Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 10 1847 190547 177403 2026-08-12T22:14:32Z Cromenio 28927 190547 wikitext text/x-wiki <includeonly><!--template pro fagher sa tauledda de unu comune--> <!--custu template regordat s'istrutura/layout petzi - sos paràmetros sunt in sas pàzinas--> <!--A NON MODIFICARE CUSTU TEMPLATE SENA ISCHIRE ITE FAGHER--> {| bgcolor="#EFEFEF" align="right" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin-left:0.8em;margin-bottom:0.8em" width="300px" |- |style="font-size:110%;background:#DEFFAD; border: 1px solid #808080;" align="center" colspan="2" |<b> {{{nòmene comune}}} </b> <!--nòmene de su comune--> |- {{#if: {{{imàzine|}}}|{{!}} align="center" colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080;" {{!}}[[Image:{{{imàzine}}}|300px]]}} |- |- {{#if: {{{istemma|}}}|{{!}} align="center" colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080;" {{!}}[[Image:{{{istemma}}}|100px]]}} |- | valign="top" width="105px" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; " | Nùmene ufitziale: | style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; " | {{{nòmene ufitziale}}} <!--nòmene ufitziale in italianu--> |- | valign="top" width="105px" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; " | [[Istados de su mundu|Istadu]]: | style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; " | {{{nòmene Istadu}}} <!--istadu de apartenèntzia--> {{#if: {{{nòmene rezone|}}}| <tr><td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; "> [[Regiones de {{{s-nòmene Istadu}}}|Regione]]:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{nòmene rezone}}} <!--rezione de apartenèntzia--></td><tr> | |}}{{#if: {{{nòmene provìntzia|}}} |<tr><td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; "> [[Provìntzias de {{{s-nòmene rezone}}}|Provìntzia]]:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; "> [[Provìntzia de {{{nòmene provìntzia}}}|{{{nòmene provìntzia}}}]]{{#if: {{{sigla provìntzia|}}}|&nbsp;({{{sigla provìntzia}}})| |}} <!--provìntzia de apartenèntzia--></td></tr> | |}}{{#if: {{{sìndigu|}}} |<tr><td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; "> Sìndigu:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{sìndigu}}} <!--sìndigu--></td></tr> | |}} |- | valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; " | Ladiore: | style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; " | {{{ladiore}}} {{comune/nord}} <!--ladiore--> |- | valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; " | Longhiore: | style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; " | {{{longhiore}}} {{comune/est}} <!--longhiore--> {{#if: {{{artiore|}}}| <tr> <td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Artiore:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{artiore}}} {{comune/metros}}</td></tr> | |}}<!--artiore--> |- | valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; " | Tirada: | style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; " | {{{tirada}}} {{comune/àrea}} <!--tirada de su comune--> |- | valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; " | Populatzione: | style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; " |{{{populamentu}}} <br> {{{densidade}}} {{comune/densidade}} {{#if: {{{apendìtzios|}}}| <tr> <td valign="middle" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; "> Apendìtzios:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{apendìtzios}}} <!--apendìtzios de su comune--></td></tr> | |}}{{#if: {{{comunes lacanantes|}}}| <tr> <td valign="middle" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Comunes lacanantes:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{comunes lacanantes}}} <!--Comunes lacanantes finas de àteras provìntzias--></td></tr> | |}}{{#if: {{{cap|}}}| <tr> <td valign="middle" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Còdighe postale:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{cap}}} <!--còdighe de imbiu postale--></td></tr> | |}}{{#if: {{{prefissu|}}}| <tr> <td valign="middle" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; "> Prefissu telefònicu:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; "> {{{prefissu}}} <!--prefissu telefònicu--></td></tr> | |}}{{#if: {{{istat|}}}| <tr> <td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Còdighe istat:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{istat}}} <!--còdighe istat--></td></tr> | |}}{{#if: {{{fiscale|}}}| <tr> <td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Còdighe catastale:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{fiscale}}} <!--Còdighe catastale de su Comune in sa forma X999--></td></tr> | |}}{{#if: {{{nòmene bividores|}}}| <tr> <td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Bividores:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{nòmene bividores}}} <!--nòmene de sos bividores--></td></tr> | |}}{{#if: {{{nòmene patronu|}}}| <tr> <td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080;">Patronu:<br/>&nbsp;- Santu <br/>&nbsp;- Die</td> <td style="border-bottom: 1px solid #ccc; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; "><br/> {{{nòmene patronu}}} <br/> {{{die patronu}}}</td></tr> | |}}{{#if: {{{zassu|}}}| <tr> <td valign="top" bgcolor="#EFEFEF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; ">Giassu web:</td> <td style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080; ">{{{zassu}}} <!--zassu web istitutzionale de su comune--></td></tr> | |}} |- {{#if: {{{mapa|}}}|{{!}} align="center" colspan="2" bgcolor="#FFFFFF" style="border-bottom: 1px solid #808080; border-left: 1px solid #808080; border-right: solid 1px #808080;" {{!}}[[Image:{{{mapa}}}|300px]]}} |- | style="border: 0px" colspan="2" | |} <!-- ACABU de sa tauledda comune --></includeonly><noinclude> == Ùmperu de su template == Custu template serbit po pònniri sa tauledda in is pàginas de is biddas == Esempru == Iscriendi in sa pàgina custu còdixi: <nowiki>{{</nowiki>Bidda<br> |nòmene comune = Casteddu<br> |istemma=Cagliari-Stemma.svg<br> |imàzine=Cagliari Panorama.JPG<br> |nòmene ufitziale = Cagliari<br> |nòmene Istadu = <nowiki>[[Itàlia]]</nowiki><br> |nòmene rezone = <nowiki>[[Sardigna]]</nowiki><br> |s-nòmene Istadu = s'Itàlia<br> |s-nòmene rezone = sa Sardigna<br> |nòmene provìntzia = Casteddu<br> |sigla provìntzia = CA<br> |sìndigu = <nowiki>Paolo Truzzu <small>FdI</small></nowiki><br> |ladiore = 39°13′0″ <br> |longhiore = 9°7′0″<br> |artiore = 23<br> |tirada = 85,45<br> |populamentu = <nowiki>158.041 <small>31/10/2008</small></nowiki><br> |densidade = 1849,51<br> |apendìtzios = <nowiki>[[Castedd'e susu]], [[Stampaxi]], [[Biddanoa]], [[Marina]]</nowiki><br> |comunes lacanantes = <nowiki>[[Assèmini]], [[Cabuterra]], [[Cuartu Sant'Aleni]], [[Cuartuciu]], [[Ceraxus]], [[Pauli]], [[Sestu]] [[Su Masu]]</nowiki><br> |cap = 09100<br> |prefissu = 070 |istat = 092009<br> |fiscale = B354 <br> |nòmene bividores = casteddaius<br> |nòmene patronu = <nowiki>[[Sadurru de Casteddu]]</nowiki><br> |die patronu = 30 Santugaine |zassu = <nowiki>[http://www.comune.cagliari.it/home.php Giassu Istitutzionale]</nowiki><br> |mapa= Map of comune of Cagliari (metropolitan city of Cagliari, region Sardinia, Italy) - 2016.svg<nowiki>}}</nowiki> S'arresurtau est custu: {{Bidda |nòmene comune = Casteddu |istemma = Cagliari-Stemma.svg |imàzine = Cagliari Panorama.JPG |nòmene ufitziale = Cagliari |nòmene Istadu = [[Itàlia]] |s-nòmene Istadu = s'Itàlia |nòmene rezone = [[Sardigna]] |s-nòmene rezone = sa Sardigna |nòmene provìntzia = Casteddu |sigla provìntzia = CA |sìndigu= Paolo Truzzu <small>FdI</small> |ladiore = 39°13′0″ |longhiore = 9°7′0″ |artiore = 23 |tirada = 85,45 |populamentu = 158.041 <small>31/10/2008</small> |densidade = 1849,51 |apendìtzios = [[Castedd'e susu]], [[Stampaxi]], [[Biddanoa]], [[Marina]] |comunes lacanantes = [[Assèmini]], [[Cabuterra]], [[Cuartu Sant'Aleni]], [[Cuartuciu]], [[Ceraxus]], [[Pauli]], [[Sestu]] [[Su Masu]] |cap = 09100 |prefissu = 070 |istat = 092009 |fiscale = B354 |nòmene bividores = casteddajus |nòmene patronu = [[Sadurru de Casteddu]] |die patronu = 30 Santugaine |zassu = [http://www.comune.cagliari.it/home.php Giassu Istitutzionale] |mapa= Map of comune of Cagliari (metropolitan city of Cagliari, region Sardinia, Italy) - 2016.svg }} [[Categoria:Templates]] </noinclude> 9q0f7ck3fvzibk7f43n6cc3deyfflp1 0 5866 190546 183938 2026-08-12T22:13:43Z Cromenio 28927 190546 wikitext text/x-wiki {{Variant|CAM}} '''Casteddu de Càlaris''' o a sa lestra '''Casteddu''' in sardu (''Cagliari'' in [[limba italiana|italianu]], ''Cáller'' in [[limba ispagnola|spanniolu]] antigu), est unu comunu italianu, cittadi cabu de s'isula de [[Sardinnia/campidanesu|Sardinnia]], Regioni Autonoma de s'Italia. Tenit assumancu 150.000 abitadoris, intamis chi sa Cittadi Metropolitana sua (chi abarcat is comunus de [[Su Masu]], [[Assèmini]], [[Cabuderra]], [[Ceraxius]], [[Sestu]], [[Pauli]], [[Cuartuciu]], [[Quartu Sant'Aleni]] e atrus 15 comunus) tenit prus de 450.000 bividoris. {{Bidda |nòmene comune = Casteddu |imàzine =Cagliari-Stemma.svg |nòmene ufitziale = Cagliari |nòmene Istadu = [[Immàgini:Flag of Italy.svg|22px]] [[Itàlia]] |s-nòmene Istadu = s'Itàlia |nòmene rezone = [[Immàgini:Bandera Regione Sardigna.jpg|22px]] [[Sardigna]] |s-nòmene rezone = Sardìnnia |nòmene provìntzia = Tzittadi metropolitana de Casteddu |sigla provìntzia = CA |ladiore = 39°13′0″ |longhiore = 9°7′0″ |artiore = 23 |tirada = 85,45 |populamentu = 149.883 <small>(2011)</small> |densidade = 1754 |apendìtzios = [[Pirri]] |comunes lacanantes = [[Assèmini]], [[Cabuterra]], [[Quartu Sant'Aleni]], [[Quartùcciu]], [[Ceraxius]], [[Pauli]], [[Sestu]], [[Su Masu]] |cap = 09100 |prefissu = 070 |istat = 092009 |fiscale = B354 |nòmene bividores = casteddajus |nòmene patronu = [[Sadurru de Casteddu|Santu Sadurru]] |die patronu = 30 de ladàmini |zassu = [http://www.comune.cagliari.it/home.php Giassu Istitutzionale] |sìndigu=Paolo Truzzu <small>FdI</small>|mapa=Map of comune of Cagliari (metropolitan city of Cagliari, region Sardinia, Italy) - 2016.svg}} Est sedi de s'artzipìscamu de s'[[Arcidiòtzesi de Casteddu]] puru. Cittadi antiga cund una storia longa, Casteddu at connottu unus cantu de civiltadis. Fiat sa cittadi cabu de su Rennu de Sardinnia de su 1324 a su 1848, candu s'isula fiat piemontesa e Torinu est bessia a cittadi cabu de su Rènniu, chi in su 1861 est bessiu a Rennu de Italia. Est su logu de s'Universidadi de Casteddu de su 1607 e de s'Arcidiocesi de Casteddu, titulari de sa Primatzia de Sardinnia de su de cincu segulu A.C., sa cittadi est centru de sa cultura, de s'educatzioni, de sa politica e de s'arti de s'isula, connotta po is molimentus romanus, po s'Acropoli de s'edadi de mesu, de sa cittadi Barocca, de sa cittadi moderna umbertina e [[Art Nouveau]] e atrus molimentus meda. Est puru su centru economicu e de s'industria, ca tenit unu portu de is prus de importu de su Mediterraneu, unu aeruportu accappiau cun medas cittadis italianas e europeas e sa de 28 prus arta arrenda a intru de is cittadis italianas, ca si podit cumparai cun cussa de cittadis comenti [[Torinu]], [[Vicentza]] e [[Gènova|Genua]].[[Image:Cagliari Panorama.JPG|thumb|Panorama de Casteddu]]A sutta de is palatzius de sa cittadi moderna ddoi est unu sterrimentu continuu de biddas de 5000 annus, de su neoliticu a is diis de oi. Nci funt calincunas Domus de Gianas addannadas meda de is cavas, una necropoli cartaginesa, unu anfiteatru romanu, una Basilica bizantina, duas turris pisanas, unu sistema de fortificatzionis chi iat fattu de sa cittadi su coru de su poderiu de s'imperiu spanniolu-asburgicu in sa parti de scurigadorgiu de su mari mediterraneu. Is arrendas suas de su logu funt sempiri stetius su portu suu amparau, su moguru fortificau poderosu de Monti Castru, su bixinau modernu de Casteddu de Susu, su sali de is paulis suus, e, de sa parti de aintru de s'isula, su trigu de su planu de su Campidanu e is mineras de Bidda de Cresia e logus acanta. == Stòria == Casteddu est una de is prus tzitadis antigas de sa Sardinna, e parit chi dd'apant fundada is fenìtzius a giru de su sèculu VIII a.C., in s'oru de su stàinu de Santa Illa. Su nòmini fenìtziu fiat ''Karalý'', nòmini prurali, ca giai de insaras fiat formada de unas cantu biddas. Is arromanus, lòmpius in su 238 a.C., dd'ant fata seu de provìntzia e amanniada, faendidda cresci a giru de sa Pratza de su Cramu fintzas a Santu Sadurru: a foras de sa parte bìvia fiant is campusantus de Tuvixeddu (giai cartaginesu) e Bonàiri. In su sèculu II ap.C. dd'ant fata colonia. In edadi cristiana at tentu un'obispu. In edadi arromana puru su nòmini fiat prurali: ''Carales''. Is bividoris depiant essi unus 30.000. Mancai a serru, Casteddu (Carales) at sighiu a bivi asuta de vàndalus e gregus bizantinus, sendi sempri sa seu de su guvernadori provintziali. In su 711 perou parit chi is arabus dd'apant sçusciada e abruxada, e insaras is bividoris ant lassau sa tzitadi arromana andendi in sa parti prus antiga e sigura, in s'oru de su stàinu. Infatis no s'intendit prus de "Carales", ma de "Santa Ìgia" (Santa Gilla, Santa Illa, it. ''Santa Cecilia''). In edadi Juigali, Santa Illa fiat sa cabitzali de su [[Judicadu de Càlaris|Juigau (Arrennu) de Càlaris]]: su nòmini de sa tzitadi antiga si fiat sarvau in su de su logu. Santa Illa teniat unus 15.000 bividoris, una cinta de murus e una crèsia cadirali: is arrastus faiat a ddus bìiri ancora in su sèculu XIX aundi oi est sa Centrali Elètriga. In su 1216 sa Juixissa Beneita (''Benedetta'') de Lacon iat permìtiu a unus cantus pisanus de fraigai unu casteddu aundi oi est su bixinau de "Casteddu de susu". Idea mala, ca in is gherras intre Pisa e Gènua su Juigau si iat essi alliau a sa segunda: in su 1258 is pisanus e is àterus Juigaus sardus alliaus suus sçùsciant Santa Illa e nci spargint su sali. Is bividoris lassant is arruinas, unus cantu andendi a Domunoas e Bidd'e Crèsia, àterus a fundai Biddanoa, s'apendìtziu de Casteddu chi totu connosceus. Su casteddu is pisanus ddu narànt ''Castel di Castro di Callari'', e de custu est bènniu su nòmini sardu de sa tzitadi: Casteddu. Is sardus no podiant bivi in su Casteddu, ma sceti in is apendìtzius (Stampaxi, Biddanoa, Marina), e chi calincunu sardu dd'agatànt aintru de is murus a portas serradas (est a nai a su noti), fiat acumpangiau a foras, cund una spinta de sa Turri de Santu Francau (o de calincun'atra). In su 1324 is cadelanus ant cunchistau sa Sardinnia pisana, fundendi una tzitadi in su monti de Bonàiri (est a nai "àiri bona"), ma passendi giai in su 1325 in Casteddu, boghendi is pisanus e intrendinci bividoris cadelanus sceti. In is gherras intre Aragona e Arbarei, Casteddu dd'ant assitiada is arbaresus prus bortas, ma no dd'ant mai pigada. De su 1410 Casteddu, chi is cadelanus narànt ''Càller'' est sa cabitzali de un'arrennu uniu, su ''Regnum Sardiniae et Corsicae''. S'urrei est su de Aragoni, apresentau de unu bisurrei o de unu guvernadori. In prus innoi s'acorrat su Parlamentu (is Stamentus). Insaras ddoi depiant essi unus 10.000 bividoris. Fintzas a sa gherra tzivili de su 1700-1714, sa Sardinnia est abarrada asuta de s'Aragona a in antis e de sa Ispannia a pustis, cun pagu noas ma importantis: s'Universidadi (1626), sa Cadirali (pisana, ma torrada a fai in stili barrocu), sa Festa de Sant'Efis etz. Pigada de is austrianus in su 1708 e torrada a cunchistai de is spanniolus in su 1717, est assinnada cun totu sa Sardinnia a su Duca de Savòia in su 1720. Su primu guvernadori est stètiu su baroni de Saint-Rémy (su de su Bastioni). Sempri abarrada cun is Savòias, oi est su capulogu de sa regioni Sardinnia de sa Arrepùbriga Italiana. == Ligas esternas == * [https://www.comune.cagliari.it/portale/ Pàzina ufitziale de sa tzitade (in limba italiana)] * [http://www.Casteddu.com Casteddu.com (in limba ingresa)] {{Tzittadi metropolitana de Casteddu}} nn6lxbhq7hqha9gt9dtzlzwpi7nzz06 0 8645 190548 155573 2026-08-13T11:33:57Z Martin Macha 2111 18832 /* */ 190548 wikitext text/x-wiki {{coord|format=dms|display=title}}{{Variant|LOG}}{{s}} [[File:Flag of Slovenia.svg|right|259x259px|border]] [[File:Locator map of Slovenia.svg|thumb|250x250px|Posidura in Europa]] [[File:Coat of Arms of Slovenia.svg|right|120px]] '''Islovènia''' ([[limba islovena|islovenu]]: Slovenija) est unu istadu de sa [[Balcanos|penìsola de sos Balcànos]]. Sa capitale sua est [[Lubiana]]. Tenet una populatzione de 2.136.385 abitantes. A manera aprossimada, 400.000 islovenos vivene fora de sa natzione, massimu in [[Itàlia]], [[Austria]] e [[Istados Unidos]]. == Links == * [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si]. Your gateway to information on Slovenia. * [http://www.vlada.si/en/ Government of the Republic of Slovenia] ==Àteros progetos== {{commons|Category:Slovenia|Islovènia}} [[Categoria:Natziones de s'Europa]] {{Europa}} kb5j9frmdx2zeujfcf3o7fdrxf4zzt1 0 17808 190545 185839 2026-08-12T22:13:24Z Cromenio 28927 190545 wikitext text/x-wiki {{Bidda |nòmene comune = Casteddu/Cagliari |imàzine =Cagliari-Stemma.svg |nòmene ufitziale =Casteddu/Cagliari |nòmene Istadu = [[Immàgini:Flag of Italy.svg|22px]] [[Itàlia]] |s-nòmene Istadu = s'Itàlia |nòmene rezone = [[Immàgini:Bandera Regione Sardigna.jpg|22px]] [[Sardigna]] |s-nòmene rezone = sa Sardigna |nòmene provìntzia = Casteddu |sigla provìntzia = CA |ladiore = 39°13′0″ |longhiore = 9°7′0″ |artiore = 23 |tirada = 85,45 |populamentu = 154.468 bividores <small>31/01/2015</small> |densidade = 1817,17 |apendìtzios = [[Castedd'e susu]], [[Stampaxi]], [[Biddanoa]], [[Marina]] |comunes lacanantes = [[Assèmini]], [[Cabuterra]], [[Cuartu Sant'Aleni]], [[Cuartuciu]], [[Ceraxus]], [[Pauli]], [[Sestu]], [[Su Masu]] |cap = 09100 |prefissu = [[070]] |istat = 092009 |fiscale = B354 |nòmene bividores = -"Casteddajos" (Limba Sarda Comuna) -"Casteddajus" (Sardu Campidanesu) -"Cagliaritani" (Italianu) |nòmene patronu = [[Santu Sadurru]] |die patronu = [[30 Santugaine]] |zassu = [http://www.comune.cagliari.it/home.php Giassu Istitutzionale] }} '''Casteddu de Càlaris''' (In [[Limba italiana|italianu]] : ''Cagliari'' e in [[Limba ispagnola|ispagnolu]] e [[Limba cadelana|cadelànu]]: ''Càller'') est su cabulogu e sa tzitade pius manna de sa Sardigna. Inoghe s'agatant su Cussìziu, sa Zunta Regionale, e sos corpos pius importantes de s'Istadu (Corte d'Apellu, Cumandu Militare, Cumandu Rezone Carabineris, etc.). Bivent oe in Casteddu a ziru de 170.000 Sardos (Casteddajos) e istrànzos, ma bi trabagliant o bi benint onzi die casi su dòpiu. == Istòria == Casteddu est una de sas [[tzitade]] pius antigas de sa [[Sardigna]], e paret chi l'ant fundada sos [[Fenizia|Fenìtzios]] a ziru de su séculu VIII a.C., in s'oru de s'istáinu de [[Santa Illa]]. Su nòmene [[Limba feniza|Fenìtziu]] fit "Caralý", nòmene plurale pro ite ca giai dae tando fit formada de unas cantas biddas. Sos Romanos, arribados in su 238 a.C., l'ant fata sea de provìntzia e amanniada, fattende·la crèschere a ziru de sa Piatza de su Cramu fintzas a Santu Sadurru: a foras de sa parte bìvida fint sos campusantos de ''Tuvixeddu'' (iare cartaginesu) e ''Bonàiri''. In su sèculu II ap.C. l'ant fata ''colònia''. In [[edade cristiana]] at tentu unu pìscamu. In edade romana puru su nòmene fit plurale: ''Carales''. Sos bividores depiant èssere unos 30.000. [[File:Cagliari Panorama.JPG|thumbnail|left|Panorama de Casteddu]] Mancari a serru, Casteddu (Carales) at sighidu a bìvere a suta de Vàndalos e Gregos (Bizantinos), sende sèmpere sa sea de su guvernadore provintziale. In su [[711]] peroe parit chi sos Arabos l'ant iscontzada e abruscada, e tando sos bividores ant lassadu sa tzitade romana andende in sa pius parte antiga e sigura, in s'oru de s'istàinu. Infatis no s'intendet pius de ''Carales'', ma de ''Santa Ìgia'' (Santa Gilla, Santa Illa, it. Santa Cecilia). In edade Giuigale Santa Illa fit sa capitale de su Giuigadu (Regnu) de ''Càlari'': su nòmene de sa tzitade antiga si fit salvadu in su de su logu. Santa Illa teniat unos 15.000 bividores, una tzinta de muros e una cheja cadirale: sos rastos si podiant bìdere galu in su '800 inue oe est sa Tzentrale Elètrica. In su [[1216]] sa Giuighissa Beneitta (Benedetta) de Lacon aiat permitìdu a unos cantos Pisanos de fraigare unu casteddu inue oe est su bighinadu de ''Casteddu de susu''. Idea mala, ca in sas gherras intra de Pisa e Gènua su Giuigadu si diat èssere alliadu a sa segunda: in su [[1258]] sos Pisanos e sos àteros Giuigados sardos alliados issoro iscontzant Santa Illa e nche isparghent su sale. Sos bividores lassant sas ruinas, unos cantos andende a Domunoas e Bidd'e Crèsia, àteros a fundare Biddanoa, s'apendìtziu de Casteddu chi totu connoschimus. Su casteddu si nàrat "Castellu de Castro de Callari", e de custu est bènidu su nòmene sardu de sa tzitade: Casteddu. Sos Sardos no podiant bìvere in su Casteddu, ma petzi in sos apendìtzios (''Stampaxi'', ''Biddanoa'', ''Marina''), e si calchi Sardu fit agatadu a intru de sos muros a portas serradas (est a nàrrere a su note), fit acumpanzadu a foras, cun una ispinta de sa Turre de Santu Francau (o de calchi àtera). In su [[1324]] sos Catalanos ant cunchistadu sa Sardigna pisana, fundende una tzitade in su monte de ''Bonàiri'' (est a narrere "àire bona"), ma passende giae in su [[1325]] in Casteddu, boghende sos Pisanos e intrende·bi bividores Catalanos petzi. In sas gherras intra de Aragone e Arbaree, Casteddu l'ant assitiada sos Arbaresos prus bortas, ma no l'ant mai leàda. De su [[1410]] Casteddu, chi sos Catalanos nàrant "Càller" est sa capitale de unu regnu unidu, su "Regnum Sardiniae et Corsicae" (Rennu de Sardinna e Corsica). Su ree est su de Aragone, apresentadu de unu bisurree o de unu guvernadore. In pius inoghe s'acorrat su Parlamentu (sos Istamentos). Tando bi depìant esser unos 10.000 abitantes. Fintzas a sa gherra tzivile de su 1700-1714 sa Sardigna est abarrada asuta de s'Aragone a innantes e de sa Ispanna apustis, cun pagu noas ma importantes: s'Universidade (1626), sa Cadirale (pisana, ma torrada a fare in stile barrocu), sa Festa de Sant' Efis, etz. Leada de sos Austrìacos in su 1708 e torrada a cunchistare dae sos Ispannolos in su [[1717]], est assinnada cun totu sa Sardigna a su Duca de Savoia in su [[1720]]. Su primu guvernadore est istadu su barone de Saint-Rémy (su de su Bastione). Semper abarrada cun sas Savoias, oe est su capulogu de sa [[Regione Autònoma de sa Sardigna]] de sa Repùbrica Italiana. == Andamèntu Demogràfigu == <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:455 height:373 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:250000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:50000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:10000 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 37243 bar:1871 from:0 till: 37135 bar:1881 from:0 till: 43472 bar:1901 from:0 till: 61678 bar:1911 from:0 till: 70132 bar:1921 from:0 till: 73024 bar:1931 from:0 till: 92689 bar:1936 from:0 till: 97996 bar:1951 from:0 till: 130511 bar:1961 from:0 till: 173540 bar:1971 from:0 till: 211377 bar:1981 from:0 till: 219648 bar:1991 from:0 till: 204237 bar:2001 from:0 till: 164249 bar:2011 from:0 till: 149883 PlotData= bar:1861 at: 37243 fontsize:S text: 37.243 shift:(-8,5) bar:1871 at: 37135 fontsize:S text: 37.135 shift:(-10,5) bar:1881 at: 43472 fontsize:S text: 43.472 shift:(-10,5) bar:1901 at: 61678 fontsize:S text: 61.678 shift:(-10,5) bar:1911 at: 70132 fontsize:S text: 70.132 shift:(-10,5) bar:1921 at: 73024 fontsize:S text: 73.024 shift:(-10,5) bar:1931 at: 92689 fontsize:S text: 92.689 shift:(-10,5) bar:1936 at: 97996 fontsize:S text: 97.996 shift:(-10,5) bar:1951 at: 130511 fontsize:S text: 130.511 shift:(-10,5) bar:1961 at: 173540 fontsize:S text: 173.540 shift:(-10,5) bar:1971 at: 211377 fontsize:S text: 211.377 shift:(-10,5) bar:1981 at: 219648 fontsize:S text: 219.648 shift:(-10,5) bar:1991 at: 204237 fontsize:S text: 204.237 shift:(-10,5) bar:2001 at: 164249 fontsize:S text: 164.249 shift:(-10,5) bar:2011 at: 149883 fontsize:S text: 149.883 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) text:fonte ISTAT - elaborazione grafica a cura di Wikipedia </timeline> == Sos Bighinados (I Quartieri) de Casteddu == === Bighinados (Quartieri) Antigos (Istorici) === * [[Castedd'e susu]] * [[Stampaxi]] * [[Biddanoa]] * [[Marina]] === Bighinadu (Quartieri) Nou === * [[Bonaria]] == Àteros progetos == {{Commons|Category:Cagliari|Casteddu}} == Acàpius de foras == * [http://www.comune.cagliari.it Pàzina ufitziale de sa tzitade (in limba italiana)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19990508161455/http://www.comune.cagliari.it/ |date=1999-05-08 }} * [http://www.sardegna.com/it/cagliari Casteddu (in limba italiana)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100819190018/http://www.sardegna.com/it/cagliari/ |date=2010-08-19 }} * [http://www.Casteddu.com Casteddu.com (in limba ingresa)] * [http://it.sardegne.com/sardegna-info/citta-e-paesi/cagliari/ Casteddu (in limba italiana)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813085749/http://it.sardegne.com/sardegna-info/citta-e-paesi/cagliari/ |date=2010-08-13 }} * [http://casteddu.com/cstd/sardo.htm Imparai su campidanesu (in limba italiana e tedesca)] {{Tzittadi metropolitana de Casteddu}} [[Categoria:Casteddu| ]] 88kunxfwogoy3351ro27qr64rs32520