'atacu in una sala de cuntzertos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519|tìtulu=Death toll from concert hall attack in Russia’s Moscow region rises to 144|situ=www.aa.com.tr|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>.
* 24 martzu:
** Unu [[terremotu]] in [[Pàpua Noa Guinea]] ochiet a su mancu a 160-2000 persones<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=TSJ Reporter 3|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|tìtulu=Death toll in Papua New Guinea landslide climbs to 2000|publicatzione=The Street Journal|data=2024-05-27|atzessu=2024-07-22|dataarchìviu=2024-05-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|urlmortu=eja}}</ref>.
** Eletziones presidentziales in [[Senegal]]. Binchet Bassirou Diomaye Faye cun su 54,28% de is votos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/afrique/articles/cnek82d12jeo|tìtulu=Bassirou Diomaye Faye : Il est élu au premier tour avec 54,28 % selon les résultats provisoires|situ=BBC News Afrique|data=2024-03-24|limba=fr|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
* 25 martzu: 4 persones morint in un'esplosione in un'albergu in sa tzitade de Mandera, [[Kenya]], causada dae s'organizatzione [[Terrorismu|terrorista]] Al Shabaab<ref>{{Tzita web|url=https://www.africanews.com/2024/03/26/kenya-four-people-killed-in-blast-near-police-station/|tìtulu=Kenya: Four people killed in blast near police station|autore=AfricaNews|situ=Africanews|data=2024-03-26CET08:27:40+01:00|limba=en|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
* 26 martzu: in [[Baltimora]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]], sa nave porta-cuntenidores MV Dali atumbat cun su ponte Francis Scott Key, iscialochende ·ddu<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/03/26/puente-francis-scott-key-baltimore-derrumbe-barco-trax/|tìtulu=Un puente en Baltimore se derrumba tras ser golpeado por un gran barco|autore=Gonzalo Jimenez|situ=CNN|data=2024-03-26|limba=es|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*28 martzu: in [[Mèssicu]], una martza pro pedire giustìtzia pro s'ochidòrgiu de una pipia de 8 acabbat cun s'ochidòrgiu de una persone chi si creiat responsàbile de su fatu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/28/caso-camila-habitantes-de-taxco-intentan-linchar-a-presuntos-asesinos-de-nina-de-8-anos/|tìtulu=Caso Camila: habitantes de Taxco linchan a presuntos asesinos de niña de 8 años|autore=Por Brenda Terreros|situ=infobae|data=2024-03-28|limba=es-ES|atzessu=2024-07-22}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/29/reportan-supuesto-fallecimiento-del-hijo-de-ana-rosa-diaz-presunta-asesina-de-camila-gomez-nina-secuestrada-en-taxco/|tìtulu=Reportan supuesto fallecimiento del hijo de Ana Rosa Díaz, presunta asesina de Camila Gómez, niña secuestrada en Taxco|autore=Por Ulises Flores Hernández|situ=infobae|data=2024-03-29|limba=es-ES|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*31 martzu: [[Romania]] e [[Bulgaria]] intrant in s'Àrea Schengen<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67834837|tìtulu=Romania and Bulgaria to join Schengen border-free zone by air and sea|data=2023-12-28|atzessu=2024-07-30}}</ref>.
=== Abrile ===
* 1 abrile: [[Israele]] atacat s'ambasciada [[Iran|iraniana]] de [[Damasco]], ochiende a 16 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/04/01/siria-attacco-ambasciata-iran-damasco/|tìtulu=C'è stato un bombardamento contro l'ambasciata iraniana in Siria|situ=Il Post|data=2024-04-01|limba=it|atzessu=2024-07-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/mediooriente/2024/04/03/media-sale-a-16-bilancio-dei-morti-in-raid-israeliano-a-damasco_2ccd067f-dd0e-47cf-8120-01de7bdc6103.html|tìtulu=Media, sale a 16 bilancio dei morti in raid israeliano a Damasco - Medio Oriente - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-04-03|limba=it|atzessu=2024-07-30}}</ref>.
* 3 abrile: unu [[terremotu]] de magnitudo 7,4 iscùtinat [[Taiwan]], ochiende a 19 persones e lassende·nde fertas a àteras 1145<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/04/05/terremoto-taiwan-lecciones-prevencion-construccion-trax/|tìtulu=El mayor terremoto en décadas que sacudió Taiwán no la doblegó y puso en relieve su preparación. Estas son las lecciones aprendidas|autore=Melissa Velásquez Loaiza|situ=CNN|data=2024-04-05|limba=es|atzessu=2024-07-30}}</ref>.
* 4 abrile:
** Eletziones generales in [[Kuwait]]<ref name=":0" />.
** Sa [[Somàlia]] nch'at bogadu a s'ambasciadore de s'[[Etiòpia]] in su cuntestu de sa cuntierra pro s'acòrdiu portuale de s'Etiòpia cun Somalilàndia, territòriu chi ''de iure'' apartenet a sa Somàlia, mancari siat indipendente ''de facto''. Sa Somàlia at fintzas tzerriadu a s'ambasciadore suo in Etiòpia pro "consultas cumpletas"<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68734631|tìtulu=Somalia expels Ethiopian ambassador amid row over Somaliland port deal|data=2024-04-04|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
** Unu traballadore umanitàriu [[Turkia|turcu]] e un'àteru sòmalu morint in un'atacu de s'organizatzione terrorista Al Shabaab, cando is furgones in ue fiant biagende sunt corpidos dae un'esplosione in [[Mogadìsciu]], Somàlia<ref>{{Tzita web|url=https://www.voanews.com/a/turkish-aid-worker-killed-in-attack-in-somalia-/7557831.html|tìtulu=Turkish aid worker killed in attack in Somalia|situ=Voice of America|data=2024-04-04|limba=en|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
*5 abrile:
**Unu terremotu de magnitudo 4,8 iscùtinat sa tzitade de [[Noa York]] sena fàghere dannos de importu o vìtimas<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c51j18r83e5o|tìtulu=Nueva York sufre un inusual temblor de 4,8, el peor en los últimos en 40 años|situ=BBC News Mundo|data=2024-04-05|limba=es|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
**In [[Quito]], s'ex-visu-presidente de [[Ecuadòr|Ecuador]] Jorge Glas est arrestadu in s'ambasciada de su [[Mèssicu]]. Su fatu càusat sa truncadura de is relatziones diplomàticas intre is duos paisos<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/04/06/policia-de-ecuador-detiene-al-jorge-glas-en-la-embajada-de-mexico-y-amlo-declara-que-suspendera-relaciones-diplomaticas/|tìtulu=Gobierno de México anuncia ruptura de relaciones diplomáticas con Ecuador tras detención del exvicepresidente Jorge Glas en su embajada en Quito|autore=Ángela Reyes Haczek|situ=CNN|data=2024-04-06|limba=es|atzessu=2024-07-31}}</ref>.
*6 abrile:
**Segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Islovàchia]]. Peter Pellegrini (de Hlas, tzentru-manca) est eligidu a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/|tìtulu=Slovak presidency goes to PM Fico’s proxy|situ=POLITICO|data=2024-04-06|limba=en-GB|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
**Sa [[Somàlia]] proibit sa pisca a bulìgiu pro amparare s'[[Otzèanu Indianu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/somalia-bans-fishing-trawlers-from-its-waters-4586890|tìtulu=Somalia bans fishing trawlers from its waters|situ=The East African|data=2024-04-11|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*8 abrile: eclisse totale solare, chi si bidiat in [[Mèssicu]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] e [[Canada]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cw0zydzyj1jo|tìtulu=Eclipse solar total: las impactantes imágenes del "anillo de diamante" creado por el fenómeno astronómico|situ=BBC News Mundo|data=2024-04-08|limba=es|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*9 abrile: a pustis de is dimissiones de Leo Varadkar, Simon Harris (de Fine Gael, tzentru-dereta) essit ''Taoiseach'' (primu ministru) de [[Repùbrica de s'Irlanda|Irlanda]]. Est su prus giòvanu de semper<ref>{{Tzita publicatzione|data=2024-04-09|tìtulu=Cabinet members receive seals of office after reshuffle|limba=en|atzessu=2024-08-18|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/}}</ref>.
*10 abrile: eletziones legislativas in [[Corea de su Sud]]. S'Alleàntzia Democràtica (tzentru-manca) binchet 176 iscannos contras a is 108 iscannos de s'unione de tzentru-dereta<ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Victor|sambenadu=Cha|data=2024-04-10|tìtulu=South Korea’s 2024 General Election: Results and Implications|limba=en|atzessu=2024-08-18|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|nùmene2=Jinwan|sambenadu2=Park|nùmene3=Andy|sambenadu3=Lim}}</ref>.
*13 abrile:
**S'[[Iran]] ghetat un'atacu contras [[Israele]], comente a vindita pro s'atacu a s'ambasciada de [[Damasco]] de su 1 abrile<ref>{{Tzita web|url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/|tìtulu=Iranians celebrate after attacking Israel from all sides with suicide drones, missiles and rockets|autore=Chris Harris, Matthew Sedacca, Patrick Reilly|data=2024-04-13|limba=en-US|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
**Piratas Sòmalos lassant lìbera una nave cun bandera de su [[Bangladesh]] a pustis de unu mese de secuestru<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68811930|tìtulu=Somali pirates free Bangladesh-flagged vessel, MV Abdullah|data=2024-04-14|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*16 abrile: a su mancu 32 persones morint pro neghe de su tempus malu in s'[[Oriente Mèdiu]], chi càusat inundamentos e interrutziones de servìtziu in s'arioportu de [[Dubai]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|tìtulu=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|data=2024-04-16|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*17 abrile:
**Eletziones generales me is [[Ìsulas Salomone]]. Su partidu Propiedade, Unidade e Responsabilidade de su primu ministru Manasseh Sogavare binchet 15 de is 50 iscannos, sena lòmpere a sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority|tìtulu=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
**Eletziones parlamentares de [[Croàtzia]]. Su partidu Unione Democràtica Croata (tzentru-dereta) de su presidente Andrej Plenković binchet su prus de is iscannos<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Jon|sambenadu=Henley|nùmene2=Jon Henley Europe|sambenadu2=correspondent|url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement|tìtulu=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority|publicatzione=The Guardian|data=2024-04-18|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*19 abrile: Israele ghetat atacos aèreos contras a s'Iran comente a vindita pro is atacos de su 13 abrile<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk|tìtulu=Israel has carried out a strike inside Iran, US official tells CNN, as explosions reported near military base|autore=Alex Marquardt, Helen Regan, Hamdi Alkhshali, Artemis Moshtaghian, Adam Pourahmadi|situ=CNN|data=2024-04-19|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*25 abrile: a pustis de is dimissiones de su presidente e primu ministru, in Haiti leat su podere unu cussìgiu presidentziale de transitzione<ref>{{Tzita web|url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national|tìtulu=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment au Palais national|situ=lenouvelliste.com|limba=fr|atzessu=2024-08-18}}</ref>.
*29 abrile:
**unos cantos inundamentos in s'istadu [[Brasile|brasilianu]] de [[Rio Grande do Sul]] càusant deghinas de mortos e lassant a mìgias de persones sena domo<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249|tìtulu=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul|data=2024-05-01|atzessu=2024-09-22}}</ref>.
**50 persones morint e 84 sunt pèrdidas cando unu terraprenu ferroviàriu ruet acanta de Mai Mahiu, [[Kenya]]. Custu s'agiunghet devastazione a su degòlliu causadu dae is indundamentos in Kenya e [[Tanzània]], chi ant causadu sa morte de 488 persones e s'isfollamentu de àteros 503.000<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456|tìtulu=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town|data=2024-04-29|atzessu=2024-09-22}}</ref>.
*30 abrile: is paisos de su [[G7]] si ponent de acòrdiu pro non impreare prus su carbone comente fonte de energia a intro de su 2030-2035<ref>{{Tzita publicatzione|data=2024-04-30|tìtulu=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants|limba=en|atzessu=2024-09-22|url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants|dataarchìviu=2024-05-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants|urlmortu=eja}}</ref>.
=== Maju ===
* 5 maju: eletziones generales in [[Panamá|Pànama]]. Binchet José Raúl Mulino (''Realizando Metas'', dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/resultado-panama-lecciones-presidente-en-vivo-orix/|tìtulu=Resultados de la elección presidencial de Panamá, en vivo|situ=CNN|limba=es|atzessu=2024-10-08}}</ref>.
* 6 maju: eletziones presidentziales in [[Ciàd|Ciad]]. Binchet Mahamat Déby (''Mouvement Patriotique du Salut'', dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html|tìtulu=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby|situ=Yahoo! News|data=2024-05-10|limba=fr|atzessu=2024-10-08|dataarchìviu=2024-05-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html|urlmortu=eja}}</ref>.
* 8 maju: segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Matzedònia de su Norte|Matzedònia de su Nord]]. Binchet Gordana Siljanovska-Davkova (''ВМРО–ДПМНЕ'', Organizatzione Rivolutzionària Matzèdone Interna – Partidu Democràticu pro s'Unidade de Matzedònia, tzentru-dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4|tìtulu=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses|situ=AP News|data=2024-05-08|limba=en|atzessu=2024-10-08}}</ref>.
* 10 maju:
** S'Assemblea generale de is [[ONU|Natziones Unidas]] detzidet chi sa [[Istadu de Palestina|Palestina]] podet sètzere intra is istados membros a incumentzare dae s'assemblea de su 10 de cabudanni de su 2024<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650|tìtulu=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member|data=2024-05-10|atzessu=2024-10-08}}</ref>.
** Una sèrie de traschias solares e erutziones solares de livellu G5 (estremu) ingendrant auroras polares a latitùdines diferentes dae su sòlitu. Est sa prima traschia G5 a pustis de su 2003<ref>{{Tzita web|url=https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html|tìtulu=Solar Storm Intensifies, Making Northern Lights Visible: What to Know…|situ=NY Times|data=2024-05-11|limba=en|atzessu=2024-10-08|dataarchìviu=2024-05-11|urlarchìviu=https://archive.today/20240511063252/https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html|urlmortu=eja}}</ref>.
*11 maju: s'istadu [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensu]] de su [[Minnesota]] càmbiat sa bandera de manera ufitziale<ref>{{Tzita web|url=https://www.nmas.com.mx/internacional/estados-unidos/minnesota-estrena-bandera-quejas-ofensa-racial/|tìtulu=Minnesota Estrena Bandera tras Quejas por Ofensa Racial del Estandarte Anterior|situ=N+|data=2023-12-21|limba=es-MX|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
*15 maju:
**Lawrence Wong leat s'incàrrigu de primu ministru de [[Singapore]] in logu de Lee Hsien Loong concas e is eletziones de su 2025<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_maggio_15/nuova-era-singapore-dopo-vent-anni-cambia-premier-e761ff55-226b-4cf8-b0db-22579ab55xlk.shtml|tìtulu=Nuova era a Singapore: dopo vent’anni cambia il premier (e non è un altro Lee)|situ=Corriere della Sera|data=2024-05-15|limba=it-IT|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
**Su primu ministru de [[Islovàchia]] est ricoveradu in ispidale pro neghe de un'isparu retzidu in un'eventu guvernativu in Handlovà<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/|tìtulu=Slovak PM Robert Fico ‘will survive,’ deputy says|situ=POLITICO|data=2024-05-15|limba=en-GB|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
*19 maju:
**Eletziones generales in sa [[Repùblica Dominicana]]. Luis Abinader (''Partido Revolucionario Moderno'', tzentru-manca), giai presidente, torrat a bìnchere<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|tìtulu=Luis Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|situ=BBC News Mundo|data=2024-05-20|limba=es|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
**Su presidente de s'[[Iran]] Ebrahim Raisi e su ministru de is afàrios èsteros Hossein Amir-Abdollahianmorint in sa ruta de s'elicòteru in ue fiant biagende<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051|tìtulu=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash|publicatzione=BBC News|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
**Unu tentadu [[Corpu de Istadu|corpu de istadu]] in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]] creat abbolotu in sa capitale [[Kinshasa]]. Is sordados de su guvernu intervenent e torrant a istabilèssere sa calma<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html|tìtulu=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army|data=2024-05-19|atzessu=2024-10-09}}</ref>.
*20 maju: sa Corte Criminale Internatzionale emitet unu mandadu de arrestu pro su primu ministru de [[Israele]] [[Benjamin Netanyahu]] e sa ghia de [[Hamas]] in [[Fròngia de Gaza|Gaza]] Yahya Sinwar pro [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ggpe3qj6wo|tìtulu=Israel Gaza war: ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders|situ=BBC News|data=2024-05-20|limba=en-GB|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*24 maju: sa Corte de Giustìtzia Internatzionale de s'[[ONU]] òrdinat a Israele de firmare s'ofensiva militare in Rafah, Gaza de su sud<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989|tìtulu=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah|situ=BBC News|data=2024-05-24|limba=en-gb|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*26 maju: eletzione presidentziales in [[Lituània]]. Torrat a bìnchere su presidente Gitanas Nausėda<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/05/26/lituania-ballottaggio-presidenziali-nauseda-simonyte/|tìtulu=Il presidente della Lituania Gitanas Nauseda farà un secondo mandato|situ=Il Post|data=2024-05-26|limba=it|atzessu=2024-07-22}}</ref>.
*29 maju:
**eletziones generales in [[Sudàfrica]]. Pro sa prima borta in s'istòria democràtica de su paisu, su partidu Cungressu Natzionale Africanu non lompet a sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|tìtulu=ANC on course to lose majority in South Africa election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-10-10}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/|tìtulu=Historic losses for ANC open new era in South African politics|autore=AfricaNews|situ=Africanews|data=2021-11-06CET11:46:50+01:00|limba=en|atzessu=2024-10-10}}</ref>.
**eletziones parlamentares in [[Madagascàr|Madagascar]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.yahoo.com/news/madagascar-votes-parliamentary-elections-022625086.html|tìtulu=Madagascar votes in parliamentary elections|situ=Yahoo News|data=2024-05-30|limba=en-US|atzessu=2024-10-10}}</ref>. Su partidu chi tenet su podere, Giòvanos Determinados de Madagascar torrat a bìnchere.
*30 maju:
**s'ex presidente de is Istados Unidos, [[Donald Trump]], est giuigadu culpàbile de vàrios reatos, comente su de farsare registros de azienda e de pagare a àteras persones pro su silèntziu issoro. Est sa prima borta chi unu presidente istadunidensu est giuigadu culpàbile de unu crìmine<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492|tìtulu=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case|situ=NBC News|data=2024-05-30|limba=en|atzessu=2024-10-10}}</ref>.
**16 ativistas pro-[[democratzia]] in [[Hong Kong]] sunt giugados culpàbiles de "trama cun sa punna de creare abbolotu pro s'organizatzione de primàrias pre-eletorales", segundu sa lege se seguresa de su 2020<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Helen|sambenadu=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/30/hong-kong-47-trial-verdict-pro-democracy-campaigners-national-security|tìtulu=‘Hong Kong 47’ trial: 14 activists found guilty of conspiracy to commit subversion|publicatzione=The Guardian|data=2024-05-30|atzessu=2024-10-10}}</ref>.
=== Làmpadas ===
* 1 làmpadas:
** agabbant is eletziones generales in [[Ìndia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/04/18/india/india-general-election-polls-open-intl-hnk/index.html|tìtulu=India heads to the polls in world’s biggest election. Here’s what to know|autore=Helen Regan, Rhea Mogul|situ=CNN|data=2024-04-19|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. Su Partidu de su Pòpulu Indianu (dereta) perdet sa majoria assoluta, ma dda cunservat sa coalitzione sua, s'Alleàntzia Natzionale Democràtica<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/india-election-results-narendra-modi-rcna154839|tìtulu=India hands PM Modi a surprise setback, with his majority in doubt|situ=NBC News|data=2024-06-04|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
** eletziones generales in [[Islanda]]. Binchet s'imprendidora Halla Tómasdóttir<ref>{{Tzita web|url=https://www.ruv.is/english/414491|tìtulu=Presidential Election 2024: Halla Tómasdóttir will be the next president of Iceland|situ=www.ruv.is|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
* 2 làmpadas: eletziones generales in [[Mèssicu]]. Claudia Sheinbaum Pardo (Morena, manca) est sa presidente noa<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/06/03/claudia-sheinbaum-proxima-presidenta-gana-presidencia-elecciones-mexico-orix/|tìtulu=Claudia Sheinbaum gana las elecciones a la Presidencia de México, según resultados oficiales preliminares|autore=Por CNN Español|situ=CNN|data=2024-06-03|limba=es|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
* 9 làmpadas:
** su Partidu Populare Europeu, ghiadu dae Ursula von der Leyen abarrat su grupu prus mannu in su [[Parlamentu Europeu]] a pustis de is eletziones, mancari is votos balangiados dae sa dereta estrema<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/eu-election-right-migration-climate-polls-vote-0fbfcb7bd987008e802d70f759fa870b|tìtulu=Far-right gains in the EU election deal stunning defeats to France's Macron and Germany's Scholz|situ=AP News|data=2024-06-09|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
** eletziones generales in [[Santu Marinu]]. Binchet sa coalitzione Democratzia e Libertade (tzentru)<ref>{{Tzita web|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2024/06/10/news/san_marino_risultati_elezioni_democrazia_cristiana-423206554/|tìtulu=A San Marino c’è ancora la Dc e vince le elezioni con il 34%|situ=la Repubblica|data=2024-06-10|limba=it|atzessu=2024-10-26}}</ref>.
** eletziones federales in [[Bèlgiu]]. S'Alleàntzia Fiamminga Noa (dereta) mantenet sa majoria in sa Càmera de is Rapresentantes, mentres Open Vld, su partidu de su presidente in essida, perdet iscannos<ref>{{Tzita noas|autore=Philip Blenkinsop|url=https://www.reuters.com/world/europe/flemish-nationalists-set-retain-lead-belgian-parliament-2024-06-09/|tìtulu=Flemish nationalists to retain lead in Belgian parliament, far right gains|publicatzione=Reuters|data=2024-06-10}}</ref>.
** eletziones generales in [[Bulgaria]]: sa coalitzione GERB–SDS /tzentru-dereta) de Boyko Borisov binchet ma non renesset a formare unu guvernu istàbile<ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/centre-right-bags-victory-in-bulgaria-national-and-eu-elections|tìtulu=Centre right bags victory in Bulgaria national and EU elections|situ=euronews|data=2024-06-10|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 10 làmpadas: sa ruta de un'[[aparèchiu]] acanta de Chikangawa, [[Malawi]], ochiet a noe persones, inclùdidu su visu-presidente, Saulos Chilima<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/malawi-missing-plane-vice-president-chilima-c071c832931d7cfeae92f9bb1c199075|tìtulu=Malawi's vice president and 9 others are confirmed dead after their plane's wreckage is found|situ=AP News|data=2024-06-11|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>.
* 12 làmpadas: sa cummissione de s'[[ONU]] in contu de is atacos de [[Hamas]] de su mese de ledàmine de su [[2023]] e is cunflitos de a pustis giùigat chi siat [[Israele]] siat Hamas ant cummìtidu [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-06-12-24-intl/index.html|tìtulu=June 12, 2024 Israel-Hamas war|autore=Jessie Gretener,Antoinette Radford,Elise Hammond,Tori B. Powell,Maureen Chowdhury|situ=CNN|data=2024-06-12|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Emma|sambenadu=Graham-Harrison|nùmene2=Peter|sambenadu2=Beaumont|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/12/israel-hamas-gaza-un-ceasefire-plan|tìtulu=Israel and Hamas have both committed war crimes since 7 October, says UN body|publicatzione=The Guardian|data=2024-06-12|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 13 làmpadas: incumentzat sa cunferèntzia de su [[G7]] in Fasano, [[Itàlia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.g7italy.it/it/vertice/|tìtulu=Il Vertice {{!}} G7 Italia|situ=G7 Italia 2024|limba=it|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 15 làmpadas: incumentzat un'addòbiu pro sa paghe in [[Ucraina|Ucràina]] in Bürgenstock, [[Isvìtzera]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/das_eda/aktuell/dossiers/konferenz-zum-frieden-ukraine.html|tìtulu=Summit on Peace in Ukraine|situ=www.eda.admin.ch|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
* 23 làmpadas:
** su Gran Duca de [[Lussemburgu]] Erricu annùntziat cun s'ocasione de is annos suos, su fìgiu s'at a incarrigare de is deveres reales a incumentzare de su mese de ledàmine, preparende·si a s'abdicatzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/grand-duke-paves-way-for-abdication-with-surprise-announcement/14509987.html|tìtulu=Grand Duke paves way for abdication with surprise announcement|situ=Luxembourg Times|data=2024-10-27|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
** prus de 1300 persones morint de basca in s'ìnteri de su pellegrinàgiu traditzionale concas a sa Meca, [[Aràbia Saudita]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8000dgk9gzo|tìtulu=At least 1,301 people died during Hajj - Saudi Arabia|situ=BBC News|data=2024-06-23|limba=en-GB|atzessu=2024-10-27}}</ref>.
** duos [[Terrorismu|atacos terroristas]] coordinados in Makhachkala e Derbent, Repùblica de Dagestan, [[Rùssia]], ochient a 28 persones e nde lassant a àteras 46 fertas<ref>{{Tzita noas|autore=Guy Faulconbridge|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-dagestan-mourns-priest-police-killed-attack-by-gunmen-2024-06-24/|tìtulu=Death toll rises to 20 after gunmen attack Russia's Dagestan|publicatzione=Reuters|data=2024-06-24}}</ref>.
*24 làmpadas: su fundadore de [[WikiLeaks]] [[Julian Assange]] est liberadu dae presone e lassat su [[Rennu Unidu]] pro furriare a s'[[Austràlia]], in un'acòrdiu de culpabilidade cun is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69145409|tìtulu=Julian Assange back in Australia after leaving US court a free man|publicatzione=BBC News|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
*26 làmpadas: in [[Bolìvia]], su militare Juan José Zúñiga intentat unu corpu de istadu, chi faddit<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c2jj33v45m7o|tìtulu=Bolivia: cómo fue el "intento de golpe de Estado" que denunció el presidente Arce después de que militares tomaran el centro de La Paz y entraran en la sede de gobierno|situ=BBC News Mundo|data=2024-06-26|limba=es|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
*28 làmpadas:
**eletziones parlamentares in [[Mongòlia]]. Binchet su Partidu de su Pòpulu de Mongòlia (tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|tìtulu=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|situ=AP News|data=2024-07-01|limba=en|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
**primu turnu de is eletziones presidentziales in [[Iran]], in antìtzipu pro sa morte de su presidente Ebrahim Raisi<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/2024/06/28/al-via-in-iran-le-elezioni-presidenziali-anticipate_6bff69b0-b14c-4ab4-b304-d959283e5f7f.html|tìtulu=Al via in Iran le elezioni presidenziali anticipate - Notizie - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-06-28|limba=it|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
**unu terremotu de magnitudo 7,2 iscùtinat su dipartimentu de Arequipa, [[Perù]]. In s'incumentzu si timit fintzas unu tsunami<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/06/28/americas/peru-earthquake-intl-hnk/index.html|tìtulu=Powerful 7.2 magnitude earthquake hits southern Peru, no risk of tsunami|autore=Helen Regan|situ=CNN|data=2024-06-28|limba=en|atzessu=2024-11-01}}</ref>.
*29 làmpadas:
**eletziones presidentziales in [[Mauritània]]. Mohamed Ould Ghazouani, giai presidente, otenet is votos pro unu segundu mandadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|tìtulu=Mauritania election: President Mohamed Ould Ghazouani wins re-election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-02}}</ref>.
**a su mancu 32 persones morint e 110 sunt fertas in unu atacu suitzida in Gwoza, [[Nigèria]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/2024/07/01/sale-a-32-il-numero-dei-morti-nellattacco-kamikaze-in-nigeria_e6914c39-5b1e-4ce5-a2f9-d45cb1fef0a8.html|tìtulu=Sale a 32 il numero dei morti nell'attacco kamikaze in Nigeria - Notizie - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-07-01|limba=it|atzessu=2024-11-02}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Ndahi Marama, Maiduguri|url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/|tìtulu=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral|publicatzione=Vanguard|data=2024-06-30}}</ref>.
=== Argiolas/Trìulas ===
* 4 argiolas/trìulas: eletziones generales in su [[Rennu Unidu]]. Binchet su Partidu Laburista, chi torrat a su guvernu a pustis de 14 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o|tìtulu=Keir Starmer vows to serve whole UK as new Labour PM|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-02}}</ref>.
* 5 argiolas/trìulas: segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Iran]]. Masoud Pezeshkian, riformista, est eletu a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/07/06/massoud-pezeshkian-chi-e|tìtulu=Chi è Massoud Pezeshkian, il nuovo presidente dell'Iran|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-07-06|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 7 argiolas/trìulas: segundu turnu de is eletziones legislativas in [[Frantza]]. Su Fronte Populare Nou (tzentru-manca) binchet su prus de is iscannos in s'Assemblea Natzionale ma non lompet a una majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|tìtulu=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|situ=Le Figaro|data=2024-06-10|limba=fr|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 9 argiolas/trìulas: incumentzat su de 33 addòbios de sa [[Organizatzione de su Tratadu de s'Atlànticu Norte|NATO]] in [[Washington]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know|tìtulu=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here’s what to know|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 13 argiolas/trìulas: mentres [[Donald Trump]] est impinnadu in sa campànnia pro is eletziones, dd'isparant corpende·ddu a s'origra dereta<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|tìtulu=Trump survives assassination attempt at campaign rally, as it unfolded|situ=AP News|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 15 argiolas/trìulas: eletziones generales in [[Ruanda]]. Su presidente atuale Paul Kagame (Fronte Patriòticu de Ruanda) est eletu pro sa de bator bortas<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfoglio.it/esteri/2024/07/17/news/l-eterno-kagame-vince-le-elezioni-in-ruanda-di-nuovo-con-un-plebiscito-6756811/|tìtulu=L'eterno Kagame: vince le elezioni in Ruanda (di nuovo) con un plebiscito|situ=www.ilfoglio.it|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 19 argiolas/trìulas: unu guastu informàticu de unu programma de s'azienda de seguresa informàtica CrowdStrike càusat su blocu de [[Computer|elaboradores]] cun sistema [[Microsoft Windows|Windows]] in totu su mundu creende problemas in totu is setores<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/tecnologia/blog/strategikon/2024/07/19/news/caso_crowdstrike_chi_paghera_il_conto_per_il_disastro_informatico-423403972/|tìtulu=Caso Crowdstrike, chi pagherà il conto per il disastro informatico?|situ=la Repubblica|data=2024-07-19|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 21 argiolas/trìulas: su presidente de is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] [[Joe Biden]] arrimat sa candidadura a is eletziones de su 2024<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/07/21/america-2024-joe-biden-ritiro-casa-bianca|tìtulu=America 2024, Joe Biden si ritira dalla corsa alla Casa Bianca|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-07-22|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 23 argiolas/trìulas: sa [[Tzina]] promovet un'acòrdiu de unidade tra Fatah e Hamas pro formare unu guvernu in [[Palestinesos|Palestina]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5|tìtulu=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups?|situ=AP News|data=2024-07-23|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 26 argiolas/trìulas: incumentzant is Olimpìades de istade in [[Parigi]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|tìtulu=Details emerge in deal to bring 2028 Summer Olympics to Los Angeles|autore=X, Instagram, Email, Facebook|situ=Los Angeles Times|data=2017-07-31|limba=en-US|atzessu=2024-11-07}}</ref>. Sa tzerimònia de abertura e is addòbios de boxe de Imane Khelif ant a ingendrare cuntierras in totu su mundu<ref>{{Tzita web|url=https://www.money.it/parigi-2024-successo-o-fallimento-per-le-olimpiadi-della-controversia|tìtulu=Parigi 2024: successo o fallimento per le Olimpiadi della controversia?|situ=Money.it|data=2024-08-13|limba=it-IT|atzessu=2024-11-07}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.adnkronos.com/sport/imane-khelif-denuncia-motivo-cio-abusi-offese-social_4lmbhsLCWznutQorDOtEMF|tìtulu=Imane Khelif denuncia, ecco le accuse. Cio: "La nostra posizione è chiara"|autore=Adnkronos|situ=Adnkronos|data=2024-11-06|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>.
* 28 argiolas/trìulas: eletziones presidentziales in [[Venezuela]]. Torrat a bìnchere su presidente Nicolás Maduro, mancari ddoe siat suspetu de irregularidades. Pro neghe de custas si nde pesant protestas e medas istados [[Amèrica de su Sud|sudamericanos]] domandant prus trasparèntzia<ref>{{Tzita web|url=https://www.rainews.it/articoli/2024/08/lopposizione-promette-di-andare-fino-in-fondo-di-fronte-a-un-governo-sicuro-della-propria-forza-c227e40e-6048-484c-b08a-4224efd682dd.html|tìtulu="Venezuela libero", cortei anti-Maduro in tutto il mondo, proteste in 380 città|autore=Redazione di Rainews|situ=RaiNews|data=2024-08-18|limba=it|atzessu=2024-11-08}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.fanpage.it/esteri/cosa-sta-succedendo-in-venezuela-dopo-le-elezioni-e-la-conferma-di-maduro/|tìtulu=Cosa sta succedendo in Venezuela dopo le elezioni e la conferma di Maduro|situ=Fanpage|data=2024-07-30|limba=it|atzessu=2024-11-08}}</ref>.
* 30 argiolas/trìulas:
** un'isteremamentu in su distretu de Wayanad, Kerala, Ìndia, ochiet a 334 persones, nde ferit a 200 e medas àteras sunt pèrdidas<ref>{{Tzita web|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html|tìtulu=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing|situ=Onmanorama|limba=en|atzessu=2024-11-08|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html|tìtulu=Wayanad landslides: 296 dead, volunteers temporarily halt search op|situ=Onmanorama|limba=en|atzessu=2024-11-08|dataarchìviu=2024-09-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240921091848/https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html|urlmortu=eja}}</ref>.
** in vàrias partes de su [[Rennu Unidu]] si nde pesant protestas de sa dereta estrema a pustis chi unu tzitadinu Britànnicu de orìgine ruandesa ochiet a tres pipios e ferit a àteras 10 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html|tìtulu=Violent, racist attacks have gripped several British cities. What happened, and what comes next?|autore=Rob Picheta|situ=CNN|data=2024-08-05|limba=en|atzessu=2024-11-08}}</ref>.
=== Austu ===
* 1 austu: 26 persones sunt liberadas in s'aeroportu de [[Ankara]], in su cuncàmbiu de presoneris prus mannu intra [[Istados Unidos de Amèrica|USA]] e [[Rùssia]] dae sa gherra fria<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us|tìtulu=Prisoners Are Back on U.S. Soil After Release by Russians|publicatzione=[[New York Times]]|data=2024-08-01}}</ref>.
* 2 austu: un'inundamentu dèpidu a pròidas fortes in [[Mèssicu]] càusat dannos mannos in Chalco, [[Mèssicu (istadu)|Istadu de Mèssicu]]. At a sighire un'emergèntzia umanitària e sanitària<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/08/28/por-que-se-inundo-chalco-estas-son-las-razones-detras-de-la-emergencia-en-edomex/|tìtulu=¿Por qué se inundó Chalco? Éstas son las razones detrás de la emergencia en Edomex|autore=Por Olivia Vázquez Herrera|situ=infobae|data=2024-08-28|limba=es-ES|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 3 austu: su [[Venezuela|Venetzuela]] ameletzat is Istados Unidos de no ddis bèndere petròliu e gas, in su cuntestu de su connoschimentu internatzionale de sa bìnchida de Nicolás Maduro a is eletziones de su mese passadu<ref>{{Tzita web|url=https://as.com/actualidad/politica/amenaza-de-maduro-a-eeuu-y-sus-asociados-si-cometen-el-error-de-su-vida-n/|tìtulu=Amenaza de Maduro a EEUU y sus “asociados”: “Si cometen el error de su vida...”|autore=Rafael Escobar|situ=Diario AS|data=2024-08-03|limba=es|atzessu=2024-11-27|urlmortu=eja}}</ref>.
* 5 austu:
** si registrat una ruta de balores de mercadu, sa peus dae su [[1987]], faghende chistionare de "lunis nieddu"<ref>{{Tzita web|url=https://www.wired.it/article/che-cosa-sta-succedendo-alle-borse-mondiali/|tìtulu=Che cosa sta succedendo alle borse mondiali?|autore=Alessandro Patella|situ=Wired Italia|data=2024-08-06|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/economia/finanza/24_agosto_05/borse-oggi-5-agosto-crollano-i-mercati-asiatici-tokyo-12-308f49e4-f9a1-4f19-909f-31366b4f1xlk.shtml|tìtulu=Tonfo a Wall Street (che poi recupera), giù Big Tech. Milano la peggiore in Europa, Tokyo crolla: cosa è successo in Borsa il 5 agosto|situ=Corriere della Sera|data=2024-08-05|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** sa prima ministra de [[Bangladesh]], Sheikh Hasina, lassat s'incàrrigu e si trasladat a s'[[Ìndia]] a pustis de chèscias mannas in totu su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.ultimavoce.it/dimissioni-di-sheikh-hasina-passo-bangladesh/|tìtulu=Dimissioni di Sheikh Hasina: passo epocale per il Bangladesh|data=2024-08-05|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 6 austu: s'[[Ucraina|Ucràina]] incumentzat un'ofensiva in s'Oblast de Kursk, Rùssia<ref>{{Tzita web|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|tìtulu=Moscow Rushes Troops to Kursk Region as 3 Killed in Ukrainian Attacks|autore=The Moscow Times|situ=The Moscow Times|data=2024-08-06|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. Est s'avantzamentu prus mannu de un'esèrtzitu istràngiu in terra Russa a pustis de sa [[segunda gherra mundiale]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_agosto_13/putin-arrabbiato-kursk-guerra-b57f9be9-7bce-45b6-ac53-f7d6c3effxlk.shtml|tìtulu=Putin «non era così arrabbiato da tempo». Ora deve decidere: minimizzare l'invasione ucraina di Kursk o mobilitare una guerra totale?|situ=Corriere della Sera|data=2024-08-13|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 7 austu: su Partidu [[Tailàndia|tailandesu]] Kao Klai (''andare a in antis'') est isortu e sa Corte Costitutzionale bandit a sa ghia Pita Limjaroenrat e àteros membros dae sa polìtica pro àere propostu de cambiare sa lege a subra de sa ''lesa maestade'', una de is prus severas in su mundu<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/08/07/corte-costituzionale-scioglimento-partito-opposizione/|tìtulu=La Corte costituzionale thailandese ha ordinato lo scioglimento del principale partito di opposizione|situ=Il Post|data=2024-08-07|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 8 austu:
** unu terremotu de magnitudo 7,1 iscutinat in su mare Hyūga, Giapone. 16 persones sunt fertas, vàrios fràigos sunt dannificados e si ghetat un'allarme tzunami<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/08/08/sismo-japon-kyushu-shikokuy-alertas-tsunami-reux/|tìtulu=Sismo de magnitud 7,1 sacude Japón y se emiten alertas de tsunami|autore=Reuters|situ=CNN|data=2024-08-08|limba=es|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** su prèmiu Nobel Muhammad Yunus est su cabu de guvernu nou de Bangladesh a pustis de sa rinùntzia de Sheikh Hasina<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|tìtulu=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh’s interim government|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 9 austu: un'aparèchiu de Voepass Linhas Aéreas ruet in Vinhedo, Santu Pàulu, [[Brasile]], ochiende a totu is 62 biagiadores<ref>{{Tzita web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|tìtulu=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes {{!}} Campinas e Região|situ=G1|data=2024-08-09|limba=pt-br|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 11 austu: [[Volodymyr Zelens'kyj]], presidente de s'Ucràina, cunfirmat s'ofensiva in s'Oblast de Kursk. Sa Rùssia faghet ischire chi ddoe sunt 76000 disterrados dae sa regione<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cze5n6w06j3t|tìtulu=Moscow promises 'tough response' to Ukraine's offensive inside Russia|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 13 austu: s'azienda Avon decrarat bancarota de manera voluntària me is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/economia/negocios-y-empresas/2024/08/13/avon-se-declara-en-bancarrota-y-se-acoge-a-la-ley-de-quiebras-en-eeuu.shtml|tìtulu=Avon se declara en bancarrota y se acoge a la ley de quiebras en EEUU para revertir su situación|autore=Verónica Reyes|situ=BioBioChile - La Red de Prensa Más Grande de Chile|data=2024-08-13|limba=es|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 14 austu:
** s'[[Organizatzione Mundiale de sa Salude]] decrarat sa [[pigota de sa martinica]] emergèntzia de salude pùblica pro sa segunda borta in duos annos, pro neghe de s'ispainadura de su virus in [[Àfrica]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/canale_saluteebenessere/notizie/medicina/2024/08/14/loms-stato-di-emergenza-internazionale-per-il-vaiolo-delle-scimmie_9c24f241-de93-4278-a93d-cb52a64a2143.html|tìtulu=L'Oms, stato di emergenza internazionale per il vaiolo delle scimmie - Medicina - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-08-14|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** sa Corte Costitutzionale Tailandesa rèvocat s'incàrrigu a su primu ministru Srettha Thavisin pro àere numenadu a unu ministru chi fiat istadu in presone. Paetongtarn Shinawatra leat su logu suo<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html|tìtulu=Paetongtarn Shinawatra becomes Thailand's youngest prime minister|situ=CNBC|data=2024-08-16|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 23 austu: in Solingen, [[Germània]], unu tzitadinu [[Sìria|Sirianu]] ochiet a 3 persones. Dae neghe de custu fatu, sa dibata in contu de s'immigratzione si faghet prus intensu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4|tìtulu=The suspect in the Germany attack was motivated by Islamic State group ideology, prosecutors say|situ=AP News|data=2024-08-25|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 24 austu: in Barsalogho, [[Burkina Faso|Burkina Faso,]] 600 persones sunt vìtimas de un'atacu de Al-Qaeda<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html|tìtulu=Massacre in Burkina Faso left 600 dead, double previous estimates, according to French security assessment|autore=Saskya Vandoorne, Nick Paton Walsh, Gianluca Mezzofiore|situ=CNN|data=2024-10-04|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 25 austu: s'esèrtzitu de [[Israele]] ghetat un'atacu in su sud de su [[Lìbanu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cr40dz5524qo|tìtulu=UN calls for calm after Israel and Hezbollah trade strikes|situ=BBC News|data=2024-08-26|limba=en-GB|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 30 austu:
** sa parte manna de su Venetzuela abarrat sena lughe e su presidente Maduro ghetat sa neghe a una posta de manos de s'opositzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/en/venezuela-claims-sabotage-in-widespread-power-outage/a-70094747|tìtulu=Venezuela claims 'sabotage' in widespread power outage – DW – 08/30/2024|situ=dw.com|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
** su Brasile bandit sa retza sotziale X e Starlink in totu su paisu pro no àere cumpridu sa lege chi pertocat is sotziedades istràngias<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/08/30/brasile-blocco-x-twitter-musk-corte-suprema/|tìtulu=La Corte Suprema del Brasile ha ordinato il blocco di X nel paese|situ=Il Post|data=2024-08-30|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
* 31 austu: un'elicòteru ruet in Kamchatka Krai, [[Rùssia]], ochiende a is 22 biagiadores<ref>{{Tzita web|url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142|tìtulu=CFIT Accident Mil Mi-8T RA-25656, Saturday 31 August 2024|autore=Harro Ranter|situ=asn.flightsafety.org|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>.
=== Cabudanni ===
* 7 cabudanni: eletziones presidentziales in Algeria. Su presidente Abdelmadjid Tebboune (Fronte de Liberatzione Natzionale, tzentru-manca) est eletu torra cun su 94,7% de is votos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/8/algerias-abdelmadjid-tebboune-re-elected-president-with-94-7-percent-vote|tìtulu=Algeria’s Tebboune re-elected president with 94.7 percent vote|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 4 cabudanni: su presidente de Venetzuela, Nicolás Maduro, detzidet chi ocannu sa [[Pasca de Nadale]] s'at a festare in su mese de ledàmene<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/christmas-october-venezuela-maduro-moves-holiday-disputed-election-rcna169493|tìtulu=Christmas in October? Venezuela's leader moves holiday to boost support after disputed election|situ=NBC News|data=2024-09-04|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 12 cabudanni: s'imprendidore istadunidensu Jared Isaacman conduit sa prima passigiada cummertziale in s'ispàtziu, comente parte de sa missione Polaris Dawn chi portat fintzas echipàgiu umanu a s'òrbita prus arta dae su tempus de su programma Apollo<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/crkmgvzl70yt#player|tìtulu=SpaceX Polaris Dawn spacewalk live: Jared Isaacman becomes first non-professional astronaut to walk in space|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 17 cabudanni: 32 persones militantes de [[Hezbollah]] sunt ochidas e àteras 3200 fertas in s'iscòpiu de is busca-persones e [[Camina-e-faedda|ràdios portàtiles]] issoro comente parte de unu tziber-atacu giutu dae [[Israele]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/9/17/israels-war-on-gaza-live-38-killed-as-israel-risks-becoming-pariah?update=3184753|tìtulu=Israel’s war on Gaza updates: Nine killed as Hezbollah pagers explode|autore=Lyndal Rowlands,Alastair McCready,Federica Marsi,Usaid Siddiqui,Farah Najjar|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>, chi sighit finas sa die a pustis.
* 18 cabudanni: s'azienda Tupperware, famada pro is cuntenidores pro màndigu, aviat una protzedura de fallimentu<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/economia/2024/09/18/news/tupperware_fallimento_marchio_contenitor_rosso_fino_a_10_miliardi-423507069/?ref=RHLF-BG-P5-S1-T1|tìtulu=Tupperware, via al fallimento dello storico marchio di contenitori: conti in rosso fino a 10 miliardi di dollari|situ=la Repubblica|data=2024-09-18|limba=it|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 20 cabudanni: Israele faghet ischire de àere ochidu a Ibrahim Aqil, ghia de Hezbollah in [[Beirut]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.axios.com/2024/09/20/israel-strikes-hezbollah-military-commanders-beirut|tìtulu=Israel killed top Hezbollah military commander in Beirut strike|autore=Barak Ravid|situ=Axios|data=2024-09-20|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 21 cabudanni: eletziones presidentziales in [[Sri Lanka]]. Binchet Anura Kumara Dissanayake (Podere Natzionale de su Pòpulu, tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o|tìtulu=Anura Kumara Dissanayake: Left-leaning leader wins Sri Lanka election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 23 cabudanni:
** est sa die cun prus mortos a pustis de su [[2006]] in su cunflitu intra Hezbollah e Israele. 569 persones morint e 1835 sunt fertas in unu bombardamentu in [[Lìbanu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c5y32qew9z2t|tìtulu=Lebanon strikes are preparation for ground incursion, Israel army chief tells troops|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
** unu terremotu de magnitudo 5,9 iscùtinat is ìsulas [[Giapone|giaponesas]] de Izu e Ogasawara sena fàghere dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara|tìtulu=Tsunami e terremoto in Giappone: allerta per le isole di Izu e Ogasawara|situ=www.gaeta.it|data=2024-09-24|limba=it-IT|atzessu=2024-11-28|dataarchìviu=2024-12-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241203200530/https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara|urlmortu=eja}}</ref>.
** s'[[Organizatzione Mundiale de sa Salude]] comùnicat chi finas a custu momentu ddoe at àpidu agiumai 30000 casos de suspeta pigota de sa martinica in [[Àfrica]], prus che totu in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]]. Is mortos sunt prus de 800<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.reuters.com/world/africa/almost-30000-suspected-mpox-cases-africa-this-year-who-says-2024-09-23/|tìtulu=Almost 30,000 suspected mpox cases in Africa this year, WHO says|publicatzione=Reuters|data=2024-09-23}}</ref>.
** unu tribunale de s'[[Argentina]] òrdinat s'arrestu de Nicolás Maduro, presidente de su [[Venezuela|Venetzuela]], pro crìmines contras a s'umanidade<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/judiciales/2024/09/23/la-justicia-argentina-ordeno-la-inmediata-captura-de-nicolas-maduro-y-diosdado-cabello-por-graves-crimenes-en-venezuela|tìtulu=La Justicia argentina ordenó la inmediata captura de Nicolás Maduro y Diosdado Cabello por graves crímenes en Venezuela|autore=Por Patricia Blanco|situ=infobae|data=2024-09-23|limba=es-ES|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
** su tribunale supremu de su Venetzuela òrdinat s'arrestu de su presidente argentinu Javier Milei pro àere issucutadu un'aparèchiu venetzuelanu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/argentina-court-maduro-arrest-c9eb994d71c4f58744e7c74137ac5768|tìtulu=A court in Argentina orders the arrest of Venezuela's president and his right-hand man|situ=AP News|data=2024-09-24|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>.
* 26 cabudanni: s'uraganu Helene passat a subra de su sud-est de is Istados Unidos lassende prus de 230 mortos, essende su peus a pustis de s'uraganu Katrina de su [[2005]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.npr.org/2024/09/30/g-s1-25406/helene-death-toll-damage|tìtulu=Helene death toll rises to over 90 as millions remain without power : NPR|situ=web.archive.org|data=2024-09-30|atzessu=2024-11-29|dataarchìviu=2024-09-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240930130151/https://www.npr.org/2024/09/30/g-s1-25406/helene-death-toll-damage|urlmortu=eja}}</ref>.
* 27 cabudanni: Israele ochiet a Hassan Nasrallah, ghia de Hezbollah e àteras persones in unu bombardamentu de [[Beirut]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/27/several-explosions-in-beirut-as-israel-says-it-attacked-hezbollah-hq|tìtulu=Waves of explosions rock Beirut as Israel says it attacked Hezbollah HQ|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c981g8mrl8lt|tìtulu=Joe Biden repeats call for ceasefire in Lebanon as strikes continue|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
* 29 cabudanni: eletziones legislativas in [[Àustria]]. Mancari no arribet a sa majoria de su Cussìgiu Natzionale, binchet sa dereta estrema pro sa prima borta a pustis de sa segunda gherra mundiale<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-09-30/austria-far-right-first-election-win-since-second-world-war/104412948|tìtulu=Austria's far-right wins first national election since WWII|publicatzione=ABC News|data=2024-09-30|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
* 30 cabudanni: su [[Rennu Unidu]] est su primu paisu de su [[G7]] a abbandonare su carbone comente a fonte de energia elètrica, a pustis de dd'àere impreadu pro 142 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y35qz73n8o|tìtulu=UK to close last coal power station after 142 years|situ=BBC News|data=2024-09-30|limba=en-GB|atzessu=2024-11-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://interactive.carbonbrief.org/coal-phaseout-UK/index.html|tìtulu=Q&A: How the UK became the first G7 country to phase out coal power|autore=Molly Lempriere, Simon Evans, Verner Viisainen, Joe Goodman|situ=Carbon Brief|data=2024-09-27|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
=== Ledàmene/Santugaine ===
* 1 ledàmene/santugaine:
** s'esèrtzitu [[Israele|israelianu]] invadet su sud de su [[Lìbanu]], ammanniende sa gherra sua contras Hezbollah<ref>{{Tzita web|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-israel-lanza-ofensiva-militar-terrestre-selectiva-sur-libano-20241001010303.html|tìtulu=Israel lanza una ofensiva militar terrestre "selectiva" en el sur de Líbano|autore=Europa Press|situ=www.europapress.es|data=2024-10-01|limba=es|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
** su parlamentu giaponesu eligit a Shigeru Ishiba comente a primu ministru nou<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsole24ore.com/art/shigeru-ishiba-diventa-primo-ministro-giappone-paese-un-cambio-rotta-elezioni-anticipate-AG4T1uJ|tìtulu=Shigeru Ishiba diventa Primo Ministro del Giappone: il Paese verso un cambio di rotta con elezioni anticipate|situ=Il Sole 24 ORE|data=2024-10-01|limba=it|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
** s'[[Iran]] atacat Israele cun mìssiles balìsticos comente a risposta a is fainas contras a Hezbollah in Lìbanu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-10-01-2024-eb175dff6e46906caea8b9e43dfbd3da|tìtulu=Iran fires at least 180 missiles into Israel as regionwide conflict grows|situ=AP News|data=2024-10-01|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref>.
*2 ledàmene/santugaine: comitados contras s'''ispeculatzione energètica'' in [[Sardigna]] depòsitant 210729 firmas pro sa lege Pratobello 24 cun sa punna de amparare su territòriu<ref>{{Tzita web|url=https://www.unionesarda.it/news-sardegna/cagliari/pratobello-24-da-tutta-lisola-a-cagliari-consegna-delle-firme-e-grande-festa-di-popolo-nb0lehr7|tìtulu=Il popolo di Pratobello 24 “assedia” il Consiglio regionale: a Cagliari da tutta la Sardegna contro la speculazione energetica|situ=L'Unione Sarda.it|data=2024-10-02|limba=it|atzessu=2024-12-26}}</ref>. Sa punna fiat de a su mancu 50000 firmas<ref>{{Tzita web|url=https://salimbasarda.net/pratobello-24-firmas-contra-a-sispeculatzione-energetica/|tìtulu=Pratobello 24, firmas contra a s'ispeculatzione energètica|autore=gianni.muroni|situ=Limba Sarda 2.0|data=2024-08-21|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*6 ledàmene/santugaine:
**cun unu referendum s'aprovat sa costrutzione de una tzentrale nucleare in [[Kazachistàn|Kazàchistan]]<ref>{{Tzita web|url=https://thediplomat.com/2024/10/nuclear-power-referendum-passes-in-kazakhstan/|tìtulu=Nuclear Power Referendum Passes in Kazakhstan|situ=thediplomat.com|limba=en-US|atzessu=2024-12-16}}</ref>.
**eletziones presidentziales in [[Tunisia]]. Su presidente Kais Saied est torra eletu<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/7/tunisias-saied-wins-presidential-election-electoral-commission-says|tìtulu=Tunisia’s Saied wins presidential election|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-16}}</ref>.
**Alejandro Arcos, sìndigu de [[Chilpancingo de los Bravo|Chilpancingo]], [[Guerrero]], [[Mèssicu]], est ochidu una chida a pustis de leare s'incàrrigu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/mexico/2024-10-07/asesinado-al-alcalde-de-chilpancingo-una-semana-despues-de-asumir-el-cargo.html|tìtulu=Decapitado el alcalde de Chilpancingo una semana después de asumir el cargo|autore=David Marcial Pérez|situ=El País México|data=2024-10-07|limba=es-MX|atzessu=2024-12-16}}</ref>.
*7 ledàmene/santugaine: s'uraganu Milton essit su de chimbe uraganos prus intensos de s'[[Otzèanu Atlànticu]] e sa segunda traschia prus intensa de su [[Golfu de su Méssicu|Golfu de su Mèssicu]] a pustis de s'uraganu Rita de su 2005. Milton est fintzas su primu uraganu a lòmpere a una pressione prus bàscia de 900 millibar in unos 20 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.nhc.noaa.gov/archive/2024/al14/al142024.discus.012.shtml?|tìtulu=Hurricane MILTON|situ=www.nhc.noaa.gov|limba=en|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*9 ledàmene/santugaine: eletziones generales in [[Mozambicu]]. Daniel Chapo est eletu a presidente e su ''Frente de Libertação de Moçambique'' (FRELIMO, Fronte de liberatzione de su Mozambicu) tenet sa majoria in s'Assemblea de sa Repùblica<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c14lzy75355o|tìtulu=Mozambique election: Frelimo's Daniel Chapo wins disputed presidential poll|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*12 ledàmene/santugaine: sa cometa C/2023 A3 (Tsuchinshan–ATLAS), definida "sa cometa de su sèculu" lompet a sa distàntzia sua mìnima dae sa [[Terra]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=P. A.|sambenadu=Media|url=https://www.theguardian.com/science/2024/oct/11/comet-a3-last-seen-in-neanderthal-times-could-be-sighted-from-uk-this-weekend|tìtulu=Comet last seen in Neanderthal times could be sighted from UK this weekend|publicatzione=The Guardian|data=2024-10-11|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*13 ledàmene/santugaine:
**SpaceX renesser pro sa prima borta a faghere torrare unu ''Super Heavy'' de ''Starship''<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c8xe7exjy1go|tìtulu=Elon Musk's Starship rocket achieves record-breaking feat|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
**Hezbollah ghetat una sèrie de atacos contras a su nord de Israele, lassende 4 mortos e a su mancu 67 fertos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/13/live-israeli-siege-of-north-gaza-kills-200-lebanon-death-toll-hits-1645?update=3244829|tìtulu=Updates: Hezbollah drone attack kills 4 Israeli soldiers, injures 7|autore=Virginia Pietromarchi|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-24}}</ref>.
*14 ledàmene/santugaine: sa NASA ghetat sa nave ispatziale Europa Clipper pro esplorare Europa, satèllite astradu de Giove<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/science/story/2024-10-14/nasa-jupiter-probe-launches-aboard-spacex-rocket|tìtulu=NASA launches Europa Clipper to see if Jupiter’s icy moon has ingredients for life|autore=X, Email, LinkedIn, Bluesky, X, Instagram, Email, Facebook|situ=Los Angeles Times|data=2024-10-14|limba=en-US|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*16 ledàmene/santugaine:
**Yahya Sinwar, ghia de [[Hamas]], morit in un'isparadòrgiu cun s'esèrtzitu [[Israele|Israelianu]] in Rafah<ref>{{Tzita web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-825018|tìtulu=Officials to 'Post': Hamas leader Yahya Sinwar killed in Rafah, Gaza Strip|situ=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|data=2024-10-17|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**unu terremotu de magnitudo 5,9 iscùtinat Malatya in [[Turkia|Turchia]], ingendrende pànicu<ref>{{Tzita web|url=https://www.primerahora.com/noticias/mundo/notas/terremoto-de-magnitud-59-estremece-turquia/|tìtulu=Terremoto de magnitud 5.9 estremece Turquía|situ=Primera Hora|data=2024-10-16|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*18 ledàmene/santugaine: in [[Cuba]], una de is prus tzentrales elètricas mannas si firmat lassende a unos deghe milliones de persones sena lughe<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/10/20/cuba-senza-elettricita-foto/|tìtulu=Cuba senza elettricità, con le foto|situ=Il Post|data=2024-10-20|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*20 ledàmene/santugaine: sa [[Moldàvia]] votat pro intrare in s'[[Unione Europea]] cun unu Referendum, mancari cun paga diferèntzia intre eja e no<ref>{{Tzita web|url=https://a.cec.md/ro/rezultatele-referendumului-republican-constitutional-17041.html|tìtulu=Rezultatele referendumului republican constituțional|situ=a.cec.md|limba=ro|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*21 ledàmene/santugaine:
**s'Assemblea Natzionale de su Vietnam eleghet a Lương Cường comente a presidente, a pustis de meses de abbolotu<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/21/asia/vietnam-new-president-luong-cuong-intl-hnk/index.html|tìtulu=Vietnam appoints fourth president in nearly two years after months of political turmoil|autore=Associated Press|situ=CNN|data=2024-10-22|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**in Cali, [[Colòmbia]], incumentzat sa de XVI Cunferèntzias de is [[ONU|Natziones Unidas]] subra sa [[Biodiversidade]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbd.int/article/agreement-reached-cop-16|tìtulu=Biodiversity COP 16: Important Agreements Reached Towards making Peace with Nature|situ=Convention on Biological Diversity|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*23 ledàmene/santugaine: morint 5 persones e àteras 22 sunt fertas in un'atacu terrorìsticu in sa sede de Turkish Aerospace Industries (TAI) in Kahramankazan, [[Ankara]], [[Turkia|Turchia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/23/dead-and-wounded-in-attack-near-ankara-turkish-minister-says|tìtulu=At least five killed in attack on aerospace firm near Turkey’s Ankara|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. Is duos atentadores sunt istados ochidos<ref>{{Tzita web|url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/live-ankara-tusasta-teror-saldirisi-5-sehit-22-yarali-7216557|tìtulu=SON DAKİKA TERÖR SALDIRISI HABERLERİ: Ankara TUSAŞ'ta terör saldırısı: 5 şehit, 22 yaralı|situ=Milliyet|data=2024-10-24|limba=tr|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*24 ledàmene/santugaine: in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]] si sinnalat su primu atopu de s'epidemia de malària in provìntzia de Kwango<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/congo-unknown-disease-kwango-11c96d7073ae4a0bc8ef9b2575f8d226#|tìtulu=Health officials investigate mystery disease in southwest Congo after 143 deaths|situ=AP News|data=2024-12-03|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*26 ledàmene/santugaine:
**[[Israele]] ghetat un'atacu contras a s'[[Iran]], rispondende a is atacos de su 1 de su mese<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-10-26/israel-bombardea-iran-en-represalia-por-el-ataque-con-misiles.html|tìtulu=Israel bombardea Irán en represalia por el ataque con misiles|autore=Antonio Pita, Luis de Vega|situ=El País|data=2024-10-26|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones parlamentares in Georgia. Mancari s'ancu chi ddoe esserent interferèntzias, su partidu pro-Rùssia binchet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.chathamhouse.org/2024/10/ruling-party-claims-victory-georgias-disputed-election-western-condemnation-no-longer|tìtulu=As the ruling party claims victory in Georgia’s disputed election, Western condemnation is no longer enough {{!}} Chatham House – International Affairs Think Tank|situ=www.chathamhouse.org|data=2024-10-29|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*27 ledàmene/santugaine:
**primu turnu de is eletziones generales in Uruguay. Passant a su segundu turnu Yamandu Orsi (Frente Amplio, tzentru-manca) cun su 43,4% de is votos e Álvaro Delgado (Partido Nacional, tzentru-dereta) cun su 27,2%<ref>{{Tzita web|url=https://www.escenariomundial.com/2024/10/28/la-izquierda-lidera-la-primera-vuelta-de-las-elecciones-presidenciales-en-uruguay/|tìtulu=La izquierda lidera la primera vuelta de las elecciones presidenciales en Uruguay|autore=Indiana Ubelhartt|situ=Escenario Mundial|data=2024-10-28|limba=es-AR|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones generales in [[Giapone]]. Su partidu liberaldemocràticu a su guvernu perdet sa majoria in parlamentu pro sa primu borta dae su [[2009]] ma sighit a tènnere sa majoria de is iscannos. Su Partidu Democràticu Costitutzionale tenet su mègius resurtadu de semper<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241026-japan-votes-with-new-pm-on-shaky-ground|tìtulu=Japan's ruling party fails to win majority in snap election|situ=France 24|data=2024-10-26|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones generales in [[Bulgaria]]. Est sa de sete bortas in bator annos<ref>{{Tzita web|url=https://it.euronews.com/2024/10/27/elezioni-in-bulgaria-urne-aperte-per-la-settima-volta-in-quattro-anni|tìtulu=Seggi chiusi in Bulgaria: per gli exit poll in testa i conservatori|situ=euronews|data=2024-10-27|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>. Is cunservadores de su partidu "Tzitadinos pro s'isvilupu europeu de sa Bulgaria" tenet sa majoria, mancari is analistas creent chi at a èssere difìtzile a formare unu guvernu istàbile<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/10/27/elezioni-bulgaria-2024-risultati|tìtulu=Bulgaria, i conservatori di Gerb hanno vinto le elezioni parlamentari|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-10-28|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**eletziones parlamentares in [[Lituània]]. Su Partidu sotzialdemocràticu binchet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/en/lithuania-opposition-social-democrats-win-election/a-70611400|tìtulu=Lithuania: Opposition Social Democrats win election – DW – 10/28/2024|situ=dw.com|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**sa vetura de s'ex presidente de [[Bolìvia]] retzit 14 isparos<ref>{{Tzita web|url=https://www.ondacero.es/noticias/mundo/atentado-evo-morales-disparan-14-veces-coche-que-viajaba_20241027671e845c2914190001e32b12.html|tìtulu=Atentado contra Evo Morales: disparan 14 veces al coche en el que viajaba|situ=OndaCero|data=2024-10-27|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*29 ledàmene/santugaine: pro neghe de una pròida istraordinària in [[Ispagna|Ispànnia]], unas cantas tzitades [[Inundamentu in Ispànnia de su 2024|sunt inundadas]] causende numerosos mortos e dannos graes. Est unu de is peus disacatos in s'istòria de su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/espana/comunidad-valenciana/2024-10-29/el-temporal-se-ceba-con-el-interior-de-valencia-con-un-desaparecido-y-grandes-crecidas-de-rios-y-barrancos.html|tìtulu=El temporal deja muertos y desaparecidos en Valencia y en Albacete se busca a al menos otras seis personas|autore=Cristina Vázquez, José M. Abad Liñán|situ=El País|data=2024-10-28|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*30 ledàmene/santugaine: eletziones generales in [[Botswana]]. Binchet su "Paracu pro su càmbiu democràticu" (tzentru-manca) agabbende 58 annos de guvernu de su Partidu Democràticu de Botswana (tzentru-dereta)<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-10-31/botswana-election-early-tallies-point-to-shock-loss-for-ruling-party|tìtulu=Early Botswana Vote Tallies Point to Shock Loss For Ruling Party|publicatzione=Bloomberg.com|data=2024-10-31|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
*31 ledàmene/santugaine:
**su super-tifone Kong-Rey lassat unu mortu e fertos vàrios in [[Taiwan]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.unotv.com/internacional/supertifon-kong-rey-deja-un-muerto-y-73-heridos-en-taiwan/|tìtulu=Supertifón Kong-rey deja un muerto y 73 heridos en Taiwán|autore=guadalupe.murillo|situ=UnoTV|data=2024-10-31|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
**sa [[Rùssia]] ponet una multa a [[Google]] impossìbile de pagare pro àere blocadu cuntènnidos russos vàrios in su cuntestu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|gherra Russu-Ucràina]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.fanpage.it/innovazione/tecnologia/la-russia-ha-chiesto-a-google-di-pagare-una-cifra-con-33-zeri/|tìtulu=La Russia ha chiesto a Google di pagare una cifra con 33 zeri|situ=Innovazione Fanpage|data=2024-10-30|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
=== Onniasantu/Santandria ===
[[File:WOH G64 VLTI.jpg|thumb|S'isteddu WOH G64 fotografadu dae su Very Large Telescope.]]
* 3 onniasantu/santandria: eletziones presidentziales in [[Moldàvia]]. Sa presidente Maia Sandu est torrada a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/11/04/pro-eu-incumbent-maia-sandu-re-elected-to-second-term-as-president-of-moldova|tìtulu=Pro-EU Maia Sandu re-elected as president of Moldova|situ=euronews|data=2024-11-04|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 5 onniasantu/santandria:
** eletziones presidentziales in is [[Istados Unidos de Amèrica]]. [[Donald Trump]] est eletu pro sa segunda borta<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/live/trump-harris-election-updates-11-5-2024|tìtulu=2024 Election highlights|situ=AP News|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** eletziones generales in [[Palau (istadu)|Palau]]. Su presidente Surangel Whipps Jr. est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://focustaiwan.tw/politics/202411070028|tìtulu=Taiwan congratulates Palau President Whipps on reelection - Focus Taiwan|situ=Focus Taiwan - CNA English News|data=2024-11-07|limba=en-US|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** su cantzellieri de [[Germània]] Olaf Scholz dispidit a su ministru de is finàntzias Christian Lindner ingendrende una crisi de guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c7v3r046pzzo|tìtulu=Germany coalition: Government on brink of collapse after key minister fired|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 9 onniasantu/santandria: a su mancu 26 persones morint in un'atacu terrorìsticu suitzida in s'istatzione de is trenos de Quetta, Balochistan, [[Pakistan]]. Responsàbile de s'atacu est s'Armada de Liberatzione de Balochistan<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/bloodbath-railway-station-bombing-in-quetta-pakistan-leaves-26-dead|tìtulu=‘Bloodbath’: Railway station bombing in Quetta, Pakistan leaves 26 dead|autore=Saadullah Akhter|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 10 onniasantu/santandria:
** eletziones generales in sa [[Maurìtzius|Repùblica de Maurìtzius]]. Binchet s'Alleàntzia pro su Cambiamentu (tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mauritius-election-results-opposition-victory-landslide-af70d3a8810f7992cef4d1d75bbef769|tìtulu=Mauritius opposition wins country's election by a landslide|situ=AP News|data=2024-11-12|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** duos terremotos iscùtinant [[Cuba]] faghende dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://www.14ymedio.com/cuba/sismo-magnitud-5-9-sacude_1_1108139.html|tìtulu=Un sismo de magnitud 6, seguido por otro mayor, sacude el oriente cubano|autore=14ymedio|situ=14ymedio|data=2024-11-10|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** in [[Lima]], [[Perù]], incumentzat s'addòbiu annuale de sa Cooperatzione Econòmica Àsia-Patzìficu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/11/apec-2024-que-significa-por-que-se-celebra-en-peru-y-que-paises-participan/|tìtulu=APEC 2024: ¿qué significa, por qué se celebra en Perú y qué países participan?|autore=Por Renzo Gonzales|situ=infobae|data=2024-11-11|limba=es-ES|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
** In [[Noa Zelanda]] si nde pesat un'undada de protestas de is [[Māoris]] contras a unu progetu de lege chi punnaiat a cambiare su Tratadu de Waitangi, chi dae su 1840 regulat sa relatzione intra issos e su guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/miles-de-manifestantes-en-n.-zelanda-contra-un-proyecto-de-ley-que-perjudica-a-los-maor%C3%ADes/88160346|tìtulu=Miles de manifestantes en N. Zelanda contra un proyecto de ley que perjudica a los maoríes|autore=S. W. I. swissinfo.ch|situ=SWI swissinfo.ch|data=2024-11-15|limba=es-ES|atzessu=2024-12-25}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/11/19/asia/new-zealand-maori-treaty-bill-protest-explainer-intl-hnk/index.html|tìtulu=Massive crowds march on New Zealand parliament protesting Māori bill. Here’s what to know|autore=Helen Regan|situ=CNN|data=2024-11-19|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>.
* 11 onniasantu/santandria:
** in [[Zhuhai]], [[Tzina]], un'òmine invadet cun sa vetura una pista de annestru in unu tzentru isportivu ochiende a 35 persones e ingollende·nde a àteras 43<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/news/car-rams-crowd-china-zhuhai-dozens-dead/|tìtulu=Dozens killed in Zhuhai, China, by driver who rammed car into crowd ahead of army air show, police say - CBS News|situ=www.cbsnews.com|data=2024-11-12|limba=en-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** incumentzat sa Cunferèntzia a subra de su càmbiu climàticu de su 2024 ([[COP28|COP29]])<ref>{{Tzita web|url=https://cop29.az/en/media-hub/news/cop29-opens-in-baku-with-breakthrough-on-global-carbon-markets|tìtulu=COP29 Opens in Baku with Breakthrough on Global Carbon Markets|situ=cop29.az|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 13 onniasantu/santandria: in sa tzitade de [[Brasìlia]], Praça dos Três Poderes est corpida dae un'atacu terrorìsticu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2024/11/14/la-policia-de-brasil-confirmo-que-las-explosiones-cerca-de-la-corte-suprema-fueron-causadas-por-un-ataque-suicida/|tìtulu=La Policía de Brasil confirmó que las explosiones cerca de la Corte Suprema fueron causadas por un ataque suicida|situ=infobae|data=2024-11-14|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 14 onniasantu/santandria:
** eletziones parlamentares in [[Sri Lanka]]. Su partidu Potere Natzionale de su Pòpulu (tzentru-manca) binchet cun majoria ampra<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/america/agencias/2024/11/15/el-partido-del-presidente-lidera-el-escrutinio-de-las-elecciones-legislativas-en-sri-lanka/|tìtulu=El partido del presidente lidera el escrutinio de las elecciones legislativas en Sri Lanka|autore=Por Newsroom Infobae|situ=infobae|data=2024-11-15|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** s'incìngiat su mega-portu de Chancay, [[Perù]]<ref>{{Tzita noas|limba=es-PE|nùmene=Gladys|sambenadu=Pereyra Colchado|url=https://elcomercio.pe/peru/megapuerto-de-chancay-desde-dentro-la-inauguracion-que-abre-la-ruta-de-la-seda-china-dina-boluarte-xi-jinping-marcha-blanca-noticia/|tìtulu=Megapuerto de Chancay desde dentro: la inauguración que abre la “ruta de la seda”|publicatzione=El Comercio|data=2024-11-19|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 16 onniasantu/santandria: in [[Gabòn]] s'aprovat sa costitutzione noa cun unu referendum<ref>{{Tzita web|url=https://www.voaafrique.com/a/gabon-la-cour-constitutionnelle-valide-le-oui-au-r%C3%A9f%C3%A9rendum/7881446.html|tìtulu=Gabon: la Cour constitutionnelle valide le "oui" au référendum|situ=Voice of America|data=2024-11-29|limba=fr|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 17 onniasantu/santandria:
** eletziones parlamentares in [[Senegal]]. Bassirou Diomaye Faye de su partidu de manca Patriotes Africains du Sénégal pour le Travail, l'Éthique et la Fraternité (PASTEF, Patriotas Africanos de su Senegal pro su traballu, s'ètica e fradia)<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1wj4dwvj1po|tìtulu=Senegal election: Pastef claims large victory in legislative polls|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** [[Joe Biden]] autorizat s'[[Ucraina|Ucràina]] a atacare sa [[Rùssia]] cun mìssiles [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensos]] a distàntzia longa pro su restu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/11/17/biden-autoriza-ucrania-utilizar-armas-atacms-rusia-trax|tìtulu=Biden autoriza a Ucrania a utilizar armas estadounidenses de largo alcance en Rusia|autore=Kevin Liptak|situ=CNN|data=2024-11-17|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 21 onniasantu/santandria:
** sa Corte Penale Internatzionale ghetat òrdines de arrestu contras a su primu ministru israelianu [[Benjamin Netanyahu]], s'ex ministru de sa defensa Yoav Gallant e sa ghia militare de [[Hamas]], Mohammed Deif, cun acusa de [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]].
** chircadores impreende su [[Very Large Telescope]] annùntziant su primu "primu pranu" de semper de un'[[isteddu]] a foras de su [[Camminu de paza|Caminu de Pàgia]], WOH G64<ref>{{Tzita web|url=https://www.space.com/star-outside-milky-way-wohg64|tìtulu=Star imaged in detail outside the Milky Way for the 1st time (image, video)|autore=Robert Lea published|situ=Space.com|data=2024-11-21|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** terroristas in Peshawar, [[Pakistan]], un'apostamentu a unu grupu de veìculos chi portaiant a musulmanos sciitas ochiet a 46 persones e nde ferit a àteras 20<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/pakistan-gunmen-opened-fire-convoy-vehicles-northwest-42c8fb3cf1f720de49efebd306d76fa1|tìtulu=Gunmen fire on vehicles carrying Shiites in northwest Pakistan, killing at least 42|situ=AP News|data=2024-11-21|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 23 onniasantu/santandria:
** in [[Colòmbia]] si nde pesant protestas vàrias contras a su guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/espanol/internacional/articulo/2024-11-24/miles-de-colombianos-descontentos-vuelven-a-las-calles-para-protestar-contra-el-gobierno-de-petro|tìtulu=Miles de colombianos descontentos vuelven a las calles para protestar contra el gobierno de Petro|autore=Por Associated Press Associated Press|situ=Los Angeles Times en Español|data=2024-11-24|limba=es-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** 12 persones morint e prus de àteras 30 sunt fertas in un'intzidente acontèssidu a unu bus in [[Moyobamba]] ([[Perù]]) chi fiat portende unu grupu de istudiantes a [[Tarapoto]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/23/viaje-de-promocion-escolar-termina-en-tragedia-siete-fallecidos-en-moyobamba-al-caer-bus-a-un-abismo/|tìtulu=Tragedia en Moyobamba: el fatídico viaje de promoción escolar que cobró 12 vidas|autore=Por Valeria Mendoza TalledoyCarlos Espinoza|situ=infobae|data=2024-11-23|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 24 onniasantu/santandria: segundu turnu de is eletziones in Uruguay. Binchet Yamandú Orsi<ref>{{Tzita web|url=https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm|tìtulu=SEGUNDA ELECCION 2024|situ=segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy|limba=es|atzessu=2024-12-26|dataarchìviu=2024-12-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241214010015/https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm|urlmortu=eja}}</ref>.
* 26 onniasantu/santandria: su primu ministru de Israele annùntziat un'acòrdiu de firmare su fogu in Lìbanu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/live/cnvjl42g9m1t|tìtulu=First day of truce appears to hold as UN chief hails 'ray of hope'|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 27 onniasantu/santandria: eletziones generales in Namìbia. Netumbo Nandi-Ndaitwah de s'Organizatzione Populare de s'Àfrica de su Sud-Ovest (tzentru-manca) est sa prima presidente fèmina de su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yx0r14jrmo|tìtulu=Namibia election: Swapo's Netumbo Nandi-Ndaitwah elected first female president|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 29 onniasantu/santandria: eletziones generales in [[Repùbrica de s'Irlanda|Irlanda]]. Su partidu Fianna Fáil (tzentru-dereta) abarrat su primu partidu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/ireland-election-fianna-fail-fine-gael-coalition-a51f5a4b8b7a102b974c650c740352d5|tìtulu=With election decided, Ireland faces weeks of talks to form a government|situ=AP News|data=2024-12-02|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 30 onniasantu/santandria:
** eletziones parlamentares in [[Islanda]]. S'Alleàntzia Sotzialdemocràtica tenet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241201-social-democrats-set-to-overtake-ruling-party-in-iceland-snap-election|tìtulu=Social Democrats overtake PM's party in Iceland vote|situ=France 24|data=2024-12-01|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** in su cuntestu de sa gherra tzivile siriana, is fortzas de s'opositzione leant su controllu de su bonu de Alepu, provochende is primos atacos aèreos russos a subra de sa tzitade dae su [[2016]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cy5l50y76k3t|tìtulu=More Russian strikes as Syrian rebels advance further after taking Aleppo|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
=== Idas/Nadale ===
[[File:Chancel of Notre-Dame de Paris, 2024 (12).jpg|thumb|Notre-Dame de Parigi a pustis de s'abertura noa]]
* 1 idas/nadale:
** [[Joe Biden]] cuntzedet sa gràtzia a su fìgiu Hunter pro evasione fiscale e possedimentu illegale de armas<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_dicembre_02/joe-biden-concede-la-grazia-al-figlio-hunter-che-rischiava-il-carcere-b2c5c82e-d7d3-4552-bc21-1c27ad812xlk.shtml|tìtulu=Joe Biden concede la grazia al figlio Hunter (che rischiava il carcere): «Contro di lui persecuzione mirata per colpire me»|situ=Corriere della Sera|data=2024-12-02|limba=it-IT|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** eletziones parlamentares in [[Romania]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/romania-elections-far-right-parliament-europe-russia-08a89b2ea35ee2dca14a8a17235f8993|tìtulu=Romania's pro-Western parties win parliamentary election as far-right makes gains|situ=AP News|data=2024-12-02|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 3 idas/nadale: a pustis de meses de istallu pro disacòrdios cun su Parlamentu, su Presidente de sa [[Corea de su Sud]] Yoon Suk Yeol declarat sa lege martziale, acusende s'opositzione de simpatizare cun sa [[Corea de su Norte|Corea de su Nord]] e de traballare contras a s'istadu. S'òrdine previdiat sa proibitzione de cada faina polìtica e sa suspensione de sa [[libertade de imprenta]], ma nch'est istadu tiradu pagas oras a pustis<ref>{{Tzita web|url=https://www.elindependiente.com/internacional/2024/12/03/el-presidente-de-corea-del-sur-da-un-golpe-de-estado-y-acusa-a-la-oposicion-de-colaborar-con-pyongyang/|tìtulu=El presidente de Corea del Sur levantará la ley marcial después de que la rechace el Parlamento|autore=Ana Alonso|situ=El Independiente|data=2024-12-03|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 4 idas/nadale:
** incumentzat una crisi polìtica in [[Frantza]], ca su primu ministru Michel Barnier perdet sa cunfiàntzia<ref>{{Tzita noas|limba=fr-FR|url=https://www.lemonde.fr/politique/live/2024/12/07/en-direct-nouveau-premier-ministre-les-ecologistes-rencontreront-emmanuel-macron-a-l-elysee-lundi-au-contraire-des-insoumis_6424825_823448.html?_staled_|tìtulu=Crise politique : revivez la censure et la chute du gouvernement Barnier dans notre direct|publicatzione=Le Monde.fr|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** Brian Thompson, amministradore de sa seguràntzia mèdica UnitedHealthcare, est ochidu in [[Noa York]] dae Luigi Nicholas Mangione chi acusaiat is seguràntzias de pònnere su balàngiu a in antis a su bene de sa gente<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cnv3dnm64vlo|tìtulu=Brian Thompson: United Healthcare CEO fatally shot outside Manhattan hotel|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/live-blog/live-updates-man-questioned-unitedhealthcare-ceo-brian-thompsons-shoot-rcna183160|tìtulu=UnitedHealthcare CEO shooting: Suspect charged with murder had writings with 'motivation'|situ=NBC News|data=2024-12-10|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 5 idas/nadale: unu terremotu de magnitudo 7 iscùtinat sa costa nord de sa [[Califòrnia]], sena fàghere dannos de importu. Si ghetat un'allarme tzunami, cantzelladu pagu a pustis<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/sacramento/news/northern-california-earthquake-tsunami-warning-humboldt-county-eureka/|tìtulu=7.0 earthquake hits off Northern California coast; tsunami warning canceled - CBS Sacramento|autore=Cecilio Padilla|situ=www.cbsnews.com|data=2024-12-05|limba=en-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 6 idas/nadale: eletziones presidentziales in [[Romania]]. Su Tribunale Costitutzionale aiat annulladu su resurtadu de su primu turnu, cun sa resone chi ddoe esserent interferèntzias russas a pustis de s'avantzamentu de su candidadu pro-Rùssia Călin Georgescu a su segundu turnu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-12-06/el-constitucional-de-rumania-anula-la-primera-vuelta-de-las-presidenciales-tras-revelarse-la-campana-de-ataques-hibridos-rusos.html|tìtulu=El Constitucional de Rumania anula la primera vuelta de las presidenciales tras revelarse una campaña de “ataques híbridos rusos”|autore=Raúl Sánchez Costa|situ=El País|data=2024-12-06|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 7 idas/nadale:
** sa Catedrale de Notre-Dame de [[Parigi]] torrat a abèrrere a pustis de su fogu de su 2019<ref>{{Tzita web|url=https://www.vaticannews.va/pt/igreja/news/2024-02/anuncio-reabertura-catedral-notre-dame-paris-08-dezembro-2024.html|tìtulu=Em dezembro, a Catedral de Notre-Dame será reaberta. A Igreja de Paris anuncia uma série de eventos - Vatican News|situ=www.vaticannews.va|data=2024-02-05|limba=pt|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** eletziones generales in Ghana. John Mahama de su Cungressu Natzionale Democràticu (tzentru-manca) est eletu presidente una segunda borta<ref>{{Tzita web|url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie/2024/12/09/ghana-mahama-vince-presidenziali|tìtulu=Il candidato dell’opposizione John Mahama vince le presidenziali in Ghana|situ=Internazionale|data=2024-12-09|limba=it|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* [[File:Parker Solar Probe.jpg|thumb|Rapresentatzione artìstica de sa sonda Parker acostende·si a su Sole.]]8 idas/nadale: su presidente de sa [[Sìria]] Bashar al-Assad fuet a pustis de sa ruta de su regìmene suo a pustis de 61 annos. Si format unu guvernu de transitzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.lavanguardia.com/internacional/20241209/10181909/conflicto-siria-caida-regimen-bashar-el-asad-ultima-hora-hoy-en-directo.html|tìtulu=Conflicto en Siria y la caída del régimen de El Asad, hoy en directo {{!}} Última hora de los rebeldes en Damasco|situ=La Vanguardia|data=2024-12-09|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
* 14 idas/nadale:
** eletziones presidentziales in [[Georgia|Geòrgia]]. Míjeil Kavelashvili de Bisu Georgianu ([[Populismu|populista]]) balàngiat agiumai su totale de is votos, ingendrende dudas de manipulatzione de is comìtzios e peorende is tensione sotziales in su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/es/georgia-aumenta-la-violencia-en-medio-de-elecciones-presidenciales/a-71056675|tìtulu=Georgia: aumenta la violencia frente a elección presidencial – DW – 14/12/2024|situ=dw.com|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-12-14/el-prorruso-mikheil-kavelashvili-elegido-presidente-de-georgia-en-una-votacion-boicoteada-por-la-oposicion.html|tìtulu=El prorruso Míjeil Kavelashvili, elegido presidente de Georgia en una votación boicoteada por la oposición|autore=Javier G. Cuesta|situ=El País|data=2024-12-14|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** su presidente de sa [[Corea de su Sud]] Yoon Suk-yeol, est dispididu dae s'incàrrigu suo a pustis de unu votu de su parlamentu, a pustis chi sa decraratzione de sa lege martziale de sa chida in antis nd'aiat pesadu protestas in su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cx2vq0dy8veo|tìtulu=Corea del Sur: El Parlamento de Corea del Sur aprueba destituir al presidente por declarar la ley marcial|situ=BBC News Mundo|data=2024-12-14|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
** su tziclone Chido tocat terra in [[Mayotte]], in ue càusat 20 mortos e dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mayotte-cyclone-chido-climate-weather-43890b2cee0d90e67b6263f278782334|tìtulu=France rushes aid to Mayotte after Cyclone Chido leaves hundreds feared dead|situ=AP News|data=2024-12-16|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*17 idas/nadale: unu [[terremotu]] de magnitudo 7,3 iscùtinat [[Port Vila]], capitale de [[Vanuatu]], lassende 14 mortos, 210 fertos e vàrios fràigos isciusciados<ref>{{Tzita web|url=https://www.excelsior.com.mx/global/rescatistas-supervivientes-sismo-vanuatu-muertos-video/1690233|tìtulu=Rescatistas buscan supervivientes tras sismo en Vanuatu; hay 14 muertos. VIDEO|autore=Oswaldo Rojas|situ=Excélsior|data=2024-12-17|limba=es-MX|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*20 idas/nadale: 5 persones morint e àteras 205 sunt fertas cando una vetura si nche iscudit a subra de una truma de gente in unu mercadeddu de Paschixedda in [[Magdeburg|Magdeburgo]], [[Germània]]<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.nytimes.com/2024/12/20/world/europe/germany-christmas-market-crash.html|tìtulu=Driver Rams Into Christmas Market in Germany, Killing at Least 2 and Injuring Dozens|data=2024-12-20|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*21 idas/nadale: a su mancu 41 persones morint in sa tzacarrada de prus veturas in su caminu BR-116 highway in Teófilo Otoni, Minas Gerais, [[Brasile]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html|tìtulu=Death toll in Brazil bus crash rises to 41|autore=AFP|situ=NonStop Local Tri-Cities/Yakima|data=2024-12-22|limba=en|atzessu=2024-12-26|dataarchìviu=2024-12-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241225151255/https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html|urlmortu=eja}}</ref>.
*25 idas/nadale:
**in [[Kazachistàn|Kazachistan]] ruet su bòlidu 8243 de Azerbaijan Airlines. 38 persones morint e 29 subrabivint<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/12/25/mundo/avion-pasajeros-se-estrella-kazajstan-trax#:~:text=El%20vuelo%20J2-8243%20de%20Azerbaijan%20Airlines%20se%20estrell%C3%B3%20cerca,25%20de%20diciembre%20de%202024.&text=El%20video%20del%20accidente%20mostraba,el%20aer%C3%B3dromo%20antes%20de%20estrellarse.|tìtulu=Avión de Azerbaijan Airlines se estrella en Kazajstán: hay 38 muertos y 29 supervivientes, según las autoridades|autore=Hassan Tayir, Aruzhan Zeinulla, Kara Fox|situ=CNN|data=2024-12-25|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
**sa sonda solare Parker balàngiat su record de bighinàntzia a su [[Sole]] pro un'ogetu fatu dae s'òmine, acostende·si a 6,1 milliones de chilòmetros<ref>{{Tzita web|url=https://www.space.com/nasa-parker-solar-probe-christmas-flyby|tìtulu=NASA's Parker Solar Probe celebrates Christmas with record smashing 'kiss' of the sun|autore=Robert Lea published|situ=Space.com|data=2024-12-24|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>.
*29 idas/nadale: su bòlidu Jeju Air Flight 2216, chi portaiat passegeros tziviles dae s'Arioportu Internatzionale Suvarnabhumi de [[Bangkok]], [[Tailàndia]] a s'Arioportu Internatzionale de Muan, [[Corea de su Sud]], essit dae sa pista in s'arioportu de arribu e tzacarrat contras a una barriera, ochiende a 179 persones. Ddoe sunt 2 subrabividos<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-12-29/live-blog-plane-crashes-south-korean-muan-airport/104769186?future=true&|tìtulu=Plane carrying 181 crashes in South Korea, with only two confirmed survivors — as it happened|publicatzione=ABC News|data=2024-12-29|atzessu=2025-01-01}}</ref>.
== Riferimentos ==
<references responsive="" />{{Artìculu de su mese|ghennàrgiu|2025}}
8evknf8zoiva9gu6i0v167c7vx9o6si
Cuntierra:Anthony Muroni
1
22689
190457
187455
2026-07-30T00:18:45Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190457
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Freàrgiu 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183150 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200704231757/https://www.sardiniapost.it/cronaca/cassazione-respinge-ricorso-di-muroni-confermata-condanna-per-diffamazione/ annantu a https://www.sardiniapost.it/cronaca/cassazione-respinge-ricorso-di-muroni-confermata-condanna-per-diffamazione/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 20:11, 22 Fre 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185081 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210716172602/https://www.sardegnalive.net/news/elezioni-regionali-2019/32017/sardegna-al-voto-i-risultati-gli-approfondimenti-e-le-interviste-nella-maratona-curata-e-condotta-da-anthony-muroni annantu a https://www.sardegnalive.net/news/elezioni-regionali-2019/32017/sardegna-al-voto-i-risultati-gli-approfondimenti-e-le-interviste-nella-maratona-curata-e-condotta-da-anthony-muroni
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 23:34, 12 Std 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2024) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185202 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20220528174056/http://www.anthonymuroni.it/su/2017/07/21/perche-nascere-lass/ annantu a http://www.anthonymuroni.it/su/2017/07/21/perche-nascere-lass/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210921044740/http://www.anthonymuroni.it/su/ annantu a http://www.anthonymuroni.it/su
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:48, 4 Nad 2024 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185835 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Eticheta {{tl|ligàmene interrùmpidu}} annanta a https://www.cagliaripad.it/460078/cronache-a-domicilio-anthony-muroni-intervista-paolo-savona/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210716165519/https://www.cagliaripad.it/271947/nasce-polo-dellautodeterminatzione-anthony-muroni-portavoce/ annantu a https://www.cagliaripad.it/271947/nasce-polo-dellautodeterminatzione-anthony-muroni-portavoce/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:44, 10 Mar 2025 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187179 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210716165555/https://www.cagliaripad.it/460078/cronache-a-domicilio-anthony-muroni-intervista-paolo-savona/ annantu a https://www.cagliaripad.it/460078/cronache-a-domicilio-anthony-muroni-intervista-paolo-savona/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:56, 6 Cab 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187454 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Eticheta {{tl|ligàmene interrùmpidu}} annanta a https://www.sardiniapost.it/cronaca/cambio-alla-direzione-dellunione-sarda-anthony-muroni-al-posto-di-figus/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210716165508/https://www.sardiniapost.it/cronaca/anthony-muroni-facebook-lascio-la-direzione-de-lunione-sarda/ annantu a https://www.sardiniapost.it/cronaca/anthony-muroni-facebook-lascio-la-direzione-de-lunione-sarda/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:02, 18 Stg 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Anthony Muroni]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190456 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20210716165558/https://www.youtg.net/canali/in-sardegna/763-perche-aderisco-a-sardos-fuori-dalla-contesa-partitica-muroni-scende-in-campo-con-l-associazione-culturale annantu a https://www.youtg.net/canali/in-sardegna/763-perche-aderisco-a-sardos-fuori-dalla-contesa-partitica-muroni-scende-in-campo-con-l-associazione-culturale
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:18, 30 Trì 2026 (CEST)
e46g0dl8shopn9lqx51xxud4xelj7up
Cuntierra:2024
1
23052
190455
190095
2026-07-30T00:09:14Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190455
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186172 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/ annantu a https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:50, 26 Abr 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Maju 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186202 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20241225151255/https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html annantu a https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:50, 5 Maj 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Austu 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187084 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20241214010015/https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm annantu a https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:51, 22 Aus 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187256 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants annantu a https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:07, 12 Cab 2025 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187756 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20240112054158/https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html annantu a https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:52, 11 Nad 2025 (CET)
== Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190094 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20240921091848/https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html annantu a https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:07, 3 Làm 2026 (CEST)
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190454 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20241203200530/https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara annantu a https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:09, 30 Trì 2026 (CEST)
2j50io0o6hswj4sj7dhl9959kl5szdt
KT315 e KT361
0
23551
190450
190422
2026-07-29T15:18:58Z
PNNu
12712
màgini noa
190450
wikitext
text/x-wiki
[[File:KT315 e KT361.jpg|thumb|Unu transitor KT315 (a manu dereta) e unu KT361 (a manu manca)]]
Su '''KT315''' est unu transistor bipolare NPN de silìtziu a bassa potèntzia e arta frecuèntzia in cuntenidore KT-13, impreadu meda in aparatos eletrònicos [[Unione Sovietica|sovièticos]].
Su '''KT361''' est unu transistor bipolare PNP, cumplementare a su KT315. Is duos s'impreaiant a fitianu in cumbinatzione in tzircùitos push-pull sena trasformadore. Gràtzias a is piessìnnios tècnicos de primore suos, est istadu impreadu meda in ingennieria radiofònica natzionale. Pro ddu distìnghere dae su KT315, sa lìtera identificativa de su grupu est posta in tzentru e in artu in su ladu pranu, a bortas intre duos tratigheddos.
== Istòria ==
In su 1966, su Ministru de s'Indùstria Eletrònica de s'URSS, A. I. Shokin, aiat lèghidu un'artìculu de sa rivista Electronics chi pertocaiat s'isvilupu in is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] de unu transistor cun tecnologia adatada pro sa produtzione de massa<ref name=":0">{{Tzita web|url=http://www.155la3.ru/kt315_361.htm|tìtulu=Музей электронных раритетов - Актив - КТ315+КТ361|situ=www.155la3.ru|limba=ru|atzessu=2026-07-24}}</ref>, impreende unu mètodu de montàgiu a nastru continu.
S'Istitutu de Chirca Pulsar, s'istabilimentu de semicondutores de Fryazino e s'ufìtziu suo de progetu isperimentale fiant incarrigados de s'isvilupu de su transistor e de is aparitzos pro ddu prodùere. Giai in su 1967 is preparativos pro s'incumentzu de sa produtzione de massa fiant cumpletos e in su 1968 fiant prontos is primos aparatos eletrònicos basados in su KT315<ref name=":0" />.
Su KT315, in cuntenidore da plàstica in miniadura KT-13, est istadu su primu transistor prodùidu in sèrie cun una marcadura a còdighe. Una lìtera chi identificaiat su grupu fiat posta in s'àngulu superiore a manu manca de su ladu pranu, cun sa data de produtzione a bortas inditada a suta. Carchi annu a pustis est istadu prodùidu unu transistor cumplementare, su KT361, semper in cuntenidore KT-13.
S'isvilupu de su KT315 est istadu premiadu cun su Prèmiu de Istadu de s'URSS in su 1973<ref>{{Tzita web|url=http://nasb.gov.by/rus/members/memoriam/onegin.php|tìtulu=Национальная академия наук Беларуси :: Член-корреспондент ОНЕГИН Евгений Евгеньевич (1932-2002)|situ=nasb.gov.by|limba=ru|atzessu=2026-07-24}}</ref>.
Su transistor est istadu prodùidu dae is aziendas: Elektropribor (Fryazino), Kvazar (Kyi), Continent (Zelenodolsk), Kvartsit (Ordzhonikidze), PO Elkor (Nalchi) , NIIPP (Tomsk) , PO Elektronika (Voronezh). In su 1970 est incumentzada sa produtzione fintzas in Polònia, in s'azienda Unitra CEMI, in s'àmbitu de una cooperatzione tècnica. Cun custa punna, unu laboratòriu intreu de Voronezh Elektronika est istadu iscontzadu, torradu a montare in [[Varsàvia]] e frunidu de un'iscorta de materiales e cumponentes. Su tzentru de chirca e produtzione Unitra CEMI est in fines fallidu in su 1990, lassende su mercadu polacu de sa microeletrònica abertu a aziendas istràngias<ref name=":1">{{Tzita noas|limba=ru-RU|url=https://esociety.ru/poznavatelnoe/tranzistor-kt315-harakteristiki-markirovka-tsokolevka-i-analogi/|tìtulu=Транзистор КТ315 характеристики, цоколевка, маркировка и зарубежные аналоги - Electronic society|publicatzione=Electronic society|data=2017-01-19|atzessu=2026-07-24}}</ref>. In su cumintzu de is annos '90, su nùmeru totale de transistor KT315 prodùidos at superadu is 7 milliardos de unidades.
Vàrias aziendas ant sighidu a prodùere is duos transistor fintzas in tempos prus reghentes<ref name=":1" />. Sa Belarusian Integral OJSC (parte de s'holding Transistor Plant) produet su KT315 e su KT361 in cuntenidore KT-26 (chi s'assimìgiat a su TO92)<ref>{{Tzita publicatzione|autore=ИНТЕГРАЛ|tìtulu=КТ315|limba=ru|url=http://www.transistor.by/i/pdf/kt315.pdf|atzessu=2026-07-24|dataarchìviu=2016-09-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160910080408/http://www.transistor.by/i/pdf/kt315.pdf|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita publicatzione|autore=ИНТЕГРАЛ|tìtulu=КТ361|limba=ru|url=https://esociety.ru/wp-content/uploads/2019/01/Spravochnyj-list-KT361-2-i-KT361-3-OAO-Integral.pdf}}</ref>.
==Riferimentos==
<references/>
[[Categoria:Eletrònica]]
okk1xiytouhd4evyspk8h8pnlleemw6
190452
190450
2026-07-29T21:08:05Z
PNNu
12712
Arrangiada descritzioni
190452
wikitext
text/x-wiki
[[File:KT315 e KT361.jpg|thumb|Unu transitor KT315 (a manu manca) e unu KT361 (a manu dereta)]]
Su '''KT315''' est unu transistor bipolare NPN de silìtziu a bassa potèntzia e arta frecuèntzia in cuntenidore KT-13, impreadu meda in aparatos eletrònicos [[Unione Sovietica|sovièticos]].
Su '''KT361''' est unu transistor bipolare PNP, cumplementare a su KT315. Is duos s'impreaiant a fitianu in cumbinatzione in tzircùitos push-pull sena trasformadore. Gràtzias a is piessìnnios tècnicos de primore suos, est istadu impreadu meda in ingennieria radiofònica natzionale. Pro ddu distìnghere dae su KT315, sa lìtera identificativa de su grupu est posta in tzentru e in artu in su ladu pranu, a bortas intre duos tratigheddos.
== Istòria ==
In su 1966, su Ministru de s'Indùstria Eletrònica de s'URSS, A. I. Shokin, aiat lèghidu un'artìculu de sa rivista Electronics chi pertocaiat s'isvilupu in is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] de unu transistor cun tecnologia adatada pro sa produtzione de massa<ref name=":0">{{Tzita web|url=http://www.155la3.ru/kt315_361.htm|tìtulu=Музей электронных раритетов - Актив - КТ315+КТ361|situ=www.155la3.ru|limba=ru|atzessu=2026-07-24}}</ref>, impreende unu mètodu de montàgiu a nastru continu.
S'Istitutu de Chirca Pulsar, s'istabilimentu de semicondutores de Fryazino e s'ufìtziu suo de progetu isperimentale fiant incarrigados de s'isvilupu de su transistor e de is aparitzos pro ddu prodùere. Giai in su 1967 is preparativos pro s'incumentzu de sa produtzione de massa fiant cumpletos e in su 1968 fiant prontos is primos aparatos eletrònicos basados in su KT315<ref name=":0" />.
Su KT315, in cuntenidore da plàstica in miniadura KT-13, est istadu su primu transistor prodùidu in sèrie cun una marcadura a còdighe. Una lìtera chi identificaiat su grupu fiat posta in s'àngulu superiore a manu manca de su ladu pranu, cun sa data de produtzione a bortas inditada a suta. Carchi annu a pustis est istadu prodùidu unu transistor cumplementare, su KT361, semper in cuntenidore KT-13.
S'isvilupu de su KT315 est istadu premiadu cun su Prèmiu de Istadu de s'URSS in su 1973<ref>{{Tzita web|url=http://nasb.gov.by/rus/members/memoriam/onegin.php|tìtulu=Национальная академия наук Беларуси :: Член-корреспондент ОНЕГИН Евгений Евгеньевич (1932-2002)|situ=nasb.gov.by|limba=ru|atzessu=2026-07-24}}</ref>.
Su transistor est istadu prodùidu dae is aziendas: Elektropribor (Fryazino), Kvazar (Kyi), Continent (Zelenodolsk), Kvartsit (Ordzhonikidze), PO Elkor (Nalchi) , NIIPP (Tomsk) , PO Elektronika (Voronezh). In su 1970 est incumentzada sa produtzione fintzas in Polònia, in s'azienda Unitra CEMI, in s'àmbitu de una cooperatzione tècnica. Cun custa punna, unu laboratòriu intreu de Voronezh Elektronika est istadu iscontzadu, torradu a montare in [[Varsàvia]] e frunidu de un'iscorta de materiales e cumponentes. Su tzentru de chirca e produtzione Unitra CEMI est in fines fallidu in su 1990, lassende su mercadu polacu de sa microeletrònica abertu a aziendas istràngias<ref name=":1">{{Tzita noas|limba=ru-RU|url=https://esociety.ru/poznavatelnoe/tranzistor-kt315-harakteristiki-markirovka-tsokolevka-i-analogi/|tìtulu=Транзистор КТ315 характеристики, цоколевка, маркировка и зарубежные аналоги - Electronic society|publicatzione=Electronic society|data=2017-01-19|atzessu=2026-07-24}}</ref>. In su cumintzu de is annos '90, su nùmeru totale de transistor KT315 prodùidos at superadu is 7 milliardos de unidades.
Vàrias aziendas ant sighidu a prodùere is duos transistor fintzas in tempos prus reghentes<ref name=":1" />. Sa Belarusian Integral OJSC (parte de s'holding Transistor Plant) produet su KT315 e su KT361 in cuntenidore KT-26 (chi s'assimìgiat a su TO92)<ref>{{Tzita publicatzione|autore=ИНТЕГРАЛ|tìtulu=КТ315|limba=ru|url=http://www.transistor.by/i/pdf/kt315.pdf|atzessu=2026-07-24|dataarchìviu=2016-09-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160910080408/http://www.transistor.by/i/pdf/kt315.pdf|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita publicatzione|autore=ИНТЕГРАЛ|tìtulu=КТ361|limba=ru|url=https://esociety.ru/wp-content/uploads/2019/01/Spravochnyj-list-KT361-2-i-KT361-3-OAO-Integral.pdf}}</ref>.
==Riferimentos==
<references/>
[[Categoria:Eletrònica]]
ruh5c6lc31eep0tr27e3solprq99bk8
Shymkent
0
23555
190451
2026-07-29T17:03:37Z
Vyacheslav Nasretdinov
12941
Pàgina creada cun '{{coord|42|19|0|N|69|36|0|E|format=dms|display=title}} {{Variant|LSC}} {{Bidda |nòmene comune = Shymkent |istemma = Shymkent logo.svg |imàzine = Aerial View of Shymkent.jpg |nòmene ufitziale = Шымкент |nòmene Istadu = [[Kazachistàn]] |nòmene rezone = Tzitade de importàntzia republicana |s-nòmene Istadu = su Kazachistàn |s-nòmene rezone = sa tzitade de importàntzia republicana |sìndigu = Gabit Syzdykbekov <small>''akim''</small> |ladiore = 42°19′00…'
190451
wikitext
text/x-wiki
{{coord|42|19|0|N|69|36|0|E|format=dms|display=title}}
{{Variant|LSC}}
{{Bidda
|nòmene comune = Shymkent
|istemma = Shymkent logo.svg
|imàzine = Aerial View of Shymkent.jpg
|nòmene ufitziale = Шымкент
|nòmene Istadu = [[Kazachistàn]]
|nòmene rezone = Tzitade de importàntzia republicana
|s-nòmene Istadu = su Kazachistàn
|s-nòmene rezone = sa tzitade de importàntzia republicana
|sìndigu = Gabit Syzdykbekov <small>''akim''</small>
|ladiore = 42°19′00″
|longhiore = 69°36′00″
|artiore = 506
|tirada = 1163
|populamentu = 1.308.120 <small>1 de làmpadas 2026</small>
|densidade = 1125
|apendìtzios = Abai, Al-Farabi, Enbekshi, Karatau, Turan
|comunes lacanantes =
|cap = 160000
|prefissu = +7 7252
|istat = 511010000
|nòmene bividores = abitantes de Shymkent
|zassu = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Giassu ufitziale]
|mapa = Shymkent in Kazakhstan.svg
}}
'''Shymkent''' (in [[limba kazaca|kazacu]]: '''Шымкент''', ''Şymkent''; in [[limba russa|russu]]: '''Шымкент'''; fintzas a su [[1992]] in russu '''Чимкент''', ''Čimkent'') est una tzitade de su meridione de su [[Kazachistàn]] e una de sas tres tzitades de importàntzia republicana de s'istadu, paris cun [[Astana]] e [[Almaty]].
Shymkent costituit un'unitade amministrativa e territoriale autònoma e non faghet parte de sa Regione de Turkistan, chi l'inghìriat. Dae su 19 de làmpadas de su 2018 tenet s'istatus de tzitade de importàntzia republicana.<ref name="istatus">{{Tzita web|url=https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan|tìtulu=Subra unas cantas chistiones de s'organizatzione amministrativa e territoriale de sa Repùblica de su Kazachistàn|data=19 de làmpadas 2018|editore=Presidèntzia de sa Repùblica de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
A su 1 de làmpadas de su 2026 teniat '''1.308.120 bividores''' e fiat sa de tres tzitades prus populosa de su Kazachistàn, a pustis de Almaty e Astana.<ref name="pop2026">{{Tzita web|url=https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/|tìtulu=Tzitade de Shymkent: istatìsticas regionales|editore=Ufìtziu Natzionale de Istatìstica de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref> Sa superfìtzie amministrativa sua est de 1163 km².<ref name="pranu">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru|tìtulu=Pranu de isvilupu de sa tzitade de Shymkent pro su 2021–2025|editore=Amministratzione de sa tzitade de Shymkent|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Est unu de sos printzipales tzentros industriales, commerciales, culturales, universitàrios e de trasportu de su meridione de su paisu. Sas atividades econòmicas printzipales sunt sa raffinatzione de su petròliu, s'indùstria farmacèutica, sa produtzione alimentare, sa metallurgia, su tessile, s'edilìtzia, su cummèrtziu e sos servìtzios.
Sos iscavos archeològicos fatos in su tzentru istòricu ant identificadu istratos culturales chi sunt istados datados a sa fine de su sèculu III e a s'incumintzu de su sèculu II in antis de Cristos. Pro custu sa presèntzia de un'insediamentu urbanu in su logu est istada istimada in prus de 2200 annos.<ref name="archeologia">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru|tìtulu=S'insediamentu antigu de Shymkent|editore=Diretzione de su turismu de sa tzitade de Shymkent|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Nùmene ==
S'interpretatzione prus ispainada collegat su topònimu '''Shymkent''' a duas partes. Su faeddu ''shym'' o ''chim'' podet tènnere su significadu de «zolla erbosa», «erva», «pradu» o «logu birde», mentras ''kent'', de orìgine iraniana, cheret nàrrere «tzitade» o «insediamentu».
Duncas su nùmene podet èssere interpretadu comente «tzitade birde», «tzitade de sos prados» o «tzitade florida». S'elementu ''-kent'' est presente fintzas in àteros topònimos de s'Àsia Tzentrale, comente [[Tashkent]], Zharkent e Mankent.
In sos documentos russos de sos sèculos XIX e XX sa forma impreadа fiat '''Čimkent'''. In su 1914 sa tzitade est istada torrada a numenare '''Černjaev''', in onore de su generale russu Michail Černjaev, chi aiat comandadu sas tropas russas in sa cunquista de su 1864.
In su [[1924]] est istadu restauradu su nùmene Čimkent. Su 8 de cabudanni de su [[1992]] sa trascritzione russa ufitziale est istada mudada dae Чимкент a Шымкент pro l'acurtziare a sa pronùntzia kazaca.<ref name="nùmene1992">{{Tzita web|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_|tìtulu=Subra su cambiamentu de nùmene e s'ordinamentu de sa trascritzione russa de unas cantas unidades amministrativas de su Kazachistàn|data=8 de cabudanni 1992|editore=Sistema giurìdicu «Ädilet»|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Istòria ==
=== Edade antiga e Edade de Mesu ===
Su territòriu de Shymkent est istadu abitadu dae tempos antigos. S'insediamentu archeològicu s'agatat in su tzentru istòricu de sa tzitade moderna e ocupat un'àrea de unos 4,5 ètaros.
Sos iscavos ant iscopertu una sucessione de istratos culturales cun un'ispessore totale de fintzas a 14 metros. Sa tzeràmica de sos istratos prus antigos est istada datada a sa fine de su sèculu III e a s'incumintzu de su sèculu II in antis de Cristos.<ref name="archeologia"/>
S'isvilupu de s'insediamentu fiat ligadu a sa positzione sua in sas vias chi collegaiant sa badde de su Syr Darya, sas oàsis de s'Àsia Tzentrale e sas istèpias de su Kazachistàn. A curtzu de Shymkent s'agatat Sayram, connota in s'Edade de Mesu cun su nùmene de Ispidjab e considerada unu de sos tzentros printzipales de sa [[Via de sa Seda]].
Su nùmene de Shymkent est mentovadu in su ''Zafar-name'' de Sharaf ad-Din Ali Yazdi, un'òpera de su sèculu XV chi descriet fatos de sos annos 1365 e 1366.<ref name="zafar">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru|tìtulu=Sete resones pro andare a Shymkent|editore=Diretzione de su turismu de sa tzitade de Shymkent|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
In perìodos diferentes, sa tzitade e su territòriu suo sunt istados in s'àrea de influèntzia de istados diversos de s'Àsia Tzentrale, intre chi sos domìnios de sos Timùridas e su Canadu kazacu. In sos sèculos XVII e XVIII sa regione est istada interessada dae sas gherras intre sos kazacos e sos dzungaros.
=== Canadu de Kokand e Imperu Russu ===
A s'incumintzu de su sèculu XIX Shymkent est intrada in su Canadu de Kokand. A inghìriu de su 1810 est istada trasformada in una fortalesa militare e amministrativa. Sa tzitadella fiat posta in un'altura de su tzentru e controllaiat sas vias cara a Tashkent, Turkistan e Sayram.
In su mese de cabudanni de su 1864 sa fortalesa est istada ocupada dae sas tropas russas comandadas dae Michail Černjaev. A pustis de sa cunquista, Čimkent est diventada su capulogu de unu distritu de sa Regione de su Syr Darya, in su Guvernatoradu generale de su Turkistan.
In su perìodu imperiale s'economia de sa tzitade fiat fundada subra de su cummèrtziu, s'artesanadu e sa trasformatzione de produtos agrìculos. In sos annos 1880 est istada fundada una fàbrica pro sa produtzione de santonina dae s'artemìsia, chi est considerada una de sas orìgines de s'indùstria farmacèutica moderna de Shymkent.
S'arribada de sa ferrovia a s'incumintzu de su sèculu XX at aumentadu s'importàntzia de sa tzitade comente tzentru de cummèrtziu e de trasportu.
=== Perìodu sovièticu ===
A pustis de sa Rivolutzione russa, sa tzitade at fatu parte de sa Repùblica Autònoma Soviètica de su Turkistan, de sa Repùblica Autònoma Kazaca e, a pustis, de sa Repùblica Soviètica Sotzialista Kazaca.
In su 1932 Čimkent est diventada su tzentru amministrativu de sa Regione de su Kazachistàn Meridionale, creada in cussu annu.
In su perìodu de s'industrializatzione sunt istadas fraigadas fàbricas metallùrgicas, chìmicas, farmacèuticas, alimentares, tèssiles e de materiales de costrutzione. Una de sas impresas printzipales fiat sa fàbrica de prumu de Čimkent.
In sa [[Segunda Gherra Mundiale]] medas fàbricas e istitutziones de sas regiones otzidentales de s'Unione Soviètica sunt istadas trasferidas a Čimkent. Sa tzitade at prodùidu metales, munissiones, partes de carros armados, istrumentos òticos e àteru materiale pro su fronte.
In sos detzènnios de su dopugherra sa populatzione est crèschida in manera lestra. Sunt istados fraigados bighinados noos, iscolas, universidades, ispitale e istabilimentos industriales. In sos annos 1980 est intrada in funtzione sa raffineria de petròliu de Shymkent.
=== Kazachistàn indipendente ===
A pustis de s'indipendèntzia de su Kazachistàn in su 1991, Shymkent at mantenidu su rolu suo de tzentru econòmicu printzipale de su meridione de su paisu.
In su 2014 sos làcanos amministrativos de sa tzitade sunt istados allargados, incorporende terrenos e insediamentos chi in antis faghiant parte de sos distritos bighinos. In su matessi annu est istadu creadu su de bator distritu urbanu, chi a pustis at retzidu su nùmene de Karatau.<ref name="karatau">{{Tzita web|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836|tìtulu=Subra sa creatzione de su de bator distritu e sos làcanos de sos distritos de Shymkent|data=7 de santugaine 2014|editore=Sistema giurìdicu «Ädilet»|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Su 19 de làmpadas de su 2018 Shymkent est istada separada dae sa Regione de su Kazachistàn Meridionale e est diventada una tzitade de importàntzia republicana. Su capulogu de sa regione est istadu trasferidu a [[Turkistan]] e sa regione at retzidu su nùmene de Regione de Turkistan.<ref name="istatus"/>
In su [[2022]] est istadu creadu su de chimbe distritu urbanu, mutidu Turan.<ref name="turan">{{Tzita web|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189|tìtulu=Subra sa creatzione de su distritu Turan in sa tzitade de Shymkent|data=12 de austu 2022|editore=Sistema giurìdicu «Ädilet»|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Geografia ==
Shymkent est situada in su meridione de su Kazachistàn, in una pianura pedemontana de sa parte otzidentale de su [[Tian Shan]], a pagu distàntzia dae su làcanu cun s'[[Uzbekistàn]].
Sa tzitade est a unos 120 km a nord de [[Tashkent]], 690 km a otzidente de Almaty e prus de 1400 km a meridione de Astana.
Su territòriu amministrativu suo tenet una superfìtzie de 116.300 ètaros, chi currispondent a 1163 km².<ref name="pranu"/>
Sos cursos de abba printzipales sunt su riu Badam e su riu Koshkarata, cun su ramu suo Karasu. In sa tzitade bi sunt noe canales cun una longària totale de unos 91 km, intre chi su canale de Badam, su canale de Shymkent, Yangichak, Tekesu e Koshkarata.
Su fundu forestale pùblicu e sa zona birde de Shymkent ocupant in totu 5332,7 ètaros.<ref name="pranu"/>
=== Clima ===
Su clima de Shymkent est [[clima continentale|continentale]], cun istades longas, càlidas e siccas e ierrus relativamente modos si los cunfrontamus cun cussos de sas regiones setentrionales de su Kazachistàn.
Sas precipitatziones sunt prus frecuentes in ierru e in beranu, mentras s'istade est in generale sicca. In ierru podet nèighe, ma sa nie non abarrat semper pro perìodos longos.
Sa positzione a curtzu de sas montes e de s'Uzbekistàn faghet de Shymkent una de sas tzitades mannas prus càlidas de su Kazachistàn.
== Suddivisione amministrativa ==
Shymkent est dividida in chimbe distritos urbanos:
# '''Abai''';
# '''Al-Farabi''';
# '''Enbekshi''';
# '''Karatau''';
# '''Turan'''.
Su distritu de Karatau est istadu creadu in su 2014 e su distritu de Turan in su 2022.
Segundu sos datos ufitziales de s'incumintzu de su 2026, sa populatzione de sos distritos fiat distribùida in custa manera:<ref name="etnias">{{Tzita web|url=https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/|tìtulu=Populatzione de sa Repùblica de su Kazachistàn pro grupos ètnicos a s'incumintzu de su 2026, fògiu «Shymkent»|data=27 de martzu 2026|editore=Ufìtziu Natzionale de Istatìstica de su Kazachistàn|formadu=XLSX|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
|+ Bividores in sos distritos (incumintzu de su 2026)
|-
! Distritu !! Bividores
|-
| Abai || 259.325
|-
| Al-Farabi || 262.566
|-
| Enbekshi || 206.679
|-
| Karatau || 334.139
|-
| Turan || 231.341
|}
Su capu de su poderu esecutivu de sa tzitade est s''''akim'''. Dae su 2023 s'incàrrigu est ocupadu dae '''Gabit Abdimazhituly Syzdykbekov'''.<ref name="akim">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru|tìtulu=Amministratzione de sa tzitade de Shymkent|editore=Portale ufitziale de su Guvernu de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Populatzione ==
Shymkent est una de sas tzitades chi creschent prus lestru in su Kazachistàn. Sa populatzione at superadu unu millione de bividores in su 2018.
A s'incumintzu de su 2026 sa tzitade teniat 1.294.050 bividores. A su 1 de làmpadas de su matessi annu sa populatzione fiat crèschida a 1.308.120.<ref name="pop2026"/><ref name="etnias"/>
In sos primos chimbe meses de su 2026 su crèschidu naturale est istadu de 8287 persones. In custu perìodu sunt nàschidas 10.261 persones e nde sunt mortas 1974. Su sartu migratòriu est istadu positivu de 5783 persones.<ref name="pop2026"/>
=== Grupos ètnicos ===
Shymkent est una tzitade multiètnica e multiculturale. Segundu sas istimas ufitziales a s'incumintzu de su 2026, sos grupos ètnicos printzipales fiant:<ref name="etnias"/>
{| class="wikitable sortable"
|+ Grupos ètnicos in Kazakhstan (datos ufitziales)
|-
! Grupu ètnicu !! Populatzione !! %
|-
| Kazacos || 929.724 || 71,85
|-
| Uzbècos || 203.098 || 15,69
|-
| Russos || 74.404 || 5,75
|-
| Azerbaigianos || 23.814 || 1,84
|-
| Tàtaros || 11.346 || 0,88
|-
| Àteros grupos || 51.664 || 3,99
|}
Sa limba ufitziale de s'istadu est su [[limba kazaca|kazacu]]. Su [[limba russa|russu]] est impreadu in manera ufitziale in sas istitutziones pùblicas paris cun su kazacu. In medas bighinados e famìlias est faeddadu fintzas su [[limba uzbèca|uzbècu]].
== Economia ==
Shymkent est unu de sos tzentros industriales e commerciales prus mannos de su Kazachistàn. Sos setores printzipales sunt:
* sa raffinatzione de su petròliu;
* s'indùstria farmacèutica;
* sa metallurgia;
* sa produtzione de alimentos e de bèvidas;
* s'indùstria tèssile e de sa bestimenta;
* sa produtzione de materiales de costrutzione;
* sos trasportos e sa logìstica;
* su cummèrtziu a s'ingrussu e a su minudu;
* s'edilìtzia e sos servìtzios.
In sos primos tres meses de su 2026 su produtu regionale lordu at arribadu a 1.351,8 milliardos de [[tenge kazacu|tenge]], cun unu crèschidu reale de su 8,9% in cunfrontu cun su matessi perìodu de su 2025. Sos servìtzios rapresentaiant su 61,6% de s'economia, mentras sa produtzione de benes rapresentaiat su 30,1%.<ref name="economia2026">{{Tzita web|url=https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/|tìtulu=Resurtados sotziales e econòmicos de sa tzitade de Shymkent in su 2026|editore=Ufìtziu Natzionale de Istatìstica de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Intre ghennàrgiu e làmpadas de su 2026 sa produtzione industriale est istada de 817,46 milliardos de tenge, cun unu crèschidu de su 11% in cunfrontu cun su perìodu currispondente de su 2025. Sa produtzione de s'indùstria de trasformatzione est crèschida de su 9,6%.<ref name="economia2026"/>
In su matessi perìodu sos traballos de costrutzione ant superadu sos 136,25 milliardos de tenge e sunt istados postos in impreu 558.600 m² de abitatziones. Sos investimentos in capitale fissu sunt istados de 308,38 milliardos de tenge.<ref name="economia2026"/>
Una de sas impresas printzipales est sa '''raffineria de petròliu de Shymkent''', chi produt gasolìna, gasòliu, cheròsene e àteros combustìbiles. Sa tzitade tenet fintzas una traditzione farmacèutica antiga e ospitat istabilimentos modernos pro sa produtzione de medicamentos.
In su territòriu urbanu operant sa zona econòmica ispetziale '''Ońtústik''', zonas industriales e tzentros de trasportu e logìstica.
A su 1 de trìulas de su 2026 bi fiant 29.410 persones giurìdicas registradas, 24.907 de sas cales in atividade. Sa majoria manna de sas impreas ativas fiat formada dae impreas piticas.<ref name="economia2026"/>
== Trasportos ==
Shymkent est unu nodu importante de sos trasportos de su meridione de su Kazachistàn. Sa tzitade est ligada cun Tashkent, Turkistan, Taraz, Almaty e sas regiones otzidentales e setentrionales de su paisu.
Pro sa tzitade o in sas zonas bighinas colant sas vias internatzionales Tashkent–Shymkent–Taraz–Almaty e Tashkent–Shymkent–Turkistan–Samara.<ref name="pranu"/>
=== Trasportu urbanu ===
Su trasportu pùblicu est fundadu prus che totu subra de una retza manna de [[autobus]]. Sas lìnias collegant su tzentru cun sos bighinados perifèricos e cun sos territòrios incorporados in sa tzitade a pustis de s'allargamentu de su 2014.
Su pagamentu de su viàgiu si podet fàghere cun cartas eletrònicas e àteros sistemas digitales.
=== Ferrovia ===
S'istatzione ferroviària de Shymkent s'agatat in sa lìnia chi collegat Tashkent, Arys, Taraz e Almaty. Dae sa tzitade essint trenos cara a sas printzipales tzitades de su Kazachistàn e a unos cantos istados bighinos.
A otzidente de Shymkent s'agatat s'istatzione de Arys, unu de sos nodos ferroviàrios prus importantes de su paisu.
=== Aeroportu ===
S'Aeroportu Internatzionale de Shymkent servit bolos natzionales e internatzionales e est una de sas bases printzipales de sa cumpangia SCAT Airlines.
Su 25 de nadale de su 2024 est istadu inauguradu unu terminale nou pro sos passigeris. Su terminale tenet una superfìtzie de 40.000 m² e at aumentadu sa capacidade de s'aeroportu dae 800.000 a 6 milliones de passigeris a s'annu.<ref name="aeroportu">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru|tìtulu=Sos aeroportos de Astana, Almaty, Shymkent e Aktobe ant a diventare tzentros multimodales|editore=Ministeru de sos Trasportos de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Sos pranos de isvilupu prevident sa costrutzione de una pista noa longa 3,5 km e sa creatzione de unu nodu multimodale chi colleghet s'aeroportu cun sa zona econòmica ispetziale Ońtústik.<ref name="aeroportu"/>
== Istrutzione e chirca ==
Shymkent est unu tzentru universitàriu importante de su meridione de su Kazachistàn. In sa tzitade bi sunt universidades, acadèmias, collègios tècnicos, iscolas professionales e istitutos de chirca.
Sas istitutziones de istrutzione superiore printzipales sunt:
* s'Universidade de Chirca de su Kazachistàn Meridionale dedicada a Mukhtar Auezov, una de sas universidades multidisciplinàrias prus mannas de su paisu;
* s'Acadèmia Mèdica de su Kazachistàn Meridionale, ispetzializada in meditzina, farmàtzia e sanidade;
* s'Universidade Pedagògica de su Kazachistàn Meridionale dedicada a Özbekäli Jänibekov;
* s'Universidade de Shymkent;
* s'Universidade «Miras»;
* s'Universidade Innovativa de s'Àsia Tzentrale.
Sas universidades de Shymkent formant istudiantes chi benint dae totu su Kazachistàn, dae s'Uzbekistàn e dae àteros istados de s'Àsia Tzentrale.
== Sanidade ==
Shymkent est unu tzentru mèdicu importante pro totu su meridione de su Kazachistàn. Sa tzitade tenet ispitale generales, tzentros diagnòsticos, clìnicas cardiològicas, oncològicas e infetivas, maternidades, policlìnicas, servìtzios de emergèntzia e clìnicas privadas.
Sa traditzione farmacèutica de sa tzitade at cumintzadu in su sèculu XIX cun sa produtzione de santonina e sighit oe cun istabilimentos modernos pro sa produtzione de medicamentos.
== Cultura ==
In Shymkent bi sunt teatros kazacos, russos e uzbècos, museos, bibliotecas, salas de cuncertos, galerias de arte e tzentros culturales.
Sas istitutziones prus connotas sunt:
* su '''Teatru Acadèmicu Kazacu de Dramma dedicadu a Zhumat Shanin''';
* su '''Teatru Russu de Dramma''';
* su '''Teatru de Òpera e Balletu''';
* su '''Teatru Uzbècu de Dramma''';
* su '''Teatru de sas Marionetas e de su Pùblicu Giovanu''';
* su '''Museu Istòricu Regionale''';
* su '''Museu de sas Vìtimas de sas Repressiones Polìticas''';
* su cumplessu istòricu e culturale '''Shymqala'''.
In su 2020 Shymkent est istada isseberada che '''capitale culturale de sa Comunidade de sos Istados Indipendentes'''. In su matessi annu est istadu celebradu su 2200 aniversàriu de sa tzitade.
== Turismu e logos de interessu ==
Su logu istòricu printzipale est su cumplessu '''Shymqala''', creadu in s'àrea de s'insediamentu antigu e de sa betza tzitadella de Kokand. Su cumplessu includet zonas de iscavu archeològicu, fortificatziones ricostruidas, salas de museu e puntos panoràmicos.
Àteros logos de interessu sunt:
* sa pratza Ordabasy;
* su monumentu «Zher-Ana»;
* su Parcu de s'Indipendèntzia;
* su monumentu de Baidibek-bi;
* su Parcu de Abai;
* su Parcu Dendrològicu dedicadu a Asanbai Askarov;
* su Giardinu zoològicu de Shymkent;
* s'Arbat de sa tzitade;
* sas mitzas e sa zona pedonale de Koshkarata;
* sas meschitas, sas crèsias ortodossas e sos edifìtzios istòricos de su tzentru.
Shymkent est fintzas unu puntu de essida pro visitare Sayram, su Parcu Natzionale de Sayram-Ugam, sa Riserva Naturale de Aksu-Zhabagly, Turkistan e s'antiga tzitade de Otrar.
== Architetura e urbanìstica ==
Sa forma urbana de Shymkent ponet paris su tzentru istòricu, sos bighinados de su perìodu sovièticu e sas zonas noas de edifìtzios modernos.
A pustis de s'allargamentu de sos làcanos in su 2014, s'edilìtzia si est isvilupada prus che totu in sas partes setentrionales, otzidentales e nord-otzidentales. Sos bighinados noos prus importantes sunt Turan, Shymkent City, Bozaryk e Tassay.
S'isvilupu urbanu includet sa costrutzione de vias noas, iscolas, ispitale, retzas de abba e de gas, parques, impiantos isportivos e tzentros culturales.
In sos primos ses meses de su 2026 sunt istados postos in impreu 558.600 m² de abitatziones noas.<ref name="economia2026"/>
== Isport ==
In Shymkent sunt ispainados su [[fùbalu]], su pugiladu, sa luta, su pesamentu de pesos, sa ginnàstica, su tennis, su nadamentu e su ciclismu.
S'iscuadra de fùbalu printzipale est s''''FK Ordabasy|Ordabasy''', chi in su 2023 at bintu pro sa prima borta su campionadu de su Kazachistàn.
S'iscuadra feminina '''BIIK-Shymkent''' at bintu medas bortas su campionadu natzionale e at partetzipadu a cumpetitziones europeas.
S'istàdiu printzipale est s''''Istàdiu Tzentrale dedicadu a Khadzhimukan Munaitpasov'''. In sa tzitade bi sunt fintzas palatzos de s'isport, tzentros de tennis, piscinas e unu cumplessu de atlètica lèbia.
== Ecologia ==
Sas chistiones ecològicas printzipales de Shymkent sunt sas emissiones industriales e de su tràficu, sa calidade de s'àera, su tratamentu de sas abbas, sa gestione de sos resìduos e sa protetzione de sas zonas birdes.
Sos programas urbanos prevident s'ammodernamentu de sas fàbricas, sa gasificatzione de sas abitatziones, s'impreu de autobus prus netos, sa restauratzione de sos rios e de sos canales e sa plantatzione de àrbores noas.<ref name="pranu"/>
Sos logos naturales e recreativos printzipales sunt su riu Badam, sas mitzas de Koshkarata e Karasu, su Parcu Dendrològicu e sa tzintura birde de sa tzitade.
== Bide fintzas ==
* [[Kazachistàn]]
* [[Astana]]
* [[Almaty]]
* [[Turkistan]]
* [[Via de sa Seda]]
* [[Tzitades de su Kazachistàn]]
== Notas ==
<references/>
== Àteros progetos ==
{{commons|Category:Shymkent|Shymkent}}
== Acàpios de foras ==
* {{kk}} [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Giassu ufitziale de s'amministratzione de sa tzitade de Shymkent]
* {{ru}} [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Istatìsticas ufitziales de Shymkent]
* [https://visit-shymkent.com/ Portale turìsticu de Shymkent]
* [https://shymkent.invest.gov.kz/ Portale de sos investimentos de Shymkent]
[[Categoria:Limba Sarda Comuna]]
[[Categoria:Kazàchistan]]
[[Categoria:Tzitades]]
o7aai6c9thr39uff1vf4t5a1hkzolwf
190453
190451
2026-07-29T21:15:31Z
PNNu
12712
Arrangiamentus vàrius
190453
wikitext
text/x-wiki
{{coord|42|19|0|N|69|36|0|E|format=dms|display=title}}
{{Variant|LSC}}
{{Bidda
|nòmene comune = Shymkent
|istemma = Shymkent logo.svg
|imàzine = Aerial View of Shymkent.jpg
|nòmene ufitziale = Шымкент
|nòmene Istadu = [[Kazachistàn]]
|nòmene rezone = Tzitade de importàntzia republicana
|s-nòmene Istadu = su Kazachistàn
|s-nòmene rezone = sa tzitade de importàntzia republicana
|sìndigu = Gabit Syzdykbekov <small>''akim''</small>
|ladiore = 42°19′00″
|longhiore = 69°36′00″
|artiore = 506
|tirada = 1163
|populamentu = 1.308.120 <small>1 de làmpadas 2026</small>
|densidade = 1125
|apendìtzios = Abai, Al-Farabi, Enbekshi, Karatau, Turan
|comunes lacanantes =
|cap = 160000
|prefissu = +7 7252
|istat = 511010000
|nòmene bividores = abitantes de Shymkent
|zassu = [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Giassu ufitziale]
|mapa = Shymkent in Kazakhstan.svg
}}
'''Shymkent''' (in [[limba kazaca|kazacu]]: '''Шымкент''', ''Şymkent''; in [[limba russa|russu]]: '''Шымкент'''; fintzas a su [[1992]] in russu '''Чимкент''', ''Čimkent'') est una tzitade de su meridione de su [[Kazachistàn]] e una de sas tres tzitades de importàntzia republicana de s'istadu, paris cun [[Astana]] e [[Almaty]].
Shymkent costituit un'unidade amministrativa e territoriale autònoma e non faghet parte de sa Regione de Turkistan, chi l'inghìriat. Dae su 19 de làmpadas de su 2018 tenet s'istatus de tzitade de importàntzia republicana.<ref name="istatus">{{Tzita web|url=https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan|tìtulu=Subra unas cantas chistiones de s'organizatzione amministrativa e territoriale de sa Repùblica de su Kazachistàn|data=19 de làmpadas 2018|editore=Presidèntzia de sa Repùblica de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
A su 1 de làmpadas de su 2026 teniat '''1.308.120 bividores''' e fiat sa de tres tzitades prus populosa de su Kazachistàn, a pustis de Almaty e Astana.<ref name="pop2026">{{Tzita web|url=https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/|tìtulu=Tzitade de Shymkent: istatìsticas regionales|editore=Ufìtziu Natzionale de Istatìstica de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref> Sa superfìtzie amministrativa sua est de 1163 km².<ref name="pranu">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru|tìtulu=Pranu de isvilupu de sa tzitade de Shymkent pro su 2021–2025|editore=Amministratzione de sa tzitade de Shymkent|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Est unu de sos printzipales tzentros industriales, cummertziales, culturales, universitàrios e de trasportu de su meridione de su paisu. Sas atividades econòmicas printzipales sunt sa rafinatzione de su petròliu, s'indùstria farmatzèutica, sa produtzione alimentare, sa metallurgia, su tèssile, s'edilìtzia, su cummèrtziu e sos servìtzios.
Sos iscavos archeològicos fatos in su tzentru istòricu ant identificadu istratos culturales chi sunt istados datados a sa fine de su sèculu III e a s'incumintzu de su sèculu II in antis de Cristos. Pro custu sa presèntzia de un'insediamentu urbanu in su logu est istada istimada in prus de 2200 annos.<ref name="archeologia">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru|tìtulu=S'insediamentu antigu de Shymkent|editore=Diretzione de su turismu de sa tzitade de Shymkent|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Nùmene ==
S'interpretatzione prus ispainada collegat su topònimu '''Shymkent''' a duas partes. Su faeddu ''shym'' o ''chim'' podet tènnere su significadu de «zolla erbosa», «erva», «pradu» o «logu birde», mentras ''kent'', de orìgine iraniana, cheret nàrrere «tzitade» o «insediamentu».
Duncas su nùmene podet èssere interpretadu comente «tzitade birde», «tzitade de sos prados» o «tzitade flòrida». S'elementu ''-kent'' est presente fintzas in àteros topònimos de s'Àsia Tzentrale, comente [[Tashkent]], Zharkent e Mankent.
In sos documentos russos de sos sèculos XIX e XX sa forma impreadа fiat '''Čimkent'''. In su 1914 sa tzitade est istada torrada a numenare '''Černjaev''', in onore de su generale russu Michail Černjaev, chi aiat cumandadu sas tropas russas in sa conchista de su 1864.
In su [[1924]] est istadu restauradu su nùmene Čimkent. Su 8 de cabudanni de su [[1992]] sa trascritzione russa ufitziale est istada mudada dae Чимкент a Шымкент pro l'acurtziare a sa pronùntzia kazaca.<ref name="nùmene1992">{{Tzita web|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_|tìtulu=Subra su cambiamentu de nùmene e s'ordinamentu de sa trascritzione russa de unas cantas unidades amministrativas de su Kazachistàn|data=8 de cabudanni 1992|editore=Sistema giurìdicu «Ädilet»|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Istòria ==
=== Edade antiga e Edade de Mesu ===
Su territòriu de Shymkent est istadu abitadu dae tempos antigos. S'insediamentu archeològicu s'agatat in su tzentru istòricu de sa tzitade moderna e òcupat un'àrea de unos 4,5 ètaros.
Sos iscavos ant iscobertu una sutzessione de istratos culturales cun un'ispessore totale de fintzas a 14 metros. Sa tzeràmica de sos istratos prus antigos est istada datada a sa fine de su sèculu III e a s'incumintzu de su sèculu II in antis de Cristos.<ref name="archeologia"/>
S'isvilupu de s'insediamentu fiat ligadu a sa positzione sua in sas vias chi collegaiant sa badde de su Syr Darya, sas oàsis de s'Àsia Tzentrale e sas istèpias de su Kazachistàn. A curtzu de Shymkent s'agatat Sayram, connota in s'Edade de Mesu cun su nùmene de Ispidjab e cunsiderada unu de sos tzentros printzipales de sa [[Via de sa Seda]].
Su nùmene de Shymkent est mentovadu in su ''Zafar-name'' de Sharaf ad-Din Ali Yazdi, un'òpera de su sèculu XV chi descriet fatos de sos annos 1365 e 1366.<ref name="zafar">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru|tìtulu=Sete resones pro andare a Shymkent|editore=Diretzione de su turismu de sa tzitade de Shymkent|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
In perìodos diferentes, sa tzitade e su territòriu suo sunt istados in s'àrea de influèntzia de istados diversos de s'Àsia Tzentrale, intre chi sos domìnios de sos Timùridas e su Canadu kazacu. In sos sèculos XVII e XVIII sa regione est istada interessada dae sas gherras intre sos kazacos e sos dzungaros.
=== Canadu de Kokand e Imperu Russu ===
A s'incumintzu de su sèculu XIX Shymkent est intrada in su Canadu de Kokand. A inghìriu de su 1810 est istada trasformada in una fortalesa militare e amministrativa. Sa tzitadedda fiat posta in un'altura de su tzentru e controllaiat sas bias cara a Tashkent, Turkistan e Sayram.
In su mese de cabudanni de su 1864 sa fortalesa est istada ocupada dae sas tropas russas comandadas dae Michail Černjaev. A pustis de sa cunquista, Čimkent est diventada su capulogu de unu distretu de sa Regione de su Syr Darya, in su Guvernatoradu generale de su Turkistan.
In su perìodu imperiale s'economia de sa tzitade fiat fundada subra de su cummèrtziu, s'artesanadu e sa trasformatzione de produtos agrìculos. In sos annos 1880 est istada fundada una fàbrica pro sa produtzione de santonina dae s'artemìsia, chi est cunsiderada una de sas orìgines de s'indùstria farmatzèutica moderna de Shymkent.
S'arribada de sa ferrovia a s'incumintzu de su sèculu XX at aumentadu s'importàntzia de sa tzitade comente tzentru de cummèrtziu e de trasportu.
=== Perìodu sovièticu ===
A pustis de sa Rivolutzione russa, sa tzitade at fatu parte de sa Repùblica Autònoma Soviètica de su Turkistan, de sa Repùblica Autònoma Kazaca e, a pustis, de sa Repùblica Soviètica Sotzialista Kazaca.
In su 1932 Čimkent est diventada su tzentru amministrativu de sa Regione de su Kazachistàn Meridionale, creada in cussu annu.
In su perìodu de s'industrializatzione sunt istadas fraigadas fàbricas metallùrgicas, chìmicas, farmatzèuticas, alimentares, tèssiles e de materiales de costrutzione. Una de sas impresas printzipales fiat sa fàbrica de prumu de Čimkent.
In sa [[Segunda Gherra Mundiale]] medas fàbricas e istitutziones de sas regiones otzidentales de s'Unione Soviètica sunt istadas trasferidas a Čimkent. Sa tzitade at prodùidu metallos, munitziones, partes de carros armados, istrumentos òticos e àteru materiale pro su fronte.
In sos detzènnios de su dopugherra sa populatzione est crèschida in manera lestra. Sunt istados fraigados bighinados noos, iscolas, universidades, ispitale e istabilimentos industriales. In sos annos 1980 est intrada in funtzione sa raffineria de petròliu de Shymkent.
=== Kazachistàn indipendente ===
A pustis de s'indipendèntzia de su Kazachistàn in su 1991, Shymkent at mantenidu su rolu suo de tzentru econòmicu printzipale de su meridione de su paisu.
In su 2014 sas làcanas amministrativas de sa tzitade sunt istados allargados, incorporende terrenos e insediamentos chi in antis faghiant parte de sos distretos bighinos. In su matessi annu est istadu creadu su de bator distretu urbanu, chi a pustis at retzidu su nùmene de Karatau.<ref name="karatau">{{Tzita web|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836|tìtulu=Subra sa creatzione de su de bator distritu e sos làcanos de sos distritos de Shymkent|data=7 de santugaine 2014|editore=Sistema giurìdicu «Ädilet»|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Su 19 de làmpadas de su 2018 Shymkent est istada separada dae sa Regione de su Kazachistàn Meridionale e est diventada una tzitade de importàntzia republicana. Su capulogu de sa regione est istadu trasferidu a [[Turkistan]] e sa regione at retzidu su nùmene de Regione de Turkistan.<ref name="istatus"/>
In su [[2022]] est istadu creadu su de chimbe distretu urbanu, mutidu Turan.<ref name="turan">{{Tzita web|url=https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189|tìtulu=Subra sa creatzione de su distritu Turan in sa tzitade de Shymkent|data=12 de austu 2022|editore=Sistema giurìdicu «Ädilet»|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Geografia ==
Shymkent est situada in su meridione de su Kazachistàn, in una pianura pedemontana de sa parte otzidentale de su [[Tian Shan]], a pagu distàntzia dae su làcanu cun s'[[Uzbekistàn]].
Sa tzitade est a unos 120 km a nord de [[Tashkent]], 690 km a otzidente de Almaty e prus de 1400 km a meridione de Astana.
Su territòriu amministrativu suo tenet una superfìtzie de 116.300 ètaros, chi currispondent a 1163 km².<ref name="pranu"/>
Sos cursos de abba printzipales sunt su riu Badam e su riu Koshkarata, cun su ramu suo Karasu. In sa tzitade bi sunt noe canales cun una longària totale de unos 91 km, intre chi su canale de Badam, su canale de Shymkent, Yangichak, Tekesu e Koshkarata.
Su fundu forestale pùblicu e sa zona birde de Shymkent ocupant in totu 5332,7 ètaros.<ref name="pranu"/>
=== Clima ===
Su clima de Shymkent est [[clima continentale|continentale]], cun istades longas, caldas e sicas e ierros mites, cunforma a is de sas regiones setentrionales de su Kazàchistan.
Sas pretzipitatziones sunt prus frecuentes in ierru e in beranu, mentras s'istade est in generale sicca. In ierru podet niare, ma su nie no abarrat semper pro perìodos longos.
Sa positzione a curtzu de sas montes e de s'Uzbekistàn faghet de Shymkent una de sas tzitades mannas prus càlidas de su Kazachistàn.
== Suddivisione amministrativa ==
Shymkent est dividida in chimbe distretos urbanos:
# '''Abai''';
# '''Al-Farabi''';
# '''Enbekshi''';
# '''Karatau''';
# '''Turan'''.
Su distretu de Karatau est istadu creadu in su 2014 e su distretu de Turan in su 2022.
Segundu sos datos ufitziales de s'incumintzu de su 2026, sa populatzione de sos distretos fiat distribuida in custa manera:<ref name="etnias">{{Tzita web|url=https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/|tìtulu=Populatzione de sa Repùblica de su Kazachistàn pro grupos ètnicos a s'incumintzu de su 2026, fògiu «Shymkent»|data=27 de martzu 2026|editore=Ufìtziu Natzionale de Istatìstica de su Kazachistàn|formadu=XLSX|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
{| class="wikitable sortable"
|+ Bividores in sos distretos (incumintzu de su 2026)
|-
! Distretu !! Bividores
|-
| Abai || 259.325
|-
| Al-Farabi || 262.566
|-
| Enbekshi || 206.679
|-
| Karatau || 334.139
|-
| Turan || 231.341
|}
Su capu de su podere esecutivu de sa tzitade est s''''akim'''. Dae su 2023 s'incàrrigu est ocupadu dae '''Gabit Abdimazhituly Syzdykbekov'''.<ref name="akim">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru|tìtulu=Amministratzione de sa tzitade de Shymkent|editore=Portale ufitziale de su Guvernu de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
== Populatzione ==
Shymkent est una de sas tzitades chi creschent prus lestru in su Kazachistàn. Sa populatzione at superadu unu millione de bividores in su 2018.
A s'incumintzu de su 2026 sa tzitade teniat 1.294.050 bividores. A su 1 de làmpadas de su matessi annu sa populatzione fiat crèschida a 1.308.120.<ref name="pop2026"/><ref name="etnias"/>
In sos primos chimbe meses de su 2026 su crèschidu naturale est istadu de 8287 persones. In custu perìodu sunt nàschidas 10.261 persones e nde sunt mortas 1974. Su sartu migratòriu est istadu positivu de 5783 persones.<ref name="pop2026"/>
=== Grupos ètnicos ===
Shymkent est una tzitade multiètnica e multiculturale. Segundu sas istimas ufitziales a s'incumintzu de su 2026, sos grupos ètnicos printzipales fiant:<ref name="etnias"/>
{| class="wikitable sortable"
|+ Grupos ètnicos in Kazakhstan (datos ufitziales)
|-
! Grupu ètnicu !! Populatzione !! %
|-
| Kazacos || 929.724 || 71,85
|-
| Uzbècos || 203.098 || 15,69
|-
| Russos || 74.404 || 5,75
|-
| Azerbaigianos || 23.814 || 1,84
|-
| Tàtaros || 11.346 || 0,88
|-
| Àteros grupos || 51.664 || 3,99
|}
Sa limba ufitziale de s'istadu est su [[limba kazaca|kazacu]]. Su [[limba russa|russu]] est impreadu in manera ufitziale in sas istitutziones pùblicas paris cun su kazacu. In medas bighinados e famìlias est faeddadu fintzas su [[limba uzbèca|uzbècu]].
== Economia ==
Shymkent est unu de sos tzentros industriales e commerciales prus mannos de su Kazachistàn. Sos setores printzipales sunt:
* sa rafinatzione de su petròliu;
* s'indùstria farmatzèutica;
* sa metallurgia;
* sa produtzione de alimentos e de bèvidas;
* s'indùstria tèssile e de sa bestimenta;
* sa produtzione de materiales de costrutzione;
* sos trasportos e sa logìstica;
* su cummèrtziu a s'ingrussu e a su minudu;
* s'edilìtzia e sos servìtzios.
In sos primos tres meses de su 2026 su produtu regionale lordu at arribadu a 1.351,8 milliardos de [[tenge kazacu|tenge]], cun unu crèschidu reale de su 8,9% in cunfrontu cun su matessi perìodu de su 2025. Sos servìtzios rapresentaiant su 61,6% de s'economia, mentras sa produtzione de benes rapresentaiat su 30,1%.<ref name="economia2026">{{Tzita web|url=https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/|tìtulu=Resurtados sotziales e econòmicos de sa tzitade de Shymkent in su 2026|editore=Ufìtziu Natzionale de Istatìstica de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Intre ghennàrgiu e làmpadas de su 2026 sa produtzione industriale est istada de 817,46 milliardos de tenge, cun unu crèschidu de su 11% in cunfrontu cun su perìodu currispondente de su 2025. Sa produtzione de s'indùstria de trasformatzione est crèschida de su 9,6%.<ref name="economia2026"/>
In su matessi perìodu sos traballos de costrutzione ant superadu sos 136,25 milliardos de tenge e sunt istados postos in impreu 558.600 m² de abitatziones. Sos investimentos in capitale fissu sunt istados de 308,38 milliardos de tenge.<ref name="economia2026"/>
Una de sas impresas printzipales est sa '''raffineria de petròliu de Shymkent''', chi produt gasolìna, gasòliu, cheròsene e àteros combustìbiles. Sa tzitade tenet fintzas una traditzione farmatzèutica antiga e ospitat istabilimentos modernos pro sa produtzione de medicamentos.
In su territòriu urbanu òperant sa zona econòmica ispetziale '''Ońtústik''', zonas industriales e tzentros de trasportu e logìstica.
A su 1 de trìulas de su 2026 bi fiant 29.410 persones giurìdicas registradas, 24.907 de sas cales in atividade. Sa majoria manna de sas impreas ativas fiat formada dae impreas piticas.<ref name="economia2026"/>
== Trasportos ==
Shymkent est unu nodu importante de sos trasportos de su meridione de su Kazachistàn. Sa tzitade est ligada cun Tashkent, Turkistan, Taraz, Almaty e sas regiones otzidentales e setentrionales de su paisu.
Pro sa tzitade o in sas zonas bighinas colant sas vias internatzionales Tashkent–Shymkent–Taraz–Almaty e Tashkent–Shymkent–Turkistan–Samara.<ref name="pranu"/>
=== Trasportu urbanu ===
Su trasportu pùblicu est fundadu prus che totu subra de una retza manna de [[autobus]]. Sas lìnias collegant su tzentru cun sos bighinados perifèricos e cun sos territòrios incorporados in sa tzitade a pustis de s'allargamentu de su 2014.
Su pagamentu de su viàgiu si podet fàghere cun cartas eletrònicas e àteros sistemas digitales.
=== Ferrovia ===
S'istatzione ferroviària de Shymkent s'agatat in sa lìnia chi collegat Tashkent, Arys, Taraz e Almaty. Dae sa tzitade essint trenos cara a sas printzipales tzitades de su Kazachistàn e a unos cantos istados bighinos.
A otzidente de Shymkent s'agatat s'istatzione de Arys, unu de sos nodos ferroviàrios prus importantes de su paisu.
=== Aeroportu ===
S'Aeroportu Internatzionale de Shymkent servit bolos natzionales e internatzionales e est una de sas bases printzipales de sa cumpangia SCAT Airlines.
Su 25 de nadale de su 2024 est istadu inauguradu unu terminale nou pro sos passigeris. Su terminale tenet una superfìtzie de 40.000 m² e at aumentadu sa capacidade de s'aeroportu dae 800.000 a 6 milliones de passigeris a s'annu.<ref name="aeroportu">{{Tzita web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru|tìtulu=Sos aeroportos de Astana, Almaty, Shymkent e Aktobe ant a diventare tzentros multimodales|editore=Ministeru de sos Trasportos de su Kazachistàn|limba=ru|atzessu=29 de trìulas 2026}}</ref>
Sos pranos de isvilupu prevident sa costrutzione de una pista noa longa 3,5 km e sa creatzione de unu nodu multimodale chi colleghet s'aeroportu cun sa zona econòmica ispetziale Ońtústik.<ref name="aeroportu"/>
== Istrutzione e chirca ==
Shymkent est unu tzentru universitàriu importante de su meridione de su Kazachistàn. In sa tzitade bi sunt universidades, acadèmias, collègios tècnicos, iscolas professionales e istitutos de chirca.
Sas istitutziones de istrutzione superiore printzipales sunt:
* s'Universidade de Chirca de su Kazachistàn Meridionale dedicada a Mukhtar Auezov, una de sas universidades multidisciplinàrias prus mannas de su paisu;
* s'Acadèmia Mèdica de su Kazachistàn Meridionale, ispetzializada in meditzina, farmàtzia e sanidade;
* s'Universidade Pedagògica de su Kazachistàn Meridionale dedicada a Özbekäli Jänibekov;
* s'Universidade de Shymkent;
* s'Universidade «Miras»;
* s'Universidade Innovativa de s'Àsia Tzentrale.
Sas universidades de Shymkent formant istudiantes chi benint dae totu su Kazachistàn, dae s'Uzbekistàn e dae àteros istados de s'Àsia Tzentrale.
== Sanidade ==
Shymkent est unu tzentru mèdicu importante pro totu su meridione de su Kazachistàn. Sa tzitade tenet ispitale generales, tzentros diagnòsticos, clìnicas cardiològicas, oncològicas e infetivas, maternidades, policlìnicas, servìtzios de emergèntzia e clìnicas privadas.
Sa traditzione farmatzèutica de sa tzitade at cumintzadu in su sèculu XIX cun sa produtzione de santonina e sighit oe cun istabilimentos modernos pro sa produtzione de medicamentos.
== Cultura ==
In Shymkent bi sunt teatros kazacos, russos e uzbècos, museos, bibliotecas, salas de cuncertos, galerias de arte e tzentros culturales.
Sas istitutziones prus connotas sunt:
* su '''Teatru Acadèmicu Kazacu de Dramma dedicadu a Zhumat Shanin''';
* su '''Teatru Russu de Dramma''';
* su '''Teatru de Òpera e Balletu''';
* su '''Teatru Uzbècu de Dramma''';
* su '''Teatru de sas Marionetas e de su Pùblicu Giovanu''';
* su '''Museu Istòricu Regionale''';
* su '''Museu de sas Vìtimas de sas Repressiones Polìticas''';
* su cumplessu istòricu e culturale '''Shymqala'''.
In su 2020 Shymkent est istada isseberada che '''capitale culturale de sa Comunidade de sos Istados Indipendentes'''. In su matessi annu est istadu celebradu su 2200 aniversàriu de sa tzitade.
== Turismu e logos de interessu ==
Su logu istòricu printzipale est su cumplessu '''Shymqala''', creadu in s'àrea de s'insediamentu antigu e de sa betza tzitadella de Kokand. Su cumplessu includet zonas de iscavu archeològicu, fortificatziones ricostruidas, salas de museu e puntos panoràmicos.
Àteros logos de interessu sunt:
* sa pratza Ordabasy;
* su monumentu «Zher-Ana»;
* su Parcu de s'Indipendèntzia;
* su monumentu de Baidibek-bi;
* su Parcu de Abai;
* su Parcu Dendrològicu dedicadu a Asanbai Askarov;
* su Giardinu zoològicu de Shymkent;
* s'Arbat de sa tzitade;
* sas mitzas e sa zona pedonale de Koshkarata;
* sas meschitas, sas crèsias ortodossas e sos edifìtzios istòricos de su tzentru.
Shymkent est fintzas unu puntu de essida pro visitare Sayram, su Parcu Natzionale de Sayram-Ugam, sa Riserva Naturale de Aksu-Zhabagly, Turkistan e s'antiga tzitade de Otrar.
== Architetura e urbanìstica ==
Sa forma urbana de Shymkent ponet paris su tzentru istòricu, sos bighinados de su perìodu sovièticu e sas zonas noas de edifìtzios modernos.
A pustis de s'allargamentu de sos làcanos in su 2014, s'edilìtzia si est isvilupada prus che totu in sas partes setentrionales, otzidentales e nord-otzidentales. Sos bighinados noos prus importantes sunt Turan, Shymkent City, Bozaryk e Tassay.
S'isvilupu urbanu includet sa costrutzione de vias noas, iscolas, ispitale, retzas de abba e de gas, parques, impiantos isportivos e tzentros culturales.
In sos primos ses meses de su 2026 sunt istados postos in impreu 558.600 m² de abitatziones noas.<ref name="economia2026"/>
== Isport ==
In Shymkent sunt ispainados su [[fùbalu]], su pugiladu, sa luta, su pesamentu de pesos, sa ginnàstica, su tennis, su nadamentu e su ciclismu.
S'iscuadra de fùbalu printzipale est s''''FK Ordabasy|Ordabasy''', chi in su 2023 at bintu pro sa prima borta su campionadu de su Kazachistàn.
S'iscuadra feminina '''BIIK-Shymkent''' at bintu medas bortas su campionadu natzionale e at partetzipadu a cumpetitziones europeas.
S'istàdiu printzipale est s''''Istàdiu Tzentrale dedicadu a Khadzhimukan Munaitpasov'''. In sa tzitade bi sunt fintzas palatzos de s'isport, tzentros de tennis, piscinas e unu cumplessu de atlètica lèbia.
== Ecologia ==
Sas chistiones ecològicas printzipales de Shymkent sunt sas emissiones industriales e de su tràficu, sa calidade de s'àera, su tratamentu de sas abbas, sa gestione de sos resìduos e sa protetzione de sas zonas birdes.
Sos programas urbanos prevident s'ammodernamentu de sas fàbricas, sa gasificatzione de sas abitatziones, s'impreu de autobus prus netos, sa restauratzione de sos rios e de sos canales e sa plantatzione de àrbores noas.<ref name="pranu"/>
Sos logos naturales e recreativos printzipales sunt su riu Badam, sas mitzas de Koshkarata e Karasu, su Parcu Dendrològicu e sa tzintura birde de sa tzitade.
== Bide fintzas ==
* [[Kazachistàn]]
* [[Astana]]
* [[Almaty]]
* [[Turkistan]]
* [[Via de sa Seda]]
* [[Tzitades de su Kazachistàn]]
== Notas ==
<references/>
== Àteros progetos ==
{{commons|Category:Shymkent|Shymkent}}
== Acàpios de foras ==
* {{kk}} [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Giassu ufitziale de s'amministratzione de sa tzitade de Shymkent]
* {{ru}} [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Istatìsticas ufitziales de Shymkent]
* [https://visit-shymkent.com/ Portale turìsticu de Shymkent]
* [https://shymkent.invest.gov.kz/ Portale de sos investimentos de Shymkent]
[[Categoria:Limba Sarda Comuna]]
[[Categoria:Kazàchistan]]
[[Categoria:Tzitades]]
ox0ldwc8gbodargu3jm08wbt6jpesk1
Cuntierra:Copernìtziu
1
23556
190461
2026-07-30T00:58:06Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190461
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Copernìtziu]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190460 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200309042001/https://www.webelements.com/copernicium/ annantu a https://www.webelements.com/copernicium/
*Archìviu https://web.archive.org/web/20200309042001/https://www.webelements.com/copernicium/ annantu a https://www.webelements.com/copernicium/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:58, 30 Trì 2026 (CEST)
46a0wjcmukgzbw7q4p1p3td99srg0vc
Cuntierra:IrDA
1
23557
190465
2026-07-30T01:59:18Z
InternetArchiveBot
10458
Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5
190465
wikitext
text/x-wiki
== Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) ==
Salude a totus,
Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[IrDA]].
Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190464 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas:
*Archìviu https://web.archive.org/web/20080522132313/http://www.irda.org/ annantu a http://www.irda.org/
.
Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot.
Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:59, 30 Trì 2026 (CEST)
oxw4iqwa5pulezel0q2unennzcdo50i