Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Arga 0 2012 190855 125721 2026-09-24T13:21:00Z ~2026-51281-27 30229 190855 wikitext text/x-wiki {{stub}} [[File:Lixo.jpg|thumb|Esèmpru de arga]] S''''arga''' o '''àliga''' est unu cumplessu de cosas chi si nde fùliant, mescamente de domo, che a restos de màndigu, cantzos de pabiru, plàstica o roba. {{categorizare}} oowhxdizu7hn0j53r5nusbgmsr4q26s Stanis Dessy 0 2082 190873 180865 2026-09-25T03:13:10Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190873 wikitext text/x-wiki {{Variant|LSC}} [[File:Stanis Dessy.jpg|thumb|Stanis Dessy|link=Special:FilePath/Stanis_Dessy.jpg]] [[File:Sassari (Sardaigne) - 96 - juillet 2015.jpg|thumb|Losa dedicada a Stanis Dessy In Àrthana.|alt=]] '''Stanis Dessy''' ([[Àrthana]], [[1900]] - [[Tàtari]], [[1986]]) fiat unu [[pintore]] sardu. ==Biografia== A pustis de su ginnàsiu in [[Casteddu]] s'est iscritu a s'Acadèmia de sas Bellas Artes in [[Roma]]. In su [[1921]] est torradu a Casteddu, in ue at fatu su professore de disinnu in s'Iscola de rieducatzione pro mutilados. Ciusa l'at cussigiadu de traballare comente tzeramista ma at a preferrere sa pintura. At fatu de modellu pro s'istàtua de L'Ucciso. At debutadu in sa mustra de su tzìrculu universitàriu catòlicu. In su [[1922]] su [[Giornale d'Italia]] at publicadu in sa pàgina sarda unu profilu de s'artista. S'annu imbeniente at espostu in sa Cuadriennale de Torinu su ghissu Cinzio, retratu de su figiu de Ciusa. At incumintzadu a collaborare cun sa rivista Il Nuraghe e a traballare comente issenògrafu in sa Compagnia Stabile Sarda. In su '25 at espostu in sa III Biennale romana e in sa Mustra de arte de Casteddu. In su [[1926]] si nche est tramudadu a Tàtari. In su [[1927]] at incumintzadu a istudiare sa pintura tedesca e fiaminga. In su [[1930]] s'est cojuadu cun Ada Dessì. In su matessi annu at partetzipadu a sa segunda espositzione de litografia e xilografia in [[Chicago]] e at isperimentadu s'acuaforte ghiadu dae Melis Marini. In su mese de santandria est andadu a [[Parigi]] ma sena resurtadu perunu. At comporadu istampas antigas de Dürer e Rembrandt. Si dèdicat a su monotipu. [[File:Stanis dessy, piazza azuni, 1952.JPG|left|thumb|Piazza Azuni - 1952. Cunservadu in sa Pinacoteca Natzionale de [[Tàtari]].]] In su [[1937]] duas xilografias sunt incluidas in sa regorta de su "British Museum". In su [[1938]] in sa IX Sindacale Nuorese at bintu su prèmiu PNF pro sa pintura. In su [[1940]] at espostu in una personale de xilografia in sa Biennale de Venezia. In sa Biennale de su [[1942]] at espostu sa xilografia Notte di San Giovanni. In su [[1944]] at disinnadu paris cun Tavolara sa tèssera de su [[Partidu Sardu - Partito Sardo d'Azione|Partidu Sardu]]. In su [[1949]] at collaboradu cun sa rivista Ichnusa e s'est iscritu a su [[sindacadu]] regionale de sos artistas. In su [[1952]] at partetzipadu pro s'ùrtima bia a sa Biennale de Venezia. In su [[1956]] at organizadu cun Tavolara sa V Mustra de intzisiones italianas. In su [[1957]] at partetzipadu a sa de sete mustras de su Premiu del Fiorino. In su [[1959]] in s'Unione sarda Frantziscu Màsala l'at acusadu de indiferèntzia pro sos problemas sotziales. Issu at rispostu chi sa pintura sua unu caràtere sotziale lu tenet, giai chi est destinada a li garantire su sustentamentu. In su [[1960]] at donadu sa pintura La Cena in Emmaus a su Collegium Mazotti. In su [[1964]] at espostu in una personale in sa Rassinna de xilografia sarda e piemontese de [[Torinu]]. In su [[1977]] s'aministratzione provintziale tataresa l'at dedicadu una mustra antològica. ==Unas cantas òperas== *''Cinzio'' (brunzu), 1921-22 *''Mendicanti'', 1924 *''Ada nel giardino'', 1927 *''Zia Remondica'', 1928 *''Mendicanti di Monte Gonare'' (xilografia), 1930 *''Ada'' (màrmaru), 1931 *''Zio Paolo'', 1939 *''La Giustizia'', 1943-45 == Bibliografia == * {{Tzita libru|nùmene=Giuliana|sambenadu=Altea|nùmene2=Marco|sambenadu2=Magnani|tìtulu=Stanis Dessy|url=http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2008122013491200477.pdf|atzessu=2019-11-27|collana=Grandi Monografie|data=2002|editore=Ilisso|tzitade=Nùgoro|limba=it|OCLC=51825389|ISBN=88-87825-48-3|dataarchìviu=2022-08-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823123239/http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2008122013491200477.pdf|urlmortu=eja}} *{{Tzita libru|nùmene=Marco|sambenadu=Magnani|tìtulu=Stanis Dessy|url=http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_39_20060406180714.pdf|atzessu=2019-11-27|data=2004|editore=Ilisso|tzitade=Nùgoro|limba=it|OCLC=51825389|ISBN=88-87825-48-3|collana=I Maestri dell'Arte Sarda|dataarchìviu=2007-12-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20071216144611/http://www.sardegnacultura.it/documenti/7_39_20060406180714.pdf|urlmortu=eja}} *{{Tzita web|url=https://www.artribune.com/report/2014/03/lo-sguardo-limpido-e-oggettivo-di-stanis-dessy/|tìtulu=Lo sguardo limpido e oggettivo di Stanis Dessy|autore=Roberta Vanali|situ=Artribune|data=2014-03-28|limba=it-IT|atzessu=2019-11-27}} == Ligàmenes esternos == {{Tzita web|url=http://www.pinacotecamusa.it/index.php?module=dbsimple&ida=13|tìtulu=Òperas de Dessy in sa Pinacoteca de Tàtari|limba=it|atzessu=2019-11-27|dataarchìviu=2016-03-13|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160313123005/http://pinacotecamusa.it/index.php?ida=13&module=dbsimple|urlmortu=eja}} <br />{{Controllu de autoridade}} {{DEFAULTSORT:Dessy}} [[Category:Biografias|Dessy, Stanis]] [[Category:Sardos|Dessy, Stanis]][[Category:Pintores|Dessy, Stanis]] [[Categoria:Artes visivas]] 2pe07aumw8uhy4s1oixznfqerjtaq2b Primera División 0 16533 190869 188432 2026-09-25T02:42:31Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190869 wikitext text/x-wiki {{Competizione sportiva|Nomini=Primera División|stasoni attuali=Primera División 2025-2026 (Spagna){{!}}Primera División 2024-2025|logo=|sport=Calcio|tipologia=Scuadras di club|confederatzioni=[[Real Federación Española de Fútbol|RFEF]]|natzioni={{ESP}}|fundatzioni=[[Liga de Fútbol Profesional|LFP]]|titulu=[[Albo d'oro della Primera División (Spagna)|Campione di Spagna]]|cadenza=annuale|abertura=austu|serrada=maiu|partecipantis=20 iscuadras|formau=[[girone all'italiana]]|retrocessioni=[[Segunda Division]]|detenidori={{Calcio Real Madrid}}|detenidora={{Calcio Real Madrid}} (36)|giassu=[https://www.laliga.com/laliga-easports]|nomini trofeu=[[1928]]}}Sa '''Primera División''', connota puru comente '''La Liga''' o '''La Liga EA SPORTS''' pro esser annomenada cun su nomine de su sponsor cosa sua e, est sa prus de importu serie [[Calcio|d]]<nowiki/>e fubalu [[Ispagna|spagnola]], chi si collocat a sa punna de su sistema de su campionadu de fubalu spagnolu propriedade de sa Liga de Fútbol Profesional (LFP). In s'incumentzu de sa stajone 2008-2009 at pigadu su nomine de ''Liga BBVA'' pro motivos de sponsoritzazione cun unu contratu chi acabaiat in sa stajone 2016-2017, candu est arribadu su sposor nou ''La Liga Santander''. Sa scuadra campione est sul Barcellona, chi at bintu in su 2015-2016 su de 24 campionaus de sa storia cosa sua. In su [[2016]] sa Primera División occupat  su 1º logu in su ranking UEFA pro competitziones de scuadra.<ref>{{Cita web|url=http://it.uefa.com/memberassociations/uefarankings/country/index.html|titolo=Ranking UEFA competizioni per club|autore=|editore=|data=|accesso=|tìtulu=Archive copy|atzessu=2017-01-26|dataarchìviu=2013-05-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20130528092042/http://it.uefa.com/memberassociations/uefarankings/country/index.html|urlmortu=eja}}</ref> == Fòrmula == A sa '''Liga''' partètzipant 20 scuadras chi s'afrontant intra de issas in unu torneu a s'italiana in partidas de andada e torrada. Pro onnia partida benint assignados tres puntos a sa scuadra binchidora de sa partida e zero puntos a sa scuadra derrotada, si sa prtida acabat in parègiu benit imbetzes assignadu unu puntu a onnia scuadra. A sa scuadra prima classìficada a sa fine de su torneu benit assignadu su tìtulu de campione de Ispagna e conchistat su deretu a partetzipare a is fases a girones de s'UEFA Champions League paris cun sa segunda e a sa de tres classificada, mentras sa de cuator in classìfica at a dèpere partetzipare a is sparègios de sa màssima cumpetitzione continentale. Sa de cincu classificada paris cun sa binchidora de sa Copa de su Rey conchistant su deretu a partetzipare a sa fase a girones de s'UEFA Europa League mentras sa de ses scuadras in classìfica at a partetzipare a sa segunda cumpetitzione continentale incumentzende de su de tres turnos de cualificatzione. Is ùrtimas tres scuadras in classìfica imbetzis torrant agoa  in sa Segunda División chi est sa segunda serie spagnola. == Storia == === Fundatzione === Su primu campionadu est istetiu organitzadu in su [[1929]], intre su 10 de Freargiu e su 23 de Làmpadas bintu da su Barcellona chi at derrotadu is de noe squadras partetzipantes , cun una vitoria arrivada in s'urtima partida paris a sa derrota de su Real Madrid . === Annos trinta === Sa segunda editzione, in su [[1930]], aiat istadu binta dae s'Athletic Bilbao, chi aiat concruidu su campionadu chena derrotas. S'Athletic aiat bintu puru su campionadu imbeniente. In su 1932 e in su 1933 su Real Madrid aiat conchistadu duos campionados de fila. Su campionadu aiat istadu luego estèndidu a 12 scuadras incumentzende [[1933|1933.]] In is annos imbenientes b'aiant istadu unos àteros duos sutzèdidos de s'Athletic, in su 1934 e in su 1936, interrùmpidu dae una vitoria, totora s'ùnica, pro su Betis in su 1934-35. Est istadu/istetiu suspèndidu pro tres annos, de su 1936 a su [[1936|1939]] a càusa de sa [[Gherra tzivile ispagnola|gherra tzivile.]] A sa ripresa, in s'istajone 1939-40, sa vitòria a banda de s'Atlético Madrid. === Annos cuaranta === S'Atlético s'aiat agiudicadu fintzas su campionadu 1940-41. Pròpiu in su [[1941]] s'aiat cambiadu a 14 scuadras, pro arribbare luego a 16 in su [[1950|1950.]] In custos annos su Barcellona e su Valencia aiant bintu tres tìtulos a conca, unu tìtulu imbetzes pro s'Athletic e su Siviglia. Aiat acabadu su dexènniu sa de tres vitòrias de s'Atlético. === Annos chincuanta e sessanta === Cun su cumintzu de is annos chincuanta s'aiant afortiadu Barcellona e Real Madrid. Is madridistas aiant acuistadu s'argentinu Alfredo De Stéfano in su 1953, piguendi·ddu pròpiu a is catalanos cando pariat oramai totu prontu, mentras is ''blaugranas'' aiant pigadu in su 1951 s'ungheresu Ladislao Kubala. In campionadu, posca sas vitorias de s'Atlèticu Madrid in su 1950 e in su 1951, aiat cumintzadu su duellu Barca-Real.Is primos s'aiant agiudicadu sa Liga in su 1952 e in su 1953, is segundos in su 1954 e in su 1955. Aiant istadu pròpiu is ''merengues'' a rapresentare su fubalu spagnolu in sa prima editzione de sa Copa de is Campiones in su 1955-[[1956]], trofeu chi s'aiant agiudicadu isfidende in finale, su 13 làmpadas 1956, sos frantzesos de su Stade Reims pro 4-3. Dae tando s'aiant agiuntu in scuadra fintzas su frantzesu Raymond Kopa e s'ungheresu Ferenc Puskás, chi cun Alfredo De Stéfano e Gento, aiant formadu su cuartetu de atacu chi aiat cumintzadu unu tziclu interminàbile de vitòrias siat in àmbitu natzionale chi in àmbitu internatzionale; sos ''blancos'' s'aiant agiudicadu fintzas sas editziones de sa Copa de sos Campiones 1956-57, isfidende 2-0 sa Fiorentina, 1957-58, isfidende su Milan 3-2 pustis de is tempos suplementares, 1958-59, derrotende àncoras su Stade Reims 2-0, e 1959-60, isfidende s'Eintracht Francoforte pro 7-3, e s'in antis editzione de sa Copa Intercontinentale, in su 1960. In àmbitu natzionale s'aiant agiudicadu sos campionados 1956-57 e 1957-58; dae tando cussa iscuadra est colada a s'istòria comente a ''Su mannu Real''. Fintzas su Barcellona aiat rennessidu a portare a domo carchi campionadu, comente in su 1958-59 e in su 1959-60, mentras su 1955-56 fiat bintu dae s'Athletic Bilbao. Durante is annos sessanta su Real s'aiat agiudicadu oto Scudetos, de cale cincu intra su 1960-61 e su 1964-65 e tres intra su 1966-67 e su 1968-69 e fiat rinnesidu a bìnchere fintzas una Copa de sos Campiones, isfidende in finale sos iugoslavos de su Partizan Belgrado. Su campionadu comente si siat, aiat abarradu a suta de su sinnu de sos tzìrculu de sa capitale; difatis siat in su 1965-1966 chi in su 1969-1970 sos ùnicos campionados non bintos dae is ''merengues'' fiant istados bintos de s'Atlèticu Madrid. De regordare fintzas su primu vitoia de su fubalu spagnolu a livellu de natzionale; difatis s'Ispagna at bintu su campionadu de Europa 1964 giogadu in domo. === Annos setanta === Durante is annos setanta sa pelea a su vertice aiat bìdu comente a protagonistas is duos clubs de sa capitale, Real e Atlèticu, e su Barcellona. Su dexènniu si fiatt abertu cun su 4º scudetu de su Valencia e, pustis , aiat registradu sas vitorias de is club prus de importu; su Real Madrid in su 1971-1972 (campionadu chi aiat bìdu s'ammaniare de su formatu de 16 a 18 scuadras), s'Atlèticu Madrid in su 1972-1973 e su Barcellona in su 1973-1974 cun s'innestu de s'olandesu Johan Cruyff (in su matessi annu s'Atlèticu Madrid aiat pèrdidu sa finale de Copa de sos Campiones contra su Bayern Mònaco). De su 1974-1975 a su 1979-1980 sa Liga aiat registradu sas vitorias de su Real Madrid, cun s'etzetzione de su torneu 1976-1977, chi aiat bìdu sa viroria de s'Atlèticu Madrid. === Annos otanta === In sos primos annos otanta fiant èssidu a pilu is duas printzipales scuadras de is [[Paisu Bascu (comunidade autònoma de s'Ispagna)|Paisos Bascos]]: sa Real Sociedad e s'Athletic Bilbao. In su 1980-1981 su duellu intre Real Sociedad e Real Madrid s'aiat concruidu cun sa vitòria de sa scuadra basca, ripitida s'annu a pustis a is disacatos de su Barcellona (custa borta cun duos puntos de vantàgiu). Posca su Mundiale cde domo de s'Ispagna, is scuadras bascas aiant sighidu a dominare su Campionadu; dappoi is duos tìtulos consecutivos de sa scuadra de San Sebastian, is editziones 1982-1983 e 1983-1984 fiant istadas/istetias bintas dae s'Athletic Bilbao, ambos disafios ant tenidu sa mèllus in su Real Madrid. Su primu dd'iant otentu su 1º maju 1983, concruende sa stajone cun unu solu puntu de vantàgiu, su segundu dd'aiat otentu su 29 abrile [[1983|1984]] pro una mèllus diferèntzia de marcaduras(+23 contra is+22 de is ''blancos''). Sa stajone 1984-1985 aiat bìdu s'ùnica vitoria de su Barcellona, cun Terry Venables in banchita, in antis de sa torrada madridista comente a protagonista assolutu in su lustru imbeniente. Posca de su domìniu bascu aiat torradu su poderiu a su Real Madrid, chi aiat bintu cincu scudetos consecutivos intre su [[1985]] e su [[1990]]. Sa stajone 1985-1986 aiat bìdu comente a protagonista mannu su Real, chi at bìntu su suo 21º Scudetu cun 11 puntos de vantàgiu de su Barça, fiat rennessidu a bìnchere sa Copa UEFA pro sa segunda borta, pustis de àer bintu s'editzione 1984-1985. Su 1986-1987 aiat bìdu s'introduida de is play-off e de is play-out; luego de sa ''regular season'' is 18 scuadras beniant partzidas in tres trumas ; sa truma play-off pro su scudetu, chi cumprendiat is primas 6 classificadas, sa truma mèdia, chi cumprendiat is scuadras classificadas dae su 7º a su 12º postu, e sa truma play-out, chi cumprendiat is ùrtimas 6 scuadras. Nointames custu ''rinnovamentu'' su Real Madrid fiat torradu a bìnchere su campionadu e, mescamente, no aiat cambiadu nudda respetu a sa classìfica de sa ''regular season''. De sa stajone 1987-1988 sa Liga aiat cambiadu de 18 a 20 scuadras; aiant abolidos is play-off ma aiat abarradu su play-out tra sa de dexessete e sa de dexeoto classificada (at a èsser abolidu dae su 1999-2000). Is ''merengues'' ant a rennescere a si cunfirmare ''Campiones de Ispagna'' finas sa stajone 1989-1990, ghiados in campu de su messicanu Hugo Sánchez e de sos ispagnolos Emilio Butragueño, Manolo Sanchís, Rafael Martín Vázquez, Míchel e Miguel Pardeza, est a nàrrere ''Sa Quinta de su Buitre''. === Annos noranta === Cun su cumintzu de is annos noranta aiat incumentzadu su tziclu de vitòrias de su Barcellona de Johan Cruyff. Cun s'innestu in scuadra de campiones istràngios cales Gheorghe Hagi, Ronald Koeman, Michael Laudrup, Hristo Stoičkov e Romário, agiudados dae is giogadores catalanos bènnidos de sa ''cantera'', cales Guardiola, Amor e Ferrer, e bascos cales Bakero, Begiristain e Goikoetxea, su Barça aiat conchistadu cuator tìtulos consecutivos, fintzas si in manera diferente de unu de s'àteru; difatis, mentras su tìtulu 1990-1991 aiat bènnidu bintu cun 10 puntos de vantaggiu de sa segunda classificada, is duos imbenientes (1991-1992 e 1992-1993) aiant bènnidu bintos a s'ùrtimu turnu de campionadu, fintzas gràtzias a sas derrotas no speradas de su Real Madrid contra su Tenerife (pro 3-2 e pro 2-0) e tando cun sorte meda. S'ùrtimu, in su 1993-1994 aiat bènnidu bintu gràtzias a una mèllus diferèntzia de marcaduras in is cunfrontos de sa segunda classificada, su Deportivo La Coruña, arribadu cun is propios puntos in classìfica (56, ma una diferèntzia de gols de +13 respetu a sos galitzianos). Su dominu in campu natzionale fiat totale, su Barcellona aiat potzidu conchistare sa prima Copa de sos Campiones de sa stòria sua, derrotende su 20 maju [[1992]] a Wembley sa Sampdoria pro 1-0. Aiat torradu in finale duos annos a pustis in [[Atene]] contra su Milan e, cando chi a sa vigìlia fiat istetiu donadu pro favoridu, fiat bènnidu derrotadu cun unu mannu 4-0 de is ''rossoneri''. Su tziclu ''blaugrana'', pustis de cussa grae derrota, s'aiat cungiadu, pro donare spàtziu a sa torrada, in antis in Ispagna e dappoi in Europa, de s'aversàriu stòricu, su Real Madrid. S'editzione 1994-1995 de sa Liga aiat istadu dominada dae su Real Madrid, ghiadu in banchita de un'ex-calciadore suo, Jorge Valdano, e in campu de s'atacante tzilenu Iván Zamorano e de su pitzioqueddu de dexesete annos Raúl, bènnidu de su setore giovanile. A s'acabbu de sa stajone is ''merengues'' aiant conchistadu su 26º scudetu de sa stòria sua, pustis de cincu annos de geunu. Durante s'istiu b'est tennida sa mannaria de su torneu de 20 a 22 scuadras; su 31 trìulas/argiolas [[1995]] sa Federatzione ispagnola aiat esclùdidu, pro problemas finantziàrios, duas scaudras, Siviglia e Oviedo, torrende a ponner s'Albacete e su Valladolid. A pagas dies de su cumintzu de su torneu, sas duas esclùdidas aiant bènnidu torradas a ammìtere e, de cunsighèntzia, aiat creschidu su nùmeru de is scuadras partetzipantes. Su torneu, su primu cun s'assegnatzione de sos 3 puntos pro sa vitòria, aiat bìdu sa vitoria de s'Atlèticu Madrid, chi s'aiat agiudicadu su 9º Iscudetu de s'istòria sua, pustis de unu geunu de dexennoe annos mannu meda, tenende sa mèllus cun su Valencia e su Barcellona. Su Real Madrid, de sete a s'acabbu de sa stajone, benit esclùdidu, pustis de belle binti annos e pro sa segunda borta in s'istòria sua, de sas copas europeas. Sa stajone imbeniente aiat bìdu sa torrada de su duellu intre ''blancos'' e ''blaugrana''; is primos si fiant afortiados cun s'arribu in banchita de s'allenadore italianu Fabio Capello e cun is acuistos Roberto Carlos, Davor Šuker e Predrag Mijatović, mentras is catalanos s'aiant afortiadu cun su devanterii brasilianu Ronaldo, capocannoniere as'acabbu de sa stajone cun 34 marcaduras . Sa batalla  pro su scudetu s'est risòlvida su 14 làmpadas [[1997]], cun unu turnu de antìtzipu, cando su Real Madrid, derrotende in domo is rivales de s'Atlèticu Madrid in su ''derby'' pro 3-1, aiat conchistadu su 27º tìtulu de ''Campione de Ispagna''. A su  Barcellona sa vitòria de sa Copa de sas Copas 1996-1997 e de sa Copa de su Re. In zona callente, aiant baxiadu is ùrtimas 5 classificadas, de manera chi si torrada a su clàssicu formadu de 20 scuadras, incumenzende dae sa stajone imbeniente. S'annu 1997-1998 aiat bìdu àncora su duellu Iscudetu cun protagonistas Barcellona e Real Madrid; is catalanos aiant tzèdidu Ronaldo a s'Inter, sostituende·ddu cun su cunnatzionale Rivaldo, mentras tra is madridistas Fabio Capello, pustis de su trìunfu cosa sua, aiat detzìdidu de torrare in Itàlia a allenare su Milan. S'istajone s'aiat detzìdidu su 25 abrile [[1998]], cun tres turnos de antìtzipu, cando su Barcellona, pareggiande 1-1 in su derby contra s'Espanyol, s'aiat agiudicadu s'Iscudetu pustis de cuaturus annos. Si su Barça aiat dominadu s'istajone in àmbitu natzionale, su Real Madrid aiat istadu protagonista a livellu europeu; su 20 maju [[1998]], derrottende in [[Amsterdam]] sa Juventus pro 1-0, sas merengues aiant conchistadu, posca de 32 annos sa de sete Copas de id Campiones. Pustis su tìtulu bidiat comente a protagonistas Madrid-Barcellona, sceti uns scuadra chi est rennessida a interrùmpere custu duopolio; difatis su campionadu 1999-2000 aiat bènnidu bintu dae su Deportivo La Coruña, chi aiat tentu sa mèllus cun su Barcellona, su matessi aversàriu cun cale aiat pèrdidu su tìtulu ses annos in antis a càusa de una peus diferèntzia de maracaduras. In Europa, àncora vitoria in Copa de is Campiones de su Real Madrid, chi aiat derrotadu in finale su 24 maju [[2000]] su Valencia cun unu 3-0 mannu meda, in sa chi at a bènnere regordada comente sa primu finale de sa cumpetitzione cun duas scuadras de su propiu logu. === Annos duamìlla === In s'istiu 2000 b'est tenta s'arribada a sa presidèntzia madridista de Florentino Pérez, chi aiat cumintzadu a ponner in motu su progetu de is ''galacticos'' (galàticos), est a nàrrer ponner , cada annu, unu campione de fama internatzionale a unu giogadore bènnidu de sa ''cantera'', est a nàrrere de su setore giovanile e, pro otènner custu, aiat bèndidu a sa comuna de Madrid sa cittadella sportiva de sa sotziedade balangende 500.000 pesetas (chi aiant serbidu fintzas a cobèrrere is dèpidos lassados de is pretzedentes gestiones) e aiat comporadu, comente a DG, s'ex istedda Jorge Valdano (giai allenadore tra su 1994 e su 1996). Cun sa ghia tècnica de Vicente de su Bosque, ex-tècnicu de is primaveras postu in prima scuadra in su mede de santandria/'''donniasantu''' [[1999]] cun unu ruolu ''a interim'', e posca cunfirmadu bidus is resurtados otentos mescamente a livellu internatzionale, su primu corfu de s'era Pérez (e su primu ''galactico'') aiat istadu s'acuistu de su centrocampista [[Portogallo|portoghesu]] Luís Figo de su Barcellona, acuistu chi at fatu infadare meda is tifosos catalanos, tantu chi durante su primu ''Derby de Ispagna'', su 18 santandria/donniasantu [[2000]], ddu iant ghetadu de sa curva de su Camp Nou una conca de porcu chi aiat acabadu no meda a tesu de su giogadore. Nointames unu cumintzu no meda positivu (derrotadas in Super-copa europea contra su Galatasaray e in Copa Intercontinentale contra su Boca Juniors e eliminatzione prematura in Copa de su Re) is madridistas aiant renessidu a bincher, pustis de cuator annos, su scudetu cun sete puntos de vantàgiu de su Deportivo La Coruña. S'istiu 2001 aiat registradu su segundu corfu ''galactico'' cun s'acuistu de Zinédine Zidane de sa Juventus pro 75 milliones de èuros e sa stajone 2001-2002 aiat signadu fintzas su cumintzu de su mini tziclu de su Valencia, allenadu dae unu giòvanu a beru e disconnotu Rafael Benítez; ant a èssere difatis is valentzianosi a bincher su tìtulu de ''Campione de Ispagna'' 2001-2002 a pustis de 31 annos, mentras su Real, in s'annu de su tzentenàriu, at a rennessere a bìnchere sa Copa de is Campiones 2001-2002, sa de noe de s'istòria sua e sa de tres in sos ùrtimos cincu annos; unu resurtadu mannu de aici, in àmbitu internatzionale, no su si bidiat de is tempos de De Stéfano e Puskás. De regordare su doppiu disafiu in Semifinale contra su Barcellona, a pustis de duos pretzedentes de sas editziones 1960 e 1960-1961; vitòria pro 2-0 in trasferta a Barcellona in sa gara de andada e parègiu in domo 1-1 in cussa de torrada. Su de tres corfos de s'era Pérez aiat istadu su brasilianu Ronaldo, bènnidu de s'Inter, a pustis de sa vitòria de protagonista in su Campionadu mundiale de fubalu de su 2002; a cumintzu de sastajone fiant arribadas is vitorias in Super-copa europea e in sa Copa Intercontinentale, mentras in campionadu su chertu a su tìtulu aiat bìdu comente a protagonistas su sòlitu Real e sos [[Paisu Bascu (comunidade autònoma de s'Ispagna)|bascos]] de sa Real Sociedad. A pustis de èsser istetios in conca pro belle totu sa stajone, sos arbu-azulus fiant istetios superados in classìfica a sa penùrtima die, su 15 de làmpadas [[2003]], cunsentende a is ''merengues'' de s'agiudicare, sa domìniga imbeniente, su scudetu 29 de s'istòria issoro. Fintzas s'istiu de su [[2003]] aiat bìdu s'arribada Madrid de unu àteru giogadore de fama internatzionale, s'inglesu David Beckham, bènnidu de su Manchester United. Pustis de sa vitòria de su scudetu, s'allenadore Del Bosque no fiat bènnidu cunfirmadu dae sa sotziedade, benende sostituidu dae su [[Portogallo|portoghesu]] Carlos Queiroz, e su chertu pro tìtulu aiat istetia cuntierrada, comente duos annos in antis, intre Real Madrid e Valencia. De aici comente in su 2002, aiant istetius is òmines de Benitez a bìnchere sa Liga, sa de ses de s'istòria issoro, renescende fintzas a bìnchere sa Copa UEFA pustis de àere pèrdidu is duas finales consecutivas in Copa de sos Campiones in su 2000 e in su 2001. A pustis de sa dopieta Liga-Copa UEFA Benítez s'aiat trasferidu in [[Inghilterra]] pro allenare su Liverpool, mentras a Madrid, a pustis de unu finale de stajone chi est acabada a su 4º postu in campionadu e s'eliminatzione in Copa de is Campiones in is de cuartus de finale contra su Mònaco, Jorge Valdano aiat annuntziadu is dimissiones de sa càrriga de Diretore Generale e responsàbile de s'àrea tècnica de sa scuadra. A pustis de unu perìodu de resurtados negativos e cambiadas de presidèntzia, est torradu a sa vitorias su Barcellona. Primu cun d'unu bonu 2º postu in su torneu 2003-2004, mescamente gràtzias a un'òtimu girone de torrada, is ''blaugrana'' fiant torradus protagonistas in sa pelea pro su scudetu; cun sa presidèntzia de Joan Laporta, allenados dae s'olandesu Frank Rijkaard e ghiados in campu de s'assu [[Brasile|brasilianu]] Ronaldinho e de su devanteri [[Camerùn|camerunense]] Samuel Eto'o is catalanos fiant torradus a sa vitòria in campionadu pustis de ses annos, binchende cun duas dies de antìtzipu, su 14 maju [[2005]], su 17º tìtulu de ''Campione de Ispagna'' de s'istòria issoro. S'acuistu de nous campiones est fatzilitadu dae sa noa normativa fiscale aprovada in su [[2005]], "Lege Beckham", chi cunsentiat a is spagnolos unu tassamentu agiudadu. Sa vitoria de su campionadu est istetia ripitida, a cumpletare su trìunfo, aiat lòmpidu fintzas sa vitòria in Copa de sos Campiones 2005-2006 derrotende in finale s'Arsenal pro 2-1. De sutalineare su ''double'' ispagnolu in sas cumpetitziones UEFA; difatis, in Copa de sos Campiones, aiat arribbadu fintzas sa vitòria de sa Copa UEFA 2005-2006 de su Siviglia, chi aiat derrotadu in finale sos inglesos de su Middlesbrough pro 4-0. Sa stajone 2006-2007 aiat bìdu sa torrada in su chertu pro su scudetu de su Real Madrid a pustis de unu perìodu de crisis internas chi aiat bìdu sa cambiada de tres presidentes solu in su 2006 e cuator tècnicos intre su [[2004]] e su [[2006|2006.]] Est torradu in banchita Fabio Capello e aiant arribbadu s'italianu Fabio Cannavaro (Campione de su Mundadu 2006), su brasilianu Emerson, ambos de sa Juventus, e s'olandesu Ruud andant Nistelrooy de su Manchester United. Posca unu girone de andada negativu, concruidu a su 5º postu, aiat cumintzadu sa rincorsa madrileña e, a 90 minutos de sa fine de su campionadu, su tìtulu de ''Campione de Ispagna 2006-2007'' fiat cuntierradu tra Real Madrid, Barcellona (primas a parinales puntos ma ''blancos'' favoridos pro mègius diferèntzia retzes) e, cun carchi possibilidade in mancu, Siviglia, in un' annada in cale a sos andalusi aiat chessidu de bissare sa resessida in Copa UEFA adobbende in finale una àtera ispagnola, s'Espanyol, e de bìnchere sa Super-copa europea, adobbende 3-0 su Barcellona, e sa Copa de su Re. Su 17 làmpadas [[2007]], a su tèrmine de su primu tempus, su Barcellona teniat in manu sa Liga, in cantu binchiat 3-0 a Tarragona mentras su Real Madrid perdiat in domo 0-1 contra su Maiorca. In su segundu tempus sa situatzione s'aiat bortadu; gràtzias a Reyes (dopieta) e Diarra sos ''blancos'' ribaltarono su resurtadu binchende pro 3-1. In sas unos àteros duos disafios su Barcellona aiat bintu 4-0 mentras su Siviglia aiat derrotadu 3-1 in domo su Villarreal, in manera inùtile, pro ite su Real Madrid, posca bator annos sena vitòrias, aiat chessidu a otènnere su 30º iscudetu de s'istòria. Pro Fabio Pilu duas esperièntzias madridiste e duas vitòrias in ambas ocasiones. Nointames sa vitòria Pilu non benit cunfirmadu e sostituidu dae su tedescu Bernd Schuster, ex calciadore tra su [[1988]] e su [[1990|1990.]] Cun su nou tècnicu su Real Madrid chessit a bissare sa resessida de s'annu in antis cun duas dies de antìtzipu, binchende a [[Pamplona]] contra s'Osasuna pro 2-1, in un' annada, cussa 2007-2008, chi s'at a concruire cun sa resessida de s'Ispagna a su Campionadu europeu de carche 2008 in Àustria e Isvìtzera, adobbende in finale sa {{NatzNB|CA|DEU}} pro 1-0 a [[Vienna]] su 29 làmpadas 2008 e conchistende, a distàntzia de 44 annos, su suo 2º tìtulu de ''Campione de Europa''. In s'istajone 2008-2009 est però su Barcellona a s'impònnere cun su nou tècnicu Guardiola in s'istajone de sos trìunfet fintzas in Champions League e Copa de su Re: tribolata s'istajone de su Real chi esònerat posca pagas dies su tècnicu Bernd Schuster: sa formatzione catalana binchet fintzas un'istòricu "clasico" 2-6 a Madrid, umiliende sos aversàrios. Pro su Barcellona est su 19º tìtulu. S'istajone 2009-2010 torrat a èssere unu duellu tra Barcellona e Real Madrid, chi ant a concruire su campionadu ambas cun unu puntègiu rècord, de pare a pare 99 e 96 puntos, cun ambas formatziones binchidoras in 31 partidas subra 38. Su Barça binchet ambos cunfrontos dirìgidos (1-0 a Barcellona e 2-0 a Madrid) cunfirmende·si Campione de Ispagna ultres a bìnchere Super-copa Ispagnola, Super-copa Europea e Mundiale pro Tzìrculu, divenende su primu tzìrculu a bìnchere totus sas cumpetitziones ufitziales a cale at partetzipadu in un'annu solare. Pro s'iscuadra azulgrana est su 20º tìtulu, in un'istajone chi s'at a concruire cun sa vitòria de s'Ispagna a su Campionadu mundiale de carche 2010 in Sudàfrica adobbende in finale su {{NatzNB|CA|NLD}} 1-0 posca sos tempos suplementares su 11 trìulas [[2010]] a [[Johannesburg]], in antis vitòria de sa natzionale {{NatzNB|CA|ESP}} in unu mundiale, puru su primu resessida de una natzionale europea a foras de su pròpiu continente posca 80 annos de isetu de s'in antis editzione de su 1930. === Annos duamiladexe === In su 2010-2011 sighit su domìniu de su Barcellona. Su duellu cun su Real Madrid si verìfica in totus sas cumpetitziones, su chi porrida a sete Clásicos. In campionadu sas duas mannas cùngiant de pare a pare cun 96 e 92 puntos, cun s'istòrica ''manita'' (5-0) de sos blaugrana a su Camp Nou (posca 16 annos de s'ùrtima furriada) e parègiu pro 1-1 a sa torrada a su Bernabéu; in Copa de su Re sas duas iscuadras s'afrontant in finale a Valencia e su Real chessit a superare sos rivales pro 1-0 posca sos suplementares cun retze de Cristiano Ronaldo, binchende su trofeu posca 18 annos; in Champions League sas duas iscuadras s'afrontant in semifinale, e a bìnchere est su Barça, tra sas chistiones. SOS blaugrana binchent 2-0 a Madrid sa gara de andada (posca chi su Real fiat abarradu in deghe pro s'espulsione de Pepe) e pareggiano 1-1 a sa torrada in domo (cun noas polèmicas pro s'annullamentu de unu gol a su Real in su 0-0). Su Barcellona binchet poi su trofeu pro sa de bator furriada adobbende in finale, comente a duos annos in antis, su Manchester United pro 3-1 a Londra. Cristiano Ronaldo e Lionel Postos cùngiant ambos cun 53 retzes istajonales. Ùrtimu iscontru tra sas duas mannas de Ispagna si tenet in Super-copa, ue binchent àncora sos cadalanos. In s'istajone imbeniente sa mùsica càmbiat. Su Real Madrid conduit un'a beru grande campionadu de andada, nointames sa derrota cun sos rivales de su Barça a su Bernabéu. S'arribbat a unu vantàgiu de 10 puntos chi de repente benit belle dilapidato de sos Galacticos chi s'andant a giogare sa Liga a su Camp Nou cun totus sos sfavori de su pronòsticu. Ma Khedira e Cristiano Ronaldo domant su Barcellona e su Real binchet pro 2-1 ponende in cassaforte sa Liga. Su tìtulu benit ufitzialmente cunsignadu tra sas manos de su tzìrculu de Florentino Perez su 2 maju 2012 posca sa vitòria a sos disacatos de s'Athletic Bilbao. Su Real cun 7 puntos de vantàgiu a 2 dies de sa fine si laùreat campione de [[Ispagna|Ispagna.]] Su 11 maju 2013 su Barcellona binchet su tìtulu nùmero 22 de s'istòria sua e si laùreat campione de [[Ispagna]], concruende su campionadu a cuota 100 puntos. S'egemonia de sas duas mannas de Ispagna s'interrumpet s'annu posca, cun sa de deghe vitòrias in Liga de s'Atlético Madrid, ma torrat a comintzare subidu s'annu imbeniente, cun su Barcellona capatzu de atzentrare unu segundu treble a distàntzia de pagos annos de su pretzedente (primu e, pro oras, ùnicu tzìrculu europeu a atzentrare custu resurtadu pro duos furriadas). In su 2016 su Barcellona torrat a bìnchere cun unu puntu de vantàgiu in su Real Madrid, in unu torneu chi si risolvet solu a s'ùrtima die. == Diritos televisivos == Ultres a sos diritos pay, in manu a Digital+ (satèllite) e Mediapro (pro mèdiu de unu canale DTT, Gol TV), de cumintzu annos '90 nessi una partida depet èssere esclusivamente trasmìtida in craru. In Itàlia est visìbile subra Fox Sports in sa prataforma Sky e era visìbile fintzas in sa prataforma Mediaset Premium tràmite su canale Fox Sports pro sas istajones 2013-2014 e 2014-2015. 40 partidas de sas ùrtimas 10 dies de s'istajone 2012-13 aiant istadu trasmìtidas dae sas retzes affiliate a Publishare. == Sas iscuadras de Primera División == Sunt '''59''' sas iscuadras chi ant pigadu ala a sas '''86''' editziones de su campionadu de màssima sèrias ispagnola de Primera División de su 1928-1929 a su 2016 -2017. Solu 3 de custas sunt chessidas a èssere semper presentes e a non torrare a dae segus mai in Segunda División, e pretzisamente s'Athletic Tzìrculu, su Barcellona e su Real Madrid. Custas sunt sas 59 iscuadras, ordinadas pro nùmeru de campionados chertados (agiornadu a s'istajone 2016-2017). * '''86''' furriadas: '''Athletic Bilbao''', '''Barcellona''', '''Real Madrid''' * '''82''' furriadas: '''Valencia''', '''Espanyol''' * '''80''' furriadas: '''Atlético Madrid''' * '''73''' furriadas: '''Siviglia''' * '''70''' furriadas: '''Real Sociedad''' * '''57''' furriadas: Real Saragozza * '''51''' furriadas: '''Betis''', '''Celta Vigo''' * '''45''' furriadas: '''Deportivo''' * '''44''' furriadas: Racing Santander * '''42''' furriadas: Real Valladolid, '''Sporting Gijón''' * '''38''' furriadas: Real Oviedo * '''37''' furriadas: '''Osasuna''' * '''36''' furriadas: '''Málaga''' * '''33''' furriadas: '''Las Palmas''' * '''27''' furriadas: Maiorca * '''24''' furriadas: '''Granada''' * '''21''' furriadas: Elche * '''20''' furriadas: Hércules * '''19''' furriadas: Real Murcia * '''17''' furriadas: Rayo Vallecano * '''16''' furriadas: '''Villarreal''' * '''14''' furriadas: Sabadell * '''13''' furriadas: Tenerife * '''12''' furriadas: Alavés,Cadice, Salamanca, Getafe * '''11''' furriadas:, Castellón * '''10''' furriadas: Levante * '''9''' furriadas: CD Logroñés, Córdoba * '''8''' furriadas: Almería * '''7''' furriadas: Albacete, Arenas Getxo * '''6''' furriadas: Pontevedra, Recreativo Huelva, Su Burgu * '''4''' furriadas: Alcoyano, Compostela, Real Unión, Gimnàstic, Numancia * '''3''' furriadas: CE Europa, , '''Eibar''', Real Jaén, Real Su Burgu * '''2''' furriadas: CF Extremadura, Lleida, Mérida * '''1''' furriada: Moghreb Tétouan, Condal, Leonesa, Xerez, '''Leganés''' === Partetzipantes atuales === === Nùmeru de tzìrculu === <div class="" style="font-size:100%"> {| | valign="top" | * 1929–1934: 10 club * 1934–1941: 12 club * 1941–1950: 14 club * 1950–1971: 16 club * 1971–1987: 18 club * 1987–1995: 20 club * 1995–1997: 22 club * 1997–oe: 20 club |} </div> == Positzione de is scuadras == Mi' sos mègius tzantziamentos de sas iscuadras chi ant pigadu ala a sos '''85''' campionados dae su torneu 1928-29 a su 2015-2016. {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="0" class="wikitable" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); text-align: center; margin-bottom: 10px;" | align="center" colspan="5" |'''Liga''' |- bgcolor="#ccccff" |'''Iscuadra''' |'''1º postu''' |'''2º postu''' |'''3º postu''' |'''Partec.''' |'''Pòdios %''' |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Real Madrid |32 |23 |8 |85 |74% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Barcellona |24 |24 |13 |85 |72% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Atlético Madrid |10 |8 |15 |79 |42% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Athletic Bilbao |8 |7 |10 |85 |29% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Valencia |6 |6 |10 |81 |27% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Real Sociedad |2 |3 |2 |69 |10% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Deportivo |1 |5 |4 |44 |23% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Siviglia |1 |4 |3 |72 |11% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Betis |1 |0 |2 |50 |6% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Real Saragozza |0 |1 |4 |57 |9% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Villarreal |0 |1 |1 |16 |13% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Sporting Gijón |0 |1 |1 |41 |5% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Las Palmas |0 |1 |1 |32 |6% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Racing Santander |0 |1 |1 |44 |4% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Espanyol |0 |0 |4 |81 |5% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Real Oviedo |0 |0 |3 |38 |8% |- bgcolor="#edf3fe" | align="left" style="padding-left:10px;" |Maiorca |0 |0 |2 |27 |7% |- bgcolor="#ffffff" | align="left" style="padding-left:10px;" |Arenas Getxo |0 |0 |1 |7 |14% |- |'''Totale''' | colspan="3" |'''85''' |} == Istatìsticas == ''Istatìsticas agiornadas a su 22 ghennàrgiu 2017.'' In grassetto sos giogadores àncorat in fainas. {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" | '''Rècords''' | '''Primo''' | '''Segundu''' | '''Su de tres''' |- align="left" | Giogadores cun prus presèntzias | Zubizarreta (622)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Raúl (550)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Eusebio Sacristán (543)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] |- align="left" | Giogadores cun prus tìtulos bintos | Gento (12 in 19 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Pirri (10 in 17 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Amancio (9 in 14 istajones) Camacho (9 in 15 istajones) Santillana (9 in 17 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]]<br> <br> [[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]]<br> <br> [[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] |- align="left" | Giogadores cun prus retzes signadas | Lionel Postos (327 in 363 garas)[[File:Flag_of_Argentina.svg|20x20px]] | Cristiano Ronaldo (272 in 250 garas)[[File:Flag_of_Portugal.svg|20x20px]] | Telmo Zarra (251 in 279 garas)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] |- align="left" | Allenadores cun prus tìtulos bintos | Miguel Muñoz (9 in 13 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Helenio Herrera (4 in 14 istajones)[[File:Flag_of_Argentina.svg|20x20px]][[File:Flag_of_France.svg|20x20px]] | Johan Cruyff (4 in 8 istajones)[[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|20x20px]] |- align="left" | Allenadores cun prus banchitas | Luis Aragonés (757 in 25 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Miguel Muñoz (601 in 21 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Javier Irureta (553 in 16 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] |- align="left" | Giogadore prus furriadas ''Pichichi'' | Telmo Zarra (6 in 15 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Hugo Sánchez (5 in 12 istajones) De Stéfano (5 in 13 istajones) Quini (5 in 16 istajones)[[File:Flag_of_Mexico.svg|20x20px]]<br> <br> [[File:Flag_of_Argentina.svg|20x20px]][[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]]<br> <br> [[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Ferenc Puskás (4 in 9 istajones)[[File:Flag_of_Hungary.svg|20x20px]][[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] |- align="left" | Portieras prus furriadas ''Zamora'' | Ramallets (5 in 16 istajones) Víctor Valdés (5 in 10 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]]<br> <br> [[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Cañizares (4 in 16 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] | Juan Acuña (4 in 11 istajones)[[File:Flag_of_Spain.svg|20x20px]] |} * N.B.: De su 2010 a su 2015 su FIFA World Player e sa Bòcia de Oro de France Football sunt divenidos un'ùnicu prèmiu, sa Bòcia de Oro FIFA. In su 2016 torrant prèmios distintos. == Logos pretzedentes == {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); margin-bottom: 10px;" ! bgcolor="#F9F9F9" height="120px" |[[File:LFP_La_Liga.png|169x169px]] |- ! bgcolor="#CCCCCC" colspan="1" width="196px" | Logu presente finas s'istajone 2007-2008 |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border: 1px solid rgb(170, 170, 170); margin-bottom: 10px;" ! bgcolor="#F9F9F9" height="120px" | |- ! bgcolor="#CCCCCC" colspan="1" width="196px" | Logu in vigore de su [[2008]] a su [[2016]] |} == Note == <references /> == Boghes curreladas == * Prèmios LFP * Classìfica de sos marcadores de sa Primera División (Ispagna) * Classìfica de presèntzias de sa Primera División (Ispagna) == Unos àteros progetos == 0mkdzr5grjrzh872q6xbk1tkur0dhn6 Windows Phone 0 20372 190879 186968 2026-09-25T03:45:18Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190879 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{Programma}}[[File:Windows Phone 8.svg|thumb|Windows Phone 8]] '''Windows Phone''' est istada una famìlia de [[Sistema operativu|sistemas operativos]] pro telefoneddu de Microsoft, presentada sa prima borta a su Mòbile World Congress su 15 freàrgiu [[2010]]. Fiat indiritzadu a su mercadu ''consumer'' a su contràriu de su sistema betzu, Windows Mòbile (indiritzadu a su mercadu ''enterprise''); in prus, est incumpatìbile cun custu ùrtimu e, mancai poderende·nde carchi piessìnniu<ref>{{Tzita web|url=http://www.windowsphoneitaly.com/news/varie/5661-microsoft-design-language-svelato-il-nome-sostitutivo-di-metro.html|tìtulu=Svelato il nome sostitutivo di Metro UI, Microsoft Design Language|atzessu=23 marzo 2014}}</ref>, fiat unu sistema nou in s'istrutura e in s'interfàtzia: custa ùrtima, derivada dae sa de Zune HD e denominada in su comintzu ''Metro UI'', posca ''Modern UI'' o ''limbàgiu de design Microsoft''<ref>{{Tzita web|url=https://arstechnica.com/microsoft/news/2010/03/windows-phone-7-series-in-the-enterprise-not-all-good-news.ars|tìtulu=Windows Phone 7 Series in the Enterprise: not all good news|autore=Peter Bright|data=16 marzo 2010|atzessu=20 novembre 2010}}</ref>, at debutadu subra Windows Phone pro s'estèndere a pustis a totu is sitemas Microsoft, inclùdidu [[Windows 8]] e sas dashboard de Xbox 360 e One. Sa prima versione, Windows Phone 7, est arribbada in su mercadu su 21 de ledàmene de su 2010 (su 8 de onniasantu in is [[Istados Unidos de Amèrica|Istados Unidos]]), sighida su 29 ledàmene [[2010|2012]] dae sa segunda generatzione, Windows Phone 8. Cun s'essida de Windows 10, Microsoft at cambiadu su nùmene de su sistema operativu pro telefoneddos e tauleddas in [[Windows 10 Mòbile]].<ref>{{Tzita web|url=http://www.telefonino.net/Microsoft/Notizie/n37596/addio-windows-phone-benvenuto-windows-mobile.html|tìtulu=Windows Phone cambia nome: si chiamerà Windows 10 Mobile|editore=Telefonino.net|data=14 maggio 2015|atzessu=2 marzo 2016|dataarchìviu=2017-04-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170423183157/http://www.telefonino.net/Microsoft/Notizie/n37596/addio-windows-phone-benvenuto-windows-mobile.html|urlmortu=eja}}</ref> Unu de is problemas prus mannos pro is impitadores de Windows Phone fiat sa disponibilidade de prus pagas aplicatziones in sa butega sua chi no in is pro is àteros sistemas prus de importu, dèpidu siat a s'arribu tardu de su sistema in su mercadu siat a su pagu interessu de carchi azienda manna de su web che Facebook, chi at favorèssidu s'isvilupu de aplicatziones a banda de àteros programmadores, chi però no teniant sa calidade de is aplicatziones ufitziales pro àteros sistemas.<ref>[https://www.wired.com/gadgetlab/2013/03/windows-phones-app-problem/ Microsoft Endlessly Disappoints With &#x27;New&#x27; Windows Phone Apps | Gadget Lab | Wired.com]</ref><ref>[http://www.techradar.com/news/software/applications/windows-phone-has-an-app-problem-but-don-t-tell-that-to-microsoft-1141442 Windows Phone has an app problem, but don't tell that to Microsoft | News | TechRadar]</ref><ref>[http://www.latimes.com/business/technology/la-fi-tn-nokia-frustrated-lack-of-apps-windows-phone-20130729,0,5531894.story Nokia frustrated with lack of apps, progress on Windows Phone - latimes.com]</ref><ref>{{Tzita web |url=https://www.cbsnews.com/8301-505143_162-57605203/microsoft-has-an-app-problem/ |tìtulu=Microsoft has an app problem - CBS News |atzessu=2020-12-06 |dataarchìviu=2013-10-16 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20131016220158/http://www.cbsnews.com/8301-505143_162-57605203/microsoft-has-an-app-problem/ |urlmortu=eja }}</ref> A pustis de unu megioramentu de custa situatzione in su 2013 e de su [[2013|2014]], custa diferèntzia s'est ammanniada, batende Windows Phone a su fallimentu in totu su mundu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.theverge.com/2015/10/23/9602350/microsoft-windows-phone-app-removal-windows-store|tìtulu=Windows Phone has a new app problem|autore=Tom Warren|editore=[[The Verge (sito web)|The Verge]]|data=23 ottobre 2015|atzessu=2 marzo 2016}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Preston|sambenadu=Gralla|url=https://www.computerworld.com/article/2598714/is-the-app-gap-still-killing-windows-phone.html|tìtulu=Is the app gap still killing Windows Phone?|publicatzione=[[Computerworld (blog)|Computerworld]]|data=22 agosto 2014|atzessu=9 novembre 2019}}</ref> == Istòria == === Isvilupu de su sistema operativu === [[File:Windows Phone 8 logo and wordmark (purple).svg|thumb|Logo]] Su traballu pro sa creatzione de una generatzione noa de Windows Mòbile est inghitzada a su cumintzu de su [[2004]] a suta de su nùmene in còdighe ''Photon'', ma su progetu fiat tropu adasiadu e est istadu abbandonadu.<ref>{{Tzita web|url=https://gizmodo.com/5480387/what-windows-phone-7-could-have-been|tìtulu=What Windows Phone 7 Could Have Been|data=25 febbraio 2010|atzessu=5 giugno 2010|dataarchìviu=2010-04-02|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100402195900/http://gizmodo.com/5480387/what-windows-phone-7-could-have-been|urlmortu=eja}}</ref> In su 2008 Microsoft at torradu a organizare is grupos de traballu pro Windows Mòbile, cun su pranu de ddu publicare in su [[2008|2009]] cun su nùmene de ''Windows Phone'', ma pro neghe de istentos meda at detzìdidu de publicare Windows Mobile 6.5 in s'ìnteri de su traballu a subra a su sistema nou.<ref>{{Tzita web|url=http://pocketnow.com/thought/thoughts-on-windows-phone-7-series-btw-photon-is-dead|tìtulu=Thoughts on Windows Phone 7 Series (BTW: Photon is Dead)|data=17 febbraio 2010|atzessu=5 giugno 2010|dataarchìviu=2013-10-29|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20131029192149/http://pocketnow.com/thought/thoughts-on-windows-phone-7-series-btw-photon-is-dead|urlmortu=eja}}</ref><ref name="MTW_Steve">{{Tzita web|url=http://www.mobiletechworld.com/2009/09/24/steve-ballmer-wishes-windows-mobile-7-had-already-launched-but-they-screwed-up/|tìtulu=Steve Ballmer wishes Windows Mobile 7 had already launched, but they screwed up|editore=MobileTechWorld|data=24 settembre 2009|atzessu=25 marzo 2013|dataarchìviu=2013-11-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20131104214039/http://www.mobiletechworld.com/2009/09/24/steve-ballmer-wishes-windows-mobile-7-had-already-launched-but-they-screwed-up/|deadurl=yes}}</ref> Windows Phone 7 est istadu isvilupadu a a lestra: sa cunsighèntzia printzipale est istada sa retro-compatibilidade mancada cun is [[Software|programmas]] isvilupados pro is sèries pretzedentes. Larry Lieberman, responsàbile de Isvilupu de sa ''Microsoft Mòbile Developer Experience'', at decraradu a pustis: «Si aeremus tentu prus tempus e resursas, diamus àere pòdidu fàghere carchi cosa pro cantu pertocat sa retro-compatibilidade».<ref name="eWeek_Explains">{{Tzita web|url=http://www.eweek.com/c/a/Mobile-and-Wireless/Microsoft-Explains-Windows-Phone-7-Lack-of-Compatibility-588900/|tìtulu=Microsoft Explains Windows Phone 7 Lack of Compatibility|autore=Nicholas Kolakowski|editore=''eWeek''|data=15 marzo 2010}}</ref> Lieberman, in prus, s'est espressadu a subra de comente Microsoft apat proadu a castiare a su mercadu de is tzellulares in una manera diferente, tenende in mente su sìngulu cliente finale e a su pròpiu tempus is retzes aziendales. Terry Myerson, ingennieri de isvilupu de Windows Phone, at acraradu: «Cun s'isvilupu de is ischermos capatzitivos, sena netzessidade de pennedda, e su sèberu de hardware pretzisu pro Windows Phone 7, amus dèpidu truncare sa cumpatibilidade de is aplicatziones de Windows Mòbile 6.5».<ref name="TerryMyerson_explains">{{Tzita web|url=http://www.msteched.com/2010/NorthAmerica/WPH201|tìtulu=Windows Phone 7: A New Kind of Phone (36:47 min. in)|editore=Microsoft|data=13 giugno 2010|atzessu=9 settembre 2010|dataarchìviu=2012-12-27|urlarchìviu=https://archive.is/20121227175926/http://www.msteched.com/2010/NorthAmerica/WPH201|deadurl=yes}}</ref> === Nùmene === Su nùmene ''Windows Phone'' benet in parte dae su sistema betzu de Microsoft, Windows Mòbile. Prima de s'annùntziu ufitziale de Windows Phone 7, Microsoft at incumentzadu a pònnere ''Windows Phones'' a is telefoneddos cun sistema operativu Windows Mòbile. A pustis at annuntziadu sa prataforma sua comente ''Windows Phone 7 Series'', ma custu at intzitadu crìticas, ca fiat tropu longu e difìtzile de impreare in is arresonos. Rispondende a custu, su 2 abrile de su [[2011]] Microsoft at decraradu chi su faeddu ''Series'' diat èssere istadu bogadu dae su nùmene, lassende isceti ''Windows Phone 7''.<ref>{{Tzita web|url=https://www.cnet.com/8301-17918_1-20001674-85.html?tag=mncol|tìtulu=Microsoft drops 'Series' from Windows Phone 7|autore=Bonnie Cha|editore=cnet}}</ref> Su decraru ufitziale est istadu:<blockquote> «Is clientes pedint una manera prus simpre pro impreare su nùmene cun fitiania. Sa cosa importante est a mantènnere s'atentu subra de su màrchiu Windows Phone, chi amus introduidu incumentzende dae su mese de ledàmene ([[2009]], ''ndr'') e chi at a sighire a èssere impreadu fintzas a pustis de Windows Phone 7.» </blockquote> === Partenariados OEM === Cun Windows Phone 8.1, sunt istados 17 is partner chi ant detzìdidu de impreare Windows Phone, comente Samsung, HTC, Sony, LG ma no ant presentadu totus e 17 un'aparatu cun Windows Phone.<ref>{{Tzita web|url=http://www.tuttowindowsphone.net/news/microsoft-salgono-17-produttori-che-hanno-deciso-di-puntare-su-windows-phone-20547/|tìtulu=Microsoft: salgono a 17 i produttori che hanno deciso di puntare su Windows Phone|autore=|data=|atzessu=25 luglio 2014|dataarchìviu=2014-05-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140522023845/http://www.tuttowindowsphone.net/news/microsoft-salgono-17-produttori-che-hanno-deciso-di-puntare-su-windows-phone-20547/|deadurl=yes}}</ref> === Partenariadu cun Nokia === Su 11 freàrgiu de su [[2011]], in s'ìnteri de una cunferèntzia de imprenta in [[Londra]], Steve Ballmer e s'amministradore delegadu de Nokia Stephen Elop ant annuntziadu unu partenariadu intre is aziendas issoro chi previdiat chi Windows Phone diat èssere essidu su sistema operativu printzipale de is telefoneddos Nokia benidores. S'idea printzipale fiat sa ''creatzione de un'ecosistema globale'' ''nou'', acostagende cuncurrentes comente a Android e iOS e faeddende de ''una gara a tres cuncurrentes''. In prus, in base a s'acòrdiu, Bing diat èssere essidu su motore de chirca pro is telefoneddos Nokia e ddoe depiat èssere un'integratzione intre Nokia Maps e Bing Maps gasi comente s'Ovi Store de Nokia depiat èssere integradu cun su Windows Phone Marketplace. Su partenariadu includiat "coladòrgios de fundos pro royalties, promotzione e cumpartzimentu", chi segundu Microsoft depiant èssere ''mesurados in milliardos de dollaros''.<ref>[https://www.microsoft.com/presspass/press/2011/apr11/04-21msftnokia.mspx Nokia and Microsoft Sign Definitive Agreement Ahead of Schedule]</ref> Is primos telefoneddos Nokia a montare su [[sistema operativu]] de s'azienda de Redmond sunt istados is Nokia Lumia 800 e 710, presentados in ladàmene a su ''Nokia World 2011''.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/technology-15460569 Nokia's First Windows Phone 7 Handset] BBC World News 26 Oct 2011</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.governor.co.uk/news-plus-views/2011/10/31/nokia-windows-phone-launch-in-uk|tìtulu=Nokia's Windows Phone announced alongside the 800, hitting select markets by end of year|editore=Governor|data=|atzessu=31 ottobre 2011|dataarchìviu=2012-04-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120425233819/http://www.governor.co.uk/news-plus-views/2011/10/31/nokia-windows-phone-launch-in-uk|deadurl=yes}}</ref> Su 3 cabudanni [[2013]] est annuntziadu ufitzialmente s'achirimentu dae Microsoft de sa partzidura Devices & Services de Nokia pro una summa de belle 5,44 milliardos de dollaros.<ref>{{Tzita web|url=http://ansa.it/web/notizie/rubriche/economia/2013/09/03/Microsoft-compra-Nokia-5-44-mld-euro_9237175.html|tìtulu=Microsoft compra Nokia per 5,44 mld euro|atzessu=29 marzo 2014}}</ref> Cun custu Microsoft s'est assigurada is deretos in sa produtzione de telefoneddos cun màrchiu Lumia e Asha prus unu tzertu nùmeru de brevetos Nokia; custa at sighidu a esìstere comente a azienda isvilupadora de servìtzios de localizatzione (Nokia HERE) e tecnologias noas pro is telecomunicatziones.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ilpost.it/2013/09/04/microsoft-nokia/|tìtulu=10 cose su Microsoft che compra Nokia|atzessu=29 marzo 2014}}</ref> Stephen Elop lassat s'incàrrigu de amministradore delegadu de sa sotziedade [[Finlàndia|finlandesa]] (Risto Siilasmaa dd'at remplasadu) pro assùmere su de vitzepresidente esecutivu de sa partzidura Devices & Services.<ref>{{Tzita web|url=http://www.repubblica.it/economia/2013/09/03/news/microsoft_nokia-65780299/|tìtulu=Microsoft compra le attività cellulari di Nokia: operazione da 5,44 miliardi di euro|atzessu=29 marzo 2014}}</ref> Est naschidu gai ''Microsoft Mòbile''. Mancari chi esseret istada achirida dae Microsoft (achirimentu acabadu in abrile 2014 pro motivos burocràticos<ref>{{Tzita web|url=http://www.webnews.it/2014/03/24/microsoft-nokia-acquisizione-aprile/|tìtulu=Microsoft-Nokia, acquisizione completata ad aprile|atzessu=29 marzo 2014}}</ref>) Nokia at presentadu in su Mòbile World Congress [[2014]] una sèrie de telefoneddos denominada Nokia X e chi cumprendet sos mollos X, X+ e XL.<ref>{{Tzita web|url=http://www.plaffo.com/2014/02/nokia-presenta-una-nuova-gamma-di-smartphone-nokia-x-nokia-x-e-nokia-xl-ecco-tutte-le-info/|tìtulu=Nokia presenta una nuova gamma di smartphone Nokia X, Nokia X+ e Nokia XL, ecco tutte le info!|atzessu=29 marzo 2014}}</ref> Sa sèrie fiat basada a subra de una versione modificada de su [[sistema operativu]] Android, cun un'interfàtzia impitadore simigiante a cussa impreada dae Windows Phone e sa butega de aplicatziones sua in logu de Google Play.<ref>{{Tzita web|url=http://www.wired.it/mobile/smartphone/2014/02/24/mobile-world-congress-le-novita-nokia-diretta-da-barcellona/|tìtulu=Mobile World Congress, Nokia presenta tre Nokia X con Android|atzessu=29 marzo 2014}}</ref> Is primos mollos targados Microsoft Mòbile (formalmente ancora in suta de màrchiu Nokia), is Nokia Lumia 530, 630, 635 e 930 sunt arribbados in su [[2014]]; a suta de su nùmene de Microsoft Mòbile est istadu afiladu fintzas su Nokia X2 cun una versione modificada de su [[sistema operativu]] Android, ma est a pustis istadu decraradu chi custu mollu diat èssere istadu s'ùrtimu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.windowsblogitalia.com/2014/07/microsoft-fa-fuori-18-000-dipendenti-e-la-serie-nokia-x/|tìtulu=Microsoft fa fuori la serie Nokia X|autore=Alexandre Milli|data=|atzessu=25 luglio 2014}}</ref> == Cummèrtziu initziale == === Windows Phone 7 === Microsoft aiat naradu chi Windows Phone 7 diat èssere istadu cummertzializadu a tempus pro is vacàntzias de Nadale de su 2010; in argiolas [[2010]] est istada distribuida sa versione beta de ''Windows Phone Developer Tools'', unu pachete gratùitu pro isvilupare aplicatziones de esecutare subra Windows Phone 7, cun Visual Studio (versione [[2010]] Express), Silverlight, Expression Blend, XNA Game Studio ( versione 4.0) e su ''Windows Phone Emulator''. Windows Phone 7 est istadu isveladu su 15 freàrgiu de su 2010 in su Mòbile World Congress de [[Bartzellona]]<ref name="WP7unveil">{{Tzita web|url=http://www.techcentral.co.za/mobile-world-congress-2010-day-one-overview/12826/|tìtulu=Mobile World Congress 2010 – day one overview|data=15 febbraio 2010|atzessu=3 giugno 2010}}</ref> e Microsoft at riveladu minudas agiuntivas a su MIX [[2010]] su 15 martzu imbeniente. Sa versione definitiva de su [[Software|programma]] est istada distribuida su 16 cabudanni de su matessi annu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.engadget.com/2010/09/16/microsoft-demoes-twitter-and-netflix-apps-for-windows-phone-7-r/|tìtulu=Microsoft demoes Twitter and Netflix apps for Windows Phone 7, releases final dev tools|autore=Vlad Savov|editore=Engadget|data=16 settembre 2010|atzessu=29 settembre 2010}}</ref> Windows Phone 7 at retzidu 4 annoamentos: duos minores (Nodu e Tango) e duos majores (7.5 - Mango e 7.8). Windows Phone 7.8 est s'ùrtimu annoamentu pro sos dispositivos naschidos cun Windows Phone 7.x. === Windows Phone 8 === Sa versione manna imbeniente, Windows Phone 8, est istada annuntziada dae Microsoft su 20 làmpadas [[2012]] e posta in cummèrtziu su 29 ladàmene de su matessi annu. Windows Phone 8.x at retzidu chimbe annoamentos: bator minores (WP 8 Update - Portico, Update 2, Update 3, WP 8.1 Update) e unu majore, Windows Phone 8.1. === Panoràmica de is versiones === {| class="wikitable" !Versione printzipale !Dada de distributzione !Mudadas rilevantes |- | style="background-color:#F48892" |'''Windows Phone 7''' '''''RTM''''' (7.0.7004.0) |1º cabudanni [[2010]] |''Release to manufacturing''. |- | style="background-color:#F48892" |'''Windows Phone 7''' '''''NoDo''''' (7.0.7390.0) |beranu [[2011]] |Introduit su còpia e ataca, abertura e serrada prus lesta de is aplicatziones<ref name="autogenerato3">[https://www.microsoft.com/windowsphone/en-us/features/update-info.aspx The Smartphone Reinvented Around You | Windows Phone (United States)]</ref>, megioramentu de su sistema de chirca de su Marketplace e su suportu CDMA. Megioros a: Outlook, fotocàmera, audio e Wi-Fi. |- | style="background-color:#F48892" |Windows Phone 7.5 '''''Mango''''' (7.10.7720.68) |27 cabudanni [[2011]] |  Torrada a disenniare sa barra de su volùmene, megioros a s'ischermada de blocu in s'ìnteri de s'ascurtu de mùsica, Windows Live Messenger e Facebook Chat integrados a s'hub Cuntatos/Messàgios, hub Giogos megioradu, Task Switch megioradu, introduidos Bing Vision e Bing Mùsica, Marketplace megioradu, ischermada noa de istudu, assètios noos pro sa fotocàmera, Office Mòbile megioradu, Internèt Explorer 9 Mòbile, Hub Mùsica + Video cun funtziones noas, sonos de tzerriada personalizados, gràfica megiorada, Smart DJ. E prus de 500 funtziones noas e 1500 API noas. |- | style="background-color:#F48892" |Windows Phone 7.5 '''''Refresh Tango''''' (7.10.8773.98) |istiu [[2012]] |Novidade pro is messàgios, esportatzione e importatzione de cuntatos de su telèfonu cara a un'ischeda SIM. |- | style="background-color:#F48892" |Windows Phone 7.8 (7.10.8862.144) |30 ghennàrgiu [[2013]] |  Oferit un'esperièntzia noa de s'ischermada Start cun ricuadros animados piticos, mèdios e mannos, prus colores in su primu pranu a 20, megiorada s'esperièntzia de s'ischermada de blocu cun funtzionalidade de amparu dae s'ativatzione atzidentale e s'immàgine de Bing comente a isfundu de sa die. Estèndidu su suportu de Windows Phone Marketplace e Xbox a àteros paisos, megioradu su caràtere tzinesu e s'aspetu de s'àrabu e de àteras limbas; |- | style="background-color:#B490BD" |'''Windows Phone 8''' |29 santugaine [[2012]] |Kernel Windows NT in logu de Windows CE presente in Windows Phone 7.x, Internet Explorer Mòbile 10, Office Mòbile megioradu, imbiu de archìvios pro mèdiu de Bluetooth, suportu NFC e Wi-Fi Direct, suportu pro prus risolutziones, Ungroni de is Pipios, suportu pro is MicroSD, suportu a is protzessores multi-nùcleu finas a 64 nùcleos, notìficas de aplicatziones de àteros produtores in sa'ischermada de blocu, pagamentos in is app, annoamentu OTA. |- | style="background-color:#B490BD" |'''Update -''' '''''Pòrticu''''' ('''GDR1''') (8.0.10211.204) |11 nadale [[2012]] |Poderamentu de sa connessione Wi-Fi a ischermu istudadu, possibilidade de tènnere SMS ammentados in su terminale, possibilidade de refudare una mutida in intrada imbiende unu SMS ammentadu, boghe noa “issebera totu” in messàgios e foto, arràngiu pro su problema de is avios noos improvisos. |- | style="background-color:#B490BD" |Update 2 (GDR2) (8.0.10327.77 o 8.0.10328.78) |trìulas [[2013]] |Megioros pro s'hub Mùsica + video siat in lestresa, siat in in funtzionalidades; agiunta de sa Ràdiu FM; introduidu Data Sense pro controllare is datos iscarrigados dae sa retze tzellulare; Is app chi impreant su protocollu [[VoIP]] comente a Lync e Skype oferint mègius prestatziones e prus istabilidade. Megioros in Internet Explorer, chi megiorat sa cumpatibilidade cun HTML5. |- | style="background-color:#B490BD" |Update 3 (GDR3) (8.0.10501.127, 8.0.10512.142, 8.0.10517.150 o 8.0.10521.155) |santugaine [[2013]] |Megioros chi fatzìlitant s'impreu de is dispositivos a dae is impitadores cun problemas de bista, possibilidade de liberare ispàtziu de sa memòria cun prus fatzilidade e burrare is documentos temporales. Is categorias noas in “memòria de su telèfonu” ammustrant in minuda cales app òcupant prus ispàtziu. Introduida sa ''Modalidade Ghia'' chi permitit a s'impitadore de disativare is notìficas de mutidas e messàgios in arribu cando est portende unu veìculu. Agiunta sa possibilidade de disativare sa rotatzione de s'ischermu; agiuntu su suportu pro su cumpartzimentu de sa connessione de retze pro mèdiu de bluetooth cun is dispositivos Windows 8.1, risòlvidos diversos bug chi causaiant problemas in sas connessiones bluetooth cun is atzessòrios àteros aparatos. Agiunta sa possibilidade de personalizare sa suoneria de SMS, e-mail, messàgios vocales, promemoria e messaggistica istantànea). Est istada annotamala agiunta sa possibilidade de cungiare sas aplicatzione de su Fast App Switcher cun unu tocu de is sìmbulos “X” issoru. |- | style="background-color:#40C2F3" |Windows Phone 8.1 (8.10.12293.216, 8.10.12393.890, 8.10.12382.878, 8.10.12397.895 8.10.12397.899) |istiu [[2014]] |  Agiunta de s'assistente virtuale Cortana, de su tzentru operativu e de sa funtzionalidade swype a su tecladu ''Word Flow''; majore personalizzazione cun sa possibilidade de agiùnghere un'isfundu a is ''tile'' de s'ischermada Start; megioros a su navigadore e a su riprodutore vìdeo a intro de sa bentana; partzidura de s'hub ''Mùsica + video'' in Xbox Music e Xbox Video, app noas de averiduu ''comente'' ''Rispàrmiu Bateria'', ''Sensore Datos'', ''Sensore Wi-Fi'' e ''Sensore Memòria''. megioradu su ''multi-protzessu'', introduidas aplicatziones universales pro Windows 8.1 e Windows Phone 8.1, API noas pro personalizare s'ischermada de blocu. S'integratzione intre is retzes sotziales e is hub de sistema no est prus manigiada dae su sistema ma dae is aplicatziones (Facebook, Twitter etc.). Cun sa chirca de Bing est possìbile ''chircare'' fintzas archìvios, cuntatos e aplicatziones in su sistema e est istadu agiuntu su suportu pro is butones ''A coa'', ''Start'' e Chirca a s'ischermu. |- | style="background-color:#40C2F3" |Windows Phone 8.1 Update (GDR1) (8.10.12293.216) |austu/atòngiu [[2014]] |Cortana arribbat in Tzina, Rènniu Unidu, Canadà, Ìndia e Austràlia, agiuntas cartellas in Start Screen, megioros a Xbox Music: suportu a sa Live Tile, Ischeda "Riproduidos de reghente", Suportu a s'ungrone de is Pipios. |- | style="background-color:#40C2F3" |Windows Phone 8.1 Update 2 (GDR2)(8.10.15148.160) |abrile [[2015]] |Preinstalladu in is Lumia 640 e 640 XL; peruna informatzione a pitzus de s'annoamentu de àteros aparatos.<ref name="WP8.1GDR2">{{Tzita web |url=http://windows.hdblog.it/2015/03/02/windows-phone-update-2-lumia-os-aggiornamento/ |tìtulu=Windows Pone 8.1 Update 2 Preinstallato su Lumia 640 e 640 XL |atzessu=2020-12-06 |dataarchìviu=2016-06-11 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160611075505/http://windows.hdblog.it/2015/03/02/windows-phone-update-2-lumia-os-aggiornamento/ |urlmortu=eja }}</ref> |- |'''Windows 10 Mòbile''' |martzu [[2016]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.ridble.com/windows-10-mobile-disponibile/|tìtulu=Inizia finalmente il rollout di Windows 10 Mobile per i vecchi Windows Phone|autore=Giovanni Mattei|editore=Ridble|data=17 marzo 2016|atzessu=17 marzo 2016|dataarchìviu=2016-05-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160503100418/https://www.ridble.com/windows-10-mobile-disponibile/|deadurl=yes}}</ref> |''Versione majore'' cun s'obietivu de annànghere a smartphone e phablet un' esperièntzia de impreu prètzisu a sa de Windows 10.<ref>{{Tzita web|url=http://www.windowscentral.com/windows-10-mobile|tìtulu=Windows 10 Mobile|editore=[[Windows Central]]|atzessu=4 marzo 2016}}</ref> Mollos cumpatìbiles: Lumia 1520, 930, 640, 640XL, 730, 735, 830, 532, 535, 540, 635 1GB, 636 1GB, 638 1GB, 430, 435, BIAITOS Win HD w510u, BIAITA Win HD LTE x150q, MCJ Madosma Q501.<ref>{{Tzita noas|autore=Salvatore Carrozzini||url=http://www.hwupgrade.it/news/telefonia/ufficiale-prende-il-via-l-aggiornamento-a-windows-10-mobile_61619.html|tìtulu=Ufficiale: prende il via l'aggiornamento a Windows 10 Mobile|publicatzione=Hardware Upgrade|data=17 marzo 2016|atzessu=17 marzo 2016}}</ref> |} == Piessìnnios == === Interfàtzia de impitadore === [[File:Windows_10_Mobile_screenshot.svg|thumb|Esempru ischemàticu de s'interfàtzia Modern UI in unu Windows Phone, in ue sunt impreadas is "''Live Tiles''" de vàrias dimensiones e positziones]] Windows Phone impreaiat s'[[Interfache òmine-màchina|interfàtzia de impitadori]] ''Modern UI'' (In antis ''Metro'') Microsoft.<ref>{{Tzita web|url=https://download.microsoft.com/download/F/F/C/FFCF79B1-C2EB-42C2-8E2D-665705380DA0/Windows%20Phone%20Design%20System%20-%20Codename%20Metro.PDF|tìtulu=Copia archiviata|atzessu=9 settembre 2010|dataarchìviu=2010-11-15|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101115052944/http://download.microsoft.com/download/F/F/C/FFCF79B1-C2EB-42C2-8E2D-665705380DA0/Windows%20Phone%20Design%20System%20-%20Codename%20Metro.PDF|deadurl=yes}}</ref> S'ischermada printzipale, ''Ischermada Start'', fiat assentada dae ''Live Tiles'', chi sunt ligòngios a aplicatziones, funtziones o elementos individuales (cuntatos, pàginas internèt, aplicatziones o àteru) a forma de regiolas (''tiles'' in [[limba inglesa]]). S'impitadore podiat agiùnghere, dimensionare, iscostiare o eliminare is regiolas, chi aparint dinàmicas (ddi naraiant pro custu ''Live tiles'') gràtzias a efetos gràficos (furriadas, animatziones etc.) e s'annoaiant in tempus reale - pro esempru, sa regiola de unu contu de [[posta eletrònica]] ammustraiat su nùmeru de messàgios non letos, o sa de un' aplicatzione meteo podiat informare fatu-fatu a pitzus de is cunditziones [[Meteorologia|meteo]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.engadget.com/2010/02/15/windows-phone-7-is-official-and-microsoft-is-playing-to/|tìtulu=Windows Phone 7 is official, and Microsoft is playing to win|data=15 febbraio 2010|atzessu=15 febbraio 2010-10|dataarchìviu=2016-03-03|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160303221524/http://www.engadget.com/2010/02/15/windows-phone-7-is-official-and-microsoft-is-playing-to/|deadurl=yes}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Tzita web|url=https://www.engadget.com/2010/03/18/windows-phone-7-series-the-complete-guide/|tìtulu=Windows Phone 7: the complete guide|data=18 marzo 2010|atzessu=19 settembre 2010}}</ref> S'interfàtzia de impitadore pre-definida teniat unu tema iscuru, ma s'impitadore podiat seberare de ddu cambiare cun unu tema craru, in ue faghiat a seberare unu colore ùnicu pro is regiolas intra 20 tonalidades.<ref>{{Tzita web|url=http://pocketnow.com/windows-phone/comprehensive-windows-phone-7-demo|tìtulu=The Most Comprehensive Windows Phone 7 Demo to Date|data=27 luglio 2010|atzessu=19 settembre 2010|dataarchìviu=2011-05-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110514174848/http://pocketnow.com/windows-phone/comprehensive-windows-phone-7-demo|urlmortu=eja}}</ref> Is regiolas de aplicatziones esternas podiant adotare in manera automàtica su colore seberadu o nde pigare un'indipendente.<ref>{{Tzita web|url=http://pocketnow.com/windows-phone/channel-9-demos-some-windows-phone-7-apps|tìtulu=Channel 9 Demos Some Windows Phone 7 Apps|data=10 agosto 2010|atzessu=19 settembre 2010|dataarchìviu=2010-09-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100905112757/http://pocketnow.com/windows-phone/channel-9-demos-some-windows-phone-7-apps|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.wp7forum.com/htc-hd7/htc-hd7-hello-all-4-3-inches-of-windows-phone-7|tìtulu=HTC HD7: Hello, All 4.3-Inches of Windows Phone 7|data=10 ottobre 2010|atzessu=25 marzo 2013|dataarchìviu=2011-07-18|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110718115358/http://www.wp7forum.com/htc-hd7/htc-hd7-hello-all-4-3-inches-of-windows-phone-7|urlmortu=eja}}</ref> Medas càbidos in Windows Phone fiant organizados in ''hub'', chi cumbinaiant càbidos locales e in lìnia non limitende·si a ammustrare isceti elementos relativos a sa sìngula categoria, ma ammanniende·dda collinde interatziones, collegamentos e app fintzas pro mèdiu de s'integratzione de su sistema cun is retzes sotziales printzipales comente Facebook e Twitter.<ref name="ReferenceA"/> A esempru, s'hub Foto cunteniat siat is albums creados fadende fotografias o caturende ischermadas, siat is de su contu de retze sotziale sincronizadu e ammustraiat a esempru is app installadas chi permitint mudàntzias fotogràficas. Àteros hub presentes sunt ''Mùsica + video'', Giogos, ''e'' ''Office''. === Intrada === S'impitadore interagiat cun sa prataforma Windows Phone pro mèdiu de tres teclas printzipales: ''A coa'', ''Start'' e ''Chirca''. A coa, rapresentadu dae una fritza girada cara a manu manca, aporriat a s'ischermada pretzedente e permitiat de cungiare un'aplicatzione in esecutzione; cun una pressione perlongada ammustraiat s'ischermada de is protzessos. Start, rapresentadu dae su logu de Windows, aporriat a s'ischermada ''Start'' cando un'aplicatzione est in esecutzione, lassende·dda aberta in ''fundu''. Cun pressione perlongada, ativaiat is cumandos vocales ''TellMe'' ''Chirca'', rapresentadu dae una lente de ingrandimentu, permitiat de intrai in sa chirca integrada de Bing. Windows Phone impreaiat sa tecnologia ''multi-tocu''; s'insertada de su testu acontessiat pro mèdiu de una tastiera virtuale a subra a s'ischermu, chi ddi naraiant ''Word Flow''.<ref name="windows phone preview"> {{Tzita web|url=https://www.engadget.com/2010/07/19/windows-phone-7-in-depth-preview/|tìtulu=Windows Phone 7 in-depth preview|data=19 luglio 2010|atzessu=4 settembre 2010}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://rgullhaug.wordpress.com/2010/09/08/autocompletebox-in-wp7|tìtulu=AutoCompleteBox in Windows Phone 7|data=8 settembre 2010|atzessu=21 settembre 2010}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://pocketnow.com/windows-phone/windows-phone-7-keyboard-demoed-deemed-fast-responsive-accurate|tìtulu=Windows Phone 7 Keyboard Demoed, Deemed Fast, Responsive, Accurate|data=10 agosto 2010|atzessu=19 settembre 2010|dataarchìviu=2010-08-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100822052336/http://pocketnow.com/windows-phone/windows-phone-7-keyboard-demoed-deemed-fast-responsive-accurate|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://pocketnow.com/deals/windows-phone-7-series-text-entry-strict-hardware-requirements|tìtulu=Windows Phone 7 Series Text Entry: Strict Hardware Requirements|data=17 agosto 2010|atzessu=19 settembre 2010|dataarchìviu=2010-03-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100322201900/http://pocketnow.com/deals/windows-phone-7-series-text-entry-strict-hardware-requirements|urlmortu=eja}}</ref> === Multi-prozessu === Windows Phone impreaiat unu sistema de gestione de is app in su fundu diferente de àteros [[Sistema operativu|sistemas operativos]]: is app presentes in ''background'' difatis no abarraiant abertas e ativas, ma "ibernadas" in sa memòria cache e tando at rimòvidu dae sa [[Memòria a atzessu casuale|RAM]]; non fiant serradas de su totu ma postas in pàusa a manera de torrare ativas in pessu chi s'arratzaiat dae s'ischermada ''multitasking''. Custu permitiat de aorrare resursas hardware, comente su logu in RAM. === Notìficas === Su sistema de notìficas fiat manigiadu dae is [[Serbidore (informàtica)|serbidores]] Microsoft e suportaiat app de sistema o de àteros. S'impitadore podiat retzire notìficas in forma de ''Toast'', duncas pro mèdiu de unu pinnone chi apariat in s'ala superiora de s'ischermu e chi ddoe abarraiat pro carchi segundu. Cando s'impitadore non castiaiat sa notìfica, su nùmeru de notìficas presentes pro s'app fiat ammustradu a subra a regiola sua. === Chirca === Is dillindadas de Microsoft in contu de s'hardware de is aparatos previdiant sa presèntzia de una tecla multifunzione de chirca in su frontale de su telèfonu. Sa pressione in su pulsante Chircat permitiat a s'impitadore de ''chircare'' sitiados internèt, notizias e pòngiat in sa mapa impreende su motore de chirca Bing.<ref name="MaryJo_Will">{{Tzita web|url=https://www.zdnet.com/blog/microsoft/will-all-xbox-games-work-on-windows-phone-7-devices/5272|tìtulu=Will all Xbox games work on Windows Phone 7 devices?|autore=Mary Jo Foley|editore=ZDNet|data=15 febbraio 2010|atzessu=2020-12-06|dataarchìviu=2014-04-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140422031955/http://www.zdnet.com/blog/microsoft/will-all-xbox-games-work-on-windows-phone-7-devices/5272|urlmortu=eja}}</ref>Bing fiat su motore de chirca pre-definidu e mègius integradu, ma fiat possìbile a nde impreare àteros. === Assistente vocale === In Windows Phone 7 e 8 ddoe fiat un'assistente vocale, ''Microsoft TellMe'', chi si podiat ativare xun sa pressione perlongada de sa tecla tzentrale ''Start''. Permitiat de esecutare funtziones limitadas comente tzerriare unu cuntatu, s'abertura de aplicatziones, sa chirca, sa cumpositzione de notas e messàgios. Cun sa ''versione majore'' Windows Phone 8.1, Microsoft at agiuntu a sa prataforma Windows Phone un'assistente vocale intelligente, ''[[Cortana (programma)|Cortana]]''.<ref>{{Tzita web|url=http://www.lastampa.it/2014/04/03/tecnologia/windows-phone-sugli-smartphone-nokia-arriva-lassistente-vocale-cortana-1cHvjFbaSHoieqw2ZNDZVJ/pagina.html|tìtulu=Con Windows Phone 8.1 arriva l'assistente Cortana|atzessu=3 aprile 2014|dataarchìviu=2019-04-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20190428115932/https://www.lastampa.it/2014/04/03/tecnologia/windows-phone-sugli-smartphone-nokia-arriva-lassistente-vocale-cortana-1cHvjFbaSHoieqw2ZNDZVJ/pagina.html|urlmortu=eja}}</ref> Su nùmene fiat pigadu dae sa sèrie ''Halo'', comente annuntziadu dae Joe Belfiore in s'ìnteri de sa presentada in ue nd'at ammustradu is pessìnnios printzipales.<ref>{{Tzita web|url=http://www.repubblica.it/tecnologia/2014/04/03/news/microsoft_lancia_cortana_il_siri_di_windows_phone_e_presenta_tre_nuovi_nokia_lumia-82603550/?rssimage|tìtulu=Microsoft lancia Cortana|atzessu=3 aprile 2014}}</ref> === Annoamentos === Segundu cantu decraradu dae Microsoft, is annoamentos fiant imbiados a is terminales Windows Phone pro mèdiu de Microsoft Update, comente in is àteros sistemas operativos basados subra Windows.<ref>{{Tzita web|url=http://windowsphonesecrets.com/2010/04/19/windows-phone-os-7-0-architecture-guide/|tìtulu=Windows Phone OS 7.0 Architecture Guide|autore=Paul Thurrott|data=19 aprile 2010|atzessu=9 settembre 2010|dataarchìviu=2010-11-07|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101107034258/http://windowsphonesecrets.com/2010/04/19/windows-phone-os-7-0-architecture-guide/|urlmortu=eja}}</ref> Microsoft boliat però annoare a manera dereta onni telèfonu cun Windows Phone e aiat pianificadu un'imbiu costante de annoamentos minores chi ant a agiùnghere funtziones in s'ìnteri de s'annu e unu prus mannu annuale.<ref>{{Tzita web|url=http://www.mobiletechworld.com/2010/04/11/microsoft-talks-windows-phone-7-features-native-code-multi-tasking-and-update-process|tìtulu=Microsoft talks Windows Phone 7 features, native code, multi-tasking and update process|editore=MobileTechWorld|atzessu=25 marzo 2013|dataarchìviu=2012-05-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120510210727/http://www.mobiletechworld.com/2010/04/11/microsoft-talks-windows-phone-7-features-native-code-multi-tasking-and-update-process/|deadurl=yes}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://news.cnet.com/8301-13860_3-20019259-56.html?tag=cnetRiver|tìtulu=Ballmer talks Windows Phone 7 with CNET (Q&A)|autore=Ina Fried}}</ref> Totu is aplicatziones esternas podiant èssere annoadas in manera automàtica pro mèdiu de su Windows Phone Store (''Marketplace'' in Windows Phone 7).<ref>{{Tzita web|url=https://www.engadget.com/2010/03/15/windows-phone-marketplace-for-windows-phone-7-series-unveiled/|tìtulu=Windows Phone Marketplace for Windows Phone 7 Series unveiled|autore=Chris Ziegler|editore=Engadget|data=15 marzo 2010|atzessu=3 giugno 2010}}</ref> == Riferimentos == <references />{{Artìculu de su mese|freàrgiu|2023}} [[Categoria:Informàtica]] [[Categoria:Telefonia]] e5esh1uqoexr4l3jrf2dsl76iy8ss2e Eddie Holman 0 20595 190861 186826 2026-09-25T00:49:22Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190861 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{s}} '''Edward Lee''' "'''Eddie'''" '''Holman''' ([[Norfolk (Virgìnia)|Norfolk]], [[Virgìnia]], 3 de [[làmpadas]], [[1946]]) est unu [[cantante]] [[USA|americanu]]. Est connotu prus che totu pro sa cantzone "Hey There Lonely Girl" de su 1970 chi est istada in sa positzione 2 de sa classìfica Hot 100 de Billboard<ref>{{Tzita web|url=https://www.billboard.com/charts/hot-100/1970-02-21|tìtulu=The Hot 100 Chart - Week of February 21, 1970|situ=Billboard|limba=en|atzessu=2021-02-25}}</ref>, sa 4 de sa US soul singles chart<ref>{{Tzita libru|nùmene=Joel|sambenadu=Whitburn|tìtulu=Joel Whitburn presents top R & B/hip-hop singles, 1942-2004|url=https://www.worldcat.org/oclc/56929854|atzessu=2021-02-25|data=2004|editore=Record Research Inc|limba=en|p=259|OCLC=56929854|ISBN=0-89820-160-8}}</ref> e sa 1 de RPM<ref>{{Tzita publicatzione|data=21 Freàrgiu 1970|tìtulu=Top Singles|rivista=RPM|volume=13|nùmeru=1|limba=en|url=https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/item.aspx?IdNumber=2235&|atzessu=2021-02-25|dataarchìviu=2021-11-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20211106192708/https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/item.aspx?IdNumber=2235&|urlmortu=eja}}</ref> e chi est istada premiada cun su discu de oro<ref>{{Tzita libru|nùmene=Joseph|sambenadu=Murrells|tìtulu=The book of golden discs|url=https://archive.org/details/bookofgoldendisc00murr/page/261|atzessu=2021-02-25|editzione=2d ed., new and completely rev|data=1978|editore=Barrie & Jenkins|limba=en|p=261|OCLC=4645475|ISBN=0-214-20480-4}}</ref>. Is cantzones publicadas a pustis no ant tentu resèssida meda, ponende a custu cantadore in sa lista de is ''artistas de una resèssida isceti'' (''One-hit wonder'')<ref>{{Tzita web|url=https://consequenceofsound.net/2016/09/the-100-best-one-hit-wonder-songs/|tìtulu=The 100 Best One-Hit Wonder Songs|situ=Consequence of Sound|data=2016-09-21|limba=en-US|atzessu=2021-02-25}}</ref><ref>{{Tzita libru|nùmene=Wayne|sambenadu=Jancik|tìtulu=The Billboard book of one-hit wonders|url=https://www.worldcat.org/oclc/37533958|atzessu=2021-02-25|editzione=Rev. and expanded ed|data=1998|editore=Billboard Books|limba=en|OCLC=37533958|ISBN=0-8230-7622-9}}</ref>. == Riferimentos == <references/> == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|url=http://www.eddieholman.com/|tìtulu=Giassu Ofitziale}} [[Categoria:Biografias|Holman, Eddie]] [[Categoria:Cantantes|Holman, Eddie]] [[Categoria:Mùsica pop|Holman, Eddie]] [[Categoria:Americanos (USA)|Holman, Eddie]] 108l4mxs78ogz8nckio1ej0cx62ld07 Cuntierra:Windows Phone 1 21133 190880 186969 2026-09-25T03:45:19Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190880 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 7 ligàmenes esternos in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=172822 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20131104214039/http://www.mobiletechworld.com/2009/09/24/steve-ballmer-wishes-windows-mobile-7-had-already-launched-but-they-screwed-up/ annantu a http://www.mobiletechworld.com/2009/09/24/steve-ballmer-wishes-windows-mobile-7-had-already-launched-but-they-screwed-up/ *Archìviu https://archive.is/20121227175926/http://www.msteched.com/2010/NorthAmerica/WPH201 annantu a http://www.msteched.com/2010/NorthAmerica/WPH201 *Archìviu https://web.archive.org/web/20140522023845/http://www.tuttowindowsphone.net/news/microsoft-salgono-17-produttori-che-hanno-deciso-di-puntare-su-windows-phone-20547/ annantu a http://www.tuttowindowsphone.net/news/microsoft-salgono-17-produttori-che-hanno-deciso-di-puntare-su-windows-phone-20547/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20120425233819/http://www.governor.co.uk/news-plus-views/2011/10/31/nokia-windows-phone-launch-in-uk annantu a http://www.governor.co.uk/news-plus-views/2011/10/31/nokia-windows-phone-launch-in-uk *Archìviu https://web.archive.org/web/20160503100418/https://www.ridble.com/windows-10-mobile-disponibile/ annantu a https://www.ridble.com/windows-10-mobile-disponibile/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20101115052944/http://download.microsoft.com/download/F/F/C/FFCF79B1-C2EB-42C2-8E2D-665705380DA0/Windows%20Phone%20Design%20System%20-%20Codename%20Metro.PDF annantu a https://download.microsoft.com/download/F/F/C/FFCF79B1-C2EB-42C2-8E2D-665705380DA0/Windows%20Phone%20Design%20System%20-%20Codename%20Metro.PDF *Archìviu https://web.archive.org/web/20120510210727/http://www.mobiletechworld.com/2010/04/11/microsoft-talks-windows-phone-7-features-native-code-multi-tasking-and-update-process/ annantu a http://www.mobiletechworld.com/2010/04/11/microsoft-talks-windows-phone-7-features-native-code-multi-tasking-and-update-process . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 00:45, 10 Aus 2021 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2021) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmenes esternos in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=173242 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Eticheta {{tlx|dead link}}annanta a https://www.cbsnews.com/8301-505143_162-57605203/microsoft-has-an-app-problem/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20160303221524/http://www.engadget.com/2010/02/15/windows-phone-7-is-official-and-microsoft-is-playing-to/ annantu a https://www.engadget.com/2010/02/15/windows-phone-7-is-official-and-microsoft-is-playing-to/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu[[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 07:21, 21 Aus 2021 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternos in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=177991 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20131016220158/http://www.cbsnews.com/8301-505143_162-57605203/microsoft-has-an-app-problem/ annantu a https://www.cbsnews.com/8301-505143_162-57605203/microsoft-has-an-app-problem/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|talk]]) 15:54, 23 Aus 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178383 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20131029192149/http://pocketnow.com/thought/thoughts-on-windows-phone-7-series-btw-photon-is-dead annantu a http://pocketnow.com/thought/thoughts-on-windows-phone-7-series-btw-photon-is-dead *Archìviu https://web.archive.org/web/20100822052336/http://pocketnow.com/windows-phone/windows-phone-7-keyboard-demoed-deemed-fast-responsive-accurate annantu a http://pocketnow.com/windows-phone/windows-phone-7-keyboard-demoed-deemed-fast-responsive-accurate *Archìviu https://web.archive.org/web/20100322201900/http://pocketnow.com/deals/windows-phone-7-series-text-entry-strict-hardware-requirements annantu a http://pocketnow.com/deals/windows-phone-7-series-text-entry-strict-hardware-requirements . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 09:39, 27 Cab 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178632 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20110514174848/http://pocketnow.com/windows-phone/comprehensive-windows-phone-7-demo annantu a http://pocketnow.com/windows-phone/comprehensive-windows-phone-7-demo *Archìviu https://web.archive.org/web/20100905112757/http://pocketnow.com/windows-phone/channel-9-demos-some-windows-phone-7-apps annantu a http://pocketnow.com/windows-phone/channel-9-demos-some-windows-phone-7-apps *Archìviu https://web.archive.org/web/20190428115932/https://www.lastampa.it/2014/04/03/tecnologia/windows-phone-sugli-smartphone-nokia-arriva-lassistente-vocale-cortana-1cHvjFbaSHoieqw2ZNDZVJ/pagina.html annantu a http://www.lastampa.it/2014/04/03/tecnologia/windows-phone-sugli-smartphone-nokia-arriva-lassistente-vocale-cortana-1cHvjFbaSHoieqw2ZNDZVJ/pagina.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 16:10, 3 Stg 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=179073 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20170423183157/http://www.telefonino.net/Microsoft/Notizie/n37596/addio-windows-phone-benvenuto-windows-mobile.html annantu a http://www.telefonino.net/Microsoft/Notizie/n37596/addio-windows-phone-benvenuto-windows-mobile.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 18:08, 31 Stg 2022 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183867 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20110718115358/http://www.wp7forum.com/htc-hd7/htc-hd7-hello-all-4-3-inches-of-windows-phone-7 annantu a http://www.wp7forum.com/htc-hd7/htc-hd7-hello-all-4-3-inches-of-windows-phone-7 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 11:24, 12 Abr 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184328 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20100402195900/http://gizmodo.com/5480387/what-windows-phone-7-could-have-been annantu a https://gizmodo.com/5480387/what-windows-phone-7-could-have-been . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:52, 17 Trì 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184753 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20160611075505/http://windows.hdblog.it/2015/03/02/windows-phone-update-2-lumia-os-aggiornamento/ annantu a http://windows.hdblog.it/2015/03/02/windows-phone-update-2-lumia-os-aggiornamento/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:54, 9 Cab 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186968 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20101107034258/http://windowsphonesecrets.com/2010/04/19/windows-phone-os-7-0-architecture-guide/ annantu a http://windowsphonesecrets.com/2010/04/19/windows-phone-os-7-0-architecture-guide/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 16:14, 19 Trì 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Windows Phone]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190879 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20140422031955/http://www.zdnet.com/blog/microsoft/will-all-xbox-games-work-on-windows-phone-7-devices/5272 annantu a https://www.zdnet.com/blog/microsoft/will-all-xbox-games-work-on-windows-phone-7-devices/5272 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:45, 25 Cab 2026 (CEST) p3tz9lj98dbk2v95lsg8dn6xdadl89f Telegram 0 21751 190875 189474 2026-09-25T03:22:46Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190875 wikitext text/x-wiki {{LSC}} {{Programma |Nùmene = Telegram |Logotipu = <!-- Wikidata --> |MannàriaLogotipu = |Ischermada = <!-- Wikidata --> |MannàriaIschermada = |Isvilupadore = ''Telegram FZ LLC'' |ÙrtimaVersione = |SistemaOperativu = |Limbàgiu = |Casta = [[Messageria istantànea]] |Litzèntzia = [[Programma propietàriu]] (serbidore), <br />[[GNU GPL]]2 (aplicatzione cliente) |ProgrammaLìberu=eja |Limba = A prus limbas |SituWeb = <!--wikidata--> }} '''Telegram''' est unu servìtziu de [[messageria istantànea]] de Telegram LLC, sotziedade a responsabilidade limitada cun sede in [[Dubai]], fundada dae s'imprendidore russu Pavel Durov.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/faq#q-where-is-telegram-based|tìtulu=Telegram F.A.Q.|atzessu=22 martzu 2020}}</ref><ref name="TelegramFAQ">{{Tzita web|url=https://telegram.org/faq#q-who-are-the-people-behind-telegram|tìtulu=Telegram FAQ|data=9 austu 2015}}</ref> Is [[Cliente (informàtica)|clientes]] ufitziales de Telegram sunt distribuidos comente a programma lìberu pro [[Android]], [[Linux]], [[iOS]], [[Mac OS X|MacOS]] e [[Microsoft Windows|Windows]].<ref name="teleapps">{{Tzita web|url=https://telegram.org/apps|tìtulu=applicazioni ufficiali di Telegram|data=6 freàrgiu 2014}}</ref> Is funtziones printzipales de Telegram sunt s'iscàmbiu de messàgios de testu intra duos impitadores o in grupu finas a 200 000 partetzipantes, mutidas vocales e video-mutidas codificadas puntu-puntu, messàgios vocales, vìdeu-messàgios, fotografias, vìdeus, adesivos e [[Archìviu (informàtica)|archìvios]] de cale si siat tipu finas a 2 GB<ref>{{Tzita web|url=https://core.telegram.org/techfaq#q-why-did-you-go-for-a-custom-protocol|tìtulu=FAQ for the Technical Inclined|atzessu=25 cabudanni 2016}}</ref><ref name="telegram-faq">{{Tzita web|url=https://telegram.org/faq/it|tìtulu=Telegram F.A.Q.|atzessu=25 cabudanni 2016}}</ref>. Pro mèdiu de is canales est fintzas possìbile sa trasmissione in direta de àudiu/vìdeu e testu a totu is membros. In prus, est possìbile a impostare unu temporizadore pro s'eliminatzione automàtica de unu messàgiu una borta chi su destinatàriu dd'at bidu. == Istòria == Telegram est istadu fundadu in su [[2013]] dae is frades Nikolaj e Pavel Durov, fundadores de sa retze sotziale [[Rùssia|russa]] VK<ref name="telegram-faq"/>. Is fundadores ant annuntziadu chi sa sotziedade Telegram LLC est un'organizatzione chene punna de lucru non ligada a VK e cun sede in Dubai.<ref>{{Tzita web|url=https://twitter.com/telegram/status/436971517835223041|tìtulu=Tweet by Telegram|data=21 freàrgiu 2014|atzessu=12 freàrgiu 2018}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://twitter.com/telegram/status/436970499454029824|tìtulu=Tweet by Telegram|data=21 freàrgiu 2014|atzessu=12 freàrgiu 2018}}</ref> Nikolaj at creadu su protocollu MTProto, a sa base de Telegram, mentras Pavel at frunidu amparu finantziàriu e infrastruturas pro mèdiu de su fundu suo ''Digital Fortress''.<ref>{{Tzita web|url=https://www.reuters.com/article/idUS74722569420130830|tìtulu=Russia’s Zuckerberg launches Telegram, a new instant messenger service|editore=Reuters|data=30 austu 2013|atzessu=12 freàrgiu 2018}}</ref> Su 24 freargiu [[2014]] unu fork de Telegram chi respetat sa filosofia ''FOSS'' est istadu agiuntu a [[F-Droid]].<ref name="android-f-droid">{{Tzita web|url=https://f-droid.org/repository/browse/?fdid=org.telegram.messenger|tìtulu=Telegram|atzessu=25 cabudanni 2016|dataarchìviu=2016-08-19|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160819005337/https://f-droid.org/repository/browse/?fdid=org.telegram.messenger|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://f-droid.org/wiki/page/org.telegram.messenger|tìtulu=org.telegram.messenger|data=24 freàrgiu 2014|atzessu=12 freàrgiu 2018|dataarchìviu=2020-11-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201112001549/https://f-droid.org/wiki/page/org.telegram.messenger|urlmortu=eja}}</ref> Telegram teniat su progetu de criptodinari suo, TON, ma su 12 maju [[2020]], su fundadore Pavel Durov nd'at annuntziadu s'abbandonu.<ref>{{Tzita web|url=https://telegra.ph/What-Was-TON-And-Why-It-Is-Over-05-12|tìtulu=What Was TON And Why It Is Over|autore=Pavel Durov|data=12 maju 2020|atzessu=13 maju 2020}}</ref> Su 23 de idas 2020, Durov at annuntziadu chi sa prataforma est lòmpida a 500 milliones de impitadores mensiles ativos, faghende sa gestione de is [[Serbidore (informàtica)|serbidores]] cara meda. Pro custu, incumentzende dae su [[2021]] at a èssere insertada publitzidade a intro de s'aplicatzione. Segundu su fundadore de su progetu, issas no ant a istorbare s'esperièntzia de s'usuàriu. === Istatìsticas === Su 12 ghennàrgiu [[2021]] s'aplicatzione est arribada a 500 milliones de impitadores ativas pro mese. Pavel Durov at assotziadu custu resurtadu a su fatu chi 25 milliones de impitadores noos si siant iscritos in s'ìnteri de is 72 oras in antis, abbandonende [[WhatsApp]] pro neghe de is cunditziones noas suas de impreu.<ref>{{Tzita noas|autore=ANSA|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/tecnologia/software_app/2021/01/13/con-cambio-privacy-whatsapp-boom-telegram-25-mln-utenti_04c2201d-c783-4b4b-961a-6ca768558ed9.html|tìtulu=Con cambio privacy Whatsapp boom Telegram, +25 mln utenti|publicatzione=[[ANSA]]|data=13 ghennàrgiu 2021}}</ref> == Piessìnnios == Is [[Cliente (informàtica)|clientes]] ufitziales de Telegram sunt programmas lìberos. Su còdighe de orìgine de su [[Serbidore (informàtica)|serbidore]] imbetzes no est istadu publicadu e no est progetadu pro permìtere de istantargiare una retze pro frunire in manera autònoma custu servìtziu de [[Messageria istantànea|messageria]]<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/faq/it#d-posso-far-funzionare-telegram-con-il-mio-server|tìtulu=Telegram F.A.Q.|atzessu=21 nadale 2014}}</ref>. === Is messàgios e s'impitadore === Is messàgios imbiados sunt codificados e sarvados in sa retze ''cloud'' de Telegram. Custu faghet a manera chi is messàgios siant a disponimentu in ònnia dispositivu in ue s'impitadore impreat su servìtziu, chene bisòngiu de nde tènnere còpias non codificadas in àteros servìtzios comente [[Google Drive]], comente acontesset pro àteras app che Whatsapp. Incumentzende dae su 24 martzu 2019, est istada introduida una funtzionalidade noa chi permitit de eliminare messàgios imbiados e retzidos chene làcanas de tempus e chene lassare rastros pro ambos membros de una tzarrada.<ref>{{Tzita web|url=https://www.money.it/Telegram-cancellare-eliminare-messaggi-chat-app-spia|tìtulu=Telegram: come cancellare tutti i messaggi e chat da qualunque dispositivo}}</ref> Cando s'impitadore si registrat, podet seberare si permìtere a àteros de ddu chircare insertende su nomìngiu seberadu. Custa funtzione permitit de chircare s'impitadore in Telegram chene connòschere su nùmeru suo de telèfonu. Dae sa versione 3.9, faghet a modificare is messàgios imbiados finas a duas dies a pustis de s'imbiu.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/edit|tìtulu=Edit Messages, New Mentions and More}}</ref> === Is tzarradas === [[File:Telegram_secret_chat_-_en.png|alt=Un invito a partecipare ad una chat segreta.|left|thumb|Un'invitu a partetzipare a una tzarrada segreta.]] * '''Tzarradas ''cloud'' (clàssicas)''': sa tzarrada impreat una codìfica cliente-serbidore, est a nàrrere chi is comunicatziones de su dispositivu cun su serbidore sunt codificadas. Su resonu abarrat duncas sarvadu in su serbidore de Telegram<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/privacy#cloud-chats|tìtulu=Telegram Privacy Policy|atzessu=20 ottobre 2017}}</ref> pro pòdere èssere sincronizadas in prus dispositivos (telefoneddos, elaboradores, tauleddas, etc). In sa tzarrada faghet a imbiare messàgios de testu, de boghe, vìdeu-messàgios, positziones GPS, cuntatos e cale si siat archìviu mannu finas a 2 GB. * '''Tzarradas segretas''': impreant una codìfica puntu-puntu, duncas su resonu est codificadu in ambos dispositivos e no abarrat sarvadu me in su serbidore. A un'ala, custas tzarradas sunt prus riservadas; a s'àtera ala, no faghet a ddas sincronizare in prus dispositivos<ref>{{Tzita web|url=http://venturebeat.com/2013/11/12/telegram-messenger-app/|tìtulu=New instant messenger Telegram protected even from spy intrusions|editore=VentureBeat|data=12 santandria 2013|atzessu=2 martzu 2016|dataarchìviu=2014-10-06|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20141006104059/http://venturebeat.com/2013/11/12/telegram-messenger-app/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/faq/it#d-quanto-sicuro-telegram|tìtulu=Telegram F.A.Q.: Quanto è sicuro Telegram?|atzessu=2 martzu 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://core.telegram.org/mtproto|tìtulu=MTProto Mobile Protocol|atzessu=2 martzu 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/cryptocontest|tìtulu=$300,000 for Cracking Telegram Encryption|atzessu=2 martzu 2016}}</ref>. Faghet fintzas a impostare unu "tempus de àuto-distrutzione" pro sa tzarrada chi, passadu custu tempus, si cantzellat a sola. === Is grupos === Is grupos de Telegram podent cuntènnere finas a 200 000 membros; est possìbile a seberare is permissos pro is amministradores e is àteros impitadores. === Is canales === [[File:Telegram_account_self-destruction.png|alt=Autodistruzione dell'account|thumb|Auto-destruidura de su contu]] Is canales, nàschidos in cabudanni 2015, sunt tzarradas in ue is amministradores podent imbiare messàgios e is membros podent cummentare isceti si su canale est assotziadu a unu grupu.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/channels|tìtulu=Channels: Broadcasting Done Right|atzessu=2 martzu 2016}}</ref> Unu canale no portat lìmite de iscritos e podet èssere pùblicu o privadu; a su canale pùblicu faghet a assotziare unu ligòngiu e unu nòmine chi podet èssere agatadu cun sa funtzione de chirca de s'app, mentras pro su privadu est generadu unu ligòngiu cun 22 caràteres alfa-numèricos casuales.<ref>{{Tzita web|url=http://www.appelmo.com/2015/10/11/canali-telegram-cosa-sono-le-differenze-con-i-bot-e-come-si-crea-un-canale-telegram-gnu/|tìtulu=Canali Telegram: cosa sono, le differenze con i bot e come si crea un canale Telegram|autore=GugliElmo|data=11 ottobre 2015|atzessu=16 ghennàrgiu 2017}}</ref> === Averìguu === In s'abrile de su 2020, cun s'ammanniare de sa netzessidade de controllare su fenòmenu de is noas farsas in s'ìnteri de sa [[Pandèmia de COVID-19|pandemia de COVID-19]], ant introduidu is canales averiguados, chi is ministeros de sa salude de unos cantos paisu ant impreadu pro comunicare cun is tzitadinos.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/coronavirus/it|tìtulu=Notizie sul Coronavirus e canali verificati|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> A su pròpiu tempus, ant introduidu sa possibilidade de pedire s'averìguu de unu bot, grupu o canale chi satisfatzat is lìnias-ghia de Telegram.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/verify/it|tìtulu=Linee guida per la verifica delle pagine|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> === Tzarradas de boghe === Incumentzende dae su mese de idas 2020, a intro de grupos e canales faghet a aviare sessiones de tzarradas de boghe, in ue faghet a comunicare cun su pròpiu mecanismu de un'[[Camina-e-faedda|emissore-retzidore palmare]].<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/voice-chats/it|tìtulu=Chat vocali fatte come si deve|atzessu=20 martzu 2021}}</ref> Su 19 martzu 2021 Telegram pùblicat un'annoamentu de importu: is Tzarradas de Boghe 2.0.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/voice-chats-on-steroids/it|tìtulu=Chat vocali 2.0: Canali, Milioni di ascoltatori, Chat registrate, Strumenti per gli amministratori|atzessu=20 martzu 2021}}</ref> Cun custas, s'impitadore podet registrare is resonadas, e pedire permissu de faeddare ponende su sinnu de pesare sa manu. In prus, s'amministradore de unu canale pùblicu o unu grupu ddu podet impreare comente a profilu pro pigare parte a una tzarrada de boghe, cuende de aici s'identidade sua. Dae làmpadas 2021 ddoe at fintzas is vìdeu-mutidas de grupu, un'estensione de is tzarradas de boghe chi permitit de ativare sa video-càmera e cumpartzire s'ischermu.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/group-video-calls/it|tìtulu=Videochiamate di gruppo|atzessu=2021-12-12}}</ref> A fine de austu essit possìbile, me is tzarradas de boghe de is canales e de is grupos, trasmìtere vìdeos a unu nùmeru infinidu de persones.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/live-streams-forwarding-next-channel/it|tìtulu=Dirette streaming, Inoltro flessibile, Passa al canale successivo e Sticker in primo piano|atzessu=2021-12-12}}</ref> === Is bot === [[File:Telegram_account_is_limited.png|alt=Un bot|thumb|Unu bot]] In làmpadas 2015 Telegram at introduidu una prataforma pro permìtere, a isvilupadores esternos, de creare is bot. Is bot sunt contos Telegram, manigiados dae unu programma, chi oferint funtzionalidades cun rispostas lestras e automàticas.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/bot-revolution|tìtulu=Telegram Bot Platform|atzessu=17 abrile 2016}}</ref> Dae su 4 de ghennàrgiu 2016 est a disponimentu una modalidade noa ''integrada'' pro is bot, chi permitit de impreare unu bot in manera simpre tzitende·ddu cun su nòmine suo, in cale si siat tzarrada.<ref>{{Tzita web|url=https://core.telegram.org/bots/inline|tìtulu=Inline Bots|atzessu=17 abrile 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/inline-bots|tìtulu=Introducing Inline Bots|atzessu=17 abrile 2016}}</ref> === Is adesivos === Is adesivos sunt immàgines a arta definitzione sarvadas in su ''cloud''. Tenent sa punna de fàghere is emoticonas prus espressivas e cumbinchidoras. Is adesivos sunt agrupados in ''pachetes'', faghet a ddus agiùnghere a sa libreria pròpia cun s'impreu de unu ligòngiu opuru incarchende subra un'adesivu imbiadu dae unu àteru impitadore e posca incarchende "Agiunghe Adesivos".<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/stickers-meet-art-and-history|tìtulu=When Stickers Meet Art And History|situ=Telegram|limba=en|atzessu=2022-02-26}}</ref> === Telegraph === Telegraph est unu trastu chi Telegram oferit pro sa publicatzione de postadas formatadas cun fotorafias, vìdeus, e cuntènnidos multimediales, comente vìdeus de [[YouTube]] e [[Vimeo]] o tweet.<ref name="telegram.org">{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/instant-view|tìtulu=Instant View, Telegraph, and Other Goodies|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> === Visualizatzione istantànea === Dae santandria de su 2016, gràtzias a su servìtziu de Visualizatzione istantànea, Telegram permitit de abèrrere unos cantos ligòngios a traessu de unu navigadore nativu cun unu tempus de carrigamentu nullu e reduende su consumu de datos.<ref name="telegram.org"/> In su 2018 Telegram at megioradu su servìtziu, chirchende a bellu a bellu de fàghere funtzionare custu servìtziu pro sa parte manna de is pàginas web<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/translations-iv2|tìtulu=Custom Languages, Instant View 2.0 and More|atzessu=21 martzu 2021}}</ref>. === Importatzione de is tzarradas === A pustis de s'ammàniu de iscritziones acontèssida in su ghennàrgiu de su 2021, est a disponimentu sa possibilidade de importare is messàgios dae unas cantas aplicatziones de messageria, comente a WhatsApp, Line e KakaoTalk. Cun custu servìtziu, is impitadores podent visualizare is messàgios iscambiados in passadu impreende custas app, a intro de sa tzarrada presente in Telegram.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/move-history/it|tìtulu=Spostamento cronologia chat da altre app|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> === Sondàgios === A intro de grupos e canales est possìbile cumpartzire sondàgios a risposta mùltipla. Is rispostas de is sondàgios podent èssere privadas o pùblicas.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/polls-2-0-vmq/it|tìtulu=Sondaggi 2.0: voti visibili, risposte multiple e modalità quiz|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> == Mutidas e vìdeu-mutidas == Su 30 martzu 2017 Telegram at annuntziadu s'introdutzione de is mutidas vocales codificadas puntu-puntu, promitende una calidade arta.<ref>{{Tzita web|url=https://telegram.org/blog/calls|tìtulu=Voice Calls: Secure, Crystal-Clear, AI-Powered|data=30 martzu 2017|atzessu=30 martzu 2017}}</ref><ref>{{Tzita noas|url=http://www.navigaweb.net/2017/04/chiamate-con-telegram-sicure-e-di.html|tìtulu=Chiamate con Telegram, sicure e di qualità superiore|publicatzione=Navigaweb.net|atzessu=3 abrile 2017}}</ref> Su 15 austu 2020, Telegram at agiuntu sa vìdeu-mutida cun critografia puntu-puntu comente a Signal e WhatsApp.<ref>{{Tzita web|url=https://www.forbes.com/sites/kateoflahertyuk/2020/08/16/telegram-just-launched-a-major-new-feature-to-beat-zoom/|tìtulu=Telegram Lanciata una nuova importante funzionalità per battere Zoom|editore=Forbes|atzessu=3 cabudanni 2020}}</ref> == Architetura == [[File:Explanation_of_secret_chats_(Telegram).png|alt=Un'illustrazione semplificata dello schema di crittografia MTProto.|thumb|Un'illustratzione semplificada de s'ischema de critografia MTProto.]] === Is interfaches de programmatzione de Telegram === Is interfaches de programmatzione (''API'') de Telegram sunt a disponimentu pro is isvilupadores indipendentes, pro creare bot o [[Cliente (informàtica)|clientes]] alternativos de Telegram; ambas sunt in donu.<ref>{{Tzita web|url=https://core.telegram.org/bots/2-0-intro|tìtulu=Introducing Bot API 2.0|atzessu=17 abrile 2016}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://core.telegram.org/api|tìtulu=Telegram APIs|atzessu=29 freàrgiu 2016}}</ref> Pro esempru, Plus Messenger est unu cliente alternativu iscritu impreende is API de Telegram.<ref>{{Tzita web|url=http://android.hdblog.it/2016/03/14/Plus-Messenger-e-un-client-alternativo-di-Telegram-per-Android-con-tante-personalizzazioni/|tìtulu=Plus Messenger: un client alternativo di Telegram per Android con tante personalizzazioni|atzessu=19 abrile 2016|urlmortu=eja|dataarchìviu=2022-02-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220227210605/https://android.hdblog.it/2016/03/14/Plus-Messenger-e-un-client-alternativo-di-Telegram-per-Android-con-tante-personalizzazioni/}}</ref> === Versione web === Telegram faghet a dd'impreare colleghende·si a una pàgina de su giassu de Telegram cun unu navigadore web. A custa versione ddi narant Telegram Web.<ref>{{Tzita web|url=https://web.telegram.org|tìtulu=pagina di accesso a Telegram Web|data=|atzessu=}}</ref> == Balàngios == Mancari Telegram aeret annuntziadu chi non diat àere mai insertadu publitzidade in s'aplicatzione, limitende is fontes issoro de balàngiu a is donatziones, a sa fine de su [[2020]] Pavel Durov at annuntziadu chi Telegram est istudiende comente insertare annùntzios publitzitàrios in s'aplicatzione in manera no infadosa.<ref>{{Tzita web|url=http://dollarsandsense.sg/how-whatsapp-telegram-snapchat-make-money-why-you-should-care/|tìtulu=How Does WhatsApp, Telegram And Snapchat Make Money? (And Why You Should Care)|autore=Tao Ming Hui|data=16 santandria 2017|atzessu=21 martzu 2021}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.dday.it/redazione/37998/telegram-pubblicita-soldi-pagamento|tìtulu=Telegram ora vuole fare soldi: nel 2021 adesivi premium e la pubblicità|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> Is annùntzios publitzitàrios no ant a èssere mai ammustrados me is tzarradas cun is impitadores, nen privadas ne in grupu, ma ant a èssere isfrutados is canales pùblicos. Telegram at annuntziadu chi at a fàghere a reconnòschere is annùntzios publitzitàrios a discansu, pro limitare su fenòmenu de is annùntzios ingannosos giai presente, e cun respetu de sa privatesa de is impitadores.<ref>{{Tzita web|url=https://www.hdblog.it/android/articoli/n531491/telegram-pubblicita-pagare-contenuti-cosa-cambia/|tìtulu=La svolta di Telegram: utenti premium e pubblicità dal 2021. Cosa cambia|autore=HDblog.it|data=23 nadale 2020|atzessu=21 martzu 2021|dataarchìviu=2022-02-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220227210556/https://www.hdblog.it/android/articoli/n531491/telegram-pubblicita-pagare-contenuti-cosa-cambia/|urlmortu=eja}}</ref> In prus, Telegram bolet introduire in su 2021 unas cantas funtzionalidades a pagamentu pro impitadores ''premium'', comente profilos aziendales, mantenende però in donu is servìtzios de oe a disponimentu pro totu is impitadores<ref>{{Tzita web|url=https://www.ghacks.net/2020/12/24/telegram-premium-features-and-some-advertisement-from-2021-onward/|tìtulu=Telegram: premium features and (some) advertisement from 2021 onward - gHacks Tech News|situ=gHacks Technology News|data=2020-12-24|limba=en-US|atzessu=2022-02-26}}</ref>. Gràtzias a custas funtzionalidades noas, Telegram at a pòdere pagare is costos de is serbidores e de su tràficu de datos, difìtziles de sustènnere cun is donatziones. Su 23 martzu [[2021]], Pavel Durov at annuntziadu de àere collidu unu milliardu de dòllaros bendende obligatziones, a cun sa punna de sustentare su sistema de annùntzios e sutaliniende s'obietivu de furriare Telegram a azienda cun finàntzia sustenìbile.<ref>{{Tzita web|url=https://www.wired.it/economia/business/2021/03/24/telegram-miliardo-obbligazioni/|tìtulu=Telegram raccoglie un miliardo di dollari in obbligazioni per crescere|data=24 martzu 2021|atzessu=24 martzu 2021}}</ref> == Impreos contierrados == === Jihadistas === Is polìticas fortes de privatesa e s'impreu de tzarradas segretas, ant fatu a manera chi Telegram siat essidu unu de is prus trastos de propaganda impreados dae is jihadistas, e prus che totu dae s'[[ISIS]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.wired.it/internet/social-network/2019/07/15/telegram-isis/|tìtulu=Telegram è l'app più utilizzata dall'Isis per fare propaganda|data=15 trìulas 2019|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> In su cabudanni de su [[2015]] Pavel Durov at decraradu chi su deretu a sa privatesa est prus de importu de sa timoria chi acontessant cosas malas che su terrorismu, narende a abbètiu chi diat tocare a bandire fintzas su faeddu ca is terroristas dd'impreant pro comunicare.<ref>{{Tzita web|url=https://social.techcrunch.com/2015/09/21/telegram-now-seeing-12bn-daily-messages-up-from-1m-in-february/|tìtulu=Telegram Now Seeing 12BN Daily Messages, Up From 1BN In February|atzessu=21 martzu 2021|dataarchìviu=2022-08-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823125212/https://techcrunch.com/2015/09/21/telegram-now-seeing-12bn-daily-messages-up-from-1m-in-february/|urlmortu=eja}}</ref> In santandria de su 2015 Telegram at annuntziadu su blocu de 78 canales ligados a s'ISIS.<ref>{{Tzita web|url=https://www.telegraph.co.uk/technology/news/12004892/Encrypted-messaging-app-Telegram-shuts-down-Islamic-State-propaganda-channels.html|tìtulu=Encrypted messaging app Telegram shuts down Islamic State propaganda channels|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> In su mese de idas [[2016]] s'iscuadra at annuntziadu su canale ISIS Watch ([https://t.me/ISISwatch @ISISwatch]) pro sinnalare su nùmeru de canales, grupos e bot ligados a su terrorismu bogados ònnia die.<ref>{{Tzita web|url=https://twitter.com/telegram/status/813772688691003392|tìtulu=Every day we block over 60 ISIS-related channels before they get any traction, more than 2,000 channels each month:|limba=en|atzessu=2021-06-04}}</ref> === Grupos de dereta estrema === A bellu a bellu Telegram est essidu puntu de addòbiu de unos cantos movimentos [[Ratzismu|ratzistas]], [[Misoginia|misòginos]] e antisemitas ispainados in zonas vàrias de su mundu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.editorialedomani.it/tecnologia/cos-telegram-diventato-il-rifugio-della-destra-eversiva-ijtkfx62|tìtulu=Così Telegram è diventato il rifugio della destra eversiva|atzessu=21 martzu 2021}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.open.online/2020/07/24/germania-ecco-il-gruppo-telegram-di-militari-di-estrema-destra-che-progetta-la-guerra-civile-e-il-colpo-di-stato/|tìtulu=Germania, ecco il gruppo Telegram di militari di estrema destra che progetta la guerra civile e il colpo di Stato|data=24 trìulas 2020|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> Su grupu neo-nazista The Base, a pustis de su blocu in àteras prataformas mannas, at impreadu Telegram comente a unu de is mèdios printzipales de comunicatzione. A pustis de unos cantos arrestos acontèssidos in su 2020, su profilu ufitziale de Telegram at pedidu a su grupu de agabbare de postare.<ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Neil|sambenadu=MacFarquhar|nùmene2=Adam|sambenadu2=Goldman|url=https://www.nytimes.com/2020/01/22/us/white-supremacy-the-base.html|tìtulu=A New Face of White Supremacy: Plots Expose Danger of the ‘Base’|publicatzione=The New York Times|data=22 ghennàrgiu 2020|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> Telegram est connotu comente a unu de is mèdios de comunicatzione chi is Proud Boys impreant de prus a pustis chi prataformas comente a [[Facebook]] e [[Twitter]] ddos ant blocados a pustis de s'assaltu a su Capidòlliu de is [[Istados Unidos de Amèrica]] de su 2021.<ref>{{Tzita web|url=https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/proud-boys-telegram-far-right-extremists-1114201/|tìtulu=Proud Boys Channels Are Exploding on Telegram|autore=E. J. Dickson, E. J. Dickson|data=14 ghennàrgiu 2021|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> In su ghennàrgiu 2021, Telegram at cunfirmadu de àere blocadu "dosinas" de canales neonazistas e suprematistas biancos cun deghinas de mìgias de sighidores pro intzullida a sa violèntzia.<ref>{{Tzita web|url=https://social.techcrunch.com/2021/01/13/telegram-channels-banned-violent-threats-capitol/|tìtulu=Telegram blocks ‘dozens’ of hardcore hate channels threatening violence|atzessu=21 martzu 2021|dataarchìviu=2022-08-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823125234/https://techcrunch.com/2021/01/13/telegram-channels-banned-violent-threats-capitol/|urlmortu=eja}}</ref> === Pedo-pornografia e vindita porno === S'aplicatzione est s'ispissu impreada pro su cumpartzimentu de materiale porno, custu includet fintzas materiale pedo-pornogròficu e de vindita porno.<ref>{{Tzita web|url=https://mashable.com/article/nudes-revenge-porn-crime-telegram/|tìtulu=When their nudes were shared online, they got angry and fought back|autore=Rachel Kraus|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> Custu fenòmenu, ispainadu in manera globale, est presente fintzas in Itàlia e at ingendradu crìticas a is polìticas de sa prataforma e a su fatu de no àere rispostu a is sinnaladuras de is impitadores e de sa Politzia de Istadu.<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.repubblica.it/cronaca/2020/11/25/news/telegram_covo_di_pornografia_non_consensuale_e_revenge_porn_-275647052/|tìtulu="Telegram covo di pornografia non consensuale e revenge porn"|publicatzione=la Repubblica|data=25 santandria 2020|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> === Pirateria === Sos canales de Telegram sunt s'ispissu mèdiu de cumpartzimentu de cuntènnidos piratas, comente pellìculas, mùsica o còpias de giornales. Cun s'ammàniu de su fenòmenu in s'ìnteri de sa [[Pandèmia de COVID-19|pandemia de COVID-19]] in [[Itàlia]], sa Federatzione italiana editores giornales at pedidu a s'autoridade pro sas garantzias in is comunicatziones de suspèndere su servìtziu, chene dda otènnere.<ref>{{Tzita web|url=https://www.lastampa.it/economia/2020/04/14/news/coronavirus-la-richiesta-degli-editori-fieg-l-agcom-fermi-telegram-basta-ai-quotidiani-piratati-nelle-chat-1.38716965|tìtulu=Coronavirus, la richiesta degli Editori (Fieg): l’Agcom fermi Telegram, basta ai quotidiani “piratati” nelle chat|data=14 abrile 2020|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> Su fenòmenu de sa pirateria at giutu Telegram a èssere insertadu in su mese de idas de su 2020 in una lista de s'[[Unione Europea]] pro su controllu de sa farsificadura e de sa pirateria, in ue cumparet pro prima in pari cun VK.<ref>{{Tzita web|url=https://twisterandroid.com/telegram-finisce-nella-watchlist-sulla-pirateria-dellunione-europea/|tìtulu=Telegram finisce nella watchlist sulla pirateria dell'Unione Europea|autore=Michele Rocco d'Angelo|data=17 nadale 2020|atzessu=21 martzu 2021|dataarchìviu=2022-05-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220517065552/https://twisterandroid.com/telegram-finisce-nella-watchlist-sulla-pirateria-dellunione-europea/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2020/december/tradoc_159183.pdf|tìtulu=Counterfeit and Piracy Watch List|atzessu=2022-02-27|dataarchìviu=2021-06-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210609115327/https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2020/december/tradoc_159183.pdf|urlmortu=eja}}</ref> === Bot pro sa bèndida de datos === In su 2021 ant agatadu unu bot in Telegram bonu a bèndere is nùmeros telefònicos de 533 milliones de impitadores Facebook.<ref>{{Tzita web|url=https://www.dday.it/redazione/38306/bot-telegram-vende-numeri-telefonici-533-milioni-utenti-facebook-italiani-sono-35-milioni|tìtulu=Scoperto un bot di Telegram che vende i numeri telefonici di 533 milioni di utenti Facebook. Gli italiani sono 35 milioni|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> == Tzensura == [[File:20200726035043_Countries_where_Telegram_is_blocked.svg|alt=|thumb|Mapa de natziones in ue Telegram est blocadu de su totu o in parte {{Legend|#8E0000|Blocadu de su totu|border=1px #555 solid}} {{Legend|#D34343|Blocadu in parte|border=1px #555 solid}}]] === Azerbaigiàn === Incumentzende dae su 27 de su mese de ledàmene 2020, pro neghe de sa cuntierra armada in su Nagorno Karabakh, su Ministeru de is trasportos, de is comunicatziones e de is tecnologias artas de s'[[Azerbaigián|Azerbaigiàn]] at cumandadu sa tasidura temporànea de s'impreu de retes sotziales-mèdia medas a intro de su paisu. Custa restritzione at giutu a su blocu totale de is servìtzios de Telegram, [[Facebook]], [[WhatsApp]], [[YouTube]], [[Instagram]], [[TikTok]], [[LinkedIn]], [[Twitter]], [[Zoom Video Communications|Zoom]] e [[Skype]]. Is limitatziones sunt istadas bogadas su 10 de onniasantu.<ref>{{Tzita web|url=https://netblocks.org/reports/social-media-restricted-in-azerbaijan-amid-clashes-with-armenia-over-nagorno-karabakh-pA5LMj87|tìtulu=Social media restricted in Azerbaijan amid clashes with Armenia over Nagorno-Karabakh|data=27 cabudanni 2020|atzessu=21 martzu 2021}}</ref> === Bahrein === In su mese de làmpadas de su [[2017]] s'impreu de Telegram est istadu blocadu me is territòrios de su [[Bahrein]].<ref>{{Tzita web|url=https://cooltechzone.com/bahrain-vpn|tìtulu=10 Best VPN Providers to Use When You Are in Bahrain [Updated]|data=4 maju 2020|atzessu=22 martzu 2021|dataarchìviu=2022-02-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220227210607/https://cooltechzone.com/bahrain-vpn|urlmortu=eja}}</ref> === Bielorùssia === In s'ìnteri de is [[Protestas in Bielorùssia de 2020|protestas in Bielorùssia de su 2020]] is manifestantes ant impreadu Telegram comente a prataforma pro su coordinamentu.<ref>{{Tzita web|url=https://euractiv.it/section/digitale/news/bielorussia-le-proteste-si-organizzano-su-telegram/|tìtulu=Bielorussia: le proteste si organizzano su Telegram|autore=Benas Gerdžiūnas|data=19 cabudanni 2020|atzessu=22 martzu 2021|urlmortu=eja}}</ref> Telegram difatis est istada una de is pagas prataformas pro sa comunicatzione a disponimentu me is tres dies a pustis de is eletziones, in ue Internet fiat tzensuradu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.rferl.org/a/how-telegram-users-found-a-way-through-belarus-s-internet-lockdown/30780136.html|tìtulu=How Telegram Users Found A Way Through Belarus's Internet Lockdown|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Cun totu is isfortzos de su guvernu pro blocare s'impreu de s'aplicatzione, su merie de su 11 austu su 45% de is persones chi impreaiant s'aplicatzione pro su coordinamentu de is protestas s'est connètida a su servìtziu.<ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Aliaksandr|sambenadu=Herasimenka|nùmene2=Tetyana|sambenadu2=Lokot|nùmene3=Olga|sambenadu3=Onuch|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2020/09/11/theres-more-belaruss-telegram-revolution-than-cellphone-app/|tìtulu=Analysis {{!}} There’s more to Belarus’s ‘Telegram Revolution’ than a cellphone app|publicatzione=Washington Post|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Tzina === In su làmpadas de su 2015 sa Tzina at blocadu s'impreu de s'aplicatzione,<ref>{{Tzita web|url=https://hongkongfp.com/2015/07/13/china-blocks-telegram-messenger-blamed-for-aiding-human-rights-lawyers/|tìtulu=China blocks Telegram messenger, blamed for aiding human rights lawyers|autore=Ryan Ho Kilpatrick|data=13 trìulas 2015|atzessu=22 martzu 2021}}</ref> in pari cun WhatsApp, Signal e àteros.<ref>{{Tzita web|url=http://www.askanews.it/economia-estera/2021/03/16/cina-dopo-whatsapp-e-telegram-bloccata-anche-signal-pn_20210316_00133|tìtulu=Cina, dopo Whatsapp e Telegram bloccata anche Signal|data=16 martzu 2021|atzessu=22 martzu 2021}}</ref> === Hong Kong === Mancari Telegram esseret giai istada blocada dae su guvernu tzinesu, in su cursu de is protestas in Hong Kong de su 2019-2020 s'aplicatzione est istada de importu mannu, permitende a is manifestantes de coordinare s'atzione.<ref>{{Tzita web|url=https://www.appelmo.com/amp/2019/09/01/limportanza-di-telegram-a-hong-kong-per-lorganizzazione-delle-proteste/|tìtulu=L'importanza di Telegram a Hong Kong per l'organizzazione delle proteste|data=1 cabudanni 2019|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2021-06-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210605202038/https://www.appelmo.com/amp/2019/09/01/limportanza-di-telegram-a-hong-kong-per-lorganizzazione-delle-proteste/|urlmortu=eja}}</ref> Su 11 làmpadas [[2019]] ant arrestadu a Ivan Ip, s'amministradore de unu grupu in Telegram cun unu nùmeru de membros intre 20 000 e 30 000, cun s'acusa de cospirare pro fàghere dannu a sa comunidade. S'òmine at naradu chi sa politzia dd'at obligadu a isblocare s'atzessu a su telèfonu suo e cumpartzire sa lista de is membros de su grupu.<ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Paul|sambenadu=Mozur|nùmene2=Alexandra|sambenadu2=Stevenson|url=https://www.nytimes.com/2019/06/13/world/asia/hong-kong-telegram-protests.html|tìtulu=Chinese Cyberattack Hits Telegram, App Used by Hong Kong Protesters|publicatzione=The New York Times|data=13 làmpadas 2019|atzessu=23 martzu 2021}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://globalvoices.org/2019/06/14/in-hong-kong-authorities-arrest-the-administrator-of-a-telegram-protest-group-and-force-him-to-hand-over-a-list-of-its-members/|tìtulu=In Hong Kong, authorities arrest the administrator of a Telegram protest group—and force him to hand over a list of its members|data=14 làmpadas 2019|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Me is dies a pustis de s'arrestu de Ivan Ip, is serbidores de Telegram ant sufridu atacos informàticos DDos chi nd'ant mandadu in tilt su servìtziu. Telegram at posca inditadu su guvernu tzinesu comente a mandante de custos atacos. Pavel Durov at naradu chi cuddu no fiat su primu episòdiu de su gènere in s'ìnteri de sa protesta.<ref>{{Tzita web|url=https://www.wired.it/internet/web/2019/06/13/telegram-hong-kong-cyber-attacco/|tìtulu=Telegram ha registrato attacchi dalla Cina durante le proteste di Hong Kong|data=13 làmpadas 2019|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 28 austu de su 2019 s'''Hong Kong'' Internèt Service Providers Association at annuntziadu sa voluntade de su guvernu de [[Hong Kong]] de blocare s'impreu de Telegram.<ref>{{Tzita web|url=https://www.hkispa.org.hk/139-urgent-statement-of-hkispa-on-selective-blocking-of-internet-services.html|tìtulu=Urgent Statement of HKISPA on Selective Blocking of Internet Services|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Ìndia === In su cumintzu de su 2019 is frunidores de servìtziu Internet [[Ìndia|indianos]] aiant blocadu Telegram e àteras prataformas web.<ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Sai Sachin|sambenadu=Ravikumar|url=https://www.reuters.com/article/us-india-internet-idINKCN1RF14D|tìtulu=Reddit, Telegram among websites blocked in India: internet groups|publicatzione=Reuters|data=3 abrile 2019|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Sa càusa possìbile de custa tzensura est sa reperibilidade de pornografia.<ref>{{Tzita web|url=https://www.indiatoday.in/technology/news/story/not-just-porn-users-reveal-airtel-jio-others-also-banning-telegram-vpns-and-proxy-sites-in-india-1454105-2019-02-12|tìtulu=Not just porn, users reveal Airtel, Jio, others also banning Telegram, VPNs and proxy sites in India|autore=Shweta Ganjoo New DelhiFebruary 12, 2019UPDATED: February 13, 2019 10:16 Ist|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 9 freàrgiu de su 2019 s'''Internet Freedom Foundation'', un'organizatzione indiana non guvernativa pro sa tutela de is deretos e de is libertades digitales, at pedidu crarimentos a subra de s'interessu de su dipartimentu de is telecomunicatziones indianu in su blocu de Telegram, chi at decraradu de non nde tènnere informatzione peruna.<ref>{{Tzita web|url=https://twitter.com/internetfreedom/status/1094156234616238080?ref_url=https%3a%2f%2fwww.indiatoday.in%2ftechnology%2fnews%2fstory%2fnot-just-porn-users-reveal-airtel-jio-others-also-banning-telegram-vpns-and-proxy-sites-in-india-1454105-2019-02-12|tìtulu=Internet freedom foundation: banning-telegram-vpns-and-proxy-sites-in-india|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Indonèsia === In su 2017 s'[[Indonèsia]] at blocadu s'impreu de Telegram pro neghe de sa propaganda terrorista presente in s'aplicatzione. A pustis, su guvernu indonesianu e sa sotziedade de Pavel Durov ant sutascritu un'acòrdiu pro limitare su fenòmenu, a manera chi s'aplicatzione est torrada a funtzionare.<ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Reuters|sambenadu=Staff|url=https://www.reuters.com/article/us-indonesia-security-apps-idUSKBN1AH40K|tìtulu=Indonesia to lift ban on Telegram message service over security|publicatzione=Reuters|data=1 austu 2017|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Iràn === Su blocu de su guvernu [[Iran|iranianu]] a impreare Viber<ref>{{Tzita web|url=https://www.entekhab.ir/fa/news/161368/%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|tìtulu=وایبر هم بالاخره فیلتر شد|limba=fa|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2015-08-29|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20150829000031/http://www.entekhab.ir/fa/news/161368|urlmortu=eja}}</ref> e Line at giutu a una grandu crèschida de s'impreu Telegram.<ref>{{Tzita web|url=http://article.tebyan.net/296339/%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85|tìtulu=از وایبر به تلگرام|autore=موسسه فرهنگی و اطلاع رسانی تبیان|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2022-02-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220228030407/https://article.tebyan.net/296339/%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85|urlmortu=eja}}</ref> Comente est essida s'[[Messageria istantànea|aplicatzione de messageria]] de riferimentu, in s'austu de su 2015 su guvernu iranianu at impostu a Telegram de eliminare unos cantos càbidos chi ddu tragagiaiant.<ref>{{Tzita web|url=https://advox.globalvoices.org/2015/08/28/is-telegrams-compliance-with-iran-compromising-the-digital-security-of-its-users/|tìtulu=Is Telegram's Compliance with Iran Compromising the Digital Security of Its Users?|data=28 austu 2015|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> S'eliminatzione de custos càbidos a banda de Telegram est istadu motivu de crìtica; s'azienda s'est giustificada narende chi is càbidos a intro de is tzarradas fiant de su totu in su seguru e a foras de custu interventu, chi at isceti burradu unos cantos pachetes de adesivos e bot de sa prataforma. Su 20 de ledàmene 2015 Pavel Durov at naradu chi su guvernu iranianu aiat pedidu a Telegram de atzèdere a datos chi pertocaiant resonos privados e a pustis de sa risposta negativa de Telegram is servìtzios issoro sunt istados blocados unas cantas oras.<ref name="bbc.com">{{Tzita web|url=https://www.bbc.com/persian/iran/2015/10/151019_u04_telegram_iran|tìtulu=تلگرام 'پس از عدم همکاری با دولت ایران موقتا مسدود شد'|data=20 santugaine 2015|atzessu=23 martzu 2021}}</ref><ref name="bbc.com" /> In su maju de su 2016 su guvernu iranianu at pedidu a Telegram de mòere is datos de is tzarradas de is tzitadinos suos a serbidores a intro de su paisu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.webnews.it/2016/05/31/iran-vuole-dati-app-messaggistica/|tìtulu=L'Iran vuole i dati delle app di messaggistica|autore=Filippo Vendrame|situ=Webnews|data=2016-05-31|limba=it|atzessu=2022-02-27}}</ref> Su 20 abrile de su 2017 sa possibilidade de fàghere mutidas in Telegram est de su totu blocada.<ref>{{Tzita web|url=https://www.ictna.ir/id/084193/|tìtulu=واعظی خبر داد: ممنوعیت پرداخت در شبکه‌های اجتماعی خارجی /اگر می‌خواهید مخابرات و 3 اپراتور ورشکست شوند تلگرام صوتی رفع فیلتر شود - ایستنا {{!}} اخبار فناوری و مخابرات|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2017-08-01|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170801045319/http://www.ictna.ir/id/084193/|urlmortu=eja}}</ref> Su 30 de idas Telegram at serradu unu canale chi in s'ìnteri de unas cantas protestas intzentivaiat s'impreu de mòlotov contra sa politzia iraniana. A pustis Telegram at decraradu chi su canale andaiat contra a is lìnias ghia de s'aplicatzione e is polìticas de proibitzione de sa violèntzia.<ref>{{Tzita web|url=https://social.techcrunch.com/2016/05/30/iran-forces-messaging-apps-to-move-data-to-iranian-servers/|tìtulu=Iran forces messaging apps to move data to Iranian servers|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2022-08-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823125212/https://techcrunch.com/2016/05/30/iran-forces-messaging-apps-to-move-data-to-iranian-servers/|urlmortu=eja}}</ref> Su canale est istadu isblocadu a pustis de sa promissa de is amministradores suos de no andare contra a is règulas de Telegram.<ref>{{Tzita web|url=https://twitter.com/durov/status/947422726322565121|tìtulu=I see it as a big win for @telegram|limba=en|atzessu=2021-03-23}}</ref> Su 31 de idas su guvernu iranianu at annuntziadu restritziones temporàneas cun sa punna de garantire s'assèliu e sa seguridade in su paisu, a pustis chi sa sotziedade si fiat refudada de oscurare is canales de protesta paghiosos.<ref name="cnn.com">{{Tzita web|url=https://www.cnn.com/2017/12/31/middleeast/iran-protests-sunday/index.html|tìtulu=Iran restricts social media as protests enter 4th day|autore=Marilia Brocchetto and Dakin Andone CNN|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 13 ghennàrgiu de su [[2018]] is servìtzios de Telegram nd'at torradu a isblocare is servìtzios, fintzas pro ite ca su blocu fiat faghende dannu econòmicu.<ref name="cnn.com" /> In su martzu de su 2018 su presidente de su comitadu pro sa polìtica èstera e sa seguridade natzionale at annuntziadu sa netzessidade de blocare Telegram intro de su 20 abrile 2018, ca est istada de importu in s'ìnteri de is protestas e chi tocaiat a finantziare app locales.<ref>{{Tzita web|url=http://www.irinn.ir/fa/news/579406|tìtulu=بروجردی: تلگرام به زودی فیلتر می شود|autore=پایگاه اطلاع رسانی شبکه خبر صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران|data=۱۳۹۷/۰۱/۱۱ - ۱۴:۴۹|atzessu=23 martzu 2021|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.al-monitor.com/originals/2018/04/iran-telegram-block-filtering-protests-boroujerdi-soroush.html|tìtulu=Is Iran ready to block Telegram?|autore=The Telegram app logo is seen on a smartphone in this photo illustration taken Sept. 15, 2017.|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Mancari esseret istadu osservadu chi in su cursu de su blocu de Telegram de su ghennàrgiu de su 2018 su 75% de is tzitadinos aiant impreau servìtzios de VPN pro sighire a impreare Telegram imbetzes de app locales, su 1 maju 2018 su guvernu at torradu a blocare s'aplicatzione.<ref>{{Tzita web|url=https://www.al-monitor.com/originals/2018/04/iran-telegram-block-filtering-rouhani-jahromi-opposition.html|tìtulu=Rouhani administration pushes back against Telegram blocking|autore=Iranian President Hassan Rouhani speaks during a meeting with Muslim leaders, scholars in Hyderabad, India, Feb. 15, 2018.|atzessu=23 martzu 2021}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Thomas|sambenadu=Erdbrink|url=https://www.nytimes.com/2018/05/01/world/middleeast/iran-telegram-app-russia.html|tìtulu=Iran, Like Russia Before It, Tries to Block Telegram App|publicatzione=The New York Times|data=1 maju 2018|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 27 abrile 2018 ant revocadu sa litzèntzia a Telegram de tènnere is serbidores CDN in su paisu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.tehrantimes.com/news/423035/Iran-starts-restricting-Telegram-messenger|tìtulu=Iran starts restricting Telegram messenger|data=27 abrile 2018|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Pakistàn === Su 17 de onniasantu de su 2017 su guvernu [[Pakistan|pakistanu]] at blocadu s'impreu de is servìtzios de Telegram.<ref>{{Tzita web|url=https://propakistani.pk/2017/11/17/telegram-blocked-pakistan/|tìtulu=Telegram Blocked in Pakistan!|autore=ProPK Staff|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Rùssia === Su 16 maju 2018 is mèdios de comunicatzione russos ant annuntziadu chi su ''Roskomnadzor'' aiat minetzadu de blocare Telegram. Su 13 abrile de su 2018 Telegram est bandidu in [[Rùssia]] a pustis de su refudu de tzèdere a su Servìtziu federale pro sa seguridade de sa Federatzione russa is craes de critografia impreadas dae is tzarradas, comente cumandat sa lege anti-terrorismu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.theguardian.com/world/2018/apr/13/moscow-court-bans-telegram-messaging-app|tìtulu=Moscow court bans Telegram messaging app|data=13 abrile 2018|atzessu=23 martzu 2021}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|nùmene=Neil|sambenadu=MacFarquhar|url=https://www.nytimes.com/2018/04/13/world/europe/russia-telegram-encryption.html|tìtulu=Russian Court Bans Telegram App After 18-Minute Hearing|publicatzione=The New York Times|data=13 abrile 2018|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su blocu de Telegram est istadu aplicadu blochende prus de 19 milliones de indiritzos IP assotziados a su servìtziu. Custa pràtica at però fatu dannu fintzas a àteros servìtzios e est duncas fallida.<ref>{{Tzita web|url=https://social.techcrunch.com/2018/04/19/russias-game-of-telegram-whack-a-mole-grows-to-19m-blocked-ips-hitting-twitch-spotify-and-more/|tìtulu=Russia’s game of Telegram whack-a-mole grows to 19M blocked IPs, hitting Twitch, Spotify and more|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2022-08-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220823125214/https://techcrunch.com/2018/04/19/russias-game-of-telegram-whack-a-mole-grows-to-19m-blocked-ips-hitting-twitch-spotify-and-more/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.privateinternetaccess.com/blog/russias-telegram-ban-is-a-fiasco-and-its-rendering-millions-of-ip-addresses-inaccessible/|tìtulu=Russia’s Telegram Ban Is a Fiasco, and It's Rendering Millions of IP Addresses Inaccessible|data=18 abrile 2018|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 8 abrile 2018 is autoridades russas ant pedidu a [[Apple Inc.|Apple]] e [[Google (azienda)|Google]] de bogare Telegram dae is butegas issoro. Is duas aziendas si sunt refudadas.<ref>{{Tzita web|url=https://9to5mac.com/2018/04/17/russia-apple-ban-telegram-app-store/|tìtulu=Russia asks Apple to remove Telegram from App Store after banning the encrypted messaging service|autore=Benjamin Mayo|data=17 abrile 2018|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 28 martzu 2018 ant torradu a imbiare sa pròpiu pedida a traessu de una lìtera legale, domandende fintzas de blocare s'arribu de notìficas noas a is impitadores chi aiant giai installadu s'aplicatzione.<ref>{{Tzita web|url=https://rkn.gov.ru/news/rsoc/news58106.htm|tìtulu=Роскомнадзор требует от Apple прекратить распространение в России приложения Telegram и рассылку его push-уведомлений|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2018-10-04|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20181004135820/http://rkn.gov.ru/news/rsoc/news58106.htm|urlmortu=eja}}</ref> Su 27 de idas 2018 su motore de chirca [[Yandex]], su prus impreadu in Rùssia, at bogadu su ligòngiu a su situ de Telegram dae is resurtados issoro.<ref>{{Tzita web|url=https://lenta.ru/news/2018/12/26/yandex/|tìtulu=«Яндекс» удалил из поиска сайт Telegram|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> Su 18 de làmpadas 2019 ant bogadu su blocu a Telegram a pustis de chi custa aiat atzetadu de "agiuare in su gherra a s'estremismu".<ref>{{Tzita web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/telegram-russia-ban-lift-messaging-app-encryption-download-a9573181.html|tìtulu=Russia lifts ban on private messaging app Telegram|data=18 làmpadas 2020|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Istados Unidos de Amèrica === In su ghennàrgiu de su 2021, un'ex-ambasciadore de is [[Istados Unidos de Amèrica]] at fatu càusa a Google e Apple ca acasagiaiant Telegram me is butegas issoro, cun s'acusa de èssere unu trastu impreadu pro intimidire, minetzare e ricatare a is membros de su guvernu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.businessinsider.com/apple-google-alphabet-telegram-app-store-2021-1|tìtulu=A former US ambassador is taking Google and Apple to court for hosting messaging service Telegram on their app stores|autore=Martin Coulter|atzessu=23 martzu 2021}}</ref> === Thailàndia === A pustis de is protestas in Thailàndia de su 2020-2021, in ue is manifestantes ant impreadu Telegram pro s'organizatzione, su 19 de ledàmene 2020 sa ''Cummissione natzionale pro s'ispainadura ràdiu e is telecomunicatziones'' at cumandadu su blocu de su servìtziu de Telegram in su paisu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/10/19/embattled-thai-premier-recalls-parliament-as-thousands-protest|tìtulu=Embattled Thai PM recalls parliament as thousands protest {{!}} Thailand {{!}} Al Jazeera|data=20 santugaine 2020|atzessu=23 martzu 2021|dataarchìviu=2020-10-20|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20201020133447/https://www.aljazeera.com/news/2020/10/19/embattled-thai-premier-recalls-parliament-as-thousands-protest|urlmortu=eja}}</ref> == Riferimentos == <references /> == Ligòngios esternos == * {{Tzita web|url=https://telegram.org/|tìtulu=Giassu ufitziale}} * {{Tzita web|url=https://web.telegram.org/|tìtulu=Telegram Web}} * {{Tzita web|url=https://telegram.me/telegram|tìtulu=Canale ufitziale de is noas}} * {{Tzita web|url=http://t.me/setlanguage/sardu|tìtulu=Ligòngiu pro installare sa limba sarda in Telegram}} {{Artìculu de su mese|santugaine/ledàmene|2022}} [[Categoria:Informàtica]] [[Categoria:Telefonia]] gtu2xjy7lshaap3c8fw8sbror5b46dg Iqbal Masih 0 21854 190863 189182 2026-09-25T01:28:50Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190863 wikitext text/x-wiki {{CAM}}{{Biografia|nùmene=Iqbal Masih<br> اقبال مسیح|immàgine=Ehsan_Ullah_Khan_meets_a_shy_and_afraid_Iqbal_Masih.png|descritzione=Masih cun s'ativista Ehsan Ullah Khan de su Bandhua Mukti Morcha in Sheikhupura in su cabudanni de su [[1992]]|connotu_pro=Gherra contras a su traballu de is pipius|data_de_nàschida=1983|logu_de_nàschida=Muridke, Punjab, [[Pakistan]]|data_de_morte=16 abrili [[1995]]|logu_de_morte=Muridke, Punjab, Pakistan|tzitadinàntzia=Pachistana|prèmios=Reebok Human Rights Award (1994)<br> World's Children's Prize for the Rights of the Child (2000)|càusa_de_sa_morte=[[Mortorzu|Bocidroxu]]}} '''Iqbal Masih''' (Muridke, [[Pakistan]], [[1983]] - Muridke, Pakistan, 16 abrili [[1995]]) est stètiu unu pipiu traballadori Pachistanu e ativista contras a su traballu abusivu de is pipius in Pakistan.<ref name="FairFair2016">{{Tzita libru|autore=Fair|nùmene=C. Christine|autore2=Gregory|nùmene2=Shaun|tìtulu=Pakistan in National and Regional Change: State and Society in Flux|data=8 April 2016|editore=Routledge|limba=en|p=38|tzitatzione=The plight of Pakistan's bonded labourers came to international attention briefly with the murder of 12-year-old Christian Iqbal Masih in 1995.|ISBN=9781134924653}}</ref><ref name="Winter1999">{{Tzita libru|autore=Winter|nùmene=Jeanette|tìtulu=Tikvah: Children's Book Creators Reflect on Human Rights|url=https://archive.org/details/tikvahchildrensb0000unse|annu=1999|editore=[[Chronicle Books]]|limba=en|p=[https://archive.org/details/tikvahchildrensb0000unse/page/84 84]|tzitatzione=Iqbal Masih was born into a poor Christian family in the village of Muridke, in Pakistan.|ISBN=9781587170973}}</ref><ref name="WV1995">{{Tzita libru|tìtulu=World Vision, Volumes 38-39|url=https://books.google.com/books?id=9LAlAQAAIAAJ|annu=1995|editore=World Vision|limba=en|p=41|tzitatzione=Police harassment and death threats levelled at Kailash Satyarthi, chairman of the South Asian Coalition on Child Servitude, have prompted worldwide concern for the Indian activist's safety. But it's too late for Pakistani Christian Iqbal Masih, 12, a former bonded carpet-weaver who traveled the world crusading against child labor and succeeded in shutting down many carpet factories in Pakistan. On Easter Sunday, 1995, he was shot dead in his home village in Muridke. A victim of target killing.}}</ref><ref name="Ryan1995">{{Tzita web|url=https://www.csmonitor.com/1995/0503/03181.html|tìtulu=Iqbal Masih's Life -- a Call To Human Rights Vigilance|sambenadu=Ryan|nùmene=Timothy|editore=[[The Christian Science Monitor]]|limba=en|tzitatzione=But on a more complex and sinister level, there is some connection between the fact that Iqbal was Christian and the fact that he was pressed into slavery in the first place.|atzessu=2018-03-10}}</ref><ref name=":0">{{Tzita web|url=https://www.catholicnewsagency.com/news/15712/archbishop-calls-for-day-against-child-slavery-to-be-dedicated-to-memory-of-catholic-boy|tìtulu=Archbishop calls for Day Against Child Slavery to be dedicated to memory of Catholic boy|situ=Catholic News Agency|limba=en|atzessu=2021-12-20}}</ref> == Biografia == Iqbal Masih est nàsciu in su [[1983]] in Muridke, una tzitadi comertziali a foras de Lahore in Punjab, Pakistan, in una famìlia catòlica pòbera.<ref name="FairFair2016"/><ref name="Winter1999"/><ref name="WV1995"/><ref name="Ryan1995"/><ref name=":0"/> A càturu annus, sa famìlia dd'at imbiau a traballai po agiudai a pagai is dèpidus.<ref name="Blair Underwood">{{Tzita libru|autore=Iqbal Masih|autore2=Blair Underwood|curadore=Robin Broad|tìtulu=Global Backlash: Citizen Initiatives for a Just World Economy|data=2002|editore=Rowman & Littlefield|limba=en|p=199|capìtulu=Presentation and Acceptance of Reebok Youth in Action Award|url_capìtulu=https://books.google.com/books?id=VMv4t6-2S4UC&pg=PA199|ISBN=978-0742510340}}</ref> Sa famìlia sua iat pigau in prèstitu 600 rùpias (prus pagu de 12 dòllarus americanus de su perìodu) de un'imprendidori chi teniat una faina de tessìngiu de tapetus. In càmbiu, Iqbal depiat traballai in s'asienda fintzas a ndi-ddu torrai totu. Dònnia dii si-ndi depiat pesai innantis de s'obrescidroxu e andai a traballai a traessu de unu caminu scuru. In su logu de traballu ddu ligànt a su telàrgiu cun cadenas po no nci fui, che a sa parti manna de is àterus pipius. Iqbal sciiat chi su dèpidu no iat a essi pagau in pagu tempus e no ndi podiat prus. Iat segau unu de is tapetus e custu dd'iat postu in arguai cun su meri de s'asienda Hussain Khan. == Fuida e ativismu == A s'edadi de 10 annus, Iqbal si-nc'est fuiu de su cautivèriu apustis de ai scobertu chi sa Corti Suprema de Pakistan iat bandiu su cautivèriu po dèpidus.<ref name="Sandy">{{Tzita libru|autore=Sandy Hobbs|autore2=Jim McKechnie|autore3=Michael Lavalette|tìtulu=Child Labor: A World History Companion|url=https://archive.org/details/childlaborworldh0000hobb/page/153|data=1999-10-01|editore=ABC-CLIO|limba=en|pp=[https://archive.org/details/childlaborworldh0000hobb/page/153 153–154]|ISBN=978-0874369564}}</ref> At intentau de denuntziai s'impresàriu Ashad a sa politzia, ma issus nci-dd'ant torrau a portai a s'asienda.<ref name=":1">{{Tzita web|url=http://moralheroes.org/iqbal-masih/|tìtulu=Iqbal Masih {{!}} moralheroes.org|sambenadu=Kile|nùmene=J.|limba=en|atzessu=2021-07-15}}</ref> Iqbal est torrau a fui e at atèndiu sa scola de su fronti po sa liberatzioni de is traballadoris in cautivèriu (Bandhua Mukti Morcha, BMM) e cumpletau su cursu de cuàturu annus in duus annus sceti<ref name=":1" />. Iqbal at agiudau a prus de 3.000 pipius pachistanus a fui cara a sa libertadi e pronuntziau arraxonus in totu su mundu. At disigiau de bessiri abogau po tenni prus ainas po liberai a traballadoris in cautivèriu e at incumentzau a bisitai àterus paisus, comenti a sa [[Isvètzia|Svètzia]] e is [[Istados Unidos de Amèrica|Stadus Aunius]], po cumpartziri sa stòria sua e incorai a àterus a s'auniri a sa gherra contras a su cautivèru de is pipius.<ref>{{Tzita web|url=http://www.britishpakistanichristians.org/blog/iqbal-masih-pakistans-unsung-hero|tìtulu=Iqbal Masih Pakistan's Forgotten Hero|sambenadu=Chowdhry|nùmene=Wilson|limba=en|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2019-04-02|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20190402195000/https://www.britishpakistanichristians.org/blog/iqbal-masih-pakistans-unsung-hero|urlmortu=eja}}</ref> In su [[1994]] dd'ant onorau cun su Reebok Human Rights Award in [[Boston]] e in s'arrexonu de atzetadura at nau: "Seu unu de cuddus millionis de pipius chi megant de sunfriri in [[Pakistan]] po su traballu in cautivèriu e de is pipus, ma seu sortau ca gràtzias a is sfortzus de su Bandhua Mukti Morcha seu torrau in libertadi e m'agatu ainnantis a bosàterus oi. Apustis de ai otentu sa libertadi, seu intrau in sa scola de su BMM e ddoi seu studiendi imoi. Po nosu, comenti a pipius sciaus, Ehsan Ullah Khan e su BMM ant fatu sa pròpiu faina chi [[Abraham Lincoln]] at fatu po is sciaus de Amèrica. Oi, bosàterus seis lìberus e deu puru seu lìberu."<ref>{{Tzita web|url=https://activefolklore.files.wordpress.com/2011/02/masih-presentation-of-reebok-award.pdf|tìtulu=Human Rights Youth in Action Award|limba=en|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2016-03-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160310121442/https://activefolklore.files.wordpress.com/2011/02/masih-presentation-of-reebok-award.pdf|urlmortu=eja}}</ref> == Morti == Iqbal est mortu su 16 de abrili de su 1995, dii de [[Pasca|Pasca Manna]], a 12 annus sceti de edadi. Dd'at sparau a sa schina Ashraf Hero, unu drogau de eroina<ref>{{Tzita web|url=http://solidaridad.net/iqbal/do-not-buy-these-carpets|tìtulu=Do not buy these carpets! {{!}} Iqbal Masih|situ=web.archive.org|data=2014-09-11|limba=en|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2014-09-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140911222405/http://solidaridad.net/iqbal/do-not-buy-these-carpets|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/ashraf-hero-heroin-addict-and-murdereer-of-iqbal-ashraf-in-news-photo/542406700|tìtulu=Ashraf Hero, heroin addict and murdereer of Iqbal Ashraf, in custody...|situ=Getty Images|limba=en-us|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2019-02-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20190212070517/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/ashraf-hero-heroin-addict-and-murdereer-of-iqbal-ashraf-in-news-photo/542406700|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://pangaea.org/street_children/asia/lahore.htm|tìtulu=Iqbal Masih's Murder|situ=pangaea.org|limba=en|atzessu=2022-04-28}}</ref>. Su BMM at acusau luegus sa ''Màfia de is Tapetus'', contendi fintzas chi Iqbal iat giai arriciu ameletzus de personas ligadas a s'industria de is tapetus, ma s'arrelata de sa Cummissioni po is Deretus Umanus de su Pakistan narat chi no ddoi at proa peruna de custa tesi. Fintzas sa mama at nau de no crei chi sa ''Màfia de is Tapetus'' nc'intràt cun sa morti de Iqbal<ref>{{Tzita web|url=https://www.sfgate.com/news/article/Plot-Discounted-in-Death-of-Pakistani-Boy-3035970.php|tìtulu=Plot Discounted in Death of Pakistani Boy|situ=SFGATE|data=1995-04-21|limba=en-US|atzessu=2022-04-28}}</ref>. Is fradilis chi ddu fiant acumpangendi cudda dii ant contau versionis diferentis de is acuntessimentus, lassendi dudas apitzus de sa beridadi<ref>{{Tzita web|url=http://solidaridad.net/iqbal/a-bullet-cannot-kill-a-dream|tìtulu=A bullet cannot kill a dream {{!}} Iqbal Masih|situ=web.archive.org|data=2014-09-11|limba=en|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2014-09-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140911224401/http://solidaridad.net/iqbal/a-bullet-cannot-kill-a-dream|urlmortu=eja}}</ref>. [[File:Iqbal_Masih_placa_Almería.JPG|thumb|Placa in memòria de Iqbal Masih in Almería, Spànnia]] [[File:Plaza_Iqbal_Masih,_santiago_de_Compostela,_Spain.jpg|thumb|Eshan Ullah Khan bisitat sa pratza de Iqbal Masih in [[Santiago de Compostela]], Spànnia]] [[File:Vitoria_-_Estatua_homenaje_a_Iqbal_Masih_(Casto_Solano,_1995)_1.jpg|thumb|'Is piciocas e piciocus de Vitoria-Gasteiz in omàgiu a Iqbal Masih', memoriali in [[Vitoria-Gasteiz]], Spànnia]] == Erèntzia == * Sa batalla de Iqbal at ispirau sa creatzioni de unas cantu organizatzionis che We Charity,<ref>{{Tzita web|url=http://newint.org/easier-english/child_labour/iqbal.html|tìtulu=Iqbal and Craig: Two children against child labour|data=19 January 2016|limba=en|atzessu=19 January 2016|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20160201093909/http://newint.org/easier-english/child_labour/iqbal.html|dataarchìviu=2016-02-01}}</ref> unu movimentu de caridadi cun basi in [[Canada|Canadà]], e sa Iqbal Masih Shaheed Children Foundation,<ref>{{Tzita web|url=http://www.imscf.org/|tìtulu=Iqbal Masih Shaheed Children Foundation|data=2016-01-19|limba=en|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2015-08-01|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20150801125343/http://imscf.org/|urlmortu=eja}}</ref> chi at abertu prus de 20 scolas in [[Pakistan]]. * In su [[1994]], Iqbal at bisitau sa Broad Meadows Middle School in Quincy, Massachusetts,<ref>{{Tzita web|url=http://www.goodweave.org/index.php?pid=9341|tìtulu=Broad Meadows Middle School, Paragraph 5|data=2016-01-19|limba=en}}</ref> e chistionau a is studiantis. At ispirau su programa apustis-scola ODW (Operation: Day's Work) de su maistu Ronald Adams<ref>{{Tzita web|url=http://www.odw-usa.org/|tìtulu=Operation Day’s Work – USA|situ=Operation Day’s Work|data=2016-05-15|limba=en|atzessu=2022-04-25}}</ref>. * Sa stòria de su lìburu ''Iqbal'' de Francesco D'Adamo est basada apitzus de is acuntessimentus berus, de su puntu de bista de una piciochedda chi ddi narant Fatima<ref>{{Tzita web|url=http://www.scholastic.com/teachers/book/iqbal|tìtulu=Iqbal|sambenadu=Francesco D'Adamo|data=2016-01-19|limba=en}}</ref>. * In su 1994 dd'ant giau su ''Reebok Youth in Action Award''.<ref>{{Tzita web|url=https://www.youtube.com/watch?v=cW15xzLt2VI|tìtulu=Iqbal Masih, Child Hero|sambenadu=GoodWeave|data=18 March 2013|limba=en|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20220403195836/https://www.youtube.com/watch?v=cW15xzLt2VI|dataarchìviu=2022-04-03|atzessu=2022-04-28|urlmortu=eja}}</ref> * In su [[1996]] su Movimiento Cultural Cristiano<ref>{{Tzita web|url=http://www.movimientoculturalcristiano.org/|tìtulu=Movimiento Cultural Cristiano – Web Oficial|situ=www.movimientoculturalcristiano.org|limba=es}}</ref> e su Camino Juvenil Solidario ant promòviu su 16 de abrili comenti Dii Internatzionali contras su cautivèriu de is pipius in [[Ispagna|Spànnia]] e [[Amèrica Latina]].<ref>{{Tzita web|url=http://solidaridad.net/iqbal/welcome-to-the-website-of-iqbal-masih-in-solidaridad-net.|tìtulu=Welcome to the website of Iqbal Masih in solidaridad.net - Iqbal Masih|situ=solidaridad.net|limba=en|urlmortu=eja}}</ref> * In su [[1998]] s'''Istituto Comprensivo Iqbal Masih'' de [[Trieste]], Itàlia, at pigau su nòmini de issu.<ref>{{Tzita web|url=http://www.iqbalmasihtrieste.it/storia.htm|tìtulu=Iqbal Masih - Storia|situ=www.iqbalmasihtrieste.it|limba=it|atzessu=2016-05-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20161214090120/http://www.iqbalmasihtrieste.it/storia.htm|dataarchìviu=2016-12-14}}</ref> * In su [[2000]] dd'ant onorau cun su World's Children's Prize for the Rights of the Child e a Piazzale dei Traghetti Iqbal Masih de [[Gènova]] dd'ant postu su nòmini suu. * Su lìburu ''The Little Hero: One Boy's Fight for Freedom'' de su [[2006]] contat sa stòria de s'erèntzia sua.<ref>{{Tzita libru|autore=Crofts|nùmene=Andrew|tìtulu=The Little Hero: One Boy's Fight for Freedom - Iqbal Masih's Story|url=https://books.google.com/books?id=DFsFAQAAIAAJ|data=2006|limba=en|ISBN=9781904132844}}</ref> * In su [[2009]] su cungressu de is Stadus Aunius at stabilèssiu su prèmiu annuali Iqbal Masih po s'eliminatzioni de su trabalu de is pipius.<ref>{{Tzita web|url=http://www.dol.gov/ilab/issues/child-labor/iqbal/|tìtulu=Iqbal Masih Award|data=2016-01-16|limba=en|atzessu=2022-04-28|dataarchìviu=2019-06-19|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20190619215408/https://www.dol.gov/ilab/issues/child-labor/iqbal/|urlmortu=eja}}</ref> * Su 16 abrili [[2012]], su Cunsillu de Santiago, apustis de sa proposa de su Movimiento Cultural Cristiano, at inaugurau una pratza cun su nòmini de Iqbal in [[Santiago de Compostela]], [[Ispagna|Spànnia]].<ref>{{Tzita web|url=http://saingalicia.blogspot.com/2012/02/iqbal-masih-ya-tiene-plaza-en-santiago.html|tìtulu=SAIn Galicia: IQBAL MASIH YA TIENE PLAZA EN SANTIAGO DE COMPOSTELA|situ=SAIn Galicia|data=2012-02-23|limba=es|atzessu=2022-04-28}}</ref> * S'abogau po is deretus de is pipius Kailash Satyarthi<ref>{{Tzita web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/|tìtulu=The Nobel Peace Prize 2014|situ=Nobelprize.org|limba=en|atzessu=2016-02-11}}</ref> at bintu su [[Prèmiu Nobel]] po sa Paxi de su [[2014]]. In s'arraxonu suu at arremonau a Iqbal, dedichendi su prèmiu a issu e a is àterus màrtiris.<ref>{{Tzita web|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2014/satyarthi-lecture_en.html|tìtulu="Let Us March!" Nobel Lecture by Kailash Satyarthi, Oslo, 10 December 2014.|editore=Nobelprize.org|limba=en|tzitatzione=I give the biggest credit of this honour to my movement's Kaalu Kumar, Dhoom Das and Adarsh Kishore from India and Iqbal Masih from Pakistan who made the supreme sacrifice for protecting the freedom and dignity of children. I humbly accept this award on behalf of all such martyrs, my fellow activists across the world and my countrymen.|atzessu=2016-02-11}}</ref> * In su [[2016]], s'est giogau su "X Iqbal Masih Rugby Tournament" in [[Catania]], [[Sitzìlia]].<ref>{{Tzita web|url=http://sicilia.federugby.it/il-comitato/news/1044-x-torneo-qcoppa-iqbal-masihq-2324-aprile-2016.html|tìtulu=X Torneo "Coppa Iqbal Masih" 23/24 aprile 2016|sambenadu=Stampa|nùmene=Ufficio|situ=sicilia.federugby.it|limba=it}}</ref> * Su 17 aprili [[2017]], s'Universidadi de Salamanca at detzìdiu de festai dònnia 16 aprili comenti Dii contras a su cautivèriu, in su nòmini de Iqbal Masih.<ref>{{Tzita web|url=http://www.graduadosocialsalamanca.es/visita-meuk.html|tìtulu=Colegio Oficial de Graduados Sociales de Salamanca|situ=www.graduadosocialsalamanca.es|limba=es}}</ref> == Riferimentus ==   <references /> [[Categoria:Deretos umanos]] c7lirmpyoox2qv34fomgtgeeukeyvyf Dubai 0 21883 190859 190526 2026-09-25T00:46:13Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190859 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{Bidda|nòmene comune=Dubai|imàzine=Dubai_night_birds_eye_view.jpg|nòmene Istadu=Emirados Àrabos Unidos|s-nòmene Istadu=sos Emirados Àrabos Unidos|nòmene ufitziale=Dubai|ladiore=25°16′11″|longhiore=55°18′34″|artiore=0|tirada=3.885|populamentu=3 304 046 <small>(11-09-2019)</small>|densidade=850,46|zassu=http://www.dm.gov.ae/}} '''Dubai''' (in [[Limba araba|àrabu]]: دبيّ‎, ''Dubayy'', forsis dae "trisinare" o "cabixeta" o "pibitzireddu") est una tzitade de is [[Emirados Àrabos Unidos|Emirados Arabi Unidos]], capitale de s'emiradu omònimu. Tenet 3 304 046 bividores e s'agatat cara a sud de su Golfu Pèrsicu, in sa [[Penìsula àraba]]. == Istòria == Su primu mentovu iscritu de Dubai est de su [[1095]], mentras su prus insediamentu antigu connotu comente a tzitade est de su [[1798]]. Dubai est istada istituida in manera formale in su cumintzu de su sèculu XIX dae sa tribù de is Banu Yas, e est abarrada a suta de su controllu de sa tribù finas a chi in su [[1892]] su [[Regnu Unidu de Bretagna Manna e Irlanda|Rennu Unidu]] at assùmidu s'amparu suo. Su logu geogràficu suo dd'aiat fatu tzentru de importu pro su cummèrtziu e su portu suo at incomintzadu a s'isvilupare dae su cumintzu de su sèculu XX. Is primas testimonias iscritas sunt de su [[1799]]. Su prus edifìtziu antigu de sa tzitade est su Forte de al-Fahīdī, fatu in su [[1787]], chi oe in die acasàgiat su Museu de Dubai. In antis, in s'ìnteri de su sèculu XVIII, si fiat istabilèssida in sa zona sa famìlia Āl Bū Falāsa, chi apartenet a sa tribù de is Banu Yas. Sa tzitade est abarrada dipendente dae [[Abu Dhabi]] finas a su [[1833]]. == Geografia fìsica == === Territòriu === [[File:Dubai_map_city.svg|thumb|Una mapa de sa tzitade de Dubai]] [[File:Dubai_2010.JPG|thumb|Bista de Dubai dae [[Jumeirah]]]] Dubai s'agatat in sa costa de su Golfu Pèrsicu de is [[Emirados Àrabos Unidos]], in manera aprossimativa a livellu de su mare. S'emiradu de Dubai allàcanat cun [[Abu Dhabi]] in su sud, Sharjah in su nord-est e cun su Golfu Pèrsicu a oru-oru de totu sa costa otzidentale sua. Hatta, un'exclave minore de Dubai, est inghiriada in tres lados dae s'Omàn, mentras allàcanat cun sos emirados de Ajman in su ovest e de Ras a su-Khaima in su nord. Dubai s'estendet a subra de una superfìtzie de 4.114 km2, meda de prus de sa superfìtzie sua de 3.900 km2 de in antis de is interventos de bonìfica. Dubai est a intro de su desertu Aràbicu, ma sa topografia de Dubai est diferente meda de su de s'ala meridionale de is Emirados Àrabos Unidos, sende chi una parte manna de su paesàgiu de Dubai est fatu de dunas arenosas, mentras is desertos pedrosos s'agatant prus a fitianu in s'ala meridionale de su paisu.<ref>{{Tzita web|url=http://uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/14.pdf|tìtulu=Environmental Development and Protection in the UAE|sambenadu=Aspinall|nùmene=Simon|situ=web.archive.org|limba=en|atzessu=2022-04-18|dataarchìviu=2017-06-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170621184159/http://uaeinteract.com/uaeint_misc/pdf/perspectives/14.pdf|urlmortu=eja}}</ref> S'arena est fine, neta e arba, cun arrogos de coraddos e conchìgios. A est de sa tzitade, is pranuras costeras cobertas de sale, connotas comente ''sabkha'', lassant su logu a dunas de arena. Prus a est, is dunas essint prus mannas e pro more de s'òssidu de ferru si tinghent de una tonalidade rujastra.<ref name="pop7">{{Tzita web|url=http://www.ite.org/traffic/documents/AB00H5001.pdf|tìtulu=Historic population statistics|data=|atzessu=2009-07-31}}</ref> Su desertu pranu lassat posca su logu a is Montes Hajjar otzidentales, cun su profilu bicheddadu a puntas chi arribbant a 1.300 metros, a oru-oru de sa làcana de Dubai intre s'Omàn e Hatta. === Clima === Dubai tenet unu clima sub-tropicale desèrticu. Cun ierros mites e istades caentes meda. S'istajone istiale incumentzat in sa metade de abrile e acabbat in sa metade de onniasantu, cun temperaduras màssimas semper a subra de is 30°C. Argiolas e austu sunt is meses prus caentes cun temperaduras màssimas a inghìriu de is 43-45°C, cun puntas de 49-53°C. S'umidade, pro neghe de sa presèntzia de su [[mare]], faghet pagu soportàbile su calore, ispinghende is emiros a is residèntzias istiales prus a s'internu. Sa temperadura de su mare, in su mese de cabudanni, podet superare fintzas is 35°C e pro custu in su Golfu Persico est possìbile osservare is temperaduras marinas prus artas de totu sa Terra. S'ierru est curtzu meda: durat dae sa metade de idas a sa metade de freàrgiu e si nche cuntzentrant agiumai totu is pròidas annuales, a mèdia 100–150 mm ma cun irregularidades fortes ònnia annu. Is episòdios proinosos sunt raros ma violentos e podent causare discumbènios numerosos in tzitade. Is temperaduras màssimas me is meses ierriles andant a inghìriu de 24-25 °C e vàriant meda: s'ispissu su bentu caente forte de su desertu aràbicu podet aporrire su calore istiale a su prètziu, cun traschias de arena e bentu, e a pustis càmbiat in àera frisca cun mèngua lestra de sa temperadura fintzas de prus de 30°C. Sa temperadura mìnima calant pagu a fitianu a suta de 16°C, cun su primadu ufitziale de 7°C.<ref>{{Tzita web|url=http://www.dubaiairport.com/dubaimet/MET/Climate.aspx|tìtulu=.:DUBAI METEOROLOGICAL OFFICE:.|situ=web.archive.org|data=2010-12-18|limba=en|atzessu=2022-04-18|dataarchìviu=2010-12-18|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101218070259/http://www.dubaiairport.com/dubaimet/MET/Climate.aspx|urlmortu=eja}}</ref> === Partzidura amministrativa === Sa tzitade de Dubai est partzida in 9 setores, partzidos in comunidade. Ddoe at prus de 130 comunidades in Dubai. == Infrastruturas e trasportos == Su trasportu in Dubai dipendet dae s'Autoridade pro is Caminos e su Trasportu. Su sistema de trasportu pùblicu depet acarare sa cungestione e problemas de fidabilidade chi unu grandu programma de investimentos est chirchende de risòlvere.<ref>{{Tzita web|url=http://archive.gulfnews.com/articles/07/12/14/10174695.html|tìtulu=Gulfnews: Dubai traffic woes inflict losses of Dh4.6b a year|editore=Archive.gulfnews.com|data=|limba=en|atzessu=2009-07-14|dataarchìviu=2009-08-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090825202355/http://archive.gulfnews.com/articles/07/12/14/10174695.html|urlmortu=eja}}</ref> In su [[2009]], segundu is istatìsticas de su comunu de Dubai, ddoe aiat unas 1.021.880 veturas in tzirculatzione.<ref>{{Tzita web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/environment/public-transport-regains-allure-as-car-free-day-gets-under-way-1.584210|tìtulu=Gulfnews: Public transport regains allure as Car-free Day gets under way|editore=Archive.gulfnews.com|data=2010-02-17|limba=en|atzessu=2010-04-29}}</ref> In su ghennàrgiu de su [[2010]] su nùmeru de residentes chi ant impreadu su trasportu pùblicu est istadu pari a su 6% de sa populatzione.<ref>{{Tzita web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/rta-wants-30-of-dubai-residents-on-public-transport-1.571138|tìtulu=Gulfnews: Rta wants 30 of dubai residents on public transport|editore=Archive.gulfnews.com|data=2010-01-21|limba=en|atzessu=2010-04-29|dataarchìviu=2010-01-24|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100124073635/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/rta-wants-30-of-dubai-residents-on-public-transport-1.571138|urlmortu=eja}}</ref> Mancari su guvernu apat imbestidu meda in infrastruturas istradales de Dubai, custu no at tentu su passu cun sa crèschida de nùmeru de veìculos. Custu, unidu cun su fenòmenu de su tràficu induidu, at giutu a problemas semper prus mannos de cungestione de sa viabilidade.<ref name="gulftalent.com">{{Tzita web|url=http://www.gulftalent.com/home/hr-article23.html|tìtulu=Dubai Overtakes Cairo in Traffic Congestion - GulfTalent.com|editore=GulfTalent.com|data=2007-02-07|limba=en|atzessu=2009-07-14|dataarchìviu=2009-01-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090116232629/http://www.gulftalent.com/home/hr-article23.html|urlmortu=eja}}</ref> === Caminos === Chimbe de is caminos printzipales de is Emirados Arabos, est a nàrrere sa '''E 11''' (Caminu de Sheikh Zayed), sa '''E 311''' (Caminu de is Emirados), sa '''E 44''' (Autocaminu Dubai-Hatta), sa '''E 77''' (Autocaminu Dubai-Al Habab) e sa '''E 66''' (Caminu Oud Metha), colant a traessu de Dubai, connetende sa tzitade cun àteros tzentros urbanos de su paisu. De importu pro sa viabilidade tzitadina sunt su Ponte Al Maktoum, su Ponte Al Garhoud, su Tunnel Al Shindagha, su Business Bay Crossing e su Floating Bridge chi collegant s'ala orientale e s'ala otzidentale de sa tzitade.<ref>{{Tzita web|url=https://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ|tìtulu=RTA Portal - Traffic & Roads - Projects - Completed Projects|situ=web.archive.org|data=2010-06-25|limba=en|atzessu=2022-04-18|dataarchìviu=2010-06-25|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100625002211/https://www.rta.ae/wpsv5/wps/portal/!ut/p/kcxml/04_Sj9SPykssy0xPLMnMz0vM0Y_QjzKLN4g3NvMASYGZJkb6kWhijggRX4_83FT9IH1v_QD9gtzQiHJHR0UA8kPctg!!/delta/base64xml/L3dJdyEvd0ZNQUFzQUMvNElVRS82XzBfMzZJ|urlmortu=eja}}</ref> Su trasportu pùblicu in Dubai est manigiadu dae s'Autoridade pro is Caminos e su Trasportu. Su servìtziu de postales tzitadinu in su [[2008]] serbiat 140 rotas e at carradu a 109,5 milliones de passigeris. De sa fine de su [[2010]] ddoe at 2.100 postales in servìtziu ispainados in sa tzitade.<ref>{{Tzita web|url=http://www.thenational.ae/article/20090609/NATIONAL/706089859/1010|tìtulu=Dubai buses may be privatised – The National Newspaper|editore=Thenational.ae|data=2009-06-08|limba=en|atzessu=2009-07-14|dataarchìviu=2009-07-19|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090719071211/http://www.thenational.ae/article/20090609/NATIONAL/706089859/1010|urlmortu=eja}}</ref> S'autoridade de su trasportu at annuntziadu su fràigu de 500 postales climatizados noos, e su de àteros 1.000 postales in totu is emirados pro animare s'impreu de su trasportu pùblicu.<ref>{{Tzita web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356|tìtulu=Gulfnews: Air-conditioned bus shelters for Dubai|editore=Archive.gulfnews.com|data=2010-03-06|limba=en|atzessu=2006-03-10|dataarchìviu=2011-08-30|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110830071033/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356|urlmortu=eja}}</ref> Dubai tenet fintzas unu grandu servìtziu de tassì, chi rapresentant su prus mèdiu de trasportu pùblicu impreadu a intro de s'emiradu, cun unos 3.000 taxi in servìtziu manigiados dae cumpangias vàrias, siat pùblicas siat privadas.<ref>{{Tzita web|url=http://www.dubaicity.com/About_dubai/Dubai_transportation.htm|tìtulu=Dubai City Transportation System {{!}} Bus Transportation Services in Dubai {{!}} Dubai Public Transportation System|situ=web.archive.org|data=2011-02-21|limba=en|atzessu=2022-05-14|dataarchìviu=2011-02-21|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110221104010/http://www.dubaicity.com/About_dubai/Dubai_transportation.htm|urlmortu=eja}}</ref> Onni die in Dubai is tassì acumprint una mèdia de 192.000 biàgios carrende a unas 385.000 persones. In su [[2009]] su servìtziu tassì at passadu is 70 milliones de biàgios fatos carrende in manera aprossimativa a 140,45 milliones de passigeris.<ref>{{Tzita web|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986|tìtulu=Gulfnews: Dubai Metro gives boost to public transport in city|editore=Archive.gulfnews.com|data=2010-03-06|limba=en|atzessu=2010-04-29|dataarchìviu=2010-04-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100412193111/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://dtc.dubai.ae/|tìtulu=Dubai Taxi Corporation|limba=en|atzessu=2010-07-05|dataarchìviu=2010-11-12|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101112164616/http://dtc.dubai.ae/|urlmortu=eja}}</ref> === Trasportu aèreu === S'Aeroportu Internatzionale de Dubai est s'aeroportu printzipale de Dubai e serbit fintzas àteros emirados de sa natzione. S'iscalu in su 2009 fiat su de 15 in su mundu pro tràficu de passigeris e su de 6 in su mundu pro tràficu internatzionale de passigeris.<ref>{{Tzita web|url=http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065|tìtulu=2008 Annual Report|editore=Dubai Airport|limba=en|atzessu=2022-05-14|dataarchìviu=2010-01-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100111173544/http://www.thenational.ae/article/20080429/BUSINESS/400804065|urlmortu=eja}}</ref> In prus de èssere unu nodu de importu pro su tràficu de passigeris, est su ses in su mundu pro tràficu de mertze, moende in su [[2014]] 2.370.000 tonnelladas de produtos.<ref>{{Tzita web|url=http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases/detail/dxb-takes-over-top-spot-for-international-passenger-traffic|tìtulu=DXB Takes Over Top Spot for International Passenger Traffic|situ=web.archive.org|data=2015-04-29|limba=en|atzessu=2022-05-14|dataarchìviu=2015-04-29|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20150429044632/http://www.dubaiairports.ae/corporate/media-centre/press-releases/detail/dxb-takes-over-top-spot-for-international-passenger-traffic|urlmortu=eja}}</ref> S'Emirates est sa cumpangia de bandera de Dubai, in su [[2018]] at serbidu 150 destinatzione me is 5 continentes.<ref>{{Tzita web|url=https://www.emirates.com/us/english/destinations/?key=backpacking|tìtulu=Where we fly|situ=Emirates United States|limba=en-US|atzessu=2022-05-14}}</ref> Su fràigu de s'Aeroportu Internatzionale de Dubai-Al Maktoum est istadu annuntziadu in su [[2004]]. Sa prima ala de s'aeroportu, cun una pista manna bastante de acollire is A380, unu terminale pro is cargo bonu pro mòere 250.000 tonnelladas de produtos e unu terminale capatzu de acollire a 5 milliones de passigeris cada annu est istadu abertu su 27 de làmpadas [[2010]], isceti pro su tràficu cargo.<ref>{{Tzita web|url=http://www.arabianbusiness.com/582245-dubais-second-airport-to-open-on-june-27|tìtulu=Dubai's second airport to open on June 27 - Transport - ArabianBusiness.com<!-- Titolo generato automaticamente -->|limba=en|atzessu=2010-07-13}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.dwc.ae/site/DubaiWorldCentraltogolivein2010SheikhAhmed.html|tìtulu=Dubai World Central - DWC Home|situ=web.archive.org|data=2010-05-19|limba=en|atzessu=2022-05-14|dataarchìviu=2010-05-19|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100519130509/http://www.dwc.ae/site/DubaiWorldCentraltogolivein2010SheikhAhmed.html|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-begins-operations-1.646783|tìtulu=Al Maktoum International airport begins operations|editore=Gulf News|data=2010-06-27|limba=en|atzessu=2010-06-28}}</ref> Su trasportu de is passigeris est incomintzadu a sa fine de martzu [[2011]].<ref>{{Tzita web|url=http://www.flightglobal.com/articles/2010/06/21/343468/pictures-skycargo-777-tests-new-dubai-al-maktoum-airport.html|tìtulu=PICTURES: SkyCargo 777 tests new Dubai Al-Maktoum Airport|editore=Flightglobal.com|data=2010-06-21|limba=en|atzessu=2010-06-25}}</ref> Una borta cumpletadu, s'iscalu internatzionale de Al Maktoum at a essire su prus aeroportu mannu de su mundu cun 6 pistas, 4 terminales e una capatzidade annuale de 160 milliones de passigeris e 12 milliones de tonnelladas de mertzes.<ref>{{Tzita web|url=http://gulfnews.com/business/aviation/al-maktoum-international-airport-receives-first-flight-1.644057|tìtulu=Al Maktoum International airport receives first flight|editore=Gulf News|data=2010-06-21|limba=en|atzessu=2010-06-21}}</ref> === Metropolitana === Su sistema de sa metropolitana, chi est istadu inchingiadu in parte su 9 cabudanni de su [[2009]], est essidu de su totu operativu in su [[2014]].<ref>{{Tzita web|url=http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc|tìtulu=Dubai RTA – Dubai Metro – Blue Line|editore=zawya|data=2009-09-11|limba=en|atzessu=2022-05-14|dataarchìviu=2011-06-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110617052450/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc|urlmortu=eja}}</ref> Sa Metropolitana de Dubai est sa prima in totu sa [[penìsula àraba]]. Dubai at annuntziadu chi at a cumpletare su collegamentu de su sistema ferruviàriu a lestresa arta de sos [[Emirados Àrabos Unidos|EAU]], chi s'at a collegare cun totu su Cussìgiu de Cooperatzione de su Golfu e forsis fintzas cun s'Europa.<ref>{{Tzita web|url=http://www.railway-technology.com/features/feature43064/|tìtulu=The GCC Rail Revolution|editore=Railway- technology.com|data=2008-09-29|limba=en|atzessu=2009-06-11}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406|tìtulu=GCC Rail Network|editore=zawya projects|data=2010-04-14|limba=en|atzessu=2010-04-25|dataarchìviu=2011-06-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110617080242/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406|urlmortu=eja}}</ref> === Portos === Ddoe sunt duos portos cummertziales in Dubai, Port Rashid e Jebel Ali. Jebel Ali est su prus portu artifitziale mannu de su mundu, su printzipale in totu s'[[Oriente Mèdiu]] e su de sete in su mundu pro tràficu de mertze.<ref>{{Tzita web|url=http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php|tìtulu=Port of Jebel Ali|editore=worldportsource.com|data=2008-08-14|limba=en|atzessu=2010-04-25|dataarchìviu=2010-04-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20100416070712/http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://aapa.files.cms-plus.com/Statistics/WORLD%20PORT%20RANKINGS%2020081.pdf|tìtulu="World Port Rankings – 2008"|editore=American Association of Port Authorities|data=2008-04-15|limba=en|atzessu=2010-05-05}}</ref> == Riferimentos == <references /> [[Categoria:Tzitades de s'Asia]] svv5lzdmpb55dabqkbpve3si2x48qp1 Cuntierra:Iqbal Masih 1 22022 190864 189183 2026-09-25T01:28:51Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190864 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Iqbal Masih]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178357 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Ligàmene de archìviu https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211222/cW15xzLt2VI remplasadu cun https://web.archive.org/web/20220403195836/https://www.youtube.com/watch?v=cW15xzLt2VI pro https://www.youtube.com/watch?v=cW15xzLt2VI . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:57, 27 Cab 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Iqbal Masih]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178471 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20150801125343/http://imscf.org/ annantu a http://www.imscf.org/ *Eticheta {{tl|ligàmene interrùmpidu}} annanta a http://solidaridad.net/iqbal/welcome-to-the-website-of-iqbal-masih-in-solidaridad-net. . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:29, 30 Cab 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Iqbal Masih]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178513 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20190402195000/https://www.britishpakistanichristians.org/blog/iqbal-masih-pakistans-unsung-hero annantu a http://www.britishpakistanichristians.org/blog/iqbal-masih-pakistans-unsung-hero *Archìviu https://web.archive.org/web/20160310121442/https://activefolklore.files.wordpress.com/2011/02/masih-presentation-of-reebok-award.pdf annantu a https://activefolklore.files.wordpress.com/2011/02/masih-presentation-of-reebok-award.pdf . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 08:19, 3 Stg 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Iqbal Masih]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189182 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20190212070517/https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/ashraf-hero-heroin-addict-and-murdereer-of-iqbal-ashraf-in-news-photo/542406700 annantu a https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/ashraf-hero-heroin-addict-and-murdereer-of-iqbal-ashraf-in-news-photo/542406700 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:16, 2 Mar 2026 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Iqbal Masih]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190863 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20190619215408/https://www.dol.gov/ilab/issues/child-labor/iqbal/ annantu a http://www.dol.gov/ilab/issues/child-labor/iqbal/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:28, 25 Cab 2026 (CEST) kuyc801egrxw4fe8k6ewom6w5a3w7g7 Cuntierra:Dubai 1 22039 190860 190527 2026-09-25T00:46:14Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190860 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dubai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178467 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20090825202355/http://archive.gulfnews.com/articles/07/12/14/10174695.html annantu a http://archive.gulfnews.com/articles/07/12/14/10174695.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20090116232629/http://www.gulftalent.com/home/hr-article23.html annantu a http://www.gulftalent.com/home/hr-article23.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:16, 30 Cab 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dubai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178505 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20101112164616/http://dtc.dubai.ae/ annantu a http://dtc.dubai.ae/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20110617052450/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc annantu a http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid151106013921?cc *Archìviu https://web.archive.org/web/20110617080242/http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406 annantu a http://www.zawya.com/projects/project.cfm/pid190607012406 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 07:28, 3 Stg 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dubai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185434 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20100124073635/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/rta-wants-30-of-dubai-residents-on-public-transport-1.571138 annantu a http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/rta-wants-30-of-dubai-residents-on-public-transport-1.571138 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:25, 31 Nad 2024 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Ghennàrgiu 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dubai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185491 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20110830071033/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356 annantu a http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/air-conditioned-bus-shelters-for-dubai-1.195356 *Archìviu https://web.archive.org/web/20100412193111/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986 annantu a http://gulfnews.com/news/gulf/uae/traffic-transport/dubai-metro-gives-boost-to-public-transport-in-city-1.592986 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:15, 6 Ghe 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Austu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dubai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190526 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20100416070712/http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php annantu a http://www.worldportsource.com/ports/ARE_Port_of_Jebel_Ali_1423.php . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:28, 8 Aus 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Dubai]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190859 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20090719071211/http://www.thenational.ae/article/20090609/NATIONAL/706089859/1010 annantu a http://www.thenational.ae/article/20090609/NATIONAL/706089859/1010 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:46, 25 Cab 2026 (CEST) 6k09cprzb4raibael9uu6cstnsa0fx1 Cuntierra:Telegram 1 22061 190876 189475 2026-09-25T03:22:47Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190876 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2022) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=178602 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220227210607/https://cooltechzone.com/bahrain-vpn annantu a https://cooltechzone.com/bahrain-vpn *Eticheta {{tl|ligàmene interrùmpidu}} annanta a http://www.irinn.ir/fa/news/579406 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 15:38, 3 Stg 2022 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180043 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210609115327/https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2020/december/tradoc_159183.pdf annantu a https://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2020/december/tradoc_159183.pdf . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 22:41, 23 Mar 2023 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 4 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180627 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220823125212/https://techcrunch.com/2015/09/21/telegram-now-seeing-12bn-daily-messages-up-from-1m-in-february/ annantu a https://social.techcrunch.com/2015/09/21/telegram-now-seeing-12bn-daily-messages-up-from-1m-in-february/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20220823125234/https://techcrunch.com/2021/01/13/telegram-channels-banned-violent-threats-capitol/ annantu a https://social.techcrunch.com/2021/01/13/telegram-channels-banned-violent-threats-capitol/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20220823125212/https://techcrunch.com/2016/05/30/iran-forces-messaging-apps-to-move-data-to-iranian-servers/ annantu a https://social.techcrunch.com/2016/05/30/iran-forces-messaging-apps-to-move-data-to-iranian-servers/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20220823125214/https://techcrunch.com/2018/04/19/russias-game-of-telegram-whack-a-mole-grows-to-19m-blocked-ips-hitting-twitch-spotify-and-more/ annantu a https://social.techcrunch.com/2018/04/19/russias-game-of-telegram-whack-a-mole-grows-to-19m-blocked-ips-hitting-twitch-spotify-and-more/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:48, 24 Làm 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181490 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20150829000031/http://www.entekhab.ir/fa/news/161368 annantu a https://www.entekhab.ir/fa/news/161368/%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D8%AA%D8%B1-%D8%B4%D8%AF . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:51, 22 Cab 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183942 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20181004135820/http://rkn.gov.ru/news/rsoc/news58106.htm annantu a https://rkn.gov.ru/news/rsoc/news58106.htm . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 10:30, 21 Abr 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Ghennàrgiu 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185615 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220517065552/https://twisterandroid.com/telegram-finisce-nella-watchlist-sulla-pirateria-dellunione-europea/ annantu a https://twisterandroid.com/telegram-finisce-nella-watchlist-sulla-pirateria-dellunione-europea/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 23:06, 29 Ghe 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186440 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20160819005337/https://f-droid.org/repository/browse/?fdid=org.telegram.messenger annantu a https://f-droid.org/repository/browse/?fdid=org.telegram.messenger *Archìviu https://web.archive.org/web/20201112001549/https://f-droid.org/wiki/page/org.telegram.messenger annantu a https://f-droid.org/wiki/page/org.telegram.messenger . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:33, 5 Làm 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Làmpadas 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186507 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220227210556/https://www.hdblog.it/android/articoli/n531491/telegram-pubblicita-pagare-contenuti-cosa-cambia/ annantu a https://www.hdblog.it/android/articoli/n531491/telegram-pubblicita-pagare-contenuti-cosa-cambia/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 07:34, 12 Làm 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187238 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220227210605/https://android.hdblog.it/2016/03/14/Plus-Messenger-e-un-client-alternativo-di-Telegram-per-Android-con-tante-personalizzazioni/ annantu a http://android.hdblog.it/2016/03/14/Plus-Messenger-e-un-client-alternativo-di-Telegram-per-Android-con-tante-personalizzazioni/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 16:47, 7 Cab 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187278 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20141006104059/http://venturebeat.com/2013/11/12/telegram-messenger-app/ annantu a http://venturebeat.com/2013/11/12/telegram-messenger-app/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:23, 15 Cab 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Martzu 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=189474 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Eticheta {{tl|ligàmene interrùmpidu}} annanta a https://euractiv.it/section/digitale/news/bielorussia-le-proteste-si-organizzano-su-telegram/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20220228030407/https://article.tebyan.net/296339/%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85 annantu a http://article.tebyan.net/296339/%D8%A7%D8%B2-%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%84%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85 *Archìviu https://web.archive.org/web/20170801045319/http://www.ictna.ir/id/084193/ annantu a https://www.ictna.ir/id/084193/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:40, 11 Mar 2026 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Telegram]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190875 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210605202038/https://www.appelmo.com/amp/2019/09/01/limportanza-di-telegram-a-hong-kong-per-lorganizzazione-delle-proteste/ annantu a https://www.appelmo.com/amp/2019/09/01/limportanza-di-telegram-a-hong-kong-per-lorganizzazione-delle-proteste/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:22, 25 Cab 2026 (CEST) 0jhyl6crxajr77k6vk1y65w9gzwc2d2 Die internatzionale de s'òmine 0 22138 190857 187193 2026-09-25T00:42:16Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190857 wikitext text/x-wiki {{LSC}} [[File:International Men's Day Symbol.JPG|thumb|Sìmbulu de sa die]] Sa '''die internatzionale de s'òmine''' (o '''festa de s'òmine''') est un'eventu internatzionale tzelebradu totu is annos su 19 de onniasantu in paisos medas. == Istòria == S'eventu dd'at pensadu sa prima borta su professore Thomas Oaster su 8 freàrgiu 1991 e dd'ant tzelebradu s'annu a pustis, su 7 freàrgiu.<ref>{{Tzita|International Men’s Day}}.</ref> Jerome Teelucksinghe at torradu a bogare s'idea in su 1999 in [[Trinidad e Tobago|Trinidade e Tobago]], seberende sa data de su 19 de onniasantu ca su babbu faghiat is annos e pro ammentare sa pròpiu die de su 1989 in ue sa natzionale trinidadiana non si fiat cualificada pro sa Copa de su Mundu de su 1990 ma is tifosos aiant ofertu una mustra de lealidade isportiva, premiada a pustis cun su prèmiu FIFA pro su giogu giustu.<ref>{{Tzita web|url=http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php|tìtulu=Interview with Dr. Jerome Teelucksingh|autore=Jason Thompson|data=2008|atzessu=9 marzo 2019|dataarchìviu=2010-11-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101110024029/http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php|urlmortu=eja}}</ref><ref name="JeromeTeelucksingh">{{Tzita|Jerome Teelucksingh}}.</ref><ref>{{Tzita web|url=https://it.globalvoices.org/2017/11/come-gli-usa-anche-trinidad-e-tobago-non-partecipera-ai-mondiali-del-2018-ma-e-lunico-paese-a-scherzarci/|tìtulu=Come gli USA, anche Trinidad e Tobago non parteciperà ai Mondiali del 2018, ma è l'unico Paese a scherzarci|atzessu=10 marzo 2019}}</ref> Ant sighidu medas àteras tzelebratziones in livellu internatzionale in [[Australia|Austràlia]], me is [[Caràibes]], in Amèrica de su Nord, in [[Asia|Àsia]], in [[Europa]] e in [[Àfrica]]. S'[[Organizatzione de sas Natziones Unidas pro sa Massaria e su Nudriamentu|Organizatzione de is Natziones Unidas]] non connoschet sa festa in manera ufitziale.<ref>{{Tzita web|url=https://en.unesco.org/commemorations/international-days|tìtulu=International Days|atzessu=9 marzo 2019}}</ref> Non bolet confùndida cun sa Men's World Day, chi teniat àteras punnas<ref>{{Tzita web|url=https://www.diepresse.com/606444/weltmaennertag-ein-tag-mit-vielen-missverstaendnissen|tìtulu=Weltmännertag: Ein Tag mit vielen Missverständnissen|autore=30 10 2010 um 18:18 von Erich Kocina|situ=Die Presse|data=2010-10-30|limba=de|atzessu=2022-11-22}}</ref>. == Punnas == Is punnas de sa die, definidas ''pilastros'', sunt:<ref>International Men's Day – Do we care? (2004) Press Release from Men's Health & Wellbeing Association (MHWA) ACT</ref><ref>Join in Celebrating International Men's Day, by Harrack Balramsingh- Letter to the Editor Cayman Net News 13 Nov, 2001</ref><ref>International Men's Day Global Website: Trinidad and Tobago (records Dr. Teelucksingh's IMD Objectives)</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.international-mens-day.com/Trinidad_and_Tobago.php|tìtulu=International Men's Day Global Website|editore=International Men's Day|atzessu=10 marzo 2019|6=|dataarchìviu=2010-10-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101027131658/http://www.international-mens-day.com/Trinidad_and_Tobago.php|urlmortu=eja}}</ref> * Promòvere modellos positivos pro su ruolu maschile ispirende·si no a persones famadas isceti ma fintzas a traballadores chi giughent una vida onesta e curreta; * Ammentare su contributu positivu dadu dae su cumponente maschile a sa sotziedade, a sa comunidade, a sa famìlia, a su matrimòniu, a s'infàntzia e a s'ambiente; * Promòvere pro s'òmine deretos riprodutivos, comente sa possibilidade de sèberu si devènnere babbu o no (narada fintzas rinùntzia legale a sa paternidade), pagu connotos fintzas me is sotziedades otzidentales;<ref>{{Tzita web|url=https://www.gov.za/speeches/international-men%E2%80%99s-day-2015#|tìtulu=International Men’s Day 2015 {{!}} South African Government|atzessu=2021-05-16}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.ippf.org/blogs/launch-first-global-sexual-and-reproductive-health-service-package-men-and-adolescent-boys|tìtulu=Launch of first global sexual and reproductive health service package for men and adolescent boys|data=2017-11-16|atzessu=2021-08-28|dataarchìviu=2021-08-28|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210828101230/https://www.ippf.org/blogs/launch-first-global-sexual-and-reproductive-health-service-package-men-and-adolescent-boys|urlmortu=eja}}</ref> * Promòvere s'agualidade de gènere megiorende is relatziones intre sessos; * Megiorare sa salude e su benèssere de is òmines dae totu is puntos de annotu; * Ammentare chi esistet sa discriminatzione contra a is òmines in àreas chi pertocant servìtzios sotziales, capatzidades, aspetativas sotziales e aplicatzione de sa lege; * Creare unu mègius mundu in ue is persones potzant crèschere seguros lompende a su potentziale prenu issoro; * Limitare sa tragèdia de su [[suitzìdiu]] de is òmines, chi est lòmpida a unu livellu de allarme.<ref>{{Tzita web|url=https://salerno.occhionotizie.it/giornata-internazionale-uomo/|tìtulu=Oggi è la giornata internazionale dell'uomo|data=2017-11-19|atzessu=2021-05-22|urlmortu=eja|dataarchìviu=2021-05-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210522104251/https://salerno.occhionotizie.it/giornata-internazionale-uomo/}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.independent.co.uk/voices/international-mens-day-mental-health-male-suicide-b1743299.html|tìtulu=Opinion: International Men’s Day is so much more than a sham celebration of male rights|data=2020-11-19|atzessu=2021-08-28}}</ref> Sa die est duncas un'ocasione pro evidentziare sa discriminatzione contra a s'òmine e su pitzocheddu e pro ammentare is resèssidas issoro e su contributu chi donant a sa comunidade e a sa famìlia.<ref>International Men's Day on Nov 19 to highlight plight of men, (2007) Outlook India {{Tzita web|url=http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=519291|tìtulu=Copia archiviata|atzessu=20 novembre 2011|dataarchìviu=2008-03-17|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080317022518/http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=519291|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.international-mens-day.com/Caribbean_stream_03_04.php|tìtulu=International Men's Day - 'Caribbean Stream' 03-04|situ=web.archive.org|data=2011-01-09|limba=en|atzessu=2022-11-22|dataarchìviu=2011-01-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110109125516/http://www.international-mens-day.com/Caribbean_stream_03_04.php|urlmortu=eja}}</ref> == Die internatzionale de s'òmine in su mundu == === Àfrica === ==== Ghana ==== In su [[Ghana]] s'est tzelebrada pro sa prima borta in onniasantu [[2009]]. S'eventu est istadu pensadu e organizadu dae sa Ghana Fatherhood Initiative Foundation<ref>{{Tzita web|url=https://library.cityvision.edu/orgs/ghana-fatherhood-initiative-foundation|tìtulu=Ghana Fatherhood Initiative Foundation|atzessu=14 marzo 2019}}</ref> e at pigadu parte su presidente de su comitadu consultivu suo.<ref>{{Tzita web|url=https://sites.google.com/a/imd-global.org/international-mens-day/international/africa/ghana|tìtulu=Ghana|atzessu=14 marzo 2019|dataarchìviu=2022-11-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20221122162009/https://sites.google.com/a/imd-global.org/international-mens-day/international/africa/ghana|urlmortu=eja}}</ref> === Amèrica === ==== Trinidade e Tobago ==== [[Trinidad e Tobago]] est su primu istadu de su mundu chi at tzelebradu s'eventu, incumentzende dae su 19 onniasantu [[1999]], cun sa coordinatzione de Jerome Teelucksingh de s'Universidade de is Ìndias Otzidentales. Teelucksingh at decraradu de s'èssere acatadu chi non ddoe fiat die de s'òmine; ddoe fiat sa [[Dii de su babbu|festa de su babbu]], ma nudda pro is pitzocos, is giòvanos e is òmines chi non sunt babbos. Custa idea, comunicada a s'[[UNESCO|Unesco]], at tentu una risposta, iscrita a manu dae sa diretora Ingeborg Breines e imbiada comente lìtera [[Telefax|fax]].<ref name="JeromeTeelucksingh"/><ref>{{Tzita web|url=http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php|tìtulu=File con Fax di Ingeborg Breines a Jerome Teelucksingh|data=|atzessu=|dataarchìviu=2010-11-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20101110024029/http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php|urlmortu=eja}}</ref> === Àsia === ==== Ìndia ==== In Ìndia s'est tzelebrada pro sa prima borta su 19 onniasantu [[2007]]. In su [[2014]] in Calcutta ddoe sunt istadas chèscias contra a is abusos de is antzianos e pro amparare is deretos de is òmines<ref>{{Tzita web|url=http://www.newswala.com/India-National-News/Activists-protest-on-the-eve-of-International-Mens-Day-in-Kolkata-105177.html|tìtulu=Activists protest on the eve of International Men's Day in Kolkata|situ=web.archive.org|data=2014-12-09|limba=en|atzessu=2022-11-22|dataarchìviu=2014-12-09|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20141209114943/http://www.newswala.com/India-National-News/Activists-protest-on-the-eve-of-International-Mens-Day-in-Kolkata-105177.html|urlmortu=eja}}</ref>. Ativistas pro is deretos de is òmines ant postu pregontas a subra de sa farta de leges de gènere neutrale, a subra de sa violèntzia domèstica fintzas contra s'òmine e a subra de sa custòdia de is fìgios intre babbos separados<ref>{{Tzita web|url=https://www.firstpost.com/fwire/men-too-need-gender-equality-activists-nov-19-is-international-mens-day-1809635.html|tìtulu=Men too need gender equality: Activists (Nov 19 is International Men's Day)-Fwire News , Firstpost|situ=Firstpost|data=2014-11-18|limba=en|atzessu=2022-11-22}}</ref>. In su [[2018]] sa pedida de leges neutrales in contu de su gènere s'est fata prus forte<ref>{{Tzita web|url=https://eisamay.com/west-bengal-news/kolkata-news/kolkata-men-will-join-a-rally-to-secure-their-rights-on-international-mens-day/articleshow/66614826.cms|tìtulu=সুরক্ষা চেয়ে এ বার পথে নামছে পুরুষও|situ=EI Samay|limba=bn|atzessu=2022-11-22}}</ref>. === Europa === ==== Itàlia ==== In [[Itàlia]] si tzèlebrat dae su [[2013]] e intre is motivos ispetzìficos natzionales ddoe sunt, segundu unos cantos organizadores, sa netzessidade de megiorare s'aspetativa de vida de s'òmine (prus curtza, mancari de pagu, de sa de sa fèmina), de sighire mègius is istudiantes mascros (chi tenent unu tassu prus mannu de abbandonu iscolàsticu), de reduire sa violèntzia contra s'òmine, de garantire a is babbos sa possibilidade de fàghere su mègius pro is fìgios, e a is fìgios de tènnere unu babbu.<ref>{{Tzita web|url=https://www.affaritaliani.it/costume/anche-in-italia-la-festa-dell-uomo181113.html|tìtulu=Anche l'Italia celebra la Festa dell'Uomo|situ=Affaritaliani.it|limba=it|atzessu=2022-11-22|dataarchìviu=2022-11-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20221122163043/https://www.affaritaliani.it/costume/anche-in-italia-la-festa-dell-uomo181113.html|urlmortu=eja}}</ref> == Riferimentos == <references /> == Bibliografia == * {{Tzita libru|autore=Jerome Teelucksingh|tìtulu=Achieving peace, equality and a healthy environment|annu=2011|editore=AuthorHouse|tzitade=Bloomington|cid=Jerome Teelucksingh|OCLC=768170963}} * {{Tzita libru|autore=Marysia Zalewski; Paula Drumond; Elisabeth Prügl; Maria Stern|tìtulu=Sexual violence against men in global politics|annu=2018|editore=Routledge|tzitade=Abingdon, Oxon ; New York|cid=Marysia Zalewski; Paula Drumond; Elisabeth Prügl; Maria Stern|OCLC=1020300174}} * {{Tzita libru|autore=Jason Thompson|tìtulu=International Men's Day: The Birth of a Movement|url=https://books.google.it/books?id=SxU3DwAAQBAJ&pg=PA6&lpg=PA6&dq=ingeborg+breines+unesco+IMD&source=bl&ots=TbAVRchgID&sig=ACfU3U0A13MIo_89aD8L6lmMrdiRHeTjiA&hl=it&sa=X&ved=2ahUKEwjN2cP1sffgAhUSElAKHYvpC6UQ6AEwAHoECAYQAQ#v=onepage&q=ingeborg%20breines%20unesco%20IMD&f=false|annu=2017|editore=Soul Books|tzitade=|cid=Jason Thompson}} * {{Tzita libru|autore=Nancy E Dowd|tìtulu=The man question: male subordination and privilege|url=https://books.google.it/books?id=gV1LSQKuYYEC&dq=ingeborg+breines+unesco&hl=it&source=gbs_navlinks_s|annu=2016|editore=New York University Press|tzitade=New York|cid=Nancy E Dowd|OCLC=967259771}} {{Artìculu de su mese|santandria/onniasantu|2023}} [[Categoria:Sotziedade]] d65p8p4whkxiyx2olhy1z194z9qnbvs Tore Cubeddu 0 22221 190877 189908 2026-09-25T03:30:52Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190877 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{nota disambìgua|s'istudiosu, giornalista e sindacalista nàschidu in Sèneghe in su 1945|[[Sarvadore Cubeddu]]}}{{Biografia|nùmene_intreu=Sarvadore Cubeddu|àteros_nùmenes=Salvatore Cubeddu|data_de_nàschida=1975|logu_de_nàschida=Glarus, [[Isvìtzera]]|natzionalidade=sarda|tzitadinàntzia=isvìtzera, italiana|alma_mater=*Maximilian Universität de Mònacu de Baviera *[[Universidade de Casteddu]] *Iscola Holden de Torinu.|traballu=regista, iscienegiadore, produtore tzinematogràficu e televisivu, presentadore e iscritore}} '''Sarvadore "Tore" Cubeddu''' (Glarus, [[1975]])<ref name=":5">{{Tzita web|url=https://www.sardegnabiblioteche.it/index.php?xsl=2811&s=154151&v=2&c=5702&nc=1&qr=1&qp=2&vd=2&fa=1&t=3&me=1|tìtulu=Tore Cubeddu - Sardegna Biblioteche|situ=www.sardegnabiblioteche.it|limba=it|atzessu=2023-02-10}}</ref><ref name=":42">{{Tzita web|url=https://torecubeddu.blogspot.com/|tìtulu=torecubeddu|situ=torecubeddu.blogspot.com|limba=sc|atzessu=2023-02-10}}</ref> est unu regista, iscienegiadore, produtore tzinematogràficu e televisivu, presentadore e [[iscritore]] [[Populu sardu|sardu]]. == Biografia == Nàschidu in Glarus, in [[Isvìtzera]], in su 1986 s'est tramudadu a [[Sardigna]], in [[Sèneghe]]<ref name=":42" />, in ue at incumintzadu a fàghere sos primos traballos audiovisivos suos.<ref name=":0">{{Tzita web|url=http://www.cinemecum.it/newsite/index.php?option=com_content&view=article&id=54%3Atore-cubeddu-&catid=32&Itemid=351|tìtulu=Cubeddu Tore|situ=www.cinemecum.it|limba=it|atzessu=2023-02-10}}</ref> A pustis de su diploma, in s'istitutu de arte de [[Aristanis]]<ref name=":6">{{YouTube|autore=Giuanne Runchina|LGthUG1uJlQ|Istòrias - sa puntada de deghessete cun Tore Cubeddu|atzessu=2023-02-10|produidore=[[Làcanas|Làcanas TV]]|limba=sc}}</ref>, at istudiadu in Germània, in sa Maximilian Universität de [[Mònacu de Baviera]], in ue at imparadu su [[Limba tedesca|tedescu]], e un'annu a pustis s'est iscritu in [[Filosofia]] in s'[[Universidade de Casteddu]]<ref name=":6" />, sighende a istudiare in ambos logos, sighende cun sos traballos suos e ammaniende sa tesi sua, subra de Kandinsky, in Mònacu.<ref name=":0" /> Pustis de sa làurea at frecuentadu su Master in Tècnicas de sa Narratzione in s'Iscola Holden de [[Torinu]].<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Tzita web|url=https://www.officinepermanenti.org/speakers/tore-cubeddu/|tìtulu=Tore Cubeddu|situ=Officine Permanenti|limba=it-IT|atzessu=2023-02-10}}</ref> Dae su 2004 at incumintzadu a traballare comente operadore in s’Ufìtziu de sa Limba e de sa Cultura Sarda de sa [[Provìntzia de Aristanis]], in ue at fintzas pigadu parte a su progetu de su cursu interativu de [[Limba sarda|sardu]] "Dischente".<ref>{{Tzita noas|limba=it|url=https://www.lanuovasardegna.it/oristano/cronaca/2012/12/23/news/il-sardo-entra-nei-comuni-col-progetto-dischente-it-1.6246706|tìtulu=Il sardo entra nei Comuni col progetto Dischente.it|publicatzione=[[La Nuova Sardegna]]|data=2012-12-23|atzessu=2023-02-10}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.provincia.or.it/it/amministrazione/comunicazione/notizie/notizia/Uso-del-sardo-alta-partecipazione-allincontro-formativo/|tìtulu=Uso del sardo, alta partecipazione all'incontro formativo|situ=Provincia di Oristano|data=2012-12-19|limba=it|atzessu=2023-02-10|dataarchìviu=2023-02-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230210204519/https://www.provincia.or.it/it/amministrazione/comunicazione/notizie/notizia/Uso-del-sardo-alta-partecipazione-allincontro-formativo/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=it-IT|url=https://www.linkoristano.it/2012/12/19/impiegati-e-insegnanti-a-lezione-di-lingua-sarda-con-dischente/|tìtulu=Impiegati e insegnanti a lezione di lingua sarda con "Dischente"|publicatzione=LinkOristano|data=2012-12-19|atzessu=2023-02-10}}</ref> In sos annos a pustis at sighidu a s'interessare meda a sas chistiones ligadas a sa limba sarda, cun medas produtziones e artìculos in sardu siat subra de chistiones ligadas a su tzìnema<ref>{{Tzita web|url=http://www.cinemecum.it/newsite/index.php?option=com_content&view=category&id=217&Itemid=596&limitstart=52|tìtulu=Cinemecum - Linu a Colores|situ=www.cinemecum.it|atzessu=2023-02-10|dataarchìviu=2023-02-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230210204519/http://www.cinemecum.it/newsite/index.php?option=com_content&view=category&id=217&Itemid=596&limitstart=52|urlmortu=eja}}</ref> siat de àtera genia.<ref name=":2">{{Tzita web|url=https://www.ejatv.com/produtzione/sa-bellesa/|tìtulu=SA BELLESA|situ=EJATV|data=2022-09-11|limba=sc|atzessu=2023-02-10}}</ref><ref name=":3">{{Tzita web|url=https://www.ejatv.com/produtzione/manos-de-oro/|tìtulu=MANOS DE ORO|situ=EJATV|data=2023-01-31|limba=sc|atzessu=2023-02-10}}</ref> Su primu programma suo in televisione est de su 2004, in [[Tele Costa Smeralda]].<ref name=":6" /> In sos annos at fatu medas films curtzos e documentàrios. Sos primos documentàrios sunt istados ''Poetas seneghesos'', in su 2002 e ''Bajram'', chi contat sa vida de unu pitzinnu bosnìacu in su tempus de sa gherra, in su 2003. Faghent parte, in càmbiu, de sos films curtzos ''La danza dei coltelli'' (2003), ''I due deficienti'' (2003), realizadu cun sa supervisione de Abbas Kiarostami, ''Libero'', ''Beckim'' (2005), ''Mob 1'' e ''Mob 2'' (2006),  duos films subra de su ''mobbing'' realizados pro su Comune de [[Casteddu]] e ''Formez'', ''Stazzi di Gallura'' (2006) e ''Luce tra i graniti'' (2006), publitzidade e documentàriu realizados pro su Cunsòrtziu Istatzos de [[Caddura|Gaddura]].<ref name=":0" /> In su [[2010]], paris a Antonello Zanda e Paolo Carboni, at fundadu s'Assòtziu Culturale Babel, chi organizat su [[Babel Film Festival]] in collaboratzione cun sa Sotziedade Umanitària - Tzineteca Sarda, sas domos de produtzione tzinematogràficas e televisivas Terra de Punt e Areavisuale Film e cun cun su suportu de sa Fundatzione Sardegna Film Commission. In su matessi annu at publicadu su primu libru suo, ''Cisaus'', cun sa domo editora Transeuropa Edizioni.<ref name=":5" /> In su [[2012]] at fundadu sa domo de produtzione Terra de Punt, de sa cale est s'amministradore e diretore<ref>{{Tzita web|url=https://www.terradepunt.it/it/chi-siamo/|tìtulu=Chi siamo - Terra de Punt|situ=Terra de Punt|data=2021-12-13|limba=it|atzessu=2023-02-10}}</ref>, e at iscritu e publicadu s'audiolibru pro pitzinnos ''Sa prenda cuada''.<ref>{{Tzita web|url=https://www.centroserviziculturali.it/wp/wp/2017/11/06/sa-prenda-cuada/|tìtulu=Sa prenda cuada|autore=Marina|situ=www.centroserviziculturali.it|atzessu=2023-02-10|dataarchìviu=2023-02-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230210215308/https://www.centroserviziculturali.it/wp/2017/11/06/sa-prenda-cuada/|urlmortu=eja}}</ref> In su matessi annu at dirigidu su documentàriu ''Conversazione con Syberberg'', in [[Limba sarda|sardu]] e [[Limba tedesca|tedescu]] e cun sutatìtulos in [[Limba italiana|italianu]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.ejatv.com/produtzione/conversazione-con-syberberg/|tìtulu=Conversazione con Syberberg|situ=EJATV|data=2021-02-03|limba=sc,de,it|atzessu=2023-02-10|urlmortu=eja}}</ref> In su [[2014]], cun Sardex SpA, su canale televisivu [[EjaTV]]<ref name=":1" />, cun programmas in [[limba sarda]] e in sas àteras limbas de Sardigna. A pustis, in sa famìlia de EjaTV e de Terra de Punt est intradu fintzas su situ de eventos SardegnaEventi24.<ref name=":6" /> Dae su 2021, sos programmas de EjaTV los at incumintzadu a trasmìtere su canale nou [[Radio Televisione Sarda]].<ref>{{Tzita web|url=https://www.facebook.com/SardegnaEventi24.it/photos/a.357599367605250/5074397615925378/|tìtulu=Sardegnaeventi24.it - Est nàschia sa Radio Televisione Sarda|situ=www.facebook.com|limba=sc,it|atzessu=2022-01-25}}</ref> In su 2015 at presentadu, in sardu, sa direta de cussu annu de sa [[Sartiglia]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.traccedisardegna.it/eventi/tutto-quel-che-ce-da-sapere-sulla-sartiglia-2015|tìtulu=TUTTO QUEL CHE C'E' DA SAPERE SULLA SARTIGLIA 2015|situ=Tracce di Sardegna|limba=it|atzessu=2023-02-10|dataarchìviu=2023-02-10|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230210204528/https://www.traccedisardegna.it/eventi/tutto-quel-che-ce-da-sapere-sulla-sartiglia-2015|urlmortu=eja}}</ref><ref name=":6" />, e in su [[2021]] sa de sa protzessione de [[Sant'Efis]] dae [[Casteddu]] a [[Nora]].<ref name=":6" /> In su [[2023]], paris a Micheli Ladu, at curadu sa tradutzione de su libru de [[Anthony Muroni]] ''In s'àndala de is gigantes: Un'istòria ispantosa''. At insegnadu e insegnat iscenegiadura in sas iscolas, collàborat cun sa Tzineteca sarda de Casteddu e est redatore de sa rivista de tzìnema "Teorema".<ref name=":1" /> In su cabudanni de su 2025, est devènnidu su primu presidente de s'assòtziu [[Articolo 6]], rete de sas comunidades chi chistionant [[Limba de minoria|limbas de minoria]] in s'istadu italianu.<ref>{{Tzita novas|limba=it-IT|nùmene=Marco|sambenadu=Cau|url=https://www.shmag.it/italia-mondo/15_09_2025/nasce-lassociazione-articolo-6-unite-le-dodici-minoranze-linguistiche-storiche-ditalia/|tìtulu=Nasce l’Associazione Articolo 6: unite le dodici minoranze linguistiche storiche d’Italia|publicatzione=S&H Magazine|data=2025-09-15|atzessu=2025-10-31}}</ref> == Òperas == === Tzinematogràficas === * Poetas seneghesos (2002) * Bajram (2003) * La danza dei coltelli (2003) * I due deficienti (2003) * Libero (2005) * Beckim (2005) * Mob 1 (2006) * Mob 2 (2006) * Stazzi di Gallura (2006) * Luce tra i graniti (2006) * Conversazione con Syberberg (2012) === Programmas televisivos === * Diàriu (2004) * Mànnigos de atualidade (2013) * Totu e Nudda (2013, cun [[Bachisio Bandinu|Bachis Bandinu]] e GIuanne Sanna)<ref name=":6" /><ref>{{Tzita web|url=https://www.sardegnacultura.it/index.php?xsl=398&s=7&v=9&c=28582&nodesc=1&gg=19&m=05&y=2012|tìtulu=Appuntamenti - Programmi radio RAI Sardegna - Palinsesto|situ=Sardegna Cultura|limba=it|atzessu=2023-02-10}}</ref> * Benidore * Sa bellesa (2022, cun Elio Turno Arthemalle e Frantziscu Medda)<ref name=":2" /> * Manos de Oro (2022)<ref name=":3" /> === Audiolibros === * {{Tzita libru|nùmene=Tore|sambenadu=Cubeddu|tìtulu=Sa prenda cuada|data=2012|limba=sc|SBN=IT\ICCU\CAG\2086170}} === Libros === ==== Comente autore ==== * {{Tzita libru|nùmene=Tore|sambenadu=Cubeddu|tìtulu=Cisaus|data=2010|editore=Transeuropa|limba=it|ISBN=978-88-7580-098-7|SBN=IT\ICCU\PAV\0026642}} ==== Comente tradutore ==== * {{Tzita libru|nùmene=Antoni|sambenadu=Murone|wkautore=Antoni Murone|tradutore=Tore Cubeddu e Micheli Ladu|tìtulu=In s'àndala de is gigantes: Un'istòria ispantosa|data=2023|editore=Edizioni La Zattera|tzitade=Casteddu|ISBN=979-12-2205-530-5}} == Riferimentos == <references responsive="" /> == Artìculos ligados == * [[EjaTV]] * [[Radio Televisione Sarda]] * [[Babel Film Festival]] == Ligàmenes esternos == * {{Tzita web|url=https://torecubeddu.blogspot.com/|tìtulu=Blog personale de Tore Cubeddu|situ=torecubeddu.blogspot.com|limba=sc|atzessu=2023-02-10}} {{Controllu de autoridade}} [[Categoria:Sardos]] [[Categoria:Biografias]] [[Categoria:Registas cinematograficos]] [[Categoria:Iscritores sardos]] 2pocjhkcumm9gzllb78k544ot87dd9u Cuntierra:Die internatzionale de s'òmine 1 22292 190858 187194 2026-09-25T00:42:17Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190858 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 3 ligàmene(s) esternu(os) in [[Die internatzionale de s'òmine]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180219 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20101110024029/http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php annantu a http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php *Archìviu https://web.archive.org/web/20101027131658/http://www.international-mens-day.com/Trinidad_and_Tobago.php annantu a http://www.international-mens-day.com/Trinidad_and_Tobago.php *Archìviu https://web.archive.org/web/20101110024029/http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php annantu a http://international-mens-day.com/Caribbean_stream_1.php . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 12:34, 20 Abr 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Die internatzionale de s'òmine]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180805 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20221122163043/https://www.affaritaliani.it/costume/anche-in-italia-la-festa-dell-uomo181113.html annantu a https://www.affaritaliani.it/costume/anche-in-italia-la-festa-dell-uomo181113.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:52, 12 Trì 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Die internatzionale de s'òmine]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=181982 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20221122162009/https://sites.google.com/a/imd-global.org/international-mens-day/international/africa/ghana annantu a https://sites.google.com/a/imd-global.org/international-mens-day/international/africa/ghana . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:47, 28 Stg 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Die internatzionale de s'òmine]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=186845 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210828101230/https://www.ippf.org/blogs/launch-first-global-sexual-and-reproductive-health-service-package-men-and-adolescent-boys annantu a https://www.ippf.org/blogs/launch-first-global-sexual-and-reproductive-health-service-package-men-and-adolescent-boys . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 10:02, 13 Trì 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Die internatzionale de s'òmine]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187193 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20210522104251/https://salerno.occhionotizie.it/giornata-internazionale-uomo/ annantu a https://salerno.occhionotizie.it/giornata-internazionale-uomo/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:26, 6 Cab 2025 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Die internatzionale de s'òmine]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190857 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20080317022518/http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=519291 annantu a http://www.outlookindia.com/pti_news.asp?id=519291 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:42, 25 Cab 2026 (CEST) h2lk5iz7larazfcu7w2pspvhsi342w2 Mozilla Firefox 0 22312 190865 190021 2026-09-25T02:17:26Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190865 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{Programma}}'''Mozilla Firefox''' (connotu in curtzu fintzas comente '''Firefox''') est unu [[navigadore web]] lìberu e multiprataforma, mantentu dae Mozilla Foundation.<ref>{{Tzita web | 1 = https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL-2.0 | 2 = Mozilla Public License (MPL) version 2.0 | 3 = 15 aprile 2016 | dataarchìviu = 2010-07-24 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20100724023833/https://www.gnu.org/licenses/license-list.html#MPL-2.0 | urlmortu = eja }}</ref> Nàschidu in su [[2002]] cun su nòmine "Phoenix" dae is membros de sa comunidade Mozilla, chi boliant unu navigadore autònomu in logu de s'agrupamentu Mozilla Application Suite, finas a sa versione 56 at impreadu su motore de rèndida Gecko, suportende parte manna de is standard web, in prus de unos cantu piessìnnios progetados comente a estensiones issoro; dae sa versione 57, ''Gecko'' est istadu cambiadu cun ''Quantum''. S'ispainadura sua est lòmpida a su picu màssimu in su [[2009]] cun su 32% de s'impitu, essende cun sa versione 3.5 su prus navigadore impreadu; dae cuddu momentu at incomintzadu unu declinu longu in su nùmeru de impitadores pro neghe de sa cuncurrèntzia de [[Google Chrome]]<ref name=":0" />; in su mese de idas [[2014]] Mozilla at annuntziadu chi su navigadore est arribadu a chimbighentos milliones de impitadores.<ref name=":0">{{Tzita web|url=http://gs.statcounter.com/#browser-ww-monthly-200807-201609|tìtulu=StatCounter Global Stats - Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share|atzessu=20 marzo 2017}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|url=http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/188906.asp?from=blog_last3|tìtulu=Firefox 3.5 is world’s most popular browser, StatCounter says|publicatzione=The Microsoft Blog|data=21 dicembre 2009|atzessu=20 marzo 2017|dataarchìviu=2011-01-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110126180230/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/188906.asp?from=blog_last3|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://gs.statcounter.com/#browser_version-ww-monthly-200902-201006|tìtulu=StatCounter Global Stats - Browser, OS, Search Engine including Mobile Usage Share|atzessu=20 marzo 2017}}</ref><ref>{{Tzita web|https://blog.mozilla.org/press/ataglance/|Mozilla At a Glance|15 aprile 2016}}</ref> In su ghennàrgiu [[2016]], s'ispainadura mundiale, comente a navigadore pro PC de iscrivania, s'atestaiat intre su 9% e su 16%, faghende·nde su segundu prus ispainadu.<ref name="gs.statcounter.com">{{Tzita web|url=http://gs.statcounter.com/#desktop-browser-ww-monthly-201208-201611|tìtulu=Top 5 Desktop Browsers from Aug 2012 to Nov 2016|editore=StatCounter|atzessu=15 dicembre 2016}}</ref><ref name="w3counter1">{{Tzita web|url=https://www.w3counter.com/trends|tìtulu=Web Browser Market Share Trends|editore=Awio Web Services LLC|atzessu=7 agosto 2015}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.netmarketshare.com/browser-market-share.aspx?qprid=0&qpcustomd=0|tìtulu=Desktop Browser Market Share|editore=Net Applications|atzessu=7 agosto 2015}}</ref><ref name="getclicky1">{{Tzita web|url=https://www.getclicky.com/marketshare/global/web-browsers/|tìtulu=Web browsers (Global marketshare)|editore=Roxr Software Ltd|atzessu=7 agosto 2015}}</ref> == Su nòmine e su logu == === Orìgine e sinnificadu de su nòmine === In su giassu ufitziale de Mozilla, in sa setzione FAQ, in manera relativa a su nòmine de su navigadore si leghet:{{Tzitatzione|Ite est unu "Firefox"?<br>Unu "Firefox" è un'àteru nòmine de su panda ruju|FAQ<ref>[https://www-archive.mozilla.org/projects/firefox/firefox-name-faq.html Mozilla Firefox - Brand Name Frequently Asked Questions]</ref>|What's a "Firefox"?<br />A "Firefox" is another name for the red panda|limba=en}} [[File:PhoenixScreen.png|thumb|Mozilla Phoenix 0.1 in Windows XP]] Su panda ruju (Ailurus fulgens) in limba tzinesa est connotu fintzas cun su nùmene de ''hǔo hú'' (火狐), traduidu in manera literale comente a ''margiane de fogu'' (Firefox, in inglesu); custa interpretatzione est sa chi at ispiradu a is creadores de su navigadore.<ref>{{Tzita web|url=https://www.bbc.co.uk/nature/life/Red_Panda|tìtulu=BBC Nature - Red panda videos, news and facts|atzessu=21 marzo 2017|dataarchìviu=2014-01-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20140111062619/http://www.bbc.co.uk/nature/life/Red_Panda|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://redpandafactss.weebly.com/about.html|tìtulu=About|atzessu=21 marzo 2017}}</ref><ref>{{Tzita libru|sambenadu=Species Survival Commission|tìtulu=Racoons and their Relatives|url=https://archive.org/details/raccoonstheirrel0000ston|annu=1995|editore=IUCN - The World Conservation Union|pp=4|ISBN=2-8317-0051-5}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.mdbg.net/chindict/chindict.php?page=worddict&wdrst=1&wdqb=%E7%81%AB%E7%8B%90|tìtulu=火狐|editore=MDBG Chinese-English Dictionary}}</ref> Su primu nòmine seberadu fiat "Phoenix" (''fenitze'', in [[Limba latina|latinu]] e [[Limba inglesa|inglesu]]), pro simbulegiare sa nàschida noa dae su chinisu de Netscape. Custu nòmine s'est dèpidu cambiare ca ddoe fiat fintzas sa Phoenix Technologies, azienda produtora de BIOS.<ref>{{Tzita web|url=http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0|tìtulu=Mozilla browser becomes Firebird|data=14 settembre 2007|atzessu=21 marzo 2017|dataarchìviu=2007-09-14|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20070914035447/http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0|urlmortu=eja}}</ref> Su nòmine seberadu fiat istadu insandus "Firebird", ma ddoe fiat sa base de datos Firebird SQL. Su nòmine est essidu in fines "Firefox".<ref>{{Tzita web|url=http://news.cnet.com/2100-1032_3-1000146.html|tìtulu=Mozilla's Firebird gets wings clipped - CNET News|data=12 agosto 2012|atzessu=21 marzo 2017}}</ref><ref>{{Tzita noas|limba=en|url=https://www.geek.com/news/firebird-becomes-firefox-555119/|tìtulu=Firebird becomes Firefox - Geek.com|publicatzione=Geek.com|data=11 febbraio 2004|atzessu=21 marzo 2017|dataarchìviu=2017-07-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170705011302/https://www.geek.com/news/firebird-becomes-firefox-555119/|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://lwn.net/Articles/70221/|tìtulu=Mozilla Firebird becomes Firefox [LWN.net]|atzessu=21 marzo 2017}}</ref> A pustis Mozilla at seberadu "Minefield" comente a nòmine pro totu is versiones alpha, pre-alpha, noturnas e pre-noturnas de Firefox. Dae s'isvilupu de sa versione 5, is nòmines seberados pro inditare is versiones de isvilupu sunt "Nightly", pro identificare is versiones alpha e pre-alpha, e "Aurora" pro is pre-beta. Su 3 de su mese de idas [[2010]], Mozilla Foundation at annuntziadu de àere adotadu duas fèminas de catzutzu de panda ruju, nàschidos su 14 de làmpadas passadu in su zoo de [[Knoxville (Tennessee)|Knoxville]], in [[Tennessee]].<ref>{{Tzita web|url=https://blog.mozilla.com/blog/2010/12/03/meet-the-newest-and-cutest-mozillians/|tìtulu=Meet the Newest (and Cutest) Mozillians|atzessu=21 marzo 2017}}</ref><ref>{{Tzita noas|url=http://techland.time.com/2010/12/06/mozilla-firefox-adopts-firefoxes-well-actually-red-pandas/|tìtulu=Mozilla Firefox Adopts Firefoxes (Well, Actually Red Pandas)|publicatzione=Time|atzessu=21 marzo 2017}}</ref> === Sa chistione de su logu === Segundu Jon Hicks, autore de su logu de Mozilla Firefox, su panda ruju no evocaiat però sa immàgine giusta, e s'est ispiradu duncas a una pintura giaponesa chi figuraiat unu [[Mrexani|margiane]].<ref>{{Tzita web|url=http://hicksdesign.co.uk/journal/branding-firefox|tìtulu=branding firefox {{!}} Hicks Journal|atzessu=21 marzo 2017}}</ref> == Piessìnnios == A diferèntzia de su pretzedente prodùidu de punta de Mozilla Foundation, Mozilla Suite, Firefox no est un'agrupamentu de aplicatziones, ma unu navigadore web. Sa filosofia progetuale punnat a sa fatzilidade de impreu, a s'istabilidade, a sa personalizatzione, a su respetu de is standard web, a sa seguridade, a sa cumpatesa e a sa lestresa. S'aspetu gràficu podet èssere cambiadu pro mèdiu de temas o is ''personas'', chi modìficant su fundu de su navigadore. In Firefox est in prus possìbile impostare s'abertura de prus pàginas printzipales, cunfigurende is giassos disigiados separados cun sa barra verticale "|". Pro visualizare is pàginas web, Firefox isfrutat Quantum comente a motore de rèndida, chi suportat parte manna de is standard web, in prus de unos cantu piessìnnios progetados comente a estensione issoro. Firefox est istadu progetadu comente a produtu multiprataforma, e est a disponimentu pro sistemas [[Linux|GNU/Linux]], [[Microsoft Windows]], [[Mac OS X|macOS]], [[OS/2]] e [[Solaris]]. Firefox cumpartzit cun sa Mozilla Suite s'intreu còdighe de orìgine, in prus de sa natura de programma lìberu. Firefox est nàschidu in su cabudanni [[2002]] comente a esperimentu internu de su grupu de isvilupu de Mozilla. A cussu tempus, cun su progetu ancora finantziadu dae sa [[Netscape Communication Corporation]], s'autonomia detzisionale de is programmadores in contu de is sèberos de fundu de su progetu fiat in calicunu modu limitada e non fiat inusuale chi si chircaret una libertade prus manna de atzione in progetos minores no ufitziales. Dave Hyatt (immoe responsàbile de su navigadore Safari) e Blake Ross aiant dadu duncas vida a Firefox comente a esperimentu de usabilidade e pro ammustrare comente si poderet adotare un'acostamentu diferente in sa produtzione de unu navigadore de Mozilla. Intre is piessìnnios suos, ddoe sunt unu filtru integradu contra a is ventanas a cumparsa (popup), su suportu pro sa comunicatzione segura SSL/TLS, sa funtzione de navigatzione a ischedas pro sa navigatzione cuntemporànea in prus giassos, s'iscarrigamentu in donu e sa lebiesa de s'[[Archìviu (informàtica)|archìviu]] de installatzione (prus pagu de 14 megabyte pro sa versione pro Windows). Firefox suportat is <nowiki><i>plug-in</i></nowiki> de Netscape e de Mozilla Suite e in prus est basadu a subra de un'istrutura modulare chi permitit de agiùnghere funtzionalidades noas pro mèdiu de s'impreu de estensiones, programmas pagu pesosos chi s'iscàrrigant e s'integrant in Firefox. Is estensiones modìficant o agiunghent funtzionalidades chi pertocant, pro esempru, s'aspetu, sa seguresa, su manìgiu de is documentos, sa visualizatzione de noas e de notìficas, s'integratzione cun is retes sotziales, su manìgiu de is ischedas e s'isvilupu web. === Trastos de isvilupu web === Firefox ìntegrat una sèrie de trastos de isvilupu web: est dotadu difatis de una ''console web'', de unu ''debugger'', de unu trastu pro s'anàlisi de is pàginas e de unu gestore de istile. Àteros sunt a disponimentu comente estensiones. === Prataforma de isvilupu === Un'àteru obietivu de Mozilla Suite, e de Firefox, est su de tènnere una prataforma de isvilupu flessìbile meda pro creare interfaches de impitadore in manera lestra. S'architetura de is aplicatziones, difatis, est basada a subra de standard comente CSS, RDF e JavaScript. In prus, sunt istados creados limbàgios de marcadore ispetzìficos comente a XML User Interface Language (XUL). In custa manera, su còdighe de orìgine de Firefox no est lìberu isceti, ma sa matessi istrutura de su produtu podet èssere a discansu cunfigurada segundu is bisòngios pròpios; pro mèdiu de is trastos postos a disponimentu est difatis possìbile creare estensiones chi faghet a integrare a discansu in su navigadore. === Estensiones === Is estensiones pro Mozilla Firefox faghet a ddas iscarrigare dae su [https://addons.mozilla.org/it/firefox giassu ufitziale], opuru dae unu menù integradu in su navigadore. === Limbas === A die de abrile [[2023]], Firefox est a disponimentu in prus de 90 limbas<ref>{{Tzita web|url=https://www.mozilla.org/it/firefox/all/|tìtulu=Scarica il browser Firefox in italiano e più di altre 90 lingue|situ=web.archive.org|data=2023-04-27|limba=it|atzessu=2023-04-29|dataarchìviu=2023-04-27|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230427000711/https://www.mozilla.org/it/firefox/all/|urlmortu=eja}}</ref>. Sa tradutzione in [[limba sarda]] est istada publicada in su mese de martzu de su 2023<ref>{{Tzita web|url=https://www.istorias.it/17/03/2023/8158/firefox-como-su-navigadore-web-faeddat-sardu/|tìtulu=Firefox, como su navigadore web faeddat sardu|autore=Mauro Loddo|situ=Istorias|data=2023-03-17|atzessu=2023-04-29|dataarchìviu=2023-03-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20230326171907/https://www.istorias.it/17/03/2023/8158/firefox-como-su-navigadore-web-faeddat-sardu/|urlmortu=eja}}</ref>. == Firefox in aparatos mòbiles == {{Immàgine dòpia|destra|Firefox_50.0_homepage.png|203|Firefox_for_iOS.png|172|Firefox pro Android|Firefox pro iOS}}In s'incomintzu a sa versione pro dispositivos mòbiles ddi naraiant "Fennec"; a oe, a is duas versiones pro aparatos mòbiles ddi narant Firefox pro Android e Firefox pro iOS. Sa prima versione dd'ant publicada su 28 de ghennàrgiu [[2010]], cumpatìbile cun dispositivos Nokia Maemo. Una segunda versione (numerada 4.0 pro uniformidade cun sa versione de iscrivania) dd'ant publicada su 29 de martzu [[2011]], e est essida cumpatìbile fintzas cun su sistema operativu [[Android]]. Su 12 de onniasantu [[2015]] ant publicadu una versione cumpatìbile cun aparatos iOS.<ref>{{Tzita web|url=https://blog.mozilla.org/mobile/2016/03/04/firefox-for-ios-powered-by-feedback/|tìtulu=Firefox for iOS – Powered by Feedback|atzessu=19 marzo 2017}}</ref> == ''Extended Support Release'' == Firefox ''Extended Support Release'', abbreviadu ESR, est una versione de Firefox pro aziendas e organizatziones chi ddis faghet bisòngiu unu suportu estèndidu. Ònnia publicatzione est basada a subra de sa versione regulare ma, a diferèntzia de custa, su tziclu de suportu tenet sa durada de un'annu. Custa versione in prus no includet nen funtzionalidades noas nen megioros de prestatziones (publicados onni ses chidas), ma petzi annoamentos chi risolvent vulnerabilidades graes e perigulosas.<ref>{{Tzita web |url=https://www.tomshw.it/mozilla-firefox-esr-browser-lunga-conservazione-37645 |tìtulu=Mozilla Firefox ESR: il browser a lunga conservazione |atzessu=2023-04-29 |dataarchìviu=2017-08-21 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170821045643/https://www.tomshw.it/mozilla-firefox-esr-browser-lunga-conservazione-37645 |urlmortu=eja }}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.mozilla.org/en-US/firefox/organizations/faq/|tìtulu=ESR Overview|atzessu=25 agosto 2017}}</ref> == ''Spread Firefox'' == [[File:Firefox_open_standards_buttons.jpg|left|thumb|Agùgias "Please don't hurt the web. Use open standards"]] ''Spread Firefox'' (ispàina Firefox), fintzas abbreviadu in SFX, fiat unu giassu web<ref>{{Tzita web|url=http://www.spreadfirefox.com/|tìtulu=Spread Firefox|atzessu=2023-04-29|dataarchìviu=2004-10-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20041016074722/http://www.spreadfirefox.com/|urlmortu=eja}}</ref> chi teniat sa punna de fàghere connòschere Mozilla Firefox intre is impitadores de sa retza. Is cumponentes de s'iscuadra de su giassu fiant Blake Ross, cofundadore de su progetu Firefox, Asa Dotzler, Rafael Ebron, Ian Hayward e Jamey Boje. In su primu tempus su giassu, in prus de acasagiare noas e blog, fiat dotadu, in sa pàgina printzipale, de unu contadore chi inditaiat, in manera aprossimativa, su nùmeru de is iscarrigamentos de su navigadore. In làmpadas de su [[2004]] su giassu at sufridu unu primu atacu informàticu e dd'ant torradu a corfire in su mese de ledàmene, cando su navigadore fiat arribbende a 100 milliones de iscarrigadas. Sa chida a pustis a superadu cuddu traguardu.<ref>[https://www.mozilla.org/press/mozilla-2005-10-19.html Mozilla news 19-10-2005]</ref> In su mese de idas de su 2004 SpreadFirefox at creadu Firefox Flicks, unu giassu chi colliat vìdeos publitzitàrios de Firefox realizados dae is impitadores e poniat in pàliu prèmios, chi fiant assinniados a is binchidores de su cuncursu dae un'apòsita giuria.<ref>{{Tzita web |url=http://www.firefoxflicks.com/prizes/prizes-sponsors.html |tìtulu=Prizes Sponsors |atzessu=2023-04-29 |dataarchìviu=2011-10-14 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20111014102555/http://www.firefoxflicks.com/prizes/prizes-sponsors.html |urlmortu=eja }}</ref><ref>{{Tzita web |url=http://www.firefoxflicks.com/judges/index.php |tìtulu=Assegnazione premi SpreadFirefox |atzessu=2023-04-29 |dataarchìviu=2011-11-18 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20111118212322/http://www.firefoxflicks.com/judges/index.php |urlmortu=eja }}</ref> Su cuncursu est esistidu dae su 21 de su mese de idas 2004 a su 14 abrile [[2004|2005]]. Is binchidores de su cuncursu sunt istados annuntziados su 27 abrile [[2006]].<ref>[https://www.mozilla.com/press/mozilla-2006-04-27.html Vincitori del Firefox Flicks contest]</ref> Su progetu Spread Firefox est istadu serradu in su maju de su [[2011]]<ref>{{Tzita web|url=https://wiki.mozilla.org/Websites/Spread_Firefox|tìtulu=Websites/Spread Firefox - MozillaWiki|situ=wiki.mozilla.org|limba=en|atzessu=2023-04-29}}</ref>. == Progetos == === Progetos derivados === AOL (''Amèrica On Line''), azienda chi finas a su 2005 finantziaiat su progetu Mozilla, at annuntziadu chi s'ùrtima versione de Netscape Navigator, presentada su 19 maju [[2005]] cun su nùmene de Netscape 8, impreat su còdighe de Firefox comente a fundamentu. Flock fiat unu navigadore pro manigiare cuntènnidos de Retza sotziale in manera semplificada, de su totu basadu a subra de Firefox. Is isvilupadores de Debian GNU/Linux, non cumpartzende is sèberos de s'iscuadra de Mozilla chi ponent restritziones a subra de su nòmine e de su logu de is programmas (mancari totu su còdighe siat abertu), ant detzìdidu de creare unu fork de sa colletzione intrea de programmas. A Firefox dd'ant postu Iceweasel, e cun custu nòmine est disponìbile me is repository de Debian. Partende dae Debian Stretch, Mozilla Firefox torrat a èssere disponìbile me is repository ufitziales.<ref>{{Tzita web|url=https://wiki.debian.org/it/Firefox|tìtulu=it/Firefox - Debian Wiki|atzessu=7 gennaio 2017}}</ref> Iceweasel fiat fintzas su nòmine ufitziale de su navigadore de su [[GNU|Progetu GNU]]. Fiat cussu puru unu fork de Firefox, cun sa diferèntzia chi non bolet cumponentes agiuntivos non lìberos (pro esempru, impreaiat Gnash in logu de Adobe Flash Player). Custu navigadore at cambiadu nòmine in GNU IceCat pro non ddu confùndere cun su navigadore de Debian. === Progetos collegados === Ddoe sunt vàrios progetos collegados cun Firefox. Su primu est Mozilla Thunderbird, unu cliente de [[posta eletrònica]] e grupos de resonu. Ddoe fiant in prus Mozilla Sunbird, un'aplicatzione pro manigiare calendàrios e Camino, unu navigadore progetadu pro [[Mac OS X]]. In su 2013 est istadu presentadu unu [[telefoneddu]] cun su sistema operativu Firefox OS.<ref>{{Tzita web|url=http://www.mozilla.org/it/firefox/os/?sample_rate=0.1&snippet_name=4220|tìtulu=Firefox OS — Lo smartphone versatile — Un telefono ricco di funzioni, app e molto altro — Mozilla|atzessu=2022-06-23}}</ref> == S'ispainadura de Firefox == [[File:Usage_share_of_web_browsers_(Source_StatCounter).svg|thumb|Cunfrontu de sa difusione de vàrios navigadores (datos de StatCounter)]] * Su 20 de su mese de idas [[2004]], a pagu prus de unu mese de sa publicatzione, sunt istadas iscarrigadas prus de 12 milliones de còpias de custa versione de su programma. * Su 15 freàrgiu [[2005]], a 99 dies dae su làntziu, Firefox 1.0 est istadu iscarrigadu 25 000 000 bortas. * Su 14 abrile 2005, Firefox at cròmpidu sa cuota rècord de 44 953 258 iscarrigamentos. * Su 29 abrile 2005, Firefox est istadu iscarrigadu dae 50 000 000 de impitadores. Su matessi die, su giassu istatìsticu americanu OneStat faghet ischire chi Firefox at cròmpidu su 8,69% de is preferos.<ref>{{Tzita web|url=http://www.onestat.com/html/aboutus_pressbox37.html|tìtulu=Onestat - Firefefox news 29-4-2005|atzessu=16 aprile 2006|dataarchìviu=2021-01-26|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20210126095725/http://www.onestat.com/html/aboutus_pressbox37.html|urlmortu=eja}}</ref> * Su 10 maju 2005, WebSideStory comùnicat chi, a su 29 abrile, Firefox at cròmpidu su 22,58% de cuota de mercadu in Germània e s'acostat a su 7% me is [[Istados Unidos]]. * Su 14 maju 2005, Firefox passadu is 55 000 000 iscarrigamentos. * Su 30 maju 2005, Firefox at passafu sa cuota de 60 000 000 iscarrigamentos. * Su 29 de làmpadas 2005, su giassu ADTech.de pùblicat sa noa de su passàgiu de sa cuota de mercadu de su 10% in [[Europa]]. Su picu màssimu resultat in [[Finlàndia]] cun su 23%, e unu 19% s'est registradu in [[Germania|Germània]]. * Su 13 de argiolas 2005 Firefox superat is 70 000 000 iscarrigamentos. * Su 19 de du mese de ledàmene 2005 Firefox at cròmpidu is 100 milliones de iscarrigamentos. * Su 2 de onniasantu 2005 OneStat decrarat chi Firefox at cròmpidu una cuota de mercadu pari a su 11,51%. Internèt Explorer, mancari in calu, detenet su 85,45%, Safari su 1,75%, Òpera su 0,77% e Netscape su 0,26%. * Su 31 de ghennàrgiu 2006, OneStat.com comùnicat una cuota de su 11,23%, in calu de 0,28% dae sa rilevada pretzedente de sa onniasantu [[2006|2005]]. * In abrile 2006 segundu Xiti Firefox s'agiùdicat, in Europa, una cuota de su 19,4% * In argiolas 2006 segundu Xiti Firefox s'agiùdicat, in Europa, una cuota de su 21,1% * Su 4 de austu 2006 segundu Xiti, Firefox resurtat iscarrigadu 200 milliones de bortas. * Su 24 de su mese de ledàmene 2006, data de publicatzione de Firefox 2.0, su navigadore est istadu iscarrigadu dae 2 milliones de persones in 24 oras. * Su 10 de cabudanni [[2007]] sa Mozilla foundation at annuntziadu chi su programa est istadu iscarrigadu 400 milliones de bortas.<ref>{{Tzita web|url=http://punto-informatico.it/p.aspx?i=2060893|tìtulu=400 milioni di volte Firefox|editore=Punto Informatico|data=10 settembre 2007|atzessu=10 settembre 2007}}</ref> * Su 29 de ghennàrgiu [[2008]] Xiti decrarat chi Firefox at cròmpidu una cuota de mercadu in Europa a giru de su 28% * Su 30 abrile 2008 Xiti rilevat chi sa cuota de mercadu de Firefox in Europa arribat a su 28,8% * Su 18 làmpadas 2008 Firefox 3 passat sa cuota 8 milliones de download in prus pagu de 24 oras. * Su 3 freàrgiu 2009 Net Applications rilevat chi sa pertzentuale de impreu de Firefox in su mundu in ghennàrgiu [[2009]] est de su 21,5%, contra su 67,5 de Internèt Explorer, su 8,29% de Safari e su nou Google Chrome chi conchistat 1,2%.<ref>[http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Tecnologia%20e%20Business/2009/02/microsoft-internet-explorer-market-share.shtml?uuid=4667944e-f211-11dd-ba33-8852ec7bfa32&DocRulesView=Libero&widget=yes Il Sole 24 Ore - Internet Explorer per la prima volta sotto quota 70 per cento]</ref> * In s'agabbu de freàrgiu Net Applications at riveladu is sighentes pertzentuales: IE 67,44%, Firefox 21,77%, Safari a inghìriu de su 8% e Google Chrome pagu prus de su 1%.<ref>{{Tzita web |url=http://www.ilsoftware.it/articoli.asp?id=5060 |tìtulu=IlSoftware.it - Grande interesse per Windows 7, si conferma l'iPhone |atzessu=2023-04-29 |dataarchìviu=2011-07-17 |urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110717213614/http://www.ilsoftware.it/articoli.asp?id=5060 |urlmortu=eja }}</ref> * Su 31 martzu 2009 Firefox 3 passat Internèt Explorer 7 in Europa, fintzas pro more de sa pubblicatzione de Internèt Explorer 8<ref>[http://gs.statcounter.com/press/firefox-3-becomes-most-popular-web-browser-in-europe-for-first-time/ Firefox 3.0 Becomes Most Popular Web Browser in Europe for First Time]</ref>. * Segundu StatCounter, su 1 de su mese de idas 2009 Firefox tenet in Europa un'ispainadura paris a su 39,64%, mentras Internèt Explorer tenet su 46,54%.<ref>[http://gs.statcounter.com/about StatCounter Global Stats]</ref> Google Chrome su 4,66%, sighidu dae Òpera (4,35%) e dae Safari (3,64%).<ref>[http://gs.statcounter.com/#browser-eu-daily-20091201-20091201-bar Diffusione dei browser in Europa al 1º dicembre 2009]</ref> In totu su mundu, semper su 1 de mese de idas 2009, Internèt Explorer tenet su 56,92% de su totale, mentras Firefox su 31,5%, sighidu dae Google Chrome (4,93%), Safari (3,75%) e Òpera (1,95%).<ref>[http://gs.statcounter.com/#browser-ww-daily-20090601-20090601-bar Diffusione mondiale dei browser al 1º dicembre 2009]</ref> * In su mese de idas 2010, s'impreu de Firefox passat su de Internet Explorer in [[Europa]]<ref>{{Tzita web|url=https://www.nonsolomac.com/software-3/browser/firefox-in-calo-sorpassa-internet-explorer.html|tìtulu=StatCounter - Classifiche dei primi 5 browser in USA, EUROPA e ITALIA {{!}} NONSOLOMAC|data=2011-01-10|limba=it-IT|atzessu=2023-04-29}}</ref>. * In abrile [[2011]], Internèt Explorer perdet àteras cuotas de mercadu, arribbende a su 55,11%. Firefox est segundu cun su 21,63%, in calu lèbiu cumparadu a su mese pretzedente. Chrome lompet a su 11,94% e creschet de unu mesu puntu pertzentuale cumparadu cun martzu. Fintzas Safari est in crèschida, cun su 7,15% de su mercadu. Òpera abarrat istàbile cun su 2,14%.<ref>{{Tzita web|url=http://www.tomshw.it/cont/news/chrome-safari-windows-7-e-ios-sempre-piu-usati/31123/1.html|tìtulu=Chrome, Safari, Windows 7 e iOS sempre più usati|atzessu=6 maggio 2011|dataarchìviu=2011-05-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20110505060822/http://www.tomshw.it/cont/news/chrome-safari-windows-7-e-ios-sempre-piu-usati/31123/1.html|urlmortu=eja}}</ref> == Prèmios e reconnoschimentos == * Guinness World Rècord, argiolas 2008 * Webware 100 winner, abrile 2008<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html | 2 = Webware 100 Award Winner Firefox | 3 = 25 aprile 2008 | dataarchìviu = 2008-05-11 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html | urlmortu = eja }}</ref> * Webware 100 winner, làmpadas 2007<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html | 2 = Webware 100 Award Winner Firefox | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2007-07-12 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20070712013214/http://www.webware.com//8301-13546_109-9729691-29.html | urlmortu = eja }}</ref> * PC World 100 Best Products of 2007, maju 2007<ref>{{Tzita web | 1 = https://www.pcworld.com/article/id,131935-page,5-c,systems/article.html | 2 = The 100 Best Products of 2007 | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2008-06-11 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20080611074450/http://www.pcworld.com/article/id,131935-page,5-c,systems/article.html | urlmortu = eja }}</ref> * PC Magazine Editors' Choice, mese de ledàmene 2006<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2047445,00.asp | 2 = Firefox 2.0 Review | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2007-12-14 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20071214204107/http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2047445,00.asp | urlmortu = eja }}</ref> * CNET Editors' Choice, ledàmene 2006<ref>{{Tzita web | 1 = http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html | 2 = Firefox 2 CNET Editor's Review | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2014-02-19 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20140219081305/http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html | urlmortu = eja }}</ref> * ''Digital Lifestyle'' award, Berlinu, cabudanni 2006 * PC World's 100 Best Products of 2006, argiolas 2006<ref>{{Tzita web | 1 = https://www.pcworld.com/article/id,125706-page,13/article.html | 2 = The 100 Best Products of 2006 | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2008-07-26 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20080726091940/http://www.pcworld.com/article/id,125706-page,13/article.html | urlmortu = eja }}</ref> * ''Lutèce d'or'' for best OpenSource project, Parigi, làmpadas 2006 * PC Magazine Technical Excellence Award, Software and Development Tools category, ghennàrgiu 2006<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.pcmag.com/article2/0,1895,1903598,00.asp | 2 = Mozilla Firefox & Altiris SVS | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2007-10-07 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20071007030452/http://www.pcmag.com/article2/0,1895,1903598,00.asp | urlmortu = eja }}</ref> * PC Magazine Best of the Year Award, 27 de su mese de idas 2005<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.pcmag.com/article2/0,2704,1898240,00.asp | 2 = Best of the Year, Software: Home, Firefox | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2007-11-12 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20071112023023/http://www.pcmag.com/article2/0,2704,1898240,00.asp | urlmortu = eja }}</ref> * PC Pro Real World Award (Mozilla Foundation), Londra, 8 idas 2005<ref>{{Tzita web|http://www.pcpro.co.uk/news/81155/pc-pro-awards-2005-the-winners.html|PC Pro Awards 2005 - the winners|22 ottobre 2007}}</ref> * CNET Editors' Choice, onniasantu 2005<ref>{{Tzita web|url=http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-1-5/4505-3514_7-31516411.html?tag=prod|tìtulu=Firefox 1.5, CNET editors' review|atzessu=22 ottobre 2007|dataarchìviu=2019-10-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20191016175031/https://www.cnet.com/reviews/firefox-1-5-review/|urlmortu=eja}}</ref> * UK Usability Professionals' Association Award Best Software Application 2005, onniasantu 2005<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp | 2 = First UK UPA Awards commend Firefox, Flickr, Google, Apple, John Lewis and BA | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2010-01-25 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20100125054917/http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp | urlmortu = eja }}</ref> * Macworld Editore's Choice with a 4.5 Mice Rating, onniasantu 2005<ref>{{Tzita web | 1 = https://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php | 2 = Web browser roundup | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2008-08-30 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20080830004903/http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php | urlmortu = eja }}</ref> * Softpedia User's Choice Award, cabudanni 2005<ref>{{Tzita web|http://news.softpedia.com/news/Firefox-Receives-the-Softpedia-User-s-Choice-Award-8221.shtml|Firefox Receives Softpedia User's Choice Award|22 ottobre 2007}}</ref> * TUX 2005 Readers' Choice Award, cabudanni 2005<ref>{{Tzita web | 1 = http://www.tuxmagazine.com/node/1000151 | 2 = UX 2005 Readers' Choice Award Winners Announced | 3 = 22 ottobre 2007 | dataarchìviu = 2012-05-23 | urlarchìviu = https://web.archive.org/web/20120523155244/http://www.tuxmagazine.com/node/1000151 | urlmortu = eja }}</ref> * PC World Product of the Year, làmpadas 2005<ref>{{Tzita web|url=https://www.pcworld.com/article/id,120763-page,1/article.html?findid=48080|tìtulu=The 100 Best Products of 2005|atzessu=22 ottobre 2007|dataarchìviu=2008-05-23|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20080523144040/http://www.pcworld.com/article/id,120763-page,1/article.html?findid=48080|urlmortu=eja}}</ref> * Forbes Best of the Web, maju 2005 * PC Magazine Editore's Choice Award, maju 2005 * Titan of the Year for best Open Source project, PC-Welt Editorial Staff Award 2005 * Best Internèt Tool, PC-Welt Readers Choice Award 2005 == Riferimentos == <references responsive="0" />{{Controllu de autoridade}} {{Artìculu de su mese|abrile|2024}} [[Categoria:Informàtica]] e0faxu81vme8nusvq6kmw4ophse2xmy Cuntierra:Mozilla Firefox 1 22315 190866 190022 2026-09-25T02:17:26Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190866 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 11 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180276 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20070914035447/http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 annantu a http://www.ibphoenix.com/main.nfs?a=ibphoenix&page=ibp_Mozilla0 *Archìviu https://web.archive.org/web/20170705011302/https://www.geek.com/news/firebird-becomes-firefox-555119/ annantu a https://www.geek.com/news/firebird-becomes-firefox-555119/ *Formatatzione acontzada/impreu acontzadu pro https://www.mozilla.org/it/firefox/all/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20041016074722/http://www.spreadfirefox.com/ annantu a http://www.spreadfirefox.com/ *Archìviu https://web.archive.org/web/20210126095725/http://www.onestat.com/html/aboutus_pressbox37.html annantu a http://www.onestat.com/html/aboutus_pressbox37.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20110505060822/http://www.tomshw.it/cont/news/chrome-safari-windows-7-e-ios-sempre-piu-usati/31123/1.html annantu a http://www.tomshw.it/cont/news/chrome-safari-windows-7-e-ios-sempre-piu-usati/31123/1.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20070712013214/http://www.webware.com//8301-13546_109-9729691-29.html annantu a http://www.webware.com/8301-13546_109-9729691-29.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20071214204107/http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2047445,00.asp annantu a http://www.pcmag.com/article2/0,1895,2047445,00.asp *Archìviu https://web.archive.org/web/20071007030452/http://www.pcmag.com/article2/0,1895,1903598,00.asp annantu a http://www.pcmag.com/article2/0,1895,1903598,00.asp *Archìviu https://web.archive.org/web/20071112023023/http://www.pcmag.com/article2/0,2704,1898240,00.asp annantu a http://www.pcmag.com/article2/0,2704,1898240,00.asp *Archìviu https://web.archive.org/web/20100125054917/http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp annantu a http://www.usabilitynews.com/news/article2786.asp . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 00:19, 30 Abr 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180281 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20080511152117/http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html annantu a http://www.webware.com/8301-13546_109-9913314-29.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 08:27, 1 Maj 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 8 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180287 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20170821045643/https://www.tomshw.it/mozilla-firefox-esr-browser-lunga-conservazione-37645 annantu a https://www.tomshw.it/mozilla-firefox-esr-browser-lunga-conservazione-37645 *Archìviu https://web.archive.org/web/20111014102555/http://www.firefoxflicks.com/prizes/prizes-sponsors.html annantu a http://www.firefoxflicks.com/prizes/prizes-sponsors.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20111118212322/http://www.firefoxflicks.com/judges/index.php annantu a http://www.firefoxflicks.com/judges/index.php *Archìviu https://web.archive.org/web/20110717213614/http://www.ilsoftware.it/articoli.asp?id=5060 annantu a http://www.ilsoftware.it/articoli.asp?id=5060 *Archìviu https://web.archive.org/web/20080611074450/http://www.pcworld.com/article/id,131935-page,5-c,systems/article.html annantu a https://www.pcworld.com/article/id,131935-page,5-c,systems/article.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20080726091940/http://www.pcworld.com/article/id,125706-page,13/article.html annantu a https://www.pcworld.com/article/id,125706-page,13/article.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20080830004903/http://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php annantu a https://www.macworld.com/2005/09/reviews/browserrdp/index.php *Archìviu https://web.archive.org/web/20080523144040/http://www.pcworld.com/article/id,120763-page,1/article.html?findid=48080 annantu a https://www.pcworld.com/article/id,120763-page,1/article.html?findid=48080 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:33, 3 Maj 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Ghennàrgiu 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=182976 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20110126180230/http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/188906.asp?from=blog_last3 annantu a http://blog.seattlepi.com/microsoft/archives/188906.asp?from=blog_last3 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 14:08, 25 Ghe 2024 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Freàrgiu 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183131 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20120523155244/http://www.tuxmagazine.com/node/1000151 annantu a http://www.tuxmagazine.com/node/1000151 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:25, 17 Fre 2024 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=185400 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20140219081305/http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html annantu a http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-2/4505-3514_7-32126746.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20191016175031/https://www.cnet.com/reviews/firefox-1-5-review/ annantu a http://reviews.cnet.com/browsers/firefox-1-5/4505-3514_7-31516411.html?tag=prod . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 01:06, 25 Nad 2024 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187860 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20230326171907/https://www.istorias.it/17/03/2023/8158/firefox-como-su-navigadore-web-faeddat-sardu/ annantu a https://www.istorias.it/17/03/2023/8158/firefox-como-su-navigadore-web-faeddat-sardu/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 11:41, 29 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Maju 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190021 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20100724023833/https://www.gnu.org/licenses/license-list.html annantu a https://www.gnu.org/licenses/license-list.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 03:39, 16 Maj 2026 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Mozilla Firefox]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190865 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20140111062619/http://www.bbc.co.uk/nature/life/Red_Panda annantu a https://www.bbc.co.uk/nature/life/Red_Panda . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:17, 25 Cab 2026 (CEST) 6uyl34zurybi8fy36iti7wvdze8ck1g Cuntierra:Stanis Dessy 1 22388 190874 180866 2026-09-25T03:13:11Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190874 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Trìulas 2023) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Stanis Dessy]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=180865 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20220823123239/http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2008122013491200477.pdf annantu a http://www.sardegnadigitallibrary.it/mmt/fullsize/2008122013491200477.pdf . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 06:44, 12 Trì 2023 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Stanis Dessy]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190873 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20160313123005/http://pinacotecamusa.it/index.php?ida=13&module=dbsimple annantu a http://www.pinacotecamusa.it/index.php?module=dbsimple&ida=13 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:13, 25 Cab 2026 (CEST) oeamv3o3bbtv8thj8x3fr932zbvc652 Peter Higgs 0 22763 190867 183865 2026-09-25T02:36:50Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190867 wikitext text/x-wiki {{LSC}}{{Bio|Sambenàdu=Higgs|Nòmene=Peter Ware|Faìna=fìsicu|AnnuNascita=1929|DieMeseNascita=29 maju|AnnuMorte=2024|DieMeseMorte=8 abrile|LoguNascita=Newcastle upon Tyne|LoguMorte=Edimburgu|Natzionalidade=britànnicu}}{{Biografia|nùmene=Peter Higgs|immàgine=Nobel_Prize_24_2013.jpg|nùmene_de_nàschida=Peter Ware Higgs|data_de_nàschida=29 maju 1929|logu_de_nàschida=Newcastle upon Tyne|data_de_morte=8 abrile 2024|logu_de_morte=Edimburgu|tzitadinàntzia=britànnica|traballu=Fìsicu|contributos_de_importu=Teoria de su Bosone de Higgs}} Laureadu e ispetzializadu in su King's College de [[Londra]], at tentu sa càtedra de fìsica teòrica in s'Universidade de [[Edimburgu]], in ue, dae su [[1996]], est istadu professore emèritu. Est istadu membru de sa Royal Society inglesa. == Biografia == Est connotu prus che totu pro sa proposta de is annos sessanta, a intro de sa teoria eletro-dèbile, chi punnat ispricare s'orìgine de sa massa de is partigheddas elementares in generale e de is bosones W e Z is s'ispetzìficu. Su ''mecanismu de Higgs'' previdet una partighedda subatòmica noa, ''su bosone de Higgs'', connota fintzas cun su nomìngiu de "Partighedda de Deus", chi no est mai pràghidu a Higgs.<ref>Su nomìngiu paret chi bèngiat dae su testu de ispainadura sientìfica de su prèmiu Nobel Leon Lederman "''The God Particle: If the Universe Is the Answer, What Is the Question?''" de su [[1993]]; custu tìtulu est su resurtadu de sa tzensura de s'editore de "Partighedda dannada" ("The goddamn particle"), chi Lederman aiat seberadu pro sa dificultade de dd'agatare cun is ainas de chirca.</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.reuters.com/article/2008/04/07/us-science-particle-idUSL0765287220080407?sp=true|tìtulu=Key scientist sure God particle will be found soon {{!}} Reuters<!-- Titolo generato automaticamente -->|limba=en|atzessu=3 maggio 2019|dataarchìviu=2015-10-11|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20151011062455/http://www.reuters.com/article/2008/04/07/us-science-particle-idUSL0765287220080407?sp=true|urlmortu=eja}}</ref> Peter Higgs, chi est [[Ateismu|àteu]], timiat chi custu nòmine poderet ofèndere a is persones de fide religiosa.<ref>{{Tzita web|url=http://www.repubblica.it/scienze/2012/07/04/news/cern_scoperta_la_particella_di_dio_il_bosone_di_higgs-38491552/|tìtulu=Scoperta la "particella di Dio" adesso l'universo è più stabile|editore=repubblica.it|data=4 luglio 2012|limba=it|atzessu=5 luglio 2012}}</ref> Higgs at ismanniadu sa teoria sua in su [[1964]], mentras passigiaiat peri is montigros iscotzesos de su Cairngorm; torradu a su laboratòriu, at decraradu de nd'àere pesadu "''una grandu idea''".<ref>S. Bhattacharya, ''[http://www.scribd.com/doc/88197/The-Last-of-the-Particles-Search-for-Higgs-at-LHC Prof. Higgs and his boson]'', ''scribd.com'', 24 aprile 2006.</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/april2008/peter_higgs.html|tìtulu=Peter Higgs and that elusive boson|situ=web.archive.org|data=abrile 2008|limba=en|atzessu=2024-04-10|dataarchìviu=2009-06-22|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20090622045231/http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/april2008/peter_higgs.html|urlmortu=eja}}</ref> Mancari su bosone de Higgs no esseret istadu ancora iscobertu in esperimentos de atzellerada de partigheddas, su mecanismu de Higgs fiat giai atzetadu dae ora meda comente a parte de importu de su mollu istandard e si previdiat chi su Large Hadron Collider de su CERN de [[Ginevra]], chi at comintzadu a frunire datos dae su mese de onniasantu de su [[2009]], nde poderet cunfirmare s'esistèntzia. Su 4 de argiolas de su [[2012]] su CERN at annuntziadu, in su cuntestu de is esperimentos ATLAS e CMS, s'osservatzione de una partighedda cumpatìbile cun su bosone de Higgs.<ref>{{Tzita web|url=http://press.web.cern.ch/press/PressReleases/Releases2012/PR17.12E.html|tìtulu=CERN experiments observe particle consistent with long-sought Higgs boson|editore=press.web.cern.ch|data=4 luglio 2012|limba=en|atzessu=4 luglio 2012|dataarchìviu=2012-07-05|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20120705215550/http://press.web.cern.ch/press/PressReleases/Releases2012/PR17.12E.html|urlmortu=eja}}</ref> A s'annùntziu, sètzidu in sa platea de s'auditòrium, ddoe fiat Higgs etotu, chi at retzidu sa noa cummovende·si.<ref>Elena Dusi, ''[http://www.repubblica.it/scienze/2012/07/04/news/cern_scoperta_la_particella_di_dio_il_bosone_di_higgs-38491552/ Scoperto il Bosone di Higgs]'', ''repubblica.it'', 4 luglio 2012.</ref> Pro su grandu contributu suo a sa fìsica teòrica, Peter Higgs est istadu premiadu bortas medas, comente sa medàllia Dirac e su prèmiu Wolf pro sa fìsica. S'iscientziadu at refudadu però de retirare s'ùrtimu prèmiu, gestidu dae una fundatzione [[Israele|israeliana]], decrarende de non cumpartzire sa polìtica cravosa de su paisu cara a sa Palestina.<ref>Samira Ahmed, ''[http://www.samiraahmed.co.uk/?p=1689 Why Professor Peter Higgs is Massive: the man behind the particle]'', ''samiraahmed.co.uk'', 18 dicembre 2011.</ref> In su 2013 dd'ant assinniadu su Prèmiu Nonino "Mastru de su tempus nostru". Su 8 de santugaine de su 2013 est istadu onoradu cun su Prèmiu Nobel pro sa fìsica pro sa teorizatzione de su bosone chi portat su nòmine suo. Est mortu su 8 de abrile de su 2024 [[Edimburgu]], a s'edade de 94 annos<ref>{{Tzita web|url=https://www.scientificamerican.com/article/peter-higgs-a-giant-of-particle-physics-dies-at-94/|tìtulu=Peter Higgs, a Giant of Particle Physics, Dies at 94|autore=Davide Castelvecchi, Nature magazine|situ=Scientific American|limba=en|atzessu=2024-04-10}}</ref>. == Riferimentos == <references /> == Bibliografia == * {{Tzita publicatzione|autore=P.W. Higgs|tìtulu=Broken symmetries, massless particles and gauge fields|rivista=[[Physics Letters]]|volume=12|pp=132–133|limba=en|doi=10.1016/0031-9163(64)91136-9}} * {{Tzita publicatzione|autore=Peter Higgs|tìtulu=Broken Symmetries and the Masses of Gauge Bosons|rivista=[[Physical Review Letters]]|volume=13|pp=508–509|limba=en|doi=10.1103/PhysRevLett.13.508}} * {{Tzita libru|autore=Frank Close|tìtulu=L'enigma dell'infinito. Alla ricerca del vero universo|limba=it|ISBN=978-8806212391}} [[Categoria:BioBot]] [[Categoria:Premiados cun su Nobel]] [[Categoria:Biografias]] [[Categoria:Iscentziados]] 7q23tawerx523llnpfgo1nwocfqimel Cuntierra:Peter Higgs 1 22764 190868 183866 2026-09-25T02:36:50Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190868 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Abrile 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 2 ligàmene(s) esternu(os) in [[Peter Higgs]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=183865 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Formatatzione acontzada/impreu acontzadu pro http://www.martinfrost.ws/htmlfiles/april2008/peter_higgs.html *Archìviu https://web.archive.org/web/20120705215550/http://press.web.cern.ch/press/PressReleases/Releases2012/PR17.12E.html annantu a http://press.web.cern.ch/press/PressReleases/Releases2012/PR17.12E.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 08:44, 12 Abr 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Peter Higgs]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190867 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20151011062455/http://www.reuters.com/article/2008/04/07/us-science-particle-idUSL0765287220080407?sp=true annantu a https://www.reuters.com/article/2008/04/07/us-science-particle-idUSL0765287220080407?sp=true . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:36, 25 Cab 2026 (CEST) ca52oaquhivazud48bzqno3c37rv1y2 Cuntierra:Tore Cubeddu 1 22890 190878 187876 2026-09-25T03:30:53Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190878 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Santugaine 2024) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Tore Cubeddu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=184917 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20230210204519/http://www.cinemecum.it/newsite/index.php?option=com_content&view=category&id=217&Itemid=596&limitstart=52 annantu a http://www.cinemecum.it/newsite/index.php?option=com_content&view=category&id=217&Itemid=596&limitstart=52 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:42, 3 Stg 2024 (CEST) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Tore Cubeddu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187803 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20230210204519/https://www.provincia.or.it/it/amministrazione/comunicazione/notizie/notizia/Uso-del-sardo-alta-partecipazione-allincontro-formativo/ annantu a https://www.provincia.or.it/it/amministrazione/comunicazione/notizie/notizia/Uso-del-sardo-alta-partecipazione-allincontro-formativo/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 10:07, 20 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Nadale 2025) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Tore Cubeddu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=187875 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20230210204528/https://www.traccedisardegna.it/eventi/tutto-quel-che-ce-da-sapere-sulla-sartiglia-2015 annantu a https://www.traccedisardegna.it/eventi/tutto-quel-che-ce-da-sapere-sulla-sartiglia-2015 . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 14:48, 29 Nad 2025 (CET) == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Tore Cubeddu]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190877 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20230210215308/https://www.centroserviziculturali.it/wp/2017/11/06/sa-prenda-cuada/ annantu a https://www.centroserviziculturali.it/wp/wp/2017/11/06/sa-prenda-cuada/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 05:30, 25 Cab 2026 (CEST) bqpch5mokm8b7nl2g2nwjx3wme2x0wi S'abasatu de s'Heysel 0 23082 190871 186464 2026-09-25T02:59:01Z InternetArchiveBot 10458 Sarvende 1 fonte(es) e etichetende·nde 0 comente morta(as).) #IABot (v2.0.9.6 190871 wikitext text/x-wiki {{LOG}} S’'''abasatu de s’Heysel''' est una trazèdia acontèssida su mèrcuris 29 de maju de 1985 in s’istàdiu Heysel de Brussellas, pagu ora in antis de su cumintzu de sa finale de sa Cupa de Campiones de fùbalu intre sa sotziedade italiana de sa Juventus e s’ingresa de su Liverpool, in ue fiant mortas 39 pessones, chi 32 fiant italianas, e nde fiant abarradas fertas addae de 600.<ref>{{Tzita web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/heysel-football-stadium-anniversary-of-disaster-852138|tìtulu=Heysel: Liverpool and Juventus remember disaster that claimed 39 lives|autore=Mirror Football|situ=Daily Mirror|data=2012-05-29|limba=en|atzessu=2025-06-07}}</ref><ref>{{Tzita web|url=http://www.ilfattoquotidiano.it/2015/05/28/heysel-1985-2015-30-anni-dopo-quei-39-morti-hanno-tanti-responsabili-e-nessun-colpevole-e-il-calcio-non-e-piu-lo-stesso/1724589/|tìtulu=Heysel 1985-2015: 30 anni dopo quei 39 morti hanno tanti responsabili e nessun colpevole. E il calcio non è più lo stesso|situ=Il Fatto Quotidiano|data=2015-05-28|limba=it-IT|atzessu=2025-06-07}}</ref> In mesu de sas bìtimas bi fiant finas tres sardos: Giuanni Casula, unu [[Casteddu|casteddarzu]] de 43 annos, fizu suo Andria, che nde teniat petzi 10 e zogaiat in sos puddighinos de su Casteddu, e Màriu Spanu, de 41 annos, [[Pèifugas|peifughesu]] apostivigadu dae 20 annos in Noara. Su massacru fiat istadu causadu dae sa biolèntzia pratigada dae unos cantos reziradores de su Liverpool, che dae su setore X aiant carrigadu sos ispetadores de su setore Y, chi su bonu fiant italianos, costituidos mescamente dae famìlias e pessones tranchillas. In sa carcadripa manna chi si fiat formada, argunos si fiant fulliados a su bòidu pro evitare de arreare ischerfados, àteros aiant proadu a iscaddigare sos ostàculos e intrare a su setore serente, àteros galu si fiant fertos contra a sas tancaduras. Su muru aiat agabadu pro s’istrampare pro neghe de su pesu etzessivu e numerosas pessones fiant abarradas ischerfadas, abatigadas dae sa turma e ochìidas currende chirru a una bia de essida, pro medas representada dae unu zumbadorzu abertu chirru a su terrinu de zogu. In fatu de sa trazèdia, si fiat detzìdidu de zogare su matessi sa partida: sa detzisura l’ant leada sas fortzas de seguràntzia berzianas e sos ghiadores de s’UEFA petzi pro resones de òrdine pùbrigu, cun sa finalidade de evitare tensos annanghedores, mancari sa Juventus àeret dimandadu a su cumintzu de no zogare.<ref>{{Tzita web|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1003_01_1985_0111_0031_13892986/|tìtulu=La Stampa - Consultazione Archivio|situ=www.archiviolastampa.it|atzessu=2025-06-07|dataarchìviu=2015-04-02|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20150402125159/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1003_01_1985_0111_0031_13892986/|urlmortu=eja}}</ref> A pustis de s’appellu leìdu dae Neal e Scirea sos cabitanos de sas duas echipas, s’addòviu fiat printzipiadu a sas noe e baranta de sa sero, cun un’ora e bintichimbe minutos de atardamentu. Sa partida fiat terminada cun su resurtadu de 1-0 pro sa Juventus, devènnida campiona de Europa pro sa prima bia in s’istòria sua. Sa neghe de s’intzidente fiat istada atribuìda a sos partidàrios de su Liverpool, peroe finas a sa betzesa de s’Heysel e a sa farta de organizadura dae bandas de sas autoridades berzianas.<ref>{{Tzita web|url=https://www.associazionefamiliarivittimeheysel.it/Il_Processo.html|tìtulu=IL PROCESSO 1985-1992|situ=www.associazionefamiliarivittimeheysel.it|atzessu=2025-06-07}}</ref> Su protzessu fiat terminadu in su 1.991 cun sas cundennas a bator annos de presonia e a 60.000 francos berzianos de machìtzia pro noe atzolocados, e a chimbe annos de presonia pro àteros tres. Fiant istadas cunfirmadas finas sas cundennas pro Albert Roosens su segredàriu de sa Federadura berziana de fùbalu e pro Johann Mathieu su cabu de sa polima de tando. Sas echipas ingresas fiant istadas iscrùdidas dae sas porfias europeas pro chimbe annos, su Liverpool pro tres annos de prus, a pustis minimados a unu. == Riferimentos == <references /> [[Categoria:Fùbalu]] lv4e316p6mpu6dqf51sit9xfw030foj Fúbalu/LSC 0 23607 190856 2026-09-24T17:55:59Z Riccardo Pisu Maxia 30235 Pàgina noa in LSC 190856 wikitext text/x-wiki Su '''fùbalu''' o '''giogu de sa botza''' o '''giogu de su pallone''' (''football'' in [[Limba inglesa|inglesu]]) est un'[[isport]] imbentadu in [[Inghilterra]] in su [[sèculu]] de XIX. Su giogu de sa botza, comente si giogat como, ddu ant codificadu in [[Inghilterra]] cando in su 1863 aiant istabilidu is règulas de su giogu (''Laws of the Game''). Su giogu de sa botza, a livellu internatzionale, est guvernadu dae sa [[Fédération Internationale de Football Association]] connota dae totus cun sa sigla [[FIFA]]. Sa cumpetitzione prus de importu est su campionadu mundiale chi ddu giogant ogni bator annos; custu eventu est su prus sighidu de totu su mundu, difatis s'[[audience]] est su dòpiu de sa de is [[Olimpiades]]. == Su giogu == Si acarant duas trumas de ùndighi giogadores, chircande cadauna de ghetare sa botza a intro de sa retza de s'àtera. [[https://sc.wikipedia.org/wiki/File:Football_world_popularity.png|link=File:Football_world_popularity.png|thumb|350x350px|Sa cartina ammustrat sa popularidade de su fùbalu in su mundu. Is natziones in ue est prus famadu sunt marcadas in birde. In ue no est populare sunt in ruju.]] == Referèntzias == <references responsive /> # Ditzionàriu.org (Ed. Condaghes), in ditzionariu.org. URL consultadu su 1º làmpadas 2009 (archiviadu dae s'url originale su 25 abrile 2009). # Ditzionàriu de Antonino Rubattu (Ed. Edes), in toninorubattu.it. URL consultadu su 1º làmpadas 2009 (archiviadu dae s'url originale su 3 santandria 2008). cz86afy9cgzbkglfkc66rjyjwvweiqq Cuntierra:Eddie Holman 1 23608 190862 2026-09-25T00:49:23Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190862 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Eddie Holman]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190861 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20211106192708/https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/item.aspx?IdNumber=2235& annantu a https://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/item.aspx?IdNumber=2235& . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 02:49, 25 Cab 2026 (CEST) 5h7mj6fegm0xs67v5zba1xuqr3f7lvy Cuntierra:Primera División 1 23609 190870 2026-09-25T02:42:31Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190870 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[Primera División]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190869 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20130528092042/http://it.uefa.com/memberassociations/uefarankings/country/index.html annantu a http://it.uefa.com/memberassociations/uefarankings/country/index.html . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:42, 25 Cab 2026 (CEST) rai35imecwx40wupp96pd85g6jpk0rl Cuntierra:S'abasatu de s'Heysel 1 23610 190872 2026-09-25T02:59:02Z InternetArchiveBot 10458 Notìfica de fontes modificadas chi bisòngiant de una revisione) #IABot (v2.0.9.6 190872 wikitext text/x-wiki == Ligàmenes esternos modificados (Cabudanni 2026) == Salude a totus, Como como apo modificadu in manera automàtica 1 ligàmene(s) esternu(os) in [[S'abasatu de s'Heysel]]. Pro praghere averguade [https://sc.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=190871 sa modìfica mea]. Si tenides preguntas o bisongiades chi su robot ignoret sos ligàmenes o sa pàgina de su totu, bisitade [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|custa pàgina de sas PF]] pro àteras informatziones. Apo fatu custas modìficas: *Archìviu https://web.archive.org/web/20150402125159/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1003_01_1985_0111_0031_13892986/ annantu a http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,3/articleid,1003_01_1985_0111_0031_13892986/ . Pompiade·bos sas preguntas fitianas pro informatziones in subra de s’acontzu de sos errores cun su robot. Adiosu - [[Usuàriu:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[Cuntierra usuàriu:InternetArchiveBot|cuntierra]]) 04:59, 25 Cab 2026 (CEST) rjxfgyg8qh9sirp76i3hdlktktqynhd