Wikipedia
scwiki
https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale
MediaWiki 1.47.0-wmf.13
first-letter
Media
Ispetziale
Cuntierra
Usuàriu
Cuntierra usuàriu
Wikipedia
Cuntierra Wikipedia
File
Cuntierra file
MediaWiki
Cuntierra MediaWiki
Template
Cuntierra template
Agiudu
Cuntierra agiudu
Categoria
Cuntierra categoria
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Unione Europea
0
10310
190474
187010
2026-08-01T21:14:43Z
~2026-42823-15
29896
/* */
190474
wikitext
text/x-wiki
{{Variant|CAM}}
[[File:Flag of Europe.svg|right|300px|thumb|Bandera de s'Unioni europea]]
[[File:Global European Union.svg|thumbnail|300px|sinistra|Is treminis de foras de s'Unioni europea.]]
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|right|Commissioni europea]]
S''''Unione Europea''' (in curtzu '''UE''' o '''Ue''') est una entitadi politica subranatzionale e intergovernativa ca incluit 28 [[paisu|paisos membros]] indipendentes e democraticos. Sa sua istitutzioni cun su nomini de immoa benit de su [[trattau de Maastricht]] de su [[7 de freargiu]] de su [[1992]] (e at pigau su balori su [[1u de ognassantu]] de su [[1993]]), a custu is stadus ca ddis pigant parti, ddis funt lompius a pustis de su tretu mannu de is [[Comunidadis europeas]] ca esistiant primu. De su [[1u de argiolas]] de su [[2013]] est imbuccada in s'Unioni peri sa [[Croàtzia]].
S'Unioni consistit immoa in ddunu logu de liberu mercau, ca nant [[mercau unicu|mercau comunu]], e ca tenit, tra is atras cosas, de una moneda unica, s'[[euro]], regulada de sa [[Banca centrale europea]] e immoa adottada de 17 de is 27 staus membrus; issa in prus tenit una [[unioni doganali]] nascia giai cun su [[Trattaus de Roma|trattau de Roma]] de su 1957 ma cumpletada intr'e is paisus ca pigant parti a is [[Acòrdiu de Schengen|accordius de Schengen]], ca faint fianza a is cittadinus insoru de sa [[Libertade|libertadi]] de si movviri, traballu e investimentu a intru de is staus membrus. S'Unioni presentat, in prus, una [[politica agricola comuna]], una politica commerciali comuna e una [[politica comuna de sa pisca]].
S'Unioni europea no est una semplici organizatzioni intergovernativa (comenti s'[[ONU]]) né una federatzioni de Staus (comenti is [[Istados Unidos de America|Staus Unius]]), ma unu organismu ''[[sui generis]]'', a is suas istitutzionis is staus membrus donant parti de sa propria [[soberanidadi]] natzionali. Is suas competenzias andant de is [[politica estera|affaris esterus]] a sa [[defensa]], a is [[politica economica|politicas economicas]], a s'[[agricultura]], a su [[commerciu]] e a sa [[protetzioni de s'ambienti]]. In calincunu de custus campus is funtzionis de s'Unioni europea dda faint simili a una [[Stau federali|federatzioni]] de staus (pon'esempiu, po is [[politica monetaria|affaris monetarius]] o is [[politica ambientali|politicas po s'ambienti]]); in atrus settoris, invecis, s'Unioni est accanta a essiri una [[confederatzioni]] (pon'esempiu, po is affaris de intru) o a una organizatzioni internatzionali (comenti po sa [[politica estera|politica de foras]]).
Is organus prus importantis de s'Unioni ponint paris su [[Consixu de s'Unioni europea|Consixu]] (nomini ca at remplasau ''Consixu de is Ministrus'' de su [[Trattau de Maastricht]]), sa [[Commissioni europea|Commissioni]], sa [[Corti de giustissia de s'Unioni europea|Corti de Giustissia]], su [[Parlamentu europeu|Parlamentu]], su [[Consixu europeu]] e sa [[Banca centrale europea]]. S'istitutzioni de s'Europarlamentu benit de su [[1950]] e de su [[1979]] is eurodeputaus (is parlamentaris europeus) funt elixus in manera democratica, in totus is territorius de s'Unioni, a [[suffragiu universali]], po unu tempus in carriga de cincu annus. Oi s'UE est cunsiderada una potentzia leader ind unu mundu multipolari.
== Status po sa lei ==
Candu s'est incumenciada s'Unioni fut una [[organizatzioni internatzionali]], ma cun is annus, at a pagu a pagu pigau medas prerogativas ca funt tipicas de una federatzioni, candu is staus membrus ant cumenciu a trasfèrriri poderis e soberanidadi a is organismus comunitarius. Issa est fundada a immoa e totu in trattaus internatzionalis recepius de totus is Staus membrus ma at assumiu [[personalidadi giuridica]] propria.
A immoa si basat in duus trattaus fundantis: su [[Trattau a pitzu de s'Unioni europea]] (TUE; ddi nant peri "Trattau de Maastricht") e su [[Trattau a pitzu de su funtzionamentu de s'Unioni europea]] (TFUE; ddi nant peri "Trattau de Roma"), mudaus pagu tempus fait de su [[Trattau de Lisbona]]. A i custus s'acciungint su [[Trattau Euratom]] e sa [[Carta de is derettus fondamentalis de s'Unioni europea]] e su matessi Trattau de Lisbona donat a i cuctus balori vinculanti.
Su problema de sa definitzioni de su status giuridicu e immoa de s'Unioni est sbuccau, su [[29 de ladamini]] de su [[2004]], cun sa firma, in [[Roma]], de su [[Costitutzioni europea|Trattau ca adottat una Costitutzioni po s'Europa]], connottu comenti [[Costitutzioni europea]]. Custu testu arremacciat sa possibilidadi de una ''cooperatzioni prus forti'' po sa promotzioni de initziativas po s'integratzioni a intr'e grupus de paisus, giai previdia in su trattau de Amsterdam e in su de Nizza.
Unu trattau nou fut stetiu rechediu de su [[Consixu europeu]] cun sa [[Declaratzioni de Laeken]] poitta su funtzionamentu de is istitutzionis comunas, si pensat pagu adatta a sa mannaria de 27 staus membrus, d'ognunu de custus cun derettu de vetu in areas fondamentalis de sa politica comuna.
Sa ratifica de sa Costitutzioni, perou, est stetia interrumpia su [[29 de mau]] de su [[2005]] cun unu [[referendum|referendum popolari]] a uba su 54,7% de is elettoris [[Frantza|francesus]] at sceberau de no sutascriiri su Trattau; pagu diis in fattu, su [[1u de lampadas]], peri sa popolatzioni de is [[Logos Bascios|Paisus Bascius]] s'est dichiarada contra a su Trattau (cun su 61,6% de is votus). Peri chi 18 staus membrus iant recepiu su documentu, prus che atru po bia parlamentari, sa c.d. Costitutzioni europea no est imbuccada in vigori.
A pustis de unu "tempus de reflèscia" de duus annus, su cancellieri tedescu [[Angela Merkel]] at decidiu de torrai a fai su processu de riforma cun sa [[Declaratzioni de Berlino (2007)|Declaratzioni de Berlino]] de su [[25 de martzu]] de su [[2007]], in s'occasioni de is 50 annus de s'Europa unia, bolendu fai is traballus a lestru po podiri fai imbuccai su trattau in tempus po is eletzionis europeas de su [[2009]].
S'est tenta, degaici, a suta de sa presidentzia tedesca de s'Unioni su vertici de Bruxelles intr'e su 21 e su [[23 de lampadas]] de su [[2007]] auba funt lompius a unu accordiu po su nou [[Trattau de Lisbona|trattau de riforma]]. S'accordiu pigat una parti manna de is novidadis contennias in sa chi nant Costitutzioni, peri chi cun caliguna mudada po cuai unu pagu su caratteri naraus "costitutzionali" de su testu becciu, peri chi funt stetius torraus a ponniri tottus is meccanismus introdusius cun sa Costitutzioni, e in prus acciungendu sa facultadi po calincunu paisu de "bessiri a foras" de certas politicas comunas.
Una borta concludia sa conferenza intergovernativa ca iat finalizzau testu nou, su [[trattau de Lisbona]] est stetiu approvau in su Consixu europeu de su 18 e [[19 de ladamini]] de su [[2007]] in custa cittadi e totu e firmau su [[13 de idas]] de is capus de Stau e de governu. Su trattau est stetiu ratificau de casi tottus is Staus ca iant firmau, po parti manna po bia parlamentari, in su [[2008]]. Sa mancada ratifica de s'[[Repùbrica de s'Irlanda]] po curpa de unu [[referendum]] confermativu, comenti rechediu de sa Costitutzioni irlandesa, no at permittiu de ddu fai imbuccai in vigori po is [[eletzionis europeas de su 2009]]. Est stetiu, po cussu, convocau un'atru referendum in Irlanda su [[2 de ladamini]] de su [[2009]], a uba su trattau est stetiu approvau cun prus de su 67% de is votus<ref> url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Mondo/2009/10/irlanda-ue.shtml?uuid=0310d6a8-aff1-11de-8481-cd283fb0b2c0&DocRulesView=Libero In Irlanda vince il sì all'Europa con oltre il 67% dei voti</ref>. De su [[3 de ognassantu]] de su [[2009]], data de s'eja definitivu de sa Repubblica Ceca, tottus is staus membrus ant ratificau su trattau,<ref>[http://www.consilium.europa.eu/applications/Accords/details.asp?cmsid=297&id=2007133&lang=IT&doclang=EN Consiglio dell'Unione europea, Treaty of Lisbon]{{collegamento interrotto}}</ref><ref> url=http://www.corriere.it/esteri/09_novembre_03/firmato-trattato-lisbona_43fbd19c-c88b-11de-b35b-00144f02aabc.shtml Klaus firma il Trattato di Lisbona - Barroso: «In vigore entro gennaio»</ref> imbuccau in vigori su [[1u de idas]] de su [[2009]].<ref>url=http://www.apcom.net/newsesteri/20091201_075000_14cfb95_77482.html{{Ligàmene interrùmpidu}} Ue entra in una nuova era, da oggi in vigore Trattato di Lisbona</ref>
=== Competenzias de s'Unioni europea ===
Su [[trattau de Lisbona]] definidit in manera precisa is competenzias de s'Unioni distinghendu intr'e:
*competenzias '''esclusivas''' (art. 3 [[Trattau a pitzu de su funtzionamentu de s'Unioni europea|TFUE]]);
*competenzias '''concurrentis''' (art. 4 TFUE);
*competenzias '''de coordinamentu''' (art. 5 TFUE);
*competenzias '''de accossa''' (art. 6 TFUE).
==== Competenzias esclusivas ====
{{quote|1. S'Unioni tenit competenzia esclusiva in is settoris chi sighint:
a) unioni doganali;<br />
b) definitzioni de is regolas de concurrentzia;<br />
c) politica monetaria po is Staus membrus ca tenint s'euro comenti moneta;<br />
d) allogadura de is risorsas biologicas de su mari in sa politica comuna de sa pisca;<br />
e) politica commerciali comuna.
2. S'Unione tenit in prus competenzia esclusiva po concluiri accordius internatzionalis chi custa conclusioni est previdia in unu attu de lei de s'Unioni o serbit po ddi cunsentiri d esercitai is competentzias suas a livellu de intru o cantu podit incidiri in normas comunas o ddi mudai s'importantzia.|[[Trattau a pitzu de su funtzionamentu de s'Unioni europea|TFUE]], art. 3}}
In custus campus, s'Unioni e bia tenit giurisditzioni, is Staus tenint petti s'obbligu de recepiri is [[Direttiva de s'Unioni europea|direttivas]] applicai is [[Regolamentu de s'Unioni europea|regolamentus]].
<ref name="competenze_UE">[http://europa.eu/legislation_summaries/institutional_affairs/treaties/lisbon_treaty/ai0020_it.htm Ripartizione delle competenze in seno all’Unione europea - europa.eu]</ref>
==== Competenzias concurrentis ====
{{quote|1. S'Unioni tenit competenzia concurrenti cun sa de is Staus membrus candu is trattaus ddi donant una competenzia ca no est in is settoris in is articulus 3 e 6.
2. Ss'Unioni tenit una competenzia concurrenti cun sa de is Staus membrus in is principalis settoris chi sighint:
a) mercau de intru;<br />
b) politica sociali, po su chi concernit is aspettus definius in su trattau;<br />
c) coesioni economica, sociali e territoriali;<br />
d) agricultura e pisca, a parti s'allogadura de is risorsas biologicas de su mari;<br />
e) ambienti;<br />
f) tutela de is consumadoris;<br />
g) trasportus;<br />
h) retis transeuropeas;<br />
i) energia;<br />
j) spaziu de libertadi, seguresa e giustissia;<br />
k) problemas comunus de seguresa in materia de sanidadi publica, po is aspettus definius in su trattau.
3. In is settoris de sa ricerca, de su svilupu tecnologicu e de su spaziu, s'Unioni tenit competenzia po fai azionis, in particulari sa definitzioni e s'attuatzioni de programmas, senz'e che fai custa competenzia possat tenni comenti effettusu de impediri a is Staus membrus de fai sa insoru.
4. In is settoris de sa cooperatzioni a su svilupu e de s'axudu umanitariu, s'Unioni tenit competenzia po portai a innati azionis e una politica comuna, senza ca fai custa competenzia podat tenniri comenti effettu de impediri a is Staus membrus de fai sa insoru.|[[Trattau a pitzu de su funtzionamentu de s'Unioni europea|TFUE]], art. 4}}
In is settoris elencaus a su comma 2 sa competenzia primaria est de s'Unioni e su rolu de is Staus est pagu cosa; custus podint fai leis in custus campus in conformidadi a cantu est decidiu de s'Unioni e bia o o chi custa appat decidiu de no esercitai sa sua giurisditzioni. Invecis in is settoris de sa ricerca, de su svilupu tecnologicu e aerospaziali, de sa cooperatzioni a su svilupu e de is axudus umanitarius s'Unioni e is Staus faint totu as duus cun is strumentus specificus insoru. S'Unione tot'a su prus adottat politicas de coordinamentu, senza perou limitai in nisciuna manera s'azioni statali.<ref name="competenze_UE" />
==== Competenzias de coordinamentu ====
{{quote|1. Is Staus membrus coordinant is politicas economicas insoru a intru de s'Unioni. Po custu Consixu adottat mesuras, in particulari is indiritzus generalis po custas politicas.
A is Staus membrus ca tenint comenti moneda s'euro si applicant dispositzionis specificas.
2. S'Unioni pigat mesuras po assegurai su coordinamentu de is politicas de s'occupatzioni de is Staus membrus, in particulari in sa definitzioni de is orientamentus po custas politicas.
3. S'Unioni podit pigai initziativas po assegurai su coordinamentu de is politicas socialis de is Staus membrus|[[Trattau a pitzu de su funtzionamentu de s'Unioni europea|TFUE]], art. 5}}
Po is politicas economicas, de s'occupatzioni e socialis s'Unioni tenit su rolu de coordinadori e donat is linias de ghia (po mediu de su [[Consixu de s'Unioni europea|Consixu]] e bia) e in custas ogna Stau est liberu de determinai is suas politicas particularis.<ref name="competenze_UE" />
==== Competenzias de accossa ====
{{quote|S'Unioni tenit competenzia po fai azionis po sustenniri, coordinai o completai s'azioni de is Staus membrus. Is settoris de custas azionis, po su chi serbit a s'Unioni, funt is chi sighinti:
a) tutela e mellioramentu de sa saludi umana;<br />
b) industria;<br />c) cultura;<br />
d) turismu;<br />
e) istrutzioni, formatzioni professionale, gioventudi e sport;<br />
f) protetzioni civili;<br />
g) cooperatzioni amministrativa.|[[Trattau a pitzu de su funtzionamentu de s'Unioni europea|TFUE]], art. 6}}
In is settoris in pitzu s'Unioni no tenit nisciunu poderi legislativu, ne podit vinculai is Staus, deppit perou mediai politicamenti po podiri permittiri ca custas politicas possant essiri coordinadas.<ref name="competenze_UE" />
=== Opt-out ===
Peri chi requisitu fundamentali po imbuccai in s'Unioni europea est agualai su derettu e is politicas de intru a s'[[acquis comunitariu|acquis communautaire]], po si podiri benniri a una integratzioni europea balida , cun is annus is trattaus e su ettu de fai anti concediu a calincunu Stau sa possibilidadi di no pigai parti a calincuna politica comuna o a particularis strutturas comunitarias. Ai custas eccetzionis ddi nant "[[Opt-out in s'Unioni europea|opt-out]]".
Is Staus ca godint de s'opt-out funti:
*{{CZE}};
*{{DEN}};
*{{IRL}};
*{{POL}};
*{{SWE}}.
Su [[Rennu Unidu|Regnu Uniu]] est stètiu in passau su stadu cun prus dèrogas (cuatru). Su status ispeciali britànnicu in custus cuatru acòrdius s'est risoltu cun sa [[Essida de su Rènniu Unidu dae s'Unione Europea|Brexit]], candu su paisu, abbandonendi s'Unioni, at negotziau un'acòrdiu nou cun [[Bruxelles]]. Fintzas a sa dìi efetiva candu su Regnu Uniu at lassau s'[[Unione Europea|Unioni Europea]], is cuatru dèrogas sunt abarradas comenti si siat in vigore.
=== Declaratzionis, conventzionis, attus, trattaus e accordius ===
[[File:Quai d'Orsay.jpg|thumbnail|destra|200px|Il [[Quai d'Orsay]] a [[Parigi]], auba Schuman at tentu sa sua [[declaratzioni Schuman|declaratzioni]].]]
Is annus scrittus in segus funt is de is data de firma de is attus: calincuna borta custas podint essiri diversas, meda puru, de is datas de candu cussus e totu ant pigau balori.
{|
| width="50%" valign="top" |
{{BoxArrotondato|1950|white|#0090ff|black}} [[Declaratzioni Schuman]]
<br />{{BoxArrotondato|1951|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Parigi (1951)|Trattau de Parigi]]
<br />{{BoxArrotondato|1954|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Bruxelles|Trattau de Bruxelles mudau]] a pitzu de s'[[Unioni de s'Europa Occidentali|UEO]]
<br />{{BoxArrotondato|1955|white|#0090ff|black}} [[Risolutzioni de Messina]]
<br />{{BoxArrotondato|1957|white|#0090ff|black}} [[Trattaus de Roma]]
<br />{{BoxArrotondato|1965|white|#0090ff|black}} [[Trattau de scallamentu]]
<br />{{BoxArrotondato|1970|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Lussemburgo]]
<br />{{BoxArrotondato|1983|white|#0090ff|black}} [[Declaratzioni solenni a pitzu de s'Unioni europea]]
<br />{{BoxArrotondato|1985|white|#0090ff|black}} [[Acòrdiu de Schengen|Accordius de Schengen]]
<br />{{BoxArrotondato|1986|white|#0090ff|black}} [[Attu Unicu Europeu]]
| width="50%" valign="top" |
{{BoxArrotondato|1992|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Maastricht]]
<br />{{BoxArrotondato|1994|white|#0090ff|black}} [[Accomodamentu de Ioannina]]
<br />{{BoxArrotondato|1997|white|#0090ff|black}} [[Declaratzioni a pitzu de s'Unioni de s'Europa occidentali|Declaratzioni a pitzu de s'UEO]]
<br />{{BoxArrotondato|1997|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Amsterdam]]
<br />{{BoxArrotondato|2001|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Nizza]]
<br />{{BoxArrotondato|2001|white|#0090ff|black}} [[Declaratzioni de Laeken]]
<br />{{BoxArrotondato|2004|white|#0090ff|black}} [[Costitutzioni europea]]
<br />{{BoxArrotondato|2007|white|#0090ff|black}} [[Declaratzioni de Berlino (2007)|Declaratzioni de Berlino]]
<br />{{BoxArrotondato|2009|white|#0090ff|black}} [[Trattau de Lisbona]]
|}
=== Cronologia de s'integratzioni europea ===
{{BoxArrotondato|09/05/1950|white|#0090ff|black}} Sa [[Declaratzioni Schuman]] ponit sa voluntadi de una Europa Unia ca at a portai a s'istitutzioni de sa [[Comunitadi europea de su craboni e de s'acciaiu]].
{{BoxArrotondato|18/04/1951|white|#008fff|black}} Is ses staus fundadoris in su 1951 ([[Repùblica Federale Tedesca|Germania Ovest]], [[Frantza|Francia]], [[Italia]], [[Belgiu]], [[Logos Bascios|Paisus Bascius]], [[Lussemburgu]]) firmant su [[trattau de Parigi (1951)|trattau de Parigi]], ca fait nasciri ofissialmenti sa [[CECA]].
{{BoxArrotondato|23/05/1952|white|#008eff|black}} Is ses staus firmant su trattau istitutivu de sa [[Comunitadi europea de difesa]].
{{BoxArrotondato|30/08/1954|white|#008cff|black}} S'[[Assemblea Natzionali Francesa]] nci torrat sa CED, ca no at a imbuccai mai in balori.
{{BoxArrotondato|01/06/1955|white|#008bff|black}} De su 1º a su 3 de [[lampadas]] nc'est sa importanti [[Cunferenzia de Messina]].
{{BoxArrotondato|25/03/1957|white|#0089ff|black}} Is [[Trattaus de Roma]] istituint aa [[Comunidade econòmica europea|Comunitadi economica europea]].
{{BoxArrotondato|01/07/1968|white|#007eff|black}} Imbuccat a balori s'[[unioni de is duanas|unioni de is duanas]].
{{BoxArrotondato|01/01/1973|white|#0079ff|black}} [[Danimarca]], [[Repùbrica de s'Irlanda]] e [[Rennu Auniadu|Regnu Uniu]] aderint a sa CEE.
{{BoxArrotondato|10/06/1979|white|#0073ff|black}} Primus eletzionis a suffragiu universali derettu de su [[Parlamentu europeu]].
{{BoxArrotondato|01/01/1981|white|#0071ff|black}} Sa [[Grèghia|Grecia]] aderit a sa CEE.
{{BoxArrotondato|19/06/1983|white|#0071ff|black}} Is dexi paisus ca aderint a is Comunidadis europeas adottant sa [[Declaratzioni nodia a pitzu de s'Unioni europea]].
{{BoxArrotondato|01/01/1986|white|#006cff|black}} [[Portugallu]] e [[Ispagna|Spagna]] aderint a sa CEE.
{{BoxArrotondato|03/10/1990|white|#006cff|black}} S'unidadi de sa [[Germània]] fait aderiri in automaticu peri sa ex [[Repùblica Democràtica Tedesca|Repubblica Democratica Tedesca]] a sa CEE.
{{BoxArrotondato|07/02/1992|white|#0066ff|black}} Is doxi staus CEE firmant su [[Trattau de Maastricht]], ca istituit s'Unioni europea.
{{BoxArrotondato|01/11/1993|white|#0066ff|black}} Pigat balori su [[Trattau de Maastricht]], ca istituit s'Unioni europea.
{{BoxArrotondato|01/01/1995|white|#0063ff|black}} [[Austria]], [[Finlandia]] e [[Isvetzia|Svetzia]] aderint a s'Unioni europea.
{{BoxArrotondato|26/03/1995|white|#0063ff|black}} In [[Frantza|Francia]], [[Benelux]], [[Germània]], [[Ispagna|Spagna]] e [[Portugallu]] pigant balori is [[Acòrdiu de Schengen|acordius de Schengen]].
{{BoxArrotondato|22/07/1997|white|#0061ff|black}} Sa [[Declaratzioni a pitzu de s'Unioni de s'Europa occidental|Declaratzioni a pitzu de s'UEO]] istituit una cooperatzioni prus forti intr'e UE e UEO.
{{BoxArrotondato|02/10/1997|white|#0061ff|black}} Is cuindixi staus membrus de s'Unioni firmant su [[Trattau de Amsterdam]].
{{BoxArrotondato|26/10/1997|white|#0061ff|black}} Is acordius de Schengen pigant balori peri po s'[[Italia]].
{{BoxArrotondato|01/11/1997|white|#0061ff|black}} Is acordius de Schengen pigant balori peri po s'[[Austria]].
{{BoxArrotondato|01/01/1999|white|#005fff|black}} Imbuccat s'[[euro]].
{{BoxArrotondato|01/05/1999|white|#005bff|black}} Pigat balori su [[Trattau de Amsterdam]].
{{BoxArrotondato|01/01/2000|white|#005eff|black}} Is acordius de Schengen pigant balori peri po sa [[Grèghia|Grecia]].
{{BoxArrotondato|25/03/2000|white|#005eff|black}} Is acordius de Schengen pigant balori peri po [[Danimarca]], [[Finlandia]], [[Islanda]], [[Norvegia]] e [[Isvetzia|Svetzia]].
{{BoxArrotondato|19/04/2000|white|#005eff|black}} [[Rennu Auniadu|Regnu Uniu]] e [[Ispagna|Spagna]] firmant unu acordiu ca ammanniat sa cittadinanza de s'Unioni a [[Gibilterra]], ca diventat su primu territoriu de foras de su Regnu Uniu a imbuccai in is treminis de s'UE.
{{BoxArrotondato|11/12/2000|white|#0057ff|black}} Is cuindixi staus membrus firmant su [[Trattau de Nizza]].
{{BoxArrotondato|15/12/2001|white|#005eff|black}} Is cuindixi paisus de s'UE adottant sa [[Declaratzioni de Laeken]] ca previdit sa criatzioni de sa [[Conventzioni europea]].
{{BoxArrotondato|01/01/2002|white|#005cff|black}} S'[[euro]] est sa valuta legali de [[Zona euro|doxi paisus]] de s'Unioni e peri de [[Santu Marinu|San Marino]], [[Tzitade de su Vaticanu|Vaticanu]] e [[Mònaco|Monaco]], in prus in ''[[de facto]]'' is territorus de su [[Montenegru]] e de su [[Kòssovu]] (in cussu tempus tottu a is duus partis de sa confederatzioni de [[Sèrbia e Montenegru|Serbia e Montenegru]]) e in [[Andorra]].
{{BoxArrotondato|01/01/2003|white|#005bff|black}} S'Unioni sighit a s'[[ONU]], in [[Bòsnia Erzegovina]], po ghiai su contingenti ca deppit ponni paxi in sa regioni.
{{BoxArrotondato|01/02/2003|white|#0057ff|black}} Pigat balori su [[Trattau de Nizza]].
{{BoxArrotondato|01/05/2004|white|#005aff|black}} [[Tzipru|Cipru]], [[Estonia]], [[Lettonia]], [[Lituania]], [[Malta]], [[Polonia]], [[Republica Ceca]], [[Islovàchia|Slovacchia]], [[Islovènia|Slovenia]] e [[Ungheria]] aderint a s'UE.
{{BoxArrotondato|29/10/2004|white|#005aff|black}} Benit firmau in [[Roma]] su trattau ca adottat una [[Costitutzioni europea|costitutzioni po s'Europa]].
{{BoxArrotondato|01/01/2007|white|#0057ff|black}} [[Bulgaria]] e [[Romania]] aderint a s'UE. Sa [[Islovènia|Slovenia]] adottat s'euro.
{{BoxArrotondato|25/03/2007|white|#0057ff|black}} S'UE fait 50 annus: in ddunu vertici informali benit adottada sa [[Declaratzioni de Berlino (2007)|Declaratzioni de Berlino]] po ciccai de sbloccai s'''impasse'' costitutzionali.
{{BoxArrotondato|23/06/2007|white|#0057ff|black}} Su Consixu europeu agatat s'acordiu a pitzu de su [[Trattau de Lisbona|Trattau de riforma]] ca at a pigai su postu de sa Costitutzioni europea.
{{BoxArrotondato|13/12/2007|white|#0057ff|black}} Is capus de stau e de guvernu firmant su [[trattau de Lisbona]].
{{BoxArrotondato|21/12/2007|white|#0057ff|black}} Is [[Acòrdiu de Schengen|acordus dei Schengen]] pigant balori peri po s'[[Estonia]], sa [[Lettonia]], sa [[Lituania]], [[Malta]], sa [[Polonia]], sa [[Republica Ceca]], sa [[Islovàchia|Slovacchia]], sa [[Islovènia|Slovenia]] e s'[[Ungheria]].
{{BoxArrotondato|01/01/2008|white|#0057ff|black}} [[Tzipru|Cipru]] e [[Malta]] adottant s'euro, aicci sa [[zona euro]] bessit a cuindixi membrus.
{{BoxArrotondato|01/01/2009|white|#0057ff|black}} Sa [[Islovàchia|Slovacchia]] adottat s'euro, sa [[zona euro]] est a sexi membrus.
{{BoxArrotondato|01/12/2009|white|#0057ff|black}} Pigat balori su [[Trattau de Lisbona]].
{{BoxArrotondato|01/01/2011|white|#0057ff|black}} S'[[Estonia]] adottat s'[[euro]], sa zona euro est a dexassetti membrus.
{{BoxArrotondato|31/03/2011|white|#0057ff|black}} [[Mayotte]] passat de [[Colletividades ultramarinas de Frantza|collettividadi de oltremari]] a [[Dipartimentos e regiones ultramarinos de Frantza|dipartimentu de oltremari]] francesu, benendu a essiri degaicci offissialmenti territoriu de s'Unioni Europea.
{{BoxArrotondato|01/04/2012|white|#0057ff|black}} Su [[deretu de incumenciu de is cittadinus europeus]] permittit a unu millioni de cittadinus europeus de pigai parti in manera dereta a s'elaboratzioni de is politicas de s'UE, imbitandu sa Commissioni europea a presentai una proposta de lei.
{{BoxArrotondato|01/07/2013|white|#0057ff|black}} Sa [[Croatzia]] aderit a s'Unioni.
{{BoxArrotondato|23/06/2016|white|#0057ff|black}} Su [[Rennu Auniadu|Regnu Uniu]] sceberat de si nci bessiri de s'Unioni Europea cun unu referendum.
{{BoxArrotondato|31/01/2020|white|#0057ff|black}} Su [[Rennu Auniadu|Regnu Uniu]] si nde bessit de s'Unioni Europea de manera uficiali.
=== Staus membrus ===
{{Mappa cun etichettas de s'Unioni europea}}
A su [[2012]] s'Unioni europea contat 27 Staus membrus: [[Austria]], '''[[Belgiu]]''', [[Bulgaria]], [[Republica Ceca]], [[Tzipru|Cipru]], [[Croàtzia]], [[Danimarca]], [[Estonia]], [[Finlandia]], '''[[Frantza|Francia]]''', '''[[Germània]]''', [[Grèghia|Grecia]], [[Repùbrica de s'Irlanda]], '''[[Italia]]''', [[Lettonia]], [[Lituania]], '''[[Lussemburgu]]''', [[Malta]], '''[[Logos Bascios|Paisus Bascius]]''', [[Polonia]], [[Portugallu]], [[Romania]], [[Islovàchia|Slovacchia]], [[Islovènia|Slovenia]], [[Ispagna|Spagna]], [[Isvetzia|Svezia]] e [[Ungheria]]. S'Unioni est crescia de is primus ses Paisus fundadoris de sa ci tandu narànta [[Comunidade econòmica europea|Comunidadi economica europea]] (singialaus in grussu) e s'est espandia ponendu a intru a pagu a pagu sa parti manna de is Staus soberanus europeus fincias a erribbai a sa situatzioni de oi. Su [[1u de argiolas]] de su 2013 imbuccat peri sa [[Croatzia]], is membrus funt 28. A cumintzai de su mesi de friaxu de su 2020, a fatu de sa [[Brexit]] e s'essida de su [[Rennu Unidu|Regnu Uniu]], is membrus funt torraus a basciai a 27.
In duas bortas e bia ddue funt stetias bariatzionis mannas de terriotoriu de s'Unioni europea peri chi custu no at currespondiu a s'imbuccada de unu Stau nou in s'Unioni:
* in su 1985 sa [[Groenlàndia|Groenlandia]], regioni autonoma de sa [[Danimarca]], decidit po mediu de unu [[referendum]] de bessiri de sa [[Comunidade econòmica europea|Comunidadi economica europea]], peri sighendu a fai parti de su [[Regnu Uniu de sa Danimarca]];
* in su 1990 cun sa [[Re-unificatzione tedesca|riunificatzioni tedesca]] sa [[Repùblica Democràtica Tedesca|Germania est]] imbucat in sa [[Comunidade econòmica europea|Comunidadi economica europea]], comenti parti de su Stau federali de sa [[Germania]], giai membru de su 1958.
=== Eletzionis europeas ===
Po eligiri is rappresentantis italianus in su [[Parlamentu europeu]] s'Italia est dividìa in is circoscritzionis chi sighint, in basi a sa lei de su 24 gennargiu de su 1979, n. 18 (tra is parentisis is regionis ca ddi faint parti):
<ol style="list-style-type:upper-roman">
<li>[[circoscritzioni Italia nord-occidentali|Italia nord-occidentali]] ([[Piemonte]], [[Valle d'Aosta]], [[Liguria]], [[Lombardia]]);</li>
<li>[[circoscritzioni Italia nord-orientali|Italia nord-orientali]] ([[Veneto]], [[Trentinu-Südtirol|Trentino-Alto Adige]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[Emilia-Romagna]]);</li>
<li>[[circoscritzioni Italia centrali|Italia centrali]] ([[Toscana]], [[Umbria]], [[Marche]], [[Lazio]]);</li>
<li>[[circoscritzioni Italia meridionali|Italia meridionali]] ([[Abruzzo]], [[Molise]], [[Campania]], [[Puglia]], [[Basilicata]], [[Calabria]]);</li>
<li>[[circoscritzioni Italia insulari|Italia insulari]] ([[Sitzilia|Sicilia]], [[Sardigna]]).</li>
</ol>
[[File:ItalyEuroRegions.png|thumb|right|180px|Circoscrizionis elettoralis po su Parlamentu Europeu]].
Is circoscritzionis elettoralis postas paris faint su ''collegiu unicu natzionali''.
Sa partidura de is seggius si fait dividendu su numeru de is bividoris de sa Repubblica po su numeru de is rappresentantis ca spettat a s'Italia in su Parlamentu europeu (immoa 72) e sparzendu is seggius in basi a sa popolatzioni de ogna circoscritzioni, a cantu risultat de s'urtimu censimentu generali, in basi a is quozientis intreus e de is prus artus coxus.
In basi a su [[censimentu generali]] (su de su 21 de ladamini de su 2001), ponit paris 6.600.871 bividoris. In su 2009, est oguali a n. 8 [[eurodeputau|seggius distinaus]].
Po evitai s'eletzioni de deputaus Sicilianus e bia in sa circoscritzioni Isulas, comenti giai in su 2004, [[Roberto Maroni]], ministru de is Affaris de Intru, iat fattu isciri ca iat essi borfiu criai una circonscritzioni specifica "Sardegna" e bia po lampadas de su 2009<ref>{{Tzita web |url=http://news.kataweb.it/item/553014/europee-maroni-norma-su-sardegna-a-prossimi-cdm |tìtulu=Kataweb.it |atzessu=2012-08-11 |dataarchìviu=2022-08-23 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823133416/https://tvzap.it/ |urlmortu=eja }}</ref>. Ma sa proposta parit ca bengiat de una proposta de lei de tempus primu<ref>[http://guidomelis.wordpress.com/2009/01/08/proposta-di-legge-presentata-come-primo-firmatario/ Guidomelis.wordpress.com]</ref> ma po is eletzionis de su 2009 no s'est arrenesciu a dd'otènni.
== Riferimentus ==
<references />{{Controllu de autoridade}}
{{Artìculu de su mese|santugaine/ledàmene|2014}}
[[Categoria:Geografia polìtiga]]
[[Categoria:Europa]]
0sswa4ved2bs38thh5vkngkw7ekjd04
Usuàriu:Revi C.
2
11393
190476
185022
2026-08-01T23:58:10Z
Pathoschild
241
global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])
190476
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">{{#babel:ko|en-3|sc-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]]
Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff<!--(I am a Wikidata Admin! <small>([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>)-->, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! <small>([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])</small>). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.</div>
f84iejywong6ttjr9380s8sdijab8pj
Cuntierra usuàriu:Revi C.
3
11394
190475
185021
2026-08-01T23:17:33Z
Pathoschild
241
global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])
190475
wikitext
text/x-wiki
__NOINDEX__<div class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|<span style="color:red">PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!</span>]]
''' <span style="color:red"> BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX </span>''(Script)''<span style="color:red">, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.</span>
Instead, please leave your message following site:
<br />
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff <!--(I am {{int:Group-sysop}} there)-->
<br />
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
<br />
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)
Messages left on this page may be reverted or moved without any response.</div>
esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn
Usuàriu:Hym411
2
13408
190477
185028
2026-08-02T00:36:04Z
Pathoschild
241
global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])
190477
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[User:Revi C.]]
88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut
Cuntierra usuàriu:Hym411
3
13409
190478
185029
2026-08-02T01:05:24Z
Pathoschild
241
global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])
190478
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]
o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o