Wikipedia scwiki https://sc.wikipedia.org/wiki/P%C3%A0gina_printzipale MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Ispetziale Cuntierra Usuàriu Cuntierra usuàriu Wikipedia Cuntierra Wikipedia File Cuntierra file MediaWiki Cuntierra MediaWiki Template Cuntierra template Agiudu Cuntierra agiudu Categoria Cuntierra categoria TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 19540 190963 180302 2026-10-15T09:00:37Z Ziv 26487 ([[c:GR|GR]]) [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg]] → [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 190963 wikitext text/x-wiki {{LSC}} {{Torra a|Rennu de Sardigna}}[[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg|thumb|244x244px|Bandera intre su 1816 e su 1848]] [[File:Greater coat of arms of the Kingdom of Sardinia (1833-1848).svg|thumb|245x245px|Stemma intre su 1833 e su 1848]] [[File:Kingdom of Sardinia 1815.svg|thumb|246x246px|Regnu de Sardigna a pustis de su [[Cungressu de Vienna]], in su 1815]] Su '''Regnu de Sardigna''' – a pustis de sa [[Gherra de sutzessione ispagnola]] – in fortza de su [[Tratadu de Londra (1718)|tratadu de Londra de su 1718]] e de su [[Tratadu de s'Aia (1720)|tratadu de S'Aia de su 1720]] in tales ùrtimu annu fiat passadu a [[Vittorio Amedeo II de Savoja|Vitòriu Amedeu II de Savoja]] a chie fiat assotziadu sos Istados ereditàrios de s'[[Domo Savoja|Ereu]] formados dae su [[Printzipadu de Piemonte]] cun su [[Ducadu de Savoja]], sa [[Contea de Nitza]] e de [[Contea de Asti (edade moderna)|Asti]], su [[ducadu de Aosta]], su [[ducadu de su Monferrato]], sa [[sennoria de Vercelli]], su [[marchesadu de Saluzzo]] e una parte de su [[ducadu de Milanu]] (a custos fiat agiuntu a pustis su [[Ducadu de Gènova]], a fatu de a s'annessione de sa [[Repùblica de Gènova]] detzìdida dae su [[Cungressu de Vienna]]).<ref>Francesco Cesare Casula, ''Breve Istòria de Sardigna'', pag 187; op. cit.</ref> Sa denumenatzione aiat cumintzadu a èssere impreada in manera progressiva pro inditare s'impare de sos possedimentos sabàudos fintzas chi formalmente su ''Regnu de Sardigna'' aiat sighidu a èssere limitadu a s'omònima ìsula e èssere in istitutzionalmente seberadu dae sos gai narados "[[Istados de Terramanna (Regnu de Sardinnia piemontesu)|Istados de Terramanna]]" de sa dinastia sabàuda, cumpartzende·nche petzi su cabu de istadu, re pro sos sardos, duca pro sos savojardos, prìntzipe pro sos piemontesos etc. Pro inditare ufitzialmente s'impare de sos possedimentos sabàudos s'impreaiant sos trèmenes "'''Istados de su Re de Sardigna'''"<ref>Federigo Sclopis, ''Istòria de sa legislatzione in sos Istados de su Re de Sardigna de su 1814 a su 1847'', Torinu, 1860</ref> o, prus in curtzu, ''Istados sardos''.<ref>Guglielmo Stefani, ''Ditzionàriu generale geogràficu-istatìsticu de sos istados sardos'', Torinu, 1855</ref> Nointames, feti sa [[Fusione perfetta de su 1847|fundidura perfeta de su 1847]], ratificada dae [[Càralu Albertu de Savoja]], aiat dadu forma a un'istadu unitàriu; issu cumprendiat totu sos pretzedentes istados sabàudos e ddi fiat mantenta sa denumenatzione de Regnu de Sardigna ma padessende una totale mudàntzia de s'ordinamentu giurìdicu suo, cun una carta costitutzionale, su [[Istatutu Albertinu]],"Istatutu de su Regnu Sardu o Istatutu Fundamentale de sa Monarchia de Savoja de su 4 martzu 1848 (nòdidu comente Istatutu Albertinu)", una noa organizatzione amministrativa e doganale, un'ùnicu parlamentu e una noa [[Capitale (tzitade)|capitale]], [[Torinu]], de sèculos residèntzia de sa dinastia. Fiat fatu un'Istadu in su modellu tzentralista frantzesu, in ue su soberanu regnaiat non petzi in [[Sardigna]], ma in s'intreu Istadu, cun su tìtulu de Re, e in su matessi tempus possediat galu tìtulu de [[Prìntzipe de Piemonte]], duca de Gènova e duca de Savoja, chi formalizaiant su pòdere in sos Istados de terramanna. In custa fase de s'istòria sua est istadu connotu fintzas che ''Regnu sabàudu'' e est istadu ufitzialmente tzitadu siat in àmbitu internu siat internatzionale che ''Sardigna'' e in manera ufitziosa che ''Piemonte-Sardigna'' o ''Piemonte'', essende tale regione sa prus pròsperat e pobulada. Cun s'unificatzione italiana e s'annessione de sos [[Antigos Istados italianos|istados preunitàrios]], s'ùrtimu Re de Sardigna, [[Vitòriu Emanuele II de Savoja|Vitòriu Emanuele II]], aiat assùmidu su tìtulu de [[Re de Itàlia]] su 17 martzu [[1861]], puru mantenende sa tituladura de su Regnu de Sardigna. == Notas == <references /> == Artìculos ligados == * [[Lista de sos res de Sardigna]] * [[Regnu de Sardigna]] * [[Regnu de Sardigna (1324-1720)]] * [[Rennu de Itàlia|Regnu de Itàlia]] [[Categoria:Istòria de Sardigna]] avl54ahzsgc4wexfzxata7005oaqfvb 0 22739 190964 183733 2026-10-15T09:00:37Z Ziv 26487 ([[c:GR|GR]]) [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Kingdom of Sardinia (1816-1848).svg]] → [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] · corr. 190964 wikitext text/x-wiki {{LSC}} {{Istadu istòricu|ligàmeneBandera=Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg |istadu antepostu=[[Segunda Repùblica frantzesa]] {{Bandera|FRA}} <br> [[Regnu de Sardigna]] [[File:Civil Flag and Civil Ensign of the Savoyard States (1816-1848).svg|20px]]|classes sotziales=burghesia industriale, impreaos istatales, proletariadu |importatziones= [[cafè]], [[cacau]], [[rosu]], [[Arachis hypogaea|nughedda americana]], [[cauciù]] |esportatziones=[[binu]], [[petza]], [[atzàrgiu]] |motu=<br>''Honneur et Patrie''|innu=''[[Partant pour la Syrie]]'' (Partende a Sìria) |ligàmeneMapa= |nùmene=Segundu Impèriu frantzesu|didascalia=Territòrios de su Segundu Impèriu frantzesu |territòriu originale=Frantza e colònias suas |mannària massima=560.000 ,[[km²]] (1860); 760.000 [[km²]] contende is dipartimentos de s'[[Algeria frantzesa]], chi faghiant parte de sa Frantza metropolitana (prus de 2.000.000 km² cun is possessos coloniales) |cabu de istadu=[[Napolèon III]] |istadu imbeniente=[[Tertza Repùblica frantzesa]] [[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974).svg|20px]] <br> [[Impèriu tedescu|Impèriu Tedescu]] [[File:Flag of Germany (1867–1918).svg|20px]] |religione de istadu=[[Crèsia catòlica|Catolitzèsimu]] |ligàmeneIstemma=Coat of Arms Second French Empire (1852–1870)-2.svg |eventu de incumintzu=Corpu de Istadu de su 2 de nadale de su [[1851]] e a sighire plebiscitu nazionale de su 20 e 21 de nadale de su [[1851]] |eventu de fine=Derrota in sa [[batalla de Sedan]] e proclamatzione a sighire de sa de tres Republìca frantzesa de su 4 de cabudanne de su [[1870]] |perìodu populatzione=[[1861]] |populatzione=37.386.000 |perìodu de mannària massima= |ligàmeneLocalizatzione=French Empire (1861).svg|fine=4 de cabudanne de su [[1870]] cun [[Napolèon III]] |religiones prus mannas=[[Crèsia catòlica|Catolitzèsimu]] |incumintzu=14 de ghennàrgiu de su [[1852]] cun [[Napolèon III]] |guvernu=[[Monarchia costitutzionale]] |forma de istadu=[[Istadu unitàriu]], [[istadu autoritàriu]] e a sighire [[istadu liberale]] |capitale printzipale=[[Parigi]] |limba ufitziale=[[Limba frantzesa|Frantzesu]] |limba=[[Limba frantzesa|Frantzesu]], [[limba corsa|corsu]], [[limba francoproventzale|francoproventzale]], [[limba otzitana|otzitanu]], [[limba alemanna|alsatzianu]], in su territòriu de Algeria fintzas [[limba àraba|àrabu]] e [[limba bèrbera|bèrberu]] |didascaliaLocalizatzione=Mapa de su Segundu Impèriu |didascaliaBandera=}} Su '''Segundu Impèriu frantzesu''' (in [[Limba frantzesa|frantzesu]]: ''Second Empire français'') est unu trèmene [[Istoriografia|istoriogràficu]] usadu pro disinnare unu perìodu de s'istòria de [[Frantza]] intre su [[1852]] e su [[1870]]. Su nùmene ufitziale de su règimene fiat, comente si siat, '''Impèriu frantzesu''' (''Empire français''), su trèmene «segundu» s'usat pro ddu diferentziare de su [[Primu Impèriu frantzesu]], istabilidu a cumintzos de su [[sèculu XIX]] dae su generale, e a pustis imperadore, [[Napoleone Bonaparte|Napoléon Bonaparte]]. S'Impèriu fiat proclamadu su 2 de nadale de su [[1852]] (anniversàriu de s'incoronamentu de [[Napoleone Bonaparte|Napoléon I]]) cando su primu e ùnicu presidente de sa [[Segunda Repùblica frantzesa|Segunda Repùblica]], Luis Napoleone Bonaparte, fiat divènnidu [[Napoléon III]], imperadore de is frantzesos (''Empereur des français''). Mancari giai un'annu in antis, su 2 de nadale de su [[1851]], Luis Napoleone Bonaparte aiat fatu unu [[Corpu de Istadu|corpu de istadu]], isòlvidu su parlamentu, achirende su càrrigu de prince-président (prìntzipe-presidente). Sa proclamatzione de s'Impèriu fiat aprovada dae su Senadu (su 7 de onniasantu), depuradu dae cale si siat opositzione [[Republica|republicana]] o [[Monarchia|monàrchica]], e ratificada mediante unu [[referendum]] populare (21-22 de onniasantu).<ref>{{Tzita web|url=https://www.napoleon.org/histoire-des-2-empires/chronologies/vie-et-regne-de-napoleon-iii/|tìtulu=VIE ET REGNE DE NAPOLEON III|limba=frantzesu}}</ref> Cun totu chi a primìtziu s'Impèriu fiat caraterizadu dae limitatziones de is libertades individuales e is deretos tziviles, [[tzensura]] de imprenta, limitatziones de su pòdere de su parlamentu e mudadura de s'opositzione, a pagu a pagu si fiat andada isvilupende cara a posiduras prus liberales fintzas a cando in su [[1869]] fiat istadu numenadu a càbudu de su guvernu [[Émile Ollivier]], de tendèntzias republicanas.<ref>{{Tzita web|url=https://www.herodote.net/Le_Second_Empire_et_la_France_epanouie-synthese-67-127.php|tìtulu=1851-1870 Le Second Empire et la France épanouie|limba=frantzesu}}</ref>​ S'annu a sighire, una reforma importante aiat fatu avantzare s'Impèriu cara a una monarchia parlamentare, limitende su podere de s'imperadore e aumentende su de sas càmbaras. S'Impèriu si fiat caraterizadu pro sa promotzione de su règimene peri de eventos fastosos chi propassaiant s'àmbitu de sa corte imperiale. Sa gasi narada "fête impériale" ("festa imperiale") fiat agatadu s'esaltatzione màssima in is espositziones universales de su [[1855]] e de su [[1867]], sa fraigadura de su [[Nouveau Louvre]], is reformas urbanìsticas de París o is viàgios numerosos chi s'Imperadore e s'Imperadora aiant realizadu in Frantza e foras. Custa mannosidade fiat istada acumpangiada, e in parte fata possìbile, pro una crèschida econòmica manna in su cuntestu de sa [[Segunda Rivolutzione Industriale]]. De bisura istilìstica aiat bidu s'isvilupu de s'[[Istile segundu impèriu|istile Napoléon III]], un'istoritzismu chi ammisturaiat influèntzias de su [[Renaschimentu]], de su [[Barocu]], de su [[Rococó]] e de s'[[istile Luisi XVI]]; s'esempru de importu prus mannu fiat istadu sa [[Nouvel Opéra de Paris]]. In sa polìtica forana, Napoléon III, disigiosu de tranchillizare a sos àteros istados europeos, aiat proclamadu chi “''s'Empire c’est sa paix''” (”s'Impèriu est sa paghe”),<ref>{{Tzita web|url=https://www.herodote.net/14_janvier_1852-evenement-18520114.php|tìtulu=14 janvier 1852 Constitution sur mesure pour Louis-Napoléon|limba=frantzesu}}</ref>​ nointames aiat cumpridu una polìtica internatzionale ambityiosa. De importu mannu s'interventu in sa [[Gherra de Crimea]] ([[1854]]), in sa [[Segunda Gherra de Indipendèntzia italiana]] ([[1859]]) e s'[[Imbiu francu-ispagnolu a Conchinchine|Imbiu a Conchinchine]] ([[1858]]-[[1862]]) intre is prus rennèssidos suos. Mentras chi s'[[Segundu interventu frantzesu in Mèssicu|Imbiu de Mèssicu]] ([[1862]]-[[1867]]) o sa [[Crisi de Lussemburgu]] ([[1867]]), aiant singiadu su declinu imperiale. Sa ruta de s'Impèriu aiat tentu logu a cunsighèntzia de sa derrota bisastrada durante sa [[Gherra francu-prussiana]] ([[1870]]-[[1871]]): in sa [[Batalla de Sedan]], Napoléon III fiat istadu caturadu e duas dies a pustis fiat proclamada sa destitutzione sua e s'instauratzione de sa [[Tertya Repùblica frantzesa|repùblica]] in [[Parigi]]. A pustis de sa ruta, su Segundu Impèriu fiat istadu criticadu dae is polìticos e discoidadu dae sos istòricos, pero dae sos annos [[1970]] at torradu a èssere unu perìodu istudiadu e torradu a interpretare in un'òtica prus echilibrada.<ref>{{Tzita web|url=http://www.musee-orsay.fr/es/eventos/exposiciones/en-el-museo-de-orsay/exposiciones-en-el-museo-de-orsa/article/spectaculaire-second-empire-44074.html?cHash=328d973097|tìtulu=Segundo Imperio Espectacular, 1852-1870|limba=ispagnolu|atzessu=2024-03-30|dataarchìviu=2017-01-16|urlarchìviu=https://web.archive.org/web/20170116154427/http://www.musee-orsay.fr/es/eventos/exposiciones/en-el-museo-de-orsay/exposiciones-en-el-museo-de-orsa/article/spectaculaire-second-empire-44074.html?cHash=328d973097|urlmortu=eja}}</ref><ref>{{Tzita web|url=https://www.cairn.info/resume.php?ID_ARTICLE=PARL_HS04_0010|tìtulu=Nouvelles voies de l'historiographie politique du Second Empire|autore=Éric Anceau|limba=frantzesu}}</ref> ==Riferimentos== <references/> ==Àteros progetos== {{commons|Category:Second French Empire|Segundu Impèriu frantzesu}}{{Controllu de autoridade}} [[Categoria:Frantza]] [[Categoria:Istòria]] 852trm8czpwfksx1smb78rx8awnvt4n