Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3293 190646 176709 2026-08-26T00:33:41Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190646 wikitext text/x-wiki {{coord|format=dms|display=title}} {{Tmp|Bidda}}{{s/geografia}} [[File:Sar03Baunei04.jpg|thumb|300px|right|Baunei]] '''Baunei''' est una [[bidda]] de sa [[Provìntzia de s'Ogiastra]] de 3.866 bividores. A 8,8km de Baunei b'est sa fratzione de [[Santa Maria Navarrese]], in s'oru a su mare. == Cullegamentos de foras == *[http://www.comunedibaunei.it/ www.comunedibaunei.it] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126012622/https://comunedibaunei.it/ |date=2024-11-26 }} {{Provìntzia de s'Ogiastra}} [[Category:Ogiastra]] [[Categoria:Comunes de sa provìntzia de s'Ogiastra]] 0q13ggy1ely981a724m20e7pgu1oljn 0 3870 190656 186290 2026-08-26T03:47:30Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190656 wikitext text/x-wiki {{coord|format=dms|display=title}}{{LSC}}{{Bidda |nòmene comune = Seùlu |imàzine = |nòmene ufitziale = Sèùlu |nòmene Istadu = [[Itàlia]] |s-nòmene Istadu = s'Itàlia |nòmene rezone = [[Sardigna]] |s-nòmene rezone = sa Sardigna |nòmene provìntzia = Tzitade metropolitana de Casteddu |sigla provìntzia = CA |ladiore = |longhiore = |artiore = |tirada = |populamentu = 769 <small>(29-2-2024)</small> |densidade = 13,08 |apendìtzios = |comunes lacanantes = [[Aritzu]] ([[NU]]), ([[Àrthana]]) ([[NU]]), ([[Àdoni]]) ([[NU]]), ([[Sàdili]]), ([[Seùi]]), ([[Biddanòa 'e Tulu]]). |cap = 09065 |prefissu = 0782 |istat = 111082 |fiscale = |707 |nòmene bividores = seulesus |nòmene patronu = |die patronu = |zassu = |sìndigu= Enrico Salvatore Murgia (lista tzivica) </small>}} '''Seulu''' (''Seulo'' in [[Limba italiana|italianu]]) est una [[bidda]] sarda de 790 abitantes de sa [[tzitade metropolitana de Casteddu]], chi dat su nùmene a sa regione de sa [[Barbàgia de Seulu]], in [[Sardigna]]. Su comunu faghet parte de sas de XIII Comunidades montanas Sarcidanu-Barbàgia de Seulu. == Geografia fìsica == === Territòriu === [[File:Su_Stampu_^^39,e_su_Turrunu_-_panoramio.jpg|left|thumb|Su stampu 'e su turrunu]] Seulu tenet una superfìtzie de 58,9 chilòmetros cuadrados pro una densidade abitativa de 14,3 abitantes pro chilòmetru cuadradu. Su territòriu de su comunu resurtat cumprèndidu intre sos 281 (Badu Selasi) e sos 1.334 (Punta monte Perdedu) metros subra de su livellu de su mare. S'escursione altimètrica cumplessiva resurtat èssere pari a 1.053 metros. Pro su chi pertocat a sa morfologia apartenet a su contraforte de su Gennargentu, partzidu dae custu dae su riu [[Flumendosa]], chi lu rugrat pro 27 km lassende·si in palas un'ispetàculu etzetzionale a beru. Custa orografia aspra e trabucosa at creadu, peri totu su percursu suo, gulas fungudas, ingurtidòrgios e lagheddos cristallinos, tràinos e istrampos minores fitianos chi cunferint a su paesàgiu una richesa de formas e ambientes naturales ùnicos. Su territòriu si presentat ricu de grutas chi presentant a intro istalatites e istalagmites magnìficas. Benas ricas de abba òtima abbundant in totu su territòriu. Su nùmene [[Barbàgia]], chi benit dae sa costumàntzia antiga romana de definire Bàrbaros sos chi non faeddaiant sa limba latina, est unu territòriu mannu de sa Sardigna tzentrale caraterizadu dae pagu antropizatzione. S'economia pastorale e sa forestatzione rapresentant unas cantas intre sas risursas de importu prus mannu de sa zona, cando chi su paesàgiu aparit caraterizadu dae sa '''magra mediterrànea''', un'àrea climàtica sinnada meda dae sa presèntzia de castas medas de àrbores e de matas, pro su prus de genia de su gènere ''[[Quercus]]'' (èlighe e ortigru), sas de su gènere ''Phillyrea'' (aladerru e aladerru sutile), e in prus [[Olidone|Arbutus unedo]], est a nàrrere su lidone, unas cantas genias de su gènere ''[[Zinnìpiri|Juniperus]]'' (in particulare Ghinìperu ruju), ma fintzas erbas de potecaria medas cun prevalèntzia de erba de Santa Maria, lavanda, armidda e [[romasinu]]. Sa zona acasàgiat fintzas una colònia eterogènea de mesches animales agrestes. Sa presèntzia de su riu [[Flumendosa]], chi signat sa làcana intre Monte Perdedu e sa cadena montagnina de su [[Ghennarghentu|Gennargentu]], at creadu unu territòriu ricu de tuvos e gulas che a sa "su Stampu 'e su de turrunu" e sa bena de "Piscina 'e Licona". De annotu mannu, pro su chi pertocat a s'ambiente e a su paesàgiu, a làcana cun su territòriu de [[Gadoni]], s'agatat Sa Stiddiosa, unu lagheddu naturale peri su riu, caraterizadu dae una pinna de muru de travertinu manna meda coberta de su totu dae orgoddàsile, in ue s'abba gùtiat formende concretziones calcàreas. == Istòria == [[File:1041_-_Discharge_diploma_-_Museo_Archeologico,_Cagliari_-_Photo_by_Giovanni_Dall'Orto,_November_11_2016.jpg|left|thumb|Diploma militare iscritu subra de una tauledda in brunzu. Fògiu de cungedu chi beniat cunferidu a sos sordados sardos a pustis de àere prestadu servìtziu in s'esèrtzitu romanu, dae Seulu (museu archeològicu natzionale de Casteddu)<ref>{{Tzita web|url=https://museoarcheocagliari.beniculturali.it/en/reperti/r20s09-1106/|tìtulu=Epigrafe R20S09-1106|atzessu=25 novembre 2023}}</ref>]] S'àrea fiat populada finas dae su perìodu [[Sardigna prenuràgica|prenuràgicu]] e [[Tziviltade nuraghesa|nuràgicu]] pro sa presèntzia in su territòriu de unas cantas [[Domus de Janas|domus de janas]] e de unos cantos [[Nuraghe|nuraghes]]. In s'[[edade de mesu]] fiat apartentu a su [[Judicadu de Càlaris|giuigadu de Casteddu]] e aiat fatu parte de sa [[Curadorias|curadoria]] de Seulu, de ue fiat istadu cabulogu. A sa ruta de su giuigadu (1258) fiat coladu pro pagu tempus a su [[Judicadu de Gaddura|giuigadu de Gaddura]] e a pustis suta de su controllu diretu de sa [[repùblica de Pisa]]. Conchistadu dae sos [[Corona de Aragona|aragonesos]] in su [[1324]], l'aiant dadu in feu a famìlias medas, intre cussas sos Carroz contes de Chirra. In su 1604 l'aiant achiridu in su ducadu de Mandas, feu in antis de sos Maza e posca de sos Tellez-Giron de Alcantara, chi bi lis aiant riscatadu in su 1839 cun sa sopressione de su sistema feudale. Cun Lege Regionale n. 10 de su 13 santugaine 2003 su comunu fiat coladu dae sa [[provìntzia de Nùgoro]] a sa de [[Provìntzia de Casteddu|Casteddu]], chi nd'aiat fatu parte finas a sa reforma imbeniente de su 2016. === Sìmbulos === S'istemma e su gonfalone de su Comunu de Seulu bi los ant cuntzèdidos cun decretu de su presidente de sa Repùblica de su 3 de maju de su 2010.<ref>{{Tzita web|url=http://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2010/comuni/Seulo.html|tìtulu=Emblema del Comune di Seulo (Cagliari)|atzessu=18 gennaio 2021|dataarchìviu=2023-09-07|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230907035342/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2010/comuni/Seulo.html|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://dait.interno.gov.it/documenti/statuti/statuto-comune-su-seulo.pdf|tìtulu=Statuto del Comune di Seulo|atzessu=18 gennaio 2021}}</ref> {{Tzitatzione|Istemma partzidu: su primu, de asulu, a su castàngiu fogidu de birde, fustadu e irraighinadu a naturale, frutadu de sete de oro; su segundu, de ruju, a sa cabra de nieddu, corrada de prata, allumingiada de su matessi, iscampanada de birde, sustentada dae sa roca de prata, fundada in punta, chi essit dae sa lìnia de partzidura e dae su costàgiu. Ornamentos esteriores de Comunu.|D.P.R. 03.05.2010|Stemma partito: il primo, di azzurro, al castagno fogliato di verde, fustato e sradicato al naturale, fruttato di sette d'oro; il secondo, di rosso, alla capra di nero, cornata di argento, allumata dello stesso, scampanata di verde, sostenuta dalla roccia di argento, fondata in punta, uscente dalla linea di partizione e dal fianco. Ornamenti esteriori da Comune.|limba=it}} Su gonfalone est unu drapu de grogu. == Monumentos e logos de interessu == === Architeturas religiosas === * Crèsia parrochiale "B.V. Immaculada" * Crèsia de su campu "SS. Còsomo e Damianu" * Crèsia de su campu "Santa Bàrbara" * Crèsia Santu Perdu === Giassos archeològicos === [[File:Nuraghe_Pauli_Seulo.jpg|thumb|Su Nuraghe Pauli de Seulu]] Su territòriu de Seulu presentat medas giassos de interessu archeològicu, e mescamente unas cantas grutas ant atiradu s'atentzione internatzionale e sunt istadas ogetu de iscavos archeològicos de un'iscuadra de istudiosos, coordinados dae su professore Robin Skeates de su Dipartimentu de archeologia de s'Universidade de Dhuram (Inghilterra), in collaboratzione cun sas [[Wikipedia:Durham University|universidades de]] Oxford (Istados Unidos) e Adelàide (Austràlia), chi at giutu a sa lughe repertos medas, intre cussos una conca de una dea mama e [[Wikipedia:Rock art|pinturas rupestres]] raras. Sa parte manna de custos ambientes tenet un'edade cumprèndida intre su [[Neolìticu]] e s'[[Edade de su Brunzu]], intre sos bator mìgia e sos duamìgia annos in antis de Cristu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.fastionline.org/excavation/micro_view.php?fst_cd=AIAC_2247&curcol=sea_cd-AIAC_4058|tìtulu=FASTI - Record View Page: AIAC_2247|atzessu=2017-10-23|dataarchìviu=2017-10-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20171023183302/http://www.fastionline.org/excavation/micro_view.php?fst_cd=AIAC_2247&curcol=sea_cd-AIAC_4058|urlmortu=eja}}</ref> * Cumplessu archeològicu de Taccu 'e Ticci * Bidditzolu Nuràgicu "Taccu 'e Ticci" * [[Nuraghe Taccu 'e Ticci]] * Nuraghe "Su nuraxeddu" * Nuraghe "Su nuraxi","Pauli" o "Nuraxi Mannu" * Grutas "Domus 'e Janas" * "Sa Ruta ‘e sos Bitulleris" * Bidditzolu pastorale === Logos de interessu naturalìsticu === * Monumentu naturale "Su stampu 'e su de turrunu" * Cascada "Sa Stiddiosa" (a làcana cun su comunu de [[Gadoni]]) * Piscina 'e licona * Grutas "Domus 'e Janas" == Sotziedade == === Evolutzione demogràfica === <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) id:barra2 value:rgb(0.6,0.8,0.7) ImageSize = width:488 height:373 PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:2000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1861 text:1861 bar:1871 text:1871 bar:1881 text:1881 bar:1901 text:1901 bar:1911 text:1911 bar:1921 text:1921 bar:1931 text:1931 bar:1936 text:1936 bar:1951 text:1951 bar:1961 text:1961 bar:1971 text:1971 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1861 from:0 till: 714 bar:1871 from:0 till: 761 bar:1881 from:0 till: 818 bar:1901 from:0 till: 1073 bar:1911 from:0 till: 1260 bar:1921 from:0 till: 1356 bar:1931 from:0 till: 1411 bar:1936 from:0 till: 1533 bar:1951 from:0 till: 1715 bar:1961 from:0 till: 1772 bar:1971 from:0 till: 1530 bar:1981 from:0 till: 1397 bar:1991 from:0 till: 1076 bar:2001 from:0 till: 1023 bar:2011 from:0 till: 897 PlotData= bar:1861 at: 714 fontsize:S text: 714 shift:(-10,5) bar:1871 at: 761 fontsize:S text: 761 shift:(-10,5) bar:1881 at: 818 fontsize:S text: 818 shift:(-10,5) bar:1901 at: 1073 fontsize:S text: 1 073 shift:(-10,5) bar:1911 at: 1260 fontsize:S text: 1 260 shift:(-10,5) bar:1921 at: 1356 fontsize:S text: 1 356 shift:(-10,5) bar:1931 at: 1411 fontsize:S text: 1 411 shift:(-10,5) bar:1936 at: 1533 fontsize:S text: 1 533 shift:(-10,5) bar:1951 at: 1715 fontsize:S text: 1 715 shift:(-10,5) bar:1961 at: 1772 fontsize:S text: 1 772 shift:(-10,5) bar:1971 at: 1530 fontsize:S text: 1 530 shift:(-10,5) bar:1981 at: 1397 fontsize:S text: 1 397 shift:(-10,5) bar:1991 at: 1076 fontsize:S text: 1 076 shift:(-10,5) bar:2001 at: 1023 fontsize:S text: 1 023 shift:(-10,5) bar:2011 at: 897 fontsize:S text: 897 shift:(-10,5) </timeline> [[File:Sa_stiddiosa.jpg|thumb| Sa Stiddiosa ]] ==== Zona biaita de sa longevidade ==== Seulu resurtat in sa [[Blue Zone|zona biaita]], un'àrea demogràfica e/o geogràfica de su mundu in ue sas persones bivent prus a longu de sa mèdia, in ue s'Osservatòriu de sa Longevidade at insertadu su comunu in manera ufitziale partende dae su martzu de su 2016. Dae su 1996 a su 2016 at registradu in binti annos ateretantos tzentenàrios resurtende una de sas biddas cun sa longevidade prus manna in proportzione a sa populatzione.<ref name="cagliaripad">{{Tzita noas|autore=Mauro Loddo|url=http://www.cagliaripad.it/news.php?page_id=27964|tìtulu=Longevità, è record in Sardegna: a Seulo 20 centenari|publicatzione=Cagliaripad.it|data=11 aprile 2016|atzessu=27 novembre 2016|dataarchìviu=2016-10-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20161020040605/http://www.cagliaripad.it/news.php?page_id=27964|urlmortu=eja}}</ref><ref name="cagliaripad" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.unionesarda.it/news/seulo-il-paese-piu-longevo-del-mondosoprannomi-e-segreti-del-paese-dei-record-s3w90ecz|tìtulu=Seulo, il paese più longevo del mondoSoprannomi e segreti del paese dei record|data=2016-04-03|atzessu=2021-05-04}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.focusardegna.com/index.php/attualita/cultura/1503-alla-riscoperta-del-segreto-della-longevita-sarda-lo-studio-di-michel-poulain-il-maggior-esperto-al-mondo|tìtulu=Alla riscoperta del segreto della longevità sarda: lo studio di Michel Poulain, il maggior esperto al mondo|autore=Tatiana Picciau|atzessu=27 novembre 2016|dataarchìviu=2016-11-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20161127215631/http://www.focusardegna.com/index.php/attualita/cultura/1503-alla-riscoperta-del-segreto-della-longevita-sarda-lo-studio-di-michel-poulain-il-maggior-esperto-al-mondo|urlmortu=eja}}</ref> == Cultura == [[File:Photo_Donkey_1962_-_Touring_Club_Italiano_1.3693.jpg|thumb|Àinu cun atretzadura pro su trasportu, fotografadu a Seulu in su 1962]] === Museos === In Seulu est nàschidu su primu Ecomuseu de sa Sardigna, aviende un'arresonu de rete cun totu sas comunidades locales lacanàrgias. Faghet parte de sa Comunidade montana Sarcidanu - Barbàgia de Seulu e de su Cunsòrtziu de sos Lagos. * Ecomuseu de su Flumendosa Artu === Coghina === Che a in totu sos tzentros de sa Sardigna tzentrale, sa coghina si basat mescamente subra de retzetas antigas tramandadas dae generatziones, chi ammentant a sa faina pastorale e a una coghina pòvera. Una coghina, sa de custas zonas, chi atirat s'interessu de medas istudiosos in chirca de su segretu de sa longevidade. Seulu, paris a su clàssicu ''porceddu'', porcheddu de late coghinadu arrostu, e a totu sos suta-produtos de su porcu, si diferèntziat pro unas cantas peculiaridades che a sos clàssicos durches tìpicos, sos "pirichitus" o sos "pistocus de nuxi", o sos casos cun sos produtos de primore de "su callu 'e crabitu" e "su casu in filixi". Sa produtzione de su binu, chi in antis rapresentaiat una fonte de importu de s'economia locale, como si lìmitat a tretos minores de coltivos de bide, mescamente Cannonau, Monica e Niedda Carta. === Eventos === Su de 13 austu de cada annu bi si tenet sa manifestatzione de Àndalas, e sa manifestatzione de "S'Orrosa de Padenti" in abrile. In trìulas si faghet sa sagra de "su de casu in filixi", unu particulare casu cragadu subra de unu pìgiu de fìlighe. Àteros eventos de importu sunt sas festas populares de "Santu Giuanni" in s'agabbu de làmpadas e "Santu Cosumu" in s'agabbu de cabudanni. == Isport == === Fùbalu === S'iscuadra de fùbalu locale si narat "''Polisportiva Seulu 2010''" e militat in su girone B sardu de sa Prima categoria. == Riferimentos == <references /> == Bibliografia == * {{Tzita libru|||curadore=[[Manlio Brigaglia]] e Salvatore Tola|Dizionario storico-geografico dei Comuni della Sardegna|url=http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=626&s=17&v=9&c=4463&id=589103|2006|[[Carlo Delfino editore]]|Tàtari|ISBN=88-7138-430-X}} * {{Tzita libru|curadore=Francesco Floris|tìtulu=Grande Enciclopedia della Sardegna|url=http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10|annu=2007|editore=Newton&ComptonEditori|tzitade=Tàtari|atzessu=2023-11-26|dataarchìviu=2012-06-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120611055129/http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10|urlmortu=eja}} == Àteros progetos == {{Commons|Category:Seulo}} == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|http://www.comunas.it/seulo/|S'ischeda de su comune in su portale ''Comunas'' de sa Regione Sardigna}} {{Controllu de autoridade}}{{Tzitade metropolitana de Casteddu}} [[Categoria:Comunes de sa tzitade metropolitana de Casteddu]] [[Categoria:Barbàgia de Seulu]] 5h38n7fggafgni65x5cj423mytvcsmy 0 11334 190650 178219 2026-08-26T02:57:46Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190650 wikitext text/x-wiki '''Nouvelle vague literària sarda''' est unu nòmini donau medas bortas a sa literadura de sa Sardigna de is ùrtimus tempus. == Storia == ''Nouvelle vague'' literària sarda<ref>[[Goffredo Fofi]], ''Sardegna, che Nouvelle vague!'', Panorama, novembre 2003 [http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001021715] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130112060214/http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001021715 |date=2013-01-12 }}</ref> est unu modu de narri po is òperas literàrias de is medas autoris sardus de hoi, cumentzendi de is annus Otanta de su Noixentus. Movimentu o atòbiu de autoris de romanzus e artrus testus (e medas bortas puru de cinema<ref>Po esempru, is registas [[Salvatore Mereu]], [[Gianfranco Cabiddu]], [[Enrico Pau]] e artrus</ref>, teatru e artras produtzionis artisticas<ref>Po esempru, [[Maria Lai]] e [[Pinuccio Sciola]], su musicista [[Paolo Fresu]] e artrus</ref>) chi medas bortas tenint impari temas, génerus e stilis, e inprus sa Sardigna comenti a logu de su chi scriint.<ref>S. Paulis, ''La costruzione dell'identità. Per un'analisi antropologica della narrativa in Sardegna fra '800 e '900'', Sassari, EdeS, 2006</ref> <ref>George Steiner, ''One thousand years of solitude: on Salvatore Satta'', in G. Steiner, ''At the New Yorker'', New York, New Directions, 2009</ref> Custa literadura sarda noa est cunsiderada de medas una de is mellus literaduras regionalis de hoi in italianu,<ref>Carlo Dionisotti, ''Geografia e storia della letteratura italiana'', Torino, Einaudi, 1999</ref> ma no pagu bortas est iscrita puru in artras linguas de Sardigna, in sardu, in corsu-gadduresu-sassaresu, in catalanu-algheresu, in genovesu-carlofortinu-tabarchinu).<ref>F. Toso, ''La Sardegna che non parla sardo'', Cagliari, CUEC, University Press, 2012</ref><ref>S. Tola, ''La letteratura in lingua sarda. Testi, autori, vicende'', Cagliari, CUEC, 2006).</ref><ref>Francesco Bruni, ''L'Italiano nelle regioni'', Torino, UTET, 1997</ref> Sa denominatzioni de 'beranu'<ref>{{Tzita web |url=http://hugvis.hi.is/new_perspectives_italian_language_and_culture |tìtulu={{!}}title=New perspectives on Italian Language and Culture {{!}} Hugvísindastofnun {{!}}publisher=Hugvis.hi.is |atzessu=2013-09-01 |dataarchìviu=2013-09-21 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20130921054237/http://hugvis.hi.is/new_perspectives_italian_language_and_culture |urlmortu=eja }}</ref> opuru de 'nouvelle vague'<ref>''Nouvelle vague (letteraria) sarda'' est su modu de narri prus comunu in Italia: [https://www.google.it/#q=nouvelle+vague+letteraria+sarda]</ref> est pruschetotu unu parri bonu (ma no sempri<ref>[http://gianfrancopintore.blogspot.dk/2009_02_01_archive.html]</ref>) de sa calidadi, cantidadi e fama internatzionali de no pagu dei custas òperas,<ref>Intrevista a Marcello Fois (de Stefano Palombari)[http://italie.italieaparis.net/articles/157-marcello-fois L'Italie à Paris, 24 Octobre 2008].</ref><ref>[http://www.tesionline.it/consult/preview.jsp?pag=10&idt=44641]</ref> tradùsias in medas linguas de su mundu.<ref>Tanti po narri, su romanzu de [[Michela Murgia]], ''Accabadora'' (Einaudi 2010, [[Premio Campiello]] 2010) est istétiu giai tradùsiu ind una trintina de linguas: [http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/accabadora-by-michela-murgia-trans-silvester-mazzarella-6270413.html]</ref> Sa 'nouvelle vague' literària sarda est istétia cumentzada, segundu unu parri repìtiu,<ref>Giulio Angioni,''Cartas de logu: scrittori sardi allo specchio'', Cagliari, CUEC 2007</ref><ref>[http://www.criticaletteraria.org/2013/05/scrittori-in-ascolto-presentazione-di.html]</ref><ref>[http://www.ilgiornale.it/news/e-sardegna-difende-propria-nouvelle-vague.html]</ref> de una trìadi formada de [[Giuliu Angioni]], [[Sergio Atzeni]] e [[Salvatore Mannuzzu]], e pois sighida de autoris prus giòvunus: [[Salvatore Niffoi]], [[Alberto Capitta]], [[Giorgio Todde]], [[Michela Murgia]], [[Flavio Soriga]], [[Milena Agus]], [[Francesco Abate]] e medas artrus, intra is calis is iscritoris sardus po pipìus [[Bianca Pitzorno]], [[Bruno Tognolini]] e [[Alberto Melis]]. Custa literadura sarda noa est puru cunsiderada unu resultadu, in Europa,<ref>Birgit Wagner, ''Sardinien, Insel im Dialog. Texte, Diskurse, Filme'', Tübingen, Francke Verlag, 2008</ref> de sa literadura de personalidadis mannas che [[Grazia Deledda]], Nobel po sa literadura in su [[1926]], [[Emilio Lussu]], [[Giuseppe Dessì]], [[Gavino Ledda]], [[Salvatore Satta]] e artrus.<ref>Giulio Ferroni, ''Storia della letteratura italiana'', Milano, Mondadori, 2006</ref> == Notas == <references/> == Bibliografia == *A. M. Amendola, ''L'isola che sorprende. La narrativa sarda in italiano (1974-2006)'', Cagliari, [[CUEC]] 2000. *[[Giulio Angioni]], ''Cartas de logu: scrittori sardi allo specchio'', Cagliari, CUEC, 2007. *[[Carlo Dionisotti]], ''Geografia e storia della letteratura italiana'', Torino, Einaudi, 1999. *E. Hall, ''Greek tragedy and the politics of subjectivity in recent fiction'', "Classical Receptions Journal", 1 (1), 23-42, [[Oxford University Press]], 2009. *C. Lavinio, ''Narrare un'isola. Lingua e stile di scrittori sardi'', Roma, [[Bulzoni]], 1991. *F. Manai, ''Cosa succede a Fraus? Sardegna e mondo nel racconto di Giulio Angioni'', Cagliari, [[CUEC]], 2006. *M. Marras, ''Ecrivains insulaires et auto-représentation'', "Europaea", VI, 1-2 (2000), 17-77. *A. Ottavi, ''Les romanciers italiens contemporains'', Parigi, [[Hachette (publisher)|Hachette]], 1992, 142-145. *S. Paulis, ''La costruzione dell'identità. Per un'analisi antropologica della narrativa in Sardegna fra '800 e '900'', Sassari, EdeS, 2006. *L. Schröder, ''Sardinienbilder. Kontinuitäten und Innovationen in der sardischen Literatur und Publizistik der Nachkriegszeit'', Berna, [[Peter Lang (publishing company)|Peter Lang]], 2000. *[[George Steiner]], ''One thousand years of solitude: on Salvatore Satta'', in George Steiner, ''At the New Yorker'', New York, New Directions, 2009, ISBN 9780811217040 *F. Toso, ''La Sardegna che non parla sardo'', Cagliari, CUEC, University Press, 2012. *S. Tola, ''La letteratura in lingua sarda. Testi, autori, vicende'', Cagliari, CUEC, 2006. *B. Wagner, ''Sardinien, Insel im Dialog. Texte, Diskurse, Filme'', Tübingen, [[Francke Verlag]] 2008. == Artìculus parentis == *[[Literadura sarda]] *[[Limba sarda]] *[[Giuliu Angioni]] *[[Sergio Atzeni]] *[[Salvatore Niffoi]] *[[Michela Murgia]] == Ligaduras de aforas == *Intrebista a il Maestrale:[http://www.treccanilab.com/ilmaestrale.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223092618/http://www.treccanilab.com/ilmaestrale.htm |date=2014-02-23 }} *[http://www.italicapress.com/index088.html Italica Press: Atzeni's Biography] *[http://www.italicapress.com/index087.html Italica Press: Bakunin's Son summary] *[http://www.sergioatzeni.com/ Situ ufficiali de Sergio Atzeni] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131003235319/http://www.sergioatzeni.com/ |date=2013-10-03 }} *[http://www.regione.sardegna.it/j/v/491?s=56155&v=2&c=27&t=1 ''Nouvelle vague'' sarda] *[http://www.sardegnadigitallibrary.it/index.php?xsl=602&s=17&v=9&c=4459&n=24&c1= Sardegna Digital Library] *[http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/accabadora-by-michela-murgia-trans-silvester-mazzarella-6270413.html ''Accabadora'' in traduzioni inglesa] *[[Categoria:Literadura sarda]] 5utgj9hkadyjckvmaokmf5k0wv3tj0k 0 11722 190660 183891 2026-08-26T10:02:27Z Cicihwahyuni6 23477 190660 wikitext text/x-wiki {{Variant|NUG}} [[File:Nintendo.svg|150px|thumbnail|left|Su simbulu.]] Sa '''Nintendo Company Ltd.''' (''任天堂株式会社 Nintendō Kabushiki gaisha?'', Nintendō sotziedade pro atziones) est una populare siènda [[Giappone|giapponesa]] (una de sas prus mannas in intro de su [[Giappone]]) chi prodùit videojòcos e console e [[Beastars]]. Tenet un'istòria longa: l'at fundada in su 23 de Capidànne de su 1889 Fusajiro Yamauchi; a s'incomìntzu de sos annos 80 sa Nintendo est colada a jocos elettronicos dae cussos de cartas e meccanicos chi bi fit ispetzialitzàda prima. Mancari chi siat intrada in su mundu de sos videojocos in su 1975 sende sa cumpartidòra de sa console Magnavox Odyssey, in su 1977 at cumintzau a nde facher issa etottu de suas. Pro mòre de s'enorme sutzessu chi at tentu in patria, in su 1985 Nintendo fit cròmpia in su mercau de s'America de su Nord e s'annu ch'intrabat a pùstis fit arribada in Europa puru. Pèri tottu s'istoria sua sa Nintendo at fattu ses console: su Famicom/NES, su Super Famicom/SNES, su Nintendo 64, su Nintendo GameCube, su Wii e su Wii U. In prus nd'at fattu fìntzas de butzàca, comente sete variedades de Game Boy, bàttoro de Nintendo DS, tres de Nintendo 3DS (3DS, 3DS XL e 2DS), su Virtual Boy, sos Game & Watch, sos Pokémon mini e sos Nintendo Mini Classics. Nintendo at prubicàu prus de 500 jocos, a s'ispissu traballande chin atteras sièndas pro su chi pertòcat s'isvilùpu. In trint'annos sa Nintendo at bèndiu prus de 577 miliones de console e unos 3,5 miliardos de copias de videojocos chi issa aìat isvilupau. In su 23 de Capidanne de su 2009, Nintendo at festàu su chentubintèsimu annu de vida sua. Sa mascotte de sa Nintendo est [[Mario (personàgiu)|Mario]], unu pessonàzu chi at imbentau in su 1981 Shigeru Miyamoto pro su videojocu arcade Donkey Kong. == Ligàmenes esternos == {{Tzita web|url=https://www.nintendo.com/|tìtulu=Situ ufitziale|limba=en}} {{Controllu de autoridade}} [[Categoria:Videogiogos]] f5cs7381ebwwtx1mknjppg05928fyrf 0 20657 190648 177822 2026-08-26T01:04:37Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190648 wikitext text/x-wiki {{CAM}} [[File:International Peace Bureau World Congress Berlin 2016.jpg|thumb|Congressu de s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi, [[Berlinu]], [[2016]]]] Su 12 de [[Abrile|abrili]] est sa '''Dii mundiali de mèngua de su gastu militari'''. Sa dii dd'at proposta s'[[Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi]] cun sa punna de promovi sa connoscèntzia de is problemas causaus de is gastus militaris e cunsillendi de impreai custu dinai po su svilupu umanu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ipb.org/global-campaign-on-military-spending/|tìtulu=Global Campaign on Military Spending {{!}} IPB - International Peace Bureau|limba=en|atzessu=2021-04-03}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/|tìtulu=About us -|situ=demilitarize.org|limba=en|atzessu=2021-04-03|dataarchìviu=2020-10-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201017032316/http://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/|urlmortu=eja}}</ref> == Temas == Segundu s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi, est stètiu scritu meda in contu de s'efetu de s'impreu de armas in [[gherra]], ma pagu in contu de su svilupu sostenìbili, chi est de importu mannu po sa seguràntzia de is populatzionis me is annus benidoris. S'OIP cunfrontat, po esempru, su livellu de is preventivus militaris, carculaus segundu s'Istitutu Internatzionali de Stùdius po sa Paxi de Stocolma in $1 339 000 000 000 de dòllarus in su mundu in su 2007, cun su su cumprimentu falliu de is Obietivus de Svilupu de su Millènniu<ref>{{Tzita web|url=http://www.theguardian.com/global-development/2011/apr/06/g8-fails-to-meet-gleneagles-aid-pledges|tìtulu=Western countries fail to meet Gleneagles aid pledges|situ=the Guardian|data=2011-04-06|limba=en|atzessu=2021-04-12}}</ref>, inditendi chi, in generali, "Stùdius apitzus de s'origini de is cunflitus agatant fatoris medas, perou no narant chi esèrcitus prus mannus siant sa crai po apoderai unu paisu lìberu de sa gherra. Defatu, su dinai spèndiu po armas liant incapas fundus po su svilupu sociali, polìticu e econòmicu chi iant a podi arresolvi s'arrexina de is conflitus"<ref>{{Tzita web|url=http://ipb.org/i/pdf-files/World_Council_of_Churches-World_Military_Expenditures_Education_and_Health.pdf|tìtulu=World Military Expenditures - World Military Expendituresa compilation of data and facts related to military spending, education and health|autore=Coordination Office for the Decade to Overcome Violence|data=2011-07-26|limba=en|atzessu=2021-04-12|dataarchìviu=2011-07-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110726103657/http://ipb.org/i/pdf-files/World_Council_of_Churches-World_Military_Expenditures_Education_and_Health.pdf|urlmortu=eja}}</ref>. Custus efetus negativus incluint is efetus diretus de su dinai e resursas impreadas in sistemas armaus intamis de ddus impreai po su svilupu umanu, e puru is indiretus in sa saludi de is personis chi benint de sa circa, creatzioni, impreu e sciusciada de custus sistemas, prus che totu is biològicus, chìmicus e nuclearis<ref>{{Tzita web|url=http://ipb.org/i/pdf-files/Warfare_or_Welfare_Ch_4_Impact_of_Weapons_on_Development.pdf|tìtulu=MILITARY TOOLS - THE IMPACT OF WEAPONS ON DEVELOPMENT|autore=IPB|data=2011-07-26|limba=en|atzessu=2021-04-12|dataarchìviu=2011-07-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110726103705/http://ipb.org/i/pdf-files/Warfare_or_Welfare_Ch_4_Impact_of_Weapons_on_Development.pdf|urlmortu=eja}}</ref>. Comenti est craru, s'aumentu de gastus militaris at a minimai s'imbestimentu in àterus aspetus comenti infrastruturas, scola e saludi. Cun is fueddus de [[Dwight Eisenhower|Dwight D. Eisenhower]]: "Dònnia arma chi si fràigat, dònnia barca de gherra comissionada, dònnia coetu chi si sparat bolit nai, a s'acabu, furai a is chi tenint fàmini e no tenint nudda de papai"<ref>{{Tzita publicatzione|autore=Paul Samuelson|annu=1980|tìtulu=Economics|editore=Tata McGraw-Hill Education|p=12|limba=en|url=https://books.google.com/books?id=gzqXdHXxxeAC&dq=Samuelson+%2B+%22Every+gun..%22&source=gbs_navlinks_s}}</ref>. == Riferimentus == <references/> [[Categoria:Polìtica]] iutz05b9ps49trhwzvlgqyj04pgdt37 0 20658 190652 189896 2026-08-26T03:04:30Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 4 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190652 wikitext text/x-wiki {{CAM}}[[File:IPB_logo.svg|thumb|Logo de s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi]] S''''Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi''' (connotu comenti '''IPB''', de s'[[Limba inglesa|inglesu]] ''International Peace Bureau'' o cun su nòmini [[Limba frantzesa|francesu]] ''Bureau International Permanent de la Paix'') est sa prus organizatzioni internatzionali antiga dedicada a sa circa de una solutzioni a is cunflitus po mèdiu de sa paxi. In su [[1910]] est stètia premiada cun su [[Prèmiu Nobel|Nobel]] po sa Paxi. Is membrus suus funt 300 organizatzionis in 70 paisus.<ref name=":1">{{Tzita web|url=http://www.ipb.org/who-we-are/|tìtulu=IPB - Who we are {{!}} IPB - International Peace Bureau|limba=en|atzessu=22 de julio de 2020|dataarchìviu=2020-08-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200804204536/http://www.ipb.org/who-we-are/|urlmortu=eja}}</ref> Sa sea centrali est in [[Berlinu]], [[Germània]], cun ofìtzius in [[Barcellona]], [[Ispagna|Spànnia]], e [[Ginevra]], [[Isvìtzera|Svìtzera]]. Is prus campànnias de importu suas funt sa ''Campànnia Mundiali asuba de is Gastus Militaris'' e su ''Disarmu po su Svilupu Sostenìbili,'' ponendi s'atentzioni siat asuba de is armas nuclearis, siat asuba de is armas cunventzionalis, biològicas, minas de terra e armas piticas.<ref name=":1" /><ref>{{Tzita web|url=https://demilitarize.org/|tìtulu=Homepage -|situ=demilitarize.org|limba=en|atzessu=22 de julio de 2020|dataarchìviu=2021-04-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210414064052/https://demilitarize.org/|urlmortu=eja}}</ref> S'OIP tenit stadu consultivu in su Cunsillu Econòmicu e Sotziali de is [[ONU|Natzionis Aunidas]] e est assotziau cun su Dipartimentu de Comunicatzioni Mundiali'''.'''<ref name=":1" /> == Is primus annus == S'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi est stètiu fundau in su [[1891]], comenti decìdiu me in su de tres Cungressus Universalis po sa Paxi, celebrau cussu annu me in [[Roma]]. [[Fredrik Bajer]], bincidori de su prèmiu Nobel po sa Paxi in su 1908, fiat unu de is prus fundadoris de importu e presidenti onoràriu. S'ofìtziu s'est stabilèssiu me in [[Berna]] ([[Isvìtzera|Svìtzera]]) comenti òrganu centrali e esecutivu de s'Unioni Internatzionali de is Sotziedadis po sa Paxi, po ''coordinai is fainas de is sotziedadis diferentis po sa paxi e promovi su cuncetu de circa de solutzionis pacìficas de is conflitus internatzionalis''. Me is primus annus suus de vida, fiat formada de organizatzionis cun sa pròpiu ideologia e pròpiu programa<ref>{{Tzita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1908/bajer/facts/|tìtulu=Fredrik Bajer Facts|situ=NobelPrize.org|limba=en-US|atzessu=2021-04-12}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.ipb.org/topics/history/|tìtulu=History|situ=IPB - International Peace Bureau|limba=en-US|atzessu=2021-04-12|dataarchìviu=2021-04-13|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210413193649/http://www.ipb.org/topics/history/|urlmortu=eja}}</ref><ref name=":0">{{Tzita publicatzione|tìtulu=The international peace movement 1815-1914: an outline|limba=en|url=http://www.ipb.org/wp-content/uploads/2020/07/Outline-of-1815-1914-peace-movement-with-attachements-1.pdf|atzessu=2021-04-12|dataarchìviu=2021-01-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210121204238/https://www.ipb.org/wp-content/uploads/2020/07/Outline-of-1815-1914-peace-movement-with-attachements-1.pdf|urlmortu=eja}}</ref><ref name=":3">{{Tzita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1910/peace-bureau/history/|tìtulu=Permanent International Peace Bureau - History|situ=NobelPrize.org|limba=en-US|atzessu=2021-04-12}}</ref>. Is punnas suas fiant s'incomentzu de arbìtrius internatzionali, taballus bilateralis po sa paxi, sa creatzioni de una corti internatzionali de giustìtzia e de unu corpus inter-guvernu o supernatzionali po sa cooperatzioni e su negòtziu intra natzionis. Po promovi custas ideas, s'Ofìtziu at realizau cungressus annualis po sa paxi<ref name=":0" />. At fruniu unu mèdiu de comunicatzioni intra is chi traballànt po sa paxi, editenti is publicatzionis ''Correspondance bimensuelle'' e ''Annuaire du mouvement pacifiste''<ref name=":3" />. In su [[1910]] at bìncidu su [[Prèmiu Nobel]] po sa Paxi, ''po sa promovidura sua de sa paxi internatzionali'' e gràtzias a su dinai arriciu at amanniau su traballu chi fintzas a cussu momentu fiat dèbili e limitau a is donatzionis de is voluntàrius<ref>{{Tzita web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1910/peace-bureau/facts/|tìtulu=The Nobel Peace Prize 1910|situ=NobelPrize.org|limba=en-US|atzessu=2021-04-12}}</ref>. Impari cun s'Unioni Interparlamentària, chi teniat raportus de amistadi cun issa, s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi tenitat un'influèntzia manna in acostai s'opinioni pùblica e is polìticus cun su pensamentu po sa Paxi, promovendi giai de s'incomentzu una [[Sotziedade de Natziones|Sotziedadi de Natzionis]]<ref name=":0" />. == Prima Gherra Mundiali == Sa [[Prima gherra mundiale|Prima Gherra Mundiali]] at firmau su traballu de s'Ofìtziu, lassendi morri puru s'Unioni Internatzionali de is Sotziedadis po sa Paxi. A s'acabu de sa gherra, s'OIP no teniat prus sa pròpiu fortza in mesu de is organizatzionis e istitutzionis internatzionalis<ref name=":3" />. == Segunda Gherra Mundiali == In s'interis de sa [[Segunda gherra mundiale|Segunda Gherra Mundiali]], po arrexonis tènnicas e ideològicas, su traballu de IPB s'est firmau ponendi su patrimòniu suu asuta de sa supervisioni de is autoridadis svìtzeras. In su [[1946]], acabada sa gherra, unas cantu organizatzionis chi dda formànt ant torrau a traballai. S'arresurtau est stètia sa creatzioni de un'organizatzioni noa, sa ''International Liaison Committee of Organizations for Peace (ILCOP)'', chi apustis de annus de negòtziu est stètia connota su 20 de gennaxu [[1961]] de su Cunsillu Federali de Svìtzera comenti benidora de sa bècia ''Unioni Internatzionali de is Sotziedadis po sa Paxi''. Su patrimòniu de custu ofìtziu funt stètius integraus in sa ILCOP, amparada aìnturu de s'[[ONU|Organizatzionis de is Natzionis Aunidas]] me in [[Ginevra]]<ref name=":3" />. == Sa Campànnia Mundiali asuba de is Gastus Militaris == Sa ''Campànnia Mundiali asuba de is Gastus Militaris'' est una campànnia permanenti e globali chi durat totu s'annu. Est stètia creada in su mesi de [[Nadale|idas]] de su [[2014]] po traballai a su problema mundiali de is gastus militaris tropu mannus.<ref name=":2">{{Tzita web|url=https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/who-we-are/|tìtulu=Who we are -|situ=demilitarize.org|limba=en|atzessu=22 de julio de 2020|dataarchìviu=2021-04-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210425191600/https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/who-we-are/|urlmortu=eja}}</ref> Sa punna de sa campànnia est a fai pressioni a is guvernus de su mundu po spendi su dinai me is setoris de saludi, scola, traballu e càmbiu climàticu intamis de su militari. In prus pedit de torrai a assinniai unu mìnimu de su 10% de is preventivus annualis de totu is stadus. A ùrtimu, pedit de smenguai sa produtzioni e cumèrtziu internatzionali de armas.<ref>{{Tzita web|url=https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/what-we-do/|tìtulu=What we do -|situ=demilitarize.org|limba=en|atzessu=22 de julio de 2020|dataarchìviu=2021-04-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210425221602/https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/what-we-do/|urlmortu=eja}}</ref> Sa campànnia organizat sa [[Dii mundiali de mèngua de su gastu militari]] po pediri s'atentzioni de su pùblicu, de is mèdius de comunicatzioni e de is polìticus a is gastus militaris e sa necessidadi de cambiai is prioridadis.<ref>{{Tzita web|url=http://centredelas.org/actualitat/arrenquen-els-dies-daccio-global-per-a-la-reduccio-despesa-militar-amb-una-crida-internacional-reduim-la-despesa-militar-defensem-a-la-gent-i-al-planeta/|tìtulu=Arrenquen els Dies d'Acció Global per a la Reducció de la Despesa Militar amb una crida internacional|situ=Delas|limba=ca|atzessu=2021-04-12|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://demilitarize.org/media_news/gdams-appeal-reduce-military-spending-defend-people-and-the-planet/|tìtulu=GDAMS Appeal: Reduce Military Spending, Defend People and the Planet|situ=demilitarize.org|limba=en-US|atzessu=2021-04-12|dataarchìviu=2021-04-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210412195021/https://demilitarize.org/media_news/gdams-appeal-reduce-military-spending-defend-people-and-the-planet/|urlmortu=eja}}</ref> Sa campànnia est manigiada de s'ofìtziu de s'OIP de Barcellona, Spànnia, in coordinamentu cun su ''Centre Delàs d'Estudis de la Pau''. Prus de 100 organizatzionis in 35 paisus si funt aunius a sa campànnia.<ref name=":2"/> == Ativismu po su disarmamentu nucleari == S'OIP est stètia puntera me is fainas de disarmamentu nucleari giai de su 1945, inclùdius: * Tratau contras a su crescimentu nucleari (TNP) * Tratau de proibidura totali de is sperimentus nuclearis (TPCEN) * World Court Project * Tratau asuba de sa proibidura de is armas nuclearis (TPNW) Oindii, OIP fait una campànnia po intzulli sa firma e ratificatzioni de su TPNW.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ipb.org/nuclear-weapons/|tìtulu=Nuclear Weapons {{!}} IPB - International Peace Bureau|limba=en|atzessu=23 de julio de 2020|dataarchìviu=2020-05-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20200508124743/http://www.ipb.org/nuclear-weapons/|urlmortu=eja}}</ref> == Prèmiu po sa paxi Seán MacBride == Stabilèssiu in su 1992, su Prèmiu po sa paxi Seán MacBride est donau de s'Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi a una personi o organizatzioni chi "apat realizau unu traballu primorosu po sa paxi, su disarmu e/o is [[Deretos umanos|deretus umanus]]".  Dd'ant postu su nòmini de Seán MacBride, bincidori de su Prèmiu Nobel po sa Paxi chi est stètiu membru de importu de s'OIP de su [[1968]] a su [[1974]] e presidenti de 1974 a su [[1985]]. == Riferimentus == <references /> == Ligàminis esternus == * {{Tzita web|url=http://www.ipb.org/|tìtulu=Giassu ofitziali|atzessu=2021-04-12|dataarchìviu=2020-12-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201211055111/https://www.ipb.org/|urlmortu=eja}} [[Categoria:Premiados cun su Nobel]] [[Categoria:Organizatziones internatzionales]] nvvqm3x1u5sanscj7d2wsk65abqvza6 0 20790 190654 171725 2026-08-26T03:12:55Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 2 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190654 wikitext text/x-wiki {{LSC}} [[File:Firma dei Patti Lateranensi.jpg|thumb|321x321px|Sa firma de sos Acòrdios de Lateranu]] [[File:Allegato I (Patti Lateranensi).jpg|thumb|442x442px|Làcanas de s'Istadu Pontifìtziu trassados durante is Acòrdios]] Is '''Patos de su Lateranu''' sunt istados un'imparis de acòrdios o patos firmados in [[Roma]] su 11 de freàrgiu de su [[1929]]<ref>{{Tzita libru|nùmene=David I.|sambenadu=Kertzer|tìtulu=Prisoner of the Vatican: The Popes' Secret Plot To Capture Rome From The New Italian State|url=http://books.google.cat/books?id=8SESoaxxbJcC&pg=PA292&dq=february+11+1929+vatican&hl=ca&ei=-Im4TfiAE4T1sgbd2enqAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDUQ6AEwAQ#v=onepage&q=february%2011%201929%20vatican&f=false|data=2006|editore=Houghton Mifflin Harcourt|limba=en|pàginas=p.292|isbn=0618619194}}</ref> intre su [[Regnu de Itàlia]] (rapresentadu dae [[Benito Mussolini]]) e sa [[Santa Sede]] (rapresentada dae su cardinale e secretàriu de Istadu [[Pietro Gasparri]]). Si ddi narat gasi sende chi fiant istados firmados in su Palatzu de su Lateranu, antigu palatzu de is pabas. Custa firma aiat serradu su cunflitu polìticu de sa [[Chistione Romana]], cumintzadu in su [[1870]] con la [[Conchista de Roma]], cando su Regnu de Itàlia aiat annessionadu su chi tando abarraiat de s'[[Istadu de sa Crèsia]], boghende·nche su pòdere temporale de is [[Paba|Pabas]]. S'[[unificatzione de Itàlia]], in su [[1870]], aiat cumportadu s'isperdimentu de sos Istados Pontifìtzios, territòrios chi de prus de milli annos fiant suta sa sobèrania de is pabas de Roma. Su paba [[Piu IX]], chi fiat su chi regnaiat in cussu tempus, aiat dennegadu de reconnòschere s'istadu italianu nou, aiat iscomunigadu su re, [[Vittorio Emanuele II]], e aiat bìvidu su restu de sa vida sua in situatzione de isulamentu in is palatzos de su Vaticanu. Durante 50 annos, Itàlia e sa Santa Sede aiant mantentu unu clima de ostilidade pare·pare. Durante su pontificadu de [[Piu XI]] si fiat trincadu custu clima de isulamentu cun s'Itàlia e si fiant firmadas is Patos de su Lateranu, chi fiant intrados in vigore su 7 de làmpadas de su 1929.<ref>{{Tzita libru|nùmene=Gerhard|sambenadu=Robbers|tìtulu=Encyclopedia of World Constitutions|url=http://books.google.cat/books?id=M3A-xgf1yM4C&pg=PA1007&dq=june+7+1929+vatican&hl=ca&ei=eYe4TYC1B8ih8QPjjpVI&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CDgQ6AEwAQ#v=onepage&q=june%207%201929%20vatican&f=false|editore=Infobase Publishing|limba=en|pàginas=p.1007|isbn=0816060789}}</ref> Is patos fiant istados tres: * Unu patu chi reconnoschiat s'indipendèntzia de sa [[Tzitade de su Vaticanu]], chi de custa manera si cunfiguraiat che a Istadu. In cambiapare, sa Santa Sede aiat reconnotu s'[[Itàlia]]. * Unu cuncordadu chi istabiliat is relatziones intre sa Crèsia italiana e s'Istadu italianu. * Unu cumpensu econòmicu pro is pèrdidas chi aiat padèssidu sa Santa Sede in su [[1870]] a cunsighidu de s'unificatzione italiana. S'Itàlia si fiat decrarada cunfessionalmente catòlica e sa Crèsia aiat retzidu una positzione de favore in su campu de s'imparu. Piu XI aiat proibidu a su cleru de pigare parte in sa vida polìtica de su paisu e aiat prescritu chi is pìscamos giurarent fidelidade a su Regnu de Itàlia. Is membros de su cleru fiant istados decrarados esentes a su serbìtziu militare, e is leges de coja e divòrtziu fiant adatadas a is de sa Crèsia catòlica. == Acòrdios de Villa Madama == Su Cuncordadu (ma non su Tratadu) fiat torradu a bìere in su [[1984]] cun sa [[Repùblica Italiana]], a pustis de tratativas longas e dificultosas, in sustàntzia pro nche bogare sa clàusula chi pertocaiat sa [[religione de Istadu]] de sa Crèsia catòlica in Itàlia. Sa revisione chi aiat giutu a su ''[[Acòrdiu de Villa Madama|Cuncordadu nou]]'' fiat firmada in [[Villa Madama]], in [[Roma]], su 18 de freàrgiu dae su tando [[Presidente de su Cussìgiu de is ministros de sa Repùblica Italiana|presidente de su Cussìgiu]] [[Bettino Craxi]], dae s'Istadu italianu, e de su cardinale [[Agostino Casaroli]], Secretàriu de Istadu, in rapresentàntzia de sa Santa Sede. Su Cuncordadu nou aiat istabilidu chi su [[cleru]] catòlicu esseret finantziadu dae una fratzione de sas intradas totales, a traessu de su mecanismu nòdidu che a [[oto pro milli]] e chi sa pro sa nòmina de is pìscamos non esseret prus dimandada s'aprovatzione de su guvernu italianu.<ref name=":2">{{Tzita web|url=http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html|tìtulu=Governo Italiano - Le intese con le confessioni religiose|situ=presidenza.governo.it|limba=it|atzessu=2021-06-26|dataarchìviu=2021-06-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210623082810/http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html|urlmortu=eja}}</ref> Fiat fintzas istabilidu chi in is iscolas faghiat a pedire s'esentzione dae s'ora de religione catòlica, in antis obligatòria, chi nointames fiat abarrada curriculare, fartende s'ocasione de dda fàghere a s'imbesse facultativa isceti pro sos interessados a tale matèria: s'issèberu relativu depet èssere fatu e comunicadu a s'atu de iscritzione in antis de su cumintzu de s'annu iscolàsticu.<ref>{{Tzita web|url=http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html|tìtulu=Servizio per i rapporti con le confessioni religiose e per le relazioni istituzionali - Accordo tra l'Italia e la Santa Sede e le successive intese di attuazione|atzessu=2021-06-26|dataarchìviu=2021-06-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210623082810/http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html|urlmortu=eja}}</ref> == Riferimentos == <references /> [[Categoria:Itàlia]][[Categoria:Istòria]] lgi7am62f1rfgi643wcbkof4jfd6g03 1 21032 190651 178220 2026-08-26T02:57:46Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190651 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmenes esternos in [[Nouvelle vague literaria sarda]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172583 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://archive.is/20130112060214/http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001021715 annantu a http://archivio.panorama.it/home/articolo/idA020001021715 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 23:29, 9 Aus 2021 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Nouvelle vague literaria sarda]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178219 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20130921054237/http://hugvis.hi.is/new_perspectives_italian_language_and_culture annantu a http://hugvis.hi.is/new_perspectives_italian_language_and_culture *Archìviu https://web.archive.org/web/20140223092618/http://www.treccanilab.com/ilmaestrale.htm annantu a http://www.treccanilab.com/ilmaestrale.htm . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 12:48, 3 Cab 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Nouvelle vague literaria sarda]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190650 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20131003235319/http://www.sergioatzeni.com/ annantu a http://www.sergioatzeni.com/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:57, 26 Aus 2026 (CEST) eoxqvftsmvhho9f1xi73ubwcltd82gf 0 22116 190658 178968 2026-08-26T03:55:37Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190658 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{Programma|Didascalia=Screenshot di Stellarium}} '''Stellarium''' est unu planetàriu virtuale realizadu cun unu [[Software|programma]] lìberu sighende sos tèrmines de sa [[Lissèntzia GPL]] e a disponimentu pro [[Linux]], [[Microsoft Windows|Windows]] e [[Mac OS X|macOS]]. Custu programma impreat OpenGL pro frunire una rapresentatzione de su chelu in direta. Cun Stellarium si podent bìdere ogetos a sa portada de telescòpios mannos. Stellarium la't isvilupadu su [[Frantza|frantzesu]] Fabien Chéreau, chi at incaminadu su progetu in s'istiu de su [[2001]]. Intre sos àteros isvilupadores sunt de annotu Robert Spearman, Johannes Gajdosik, Matthew Gates, Nigel Kerr e Johan Meuris. == Caraterìsticas == Stellarium cuntenet un'annantu mannu de caraterìsticas chi lu rendent unu planetàriu apretziadu in s'àmbitu de sa didàtica astronòmica, nointames s'impossibilidade de imprentare cartas tzelestes unida a impretzisiones in su positzionamentu de sos corpos de su sistema solare e sa farta de unu sistema de chirca automàtica de vàrios fenòmenos astronòmicos nd'impedint s'impreu pro punnas de chirca.<ref>Non faghet, pro esempru, a torrare a costrùere sa totalidade de s'eclisse solare de su 15 freàrgiu 1961 pro sas localidades in ue fiat istadu totale, ammustrende a vìdeu, faddende, un'eclisse de casta partziale.</ref> Sa giai mentovada punna didàtica crara at frutadu unu reconnoschimentu ufitziale assignadu in su 2006 a sa versione 0.7.1 de su programma.<ref>[http://tropheesdulibre2006.org/index.php?module=4&action=2&id=7 Les trophées du libre.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228171940/http://tropheesdulibre2006.org/index.php?module=4&action=2&id=7}}</ref> === Caraterìsticas de su chelu === * prus de 600.000 [[Istedda|isteddos]] de su catàlogu Hipparcos e de su catàlogu Tycho-2 * catàlogos suplementares cun prus de 210 milliones de isteddos * asterismos e illustratziones de sas costellatziones * costellatziones de deghe culturas, e intre cussas sa sarda<ref>{{Tzita noas|url=https://www.istorias.it/30/01/2021/5853/sos-isteddos-de-su-connotu-sisula-puru-tenet-unu-tretu-in-chelu/|tìtulu=Sos isteddos de su connotu, s'ìsula puru tenet unu tretu in chelu|autore=Mauro Loddo|publicatzione=Istorias|data=2021-01-30|atzessu=2022-10-27}}</ref> * immàgines de sas nebulosas (Catàlogu de Messier cumpletu) * unu [[Camminu de paza|Caminu de Pàgia]] realìsticu * un'atmosfera realìstica cun arbèschida e intrinada iscantzellàbiles pro ammustrare su chelu chene Sole * [[Praneta|pranetas]] de su [[Sistema solari|sistema solare]] cun sos satèllites majores rispetivos === Interfache === * unu fatore de ismanniada balente * controllu de sa data e de s'ora * interfache a prus limbas * possibilidade de creare scripts personalizados * projetzione de su chelu pro planetàrios * projetzione isfèrica * adatamentu dinàmicu de s'ogru e ponidora in risaltu de sos corpos prus luminosos * simulatzione de incuinamentu luminosu * interfache gràfica e controllu estèndidu dae sa tastiera * controllu de su telescòpiu * estensiones numerosas chi permitint, a esèmpiu, de visualizare una portzione de chelu comente chi siat bida dae un'oculare de unu telescòpiu, o de annànghere asteròides === Visualizatziones === * grìllias ecuatoriales e altazimutales * lugore isteddare * isteddos coudos * simulatziones de eclisse (connoschende·nde sa data chi si podet pigare dae un'àtera fonte) * isfundos chi si podent personalizare * projetzione isfèrica panoràmica === Personalizatzione === * possibilidade de annànghere catàlogos in prus finas a 210 milliones de isteddos. * possibilidade de annànghere sas immàgines pròpias, ogetos de su chelu profundu, panoramas, costellatziones. * sa propiedade de annànghere e simulare scripts, cumandos ùtiles, tando, pro letziones. * a disponimentu in prus de 40 limbas dae sa versione 0.8.0. Intre cussas limbas b'est fintzas su [[Limba sarda|sardu]]<ref>{{Tzita web|url=https://stellarium.org/sc/|tìtulu=Situ ufitziale in sardu|atzessu=2022-10-28}}</ref> * possibilidade de agiùnghere culturas de visualizatzione de su chelu noas. * possibilidade de bìdere su chelu de 36 corpos tzelestes intre pranetas e satèllites majores issoro, asteròides, pranetas nanos e fintzas de su [[Sole]]. == Riferimentos == <references /> == Àteros progetos == {{Commons|Stellarium}} == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|url=https://stellarium.org/sc/|tìtulu=Situ ufitziale in sardu|atzessu=2022-10-28}} * {{Tzita web|url=https://sourceforge.net/projects/stellarium/|tìtulu=Stellarium|situ=SourceForge|limba=en|atzessu=2022-10-27}} * {{Tzita web|url=https://packages.debian.org/stable/stellarium|tìtulu=Stellarium|situ=packages.debian.org|limba=en|atzessu=2022-10-27}} * {{Tzita publicatzione|data=2022-10-27|tìtulu=Stellarium|editore=Stellarium|limba=en|atzessu=2022-10-27|url=https://github.com/Stellarium/stellarium}} * {{Tzita web|url=https://directory.fsf.org/wiki/Stellarium|tìtulu=Stellarium|situ=Free Software Directory|limba=en|atzessu=2022-10-27|dataarchìviu=2022-10-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20221027132731/https://directory.fsf.org/wiki/Stellarium|urlmortu=eja}} * {{Tzita web|url=http://porpoisehead.net/mysw/index.php?pgid=stellarium_user_guide|tìtulu=Guida de utente in inglesu|situ=Software Gubbins by Matthew Gates|data=2008-09-15|limba=en|atzessu=2022-10-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080915050409/http://porpoisehead.net/mysw/index.php?pgid=stellarium_user_guide}} * {{Tzita web|url=http://www.stellarium.org/wiki/index.php/Main_Page|tìtulu=Wiki ufitziale|situ=Stellarium Wiki|data=2011-07-28|limba=en|atzessu=2022-10-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110728043428/http://www.stellarium.org/wiki/index.php/Main_Page}} * {{Tzita web|url=https://sourceforge.net/blog/potm-2006-05/|tìtulu=Project of the Month, May 2006|situ=SourceForge Community Blog|data=2006-05-01|limba=en-US|atzessu=2022-10-27}} [[Categoria:Informàtica]] [[Categoria:Astronomia]] izbzthnan5ozx7v8exi8wf31ofl4ae6 1 22257 190653 180640 2026-08-26T03:04:30Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190653 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmene(s) esternu(os) in [[Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=179998 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20200804204536/http://www.ipb.org/who-we-are/ annantu a http://www.ipb.org/who-we-are/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20210413193649/http://www.ipb.org/topics/history/ annantu a http://www.ipb.org/topics/history/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20210121204238/https://www.ipb.org/wp-content/uploads/2020/07/Outline-of-1815-1914-peace-movement-with-attachements-1.pdf annantu a http://www.ipb.org/wp-content/uploads/2020/07/Outline-of-1815-1914-peace-movement-with-attachements-1.pdf *Archìviu https://web.archive.org/web/20200508124743/http://www.ipb.org/nuclear-weapons/ annantu a http://www.ipb.org/nuclear-weapons/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 12:33, 16 Mar 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180639 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20201211055111/https://www.ipb.org/ annantu a http://www.ipb.org/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:11, 27 Làm 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmene(s) esternu(os) in [[Ofìtziu Internatzionali po sa Paxi]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190652 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210414064052/https://demilitarize.org/ annantu a https://demilitarize.org/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20210425191600/https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/who-we-are/ annantu a https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/who-we-are/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20210425221602/https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/what-we-do/ annantu a https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/what-we-do/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20210412195021/https://demilitarize.org/media_news/gdams-appeal-reduce-military-spending-defend-people-and-the-planet/ annantu a https://demilitarize.org/media_news/gdams-appeal-reduce-military-spending-defend-people-and-the-planet/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:04, 26 Aus 2026 (CEST) ip1j19nd7ty0fiowlmz3kw1k96foi86 1 22559 190657 186291 2026-08-26T03:47:30Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190657 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Santandria 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmene(s) esternu(os) in [[Seulu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182318 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20161020040605/http://www.cagliaripad.it/news.php?page_id=27964 annantu a http://www.cagliaripad.it/news.php?page_id=27964 *Archìviu https://web.archive.org/web/20161127215631/http://www.focusardegna.com/index.php/attualita/cultura/1503-alla-riscoperta-del-segreto-della-longevita-sarda-lo-studio-di-michel-poulain-il-maggior-esperto-al-mondo annantu a http://www.focusardegna.com/index.php/attualita/cultura/1503-alla-riscoperta-del-segreto-della-longevita-sarda-lo-studio-di-michel-poulain-il-maggior-esperto-al-mondo *Archìviu https://web.archive.org/web/20120611055129/http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10 annantu a http://www.sardegnacultura.it/j/v/321?s=7&v=9&c=2475&c1=28430&o=1&na=1&n=10 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:34, 28 Std 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Seulu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186290 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20171023183302/http://www.fastionline.org/excavation/micro_view.php?fst_cd=AIAC_2247&curcol=sea_cd-AIAC_4058 annantu a http://www.fastionline.org/excavation/micro_view.php?fst_cd=AIAC_2247&curcol=sea_cd-AIAC_4058 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:27, 14 Maj 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Seulu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190656 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20230907035342/https://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2010/comuni/Seulo.html annantu a http://presidenza.governo.it/onorificenze_araldica/araldica/emblemi/2010/comuni/Seulo.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:47, 26 Aus 2026 (CEST) 41ljeft9i8x6yxwopalynakeave9tn8 0 22640 190644 190454 2026-08-26T00:09:13Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.5 190644 wikitext text/x-wiki {{Annu|XX sèculu|10=2021|16=2027|15=2026|14=2025|13=2024|12=2023|11=2022|9=2020|XXI sèculu|8=2040|7=2030|6=2020|5=2010|4=2000|XXII sèculu|17=2028}}{{Variant|LSC}} Su '''2024''' (MMXXIV in nùmeros romanos) est un'annu de su de XXI sèculos incumintzadu in sa die de lunis. S'[[ONU]] dd'at decraradu annu de is ''camelidae''<ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.fao.org/camelids-2024/es|tìtulu=Inicio {{!}} Año Internacional de los Camélidos {{!}} Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura|situ=IY-Camelids|limba=es|atzessu=2024-01-01}}</ref>. Sa [[Organizatzione de sas Natziones Unidas pro sa Massaria e su Nudriamentu|FAO]] dd'at decraradu ''annu de atzione antitzipatòria'' in [[Amèrica Tzentrale]]<ref name=":1">{{Tzita web|url=https://www.fao.org/honduras/noticias/detail-events/es/c/1661602/|tìtulu=Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura: Declaran el 2024 como el “año de la acción anticipatoria” en Centroamérica {{!}} FAO en Honduras {{!}} Organización de las Naciones Unidas para la Alimentación y la Agricultura|situ=www.fao.org|limba=es|atzessu=2024-01-01}}</ref>. == Acuntessimentos == === Ghennàrgiu === * 1 ghennàrgiu: ** [[Egitu]], [[Etiòpia]], [[Iran]], [[Aràbia Saudita]] e is [[Emirados Àrabos Unidos]] s'unint a sa BRICS<ref name=":2">{{Tzita web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/africa/brics-2023-summit-new-members-saudi-uae-iran-b2398553.html|tìtulu=Brics countries agree major expansion as six countries invited to join|situ=The Independent|data=2023-08-24|limba=en|atzessu=2024-01-01}}</ref>. ** Sa [[Repùblica de Nagorno-Karabakh|Repùblica d'Artsakh]] est isòrvida in manera ufitziale pro s'èssere unida a s'[[Azerbaigián]]<ref name=":3">{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Francesca|sambenadu=Ebel|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/09/28/nagorno-karabakh-dissolved-azerbaijan-armenia/|tìtulu=For three decades, Nagorno-Karabakh sought statehood. That quest is dead.|publicatzione=Washington Post|data=2023-09-28|atzessu=2024-01-01}}</ref>. ** Incumentzat su turnu de su [[Bèlgiu]] de presidèntzia de s'[[Unione Europea]]<ref name=":4">{{Tzita web|url=https://www.iltirreno.it/ultimora-adnkronos/2024/01/01/news/ue-belgio-assume-la-presidenza-di-turno-sfide-e-obiettivi-1.100448233|tìtulu=Ue, Belgio assume la presidenza di turno: sfide e obiettivi|situ=Il Tirreno|limba=it|atzessu=2024-01-01}}</ref>. *2 ghennàrgiu: eletziones generales me is Ìsulas Marshall. Hilda Heine est eleta a presidente pro sa segunda borta non consecutiva<ref>{{Tzita web|url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/505980/hilda-heine-sworn-in-as-president-of-the-marshall-islands|tìtulu=Hilda Heine sworn in as President of the Marshall Islands|situ=RNZ|data=2024-01-03|limba=en-nz|atzessu=2024-04-05}}</ref>. *3 ghennàrgiu: in sa tzitade de Kemàn, [[Iran]], in s'ìnteri de s'ammentu de s'ochidòrgiu de Qasem Soleimani, un'atentadu [[Terrorismu|terrorista]] islàmicu ochiet a 94 persones<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/iran-bombing-ringleader-tajikistan-4dec3cf4b1479a0222b2853bbb2f72bb|tìtulu=Iran identifies alleged bomb-maker behind last week's IS twin suicide attack that killed dozens|situ=AP News|data=2024-01-11|limba=en|atzessu=2024-04-05}}</ref>. *7 ghennàrgiu: eletziones generales in [[Bangladesh]]. Binchet sa Lega Populare Bengalesa pro sa de cuàturu bortas consecutivas.<ref>{{Tzita web|url=https://bdnews24.com/bangladesh/5ps4txfm44|tìtulu=Bangladesh Election Commission schedules parliamentary polls for Jan 7|autore=Senior Correspondent|situ=bdnews24.com|limba=en|atzessu=2024-04-05}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67889387|tìtulu=Bangladesh election: PM Sheikh Hasina wins fourth term in controversial vote|data=2024-01-07|atzessu=2024-04-05}}</ref> *8 ghennàrgiu: su presidente de [[Ecuadòr|Ecuador]] decrarat s'istadu de emergèntzia a pustis chi José Adolfo Macías Villamar, cabu de unu cartellu de sa droga, fuet de presone<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Alexandra Valencia|url=https://www.reuters.com/world/americas/ecuador-declares-state-emergency-amid-prison-chaos-2024-01-08/|tìtulu=Ecuador declares state of emergency amid prison chaos|publicatzione=Reuters|data=2024-08-01}}</ref>. *10 ghennàrgiu: in [[Pàpua Noa Guinea]], incumentzat unu sumbùgiu, nàschidu dae sa protesta pro sa ridutzione de su salàriu de is guàrdias de seguresa (atribuida a una faddina), chi at a causare 22 mortos e 44 ingortos<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-01-12/png-government-attempts-to-restore-essential-services/103312786|tìtulu=Discovery of six bodies lifts death toll in PNG riots to 22|publicatzione=ABC News|data=2024-01-12|atzessu=2024-04-05}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html|tìtulu='Waves of casualties' : Troops restore order after riots in Papua New Guinea|situ=today.rtl.lu|limba=en|atzessu=2024-04-05|dataarchìviu=2024-01-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240112054158/https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html|urlmortu=eja}}</ref>. *12 ghennàrgiu: ''Operatzione Bardianu de sa Prosperidade'': una coalitzione conduida dae is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] bombardat fortzas Houti in [[Jemen]] comente a risposta a is atacos a is naves in su [[Mare Ruju]] de su mese de ledàmene [[2023]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-US|nùmene=Alex|sambenadu=Horton|nùmene2=Dan|sambenadu2=Lamothe|nùmene3=Missy|sambenadu3=Ryan|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2024/01/11/us-strike-yemen-houthis-red-sea/|tìtulu=U.S.-led coalition strikes Iran-aligned Houthi militants in Yemen|publicatzione=Washington Post|data=2024-01-20|atzessu=2024-04-05}}</ref>. *13 ghennàrgiu: eletziones presidentziales in [[Taiwan]]. Binchet Lai Ching-te (Partidu Progressista Democràticu) cun su 40% de is votos<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Helen|sambenadu=Davidson|nùmene2=Amy|sambenadu2=Hawkins|url=https://www.theguardian.com/world/2024/jan/13/taiwan-ruling-partys-lai-ching-te-wins-presidential-election|tìtulu=Taiwan elects Lai Ching-te, from incumbent pro-sovereignty party, as president|publicatzione=The Observer|data=2024-01-13|atzessu=2024-07-19}}</ref>. *14 ghennàrgiu: **Margarita II de [[Danimarca]] abdicat in su de 52 anniversàrios de rennu, lassende sa càrriga a fìgiu suo, Federicu X<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67854395|tìtulu=Queen Margrethe II: Danish monarch announces abdication live on TV|data=2023-12-31|atzessu=2024-07-19}}</ref>. **Eletziones presidentziales me is [[Comoras]]. Pro more de sa boicotadura de s'opositzione, Azali Assoumani est torradu a elègere cun su 62,9 de is votos, ma cun s'acudida de su 16,3% isceti de is chi teniant deretu de votu<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/afrique/20240117-unrest-grips-comoros-opposition-rejects-president-re-election|tìtulu=Unrest grips Comoros as opposition rejects president's re-election|situ=France 24|data=2024-01-17|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.barrons.com/news/comoros-to-hold-presidential-vote-on-january-14-671cffbe|tìtulu=Comoros To Hold Presidential Vote On January 14|autore=AFP-Agence France Presse|situ=www.barrons.com|limba=en-US|atzessu=2024-07-19}}</ref>. *15 ghennàrgiu: **a pustis de una crisi polìtica curtza a pustis de is eletziones de su 2023, Bernardo Arévalo essit su de 52 presidentes de [[Guatemala]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/guatemala-election-torres-arevalo-d5bffc895c90570aafa77a0b2056a640|tìtulu=Progressive Arévalo is 'virtual winner' of Guatemala election after corruption angered voters|situ=AP News|data=2023-08-20|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/guatemala-arevalo-inauguration-opposition-f968cd763fa6540a784ea9612fc33e38|tìtulu=Bernardo Arévalo sworn in as Guatemala's president despite months of efforts to derail inauguration|situ=AP News|data=2024-01-14|limba=en|atzessu=2024-07-19}}</ref>. **[[Nauru]] bogat su connoschimentu ufitziale a su [[Taiwan]]<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/taiwan-loses-first-ally-post-election-nauru-goes-over-china-2024-01-15/|tìtulu=Taiwan loses ally Nauru, accuses China of post-election ploy|publicatzione=Reuters|data=2024-01-15}}</ref>. **[[Iran]] bombardat "tzentros de ispia anti-Iran" in Erbil ([[Iraq]]), acanta de su consoladu [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensu]], s'arioportu locale e residèntzias tziviles<ref>{{Tzita web|url=https://www.elconfidencial.com/mundo/2024-01-15/iran-bombardea-la-embajada-de-estados-unidos-en-irak_3811793/|tìtulu=Irán bombardea "centros de espionaje antiiraní" en Irak, cerca del consulado de EEUU|autore=Alicia Alamillos;Óscar Hernández|situ=elconfidencial.com|data=2024-01-15|limba=es|atzessu=2024-07-19}}</ref>. **Kim Jong Un, ghia de sa [[Corea de su Norte|Corea de su Nord]], abbandonat s'idea de unificare su paisu cun sa [[Corea de su Sud]], e domandat de cambiare sa costitutzione pro dda cunsiderare paisu inimigu<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/01/16/corea-del-nord-kim-jong-un-riunificazione|tìtulu=Corea del Nord, Kim Jong Un abbandona le prospettive d riunificazione|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-01-16|limba=it|atzessu=2024-07-19}}</ref>. *16 ghennàrgiu: S'Iran ghetat una sèrie de atacos cun mìssiles e drones in sa provìntzia [[Pakistan|pakistana]] de su Balochistan, narende chi boliat corpire su grupu militante iranianu Baloch Jaish ul-Adl.<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-67999465|tìtulu=Iran admits carrying out deadly strike on Pakistan territory|data=2024-01-16|atzessu=2024-07-19}}</ref> *18 ghennàrgiu: su Pakistan ghetat atacos aèreos de vindita contras sa provìntzia iraniana de Sistan e Baluchestan<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68014882|tìtulu=Pakistan launches retaliatory strikes into Iran, killing nine people|data=2024-01-18|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *19 ghennàrgiu: su [[Giapone]] est su de chimbe paisos chi renessent a aterrare a subra de sa [[Luna]], cun sa missione SLIM<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/science-environment-68019846|tìtulu=Japan makes contact with 'Moon Sniper' on lunar surface|situ=BBC News|data=2024-01-19|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *24 ghennàrgiu: unu bòlidu [[Rùssia|russu]] cun 65 presoneris de gherra [[Ucraina|ucràinos]], ses membros de echipàgiu e tres guàrdias ruet sena lassare subrabìvidos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-us-canada-68079336|tìtulu=Russian plane crash: Ministry says 65 Ukrainian prisoners of war on plane that crashed|situ=BBC News|data=2024-01-24|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *26 ghennàrgiu: **S'ONU pedit a [[Israele]] totu is mesuras possìbiles pro evitare atos de [[genotzìdiu]] in [[Fròngia de Gaza|Gaza]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-68097640|tìtulu=ICJ ruling: UN top court orders Israel to prevent genocidal acts in Gaza but not to end war|situ=BBC News|data=2024-02-13|limba=en-gb|atzessu=2024-07-21}}</ref>. Aberit fintzas un'imbìstigu in contu de unos cantos impreados suos, suspetados de àere leadu parte a is atentados de su 7 de su mese de ledàmene passadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240126-unrwa-investiga-presunta-colaboraci%C3%B3n-de-su-personal-en-ataques-del-7-de-octubre-ee-uu-suspende-financiaci%C3%B3n|tìtulu=UNRWA investiga presunta colaboración de su personal en los ataques del 7 de octubre en Israel|situ=France 24|data=2024-01-26|atzessu=2024-07-21}}</ref>. **Eletziones generales in [[Tuvalu]]. Feleti Teo est eletu primu ministru<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Agence|sambenadu=France-Presse|url=https://www.theguardian.com/world/2024/feb/26/tuvalu-election-feleti-teo-named-pm-prime-minister-kausea-natano|tìtulu=Tuvalu names Feleti Teo prime minister after pro-Taiwan leader Kausea Natano ousted|publicatzione=The Guardian|data=2024-02-26|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *27 ghennàrgiu: s'[[Iran]] ponet unu satèllite a 275 km de artària, sa màssima in ue siat mai lòmpida, moende oriolos in contu de sa capatzidade sua de ghetare atacos de mìssiles cun pretzisione<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/es/medio-oriente/20240120-ir%C3%A1n-lanza-exitosamente-un-sat%C3%A9lite-y-acrecienta-las-preocupaciones-por-el-programa-de-misiles|tìtulu=Irán lanza exitosamente un satélite y acrecienta las preocupaciones por el programa de misiles|situ=France 24|data=2024-01-20|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *28 ghennàrgiu: [[Niger]], [[Mali]] e [[Burkina Faso]] annùntziant de bòlere lassare sa Comunidade Econòmica de is Istados de s'Africa Otzidentale, acusende·dda de àere traidu is ideales de is fundadores suos<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mali-niger-burkina-faso-ecowas-west-africa-5a5dc2180e39223c91b1820067db4011|tìtulu=Mali, Niger and Burkina Faso withdraw from West Africa regional bloc ECOWAS as tensions deepen|situ=AP News|data=2024-01-28|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. === Freàrgiu === * 2 freàrgiu: in [[Cile]], me is comunas de [[Viña del Mar]] e [[Valparaiso]] e àteras s'isvilupat unu fogu chi isperdet àreas mannas de padente, urbanas e industriales, ochiende fintzas a 131 persones, su prus nùmeru artu de vìtimas in eventos de custu tipu in su sèculu XXI<ref>{{Tzita web|url=https://www.meganoticias.cl/nacional/438432-incendio-en-valparaiso-se-transforma-en-el-segundo-mas-letal-del-mundo-en-el-siglo-xxi-05-02-2024.html|tìtulu=Incendio en Valparaíso se transforma en el segundo más letal del mundo en el siglo XXI|situ=meganoticias.cl|data=2024-02-05|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://cooperativa.cl/noticias/pais/desastres-naturales/incendios-forestales/bomberos-centra-trabajo-en-busqueda-de-victimas-y-control-de-amagos-de/2024-02-04/175909.html|tìtulu=Bomberos centra trabajo en búsqueda de víctimas y control de amagos de incendio|autore=Cooperativa.cl|situ=Cooperativa.cl|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 6 freàrgiu: s'ex-presidente de Cile Sebastián Piñera morit in sa ruta de un'[[elicòteru]]. * 4 freàrgiu: eletziones generales in [[El Salvadòr|El Salvador]]. Nayib Bukele (de Nuevas Ideas, partidu de tzentru-dereta) est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.treccani.it/magazine/atlante/geopolitica/nayib-bukele-rieletto-presidente-di-el-salvador.html|tìtulu=Nayib Bukele rieletto presidente di El Salvador|situ=Treccani|limba=it|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 8 freàrgiu: eletziones parlamentares in [[Pakistan]]. Sa majoria de is iscannos andat a polìticos indipendentes, chi benint in parte manna dae su partidu natzionalista bandidu de tzentru Movimentu pro sa Giustìtzia de Pakistan<ref>{{Tzita web|url=https://www.ft.com/content/35a6dd5b-2924-40ad-a650-004ec6379e00|tìtulu=Imran Khan loyalists win shock victory in Pakistan election|situ=www.ft.com|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 10 freàrgiu: sa presidente de [[Ungheria]] Katalin Novák renùntziat a sa càrriga a pustis de un'iscàndalu nàschidu pro àere fatu gràtzia a un'òmine cundennadu pro pedofilia<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2024/02/10/ungheria-la-presidente-katalin-novak-si-e-dimessa-concesse-la-grazia-a-un-uomo-che-voleva-insabbiare-processo-a-un-pedofilo/7442228/|tìtulu=Ungheria, la presidente Katalin Novak si è dimessa. Concesse la grazia a un uomo che voleva insabbiare processo a un pedofilo|situ=Il Fatto Quotidiano|data=2024-02-10|limba=it-IT|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 11 freàrgiu: segundu turnu de is eletziones generales in [[Finlàndia]]. Su cunservadore Alexander Stubb est torradu a elègere a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-02-11/finlandia-acude-a-las-urnas-en-la-segunda-vuelta-de-las-elecciones-presidenciales.html|tìtulu=El conservador Alexander Stubb gana las elecciones presidenciales de Finlandia|autore=Agencias, El País|situ=El País|data=2024-02-11|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 14 freàrgiu: ** In [[Kansas City (Missouri)]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]], morit una persone e 21 sunt ingortas in un'isparadòrgiu in s'ìnteri de sa festa pro sa bìnchida de su Super Bowl<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cd17gl36pz3o|tìtulu=Kansas City Chiefs: al menos un muerto y 21 heridos en un tiroteo en las celebraciones de los campeones del Super Bowl en EE.UU.|situ=BBC News Mundo|data=2024-02-14|limba=es|atzessu=2024-07-21}}</ref>. ** Eletziones presidentziales in [[Indonèsia]]. Binchet Prabowo Subianto de su Movimentu Gran Indonesia (dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://www.thejakartapost.com/election-2024|tìtulu=Indonesia Decides: 2024 Elections|autore=The Jakarta Post|situ=The Jakarta Post|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 18 freàrgiu: in su cuntestu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|Gherra Russu-Ucraina]], sa tzitade ucràina Avdíivka ruet in manu a is fortzas armadas russas a pustis de meses de cumbatas<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366|tìtulu=Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town|data=2024-02-17|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 21 freàrgiu: a su mancu 60 sordados russos morint a pustis chi duos mìssiles ucràinos corpint unu tzentru de annestru in sa regione de Donetsk, [[Ucraina|Ucràina]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-68358008|tìtulu=Ukraine war: Dozens of Russian troops 'die in air strike'|data=2024-02-21|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 22 freàrgiu: ** [[Fogu de València de su 2024|Unu fràigu de 138 apartamentos de brùsiat]] in sa tzitade de [[Valentzia|València]]. Morint 10 persones e 15 sunt fertas<ref>{{Tzita web|url=https://www.levante-emv.com/comunitat-valenciana/2024/03/12/incendio-campanar-policia-confirma-electrodomestico-cocina-piso-86-origen-fuego-99356036.html|tìtulu=La Policía confirma que un electrodoméstico de la cocina del piso 86 originó el incendio de Campanar|autore=Teresa Domínguez|situ=Levante-EMV|data=2024-03-12|limba=es|atzessu=2024-04-05}}</ref>. ** Nova-C lander, de s'azienda americana Intuitive Machines est su primu veìculu cummertziale a aterrare a subra de sa Luna<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Maanvi|sambenadu=Singh|nùmene2=Martin|sambenadu2=Belam|nùmene3=Maanvi|sambenadu3=Singh (now)|url=https://www.theguardian.com/science/live/2024/feb/22/nasa-odysseus-moon-landing-intuitive-machines|tìtulu=Odysseus spacecraft lands on the moon as Nasa hails ‘giant leap forward’ – as it happened|publicatzione=the Guardian|data=2024-02-23|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *24 freàrgiu: sa Comunidade Econòmica de is Istados de s'Africa Otzidentale santzionat su [[Niger]] e sighit a pedire sa liberatzione de s'ex presidente Mohamed Bazoum e sa famìlia sua<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/24/ecowas-lifts-sanctions-on-niger-amid-tensions-in-west-africa-bloc|tìtulu=ECOWAS lifts sanctions on Niger amid tensions in West Africa bloc|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *28 freàrgiu: [[Haiti]] decrarat s'istadu de emergèntzia a pustis chi bandas atzòchiant in suas presones e esigint is dimissiones de su primu ministru Ariel Henry<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/haiti-prison-break-2788f145b0d26efc2aa199e923724e0f|tìtulu=Haiti declares a curfew as it tries to restore order after weekend jailbreak, explosion of violence|situ=AP News|data=2024-03-03|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. *29 freàrgiu: sordados de is fortzas armadas de [[Israele]] ochient a prus de chentu persones in sa Tzitade de [[Gaza]]. Su contu de is vìtimas palestinesas de sa gherra passat is 30000 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/israel-hamas-war-aid-convoy-gaza-city-dead-idf-opened-fire-rcna141195|tìtulu=More than 100 killed as Israeli troops accused of opening fire on Gazans crowded around aid convoy|situ=NBC News|data=2024-02-29|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. === Martzu === * 7 martzu: s'[[Isvètzia]] intrat in sa [[Organizatzione de su Tratadu de s'Atlànticu Norte|NATO]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_223446.htm|tìtulu=Sweden officially joins NATO|autore=NATO|situ=NATO|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 8 martzu: s'ex presidente de [[Honduras]] Juan Orlando Hernández est decraradu culpàbile de tràficu de droga dae una corte federale de [[Noa York]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/honduras-president-juan-orlando-hernandez-corruption-trial-7c43423f12ff71859c370be2fc6ac5b0|tìtulu=Former president of Honduras convicted in US of aiding drug traffickers|situ=AP News|data=2024-03-08|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 10 martzu: eletziones legislativas in [[Portogallu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/portugual-election-above-average-participation/|tìtulu=Portugal election sees above-average turnout in very tight contest|situ=POLITICO|data=2024-03-10|limba=en-GB|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 11 martzu: su primu ministru e presidente de [[Haiti]] Ariel Henry annùntziat is dimissiones cando unu guvernu de transitzione at a essere formadu, pro neghe de s'ispainadura de sa violèntzia de sa gherra de bandas in sa capitale de s'istadu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/haiti-henry-resignation-prime-minister-violence-28acaecc1d80d993c99fe43a5e1e1f7f|tìtulu=Haiti is preparing itself for new leadership. Gangs want a seat at the table|situ=AP News|data=2024-03-12|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 13 martzu: s'[[Unione Europea]] aprovat sa Lege a subra de s'Inteligèntzia Artifitziale, su primu regulamentu de su mundu in contu de custos trastos<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnbc.com/2024/03/13/european-lawmakers-endorse-worlds-first-major-act-to-regulate-ai.html|tìtulu=World’s first major act to regulate AI passed by European lawmakers|autore=Karen Gilchrist,Ruxandra Iordache|situ=CNBC|data=2024-03-13|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 14 martzu: Tres sordados morint e 27 persones sunt feridas in un'atacu de 5 terroristas de s'organizatzione [[Al Shabaab]] contra a s'Hotel Syl de [[Mogadìsciu]], capitale de [[Somàlia]], frecuentadu dae funtzionàrios de su guvernu e legisladores. Is 5 terroristas sunt istados ochidos dae agentes de seguresa<ref>{{Tzita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/3-soldiers-dead-27-civilians-injured-in-somalia-attack-4557340|tìtulu=3 soldiers dead, 27 people injured in Somalia's Al Shabaab attack|situ=The East African|data=2024-03-15|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 15-17 martzu: eletziones presidentziales in [[Rùssia]]. [[Vladimir Putin]] est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.teleborsa.it/News/2024/03/18/russia-putin-rieletto-presidente-con-l87-5percento-3.html|tìtulu=Russia, Putin rieletto presidente con l'87,5%|situ=www.teleborsa.it|limba=it|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 22 martzu: in [[Krasnogorsk]], [[Rùssia]], terroristas de s'ISIS-K ochient a su mancu a 145 persones e nde ferrent a àteras 551 in un'atacu in una sala de cuntzertos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/death-toll-from-concert-hall-attack-in-russia-s-moscow-region-rises-to-144/3178519|tìtulu=Death toll from concert hall attack in Russia’s Moscow region rises to 144|situ=www.aa.com.tr|limba=en|atzessu=2024-07-21}}</ref>. * 24 martzu: ** Unu [[terremotu]] in [[Pàpua Noa Guinea]] ochiet a su mancu a 160-2000 persones<ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=TSJ Reporter 3|url=https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|tìtulu=Death toll in Papua New Guinea landslide climbs to 2000|publicatzione=The Street Journal|data=2024-05-27|atzessu=2024-07-22|dataarchìviu=2024-05-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/|urlmortu=eja}}</ref>. ** Eletziones presidentziales in [[Senegal]]. Binchet Bassirou Diomaye Faye cun su 54,28% de is votos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/afrique/articles/cnek82d12jeo|tìtulu=Bassirou Diomaye Faye : Il est élu au premier tour avec 54,28 % selon les résultats provisoires|situ=BBC News Afrique|data=2024-03-24|limba=fr|atzessu=2024-07-22}}</ref>. * 25 martzu: 4 persones morint in un'esplosione in un'albergu in sa tzitade de Mandera, [[Kenya]], causada dae s'organizatzione [[Terrorismu|terrorista]] Al Shabaab<ref>{{Tzita web|url=https://www.africanews.com/2024/03/26/kenya-four-people-killed-in-blast-near-police-station/|tìtulu=Kenya: Four people killed in blast near police station|autore=AfricaNews|situ=Africanews|data=2024-03-26CET08:27:40+01:00|limba=en|atzessu=2024-07-22}}</ref>. * 26 martzu: in [[Baltimora]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]], sa nave porta-cuntenidores MV Dali atumbat cun su ponte Francis Scott Key, iscialochende ·ddu<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/03/26/puente-francis-scott-key-baltimore-derrumbe-barco-trax/|tìtulu=Un puente en Baltimore se derrumba tras ser golpeado por un gran barco|autore=Gonzalo Jimenez|situ=CNN|data=2024-03-26|limba=es|atzessu=2024-07-22}}</ref>. *28 martzu: in [[Mèssicu]], una martza pro pedire giustìtzia pro s'ochidòrgiu de una pipia de 8 acabbat cun s'ochidòrgiu de una persone chi si creiat responsàbile de su fatu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/28/caso-camila-habitantes-de-taxco-intentan-linchar-a-presuntos-asesinos-de-nina-de-8-anos/|tìtulu=Caso Camila: habitantes de Taxco linchan a presuntos asesinos de niña de 8 años|autore=Por Brenda Terreros|situ=infobae|data=2024-03-28|limba=es-ES|atzessu=2024-07-22}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/03/29/reportan-supuesto-fallecimiento-del-hijo-de-ana-rosa-diaz-presunta-asesina-de-camila-gomez-nina-secuestrada-en-taxco/|tìtulu=Reportan supuesto fallecimiento del hijo de Ana Rosa Díaz, presunta asesina de Camila Gómez, niña secuestrada en Taxco|autore=Por Ulises Flores Hernández|situ=infobae|data=2024-03-29|limba=es-ES|atzessu=2024-07-22}}</ref>. *31 martzu: [[Romania]] e [[Bulgaria]] intrant in s'Àrea Schengen<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67834837|tìtulu=Romania and Bulgaria to join Schengen border-free zone by air and sea|data=2023-12-28|atzessu=2024-07-30}}</ref>. === Abrile === * 1 abrile: [[Israele]] atacat s'ambasciada [[Iran|iraniana]] de [[Damasco]], ochiende a 16 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/04/01/siria-attacco-ambasciata-iran-damasco/|tìtulu=C'è stato un bombardamento contro l'ambasciata iraniana in Siria|situ=Il Post|data=2024-04-01|limba=it|atzessu=2024-07-30}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/mediooriente/2024/04/03/media-sale-a-16-bilancio-dei-morti-in-raid-israeliano-a-damasco_2ccd067f-dd0e-47cf-8120-01de7bdc6103.html|tìtulu=Media, sale a 16 bilancio dei morti in raid israeliano a Damasco - Medio Oriente - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-04-03|limba=it|atzessu=2024-07-30}}</ref>. * 3 abrile: unu [[terremotu]] de magnitudo 7,4 iscùtinat [[Taiwan]], ochiende a 19 persones e lassende·nde fertas a àteras 1145<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/04/05/terremoto-taiwan-lecciones-prevencion-construccion-trax/|tìtulu=El mayor terremoto en décadas que sacudió Taiwán no la doblegó y puso en relieve su preparación. Estas son las lecciones aprendidas|autore=Melissa Velásquez Loaiza|situ=CNN|data=2024-04-05|limba=es|atzessu=2024-07-30}}</ref>. * 4 abrile: ** Eletziones generales in [[Kuwait]]<ref name=":0" />. ** Sa [[Somàlia]] nch'at bogadu a s'ambasciadore de s'[[Etiòpia]] in su cuntestu de sa cuntierra pro s'acòrdiu portuale de s'Etiòpia cun Somalilàndia, territòriu chi ''de iure'' apartenet a sa Somàlia, mancari siat indipendente ''de facto''. Sa Somàlia at fintzas tzerriadu a s'ambasciadore suo in Etiòpia pro "consultas cumpletas"<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68734631|tìtulu=Somalia expels Ethiopian ambassador amid row over Somaliland port deal|data=2024-04-04|atzessu=2024-07-31}}</ref>. ** Unu traballadore umanitàriu [[Turkia|turcu]] e un'àteru sòmalu morint in un'atacu de s'organizatzione terrorista Al Shabaab, cando is furgones in ue fiant biagende sunt corpidos dae un'esplosione in [[Mogadìsciu]], Somàlia<ref>{{Tzita web|url=https://www.voanews.com/a/turkish-aid-worker-killed-in-attack-in-somalia-/7557831.html|tìtulu=Turkish aid worker killed in attack in Somalia|situ=Voice of America|data=2024-04-04|limba=en|atzessu=2024-07-31}}</ref>. *5 abrile: **Unu terremotu de magnitudo 4,8 iscùtinat sa tzitade de [[Noa York]] sena fàghere dannos de importu o vìtimas<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c51j18r83e5o|tìtulu=Nueva York sufre un inusual temblor de 4,8, el peor en los últimos en 40 años|situ=BBC News Mundo|data=2024-04-05|limba=es|atzessu=2024-07-31}}</ref>. **In [[Quito]], s'ex-visu-presidente de [[Ecuadòr|Ecuador]] Jorge Glas est arrestadu in s'ambasciada de su [[Mèssicu]]. Su fatu càusat sa truncadura de is relatziones diplomàticas intre is duos paisos<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/04/06/policia-de-ecuador-detiene-al-jorge-glas-en-la-embajada-de-mexico-y-amlo-declara-que-suspendera-relaciones-diplomaticas/|tìtulu=Gobierno de México anuncia ruptura de relaciones diplomáticas con Ecuador tras detención del exvicepresidente Jorge Glas en su embajada en Quito|autore=Ángela Reyes Haczek|situ=CNN|data=2024-04-06|limba=es|atzessu=2024-07-31}}</ref>. *6 abrile: **Segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Islovàchia]]. Peter Pellegrini (de Hlas, tzentru-manca) est eligidu a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/slovak-presidential-election-second-round/|tìtulu=Slovak presidency goes to PM Fico’s proxy|situ=POLITICO|data=2024-04-06|limba=en-GB|atzessu=2024-08-18}}</ref>. **Sa [[Somàlia]] proibit sa pisca a bulìgiu pro amparare s'[[Otzèanu Indianu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.theeastafrican.co.ke/tea/news/east-africa/somalia-bans-fishing-trawlers-from-its-waters-4586890|tìtulu=Somalia bans fishing trawlers from its waters|situ=The East African|data=2024-04-11|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *8 abrile: eclisse totale solare, chi si bidiat in [[Mèssicu]], [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] e [[Canada]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cw0zydzyj1jo|tìtulu=Eclipse solar total: las impactantes imágenes del "anillo de diamante" creado por el fenómeno astronómico|situ=BBC News Mundo|data=2024-04-08|limba=es|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *9 abrile: a pustis de is dimissiones de Leo Varadkar, Simon Harris (de Fine Gael, tzentru-dereta) essit ''Taoiseach'' (primu ministru) de [[Repùbrica de s'Irlanda|Irlanda]]. Est su prus giòvanu de semper<ref>{{Tzita publicatzione|data=2024-04-09|tìtulu=Cabinet members receive seals of office after reshuffle|limba=en|atzessu=2024-08-18|url=https://www.rte.ie/news/politics/2024/0409/1442464-harris-politics/}}</ref>. *10 abrile: eletziones legislativas in [[Corea de su Sud]]. S'Alleàntzia Democràtica (tzentru-manca) binchet 176 iscannos contras a is 108 iscannos de s'unione de tzentru-dereta<ref>{{Tzita publicatzione|nùmene=Victor|sambenadu=Cha|data=2024-04-10|tìtulu=South Korea’s 2024 General Election: Results and Implications|limba=en|atzessu=2024-08-18|url=https://www.csis.org/analysis/south-koreas-2024-general-election-results-and-implications|nùmene2=Jinwan|sambenadu2=Park|nùmene3=Andy|sambenadu3=Lim}}</ref>. *13 abrile: **S'[[Iran]] ghetat un'atacu contras [[Israele]], comente a vindita pro s'atacu a s'ambasciada de [[Damasco]] de su 1 abrile<ref>{{Tzita web|url=https://nypost.com/2024/04/13/world-news/iran-launches-wave-of-drone-attacks-at-israel-report/|tìtulu=Iranians celebrate after attacking Israel from all sides with suicide drones, missiles and rockets|autore=Chris Harris, Matthew Sedacca, Patrick Reilly|data=2024-04-13|limba=en-US|atzessu=2024-08-18}}</ref>. **Piratas Sòmalos lassant lìbera una nave cun bandera de su [[Bangladesh]] a pustis de unu mese de secuestru<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68811930|tìtulu=Somali pirates free Bangladesh-flagged vessel, MV Abdullah|data=2024-04-14|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *16 abrile: a su mancu 32 persones morint pro neghe de su tempus malu in s'[[Oriente Mèdiu]], chi càusat inundamentos e interrutziones de servìtziu in s'arioportu de [[Dubai]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68831408|tìtulu=Dubai airport chaos as UAE and Oman reel from deadly storms|data=2024-04-16|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *17 abrile: **Eletziones generales me is [[Ìsulas Salomone]]. Su partidu Propiedade, Unidade e Responsabilidade de su primu ministru Manasseh Sogavare binchet 15 de is 50 iscannos, sena lòmpere a sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/4/24/solomon-islands-pro-china-pm-manasseh-sogavare-fails-to-secure-majority|tìtulu=Solomon Islands pro-China PM Manasseh Sogavare fails to secure majority|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>. **Eletziones parlamentares de [[Croàtzia]]. Su partidu Unione Democràtica Croata (tzentru-dereta) de su presidente Andrej Plenković binchet su prus de is iscannos<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Jon|sambenadu=Henley|nùmene2=Jon Henley Europe|sambenadu2=correspondent|url=https://www.theguardian.com/world/2024/apr/18/croatia-election-results-hdz-democratic-union-pm-andrej-plenkovic-without-majority-sdp-homeland-movement|tìtulu=Political uncertainty in Croatia as ruling party wins most seats but no majority|publicatzione=The Guardian|data=2024-04-18|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *19 abrile: Israele ghetat atacos aèreos contras a s'Iran comente a vindita pro is atacos de su 13 abrile<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/04/18/middleeast/isfahan-iran-explosion-intl-hnk|tìtulu=Israel has carried out a strike inside Iran, US official tells CNN, as explosions reported near military base|autore=Alex Marquardt, Helen Regan, Hamdi Alkhshali, Artemis Moshtaghian, Adam Pourahmadi|situ=CNN|data=2024-04-19|limba=en|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *25 abrile: a pustis de is dimissiones de su presidente e primu ministru, in Haiti leat su podere unu cussìgiu presidentziale de transitzione<ref>{{Tzita web|url=https://lenouvelliste.com/article/247858/les-membres-du-conseil-presidentiel-de-transition-ont-prete-serment-tot-jeudi-25-avril-2024-au-palais-national|tìtulu=Les membres du Conseil présidentiel de transition ont prêté serment au Palais national|situ=lenouvelliste.com|limba=fr|atzessu=2024-08-18}}</ref>. *29 abrile: **unos cantos inundamentos in s'istadu [[Brasile|brasilianu]] de [[Rio Grande do Sul]] càusant deghinas de mortos e lassant a mìgias de persones sena domo<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-68935249|tìtulu=Brazil floods: Residents stranded on rooftops in Rio Grande do Sul|data=2024-05-01|atzessu=2024-09-22}}</ref>. **50 persones morint e 84 sunt pèrdidas cando unu terraprenu ferroviàriu ruet acanta de Mai Mahiu, [[Kenya]]. Custu s'agiunghet devastazione a su degòlliu causadu dae is indundamentos in Kenya e [[Tanzània]], chi ant causadu sa morte de 488 persones e s'isfollamentu de àteros 503.000<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-68896456|tìtulu=Kenya flooding: Around 50 killed in villages near Mai Mahiu town|data=2024-04-29|atzessu=2024-09-22}}</ref>. *30 abrile: is paisos de su [[G7]] si ponent de acòrdiu pro non impreare prus su carbone comente fonte de energia a intro de su 2030-2035<ref>{{Tzita publicatzione|data=2024-04-30|tìtulu=STATEMENT: G7 Leaders Agree to Shut Down Coal Plants|limba=en|atzessu=2024-09-22|url=https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants|dataarchìviu=2024-05-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants|urlmortu=eja}}</ref>. === Maju === * 5 maju: eletziones generales in [[Panamá|Pànama]]. Binchet José Raúl Mulino (''Realizando Metas'', dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/resultado-panama-lecciones-presidente-en-vivo-orix/|tìtulu=Resultados de la elección presidencial de Panamá, en vivo|situ=CNN|limba=es|atzessu=2024-10-08}}</ref>. * 6 maju: eletziones presidentziales in [[Ciàd|Ciad]]. Binchet Mahamat Déby (''Mouvement Patriotique du Salut'', dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html|tìtulu=Présidentielle au Tchad: premières réactions au lendemain de la victoire annoncée de Mahamat Idriss Déby|situ=Yahoo! News|data=2024-05-10|limba=fr|atzessu=2024-10-08|dataarchìviu=2024-05-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240510080527/https://fr.news.yahoo.com/pr%C3%A9sidentielle-au-tchad-premi%C3%A8res-r%C3%A9actions-063040754.html|urlmortu=eja}}</ref>. * 8 maju: segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Matzedònia de su Norte|Matzedònia de su Nord]]. Binchet Gordana Siljanovska-Davkova (''ВМРО–ДПМНЕ'', Organizatzione Rivolutzionària Matzèdone Interna – Partidu Democràticu pro s'Unidade de Matzedònia, tzentru-dereta)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/north-macedonia-election-corruption-european-union-bulgaria-ac12182171ed7d46f160feeb469c7aa4|tìtulu=North Macedonia elects first woman president as center-left incumbents suffer historic losses|situ=AP News|data=2024-05-08|limba=en|atzessu=2024-10-08}}</ref>. * 10 maju: ** S'Assemblea generale de is [[ONU|Natziones Unidas]] detzidet chi sa [[Istadu de Palestina|Palestina]] podet sètzere intra is istados membros a incumentzare dae s'assemblea de su 10 de cabudanni de su 2024<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68983650|tìtulu=UN general assembly calls on Security Council to admit Palestine as member|data=2024-05-10|atzessu=2024-10-08}}</ref>. ** Una sèrie de traschias solares e erutziones solares de livellu G5 (estremu) ingendrant auroras polares a latitùdines diferentes dae su sòlitu. Est sa prima traschia G5 a pustis de su 2003<ref>{{Tzita web|url=https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html|tìtulu=Solar Storm Intensifies, Making Northern Lights Visible: What to Know…|situ=NY Times|data=2024-05-11|limba=en|atzessu=2024-10-08|dataarchìviu=2024-05-11|urlarchìviu=https://archive.today/20240511063252/https://www.nytimes.com/2024/05/10/science/solar-storm-earth.html|urlmortu=eja}}</ref>. *11 maju: s'istadu [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensu]] de su [[Minnesota]] càmbiat sa bandera de manera ufitziale<ref>{{Tzita web|url=https://www.nmas.com.mx/internacional/estados-unidos/minnesota-estrena-bandera-quejas-ofensa-racial/|tìtulu=Minnesota Estrena Bandera tras Quejas por Ofensa Racial del Estandarte Anterior|situ=N+|data=2023-12-21|limba=es-MX|atzessu=2024-10-09}}</ref>. *15 maju: **Lawrence Wong leat s'incàrrigu de primu ministru de [[Singapore]] in logu de Lee Hsien Loong concas e is eletziones de su 2025<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_maggio_15/nuova-era-singapore-dopo-vent-anni-cambia-premier-e761ff55-226b-4cf8-b0db-22579ab55xlk.shtml|tìtulu=Nuova era a Singapore: dopo vent’anni cambia il premier (e non è un altro Lee)|situ=Corriere della Sera|data=2024-05-15|limba=it-IT|atzessu=2024-10-09}}</ref>. **Su primu ministru de [[Islovàchia]] est ricoveradu in ispidale pro neghe de un'isparu retzidu in un'eventu guvernativu in Handlovà<ref>{{Tzita web|url=https://www.politico.eu/article/slovakia-prime-minister-robert-fico-shot-head-chest/|tìtulu=Slovak PM Robert Fico ‘will survive,’ deputy says|situ=POLITICO|data=2024-05-15|limba=en-GB|atzessu=2024-10-09}}</ref>. *19 maju: **Eletziones generales in sa [[Repùblica Dominicana]]. Luis Abinader (''Partido Revolucionario Moderno'', tzentru-manca), giai presidente, torrat a bìnchere<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c899gzw3pero|tìtulu=Luis Abinader logra un contundente triunfo en las elecciones de República Dominicana y será presidente 4 años más|situ=BBC News Mundo|data=2024-05-20|limba=es|atzessu=2024-10-09}}</ref>. **Su presidente de s'[[Iran]] Ebrahim Raisi e su ministru de is afàrios èsteros Hossein Amir-Abdollahianmorint in sa ruta de s'elicòteru in ue fiant biagende<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-middle-east-69035051|tìtulu=Iran's President Ebrahim Raisi killed in helicopter crash|publicatzione=BBC News|atzessu=2024-10-09}}</ref>. **Unu tentadu [[Corpu de Istadu|corpu de istadu]] in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]] creat abbolotu in sa capitale [[Kinshasa]]. Is sordados de su guvernu intervenent e torrant a istabilèssere sa calma<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2024/05/19/shooting-in-kinshasa-is-a-failed-coup-d-etat-says-congolese-army_6671940_124.html|tìtulu=Shooting in Kinshasa is a failed coup d'état, says Congolese army|data=2024-05-19|atzessu=2024-10-09}}</ref>. *20 maju: sa Corte Criminale Internatzionale emitet unu mandadu de arrestu pro su primu ministru de [[Israele]] [[Benjamin Netanyahu]] e sa ghia de [[Hamas]] in [[Fròngia de Gaza|Gaza]] Yahya Sinwar pro [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3ggpe3qj6wo|tìtulu=Israel Gaza war: ICC prosecutor seeks arrest warrants for Netanyahu and Hamas leaders|situ=BBC News|data=2024-05-20|limba=en-GB|atzessu=2024-07-22}}</ref>. *24 maju: sa Corte de Giustìtzia Internatzionale de s'[[ONU]] òrdinat a Israele de firmare s'ofensiva militare in Rafah, Gaza de su sud<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69055989|tìtulu=UN's top court orders Israel to halt military operations in Rafah|situ=BBC News|data=2024-05-24|limba=en-gb|atzessu=2024-07-22}}</ref>. *26 maju: eletzione presidentziales in [[Lituània]]. Torrat a bìnchere su presidente Gitanas Nausėda<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/05/26/lituania-ballottaggio-presidenziali-nauseda-simonyte/|tìtulu=Il presidente della Lituania Gitanas Nauseda farà un secondo mandato|situ=Il Post|data=2024-05-26|limba=it|atzessu=2024-07-22}}</ref>. *29 maju: **eletziones generales in [[Sudàfrica]]. Pro sa prima borta in s'istòria democràtica de su paisu, su partidu Cungressu Natzionale Africanu non lompet a sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cjll8nr6962o|tìtulu=ANC on course to lose majority in South Africa election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-10-10}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.africanews.com/2021/11/06/historic-losses-for-anc-open-new-era-in-south-african-politics/|tìtulu=Historic losses for ANC open new era in South African politics|autore=AfricaNews|situ=Africanews|data=2021-11-06CET11:46:50+01:00|limba=en|atzessu=2024-10-10}}</ref>. **eletziones parlamentares in [[Madagascàr|Madagascar]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.yahoo.com/news/madagascar-votes-parliamentary-elections-022625086.html|tìtulu=Madagascar votes in parliamentary elections|situ=Yahoo News|data=2024-05-30|limba=en-US|atzessu=2024-10-10}}</ref>. Su partidu chi tenet su podere, Giòvanos Determinados de Madagascar torrat a bìnchere. *30 maju: **s'ex presidente de is Istados Unidos, [[Donald Trump]], est giuigadu culpàbile de vàrios reatos, comente su de farsare registros de azienda e de pagare a àteras persones pro su silèntziu issoro. Est sa prima borta chi unu presidente istadunidensu est giuigadu culpàbile de unu crìmine<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/donald-trump-verdict-hush-money-trial-rcna152492|tìtulu=Donald Trump found guilty in historic New York hush money case|situ=NBC News|data=2024-05-30|limba=en|atzessu=2024-10-10}}</ref>. **16 ativistas pro-[[democratzia]] in [[Hong Kong]] sunt giugados culpàbiles de "trama cun sa punna de creare abbolotu pro s'organizatzione de primàrias pre-eletorales", segundu sa lege se seguresa de su 2020<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Helen|sambenadu=Davidson|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/30/hong-kong-47-trial-verdict-pro-democracy-campaigners-national-security|tìtulu=‘Hong Kong 47’ trial: 14 activists found guilty of conspiracy to commit subversion|publicatzione=The Guardian|data=2024-05-30|atzessu=2024-10-10}}</ref>. === Làmpadas === * 1 làmpadas: ** agabbant is eletziones generales in [[Ìndia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/04/18/india/india-general-election-polls-open-intl-hnk/index.html|tìtulu=India heads to the polls in world’s biggest election. Here’s what to know|autore=Helen Regan, Rhea Mogul|situ=CNN|data=2024-04-19|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. Su Partidu de su Pòpulu Indianu (dereta) perdet sa majoria assoluta, ma dda cunservat sa coalitzione sua, s'Alleàntzia Natzionale Democràtica<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/india-election-results-narendra-modi-rcna154839|tìtulu=India hands PM Modi a surprise setback, with his majority in doubt|situ=NBC News|data=2024-06-04|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. ** eletziones generales in [[Islanda]]. Binchet s'imprendidora Halla Tómasdóttir<ref>{{Tzita web|url=https://www.ruv.is/english/414491|tìtulu=Presidential Election 2024: Halla Tómasdóttir will be the next president of Iceland|situ=www.ruv.is|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. * 2 làmpadas: eletziones generales in [[Mèssicu]]. Claudia Sheinbaum Pardo (Morena, manca) est sa presidente noa<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/06/03/claudia-sheinbaum-proxima-presidenta-gana-presidencia-elecciones-mexico-orix/|tìtulu=Claudia Sheinbaum gana las elecciones a la Presidencia de México, según resultados oficiales preliminares|autore=Por CNN Español|situ=CNN|data=2024-06-03|limba=es|atzessu=2024-10-25}}</ref>. * 9 làmpadas: ** su Partidu Populare Europeu, ghiadu dae Ursula von der Leyen abarrat su grupu prus mannu in su [[Parlamentu Europeu]] a pustis de is eletziones, mancari is votos balangiados dae sa dereta estrema<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/eu-election-right-migration-climate-polls-vote-0fbfcb7bd987008e802d70f759fa870b|tìtulu=Far-right gains in the EU election deal stunning defeats to France's Macron and Germany's Scholz|situ=AP News|data=2024-06-09|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. ** eletziones generales in [[Santu Marinu]]. Binchet sa coalitzione Democratzia e Libertade (tzentru)<ref>{{Tzita web|url=https://bologna.repubblica.it/cronaca/2024/06/10/news/san_marino_risultati_elezioni_democrazia_cristiana-423206554/|tìtulu=A San Marino c’è ancora la Dc e vince le elezioni con il 34%|situ=la Repubblica|data=2024-06-10|limba=it|atzessu=2024-10-26}}</ref>. ** eletziones federales in [[Bèlgiu]]. S'Alleàntzia Fiamminga Noa (dereta) mantenet sa majoria in sa Càmera de is Rapresentantes, mentres Open Vld, su partidu de su presidente in essida, perdet iscannos<ref>{{Tzita noas|autore=Philip Blenkinsop|url=https://www.reuters.com/world/europe/flemish-nationalists-set-retain-lead-belgian-parliament-2024-06-09/|tìtulu=Flemish nationalists to retain lead in Belgian parliament, far right gains|publicatzione=Reuters|data=2024-06-10}}</ref>. ** eletziones generales in [[Bulgaria]]: sa coalitzione GERB–SDS /tzentru-dereta) de Boyko Borisov binchet ma non renesset a formare unu guvernu istàbile<ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/centre-right-bags-victory-in-bulgaria-national-and-eu-elections|tìtulu=Centre right bags victory in Bulgaria national and EU elections|situ=euronews|data=2024-06-10|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>. * 10 làmpadas: sa ruta de un'[[aparèchiu]] acanta de Chikangawa, [[Malawi]], ochiet a noe persones, inclùdidu su visu-presidente, Saulos Chilima<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/malawi-missing-plane-vice-president-chilima-c071c832931d7cfeae92f9bb1c199075|tìtulu=Malawi's vice president and 9 others are confirmed dead after their plane's wreckage is found|situ=AP News|data=2024-06-11|limba=en|atzessu=2024-10-25}}</ref>. * 12 làmpadas: sa cummissione de s'[[ONU]] in contu de is atacos de [[Hamas]] de su mese de ledàmine de su [[2023]] e is cunflitos de a pustis giùigat chi siat [[Israele]] siat Hamas ant cummìtidu [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/middleeast/live-news/israel-hamas-war-gaza-news-06-12-24-intl/index.html|tìtulu=June 12, 2024 Israel-Hamas war|autore=Jessie Gretener,Antoinette Radford,Elise Hammond,Tori B. Powell,Maureen Chowdhury|situ=CNN|data=2024-06-12|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=Emma|sambenadu=Graham-Harrison|nùmene2=Peter|sambenadu2=Beaumont|url=https://www.theguardian.com/world/article/2024/jun/12/israel-hamas-gaza-un-ceasefire-plan|tìtulu=Israel and Hamas have both committed war crimes since 7 October, says UN body|publicatzione=The Guardian|data=2024-06-12|atzessu=2024-10-27}}</ref>. * 13 làmpadas: incumentzat sa cunferèntzia de su [[G7]] in Fasano, [[Itàlia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.g7italy.it/it/vertice/|tìtulu=Il Vertice {{!}} G7 Italia|situ=G7 Italia 2024|limba=it|atzessu=2024-10-27|dataarchìviu=2024-11-08|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241108191845/https://www.g7italy.it/it/vertice/|urlmortu=eja}}</ref>. * 15 làmpadas: incumentzat un'addòbiu pro sa paghe in [[Ucraina|Ucràina]] in Bürgenstock, [[Isvìtzera]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.eda.admin.ch/eda/en/home/das_eda/aktuell/dossiers/konferenz-zum-frieden-ukraine.html|tìtulu=Summit on Peace in Ukraine|situ=www.eda.admin.ch|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>. * 23 làmpadas: ** su Gran Duca de [[Lussemburgu]] Erricu annùntziat cun s'ocasione de is annos suos, su fìgiu s'at a incarrigare de is deveres reales a incumentzare de su mese de ledàmine, preparende·si a s'abdicatzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/grand-duke-paves-way-for-abdication-with-surprise-announcement/14509987.html|tìtulu=Grand Duke paves way for abdication with surprise announcement|situ=Luxembourg Times|data=2024-10-27|limba=en|atzessu=2024-10-27}}</ref>. ** prus de 1300 persones morint de basca in s'ìnteri de su pellegrinàgiu traditzionale concas a sa Meca, [[Aràbia Saudita]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c8000dgk9gzo|tìtulu=At least 1,301 people died during Hajj - Saudi Arabia|situ=BBC News|data=2024-06-23|limba=en-GB|atzessu=2024-10-27}}</ref>. ** duos [[Terrorismu|atacos terroristas]] coordinados in Makhachkala e Derbent, Repùblica de Dagestan, [[Rùssia]], ochient a 28 persones e nde lassant a àteras 46 fertas<ref>{{Tzita noas|autore=Guy Faulconbridge|url=https://www.reuters.com/world/europe/russias-dagestan-mourns-priest-police-killed-attack-by-gunmen-2024-06-24/|tìtulu=Death toll rises to 20 after gunmen attack Russia's Dagestan|publicatzione=Reuters|data=2024-06-24}}</ref>. *24 làmpadas: su fundadore de [[WikiLeaks]] [[Julian Assange]] est liberadu dae presone e lassat su [[Rennu Unidu]] pro furriare a s'[[Austràlia]], in un'acòrdiu de culpabilidade cun is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-69145409|tìtulu=Julian Assange back in Australia after leaving US court a free man|publicatzione=BBC News|atzessu=2024-11-01}}</ref>. *26 làmpadas: in [[Bolìvia]], su militare Juan José Zúñiga intentat unu corpu de istadu, chi faddit<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/c2jj33v45m7o|tìtulu=Bolivia: cómo fue el "intento de golpe de Estado" que denunció el presidente Arce después de que militares tomaran el centro de La Paz y entraran en la sede de gobierno|situ=BBC News Mundo|data=2024-06-26|limba=es|atzessu=2024-11-01}}</ref>. *28 làmpadas: **eletziones parlamentares in [[Mongòlia]]. Binchet su Partidu de su Pòpulu de Mongòlia (tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mongolia-election-coalition-government-b42d1ada84dbbbf52595a015bed35041|tìtulu=Mongolia may return to coalition government after official results confirm setback for ruling party|situ=AP News|data=2024-07-01|limba=en|atzessu=2024-11-01}}</ref>. **primu turnu de is eletziones presidentziales in [[Iran]], in antìtzipu pro sa morte de su presidente Ebrahim Raisi<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/2024/06/28/al-via-in-iran-le-elezioni-presidenziali-anticipate_6bff69b0-b14c-4ab4-b304-d959283e5f7f.html|tìtulu=Al via in Iran le elezioni presidenziali anticipate - Notizie - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-06-28|limba=it|atzessu=2024-11-01}}</ref>. **unu terremotu de magnitudo 7,2 iscùtinat su dipartimentu de Arequipa, [[Perù]]. In s'incumentzu si timit fintzas unu tsunami<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/06/28/americas/peru-earthquake-intl-hnk/index.html|tìtulu=Powerful 7.2 magnitude earthquake hits southern Peru, no risk of tsunami|autore=Helen Regan|situ=CNN|data=2024-06-28|limba=en|atzessu=2024-11-01}}</ref>. *29 làmpadas: **eletziones presidentziales in [[Mauritània]]. Mohamed Ould Ghazouani, giai presidente, otenet is votos pro unu segundu mandadu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c9e9r7k8jdlo|tìtulu=Mauritania election: President Mohamed Ould Ghazouani wins re-election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-02}}</ref>. **a su mancu 32 persones morint e 110 sunt fertas in unu atacu suitzida in Gwoza, [[Nigèria]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/mondo/2024/07/01/sale-a-32-il-numero-dei-morti-nellattacco-kamikaze-in-nigeria_e6914c39-5b1e-4ce5-a2f9-d45cb1fef0a8.html|tìtulu=Sale a 32 il numero dei morti nell'attacco kamikaze in Nigeria - Notizie - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-07-01|limba=it|atzessu=2024-11-02}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|autore=Ndahi Marama, Maiduguri|url=https://www.vanguardngr.com/2024/06/30-feared-dead-100-injured-in-borno-as-female-suicide-bombers-hit-wedding-funeral/|tìtulu=30 feared dead, 100 injured in Borno as female suicide bombers hit wedding, funeral|publicatzione=Vanguard|data=2024-06-30}}</ref>. === Argiolas/Trìulas === * 4 argiolas/trìulas: eletziones generales in su [[Rennu Unidu]]. Binchet su Partidu Laburista, chi torrat a su guvernu a pustis de 14 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/crge8g9qxj3o|tìtulu=Keir Starmer vows to serve whole UK as new Labour PM|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-02}}</ref>. * 5 argiolas/trìulas: segundu turnu de is eletziones presidentziales in [[Iran]]. Masoud Pezeshkian, riformista, est eletu a presidente<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/07/06/massoud-pezeshkian-chi-e|tìtulu=Chi è Massoud Pezeshkian, il nuovo presidente dell'Iran|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-07-06|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 7 argiolas/trìulas: segundu turnu de is eletziones legislativas in [[Frantza]]. Su Fronte Populare Nou (tzentru-manca) binchet su prus de is iscannos in s'Assemblea Natzionale ma non lompet a una majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.lefigaro.fr/politique/dissolution-assemblee-nationale-emmanuel-macron-elysee-coulisses-europennes-20240610|tìtulu=Dissolution de l’Assemblée : à l’Élysée, dans les coulisses de la décision surprise d’Emmanuel Macron|situ=Le Figaro|data=2024-06-10|limba=fr|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 9 argiolas/trìulas: incumentzat su de 33 addòbios de sa [[Organizatzione de su Tratadu de s'Atlànticu Norte|NATO]] in [[Washington]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/9/nato-leaders-gather-for-75th-anniversary-summit-heres-what-to-know|tìtulu=NATO leaders gather for 75th anniversary summit. Here’s what to know|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 13 argiolas/trìulas: mentres [[Donald Trump]] est impinnadu in sa campànnia pro is eletziones, dd'isparant corpende·ddu a s'origra dereta<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/live/election-biden-trump-campaign-updates-07-13-2024|tìtulu=Trump survives assassination attempt at campaign rally, as it unfolded|situ=AP News|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 15 argiolas/trìulas: eletziones generales in [[Ruanda]]. Su presidente atuale Paul Kagame (Fronte Patriòticu de Ruanda) est eletu pro sa de bator bortas<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilfoglio.it/esteri/2024/07/17/news/l-eterno-kagame-vince-le-elezioni-in-ruanda-di-nuovo-con-un-plebiscito-6756811/|tìtulu=L'eterno Kagame: vince le elezioni in Ruanda (di nuovo) con un plebiscito|situ=www.ilfoglio.it|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 19 argiolas/trìulas: unu guastu informàticu de unu programma de s'azienda de seguresa informàtica CrowdStrike càusat su blocu de [[Computer|elaboradores]] cun sistema [[Microsoft Windows|Windows]] in totu su mundu creende problemas in totu is setores<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/tecnologia/blog/strategikon/2024/07/19/news/caso_crowdstrike_chi_paghera_il_conto_per_il_disastro_informatico-423403972/|tìtulu=Caso Crowdstrike, chi pagherà il conto per il disastro informatico?|situ=la Repubblica|data=2024-07-19|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 21 argiolas/trìulas: su presidente de is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]] [[Joe Biden]] arrimat sa candidadura a is eletziones de su 2024<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/07/21/america-2024-joe-biden-ritiro-casa-bianca|tìtulu=America 2024, Joe Biden si ritira dalla corsa alla Casa Bianca|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-07-22|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 23 argiolas/trìulas: sa [[Tzina]] promovet un'acòrdiu de unidade tra Fatah e Hamas pro formare unu guvernu in [[Palestinesos|Palestina]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/israel-palestinians-fatah-hamas-beijing-declaration-d3cc29dd3748c77aeeda9294be6522d5|tìtulu=Hamas and Fatah agree to form a government. What does it mean and who are these Palestinian groups?|situ=AP News|data=2024-07-23|limba=en|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 26 argiolas/trìulas: incumentzant is Olimpìades de istade in [[Parigi]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/sports/sportsnow/la-sp-2028-olympics-deal-20170731-story.html|tìtulu=Details emerge in deal to bring 2028 Summer Olympics to Los Angeles|autore=X, Instagram, Email, Facebook|situ=Los Angeles Times|data=2017-07-31|limba=en-US|atzessu=2024-11-07}}</ref>. Sa tzerimònia de abertura e is addòbios de boxe de Imane Khelif ant a ingendrare cuntierras in totu su mundu<ref>{{Tzita web|url=https://www.money.it/parigi-2024-successo-o-fallimento-per-le-olimpiadi-della-controversia|tìtulu=Parigi 2024: successo o fallimento per le Olimpiadi della controversia?|situ=Money.it|data=2024-08-13|limba=it-IT|atzessu=2024-11-07}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.adnkronos.com/sport/imane-khelif-denuncia-motivo-cio-abusi-offese-social_4lmbhsLCWznutQorDOtEMF|tìtulu=Imane Khelif denuncia, ecco le accuse. Cio: "La nostra posizione è chiara"|autore=Adnkronos|situ=Adnkronos|data=2024-11-06|limba=it|atzessu=2024-11-07}}</ref>. * 28 argiolas/trìulas: eletziones presidentziales in [[Venezuela]]. Torrat a bìnchere su presidente Nicolás Maduro, mancari ddoe siat suspetu de irregularidades. Pro neghe de custas si nde pesant protestas e medas istados [[Amèrica de su Sud|sudamericanos]] domandant prus trasparèntzia<ref>{{Tzita web|url=https://www.rainews.it/articoli/2024/08/lopposizione-promette-di-andare-fino-in-fondo-di-fronte-a-un-governo-sicuro-della-propria-forza-c227e40e-6048-484c-b08a-4224efd682dd.html|tìtulu="Venezuela libero", cortei anti-Maduro in tutto il mondo, proteste in 380 città|autore=Redazione di Rainews|situ=RaiNews|data=2024-08-18|limba=it|atzessu=2024-11-08}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.fanpage.it/esteri/cosa-sta-succedendo-in-venezuela-dopo-le-elezioni-e-la-conferma-di-maduro/|tìtulu=Cosa sta succedendo in Venezuela dopo le elezioni e la conferma di Maduro|situ=Fanpage|data=2024-07-30|limba=it|atzessu=2024-11-08}}</ref>. * 30 argiolas/trìulas: ** un'isteremamentu in su distretu de Wayanad, Kerala, Ìndia, ochiet a 334 persones, nde ferit a 200 e medas àteras sunt pèrdidas<ref>{{Tzita web|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/07/30/wayand-landslide-kerala-rain-live.html|tìtulu=Wayanad landslides: 133 dead, 481 saved, at least 98 still missing|situ=Onmanorama|limba=en|atzessu=2024-11-08|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html|tìtulu=Wayanad landslides: 296 dead, volunteers temporarily halt search op|situ=Onmanorama|limba=en|atzessu=2024-11-08|dataarchìviu=2024-09-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240921091848/https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html|urlmortu=eja}}</ref>. ** in vàrias partes de su [[Rennu Unidu]] si nde pesant protestas de sa dereta estrema a pustis chi unu tzitadinu Britànnicu de orìgine ruandesa ochiet a tres pipios e ferit a àteras 10 persones<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2024/08/05/uk/uk-far-right-protests-explainer-gbr-intl/index.html|tìtulu=Violent, racist attacks have gripped several British cities. What happened, and what comes next?|autore=Rob Picheta|situ=CNN|data=2024-08-05|limba=en|atzessu=2024-11-08}}</ref>. === Austu === * 1 austu: 26 persones sunt liberadas in s'aeroportu de [[Ankara]], in su cuncàmbiu de presoneris prus mannu intra [[Istados Unidos de Amèrica|USA]] e [[Rùssia]] dae sa gherra fria<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/01/world/russia-prisoner-swap-us|tìtulu=Prisoners Are Back on U.S. Soil After Release by Russians|publicatzione=[[New York Times]]|data=2024-08-01}}</ref>. * 2 austu: un'inundamentu dèpidu a pròidas fortes in [[Mèssicu]] càusat dannos mannos in Chalco, [[Mèssicu (istadu)|Istadu de Mèssicu]]. At a sighire un'emergèntzia umanitària e sanitària<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/mexico/2024/08/28/por-que-se-inundo-chalco-estas-son-las-razones-detras-de-la-emergencia-en-edomex/|tìtulu=¿Por qué se inundó Chalco? Éstas son las razones detrás de la emergencia en Edomex|autore=Por Olivia Vázquez Herrera|situ=infobae|data=2024-08-28|limba=es-ES|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 3 austu: su [[Venezuela|Venetzuela]] ameletzat is Istados Unidos de no ddis bèndere petròliu e gas, in su cuntestu de su connoschimentu internatzionale de sa bìnchida de Nicolás Maduro a is eletziones de su mese passadu<ref>{{Tzita web|url=https://as.com/actualidad/politica/amenaza-de-maduro-a-eeuu-y-sus-asociados-si-cometen-el-error-de-su-vida-n/|tìtulu=Amenaza de Maduro a EEUU y sus “asociados”: “Si cometen el error de su vida...”|autore=Rafael Escobar|situ=Diario AS|data=2024-08-03|limba=es|atzessu=2024-11-27|urlmortu=eja}}</ref>. * 5 austu: ** si registrat una ruta de balores de mercadu, sa peus dae su [[1987]], faghende chistionare de "lunis nieddu"<ref>{{Tzita web|url=https://www.wired.it/article/che-cosa-sta-succedendo-alle-borse-mondiali/|tìtulu=Che cosa sta succedendo alle borse mondiali?|autore=Alessandro Patella|situ=Wired Italia|data=2024-08-06|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/economia/finanza/24_agosto_05/borse-oggi-5-agosto-crollano-i-mercati-asiatici-tokyo-12-308f49e4-f9a1-4f19-909f-31366b4f1xlk.shtml|tìtulu=Tonfo a Wall Street (che poi recupera), giù Big Tech. Milano la peggiore in Europa, Tokyo crolla: cosa è successo in Borsa il 5 agosto|situ=Corriere della Sera|data=2024-08-05|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>. ** sa prima ministra de [[Bangladesh]], Sheikh Hasina, lassat s'incàrrigu e si trasladat a s'[[Ìndia]] a pustis de chèscias mannas in totu su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.ultimavoce.it/dimissioni-di-sheikh-hasina-passo-bangladesh/|tìtulu=Dimissioni di Sheikh Hasina: passo epocale per il Bangladesh|data=2024-08-05|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 6 austu: s'[[Ucraina|Ucràina]] incumentzat un'ofensiva in s'Oblast de Kursk, Rùssia<ref>{{Tzita web|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/08/06/moscow-rushes-troops-to-kursk-region-as-3-killed-in-ukrainian-attacks-a85947|tìtulu=Moscow Rushes Troops to Kursk Region as 3 Killed in Ukrainian Attacks|autore=The Moscow Times|situ=The Moscow Times|data=2024-08-06|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. Est s'avantzamentu prus mannu de un'esèrtzitu istràngiu in terra Russa a pustis de sa [[segunda gherra mundiale]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_agosto_13/putin-arrabbiato-kursk-guerra-b57f9be9-7bce-45b6-ac53-f7d6c3effxlk.shtml|tìtulu=Putin «non era così arrabbiato da tempo». Ora deve decidere: minimizzare l'invasione ucraina di Kursk o mobilitare una guerra totale?|situ=Corriere della Sera|data=2024-08-13|limba=it-IT|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 7 austu: su Partidu [[Tailàndia|tailandesu]] Kao Klai (''andare a in antis'') est isortu e sa Corte Costitutzionale bandit a sa ghia Pita Limjaroenrat e àteros membros dae sa polìtica pro àere propostu de cambiare sa lege a subra de sa ''lesa maestade'', una de is prus severas in su mundu<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/08/07/corte-costituzionale-scioglimento-partito-opposizione/|tìtulu=La Corte costituzionale thailandese ha ordinato lo scioglimento del principale partito di opposizione|situ=Il Post|data=2024-08-07|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 8 austu: ** unu terremotu de magnitudo 7,1 iscutinat in su mare Hyūga, Giapone. 16 persones sunt fertas, vàrios fràigos sunt dannificados e si ghetat un'allarme tzunami<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/08/08/sismo-japon-kyushu-shikokuy-alertas-tsunami-reux/|tìtulu=Sismo de magnitud 7,1 sacude Japón y se emiten alertas de tsunami|autore=Reuters|situ=CNN|data=2024-08-08|limba=es|atzessu=2024-11-27}}</ref>. ** su prèmiu Nobel Muhammad Yunus est su cabu de guvernu nou de Bangladesh a pustis de sa rinùntzia de Sheikh Hasina<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/8/8/muhammad-yunus-takes-oath-as-head-of-bangladeshs-interim-government|tìtulu=Muhammad Yunus takes oath as head of Bangladesh’s interim government|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 9 austu: un'aparèchiu de Voepass Linhas Aéreas ruet in Vinhedo, Santu Pàulu, [[Brasile]], ochiende a totu is 62 biagiadores<ref>{{Tzita web|url=https://g1.globo.com/sp/campinas-regiao/noticia/2024/08/09/acidente-aviao-vinhedo.ghtml|tìtulu=Avião com 62 pessoas a bordo cai em Vinhedo e não há sobreviventes {{!}} Campinas e Região|situ=G1|data=2024-08-09|limba=pt-br|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 11 austu: [[Volodymyr Zelens'kyj]], presidente de s'Ucràina, cunfirmat s'ofensiva in s'Oblast de Kursk. Sa Rùssia faghet ischire chi ddoe sunt 76000 disterrados dae sa regione<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cze5n6w06j3t|tìtulu=Moscow promises 'tough response' to Ukraine's offensive inside Russia|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 13 austu: s'azienda Avon decrarat bancarota de manera voluntària me is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/economia/negocios-y-empresas/2024/08/13/avon-se-declara-en-bancarrota-y-se-acoge-a-la-ley-de-quiebras-en-eeuu.shtml|tìtulu=Avon se declara en bancarrota y se acoge a la ley de quiebras en EEUU para revertir su situación|autore=Verónica Reyes|situ=BioBioChile - La Red de Prensa Más Grande de Chile|data=2024-08-13|limba=es|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 14 austu: ** s'[[Organizatzione Mundiale de sa Salude]] decrarat sa [[pigota de sa martinica]] emergèntzia de salude pùblica pro sa segunda borta in duos annos, pro neghe de s'ispainadura de su virus in [[Àfrica]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.ansa.it/canale_saluteebenessere/notizie/medicina/2024/08/14/loms-stato-di-emergenza-internazionale-per-il-vaiolo-delle-scimmie_9c24f241-de93-4278-a93d-cb52a64a2143.html|tìtulu=L'Oms, stato di emergenza internazionale per il vaiolo delle scimmie - Medicina - Ansa.it|situ=Agenzia ANSA|data=2024-08-14|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>. ** sa Corte Costitutzionale Tailandesa rèvocat s'incàrrigu a su primu ministru Srettha Thavisin pro àere numenadu a unu ministru chi fiat istadu in presone. Paetongtarn Shinawatra leat su logu suo<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnbc.com/2024/08/16/paetongtarn-shinawatra-becomes-thailands-youngest-prime-minister.html|tìtulu=Paetongtarn Shinawatra becomes Thailand's youngest prime minister|situ=CNBC|data=2024-08-16|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 23 austu: in Solingen, [[Germània]], unu tzitadinu [[Sìria|Sirianu]] ochiet a 3 persones. Dae neghe de custu fatu, sa dibata in contu de s'immigratzione si faghet prus intensu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/germany-knife-attack-solingen-islamic-state-1095235a9dadf6e1005e8adff52d05b4|tìtulu=The suspect in the Germany attack was motivated by Islamic State group ideology, prosecutors say|situ=AP News|data=2024-08-25|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 24 austu: in Barsalogho, [[Burkina Faso|Burkina Faso,]] 600 persones sunt vìtimas de un'atacu de Al-Qaeda<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/04/africa/burkina-faso-massacre-600-dead-french-intel-intl/index.html|tìtulu=Massacre in Burkina Faso left 600 dead, double previous estimates, according to French security assessment|autore=Saskya Vandoorne, Nick Paton Walsh, Gianluca Mezzofiore|situ=CNN|data=2024-10-04|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 25 austu: s'esèrtzitu de [[Israele]] ghetat un'atacu in su sud de su [[Lìbanu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cr40dz5524qo|tìtulu=UN calls for calm after Israel and Hezbollah trade strikes|situ=BBC News|data=2024-08-26|limba=en-GB|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 30 austu: ** sa parte manna de su Venetzuela abarrat sena lughe e su presidente Maduro ghetat sa neghe a una posta de manos de s'opositzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/en/venezuela-claims-sabotage-in-widespread-power-outage/a-70094747|tìtulu=Venezuela claims 'sabotage' in widespread power outage – DW – 08/30/2024|situ=dw.com|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. ** su Brasile bandit sa retza sotziale X e Starlink in totu su paisu pro no àere cumpridu sa lege chi pertocat is sotziedades istràngias<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/08/30/brasile-blocco-x-twitter-musk-corte-suprema/|tìtulu=La Corte Suprema del Brasile ha ordinato il blocco di X nel paese|situ=Il Post|data=2024-08-30|limba=it|atzessu=2024-11-27}}</ref>. * 31 austu: un'elicòteru ruet in Kamchatka Krai, [[Rùssia]], ochiende a is 22 biagiadores<ref>{{Tzita web|url=https://asn.flightsafety.org/wikibase/419142|tìtulu=CFIT Accident Mil Mi-8T RA-25656, Saturday 31 August 2024|autore=Harro Ranter|situ=asn.flightsafety.org|limba=en|atzessu=2024-11-27}}</ref>. === Cabudanni === * 7 cabudanni: eletziones presidentziales in Algeria. Su presidente Abdelmadjid Tebboune (Fronte de Liberatzione Natzionale, tzentru-manca) est eletu torra cun su 94,7% de is votos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/8/algerias-abdelmadjid-tebboune-re-elected-president-with-94-7-percent-vote|tìtulu=Algeria’s Tebboune re-elected president with 94.7 percent vote|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 4 cabudanni: su presidente de Venetzuela, Nicolás Maduro, detzidet chi ocannu sa [[Pasca de Nadale]] s'at a festare in su mese de ledàmene<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/world/christmas-october-venezuela-maduro-moves-holiday-disputed-election-rcna169493|tìtulu=Christmas in October? Venezuela's leader moves holiday to boost support after disputed election|situ=NBC News|data=2024-09-04|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 12 cabudanni: s'imprendidore istadunidensu Jared Isaacman conduit sa prima passigiada cummertziale in s'ispàtziu, comente parte de sa missione Polaris Dawn chi portat fintzas echipàgiu umanu a s'òrbita prus arta dae su tempus de su programma Apollo<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/crkmgvzl70yt#player|tìtulu=SpaceX Polaris Dawn spacewalk live: Jared Isaacman becomes first non-professional astronaut to walk in space|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 17 cabudanni: 32 persones militantes de [[Hezbollah]] sunt ochidas e àteras 3200 fertas in s'iscòpiu de is busca-persones e [[Camina-e-faedda|ràdios portàtiles]] issoro comente parte de unu tziber-atacu giutu dae [[Israele]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/9/17/israels-war-on-gaza-live-38-killed-as-israel-risks-becoming-pariah?update=3184753|tìtulu=Israel’s war on Gaza updates: Nine killed as Hezbollah pagers explode|autore=Lyndal Rowlands,Alastair McCready,Federica Marsi,Usaid Siddiqui,Farah Najjar|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>, chi sighit finas sa die a pustis. * 18 cabudanni: s'azienda Tupperware, famada pro is cuntenidores pro màndigu, aviat una protzedura de fallimentu<ref>{{Tzita web|url=https://www.repubblica.it/economia/2024/09/18/news/tupperware_fallimento_marchio_contenitor_rosso_fino_a_10_miliardi-423507069/?ref=RHLF-BG-P5-S1-T1|tìtulu=Tupperware, via al fallimento dello storico marchio di contenitori: conti in rosso fino a 10 miliardi di dollari|situ=la Repubblica|data=2024-09-18|limba=it|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 20 cabudanni: Israele faghet ischire de àere ochidu a Ibrahim Aqil, ghia de Hezbollah in [[Beirut]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.axios.com/2024/09/20/israel-strikes-hezbollah-military-commanders-beirut|tìtulu=Israel killed top Hezbollah military commander in Beirut strike|autore=Barak Ravid|situ=Axios|data=2024-09-20|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 21 cabudanni: eletziones presidentziales in [[Sri Lanka]]. Binchet Anura Kumara Dissanayake (Podere Natzionale de su Pòpulu, tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/clyznjz3d78o|tìtulu=Anura Kumara Dissanayake: Left-leaning leader wins Sri Lanka election|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 23 cabudanni: ** est sa die cun prus mortos a pustis de su [[2006]] in su cunflitu intra Hezbollah e Israele. 569 persones morint e 1835 sunt fertas in unu bombardamentu in [[Lìbanu]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c5y32qew9z2t|tìtulu=Lebanon strikes are preparation for ground incursion, Israel army chief tells troops|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-28}}</ref>. ** unu terremotu de magnitudo 5,9 iscùtinat is ìsulas [[Giapone|giaponesas]] de Izu e Ogasawara sena fàghere dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara|tìtulu=Tsunami e terremoto in Giappone: allerta per le isole di Izu e Ogasawara|situ=www.gaeta.it|data=2024-09-24|limba=it-IT|atzessu=2024-11-28|dataarchìviu=2024-12-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241203200530/https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara|urlmortu=eja}}</ref>. ** s'[[Organizatzione Mundiale de sa Salude]] comùnicat chi finas a custu momentu ddoe at àpidu agiumai 30000 casos de suspeta pigota de sa martinica in [[Àfrica]], prus che totu in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]]. Is mortos sunt prus de 800<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.reuters.com/world/africa/almost-30000-suspected-mpox-cases-africa-this-year-who-says-2024-09-23/|tìtulu=Almost 30,000 suspected mpox cases in Africa this year, WHO says|publicatzione=Reuters|data=2024-09-23}}</ref>. ** unu tribunale de s'[[Argentina]] òrdinat s'arrestu de Nicolás Maduro, presidente de su [[Venezuela|Venetzuela]], pro crìmines contras a s'umanidade<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/judiciales/2024/09/23/la-justicia-argentina-ordeno-la-inmediata-captura-de-nicolas-maduro-y-diosdado-cabello-por-graves-crimenes-en-venezuela|tìtulu=La Justicia argentina ordenó la inmediata captura de Nicolás Maduro y Diosdado Cabello por graves crímenes en Venezuela|autore=Por Patricia Blanco|situ=infobae|data=2024-09-23|limba=es-ES|atzessu=2024-11-28}}</ref>. ** su tribunale supremu de su Venetzuela òrdinat s'arrestu de su presidente argentinu Javier Milei pro àere issucutadu un'aparèchiu venetzuelanu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/argentina-court-maduro-arrest-c9eb994d71c4f58744e7c74137ac5768|tìtulu=A court in Argentina orders the arrest of Venezuela's president and his right-hand man|situ=AP News|data=2024-09-24|limba=en|atzessu=2024-11-28}}</ref>. * 26 cabudanni: s'uraganu Helene passat a subra de su sud-est de is Istados Unidos lassende prus de 230 mortos, essende su peus a pustis de s'uraganu Katrina de su [[2005]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.npr.org/2024/09/30/g-s1-25406/helene-death-toll-damage|tìtulu=Helene death toll rises to over 90 as millions remain without power : NPR|situ=web.archive.org|data=2024-09-30|atzessu=2024-11-29|dataarchìviu=2024-09-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20240930130151/https://www.npr.org/2024/09/30/g-s1-25406/helene-death-toll-damage|urlmortu=eja}}</ref>. * 27 cabudanni: Israele ochiet a Hassan Nasrallah, ghia de Hezbollah e àteras persones in unu bombardamentu de [[Beirut]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/27/several-explosions-in-beirut-as-israel-says-it-attacked-hezbollah-hq|tìtulu=Waves of explosions rock Beirut as Israel says it attacked Hezbollah HQ|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/c981g8mrl8lt|tìtulu=Joe Biden repeats call for ceasefire in Lebanon as strikes continue|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-11-29}}</ref>. * 29 cabudanni: eletziones legislativas in [[Àustria]]. Mancari no arribet a sa majoria de su Cussìgiu Natzionale, binchet sa dereta estrema pro sa prima borta a pustis de sa segunda gherra mundiale<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-09-30/austria-far-right-first-election-win-since-second-world-war/104412948|tìtulu=Austria's far-right wins first national election since WWII|publicatzione=ABC News|data=2024-09-30|atzessu=2024-11-29}}</ref>. * 30 cabudanni: su [[Rennu Unidu]] est su primu paisu de su [[G7]] a abbandonare su carbone comente a fonte de energia elètrica, a pustis de dd'àere impreadu pro 142 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c5y35qz73n8o|tìtulu=UK to close last coal power station after 142 years|situ=BBC News|data=2024-09-30|limba=en-GB|atzessu=2024-11-29}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://interactive.carbonbrief.org/coal-phaseout-UK/index.html|tìtulu=Q&A: How the UK became the first G7 country to phase out coal power|autore=Molly Lempriere, Simon Evans, Verner Viisainen, Joe Goodman|situ=Carbon Brief|data=2024-09-27|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref>. === Ledàmene/Santugaine === * 1 ledàmene/santugaine: ** s'esèrtzitu [[Israele|israelianu]] invadet su sud de su [[Lìbanu]], ammanniende sa gherra sua contras Hezbollah<ref>{{Tzita web|url=https://www.europapress.es/internacional/noticia-israel-lanza-ofensiva-militar-terrestre-selectiva-sur-libano-20241001010303.html|tìtulu=Israel lanza una ofensiva militar terrestre "selectiva" en el sur de Líbano|autore=Europa Press|situ=www.europapress.es|data=2024-10-01|limba=es|atzessu=2024-11-29}}</ref>. ** su parlamentu giaponesu eligit a Shigeru Ishiba comente a primu ministru nou<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilsole24ore.com/art/shigeru-ishiba-diventa-primo-ministro-giappone-paese-un-cambio-rotta-elezioni-anticipate-AG4T1uJ|tìtulu=Shigeru Ishiba diventa Primo Ministro del Giappone: il Paese verso un cambio di rotta con elezioni anticipate|situ=Il Sole 24 ORE|data=2024-10-01|limba=it|atzessu=2024-11-29}}</ref>. ** s'[[Iran]] atacat Israele cun mìssiles balìsticos comente a risposta a is fainas contras a Hezbollah in Lìbanu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-10-01-2024-eb175dff6e46906caea8b9e43dfbd3da|tìtulu=Iran fires at least 180 missiles into Israel as regionwide conflict grows|situ=AP News|data=2024-10-01|limba=en|atzessu=2024-11-29}}</ref>. *2 ledàmene/santugaine: comitados contras s'''ispeculatzione energètica'' in [[Sardigna]] depòsitant 210729 firmas pro sa lege Pratobello 24 cun sa punna de amparare su territòriu<ref>{{Tzita web|url=https://www.unionesarda.it/news-sardegna/cagliari/pratobello-24-da-tutta-lisola-a-cagliari-consegna-delle-firme-e-grande-festa-di-popolo-nb0lehr7|tìtulu=Il popolo di Pratobello 24 “assedia” il Consiglio regionale: a Cagliari da tutta la Sardegna contro la speculazione energetica|situ=L'Unione Sarda.it|data=2024-10-02|limba=it|atzessu=2024-12-26}}</ref>. Sa punna fiat de a su mancu 50000 firmas<ref>{{Tzita web|url=https://salimbasarda.net/pratobello-24-firmas-contra-a-sispeculatzione-energetica/|tìtulu=Pratobello 24, firmas contra a s'ispeculatzione energètica|autore=gianni.muroni|situ=Limba Sarda 2.0|data=2024-08-21|atzessu=2024-12-26}}</ref>. *6 ledàmene/santugaine: **cun unu referendum s'aprovat sa costrutzione de una tzentrale nucleare in [[Kazachistàn|Kazàchistan]]<ref>{{Tzita web|url=https://thediplomat.com/2024/10/nuclear-power-referendum-passes-in-kazakhstan/|tìtulu=Nuclear Power Referendum Passes in Kazakhstan|situ=thediplomat.com|limba=en-US|atzessu=2024-12-16}}</ref>. **eletziones presidentziales in [[Tunisia]]. Su presidente Kais Saied est torra eletu<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/7/tunisias-saied-wins-presidential-election-electoral-commission-says|tìtulu=Tunisia’s Saied wins presidential election|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-16}}</ref>. **Alejandro Arcos, sìndigu de [[Chilpancingo de los Bravo|Chilpancingo]], [[Guerrero]], [[Mèssicu]], est ochidu una chida a pustis de leare s'incàrrigu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/mexico/2024-10-07/asesinado-al-alcalde-de-chilpancingo-una-semana-despues-de-asumir-el-cargo.html|tìtulu=Decapitado el alcalde de Chilpancingo una semana después de asumir el cargo|autore=David Marcial Pérez|situ=El País México|data=2024-10-07|limba=es-MX|atzessu=2024-12-16}}</ref>. *7 ledàmene/santugaine: s'uraganu Milton essit su de chimbe uraganos prus intensos de s'[[Otzèanu Atlànticu]] e sa segunda traschia prus intensa de su [[Golfu de su Méssicu|Golfu de su Mèssicu]] a pustis de s'uraganu Rita de su 2005. Milton est fintzas su primu uraganu a lòmpere a una pressione prus bàscia de 900 millibar in unos 20 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.nhc.noaa.gov/archive/2024/al14/al142024.discus.012.shtml?|tìtulu=Hurricane MILTON|situ=www.nhc.noaa.gov|limba=en|atzessu=2024-12-24}}</ref>. *9 ledàmene/santugaine: eletziones generales in [[Mozambicu]]. Daniel Chapo est eletu a presidente e su ''Frente de Libertação de Moçambique'' (FRELIMO, Fronte de liberatzione de su Mozambicu) tenet sa majoria in s'Assemblea de sa Repùblica<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c14lzy75355o|tìtulu=Mozambique election: Frelimo's Daniel Chapo wins disputed presidential poll|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-24}}</ref>. *12 ledàmene/santugaine: sa cometa C/2023 A3 (Tsuchinshan–ATLAS), definida "sa cometa de su sèculu" lompet a sa distàntzia sua mìnima dae sa [[Terra]]<ref>{{Tzita noas|limba=en-GB|nùmene=P. A.|sambenadu=Media|url=https://www.theguardian.com/science/2024/oct/11/comet-a3-last-seen-in-neanderthal-times-could-be-sighted-from-uk-this-weekend|tìtulu=Comet last seen in Neanderthal times could be sighted from UK this weekend|publicatzione=The Guardian|data=2024-10-11|atzessu=2024-12-24}}</ref>. *13 ledàmene/santugaine: **SpaceX renesser pro sa prima borta a faghere torrare unu ''Super Heavy'' de ''Starship''<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c8xe7exjy1go|tìtulu=Elon Musk's Starship rocket achieves record-breaking feat|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-24}}</ref>. **Hezbollah ghetat una sèrie de atacos contras a su nord de Israele, lassende 4 mortos e a su mancu 67 fertos<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/10/13/live-israeli-siege-of-north-gaza-kills-200-lebanon-death-toll-hits-1645?update=3244829|tìtulu=Updates: Hezbollah drone attack kills 4 Israeli soldiers, injures 7|autore=Virginia Pietromarchi|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-24}}</ref>. *14 ledàmene/santugaine: sa NASA ghetat sa nave ispatziale Europa Clipper pro esplorare Europa, satèllite astradu de Giove<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/science/story/2024-10-14/nasa-jupiter-probe-launches-aboard-spacex-rocket|tìtulu=NASA launches Europa Clipper to see if Jupiter’s icy moon has ingredients for life|autore=X, Email, LinkedIn, Bluesky, X, Instagram, Email, Facebook|situ=Los Angeles Times|data=2024-10-14|limba=en-US|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *16 ledàmene/santugaine: **Yahya Sinwar, ghia de [[Hamas]], morit in un'isparadòrgiu cun s'esèrtzitu [[Israele|Israelianu]] in Rafah<ref>{{Tzita web|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-825018|tìtulu=Officials to 'Post': Hamas leader Yahya Sinwar killed in Rafah, Gaza Strip|situ=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|data=2024-10-17|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **unu terremotu de magnitudo 5,9 iscùtinat Malatya in [[Turkia|Turchia]], ingendrende pànicu<ref>{{Tzita web|url=https://www.primerahora.com/noticias/mundo/notas/terremoto-de-magnitud-59-estremece-turquia/|tìtulu=Terremoto de magnitud 5.9 estremece Turquía|situ=Primera Hora|data=2024-10-16|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *18 ledàmene/santugaine: in [[Cuba]], una de is prus tzentrales elètricas mannas si firmat lassende a unos deghe milliones de persones sena lughe<ref>{{Tzita web|url=https://www.ilpost.it/2024/10/20/cuba-senza-elettricita-foto/|tìtulu=Cuba senza elettricità, con le foto|situ=Il Post|data=2024-10-20|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *20 ledàmene/santugaine: sa [[Moldàvia]] votat pro intrare in s'[[Unione Europea]] cun unu Referendum, mancari cun paga diferèntzia intre eja e no<ref>{{Tzita web|url=https://a.cec.md/ro/rezultatele-referendumului-republican-constitutional-17041.html|tìtulu=Rezultatele referendumului republican constituțional|situ=a.cec.md|limba=ro|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *21 ledàmene/santugaine: **s'Assemblea Natzionale de su Vietnam eleghet a Lương Cường comente a presidente, a pustis de meses de abbolotu<ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/10/21/asia/vietnam-new-president-luong-cuong-intl-hnk/index.html|tìtulu=Vietnam appoints fourth president in nearly two years after months of political turmoil|autore=Associated Press|situ=CNN|data=2024-10-22|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **in Cali, [[Colòmbia]], incumentzat sa de XVI Cunferèntzias de is [[ONU|Natziones Unidas]] subra sa [[Biodiversidade]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbd.int/article/agreement-reached-cop-16|tìtulu=Biodiversity COP 16: Important Agreements Reached Towards making Peace with Nature|situ=Convention on Biological Diversity|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *23 ledàmene/santugaine: morint 5 persones e àteras 22 sunt fertas in un'atacu terrorìsticu in sa sede de Turkish Aerospace Industries (TAI) in Kahramankazan, [[Ankara]], ​[[Turkia|Turchia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/10/23/dead-and-wounded-in-attack-near-ankara-turkish-minister-says|tìtulu=At least five killed in attack on aerospace firm near Turkey’s Ankara|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. Is duos atentadores sunt istados ochidos<ref>{{Tzita web|url=https://www.milliyet.com.tr/gundem/live-ankara-tusasta-teror-saldirisi-5-sehit-22-yarali-7216557|tìtulu=SON DAKİKA TERÖR SALDIRISI HABERLERİ: Ankara TUSAŞ'ta terör saldırısı: 5 şehit, 22 yaralı|situ=Milliyet|data=2024-10-24|limba=tr|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *24 ledàmene/santugaine: in sa [[Repùblica Democràtica de su Congo]] si sinnalat su primu atopu de s'epidemia de malària in provìntzia de Kwango<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/congo-unknown-disease-kwango-11c96d7073ae4a0bc8ef9b2575f8d226#|tìtulu=Health officials investigate mystery disease in southwest Congo after 143 deaths|situ=AP News|data=2024-12-03|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *26 ledàmene/santugaine: **[[Israele]] ghetat un'atacu contras a s'[[Iran]], rispondende a is atacos de su 1 de su mese<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-10-26/israel-bombardea-iran-en-represalia-por-el-ataque-con-misiles.html|tìtulu=Israel bombardea Irán en represalia por el ataque con misiles|autore=Antonio Pita, Luis de Vega|situ=El País|data=2024-10-26|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **eletziones parlamentares in Georgia. Mancari s'ancu chi ddoe esserent interferèntzias, su partidu pro-Rùssia binchet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.chathamhouse.org/2024/10/ruling-party-claims-victory-georgias-disputed-election-western-condemnation-no-longer|tìtulu=As the ruling party claims victory in Georgia’s disputed election, Western condemnation is no longer enough {{!}} Chatham House – International Affairs Think Tank|situ=www.chathamhouse.org|data=2024-10-29|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *27 ledàmene/santugaine: **primu turnu de is eletziones generales in Uruguay. Passant a su segundu turnu Yamandu Orsi (Frente Amplio, tzentru-manca) cun su 43,4% de is votos e Álvaro Delgado (Partido Nacional, tzentru-dereta) cun su 27,2%<ref>{{Tzita web|url=https://www.escenariomundial.com/2024/10/28/la-izquierda-lidera-la-primera-vuelta-de-las-elecciones-presidenciales-en-uruguay/|tìtulu=La izquierda lidera la primera vuelta de las elecciones presidenciales en Uruguay|autore=Indiana Ubelhartt|situ=Escenario Mundial|data=2024-10-28|limba=es-AR|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **eletziones generales in [[Giapone]]. Su partidu liberaldemocràticu a su guvernu perdet sa majoria in parlamentu pro sa primu borta dae su [[2009]] ma sighit a tènnere sa majoria de is iscannos. Su Partidu Democràticu Costitutzionale tenet su mègius resurtadu de semper<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241026-japan-votes-with-new-pm-on-shaky-ground|tìtulu=Japan's ruling party fails to win majority in snap election|situ=France 24|data=2024-10-26|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **eletziones generales in [[Bulgaria]]. Est sa de sete bortas in bator annos<ref>{{Tzita web|url=https://it.euronews.com/2024/10/27/elezioni-in-bulgaria-urne-aperte-per-la-settima-volta-in-quattro-anni|tìtulu=Seggi chiusi in Bulgaria: per gli exit poll in testa i conservatori|situ=euronews|data=2024-10-27|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>. Is cunservadores de su partidu "Tzitadinos pro s'isvilupu europeu de sa Bulgaria" tenet sa majoria, mancari is analistas creent chi at a èssere difìtzile a formare unu guvernu istàbile<ref>{{Tzita web|url=https://tg24.sky.it/mondo/2024/10/27/elezioni-bulgaria-2024-risultati|tìtulu=Bulgaria, i conservatori di Gerb hanno vinto le elezioni parlamentari|autore=Sky TG24|situ=tg24.sky.it|data=2024-10-28|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **eletziones parlamentares in [[Lituània]]. Su Partidu sotzialdemocràticu binchet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/en/lithuania-opposition-social-democrats-win-election/a-70611400|tìtulu=Lithuania: Opposition Social Democrats win election – DW – 10/28/2024|situ=dw.com|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **sa vetura de s'ex presidente de [[Bolìvia]] retzit 14 isparos<ref>{{Tzita web|url=https://www.ondacero.es/noticias/mundo/atentado-evo-morales-disparan-14-veces-coche-que-viajaba_20241027671e845c2914190001e32b12.html|tìtulu=Atentado contra Evo Morales: disparan 14 veces al coche en el que viajaba|situ=OndaCero|data=2024-10-27|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *29 ledàmene/santugaine: pro neghe de una pròida istraordinària in [[Ispagna|Ispànnia]], unas cantas tzitades [[Inundamentu in Ispànnia de su 2024|sunt inundadas]] causende numerosos mortos e dannos graes. Est unu de is peus disacatos in s'istòria de su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/espana/comunidad-valenciana/2024-10-29/el-temporal-se-ceba-con-el-interior-de-valencia-con-un-desaparecido-y-grandes-crecidas-de-rios-y-barrancos.html|tìtulu=El temporal deja muertos y desaparecidos en Valencia y en Albacete se busca a al menos otras seis personas|autore=Cristina Vázquez, José M. Abad Liñán|situ=El País|data=2024-10-28|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *30 ledàmene/santugaine: eletziones generales in [[Botswana]]. Binchet su "Paracu pro su càmbiu democràticu" (tzentru-manca) agabbende 58 annos de guvernu de su Partidu Democràticu de Botswana (tzentru-dereta)<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-10-31/botswana-election-early-tallies-point-to-shock-loss-for-ruling-party|tìtulu=Early Botswana Vote Tallies Point to Shock Loss For Ruling Party|publicatzione=Bloomberg.com|data=2024-10-31|atzessu=2024-12-25}}</ref>. *31 ledàmene/santugaine: **su super-tifone Kong-Rey lassat unu mortu e fertos vàrios in [[Taiwan]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.unotv.com/internacional/supertifon-kong-rey-deja-un-muerto-y-73-heridos-en-taiwan/|tìtulu=Supertifón Kong-rey deja un muerto y 73 heridos en Taiwán|autore=guadalupe.murillo|situ=UnoTV|data=2024-10-31|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>. **sa [[Rùssia]] ponet una multa a [[Google]] impossìbile de pagare pro àere blocadu cuntènnidos russos vàrios in su cuntestu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|gherra Russu-Ucràina]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.fanpage.it/innovazione/tecnologia/la-russia-ha-chiesto-a-google-di-pagare-una-cifra-con-33-zeri/|tìtulu=La Russia ha chiesto a Google di pagare una cifra con 33 zeri|situ=Innovazione Fanpage|data=2024-10-30|limba=it|atzessu=2024-12-25}}</ref>. === Onniasantu/Santandria === [[File:WOH G64 VLTI.jpg|thumb|S'isteddu WOH G64 fotografadu dae su Very Large Telescope.]] * 3 onniasantu/santandria: eletziones presidentziales in [[Moldàvia]]. Sa presidente Maia Sandu est torrada a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/11/04/pro-eu-incumbent-maia-sandu-re-elected-to-second-term-as-president-of-moldova|tìtulu=Pro-EU Maia Sandu re-elected as president of Moldova|situ=euronews|data=2024-11-04|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. * 5 onniasantu/santandria: ** eletziones presidentziales in is [[Istados Unidos de Amèrica]]. [[Donald Trump]] est eletu pro sa segunda borta<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/live/trump-harris-election-updates-11-5-2024|tìtulu=2024 Election highlights|situ=AP News|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. ** eletziones generales in [[Palau (istadu)|Palau]]. Su presidente Surangel Whipps Jr. est torradu a elègere<ref>{{Tzita web|url=https://focustaiwan.tw/politics/202411070028|tìtulu=Taiwan congratulates Palau President Whipps on reelection - Focus Taiwan|situ=Focus Taiwan - CNA English News|data=2024-11-07|limba=en-US|atzessu=2024-12-25}}</ref>. ** su cantzellieri de [[Germània]] Olaf Scholz dispidit a su ministru de is finàntzias Christian Lindner ingendrende una crisi de guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c7v3r046pzzo|tìtulu=Germany coalition: Government on brink of collapse after key minister fired|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-25}}</ref>. * 9 onniasantu/santandria: a su mancu 26 persones morint in un'atacu terrorìsticu suitzida in s'istatzione de is trenos de Quetta, Balochistan, [[Pakistan]]. Responsàbile de s'atacu est s'Armada de Liberatzione de Balochistan<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/11/9/bloodbath-railway-station-bombing-in-quetta-pakistan-leaves-26-dead|tìtulu=‘Bloodbath’: Railway station bombing in Quetta, Pakistan leaves 26 dead|autore=Saadullah Akhter|situ=Al Jazeera|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. * 10 onniasantu/santandria: ** eletziones generales in sa [[Maurìtzius|Repùblica de Maurìtzius]]. Binchet s'Alleàntzia pro su Cambiamentu (tzentru-manca)<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mauritius-election-results-opposition-victory-landslide-af70d3a8810f7992cef4d1d75bbef769|tìtulu=Mauritius opposition wins country's election by a landslide|situ=AP News|data=2024-11-12|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. ** duos terremotos iscùtinant [[Cuba]] faghende dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://www.14ymedio.com/cuba/sismo-magnitud-5-9-sacude_1_1108139.html|tìtulu=Un sismo de magnitud 6, seguido por otro mayor, sacude el oriente cubano|autore=14ymedio|situ=14ymedio|data=2024-11-10|limba=es|atzessu=2024-12-25}}</ref>. ** in [[Lima]], [[Perù]], incumentzat s'addòbiu annuale de sa Cooperatzione Econòmica Àsia-Patzìficu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/11/apec-2024-que-significa-por-que-se-celebra-en-peru-y-que-paises-participan/|tìtulu=APEC 2024: ¿qué significa, por qué se celebra en Perú y qué países participan?|autore=Por Renzo Gonzales|situ=infobae|data=2024-11-11|limba=es-ES|atzessu=2024-12-25}}</ref>. ** In [[Noa Zelanda]] si nde pesat un'undada de protestas de is [[Māoris]] contras a unu progetu de lege chi punnaiat a cambiare su Tratadu de Waitangi, chi dae su 1840 regulat sa relatzione intra issos e su guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.swissinfo.ch/spa/miles-de-manifestantes-en-n.-zelanda-contra-un-proyecto-de-ley-que-perjudica-a-los-maor%C3%ADes/88160346|tìtulu=Miles de manifestantes en N. Zelanda contra un proyecto de ley que perjudica a los maoríes|autore=S. W. I. swissinfo.ch|situ=SWI swissinfo.ch|data=2024-11-15|limba=es-ES|atzessu=2024-12-25}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://edition.cnn.com/2024/11/19/asia/new-zealand-maori-treaty-bill-protest-explainer-intl-hnk/index.html|tìtulu=Massive crowds march on New Zealand parliament protesting Māori bill. Here’s what to know|autore=Helen Regan|situ=CNN|data=2024-11-19|limba=en|atzessu=2024-12-25}}</ref>. * 11 onniasantu/santandria: ** in [[Zhuhai]], [[Tzina]], un'òmine invadet cun sa vetura una pista de annestru in unu tzentru isportivu ochiende a 35 persones e ingollende·nde a àteras 43<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/news/car-rams-crowd-china-zhuhai-dozens-dead/|tìtulu=Dozens killed in Zhuhai, China, by driver who rammed car into crowd ahead of army air show, police say - CBS News|situ=www.cbsnews.com|data=2024-11-12|limba=en-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** incumentzat sa Cunferèntzia a subra de su càmbiu climàticu de su 2024 ([[COP28|COP29]])<ref>{{Tzita web|url=https://cop29.az/en/media-hub/news/cop29-opens-in-baku-with-breakthrough-on-global-carbon-markets|tìtulu=COP29 Opens in Baku with Breakthrough on Global Carbon Markets|situ=cop29.az|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 13 onniasantu/santandria: in sa tzitade de [[Brasìlia]], Praça dos Três Poderes est corpida dae un'atacu terrorìsticu<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/america/america-latina/2024/11/14/la-policia-de-brasil-confirmo-que-las-explosiones-cerca-de-la-corte-suprema-fueron-causadas-por-un-ataque-suicida/|tìtulu=La Policía de Brasil confirmó que las explosiones cerca de la Corte Suprema fueron causadas por un ataque suicida|situ=infobae|data=2024-11-14|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 14 onniasantu/santandria: ** eletziones parlamentares in [[Sri Lanka]]. Su partidu Potere Natzionale de su Pòpulu (tzentru-manca) binchet cun majoria ampra<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/america/agencias/2024/11/15/el-partido-del-presidente-lidera-el-escrutinio-de-las-elecciones-legislativas-en-sri-lanka/|tìtulu=El partido del presidente lidera el escrutinio de las elecciones legislativas en Sri Lanka|autore=Por Newsroom Infobae|situ=infobae|data=2024-11-15|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** s'incìngiat su mega-portu de Chancay, [[Perù]]<ref>{{Tzita noas|limba=es-PE|nùmene=Gladys|sambenadu=Pereyra Colchado|url=https://elcomercio.pe/peru/megapuerto-de-chancay-desde-dentro-la-inauguracion-que-abre-la-ruta-de-la-seda-china-dina-boluarte-xi-jinping-marcha-blanca-noticia/|tìtulu=Megapuerto de Chancay desde dentro: la inauguración que abre la “ruta de la seda”|publicatzione=El Comercio|data=2024-11-19|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 16 onniasantu/santandria: in [[Gabòn]] s'aprovat sa costitutzione noa cun unu referendum<ref>{{Tzita web|url=https://www.voaafrique.com/a/gabon-la-cour-constitutionnelle-valide-le-oui-au-r%C3%A9f%C3%A9rendum/7881446.html|tìtulu=Gabon: la Cour constitutionnelle valide le "oui" au référendum|situ=Voice of America|data=2024-11-29|limba=fr|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 17 onniasantu/santandria: ** eletziones parlamentares in [[Senegal]]. Bassirou Diomaye Faye de su partidu de manca Patriotes Africains du Sénégal pour le Travail, l'Éthique et la Fraternité (PASTEF, Patriotas Africanos de su Senegal pro su traballu, s'ètica e fradia)<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c1wj4dwvj1po|tìtulu=Senegal election: Pastef claims large victory in legislative polls|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** [[Joe Biden]] autorizat s'[[Ucraina|Ucràina]] a atacare sa [[Rùssia]] cun mìssiles [[Istados Unidos de Amèrica|istadunidensos]] a distàntzia longa pro su restu de sa [[Crisi russu-ucraina (2014-sighende)|gherra]]<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/11/17/biden-autoriza-ucrania-utilizar-armas-atacms-rusia-trax|tìtulu=Biden autoriza a Ucrania a utilizar armas estadounidenses de largo alcance en Rusia|autore=Kevin Liptak|situ=CNN|data=2024-11-17|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 21 onniasantu/santandria: ** sa Corte Penale Internatzionale ghetat òrdines de arrestu contras a su primu ministru israelianu [[Benjamin Netanyahu]], s'ex ministru de sa defensa Yoav Gallant e sa ghia militare de [[Hamas]], Mohammed Deif, cun acusa de [[Crìmene de gherra|crìmines de gherra]]. ** chircadores impreende su [[Very Large Telescope]] annùntziant su primu "primu pranu" de semper de un'[[isteddu]] a foras de su [[Camminu de paza|Caminu de Pàgia]], WOH G64<ref>{{Tzita web|url=https://www.space.com/star-outside-milky-way-wohg64|tìtulu=Star imaged in detail outside the Milky Way for the 1st time (image, video)|autore=Robert Lea published|situ=Space.com|data=2024-11-21|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** terroristas in Peshawar, [[Pakistan]], un'apostamentu a unu grupu de veìculos chi portaiant a musulmanos sciitas ochiet a 46 persones e nde ferit a àteras 20<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/pakistan-gunmen-opened-fire-convoy-vehicles-northwest-42c8fb3cf1f720de49efebd306d76fa1|tìtulu=Gunmen fire on vehicles carrying Shiites in northwest Pakistan, killing at least 42|situ=AP News|data=2024-11-21|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 23 onniasantu/santandria: ** in [[Colòmbia]] si nde pesant protestas vàrias contras a su guvernu<ref>{{Tzita web|url=https://www.latimes.com/espanol/internacional/articulo/2024-11-24/miles-de-colombianos-descontentos-vuelven-a-las-calles-para-protestar-contra-el-gobierno-de-petro|tìtulu=Miles de colombianos descontentos vuelven a las calles para protestar contra el gobierno de Petro|autore=Por Associated Press Associated Press|situ=Los Angeles Times en Español|data=2024-11-24|limba=es-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** 12 persones morint e prus de àteras 30 sunt fertas in un'intzidente acontèssidu a unu bus in [[Moyobamba]] ([[Perù]]) chi fiat portende unu grupu de istudiantes a [[Tarapoto]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.infobae.com/peru/2024/11/23/viaje-de-promocion-escolar-termina-en-tragedia-siete-fallecidos-en-moyobamba-al-caer-bus-a-un-abismo/|tìtulu=Tragedia en Moyobamba: el fatídico viaje de promoción escolar que cobró 12 vidas|autore=Por Valeria Mendoza TalledoyCarlos Espinoza|situ=infobae|data=2024-11-23|limba=es-ES|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 24 onniasantu/santandria: segundu turnu de is eletziones in Uruguay. Binchet Yamandú Orsi<ref>{{Tzita web|url=https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm|tìtulu=SEGUNDA ELECCION 2024|situ=segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy|limba=es|atzessu=2024-12-26|dataarchìviu=2024-12-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241214010015/https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm|urlmortu=eja}}</ref>. * 26 onniasantu/santandria: su primu ministru de Israele annùntziat un'acòrdiu de firmare su fogu in Lìbanu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/live/cnvjl42g9m1t|tìtulu=First day of truce appears to hold as UN chief hails 'ray of hope'|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 27 onniasantu/santandria: eletziones generales in Namìbia. Netumbo Nandi-Ndaitwah de s'Organizatzione Populare de s'Àfrica de su Sud-Ovest (tzentru-manca) est sa prima presidente fèmina de su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5yx0r14jrmo|tìtulu=Namibia election: Swapo's Netumbo Nandi-Ndaitwah elected first female president|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 29 onniasantu/santandria: eletziones generales in [[Repùbrica de s'Irlanda|Irlanda]]. Su partidu Fianna Fáil (tzentru-dereta) abarrat su primu partidu<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/ireland-election-fianna-fail-fine-gael-coalition-a51f5a4b8b7a102b974c650c740352d5|tìtulu=With election decided, Ireland faces weeks of talks to form a government|situ=AP News|data=2024-12-02|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 30 onniasantu/santandria: ** eletziones parlamentares in [[Islanda]]. S'Alleàntzia Sotzialdemocràtica tenet sa majoria<ref>{{Tzita web|url=https://www.france24.com/en/live-news/20241201-social-democrats-set-to-overtake-ruling-party-in-iceland-snap-election|tìtulu=Social Democrats overtake PM's party in Iceland vote|situ=France 24|data=2024-12-01|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** in su cuntestu de sa gherra tzivile siriana, is fortzas de s'opositzione leant su controllu de su bonu de Alepu, provochende is primos atacos aèreos russos a subra de sa tzitade dae su [[2016]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cy5l50y76k3t|tìtulu=More Russian strikes as Syrian rebels advance further after taking Aleppo|situ=BBC News|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref>. === Idas/Nadale === [[File:Chancel of Notre-Dame de Paris, 2024 (12).jpg|thumb|Notre-Dame de Parigi a pustis de s'abertura noa]] * 1 idas/nadale: ** [[Joe Biden]] cuntzedet sa gràtzia a su fìgiu Hunter pro evasione fiscale e possedimentu illegale de armas<ref>{{Tzita web|url=https://www.corriere.it/esteri/24_dicembre_02/joe-biden-concede-la-grazia-al-figlio-hunter-che-rischiava-il-carcere-b2c5c82e-d7d3-4552-bc21-1c27ad812xlk.shtml|tìtulu=Joe Biden concede la grazia al figlio Hunter (che rischiava il carcere): «Contro di lui persecuzione mirata per colpire me»|situ=Corriere della Sera|data=2024-12-02|limba=it-IT|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** eletziones parlamentares in [[Romania]]<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/romania-elections-far-right-parliament-europe-russia-08a89b2ea35ee2dca14a8a17235f8993|tìtulu=Romania's pro-Western parties win parliamentary election as far-right makes gains|situ=AP News|data=2024-12-02|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 3 idas/nadale: a pustis de meses de istallu pro disacòrdios cun su Parlamentu, su Presidente de sa [[Corea de su Sud]] Yoon Suk Yeol declarat sa lege martziale, acusende s'opositzione de simpatizare cun sa [[Corea de su Norte|Corea de su Nord]] e de traballare contras a s'istadu. S'òrdine previdiat sa proibitzione de cada faina polìtica e sa suspensione de sa [[libertade de imprenta]], ma nch'est istadu tiradu pagas oras a pustis<ref>{{Tzita web|url=https://www.elindependiente.com/internacional/2024/12/03/el-presidente-de-corea-del-sur-da-un-golpe-de-estado-y-acusa-a-la-oposicion-de-colaborar-con-pyongyang/|tìtulu=El presidente de Corea del Sur levantará la ley marcial después de que la rechace el Parlamento|autore=Ana Alonso|situ=El Independiente|data=2024-12-03|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 4 idas/nadale: ** incumentzat una crisi polìtica in [[Frantza]], ca su primu ministru Michel Barnier perdet sa cunfiàntzia<ref>{{Tzita noas|limba=fr-FR|url=https://www.lemonde.fr/politique/live/2024/12/07/en-direct-nouveau-premier-ministre-les-ecologistes-rencontreront-emmanuel-macron-a-l-elysee-lundi-au-contraire-des-insoumis_6424825_823448.html?_staled_|tìtulu=Crise politique : revivez la censure et la chute du gouvernement Barnier dans notre direct|publicatzione=Le Monde.fr|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** Brian Thompson, amministradore de sa seguràntzia mèdica UnitedHealthcare, est ochidu in [[Noa York]] dae Luigi Nicholas Mangione chi acusaiat is seguràntzias de pònnere su balàngiu a in antis a su bene de sa gente<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/news/articles/cnv3dnm64vlo|tìtulu=Brian Thompson: United Healthcare CEO fatally shot outside Manhattan hotel|situ=www.bbc.com|limba=en-GB|atzessu=2024-12-26}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/live-blog/live-updates-man-questioned-unitedhealthcare-ceo-brian-thompsons-shoot-rcna183160|tìtulu=UnitedHealthcare CEO shooting: Suspect charged with murder had writings with 'motivation'|situ=NBC News|data=2024-12-10|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 5 idas/nadale: unu terremotu de magnitudo 7 iscùtinat sa costa nord de sa [[Califòrnia]], sena fàghere dannos de importu. Si ghetat un'allarme tzunami, cantzelladu pagu a pustis<ref>{{Tzita web|url=https://www.cbsnews.com/sacramento/news/northern-california-earthquake-tsunami-warning-humboldt-county-eureka/|tìtulu=7.0 earthquake hits off Northern California coast; tsunami warning canceled - CBS Sacramento|autore=Cecilio Padilla|situ=www.cbsnews.com|data=2024-12-05|limba=en-US|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 6 idas/nadale: eletziones presidentziales in [[Romania]]. Su Tribunale Costitutzionale aiat annulladu su resurtadu de su primu turnu, cun sa resone chi ddoe esserent interferèntzias russas a pustis de s'avantzamentu de su candidadu pro-Rùssia Călin Georgescu a su segundu turnu<ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-12-06/el-constitucional-de-rumania-anula-la-primera-vuelta-de-las-presidenciales-tras-revelarse-la-campana-de-ataques-hibridos-rusos.html|tìtulu=El Constitucional de Rumania anula la primera vuelta de las presidenciales tras revelarse una campaña de “ataques híbridos rusos”|autore=Raúl Sánchez Costa|situ=El País|data=2024-12-06|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 7 idas/nadale: ** sa Catedrale de Notre-Dame de [[Parigi]] torrat a abèrrere a pustis de su fogu de su 2019<ref>{{Tzita web|url=https://www.vaticannews.va/pt/igreja/news/2024-02/anuncio-reabertura-catedral-notre-dame-paris-08-dezembro-2024.html|tìtulu=Em dezembro, a Catedral de Notre-Dame será reaberta. A Igreja de Paris anuncia uma série de eventos - Vatican News|situ=www.vaticannews.va|data=2024-02-05|limba=pt|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** eletziones generales in Ghana. John Mahama de su Cungressu Natzionale Democràticu (tzentru-manca) est eletu presidente una segunda borta<ref>{{Tzita web|url=https://www.internazionale.it/ultime-notizie/2024/12/09/ghana-mahama-vince-presidenziali|tìtulu=Il candidato dell’opposizione John Mahama vince le presidenziali in Ghana|situ=Internazionale|data=2024-12-09|limba=it|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * [[File:Parker Solar Probe.jpg|thumb|Rapresentatzione artìstica de sa sonda Parker acostende·si a su Sole.]]8 idas/nadale: su presidente de sa [[Sìria]] Bashar al-Assad fuet a pustis de sa ruta de su regìmene suo a pustis de 61 annos. Si format unu guvernu de transitzione<ref>{{Tzita web|url=https://www.lavanguardia.com/internacional/20241209/10181909/conflicto-siria-caida-regimen-bashar-el-asad-ultima-hora-hoy-en-directo.html|tìtulu=Conflicto en Siria y la caída del régimen de El Asad, hoy en directo {{!}} Última hora de los rebeldes en Damasco|situ=La Vanguardia|data=2024-12-09|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. * 14 idas/nadale: ** eletziones presidentziales in [[Georgia|Geòrgia]]. Míjeil Kavelashvili de Bisu Georgianu ([[Populismu|populista]]) balàngiat agiumai su totale de is votos, ingendrende dudas de manipulatzione de is comìtzios e peorende is tensione sotziales in su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.dw.com/es/georgia-aumenta-la-violencia-en-medio-de-elecciones-presidenciales/a-71056675|tìtulu=Georgia: aumenta la violencia frente a elección presidencial – DW – 14/12/2024|situ=dw.com|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://elpais.com/internacional/2024-12-14/el-prorruso-mikheil-kavelashvili-elegido-presidente-de-georgia-en-una-votacion-boicoteada-por-la-oposicion.html|tìtulu=El prorruso Míjeil Kavelashvili, elegido presidente de Georgia en una votación boicoteada por la oposición|autore=Javier G. Cuesta|situ=El País|data=2024-12-14|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** su presidente de sa [[Corea de su Sud]] Yoon Suk-yeol, est dispididu dae s'incàrrigu suo a pustis de unu votu de su parlamentu, a pustis chi sa decraratzione de sa lege martziale de sa chida in antis nd'aiat pesadu protestas in su paisu<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/mundo/articles/cx2vq0dy8veo|tìtulu=Corea del Sur: El Parlamento de Corea del Sur aprueba destituir al presidente por declarar la ley marcial|situ=BBC News Mundo|data=2024-12-14|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. ** su tziclone Chido tocat terra in [[Mayotte]], in ue càusat 20 mortos e dannos graes<ref>{{Tzita web|url=https://apnews.com/article/mayotte-cyclone-chido-climate-weather-43890b2cee0d90e67b6263f278782334|tìtulu=France rushes aid to Mayotte after Cyclone Chido leaves hundreds feared dead|situ=AP News|data=2024-12-16|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. *17 idas/nadale: unu [[terremotu]] de magnitudo 7,3 iscùtinat [[Port Vila]], capitale de [[Vanuatu]], lassende 14 mortos, 210 fertos e vàrios fràigos isciusciados<ref>{{Tzita web|url=https://www.excelsior.com.mx/global/rescatistas-supervivientes-sismo-vanuatu-muertos-video/1690233|tìtulu=Rescatistas buscan supervivientes tras sismo en Vanuatu; hay 14 muertos. VIDEO|autore=Oswaldo Rojas|situ=Excélsior|data=2024-12-17|limba=es-MX|atzessu=2024-12-26}}</ref>. *20 idas/nadale: 5 persones morint e àteras 205 sunt fertas cando una vetura si nche iscudit a subra de una truma de gente in unu mercadeddu de Paschixedda in [[Magdeburg|Magdeburgo]], [[Germània]]<ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.nytimes.com/2024/12/20/world/europe/germany-christmas-market-crash.html|tìtulu=Driver Rams Into Christmas Market in Germany, Killing at Least 2 and Injuring Dozens|data=2024-12-20|atzessu=2024-12-26}}</ref>. *21 idas/nadale: a su mancu 41 persones morint in sa tzacarrada de prus veturas in su caminu BR-116 highway in Teófilo Otoni, Minas Gerais, [[Brasile]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html|tìtulu=Death toll in Brazil bus crash rises to 41|autore=AFP|situ=NonStop Local Tri-Cities/Yakima|data=2024-12-22|limba=en|atzessu=2024-12-26|dataarchìviu=2024-12-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20241225151255/https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html|urlmortu=eja}}</ref>. *25 idas/nadale: **in [[Kazachistàn|Kazachistan]] ruet su bòlidu 8243 de Azerbaijan Airlines. 38 persones morint e 29 subrabivint<ref>{{Tzita web|url=https://cnnespanol.cnn.com/2024/12/25/mundo/avion-pasajeros-se-estrella-kazajstan-trax#:~:text=El%20vuelo%20J2-8243%20de%20Azerbaijan%20Airlines%20se%20estrell%C3%B3%20cerca,25%20de%20diciembre%20de%202024.&text=El%20video%20del%20accidente%20mostraba,el%20aer%C3%B3dromo%20antes%20de%20estrellarse.|tìtulu=Avión de Azerbaijan Airlines se estrella en Kazajstán: hay 38 muertos y 29 supervivientes, según las autoridades|autore=Hassan Tayir, Aruzhan Zeinulla, Kara Fox|situ=CNN|data=2024-12-25|limba=es|atzessu=2024-12-26}}</ref>. **sa sonda solare Parker balàngiat su record de bighinàntzia a su [[Sole]] pro un'ogetu fatu dae s'òmine, acostende·si a 6,1 milliones de chilòmetros<ref>{{Tzita web|url=https://www.space.com/nasa-parker-solar-probe-christmas-flyby|tìtulu=NASA's Parker Solar Probe celebrates Christmas with record smashing 'kiss' of the sun|autore=Robert Lea published|situ=Space.com|data=2024-12-24|limba=en|atzessu=2024-12-26}}</ref>. *29 idas/nadale: su bòlidu Jeju Air Flight 2216, chi portaiat passegeros tziviles dae s'Arioportu Internatzionale Suvarnabhumi de [[Bangkok]], [[Tailàndia]] a s'Arioportu Internatzionale de Muan, [[Corea de su Sud]], essit dae sa pista in s'arioportu de arribu e tzacarrat contras a una barriera, ochiende a 179 persones. Ddoe sunt 2 subrabividos<ref>{{Tzita noas|limba=en-AU|url=https://www.abc.net.au/news/2024-12-29/live-blog-plane-crashes-south-korean-muan-airport/104769186?future=true&|tìtulu=Plane carrying 181 crashes in South Korea, with only two confirmed survivors — as it happened|publicatzione=ABC News|data=2024-12-29|atzessu=2025-01-01}}</ref>. == Riferimentos == <references responsive="" />{{Artìculu de su mese|ghennàrgiu|2025}} eevthh5rlocrabw9h7z5ahc6rr096ht 1 23052 190645 190455 2026-08-26T00:09:15Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190645 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186172 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20240527144220/https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/ annantu a https://thestreetjournal.org/death-toll-in-papua-new-guinea-climbs-to-2000/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:50, 26 Abr 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186202 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20241225151255/https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html annantu a https://www.nbcrightnow.com/national/death-toll-in-brazil-bus-crash-rises-to-41/article_1b6b68b3-9450-5af4-9f62-2f285c4d8edd.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:50, 5 Maj 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187084 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20241214010015/https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm annantu a https://segundaeleccion2024.corteelectoral.gub.uy/ResumenResultados.htm . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:51, 22 Aus 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187256 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20240508145930/https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants annantu a https://www.wri.org/news/statement-g7-leaders-agree-shut-down-coal-plants . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:07, 12 Cab 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187756 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20240112054158/https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html annantu a https://today.rtl.lu/news/world/a/2156775.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:52, 11 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190094 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20240921091848/https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html annantu a https://www.onmanorama.com/content/mm/en/kerala/top-news/2024/08/01/wayanad-landslide-death-toll-missing-mundakkai-chooralmala-live.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:07, 3 Làm 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190454 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20241203200530/https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara annantu a https://www.gaeta.it/tsunami-e-terremoto-in-giappone-allerta-per-le-isole-di-izu-e-ogasawara . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:09, 30 Trì 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[2024]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190644 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20241108191845/https://www.g7italy.it/it/vertice/ annantu a https://www.g7italy.it/it/vertice/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:09, 26 Aus 2026 (CEST) 5js9aw8egwukkczer5e6l55n52tn2w7 1 23576 190647 2026-08-26T00:33:42Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190647 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Baunei]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190646 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20241126012622/https://comunedibaunei.it/ annantu a http://www.comunedibaunei.it/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:33, 26 Aus 2026 (CEST) q1xxlwx1tv88agi4jy1ri7ezd9uoxt1 1 23577 190649 2026-08-26T01:04:37Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190649 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dii mundiali de mèngua de su gastu militari]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190648 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20201017032316/http://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/ annantu a https://demilitarize.org/global-campaign-on-military-spending/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:04, 26 Aus 2026 (CEST) 2zs2esxbq3zabzc15fh9x2rbjawa1jy 1 23578 190655 2026-08-26T03:12:56Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190655 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Patos de Lateranu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190654 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210623082810/http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html annantu a http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20210623082810/http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html annantu a http://presidenza.governo.it/USRI/confessioni/accordo_indice.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:12, 26 Aus 2026 (CEST) 5ret427hd19xuwcg70b6zurr2nbmq3f 1 23579 190659 2026-08-26T03:55:38Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.5 190659 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Stellarium]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190658 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20221027132731/https://directory.fsf.org/wiki/Stellarium annantu a https://directory.fsf.org/wiki/Stellarium . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:55, 26 Aus 2026 (CEST) lhgj90e40nm9v6ut92146rtf77hye7s